Book Title: Agam Sutra Satik 36 Vyavahar ChhedSutra 3
Author(s): Dipratnasagar, Deepratnasagar
Publisher: Agam Shrut Prakashan
Catalog link: https://jainqq.org/explore/003372/1

JAIN EDUCATION INTERNATIONAL FOR PRIVATE AND PERSONAL USE ONLY
Page #1 -------------------------------------------------------------------------- ________________ namo namo nimmala dasaNassa AgamasuvAma (saTIka) bhAgaH - 21 :saMzodhaka sampAdakazvaH muni dIparatnasAgara Page #2 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bAlabrahmacArI zrI neminAthAya namaH namo namo nimmala daMsaNassa zrI AnaMda-kSamA-lalita suzIla sudharmasAgara gurUbhyonamaH - / - Agama suttANi (saTIka :-: bhAga : 21 vyavahAra-chedasUtram-(1) pIThikA evaM uddezakaH 1...3 -: saMzodhakaH sampAdakazcaH :muni dIparatnasAgara - - - tA. 14/4/2000 ravivAra 2056 caitra suda 11 - ....: .. . 45- Agama suttANi-saTIkaM mUlya rU.11000/ . Agama zruta prakAzana // - ---- saMparka sthala :--- "Agama ArAdhanA kendra" zItalanAtha sosAyaTI vibhAga-1, phleTa naM-13, 4-thI maMjhila, vhAyasenTara, khAnapura, ahamadAbAda (gujarAta) - - Mon Page #3 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mUlAGkaH mUlAGkaH 1-35 vyavahAra cheda sUtrasya viSayAnukramaH bhAgaH 21, pIThikA evaM uddezakaH 1... 3 viSayaH pIThikA maGgalaM prastAvanA vyavahAra - zabdAtha: prAyazcita-dvAraM nava vyavahAraH AlocanA, prati kramaNa, Adi prAyazcitAni vinaya prarUpaNA prAyazcitdAnavidhiH viSayaH uddezaka:- 1 AlocanA prAyazcit parihAra kalpasthitasya | vidhiH gaNa praveza viSayaka vidhAnAni punaH pravajyA vidhAnaM AlocanA karaNe vidhiH pRSThAGkaH mUlAGkaH 3 36-65 pRSThAGkaH mUlAGkaH 66 66-94 vyavahAra chedasUtram (1) viSayaH uddezakaH - 2 prAyazcitakAlaM kiJcit. vaktavyatA gaNAvacchedakaraNe niSedhaH gaNAvacchedaka pada AcArya upAdhyAya pada parihAra kalpasya AhAra vyavahAra Adi: sthavira-vaiyAvRttyam viSayaH uddezaka:- 3 gaNa- adhipati vidhiH upAdhyAya pada vidhAnaM AcArya upAdhyAya padaM AcArya upAdhyAya gAvacchedakapadaM maithunasevI evaM mRSAvAdI uddezaka :- 4..... 10 AgAmI bhAge vartate pRSThAGkaH 304 pRSThAGkaH 392 Page #4 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pIThikA - [bhA. . ] namo namonimmaladasaNassa paJcama gaNadhara zrI sudharmAsvAmine namaH - - 36/1 vyavahAra-chedasUtraM-1 112 / / (maTIka) tRtIyaM-chedasUna [bhadrabAhu svAmiracitaM mUlam + [svopayajJa niyukti yuktaM] saMdhadAsa gaNiviracitaMbhASyaM +malayagiri AcAryaviracitATIkA] nyavahAra sUtra-pIThikA) / / 1 / / prnnmtnemijineshvr-mkhilprtyuuhtimirvibiNbm| darzanapathamavatIrNaM, zazIvadaSTeH prasattikaram / / natyA gurupadakamalaM, vyavahAramahaM vicitranipuNArtham / vivRNomi yathAzakti,prabodhahetorjaDamatInAm / / / / 3 / / viSamapadavivaraNena,vyavaharttavyovyadhyAyi sAdhUnAm / yenAyaM vyavahAraH, zrIcUrNikRte namastasmai / / ||4 / / bhASyaMkvacedaM viSamArthagarbha,kva cAhameSo'lpamatiprakarSaH / . tathApisamyagaguruparyupAsti-prasAdato jAtaddhapratijJaH / / vR- uktaMkalpAdhyayanam, idAnIM vyavahArAdhyayanamucyate, tasya cAyamabhisaMbaMdhaH, kalpAdhyAyane Abhavat prAyazcittamuktaM, na tu dAna prAyazcitta dAnaM, vyavahAre tu dAnaprAyazcitamAlocanAvidhizcAbhidhAsyate. tadanena saMbaMdhenAyAtasyA'sya vyavahArAdhyayanasya vyAkhyA prastUyate / asyacamahApurasyeva catvAri anuyogadvArANi bhavanti / tathAhi yathA nagaramakRtadvAramanagaraM, kRtaikadvAramapi ca duradhigarma, kRtacaturmUladvAraM tu pratidvArAnugataM sukhAdhigamamevaM vyavahArAdhyayanapuramapyarthAdhigamopAyazUnyamazakyAdhigamamekadvArAnugatamapi ca duradhigama, saprabhedacaturdArAnugataM tu sukhAdhigamamiti phalayAn dvAropanyAsaH, anuyogadvArANi nAma adhyayanArthapravezamukhAni, tAni ca amUni-upakramo, nikSepo'nugamo, nayAitiH tatraupakramaNamupakramaH,zAstrasyasamIpIkaraNaM, nikSepaNaMnikSeponAmAdinyAsaH anugamanamanugamaH sUtrasyAnurupamarthAkhyAnaM, nayA naigamAdayo vastunaH paryAyANAm yathAsaMbhavama. dhigamakAriNaH, tatropakramo dvividhaH zAstrIyaitarazca, itaraH SaTprakAraH nAmasthApanAdravyakSetrakAlabhAvabhedAt, tatranAmasthApanesupratIte; dravyopakramo dvividhaH,AgamatonoAgamatazca, Agamata upakramazabdArthasyajJAtA tatracAnupayukto'nupayogo dravyamitivacanAt / noAgamatastrividho, jJazarIra bhavyazarIra tadvyatiriktabhedAt / tatra yad upakrama zabdArthajJasya zarIraM jIvavipramuktaM siddhizilAtalAdigaMta, tadbhUtabhAvitvAt jJazarIradravyopakramaH, yastubAlakonedAnI-mupakramazabdArtha Page #5 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra - chedasUtram-1mavabudhyate, athacA'vazyamAvatyAMbhotsyate, saMbhAvanAbhAvinibaMdhanatvAda, bhavyazarIrudravyopakramaH jJazarIra bhavyazarIra vyatirikta strividhaH sacittAcittamizrabhedAt / tatra sacittadravyopakramo dvipada catuH padApadopAdhibhedabhinnaH punarekaiko dvividhaH parikarmaNi vastuvinAzeca, tatradravyasya guNavizeSapariNAmakaraNaMparikarma, tasminsacitradvipadadravyopakramoyathA puruSasyavarNAdikaraNa, sacitracatuSpadadravyopakramoyathAhamtyAdeH zikSAdyApAdanaM, sacittApadadravyopakramoyathA vRkSAde vRkSAyurvedopadezAd vRddhAdi guNakaraNaM vastuvinAze puruSAdInAM khaGgAdibhirvinAzakaraNaM, acitadravyopakramaH parikarmaNi yathA padmarAgamaNeH kSAramRtpuTakAdinA nairmalyApAdanaM; vastuvinAze vinAzakaraNaM. mizradravyopakramaH parikarmaNi kaTakAdibhUSitapuruSAdi dravyasyaguNavizeSakaraNaM, vastuvinAze vivakSitaparyAyocchedaH kSetramAkAzaMtaccAmUrta, nityaMcetinatasya parikarmalajJaNovAupakramo ghaTate, tata upacArAt tadAzritasyekSakSetrAdestau draSTavyau; kAlasyopakramaH parikarmaNi candroparAgAdeyathAvasthitamAgevaparijJAnakaraNaM, vastuvinAzevivajJitekAletaducitaprayojanasyAsaMpAdanaM, tadasaMpAdane hisakAlo vinAzitobhavati;bhAvopakramodvidhAAgamatonoAgamataca, tatrAgamataupakramazabdArthasya jJAtA tatra copayukta upayogI bhAvanikSepa iti vacanAt, noAgamato dvidhA, prazastA'prazastazca tatrA'prazasto gaNikAdInAM, gaNikAdyaprazastena saMsArAbhivarddhinA vyavasAyena parabhAvamupakrAnti, prazastaM zrutAdinimittamAcAryabhAvopakramaH anenehAdhikAraH / / atha vyAkhyAMgapratipAdanAdhikAre gurubhAvopakramAbhidhAnamanarthakamavyAravyAMgatvAttadasamyak, tasyApi vyAkhyAMgatvAt uktaMca-gurvAyattA yasmAt zAstrAraMbhA bhavaMti, sarvepi tasmAdgurvArAdhanapareNa hitakAMkSiNAbhAvyaM / aavshykbhaassykaarennaapybhydhaayi| ||1|| gurucitAyattAI vakkhANaMgAIMjena savvAI / / jenapunasuppasannaM,hoitayaMtaMtahA kajjaM / / / / 2 / / AgAriMgiyakusalaM,jaiseyaM vAyasaMvaepujjA / taha viyasiMna vikUDe virahamiyakAraNaMpucche / / vR- Aha yadyevaM gurubhAvopakrama eva bhaNanIyo. na zeSA niHprayojanatvAt na gurucittaprasAdanArtha teSAmapyupayogitvAttathAcadezakAlAvapekSyaparikarmavinAzau dravyANamudakodanAdInAmAhArAdikAryeSu kurvanaMtevAsI harati guruNAM cetaH, athavA upakramasAmAnyAt ye kecana saMbhavina upakramabhedAste sarvepyuktAH; yenAnupayogivyudAsenopayoginiSpratipajJApratipattirupajAyatetathAcAprastutArthApAkaraNaM prastutArthavyAkaraNaMca,nAmAdinyAsavyAkhyAyAH phalamupavarNayantimahAdhiyaH; aprastutArthApAkaraNAta prastutArthavyAkaraNAcanikSepaHsamavatAraititatrAnupUrvInAmasthApanAdravyajJetrakAlagaNanotkarttinasaMsthAna sAmAcArIbhAvabhedabhinnA dazaprakArA tasyAM yathA saMbhavamavatAraNIyamidamadhyayanaM, vizeSatastUtkIrtanAnupurvyA gaNAnupUrvyA ca, utkIrtanA nAma saMzabdanA yathA kalpAdhyayanaM vyavahAradhyayanamiti, gaNanaM parisaMkhyAnamekaM dve trINi ityAdi, sAca gaNanAnupUrvI triprakArA pUrvAnupUrvI pazcAnupUrvI anAnupUrvI ca tatrapUrvAnupUAmidaMdvitIyaMpazcAdAnupUvyAM prathama,dvayostva'nAnupUrvInAsti, aparetudazabhirdazAdhyayanaiH sahedaMgaNayaMti,tatrapUrvAnupUrvyAmidaMdvAdazaM, pazcAdAnupUrtyAMprathamamanAnupUmikAdayodvAdazaparyaMtAaMkAH zreNyAMvyavasthApyante, teSAmU ca parasparamabhyAse yAvAn rAziH saMpadyate tAvaMto dviruponA bhaMgakAH teca Page #6 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pIThikA - [bhA. ] koTisaMkhyAkAsteSu ca kvacitprathamaM kvacit dvitIyamityAdi, nAma eka nAmAdi daza nAmaparyataM yathAnuyogadvAreSu SaT nAmni tvavatAraH , tatra SaT bhAvA audayikAdayo nirUpyante, tatrAsya jJAyopazamike bhAve avatAraH sarvazrutasya jJAyopazamikatvAt; pramANaM caturddhA dravyapramANaM kSetrarpamANaM kAla pramANaM bhAvapramANaM ca taMtra vyavahArAdhyayanaM bhAva AtmakatvAd bhAvapramANaviSayaM tadapi bhAvapramANaM tridhA tadyathA guNapramANaM nayapramANaM saMkhyApramANaM ca guNapramANamapi dvidhA / jIvaguNapramANama'jIvaguNamANaM, tatra jIvAdapRthagbhUtavyavahArAdhyayanasya jJAnaguNapramANe samavatAraH tadapi jIvaguNapramANaM tridhA jJAnadarzanacAritrabhedAt, tatra bodhAtmakatvAt vyavahArAdhyayanasya jJAnaguNapramANe samavatAraH tatra jJAnaguNapramANaM pratyujJAnumAnAgamopamAnabhedAt catuSprakAraM tatra vyavahArAdhyayanasya prAyaH paropadezasavyApekSatvAdAgame samavatAraH Agamo'pi laukikalokottaramedAta dvidhA tatredaM vyavahArAdhyayanaM paramarSipraNItatvAt lokottare samavatarati, sopi dvidhA AvazyakamAvazyakavyatiriktazca tatredamAvazyakavyatirikta Avazyakavyatiriktopi dvidhA aMga praviSTo anaMgapraviSTazca tatredamanaMgapraviSTaH sopi dvidhA kAlikotkAlikabhedAt tatredaM kAlike, sopi sUtrArthobhayAtmAnaMtaraparaMparabhedabhinnaH, tatredaM sUtrArtha rupatvAttadubhaye, tathedaM gaNabhRtAM gautamAdInAM sUtratra AtmAgamastacchiSyANAm jaMbUsvAmi prabhRtInAmanaMtarAgamaH praziSyANAm tu prabhavAdInAM paraMparAgamaH arthato bhagavatAmarhatAmAtmAgamo gaNadharANAmanaMtarAgamaH tacchiSyANAM paraMparAgamaH / nayapramANe tu nAsya saMpratyavatAro mUDhanayatvAt uktaM ca mUDhanaiyaM suyaMkAliyaM ca ityAdi, saMkhyAnAmasthApanAdravyajJetrakAlopamaparimANabhAvabhedAt aSTa prakAza yathAnuyogadvAreSu tathA vaktavyA, tatra kAlika zrutaparimANa saMkhyA'pi dvidhA sUtrato'rthatazca tatrArthato'naMtaparyAyatvAdaparimitaparimANaM sUtrataH parimitapramANaM akSarapadapAdaz lokagAthAdInAM saMkhyAtatvAt saMprati vaktavyatA sAca tridhA svasamayavaktavyatA parasamayavaktavyatA ubhayasamayavaktavyatAca, svasamaya svasiddhAMtavaktavyatA padArthavicAraH tatra prAyeNa sarvANyapi adhyayanAni svasamayavaktavyatAyAM samavataratItyasyApi svasamayavaktavyatAyAM samavatAraH / / idAnImarthAdhikAraH saceha dAna prAyazcittamA bhavatprAyazcittamAlocanA vidhizca; saMprati samavatAraH, sa ca lAghavArthaM pratidvAraM samavatAraNAdvAreNa pradarzita eva, uktaH upakramaH, idAnIM nikSepaH sa ca tridhA oghaniSpanno nAmaniSpannaH sUtrAlApakaniSpannazra tatraughonAma yatsAmAnyazAstrAbhidhAnaM tacca caturddhA adhyayanamakSINamAyaH kSapaNA ca, ekaikaM nAma sthApanA dravyabhAvabhedena caturbhedamanuyogadvArataH prapaMcenAbhidhAya bhAvAdhyayanabhAvakSINabhAvAya bhAvakSapaNAsvaitadadhyayanamAyojyaM, nAmaniSpanne nikSepe vyavahAraH iti, vyavahriyate yat yasya prAyazcittamAbhavati sa taddAnaviSayIkriyate'neneti vyavahAraH; svobhAvAt samazca hala iti karaNe ghaJpratyayaH tatra vyavahAragrahaNena vyavahArI vyavahartavyaM ceti dvitayasUcitameva tadvyatirekeNa vyavahArasvAsaMbhavAt na khalu karaNaM sakarmaka kriyAsAdhakatamarUpaM karmmakarttAraM ca vinA kvacitsaMbhavadupalabdhamiti, tato yathA vyavahArasya prarUpaNA karttavyA tathA vyavahArI vyavaharttavyayorapIti, trayANAmapi prarUpaNAM cikIrSu rbhASyakRdetadAha. bhA. 1] vavahAro vavahArI vabahariyavyA va je jahA purisA / b Page #7 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 6 vyavahAra - chaMdasUtram - 1 eesiM tu payANaM, patteyaM paruvaNaM vocchaM / / vR-vyavahAra uktazabdArthaH, vyavaharatItyevaMzIlo vyavahArI vyavahArakriyApravarttakaH, prAyazcittadAyIti yAvat, tathA ye puruSA puruSagrahaNaM puruSottamo dharma iti khyApanArthamanyathAstriyopidRSTavyAstAsAmapi prAyazcittadAnaviSayatayA pratipAdayiSyamANatvAt, yathA yena vakSyamANena prakAreNa vyavaharttavyA vyavahArakriyAviSayIkarttavyaH, pAThAMtaraM je jahA kAle asyAyamarthaH, ye yathA yasmin kAle vyavaharttavyAstadyathA yadA Agama vyavahAriNaH saMti, tadA tadupadezenaiva vyavaharttavyAsteSu vyavicchinnaMSu zrutajJAnavyavahAryupadezena tadevacAjJayApi tadeva dhAraNayA tadevatu jItavyavahAreNApi vyavahartavyA iti, eteSAM vyavahAravyavahArivyavaharttavyarupANAM trayANAM padAnAM tu vizeSaNe sa caitadvizinaSTi, saMkSepaprarUpaNArthamidamAha // | bhA. 2 ] vavahArI khalukattA vavahAro hoi karaNabhUtI u / vavahariyavva kajja kuMbhAditiyassa jaha siddhI || vR-vavahArI khalukattati vyavahArasya kartA vyavahArasya chettAbhidhIyate iti zeSaH, vyavahAraH punarbhavati karaNabhUtaH vyavahAra cchedakriyA pratikaraNatva prAptaH, tu zabdaH punararthe vyavaharitasaMbaMdhazca, sa ca yathA sthAnayojita eva sa ca vyavahAraH karaNabhUtaH paMcadhA 1 AgamaH 2 zrutamA 3 dhAraNA 5 jItazca Aha cUrNikRta, paMcavidho vyavahAraH karaNamiti, tena ca paMcavidhena vyavahAreNa karaNabhUtena vyavaharan kartA yanniSpAdayati kAryaM, tad vyavaharttavyamitsucyate, tathA cAha vayahariyavvAya je jahA purisA iti, atha kathaM vyavahAragrahaNena vyavahArI vyavaharttavyazca sUcyate, na khalu devadattagrahaNena yajJadattasya sUcA bhavatIti tata Aha kuMbhAditiyasya jaha siddhi kuMbha AdiMrapAmiti kuMbhAdayasteSAM trikaM kuMbhAditrikaM, tasya yathA siddhiH kuMbhagrahaNena tathA kuMbhaityukte sakRtaka iti tasya kartA kulAlaH karaNaM mRccakrAdisAmarthyAt tanyate, kRtakasyAsataH kartRkaraNa vyatirekaNAsaMbhavAt evamatrApi, vyavahAra ityuktevyavahAri vyavaharttavyazca sUcyate karaNasyApi sakarmakakriyA sAdhakatamarupasya karmakartRvyatirekeNAsaMbhavAditi tritayasiddhiH tadevamekagrahaNe sAmarthyAditarasya dvayasya grahaNaM bhavatyetat sAmAnyena sanidarzanamuktaM, saMpratikaraNagrahaNe'vazyakartukarmmagrahaNaM bhavatItyarthe nidarzanamAha || [bhA. 3] nANaM nANIneyaM, annA vA maggaNA bhavetitae / vivihaM vA vihiNA vA vavaNaharaNaM ca vavahAro / / bU - mArgaNA bhavati tAmevAha, nANInANaM neyamiti, tatra jJAyataM vastu paricchidyataM aneneti jJAnaM, tatrayathA jJAnamityukte jJAninAM jJAnakriyA karturjJeyasya ca jJAnakriyAviSayasya paricchedasya siddhirbhavati, tadvitayasiddhimaMtareNa jJAnasya jJAnatvasyaivAsaMbhavAdevamatrApi vyavahAra grahaNena vyavahArI vyavaharttavyazca sUcyate iti bhavati tritayasyApyupajJepaH ekA tAvanmArgaNA tritayavipayA kuMbhAditrikasiddhidRSTAMte prAgabhihitA, vA zabda prakArAMtare athavA iyamanyA tritayA viSayA tadeva saMjJepato vyavahArAdipadatrayasya prarUpaNA kRtA, saMprati yathAkramaM vistareNa tAM cikIrSuH prathamato vyavahArapadasya niruktaM vaktukAma idamAha vivihaM vA ityAdi vividhaM tadyogyatAnusAreNa vicitraM vidhinA vA sarvajJoktena prakAreNa vapanaM tapaH prabhRtyanuSTAnavizepasya dAnaM Tuvapa bIjataMtusaMtAne iti vacanAt haraNamatIcAradIpajAtasya athavA saMbhUya dvitryAdisAdhunAM kvacitprayojane pravRttIyat vasminvA bhavati tasya tasmin vapanamitarasmAcca haraNamiti Page #8 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pIThikA - [bhA. 3] vyavahAraH kimuktaM bhavati? vividho vidhinA vA hAro vyavahAraH, pRSodarAdaya iti vivApazabdayovva AdezaH; saMprativapanaharaNazabdayorarthavaktukAmastadekArthikAnyAha / / |bhA.4) vavarNatirovaNaMtiya, pakiraNa parisADaNAya egaTuM | hArottiyaharaNaM, tiya egaThaMhIraevati / / vR-TuvapbIjataMtusaMtAne upyate iti vapanaM, itizabdaHzabdasvarupaparisamAptidyotakaH evamuttarepi, ropaNamitiruha janmanirohati kazcittamanyaH prayukta prayoktRvyApAranivahe:povAitihakArasyapakAraH ropyate iti parimADaNA iti, zaTa rujAyAM paripUrva parizaTati paribhrazyati tamanyaH prayukte pUrvavat Nic parizATayate iti parizATanAni vetyAdi anaT pratya yaH Apa casamuccaye, egaThamiti etat zabdavatuSyayamekArtha ekArthapravRttAH parasparamete paryAyA iti bhAvastena yaduktaM bhavati ropaNamiti prakaraNamiti parizATaneti vA taduktaM bhavati vapanamiti etAvatA vapanazabdasya pradAnalakSaNo'rthaH samarthitaH; hAroti cetyAdigrahaNaM hAra iharharaNaM hiyate iti vA ekArthaM trayopyete zabdA ekArthikA ityarthaH tadeva vApazabdasya hArazabdasya ca pratyekamartho'mihitaH,saMpratitayoreva samuditayora) jijJApayiSuridamAha / / [bhA.5] atthI paccatthINaMhAuM ekassavavaiviiyassa / eeNauvavahAro ahigAro ettha uvihIe / / vR-arthI yAcako yaH parasmAtmamedaMlabhyamitiyAcate, pratyarthI arthinaH pratikulaH, kimuktaMbhavati, yaH parasya gRhItvA na kimapi tasmai prayacchati tayorarthipratyarthino vivadamAnayorvyavahArArthastheyapuruSamupasthitayoH sa vyavahAraparicchedakuzalo vyavahAravidhApanasamarthazca stheyo yasmAt hADaM ekassattisUtreSaSTI paMcamyarthe prAkRte hi vibhaktivyatyayo'pibhavati, yadAha, pANiniHsvaprAkRtalakSaNe vyatyayopyAsAmiti, yasya vannAbhavati, tasmAta tata hatvA AdAya yasyA bhavati tasmai dvitIyAya vapati prayacchati, eeNauvavahAro itietena anaMtaroditena kAraNenasastheyavyApArovyavahAraH,kimuktaMbhavati yasmAdeSastheyapuruSo vivAdanirNayAya ekasmAddharati, anyasmai prayacchati, tasmAttvyApAro vapanaharaNAtmakatvAtvyavahAraitietAvatAsamudAyArthakathanaMkRtaM,saca vyavahArovidhivyavahAro avidhi vyavahArazca adhikAraH prayojanaM vyavahAreNa vidhinaiva vidhipUrvakaNaiva tuzabdaevakArArthe bhinnakramazca, nA vidhinA, avidhirmokSa pratipaMthitvAt tadevamuktaM, vyavahArazabdasya nirvacanaM tacca kriyAmAtra. mapekSayoktamadhikRtagraMthayojanAyAMtukaraNavyutpattirAzrayaNIyA, vidhinA hiyatecayenasavyavahAra iti, saMprati vyavahArasya nAmAdibhedadarzanArthamAha / / [bhA.6] vavahAraMmicaukkaM davve pattAiloiyAdIvA / noAgamatopanagaM, bhAve egaThiyA tassa / / vR- vyavahAre vyavahAraviSaye catuSkaM, kimuktaM bhavati caturddhA vyavahArastadyathA-nAmavyavahAraH sthApanAvyavahArodravyavyavahArobhAvavyavahArazcatatranAmasthApanesupratIte, dravyavyavahArodvidhA, Agamato noAgamatazca, Agamato vyavahArapadajJAtA tatra cAnupayukto, noAgamata stridhA-jJazarIrabhavyazarIra tadvyatiriktabhedAttatrajJazarIrabhavyazarIvyavahArogatI, jJazarIrabhavyazarIrayoranyatrAnekazobhihitatvAt tadvyatiriktamAha; vvepattAi loiyAdIvA dravye dravyaviSaye vyavahAro noAgamato Page #9 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra - chedasUtram-1jJazarIrabhavyazarIvyatiriktaHpatrAdirAdhArAdheyayorabhedavivajJaNAdayaMnirdezastatoyamarthaHjJazarIrabhavyazarIra vyatirikto dravyavyavahAraH khalveSa eva graMthaH pustaka patralikhita Adi zabdAt kASTasaMpuTaphalakapaTTikAdiparigrahaH, tatrApye tadgraMthasya lekhanasaMbhavAt, laukikAdi veti, yadi vA jJazarIrabhavyazarIrayotiriktodravyavyavahArastrividhastadyathA, laukikaHkuprAvacaniko lokocarikazcatatralaukiko yathA AnaMdapura khaDgAdAvuhInurupakANAmazIti sahastra daMDo mAritepi tAvAneva, prahAre tupatite yadi kathamapinamRtastarhirupakapaMcakaMdaMDaH, utkuSTetukalahepravRtte arddhatrayodazarupakodaMDaH; kuprAvacaniko yathA yatkarbha yona karoti, na tataH karmaNastasya kiMciditi; lokottariko yathAetepAMDurapaTaprAvaraNA jinAnAmanAjJayAsvacchaMdaMvyavaharaMtaH parasparamazanapAnAdipradAnarUpavyavahAraMkurvati, bhAvavyavahAro dvidhA AgamatonoAgamatazca,AgamatovyavahArapadArthajJAtAtatracopayuktaH upayogobhAvanikSepaitivacanAt noAgamataH paMcavidhI vyavahArastathAcAha; noAgamato paNagaMbhAve iti, bhAve vicAryamANenoAgamato vyavahAro vyavahArapaMcakaM AgamaH zrutam AjJAdhAraNAjitamitinozabdodezavacanAttasyapaMcavidhasyApi noAgamatobhAvacyavahArasya sAmAnyena ekArthikAnyamUnitAnyevAha / / [bhA.7] suttaatthe jIekappamataheva naaey| tattoya icchiyavve Ayarie ceva vavahAro / / vR-tattadarthasUcanAt sUtraM, UNAdikI zabdavyutpattiH, tacca pUrvANicchedasUtrANi vA, tathA arthyate mokSamabhilaSadbhiH ityarthaH sUtrasyAbhidheyaM,tathAjInAmaprabhUtAnekagItArthakRtamaryAdA; tatpratipAdako graMthopyupacArAtjItaM, tathA kalpatesamarthA bhavaMti saMcamAdhvani pravartamAnA aneneti kalpaHmRjUSazuddhau mRtizuddhibhavatyanenAticArakalpapaprajJAlanAditimArgaHubhayatravyaMjanAtdhajitidhapratyayaH tathA iNgatau, nipUrvaH nitarAmIyata gamyate mojJA'neneti nyAyaH tathA sarvairapi mumukSubhirISyate prAptumiSyate ipsitavyaH Acaryatesma, bRhatpuruSai rapyAcaritaM, vyavahAra iti pUrvavat uktAnyakArthikAni saMpratyatraivAjJepaparihArAvabhidhitsurAha / / / [bhA.8] egaThiyA abhihiyA, na yavavahArapanagaMiha dilaM / bhaNaiettheva tayaM daTThavvaM aMtagayameva / / vR- nanvabhihitAnyekArthikAniparameteSvekA'rthikaSuvyavahArapaMcakamAgamazrutAjJAdhAraNAjItalakSaNaM na dRSTaM nopAttaM; jItasyaiva kevalasyopAttatvAda'trasUriMrAha bhaNyate, atrottaraM dIyate, atraiva eteSveva ekArthikaSutatvyavahArapaMcakamaMtargatameva dRSTavyaM,kathamityAha / / [bhA.9) AgamasuyAusutteNa, suiyA atthato uticautthA / bahujanamAiNaMpunIyaMu ciyaMtiegaTuM / / vR. sUtreNasUtrazabdena sUciteAgamazruta AgamazrutavyavahArau,tathAhi AgamavyavahAriNaH SaTtadyathA kevalajJAnI manaHparyAyajJAnI avadhijJAnI caturdazapUrvI dazapUrvI ca, zrutavyavahAriNo'vazeSapUrvadharA ekAdazAMgadhArikalpavyavahArAdisUtrArthatadubhayavidazcatatobhavatisUtragrahaNenAgamazrutavyavahArayohaNaM caturdazapUrvAdInAM kalpavyavahArAdicchegraMthAnAmapi ca sUtrAtmakatvAt; tathA arthataH arthazabdena sUcito tricaturthau tRtIyacaturthAvA jJAdhAraNalajJo vyavahAroM tathAhi AjJAvyavahAro nAma yadAdvAvapyAcAryAvA''sektisUtrArthatayAtigItAthaujJakSINajadhAbalauvyavahArakramAnurodhataH prakRSTadezAMtaranivAsinA Page #10 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pIThikA - [bhA. 9]. catau evAnyonyasya samIpaM gaMtumasamavibhUtAM, tadAnyatarasmin prAyazcitte samApatite sati tathAvidhayogyagItArthaziSyAbhAvesatidhAraNAkuzalamagItArthamapiziSyagUDhArthAnyaticArAsevanapadAnikathayitvA preSayati, yathA paDhamassaya kanassaya pddhmennpennseviyNjNtu| paDhame chakke abhiMttaraMtu paDhamabhaveThThANaM / / atraprathamaMkAryadarpaH,tatraprathamaM padaMdapastannimittaMprathamaMSaTkaMvrataSaTkaMtatrAbhyaMtaramaMtargataMprathama sthAnaM praannaatipaattH| paDhamassaya kajassaya, paTameNa paeNaseviyaMjaMtu / paDhame chakke abhiMtaraMtubIyaM bhave ThANe / / atra dvitIyaMsthAnaM mRpAvAdaH, evamadattAdAnAdiSvapibhAvanIvaM / paDhamassaya kajassaya paDhameNapaeNaseviyaMjatuM / biie chakke abhiMtaraM, tupaDhamaMbhaveThANaM / / vR. atra dvitIyaM SaTkaM kAyaSaTkamityadi evaM tena kathitena AcAryo dravvakSetrakAla - bhAvasaMhananadhRtibalAdikaM paribhAvyasvayaM vAgamanaM karoti, ziSyaM vA tathAvidhaM yogyaM gItArthaM prajJApya preSayati, tadabhAve tasyaiva preSitasya gUDhArthAmaticAravizuddhiM kathayati, dhAraNAvyavahAro nAma gItArthena saMvignenAcAryeNa dravyajJetrakAlabhAvapuruSAn pratisevanAcAvalokya yasminnaparAdhe yat prAyazcittam adAyi,tatsarvamanyo dRSTvA teSveva dravyAdiSu tAdRza evAparAdhe tadeva prAyazcitaM dadAti, eSa dhAraNAvyavahAraH, athavA vaiyAvRttyakarasya gacchopagrAhiNaH sparddhakasvAminI vAdezadarzanasahAyasya vAsaMvigrasyocitaprAyazcittadAnaM dhAraNameSa ko'rthaH ityata Aha bahujaNetyAdi bahubhirjana gItArthezcIrNa bahujanAcIrNabhiti, vAucitamitivAjItamitivAekArthakimuktaMbhavatibahujanAcIrNanAmajItamiti tamevajItavyavahAraM darzayati / / bhA.10] daduramAdisukallANagaMtu vigalidiesubhattaho / pariyAvaNA etesiMcautthamAyaMbilA huMti / / vR- durdurI maMDUkastadAdiSu tatprabhRtiSu makArAlAjJaNikaH prAkRtatvAt tiryakpaMceMdriyeSujIvitAdavyaparopiteSvitizeSaH kalpANakaM tviti tuzabdo vizeSaNArthaH, sa caitat vizinaSTi, paMcakalyANakaM prAyazcittaM, vigaliMdiesu bhattaTThI iti vikalAnyasaMpUrnAni iMdriyANi yeSAM te vikaleMdriyAekadvitricaturiMdriyAstatravyAkhyAnato vizeSapratipattirityekeMdriyA anaMtavanaspatikAyikA dRSTavyAprAyazcittaM bhavataH, iyamatrabhAvanA yadi dardurAdIn tiryakrapaMceMdriyAn gADhaM paritApayati tato'bhaktArthaprAyazcitamatha vikaleMdriyAn anaMtavanaspatikAprabhRtIn gADh paritApayati, tata AcAmlaM, upalakSaNametat, tenaitadapijItavyavahArAnugamatamavaseyaM, yadi darduraprabhRtIna tiryakrapaMceMdriyAn manAk saMghaTTayati tata ekAzanakamathAnAgADhaMparitApayati,tataAcAmlaM,tathA anaMtavanaspatikAyikadvitricaturiyANAMsaMghaTane pUrvArddhamatepAmevAnAgADhaparitApane ekAzanaM, tathA pRthivyaptejovAyupratyekavanaspatInAM saMghaTTane nirvikRtikamanAgADhaparitApane purimArddha, agADhaparitApaneekAzanaMjIvitAvyaparopaNeAcAmlamiti, idamapijItamevetidarzayati / Page #11 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 ( bhA. 11] apariNAkAlAisu, apaDikkatassa nivvigaiyaMtu / nivvItiyaM purimaDDo aMbilakhavaNAya AvAse / / vR- aparijJA pratyAkhyAnaparijJAyA agrahaNaM gRhItAyA vA bhaMgaH, tataH sUtre vibhaktilopa ArSatvAt tathA kAlAdiSu apratikrAmato avyAvartamAnasya prAyazcittaM nirvikRtikaM kimuktaM bhavati, yadi namaskArapauruSyAdidivasapratyAkhyAnaM vaikAlikaMca pAnAhArapratyAkhyAnaM na gRhNAti, gRhitvA virAdhayati, tathA svAdhyAyaM prasthApya yadi kAlasya na pratikrAmati, na kAlapratikramaNanimittaM kAyotsarga karAMtI. AdizabdAt yeSu sthAneSvIryApathikayA pratikrametavyaM, teSu cet tathA na pratikrAmati, tarhi prAyazcittaM nirvikRtamiti, tathA nivvItiya ityAdi AvAse Avazyake ekAdikAyotsarge sarvAvazyakAkaraNaca yathAsaMkhyaM nirvikRtikapUrvArddhAcAmlakSapaNAni, iyamatra bhAvanA Avazyake yadyekaM kAyotsarga na karoti tataH prAyazcittaM nirvikRtikaM, kAyotsargadvAyAkaraNepUrvArddha, trayANAmapi kAyotsargANAmakaraNe AcAmlaM, sarvasyApi vAvazyakasyAkaraNe abhaktArthamitiH [ bhA. 12] jaM jassa ca pacchitaM AyariyaparaMparAe aviruddhaM / gAva bahu vigappA eso khalu jIvakappo / / bR- yat prAyazcittaM yasyAcAryasya gacche AcAryaparaMparAgatatvenAviruddhaM, na pUrvapuruSamaryAdAtikrameNa virodhabhAk yathAnyeSAmAcAryANAM namaskArapauruSyAdipratyAkhyAnasyAkaraNe kRtasya vA bhaMge prAyazcittamAcAmlaM, tathA AvazyakagataikakAyotsargAkaraNe pUrvArddha kAyotsarga dvayAkaraNe ekAzanaka mityAdI tathA ye yogA upadhAnAni bahuvikalpA gacchabhedena bahubhedA AcArya paraMparA gatatvena cAviruddhAyathA nAgilakulavaMzavartinAM sAdhUnAmAcArAdArabhya yAvadanuttaropapAtikadazAH, tAvannAsti AcAmlaM kevalaM nirvikRtikena te paThati AcAryAnujJAtAzca vidhinA kAyAMtsarga kRtvA vikRtIH paribhuMjate, tathA kalpavyavahArayAH caMdraprajJaptisUryaprajJaptyozca kecidAgADhaM yoga pratipannA apara tvanAgADhamiti, esa khalu jIyakappo u iti eSa sarvvepi khalu gacchabhedana prAyazcittabhedo yogabhedazcAcAryaparaMparAgato jItakalpI jItavyavahAro veditavyaH ukto vyavahAraH saMprati vyavahAriNaH iti dvitIyaM dvAramabhidhitsurAhadavvaMmi loiyA khalu. laMcillA bhAvatAM umajjhatthA / uttaradavva agIyAgIvyAvAlaMcapakkhehiM / / [ bhA. 13) vyavahAra - chedasUtram - 1 7 vR- vyavahAriNaJcaturddhA tadyathA nAmavyavahAriNaH, sthApanAvyavahAriNaH, dravyavyavahAriNo, bhAvavyavahAriNaJca, tatra nAmasthApane sujJAtaM dravyavyavahAriNo dvidhA Agamato no Agamatazca tatrAgamatI vyavahArizabdArthajJAste cAnupayuktA, noAgamatastrividhAjJazarIrabhavyazarIratadvyatiriktabhedAt, tatra jJazarIrabhavyazarIra dravyavyavahAriNaH pratItAH, tad vyatiriktA dvividhA laukikA lokottarikAzca, bhAvavyavahAriNI'pi dvidhA AgamatI noAgamatazca AgamatI vyavahArizabdArthajJAstatraivopayuktAH no AgamatI dvidhA laukikA lokottarikAzca tatra pUrvArddhana no AgamatI dravyabhAva lokika vyavahAriNaH pratipAdayati, dravyaM vicAryamANe no AgamatA jJazarIbhavyazarIravyatiriktAlaukikAvyavahAriNaH khalu laMcillAiti, laMcA utkoca ityanarthAMtaraM tadvantaH kimuktaM bhavati ? parataMcAmupajIvya ye sApekSA: saMto vyavahAraparicchedakAriNastaM dravyato laukikA vyavahAriNaH, bhAvato u majjhatthAiti bhAvataH punarnoAgamatI vyavahAriNo madhyasthA madhya rAgadvepayArapAMtarAlaM tiSThatIti madhyasthA: ye Page #12 -------------------------------------------------------------------------- ________________ .pIThikA - [bhA. 13] 11 paralaMcopacAramaMtareNAraktAdviSTAH saMtonyAyaikaniSThatayAvyavahAraparicchettArastenoAgamatolaukikabhAvavyavahAriNa iti bhAvaH, adhunA lokottarikAn noAgamato dravyavyavahAriNaH pratipAdayati, utaradavyaagIyA ityAdi uttare lokottare dravye vicAryamANA noAgamato dravyavyavahAriNo'gItA agItArthAH te hiyathAvasthitaMvyavahAraM nakartumavabudhyaMte, tatastadravyavyavahAro dravyavyahAra eva bhAvasya yathAvasthitaparijJAnalakSaNasyAbhAvAt dravyazabdo'trApradhAnavAcI, apradhAnavyavahAriNaste ityarthaH, gIyAvAlaMcapakkhehiM iti, yadivAgItArthA apisaMto ye paralaMcAmupajIvya vyavahAraM paricchidaMti, te'pi dravyavyavahAriNo'thavA vinA laMcAM gItArthA api ye mamAyaM bhrAtA mamAyaM nijaka iti paJaNa pajJapAtena vyavahArakAriNastepi dravyavyavahAriNaH madhyastharupasva bhAvasyAsaMbhavAt saMprati noAgamato lokottarikAnubhAvavyavahAriNaH prAha / / [bhA.14) piyadhammAdaDhadhammA, saMviggA ceva yajabhIrua / suttatthatadubhayaviU anissiyavavahArakArI ya / / vR-priyodharmo yeSAM te priyadharmANaH,dharme DhADhadharmAH, rAjataMtAditvAt vRddhazabdasya pUrvanipAtaH, atra caturbhagikA priyadharmANo nAmaikeno dadhA iti prathamo bhaMgaH, no priyadharmANo dRDhadhA iti dvitIyaH,apare priyadharmANo Dhadhamazceiti tRtIyaH,anye no priyadharmANo no dRDhadarmA iticaturthaH, atra tRtIyobhaMgo'dhikRtonazeSA itipratiphtyarthavizeSaNAMtaramAha, saMvinaH saMvignanAmottrastAsteca dvidhA, dravyato bhAvatazca, dravyataH saMvinA mRgAsteSAM yatastato vA bibhyatAMprAyaH sadaivottrastamAnasatvAt, bhAvasaMvinA ye saMsArAduttrastamAnasatayA sadaiva pUrvarAtrAdiSveciMtayaMti, kiM me kaDaM kiMcamamAthisesaM, kiMsakaNijanasamAyarAmi ityAdi,atrabhAvasaMvignairadhikAraHbhAvasaMvignapratipatyarthameva vizeSaNAMtaramAha, vajabhIruavayaM-pApaM, tasyabhIravaHyecAvadyabhIravastebhAvasaMvinAeveti, vajjabhIrugrahaNenabhAvasaMvimnaH pratipattiH ete ca yathoktavizeSaNena viziSTA api na gItArthatvamRte bhAvavyavahArakAriNo bhavaMtIti, gItArthatvapratipattyarthamAha; sutasthataTubhayaviUsUtraMca arthazcatadubhayaMcetitaccatattsUtrArthalajJaNaM, ubhayaMca tadubhayaM ca sUtrArthatadubhayAnitAni vidaMtItisUtrArthatadubhayavidaH, kimuktaMbhavati ? sUtraciMtAyAM sUtramarthaciMtAyAmarthaM, tadubhayaciMtAyAM ca tadubhayaM, ye vidaMti, te sUtrArthatadubhayavida iha sUtrArthavedane caturbhagikA, sUtravido nAmako no arthavidaH, no sUtravido'rthavida: 2 apara sUtravido arthavidopi, 3 anye no sUtravidonApyarthavidaH atra tRtIbhaMgenAdhikArastatrApi sUtravelAyAMsUtravidbhirarthavelAyAmarthavidbhistadubhavavelAyAMtadubhayavidbhiriti,sUtrArthatadubhayagrahaNaM / / anissiyavavahArakArI ya iti nizrArAgaHnizrA saMjAtAasyetinizrito, nanizrito'nizritaH sacAsau vyavahArazca anizritavyavahArastaktaraNazIlA anizritavyavahArakAriNa na rAgeNa vyavahArakAriNa iti bhAvaH ekagrahaNe tajAtIyasyApi grahaNamitinyAyAdanupazritavyavahArakAriNa ityapidraSTavyaM, tatra upazrA nAma dveSaH upazrA saMjAtA asyeti upazrito na upazritA'nupazritaH sa cAsau vyavahArazca tatkaraNazIlA anupazritavyavahArakAriNa; na dveSeNa vyavahArakAriNa ityarthaH athavA eSo'nuvartitaH sa na mAmAhArAdikamAnIya dAsyatItyapejJA nizrA eSa madIyaH ziSyo yadi vA pratIcchako'thavAmadIyaM mAtrAdikulametatmadIyA vA ete zrAvakA ityapejJA upazrAzeSaM tathaiva, anAnizritavyavahArakAriNa iti kitaM bhavati ? laMcopacAranirapejJAvyavahArakAriNaH na rAgeNa vyavahArakAriNa iti kimuktaM bhavati Page #13 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra - chedasUtram-1 pakSapAtanirapekSavyavahAraparicchettA iti, atha priyadharmmadRDhadharmmasaMvigrasUtrArthatadubhayavidgrahaNe kiM phalamityata Aha / / [ bhA. 15) 12 piyadhamme dRDhadhammaMya, paccao hoi gIyasaMvigge / rAgo u hoi nissA uvassito dosasaMjutto / / - priyadharmmaNi dRDhadhamrme ca samuccaye bhinnakramazca, gItaMgItArthe sUtrArthatadubhayavidisaMvigreca prAyazcitaM dadatipratyeyo vizvAsI bhavati yathAyaM priyadhamrmI dRDhadharmogItArthaH saMvignazceti nAnyathA prAyazcittavyavahArakArIti, priyadharmAdipadAnAmupanyAsaH tathA anizritavyavahArakAriNa ityatra yoni zrAzadvastadarthamAcaSTe, rAgastu bhavati nizrA, anupavitavyavahArakAriNa ityatropacitazadvasya vyAkhyAnamAha, upazritodveSasaMyuktaH, upazcA dveSa ityanarthAtaramitibhAvaH; dvitIyaM vyAkhyAnaM nizropazrAzadvayordarzayati / / bhA. [16] ahavA AhArAdI dAhIi majjha tu esa nissAo / sIso paDicchao vA hoi uvassAkulAdI vA / / vR- athaveti vyAkhyAnAMtaropadarzane, eSo'nuvarttitaH san mahyamAhArAdikaM dAsyatItyepApejJA laMcopajIvanasvabhAvA, nizrA tathAeSa me ziSya epa maMpratIcchakaidaM me mAtRkulamidaM pitRkulamAdizabdAt ime mama sahadezanivAsinAM bhaktA vA ime sadaiva mametyapejJAbhyupagamasvarupA bhavatyupazrA, asyAM hi vyavahAriNo dravyavyavahAriNo bhavaMti, gIyAvAlaMcapakkhehiM iti vacanA teta etayoH pratiSedhaH uktA vyavahAriNaH, saMprati vyavaharttavyAsteca nAmAdibhedAccaturddhAstadyathA nAmavyavaharttavyA sthApanAvyavaharttavyA dravyavyavaharttavyA bhAvavyavahartavyAzca tatra nAmasthApana pratIta, dravya vyavaharttavyA api dvidhA AgamatI no Agamatazca, tatrAgamatI vyavahartavyazadvArthajJAste cAnupayuktA no Agamatopi tridhA, izarIrabhavyazarIrarUpAH pratItAH tadvyatiriktastu dvidhA, laukikA, lokottarikAzca, bhAvavyavaharttavyA dvidhA, AgamanoAgamabhedAt tatra Agamato vyavahartavyapadArthajJAH sUtre copayuktAH, noAgamato laukikA lokottarikAzca tatra laukikadravyabhAvavyavahartavya pratipAdanArthamAha | bhA. 17 ] lIe corAIyA, davve bhAve visohikAmAo / jAmasutakAdisu nijUDhA pAyakahayAo / / vR- loke lokaviSayA vyavaharttavyAdvidhA, tadyathA dravyavyavaharttavyA bhAvavyavaharttavyAzca tatra dravye dravyavyavaharttavyazcaurAdayaH caura: taskara: AdizadvAtpAradArikaghAtaka herikAdiparigrahaH, te hi cauryAdikaM kRtvApi na samyak pratipadyaMte, balAtpratipadyamAnAapi ca na bhAvato vizodhimicchati, tataste dravyavyavaharttavyA, bhAve bhAvavipayA vyavaharttavyA vizodhikAmAeva, tuzabdasya evakArArthatvAt vizodhI kAmo'bhilASI yeSAM te vizAMdhikAmAH kathamasmAkametatkukarmmaviSayA vizuddhirbhaviSyatIti vizuddhipratipattyayutA bhAvavyavahartavyA itibhAvaH, na kevalaM dravyavyahartavyAzcaurAdayaH, kiMtu jAyamayasUyagAisu nijUDhA ityAdi sUtakazabdaH pratyekamabhisaMbadhyate, jAtasUtakaM mRtasUtakaMca, sUtakaM nAma janmAnaMtaraM dazAhAni yAvat, mRtakasUtakaM nAma mRtAnaMtaraM dazadivasAn yAvat, tatra jAtakasUtake mRtakasUtakevA AdizabdAt tadAdyeSu zudragRhAhiSu ye kRtabhojanAH saMto dhigjAtIyairnirvyUDhA asaMbhASyAH kRtAstathA ye pAtakahatAzca pAtakena brahmahatyAlakSaNena mAtApitAdighAtakalakSaNena vA hatAH pAtakahatAH Page #14 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pIThikA - [bhA. 17] 13 ete hi dvaye'piyadA na svadoSaM pratipadyaMte pratipadyamAnAvA na samyagAlocayaMti, kiMtu vyAjAMtareNa kathavaMti tadA dravyavyavaharttavyA draSTavyAH, tathAhi ego dhijJAito urAlA eNhusAe caMDAlIe vA ajjho vavaNI tato taM kAraNa phAsittA pAyacchittanimittaMcauvveyamuvadvitto bhaNati sumiNephusaM caMDAliMyAgatomi iti, evamAdayo dravyavyahartavyA tathA cAha / - [ bhA. 18 ] phAseUNa agammaM bhaNei sumiNe gao agammati / evamAdiloyadavve ujju punahoi bhAvaMbhi / / vR- spRSTA kAyenetigamyate agamyAMsnuSAM cAMDAlyAdikAM vA striyamiti zeSaH, bhaNati prAyazcittanimittaM caturvedpupasthitaH san yathA svapne apeyapAnaM kRtavAnahamityAdiparigrahaH, loyadavveti, laukikA dravyavyavarhatavyAH ujju puna hoi bhAvaMmi, atra sAmAnyavivakSAyAmekavacanaM, tato'yamarthaH ta eva jAtamRtakasUtakAdinirvyUDhAdaya rujavaH saMto yadAsamyagAlocayaMti, tadA bhAve bhAvaviSayA laukikA vyavahartavyA bhavaMti uktA laukikadravyabhAvavyavahartavyAH, saMprati lokottarikadravyabhAvavyavahartavyapratipAdanArthamAha / / [ bhA. 19] parapaccaeNa sohI davyuttario u hoiemAdI / gIto va agIto vA sambhAvauvaDio bhAve / / vR- yasya zodhiH parapratyeyena paraAcAryAdikaH sa eva pratyayaH kAraNaM tadA parapratyayastena kimuktaM bhavati, nUnamahaM pratisevamAna AcAryeNa upAdhyAyenA'nyena vA sAdhunA jJAto'smi, tataH samyagAlocayAmItyevaM parapratyayena yasya zodhipratipattirevamAdizabdAt yo gurudoSaM sevitvA alpaM kathayati, svakRtaM cAnyakRtaM bravIti tadAdiparigrahaH, lokottariko dravyavyavahartavyo bhavati. bhAve bhAvaviSayaH punaH lokottariko vyavahartavyogIto vA gItArtho vA agIto veti agItArtho vA prAyazcittapratipattayarthaM sadbhAvenopasthitaH sa ca vakSyamANaguNairupetaH san bhavatIti tAneva guNAnupadarzayati[ bhA. 20 ] 1 avaMke akuTile yAvi kAraNapaDisevi tahaya Ahca / piyadhamme bahusue, biiyaM uvadesi pacchittaM / / vR-vakro'saMyato, navakro'vakraH, saMyato virata ityarthaH, akuTilo amAyI cazabdAdakrodhI amAnI alobhIzcetiparigrahaH, api padArthasaMbhAvane, sa cAmUn padArthAn saMbhAvayati, kAraNe samApatite sati nAmaiko yatanayA pratisevate ityeko bhaMgaH / kAraNe ayatanayeti dvitIyaH, akAraNeyatanayeti tRtIyaH, akAraNe'yatanayeti caturthaH, atra prathamabhaMgazuddha iti tatpratipAdanArthamAha / kAraNapratisevIkAraNe azivAdilakSaNe vizuddhenAlaMbanena bahuzo vicArya zulkAdiparizuddhalAbhAkAMkSivaNigdhSTAMtenAkRtyaM yatanayA pratiseyate ityevaM zIlaM kAraNapratisevI, tahaya Ahaceti tathA ceti samuccaye kAraNeSyakRtyapratisevI, na yadA tavA, kiMtu Ahacca kadAcit anyathA kadAcit anyathA vAdIrdhasaMyamasphAtimanupalakSamANo athavA Acceti kadAcidakAraNe pi pratisevI piyadhamme ya bahusue iti AdyatayorgrahaNemadhyasyApigrahaNamiti nyAyapriyadharmmA dRDhadharmmA saMvigno'vadyabhIruH sUtrArthatadubhayavida ityapi dRSTavyaM etasarve'pi vyavaharttavyA, viiyaMti atradvitiyaM matAMtaraM kecidAharavakrAdInAmapi pratipakSA vyavaharttavyA iti, uvadeva pacchittaM iha dvividhaH sAdhu gItArtho'gItArthazca tatrayogItArthaH sa Page #15 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 14 ___ vyavahAra - chadasUtram-1. gItArthatvAdevAnAbhAvyanagRhNAtIti natasyopadezaH yaH punaragItArthastasyAnAbhAvyaMgRhyataupadezI dIyate, yathA na yuktaM tavAnAbhavAt gRhItuM yadi punaranAbhavat grahISyasi, tatastannibhittaM prAyazcitaM bhaviSyatItyupadezadAnaM,tata evamupadezedattesatidAnaprAyazcitaMdIyateitigAthAsamAsArthaH,atraziSyaH prAha kAraNapratisevI bhAvavyavaharttavya uktaH sa kathamupapadyate, pratiSiddhaM hi yatanayApi sevamAno jinAjJApradveSakArI nanusaduSTabhAvaitikathaMbhAvavyavahartavyaH? neghadoSo, jinAjJApradveSakAritvAbhAvAt satikAraNe pratisevAyAmapi vartate, jinAjJAmavAlaMbyaiva yathAsyAmavasthAyAM dIrdhasaMyamasphAtinimittamakRtyapratisevAyAmapi pravartitavyamiti, tato na kazciddoSaH, api ca bhagavaMto vItarAgA na mithyA kadAcanApiDhavate, vItarAgatayAteSAM mithyAvacana kAraNabhAvAt uktaMca - rAgAdvA dveSAdvAmohAdvAvAkyamucyatehyanRtam / yasyatunaite doSAstasyA'nRtakAraNaMkiM syAt / / bhagavatA vA yatanayApi kAraNe pratisevino bhAvavyavahartavyA uktAstadyadi bhagavadvacanAda dvitIyabhaMgavarttinopibhAvavyavaharttavyAstataH prathamabhaMgavartinaH sutasaMbhAvavyavaharttavyAbhaveyuHtathA cAha bhA.21) Ahacca kAraNami, sevanI ajayaNaMsiyA kujA / esovi hoibhAve, kiM puna jynnaaesevNto|| vR-Ahacca kadAcitgatyA kAraNe azivAdilakSaNeakRtyaM sevamAnaHsyAtkadAcit ayatanAMkuryAt ayatanayA pratisevetetibhAvaH eSopibhavadvacanAdbhavatibhAvevyavahartavya kiM punaryatanayApratisevamAnaH prathamabhaMgavartI sasutarAMbhavedbhAvevyavahaMtavya ityarthaH, na tu kevalaM prathamabhaMgavartI vA bhagavadvacanAdbhAve vyavahartavyaH, kiMtutRtIyabhaMgavartyapitathA cAha - [bhA.22] paDisaviyamiMsohiMkAhaM AlaMbaNaM kuNaijou / sevaMtoviakiJcaM, vavahariyavbosakhalubhAve / / vR. kAraNamaMtareNA'pi yatanayA pratisaktei akRtye pazcAt zodhi prAyazcittamahaM kariSyAmItyevaMrupamAlaMbanaMyaH karoti, kimuktaMbhavati, evaMrupeNAlaMbanenAkRtye yaHpravRttiM cikIrSati, sa tathA rupamAlaMbanaM kRtvA pratisevamAno'pya kRtyaM khalu nizcitaM bhAve vyavaharttavyaH aMtaHkaraNavizuddhipurassaraM yatanayA pravartamAnatvena bhAvatovyavahArayogyatvAtH kimuktaMbhavati? akAraNeyatanayeti tRtIyabhaMgavartyapi bhagavadvacanAdya vyavahartavyo veditavya iti, tadevaM caturbhAgakAyAmAdyabhaMgatrayavartino bhAvavyavahartavya uktAHsaMpraticutarbhagikAmanapaikSyAnyathaivabhAvavyavahartavyalakSaNamAha[bhA.23] ahavA kajAkale jatAjatovAvi seviuNsaah| sambhAvasamAuTTo, vavahariyavvo havaibhAve / / vR-athaveti prakArAMtare tacca prakArAMtaramidaMprAkcaturbhagikAMprarupyabhAvavyavaharttavyA uktAH saMprati tu tAmanapekSyaiva bhAvavyavahartavyo'bhidhIyate, kathamiticedata Aha, kajAkaja kArye'zivAdinistaraNalakSaNe prayojane akArya tathAvidhapuSTa prayojanAbhAve jayAjayoveti yatamAno vA ayatamAno vA sAdhuraskRtyu sevitvA sadbhAve punakaraNalakSaNayA tAtvikyA vRttyAsamAvRtto'kRtyakaraNAt pratyAvRttaH san guroH samIpe yaH AlocayatItizeSaH, sa bhAve bhavati vyavahartavyaH, bhAvato'kRtyakaraNataH pratyAvRtatvAt saMpratiprApramapitAyAM caturbhagikAyAM yazcaturtho bhaMgastatprarupaNArthamAha - Page #16 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pIThikA - [bhA. 24] . bhA.24) nikkAraNaM paDisevI kaje niddhaMdhaso aNavekyo / desaMvAsavvaM vA guhissaMdavyaoese / / / / vR-yo niSkAraNe kAraNamaMtareNa pratisevI, akRtyapratisevanazIlaH, kajeniddhaMdhasotti atra apizabdo'nukto'pi gamyate sAmarthyAt, tato'yamarthaH kArye'pi tathAvidhe samutpanne niddhaMdhaso dezIvacanametat akRtyaM pratisevamAnonAraMbhAdhikatAraMbhavirAdhyamAnaprANyanukaMpApara ityarthaH ca samuccaye sacabhinnakramo'napekSazcetyevaMyojanIyaHna vidyate'pekSAvaiganubaMdhomevirAdhyamAna jaMtubhiHsahabhaviSyati saMsArovAdIrdhatara ityevaMrupA yasyA'sAvanapekSaH hA duSTukRtaMmayeti pazcAdanutAparahitaitibhAvaH tathA yaH pratisevitvAdezaM gRhayiSyAmi kiMcin mAtramAlocayiSyAmi na sarvamiti bhAvaH savvaMvatti sarvaM vA gRhayiSyAmi na kiMcidAlocayiSyAmItyartha iti ciMtayati, ciMtayitvA ca tathaiva karoti eSa dravyato veditavyaH kiMvAnetyata Aha - [bhA.25] so vihuvavahariyavyo, anavatthAvAraNaMtadanneya / ghaDagAratullasIloanuvaraosannamajhatti / / . vR- so'pyanaMtaroktasvarupo dravyavyavahartavyo, vyavaharttavyameva kiM kAraNamata Aha, anavatthA vAraNaMtadanneya iti tasmin vyavahriyamANe anavasthAvAraNaM bhavati, tadanye ca niSiddhA jAyaMte kimuktaM bhavatisopyanavasthAyAmApunarakRtyaMkArSIt, tadanyecataMtathApravartamAnaMdRSTvAmAtathApravRtikAryuriti, saca vyavahartumiSyamANaH pUrvameva vaktavyo, yathA Alocaya mahAbhAga svakRtamaparAdhamanAlocitA'pratikrAMto hi dIrdhasaMsArabhAgbhavatIti, evaM ca bhaNyatA yo jJAyate pratipatsyate zikSAvacanaM pratipadya cAkRtyakaraNAvirato viramyacanabhUyaH pratisevIti, yastu tathA bhaNyamAnopinasamyagakRtyakaraNAduparamate,so'nuparato ghaTakAratulyazIlaH kuMbhakArasazasvabhAvo'vasannamadhyodraSTavyo natuvyavaharttavyaH, atha ko'sau kuMbhakAro yatsazasvabhAvaH sanna vyavahartavyaH ? ucyate, kuMbhakArasAlAe sAhU ThiyA tattha AyarieNa sAhU vuttA ajjo ? esu kaMbhagArabhAyaNesu appamAdI bhavejAha, mA bhaMjihaha tatya pamAdI cellagokuMbhagAramAyaNaMbhaMjiUNamichAmidukkaDaM bhaNaievamabhikkhaNaM dine dine, tatosokuMbhagAroruTho, taMcellagaM kiyADiyAeghetuMsIsekhaDkoko nAmaTollatomicchAmi dukkaDaM bhaNai; cellaobhaNada, kiMmamaM nizvarAha piTTasi? kuMbhagArobhaNai,bhANagANitaebhaMgANicennaobhaNai, micchAdukkaDaM kayaM kuMbhakAro bhaNaimaevi micchAdukkaDaM kayaM, natthi kammabaMdhomamatava pahAraMdeMtassa, esokuMbhagAramicchAdukkaDasarisa micchAdukkaDo avyavahariyavyo, tadevaM tahaya AhaJceti vyAkhyAtaM saMprati piyadhamme ya bahusue ityasya vyAkhyAnamAha - [bhA.26] piyadhammojAvasuyaMvavahArannA ujesmkkhaayaa| savvevi jahAdiThThA vavahariyavvA ya tehoti / / . vR- ihAdyaMtagrahaNe madhyasyApi grahaNamiti nyAyAt, piyadharmabahuzrutagrahaNe tadaMtarAlavartinAmapi dRDhadharmAdInAMgrahaNaM, tataH priyadharmaNaArabhyayAvat zrutaMsUtrArthatadubhayavidaitipadaMtAvatyevyavahArajJA vyavahAraparichedakartAraH prAksamAkhyAtAste sarve'pi yathohiSTA yathoktasvarupA vyavahartavyA bhAvavyavaharttavyA bhavaMti, pratyetavyA iti zeSaH, priyadharmAditayA sUtrArthatadubhayavittayA ca teSAM prajJApanIyatvAtaitivyavahAraH prAyazcisvyavahAra AbhavatsacittAdivyavahArazcatatradvividhe'pivyavahAre Page #17 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 16 vyavaharttavyaM prAya gItArthena saha nAgItArthena tathA cAha - [ bhA. 27] vyavahAra - chedasUtram - 1 agIeNaM saddhiM vavahariyavvaM na ceva purisena / jamhA so vavahAre kayaMmi sammaM na saddahati / / vR- ihayaH svayaMvyavahArabhavabudhyatepratipAdyamAno nA pratipadyate vyavahAraM, sagItArtha itarastvagItArthaH, tatrAgItenAgItArthena sArddha naiva puruSeNa vyavaharttavyaM; kasmAdityAha yasmAtso' gItArtho vyavahAre kRte'pi na samyak zraddhate na paripUrnamapi vyavahAraM kRtaM, tatheti pratipadyate, iti tasmAd gItArthena saha vyavaharttavyaM, yata Aha [ bhA. 28 ] duvihaMmi vavahAre gIyattho paNavijjaI jaM tu / taM sammaM paDivajjai gIyatthaMmI guNA ceva || vRdvividhe'pi prAyaztittalakSaNe AbhavatsacittAdivyavahAralakSaNe ca vyavahAre gItArthI yatpratyAkhyApyate, pAThAMtaraM paNavijjai prajJApyate tatsamyak pratipadyate gItArthatvAttathA cAha gIyatthaMmI guNAceva, gItArthe guNA eva nA'guNAH aguNavato gItArthatvAyogAt, yathA ca gItArthaH saMpratipAdyamAnaH, samyak pratipadyate, tathA pratipAdayannAha. [bhA. 29] sacitAduppanne, gIyatthA saiduveha gIyANaM / egayareu niutte, sammaM vavahArasahahaNA || vR- doNi janA gIyatthAviNaovasaMpayA iva viharati tesiM sacitAi kiMciuppaNaM, tannimittaM vabahAro jAto ego bhaimama bhavati biio mama bhavai, tatthayasamIve anno gIyattho natthi, jassa sagAse gacchaMti; tato egena biu bhaNIto ajjI tumaM ceva mamaM pamANaM me bhaNAhi kassA bhavati tato so evaM niutto ciMtei titthayarAnaMtara saMdhe ahaM ThavitI, tA kahamahaM titthayarAnaMtaraM saMghamaikkamAmiti bhaNai tumaM cevAbhavati na mamaMti eSa bhAvArthaH, akSarayojanAtvevaM sacittAdyutpanne AdizabdAdacittamizraparigrahaH, samAsazca karmadhArayastato'yamarthaH sacittaziSye'cittevastrAdau mizre sopakaraNe ziSye utpanne satidvayoH gItArthayoH parasparaM vivadamAnayoH anyasmin samIpe vyavahAraparicchedakartari gItArthe'sati kathamapyekatarasmin gItArthatayA nivRtte vivAdAt pratyAvRte prAguktanItyAvyavahAra zraddhAnaM bhavati, samyakavyavahArapratipattirupajAyate, kathamityata Aha gIyoNAiyaMto ityAdi / [ bhA. 30] gIto ANAiyaMto, chiMda tumaM ceva chedito saMto / kahamaMtaramivAveti, titthayarAnaMtara saMghaM // - gItogItArtho anatikrAman yat vivAdAdanatikrAman dvitIyena gItArthena sacitAdyutpAdanasahavarttinA vyavahAramamuM tvameva chinddhi, na hitvamagItArtho, nApi yuktamayuktaM vA tvaM na jAnAsi ityeva cchiMdito nimaMtritaH san ciMtayati, ahamanenAsmin vyavahAre pramANIkurvatA tIrthakarAnaMtarasaMghamadhyavartI sthApitaH saMghazcabhagavadAjJAvarttitayA yathAvasthitArthavaktA anyathA tIrthaMkarAnaMtaratvAyogAt, tadyadilobhAditayAkathamapi vyavahAraM vilopsyAmi ? tato mayaiva tIrthakarAnaMtaraH saMgho'taritaH kRto bhavet, tat evaM jAnan vyavahAravilopanena kathamahaM tIrthakarAnaMtara saMghamaMtara sthApayAmi aMtarayAmIti ciMtayitvA so'vAdIt tavaivedamAbhavati na mameti, tasmAt dvividho vyavahAro gItArthena saha karttavyo, nAgItArthenagItArthazca priyadharmAdiguNopeta iti priyadharmAdayo bhAvavyavaharttavyAH, nanu ye priyadharmmAdayaste Page #18 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 17 pIThikA - [bhA. 30] priyadharmatvAdiguNairabAkalpyana kimapipratiseviSyaMti. iti, kathaMvyavaharttavyAnirdizyate, vyavahArahetvakalpyaMpratisevanAsaMbhavAt, naiSa doSaH, pramAdavazatasteSAmapikadAcidakalpyapratisevanopapatteH, anyacca pramAdAbhAvepi kadAcidazivAdhutpattau gurulAdhavaM paryAlocya dIrdhasaMyamasphAtinimittamakalpyamatipratisevaMte, tatobhavatitepAmapi vyavahArayogyatetivyavaharttavyA nirdiSTAH atha ye piyadharmAdiguNApatA api pramAdinastekathaM vyavahiyaMta, rpamAditayA teSAM vyavahAra yogyatAyA abhAvAttata Aha / / bhA.31] piyadhamme dadhamme, saMvigeceva je upaDivakkhA / tevihuvavahariyavyA kiMpuna je tasiMpaDivaskhA / / vR- priyadharmaNi dRDhadharme saMvigne ca ye pratipakSA apriyadharmA aDhadhA asaMvignAzca tepyanavasthAvAraNAya tadanyaniSedhAya vaha nizcitaM vyavaharttavya bhagabhiruktA: kiM punarya teSAmapriyadharmAdInAM pratipakSAH priyadharmAdadharmasaMvignAste sutarAM vyavahartavyA priyadharmAditathA teSAM bhAvato vyavahArapravRttaH, tadevaM piyadhammeya bahusue ityetadvyAkhyAtaM; saMprati dvitIyamityavayavaM vyAcikhyAsurAha {bhA.32] biiyamuvaesa avaMkAiyANaje hAti upaDivakkhA / tevi huvavahariyavvA, pAyacchittAbhavaMteya / / vR-dvitIya upadeza Adezo makAro'lAkSaNikaH, dvitIyaM matAMtaramityarthaH, avakrAdInAM ve bhavaMti pratipakSAH vakra:kuTiloniSkAraNapratisevI, tathAsatatapratisevanAzIlo'priyadharmAyAvadabahuzrutaste'pi kecidvyavahArayogyatayA apare'navasthAvAraNAvatadanyaniSedhAyavAAbhavatiprAyazcitte vyavaharttavyAH, saMpratiuvadesapacchittamityetat vyAcikhyAsurAhabhA.33] upadeso uagIe dijai biio usodhivavahAro / gahievianAbhabve, dijai biiyaMtupacchitaM / / vR-sAdhuddhividhI gItArtho'gItArthazca, tatrayogItArthasa svayameva jAnIte, jAnAnasya canopadezaH, yastva'gItArthaH sa yuktAyuktaparijJAnavikalatayA'nAbhAvyamapi gRhNAti tatastasmai agItAya agItArthAya upadezo dIyate, yathA na yuktaM tavAnAbhAvyaM grahItuM yo hyanAbhAvyaM gRhNAti tasya tannamittaM prAyazcittamAbhavati, evamupadizya tasyAnAbhAvyaM grahaNapravRttinimittaM dAnaprAyazcittaM dIyate, tathA cAha biio u sohiyavahAro zodhiH prAyazcittaM anAbhAvyaM gRhNAti, prathamata upadezo dIyate, dvitIyazodhidAnavyavahAraH tadetadanAbhAvyaM gRhaMtaM pratyuktaM; saMprati gRhItAnAbhAvyaM pratyAha gahie vItyAdi apizabdaH samuccaye na kevalamanAbhAvye gRhyamANe, kiMtugRhIte'pyanAbhAvye dIyate, prathamata upadeza iti gamyaM, tadanaMtaraMsUtramuccAryaprAyazcittaMyathAvasthitaM kathayitvA etattavAbhavatiprAyazcittamitiprathama, tato tadAnaprAyazcittaM dIyata iti dvitIyaM. atha prAyazcittamiti kaH zabdArthaH katividhaM prAyazcittamiti prazramupajIvya prAyazcittaniruktAdidvArakalApapratipAdanAya dvAragAthAmAha |[bhA.34] pAyacchittaniruttaM, bheyA jattoparuvaNabahulaM / ajayaNANa viseso, tadarihaparisAya suttattho / / vR- prathamataH prAyazcittazabdArtho vaktavyaH, tataH prAyazcittasya bhedAH pratisevanAdayo vaktavyAH, sA Page #19 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 18 vyavahAra -chadasUtram-1tadanaMtara yato nimittAt prarupaNAtapRthaktvaprarupaNAbAhulyaM kimuktaMbhavati yato nimittAtpratisevanAtaH saMyojana prAyazcittamArIpaNA prAyazcittaM parikuMcanA prAyazcittaM ca pRthagupapadyate tad vaktavyaM tato'nayoH kalpAdhyayanavyavahArAdhyayanayorvizapo nAnAtvaM baktavyaM, tadanaMtaraM tadarhA prAyazcittArhA parpada vAcyA tataHsUtrArthaH eva dvAragAthAsaMkSepArthaH, vyAsArthaMtupratidvAraM vakSyati, tatraniruktadvArapratipAdanArthamAha / bhA.35] pAvaM chiMdai jamhA, pAyacchittaMtubhannaetenaM / pAeNa vA vicittaM, visohaetena pacchittaM / / vR- yasmAt zodhirupovyavahAro'parAdhasaMcitaM pApaM chinatti vinAzayati, tena kAraNena saprAyazcittaM bhaNyate, pRSodarAditvAdiSTarupasiddhiH, athavA prAyo'parAdhamalinaM cittaM jIvamatra cittazabdana cittacittaktora'bhedopacArAta jIvo'bhidhIyate, tathA cAha cUrNikRt citta iti jIvasyAkhyeti vizodhayatyaparAdhamalarahitakotitenekAraNenaprAyazcittaM,prAyaH prAyaNacittaMyathAvasthitaMbhavatyasmAditi prAyazcittamitivyuptatteH, gataM niruktadvArabhidAnIM bhedadvAra pratipAdanArthamAha / / bhA.36] paDisevaNA va saMjAyaNAya ArovaNAyabodhavyA / paliuMcaNA cautthI pAyacchittaMcauddhA u / / vR- pratipiddhasya sevanA pratisevanA, akalpyasamAcaraNamiti bhAvaH, ca samuccaye, saMyojanA zayyAtararAjapiMDAdibhedabhinnA'parAdhajanitaprAyazcittAnAM saMkalanAkaraNaM, Aropyate iti AropaNA prAyazcitAnAmuparyuparyAropaNaM, yAvat SaNmAsAH, parato varddhamAnasvAmitIrthe AropaNAyAH pratiSedhAt, parikuMcanaM parikuMcanA gurudoSasya mAyayA laghudoSasya kathanaM yathA sacittaM pratipevya mayA acittaM pratiSevitamityAhati eSA pratisevanAd Arabhya gaNyamAnAcaturthI, evametatprAyazcittaM caturddhA bhavati, tatra yathoddezaM nirdeza iti nyAyatprathamataH pratipevaNocyate, pratipekNA pratiSevakapratiSevyavyatirekeNa nopapadyate, sakarmakakriyAyAH kartukarmavyatirekaNAsaMbhavAttatastrayANAmapiprarupaNAM cikIrSuridamAha [bhA.37] paDisevaoyapaDisevaNA ya paDisaviyavvayaM ceva / eesiMtupayANaMpatteyaparuvarNavocchaM / / / vR- pratipiddhaM sevate iti pratiSevakaH, pratiSevakaH pratiSevaNakriyAkArI, ca samuccaye pratiSevaNA akalpyasamAcaraNaM, pratiSevita vyamakalpyanIyameteSAM trayANAmapi padAnAM pratyekaM prarupaNAM vakSye pratijJAmeva nirvAhayati / / [bhA.38] paDisevao sevaMtI, paDisavaNamUlauttaraguNeya / paDiseviyavvadavvaM ruvivva siyA aruvivva / / vR-pratiSevakAMnAmAkalpaMsevamAnaHpratiSevanAakalpyasamAcaraNaMsAcadvidhA mUlauttaraguNaya iti guNazabdaH pratyekamabhisaMbadhyate, mUlaguNaviSayA uttaraguNaviSayA ca, yacca kArya samAcaryamANaM mUlaguNapratighAti uttaguNapratighAti vA tat pratiSevitavyaM tacca dravyaM paryAyA vA, tatra paryAyA dravya evAMtarbhUtAvivakSitAbhadAbhAvAditi dravyaMdraSTavyaM, tathA cAha, dravyaM tacca syAt kadAcit rupi AdhAkAMdyodanAdi vA vikalpa arupi vA AkAzAdi tadapi hi mRSAvAdAdivipayatayA bhavati, kadAcita pratipevanIyaM, iha pratiSevaNAmaMtaraNa na pratiSevakasya siddhi nApi pratiSevanIyasya, tataH pratipavaNAyA vizeSaNaH prarupaNAmAha / / Page #20 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pITikA - [bhA. 39 ] [ bhA. 39 ] 19 paDi sevA ubhAvo sI puna kusalo ya hojakusalI vA / kusaleNa hoi kappI, akusalapariNAmatI dappAM // vR- pratipaMvaNA dvividhA dravyarupA bhAvarupAca pratipevaNakriyAyAH karttukarmmagatatvAt tatra cAtasya tasya vastunaH pratiSevya mAnatA sA dravyarupA pratiSevaNA, yastu jIvasya tathA pratiSevakatvapariNAmaH, sA bhAvarupA pratiSevaNA saiva cehargahyA, jIvapariNAmAnurUpataH prAyazcittavidhipravRttaH, tathA cAha paDisaMbaNA ubhAvo pratiSevaNA nAma tusvakArArtho bhinnakramazca, bhAva eva jIvasyAdhyavasAya eva nAnya, saca bhAvI dvidhA kuzalo'kuzalaca, tatra kuzalI jJAnAdirUpo'kuzalo'viratyAdirUpaH, tatra yA kuzalena pariNAmena bAhyavastupratisevanAsA kalpaH padaikadezI padasamudAyopacArAta kalpyaH pratipevaNA kalpikA itibhAvaH, yA punarakuzalapariNAmataH pratiSevaNA sA darpaH, darpa pratiSevaNA dapikA ityarthaH, Aha kimeSAM trayANAmapi parasparamekatvaM nAnAtvaM, vA ucyate, ubhayamapi, kathamityata AhanANI na viNA nANaM neyaM punate saNannamannaMca / iya doNamanANattaM bhaiyaM punaseviyavveNa / / [ bhA. 40 ] - vR-yathA jJAnaM vinA aMtaraNa jJAnI na bhavati, jJAnapariNAmapariNatatayaiva jJAnitvavyapadezabhAvAditi tayorjJAnajJAninorekatvaM, iha doNhamanANataMti iti evaM jJAnijJAnagatena prakAreNa dvayoH pratisevakapratisevanathoranAnAtvamekatvaM, pratiSevanAmaMtareNapratiSevakasyApyabhAvAt, pratisevanApariNAmapariNatAveva pratisevakatvavyapadezapravRtteH, nevaM punaM tesaNanna mannaM ca iti, punaH zabdI vizeSadyotane sa cAmuM vizeSa dyotayati, na jJAnajJAninoH parasparamavijJeyenApisahAya ekatvaM kiMtu jJeyaM taryojJAnajJAninorananyat anyacca, kimuktaM bhavati jJAninojJAnAcca jJeyaM kiMcidanyat kiMcidananyat tathAhi yadA jJAnI AtmAlaMbanajJAnapariNAmapariNatastadA jJAnajJAninorekatvaM yadAtvAtmavyatirikta-ghaTAdyAlaMbanajJAnapariNAmapariNatastadA nyatvamAtmanAM ghaTAdInAmanyatvAt jJAnamapi yadAbhinibodhikAdisvarupAlaMbanaM tadA jJAnajJeyayorekatvaM, yadA tu svavyatiriktaghaTAdyAlaMbanaM tadAnyatvaM ghaTAdInAM jJAnAt mUrttAmUrttatayA pRthagdezAditayA ca bhinnatvAt bhaiyaM puna sevicavveNa atrApItItyanuvartate iti uktena prakAreNa pratiSevakapratiSevaNIyoranAnAtvaM bhaktaM vikalpitaM, puna nAnAtvaM sevitavyena pratiSevitavyena kadAcinnAnAtvamityarthaH tathAhi yadA pratisevate, nAnAtvaM kITakAdisatvAnAM sAdhIH pRthagbhUtatvAt pratisevanAt yadA pratisevanA pratisevakasyAdhyavasAyaH sa tarhi yadAtmavyApAdanavipayastadA pratisevanApratisevanayorekatvaM yadA tu bAhyastryAdipratisevanAviSayaH tadAnAnAtvaM tryAdipratisevakAdanyatvAt saMprati yatprAgmUlottaraguNaviSayatayA pratisevanAcA dvaividhyamuktaM tadvibhAvayiSurAha / / [bhA. 41] mUlaguNe uttaraguNe, duvihA paDisevaNA samAsena / mUlaguNe paMcavihAta piMDavisohAjhyA iyarA / / bR- pratisevanA samAsena saMkSepeNa dvividhA, tadyathA mUlaguNe mUlaguNaviSayA uttaraguNe uttaraguNaviSayA, tatra mUlaguNa viSayA paMcavidhA prANatipAtamRSAvAdAdattAdAnamaithunaparigraharupA itara uttara guNavipathA piMDavizudhyAdiviSayA anekavidhA, atrAdizabdAtsamityAdiparigrahaH kimuktaM bhavati mulaguNeSu prANAtipAtaviratyAdipu uttaraguNeSu piMDavizudhyAdiSu yathAkramaM pratisevanA prANatipAtAdilakSaNA paMcavidhA AdhAkarmopabhogAdilakSaNA anekavidheti, tatra mUlaguNapratisevanAsaMraMbhAdibhedartAzcatrA Page #21 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 20 vyavahAra - chedasUtram-1uttaguNapratisevanAtvatikramAdibhedatastathA cAha - [bhA.42] sApuna aikkamavaikkame yaaiyArA taha anAyAre saMraMbha samAraMbha AraMbharAgadAsAdI / / vR-sA uttaraguNapratisevanA punaratikrame vyatikramaM aticAra anAcAre ca bhavati, etaduktaM bhavati, sarvApyuttaguNapratisevanA atikramAdibhedatazcatuHprakAza, mUlaguNapratisevanAsaMrabhesamAraMbhe, AraMbheca, saraMbhAdibhedatastriprakAratibhAvArthaH, teca saMraMbhAdayo rAgadvepAditaH gagato dvepata AdizabdAdajJAnataca; tatrarAgatA yathA cilAtIputrasyasUsumAvadhaH dveSatAyathA satyakedveyanavyApAdanamajJAnato brAhmaNAdInAM chAgAdivadhaH nanu yathAddezastathA nirdeza iti prathamato mUlaguNapratisevanAvyAkhyAtumucitA pazcAduttaraguNapratisevanAavatuviparyaya itikathaM? ucyate, ihaprAyaH prathamato'lpasaMkliSTA'dhyavasAyaH sa tUttaragupratisaMvanAM kurute, pazcAdatisaMkliSTAdhyavasAyo mUlaguNapratisevanAmiti khyApanArtha viparyayeNopanyAsa ityadopaH, saMprati atikramAdInpiMDa vizuddhimadhikRtya vyAcikhyAsurAha [bhA.43) AhAkampanimaMtaNa, paDisuNamANa atikkamo hoii| payabheyAivaikkama, gahie taietarAgilie / / vR-ko'pi zrAddho nAlapratibaddho jJAtipatibaddho guNAnuraktA vA AdhAkarma niSpAdya nimaMtrayati, yathAbhagavanyuSmannimittamasmadgRhe siddhamannamAstaitisamAgatya pratigRhyatAmitvAditatpratizRNAti pratizravaNAnaMtaraM cottiSTati, pAtrANyudgRhaNAti udgRhya ca guroH samIpamAgatyopayogaM karoti, eSa samastopi vyApAro'tikramaH, upayogaparisamAptyanaMtaraM ca yadAdhAkarmagrahaNAya padabhadaM karoti, AdizabdAnmArge gacchati,gRhapravizati, AdhAkarmagrahaNAya pAtraMprasArayati,nacAdyApi pratigRhNAti, epa sapi vyApAro vyatikramaH gahie taIotti AdhAkarmaNi gahItte upalakSaNamaitata yAvadavasatI samAnIne gurusamakSamAlocite bhojanArthamupasthApitemukhe prakSipyamANe'pi yAvannAdyApigilati tAvat tRtIyo'ticAralakSaNodopaH, gilitetvAdhAkarmaNAnAcAraH, evaM sarveSvapyaudezikAdiSubhAvanIyaM, atraiva prAyazcitamAha - bhA.44] tiniya gurugAmAsA visesiyA tiNhavaguru aMte / - eecevaya lahuyA visohikoDIe pacchitA / / vR-trayANAmatikramavyatikramAticArANAM trayo guTakAmAsAkathaMbhUtA ityAha vizeSitAstapaH kAla vizeSitAH kimuktaM bhavati atikrame'pimAsagururatIcAra'pimAsagurureta ca trayo'pi yathottaraM tapaHkAlavizeSitAH atha aMte anAcAralakSaNedoSecaturgarucaturmAsaguruprAyazcittaM, eteca mAsagurvAdayaH prAyazcitabhedA atikramAdiSvapizodhikoTyA tvetaevamAsAdayoladhukA prAyazcitAni tadyathA atikrame mAsalaghuvyatikrame'pimAsaladhu, aticAre'pimAsalaghunavaramete yathottaraMtapaHkAlavizeSitA:anAcAre. catusilaghu; mUlaguNepaMcavidhA pratisevaneti yaduktaM tatra paMcavidhatvaM darzayati / / bhA.45] pANivahamusAvAeadattamehuNaparigaheceva / mUlaguNe paMcavihA parupaNA tassimA hoI / / vR- prANavadhastrasasthAvaraprANihiMsA, mRSAvAdo bhUtopadhAtivacaH, adattAdAna svAmigurvananujJAta grahaNaM, maithunaM strIsevA, parigrahaH sa ca vAhyAbhyaMtaravastupu mUrchA sarvatra ekArAMtatA prAkRtalakSaNavazAt Page #22 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 21 pITikA - [bhA. 45] mUlaguNe mUlaguNaviSayA paMcavighA pratisevanA tasyAzca paMcavidhAvAH pratisevanAyAH saMraMbhAdibhedataH pratibhedaMtripAyA iyaM vakSyamANa prarupaNA saMbhAdivyAkhyAnarUpAbhavati tAmeva darzayati / / [bhA.46] saMkappo saMraMbho paritAvakArIbhave samAraMbhI / AraMbhAuddavau, savvanayANaMpi suddhANaM / / vR-prANAtipAtaM karomIti yaH saMkalpo'dhyavasAyaH sa saMraMbho yastu parasya paritApakaro vyApAra sasamAraMbhaH apadrAvayato jIvitAtparaM vyaparopavato vyApAraH AraMbhAH Aha ca cUrNIkRt pANAivAyaM komItijosaMkappaMkareiciMtayatItyarthaHsaMraMbhevaTTaiparitAvaNaMkoisamAraMbhevaTTaitietacca saMraMbhAditritayaM sarvanayAnAmapi zuddhAnAM summataM atha zuddhANamityatra prAkRtatvAt pUrvasyAkArasva lopI draSTavyaH tato'yamarthaH sarvanayA nAmapyazuddhAnAme tat saMraMbhAdi bitavasammataM na tu zuddhAnAmiti, athake nayAH zuddhAH kavA'zuddhAH itizuddhAzuddhanayapratipAdanArthamAha - [bhA.47] savveti hotisuddha, nasthi asuddhAnayousaThANe / puvvAvapacchimANayau suddhacaupacchimAtesiM / / vR-nayAH sapta tadyathA, naigamaH, saMgraho, vyavahAraH, RjusUtraH,zabda, samabhiruDha, evaMbhUtaiti, eteca sarve nayA svasthAne nijanijavaktavyatAyAM zuddhA nAsti sakazcinnayo yaH svavaktavyatAyAmapyazuddhaH sarveSAmapiparipUrNasvavaktavyatAbhyupagamaparatvAta uktaMca nivayavavaNijasavvA savva navAparaviyAlaNe mohA yadyappetadasti tathApi naitat prastutopayogi, sarvanayAnAM saMraMbhAditritayAnabhyupagamAt; tataH prakArAMtareNa zuddhAzuddhanayaprarupaNAmAha puvAvetyAdi pUrvAM AdinA vA zabda: prAguktapakSApekSayA pakSAMtaratAdyotanArthaH pazcimAnAM caturNAM RjusUtrAdInAM nayAnAM ye naigamasaMgrahavyavahArajhapAstrayastezuddhAH zodhayaMti karmmamalinaM jIvamiti zuddhAzuddheraMtarabhUta Nya'rthAt ktapratyayaH, na u pacchimAtesiM na turyataSAmAdimAnAM pazcimAJjusUtrAdayastezuddhAH anuyAyidravyA'nabhyupagamastapAMvizodhakatvAbogAt kathaM punarAdyAstrayonayAH zuddhA ityata Aha[bhA.48] veNaiemicchattaM vavahAranayaujaM visohiti / tamhA tebviyasuddhA bhaiyavvaM hoiiyarehiM / / vR- vainayiko nAma mithyASTistasmin yan mithyAtvaM yat vyavahAranayA evatuvakArArthaH, naigamasaMgrahavyavahAraH zodhayaMti apanayaMti, tehyanuyAyidravyAbhyupagamaparA stataH kRtakarmaphalopabhogopapatteH saddharmadezanAdau pravRttiyogato bhavati tAtvikI zuddhiH tasmAttaeva zuddhaH bhaiyavvaM hoi iyarehiti, itara kaMjusUtrAdibhirnarmithyAtvazodhimadhikRtya bhajanIyaM, zuddhyatIti bhAvaH, tehi paryAyamAtramabhyupagacchaMti,paryAvANAM parasparamAtyaMtikaMbhedaM, tataH kRtavipraNAzAdidoSa prasaMgaH, tathAhi manuSyaNakRtaMkanekiladevobhuMkto, manuSyAvasthAtazcadevAvasthAbhinnA,tatomanuSyakRtakarmavipraNAzo, manuSyeNa satA tasyopabhogAbhAvAt devasya ca phalopabhogo'kRtAbhyAgamaH, devena satA tasya karmaNo'karaNAt kRtavipraNAzAdi doSaparijJAnaM ca na ko'pi dharmazravaNe anuSThAne vA pravarteta, iti mithyAtvazuddhyabhAvastadabhAvAccanatezuddhA iti, etadevaspaSTataraM vibhAvayipurAha / / [bhA.49] vavahAranayarasAyA kammaMkAuMphalaM saMmaNuhoi / iya veNaiekahaNaM visesaNe mAhumicchattaM / / Page #23 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra - chadasUtram-1.. vR-vyavahAraH pradhAnAnayovyavahAsnayastasyamatana AtmAzubhamazubhaMvAkarmakRtvAtasyaphalaMbhavAMtare samanubhavati anuyAyidravyAbhyupagamAtaitietasmAtkAraNAdvainayikemithyAdRSTImithyAtvApagamAya kathanaM saddharmopadezastatpariNatIca mithyAtvApagamaiti mithyAtvazodhakatvAtte trayo'pivyavahAranayAH zuddhA visesaNemAha micchatamiti, vizeSyate parasparaM paryAyajAtaM bhinnatavA vyavasthApyate aneneti vizepaNamRjusUtrAdinayastasmin prarUpramANe kRtavipranAzAdidopAzaMkAto'dhikataraMmA jaMtavo mithyAtvaMyAsu ritina tanmatAnusaraNa vainayika'pikA saddharmadezanApravRttistadabhAvAcca na mithyAtvazuddhiriti na tezuddhAH, gamabhyupagama paratvAt uparatinAstu catvAraH zuddhA naizcayikatvAt tat zuddhAzuddhanayalakSaNamadhikRtva yatprAdvitIyaMvyAkhyAnaM kRtaMsavva nayANaM asuddhAgamititatpradarzayannAha [bhA.50/ saMkappA ItiyayaM avisuddhANaMnuhoiunayANaM / iyarebAhiravatthu, necchaMtAyAjato hiMsA / / vR-ihasaMkalpazabdena nasaMraMbha upalakSyateparyAyatvAtsaMkalpAditritayamitiko'rthaH saraMbhAditritayaM saMraMbha samAraMbhAraMballakSaNaM avizuddhAnAmeva tuvakArArthI bhavati, nayAnAM martana jJAtavyamiti zepaH, vyavahAraparatayA tapAM matana tritayasyApi saMbhavAt itare zuddhaRjusUtrAdayo hiMsAvicAraprakrame bAhyavastunecchaMti, nAbhyupagacchaMti na bAhya vastugatAM hiMsAmanumanyate iti bhAvaH, yatastanmatanAmava tathAdhyavasAyaparikalpito hiMsAnabAhyamanuSyAdiparyAya vinAzanamAyAyathAceva uhiMsativacanAttataH saMraMbha eva hiMsA na samAraMbhonapyAraMbha iti, na zuddhanayAnAM saMraMbhAdi tritayaM, sAMpratamasyAmeva sA puna na atikrame ityAdikAyAM gAthAyAM yatra mUlottaguNapratisevanA yA viparyayeNopanyasanamakAri tatra kAraNamAkSapapurassaramupanyasyannAha - [bhA.51) coeikimuttagguNA, puvvaM bahuaAvagalahuyaMca / atisaMkiliTabhAvI, mUlaguNasevatepacchA / / vR- codayati praznayati ziSyo, yathAkamittaraguNA uttaguNa pratisaMvanA pUrvamuktA yathoddezaMnirdeza itinyAyAddhi pUrvamUlaguNapratisevanAvaktumucitaMtibhAvaH atrottaramAha bahavaH uttaguNAH,stAkAmUlaguNA stathA laghuzIghramuttaguNAnAMsevakaH pratisevakaH, tatoatasiMkliSTabhAvaH sana pazcAtamUlaguNAn sevate pratisavataM itikhyAphnArthaM viparyayeNopanyAsaiha prAyazcittaM mukhyavRttyAdizAdhistathAcAparAdhaM vidhAya vizuddhamanaso guru samakSaM vadaMti, bhagavannamukasyA'parAdhasya prayacchata prAyazcittamiti, pratisevanApyupacArAt kadAcitprAyazcittaM,tathA cAparAdhe kRtevaktAgebhavaMti,samApatitamasmAkamadya prAyazcittamiti, tatra yathopacArataH pratisevanAprAyazcitta mucyate, tathopapAdayannAha - bhA.52] paDiseviyaMmidijai, pacchittaM iharahAupaDisaha / tena paDisevaNabviya pacchittaM vimaMdasahA / / vR-pratisaMvitapratipiddhasevitevasmAtprAyazcittaMdIyate, itasthApratipiddhAsavanamaMtaraNapratiSedhaH prAyazcittasya,tataH pratisevanAgrAyazcittasya nimittamitikAraNakAryopacAgata pratisevanavaprAyazcittaM pratisevanArUpaMprAyazcitamidaMdazadhA. dazaprakAraM tAmeva TazAprakAratAmupadarzayati - bhA.53] AloyaNa paDakimaNe, mIsavivaMgetahAviurasage / tavacchaya mUla aNavaThiyAva pAraMcieceva / / Page #24 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pIThikA - [bhA. 53] 23 vR - AmaryAdAyAM sA ca maryAdA iyaM / jahavAlIjaMpatI kajamakarja ujjue bhAi taM taha AlIejA mAyAmaya vappikkoya / / anayA maryAdayA lokRdarzanaM curAdittvAt nica lokanaM locanA prakaTIkaraNaM, AlocanaM guroH puratovacasA prakaTIkaraNamitibhAvaH yat prAyazcittamAlocanA mAtreNa zudhyani. tadAlocanArhatayA kAraNa kAryopacArAdAlIcanaM, tathA pratikramaNaM doSAtpratinivarttana mapunaH karaNatayA mithyAduSkRtapradAnamatyirthaH, tadaprAyazcittamapi pratikramaNaM, kimuktaM bhavati prAyazcittaM midhyAduSkRta mAtreNaivazuddhimAsAdayatinaca guru samakSamAlocyate, yathA sahasAnupayogataH zleSmAdi prakSepAdupajAtaM prAyazcittaM tathAhasihasAnupayukte yadi zleSmAdi prakSiptaMbhavati, na ca hiMsAdikaM doSamApanastarhi gurusamakSamAlocanAmaMtareNApi mithyAduH kRtapradAnamAtreNa sa zudhyati, tat pratikramaNamArhatvAtU pratikramaNaM, yasmina punaH pratisevite prAyazcitte yadagirusamakSamAlocayataAlAMcyayo guru saMdiSTaH pratikrAmati pazcAcca mithyAduH kRtamiti brUte, tadA zudhyati tat-AlocanApratikramaNalakSaNobhayArhatvAt vivekaH parityAgaH yat prAyazcittaM viveka evakRte zuddhimAsAdayati nAnyathA, yathAdhAkarmmaNi gRhite tatvavekArhatvAt vivekaH tathA vyutsargaH kAyaceSTAnirodhopayogamAtreNa zudhyati prAyazcittaM yathA duHsvapnajanitaM tadvyutsargArhatvAt vyutsargaH tavettiyasminpratisevittanirvikRttakAdipaNmAsaparyavasAnaM tapodIyate, tattaporhatvAt tapaH yasminsamApatitaM prAyazcitte niravazeSaparyAyocchedamAdhAya bhUyomahAvratAropaNaM tanmUlArhatvAnmUlaM yena punaH pratisevitenotthApanAyA apyayogyaH san kaMcitkAlaM na vrateSu sthApyate, yAvannAdyApi prativiziSTaM tapazcIrNaM bhavati, pazcAcca cIrNatapAstaddIpIparatI vrateSu sthApyate tadanavasthitvAdanavasthitaprAyazcittaM pAraMcie cevatti acUgatauca, yasmin pratiseviteliMgakSetrakAlatapasAM pAramaMcati tat pArAMcita marhatIti pArAMcitaM, epasaMkSepArthaH vistarArthaM tu pratidvAram bhASyakRdevavakSyati, tatra prathamadvAramAlocaneti vivaripuridamAha - [ bhA. 54 ] AloyaNattikApuna kassasagAseceva hoikAyavvA kesuca kajesu bhave -gamaNAgamaNAdiesutu / / vR- kArkisvarUpApunarAlocaneti, prathamataH pratipAdyaMtadanaMtaraM kasya sakAze samIpe bhavati kartRvyAlocane tivAcyaM, tathA keSu kAryeSu bhavatyAlocanA tatra pratipattilAghavAya saMkSepato' traivanirvacanamAha gamanAgamanAdakiSugamane Agamane AdizabdAt zayyA saMstArakaH vastrapAtrapAdaprAMcchanaka gahaNAdaparigrahaH, tu zabdo vizeSaNe sacaitat vizinaSTi, gamanAgamanAdaSvi vazyakarttavyeSu samyakupayuktasyAduSTabhAvatayA nirarti cArasya chadmasthasyA pramattasya yaterAlocanA bhavatIti Aha, yAni nAmAvazyakarttavyAni gamanAdIni teSu samyagupayuktasyA duSTabhAvatayA niraticArasyA pramattasya kimAlocanayA ? tAmaMtaraNApi tasya zuddhatvAt yathA sUtraM pravRtteH satya metat kevalaM yA ceSTA nimittAH sUkSmapramAdanimittA vA, sUkSmA AzravakriyAstA AlocanAmAtreNa zudhyaMtIti, tacchuddhinimitta mAlocanA, uktaMca 11911 / / 2 / / jayA uvautto niraiyAroya karei karaNIjAvate jogA tatthakA visohI AlIie anAloi eva / / gurabhaNaitattha jAciGa nimittA vA suhumA - Asava kiriyA tAu sujjhati AloyaNamittaMNaMti || Page #25 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 24 vyavahAra - chedasUtram-1. tatra kAnAmAlAMcanetayit prathamaMdvAraM tatprasiddhatvAdanyatra vA kalpAdhyayanAdipuvyAkhyAtatvAdahibhASyakRtA navyAkhyAtaM, tathApisthAnAzUnyArthakiMciducyate, AlocanA nAma avazyakaraNIyasya kAryasya pUrvavA kAryasamApta rU vA yadavipUrvamapi pazcAdapi ca guroH puratovacasAprakaTIkaraNaM sA cAlocanA uparitaneSu prAzcitteSu keSucit saMbhavati keSucinna saMbhavati tatrayeSusaMbhavati tatprasidhyarthamidamAha - [bhA.55] biienasthiviyaDanAvAuvivegetahAviTassaggo / AloyaNAuniyamAgIyamagIyeca kasiMci / / vR-dvitIyaMsUtrakramaprAmANyAnusaraNAtpratikramaNaM, tasmin dvitIyepratikramaNalakSaNeprAyazcittenAsti vikaTanA AlocanA, tathAhi sahasAnAbhogatovA yadi kiMcidAcaritaM bhavati yathA manojJeSu zabdAdiSviMdriyagocaramAgateSu gagagamanam amanojJeSu dvaSagamanaM, tadA tadanaMtarameva mithyAduSkRtamiti brUtetaccatenaivazuddhiyAtItinAlocayati,vAuvivegativAzabdo vibhASAyAM vivekavivekAIprAyazcite, AlocanA yA vibhASAkadAcidabhavati, kadAcinna bhavatItibhAvaH, tathAhitada vivekAhanAma prAyazcittaM yatparisthApanavAzudhyati, tatrayadakalpikamAdhAkarmikAdipUrva'maviditatvenagRhItaM, pazcAccakathamapi jJAtaM tadyadA paristhApayataH zubhabhAvanAdhyArohekevalajJAnamutpadyate, tadA' sau kRtakRtyo jAta itinAlocayati, anutpanne tujJAnAtizaye niyamAdAgatya gurusamIpamAlocayatIti,tahAviussageiti, yathA viveka AlocanAyAvibhASA, tathA vyutsargepi, kimuktaMbhavati, vyutsargepi kadAcidAlocanA na bhavati, yathAsvapne hiMsAdikamAsevitaM tacchuddhinimittaM ca kAyotsargaH kRtaH tadanaMtaraM ca zubhabhAvanAprakArpataH kaMvalajJAnamudapAdi, maraNaM vA tasyAkasmikimupajAtamiti nAstyAlocanA, anutpanne jJAne jIvan niyamAdAvazyakaM vikaTayan Alocavati, yathA svapnamayA hiMsAdika mAsavitaM kAyotsargeNaca zAMdhitamiti, gatamAlocanatidvAramadhunA kasyasakAze AlocanA kartavyatidvAra vivarIpurAha, sA AlocanA niyamAda vazyatayA gItamiti prAkRtatvAtpaThyarthe prathamA tasya gItArthasya sakAze kartavyA,nAgItArthastha, atraivabhatAMtaramAha agAyekesiMcikeSAMcidAcAryANAmidaMmataM utsargatastAvadAcAryasyasamIpeAlocayitavyaM, baDhApunarAcAryaH saMjJAdiprayojanagatobhavatitadA agItArthasyApi samIpe bhikSAdyAlocanIyamiti, taccAlocanAhaprAyazcittametepusthAneSubhavati / [bhA.56] karaNijjesuujogesu, chmtthssbhikkhunno| AlAyaNapacchitaM, guruNaMaMtiesivA / / vR-karaNIyAHnAma avazyakartavyaH yogAH zrutopadiSTAH saMyamahetavaH kriyAH athavAyogAmanovAkkAya vyApArA: jogovirivaMthAmo, ucchAhaparakkamotahAceTThA / sattIsAmatthaM ciya jogassa havaMti pajAyA / / itivacanAt te cAvazyakarttavya ime kUrmaiva vasatausalInagAtraH supraNihita pANipAdo'vatiSThate, vacanamapi satyamasatyAmRSAM vAbrUte, nA satyAmRSeti, manasopyakuzalasya nirodhanaM kuzalasyodIraNamevaMrupeSukaraNIyepu sambagupayuktasya niraticArasvativAkyazepaH sAticArasyoparitanaprAyazcittasaMbhavAt chadmasthasyaparokSajJAninA, natukevalajJAninastasyakRtakRtyatvenA locanAyA ayogAt uktaM Page #26 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pIThikA - [bhA. 56] ca charamatthassahavai AloyaNA na kevaliNo iti tathA sUtroktena prakAreNa bhikSate ityevaM zIlobhikSu stasthayategalocanA prAyazcittasyAttadapicaguruNAmaMtike samIpenAnyeSAmiti, iha karaNIbAyogAiti sAmAnyenoktamadhunAnAmagrAhaM karaNIyayoga pratipAdanArthamAha[bhA.57] bhikkhaviyAra vihAre anesuyaevamAikajesu ! avigaDiyaMmiavinato hoja asuddhe va paribhogo / / vR-bhikSAyAM vicAre vihAre anyeSvapi caivamAdikepu kAryeSu AlocanAprAyazcitaM bhavatIti vartata iyamatrabhAvanA gurumApRcchaya guruNAnujJAtaH san zrutopadezenopayuktaHsvayogyabhikSAvastrapAtrazayyAsaMstArakapAdaproMcchanAdi yadivA AcAryopAdhyAya sthaviravAlaglAnazekSakakSapakAsamarthaprAyogyavastrapAtrabhaktapAnoSadhyAdi gRhItvAsamAgato vicArauccArabhUmistasmAdvAsamAgato vihAroM vasatAvasvAdhyAya svAdhyAyamakRtvA vasateranyatragamanaM, tataevamAdi grahaNAccaityavaMdana nimittaM, pUrvagRhItapITha phalaka zayyA saMstArakapratyarpaNanimittaM vA bahuzrutApUrva saMvignAnAM vaMdanapratyayaM vA saMzavyavacchedAya vA zrAddhasya jJAtyavapanna vihAgaNAmavabodhAya, sAdhArmikANAM vA saMyamItsAhanimittaM hastazatAtparaMTUramAsannaM vA gatvA samAgatoyadyapinAstikazcidatIcArastathApi yathAvidhigurusamakSamAlocayitavyamanyathA sUkSmaceSTA nimittAnAM sUkSmapramAdanimittAnAM vA kriyANAM zudhyabhAvAta anyacca niraticAropi yadi guroH samakSaM nAlocayati, tatA'vinayAbhavati, azuddhaparibhAgA vA tathAcAha avikaTite anAlocite avinayo vA azuddhasya vA paribhaugo bhavet Alocita tubhayadApA'bhAvaH nanvavinayadopAbhAvaHsvAdazuddha paribhogAbhAvaH kathaM? ucyatekenApisAdhunAbhikSApracugasatkArapussA labdhA,tasyazaMkitamupajAtaM, kinAmeyaMbhikSAzuddhAzuddhAvA, tatrayadyanAlocyabhuktetato'zuddhaparibhogI bhavati, tena vAlocitaM AcAryeNa pRSTamanya divaseputasmin gRhe kIdRzI bhikSAalabhyata, kicaMtovA bhojanakAriNaH? prAghUrNakAvAkepyAgatA, saMkhaMDIvAjAtA;ityAdivibhASAeva ca pRSTe tena yathAvasthitaM kathitaM. tataAcAryeNa jJAtA zuddhA azuddha vA, tasmAdAlocayitavyaM, anyacca[bhA.58 chAumattho tahanahA vaahvejvjogii| AloeMtouhai, souMcaviyANaisoyA vR- anyaccakiMcAnyat ityarthaH chApramasthikaH sAmAnyasAdhugataupayogastathA yathAvastvanusArI anyathA vA viparIto bhavet; AcAryastvati medhAdhAraNAdi guNasamanvitatayA bahuzrutatavAvAtizayajJAnItataH zaMkitamAlocite niHzaMkitaM karoti, tathAyadyapigRhNataH zaMkitamupajAtaM tathApi kadAcita AlAcyan svaprajJayApyUhate,tataHzuddhamazuddhavAsvayameva jAnAti,yadivAtadIyAmAlocanAMzrutvA zrotA AcAryodikaH pUrvoktena prakAreNa yadivA AcAryAdikasya pArzve bahavo lokAH samAgacchaMti, bahubhyazca zRNvan kadAcittamapi viSayaM lokataH zrutvA jAnAti zuddhamazuddhaM vA, tasmAdAlocayitavyaM, vaduktaM guruNaMtiesiyA iti tatrasyAdityasya vyAkhyAnamAha - [bhA.58 AsaMkama vahiyamiyahAisiyAavahietahipagayaM / gaNatatti vippamukke, vivikrovevAvi AsaMkA / / vR-syAcchaddha AzaMkamiti prAkRtatvAdAzaMkAyAmavadhRtacArthe AzaMkAnAmavibhApA yathAsyAditi ko'rtheH kadAcidbhavat avadhRtaMnAmaavadhAraNaM, tatratayAMdvayArthayormadhye avadhute avadhAraNe Page #27 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 26 vyavahAra - chedasUtram-1 prakRtamadhikAraH avadhAraNArthotrasyAcchbdaHitibhAvaH tatAyamarthaH guruNA maMtikeniyamAdAlAMcanA, yadivA AzaMkAyAmapi prakRtaM tatrAyamarthaH guruNAmaMtikasyAttAvadAlocanA yadi punarAcAryo gaNatRptivipramuktobhavati, tatastamasmin gaNatRptivipramukte upAdhyAyasya samIpe AlocanA, athopAdhyAyasyApi kulAdi kAryaiH zrAddhAdi kathanairvApyAkSapastato anyasya gItArthasya tadabhAve agItArthasya samIpe AlocayitavyaM, gatamAlIcanAprAyazcitta midAnIM pratikramaNArha mabhidhitsurAha - bhA. 60] guttIsuvasamitIsuya paDavI jogatahApasatyeva / vaikkame anAbhAMge pAyacchittaM paDikamaNaM / / vR- guptayastisvastadyathA manogupti varcana guptiH kAyaguptistAsu, samitayaH paMca tadyathA iyasamiti bhASAsamitiraSaNAsamitig2adAnabhAMDamAtranikSepaNA samiti ruccAra praznavaNa zleSmasiMdhANajallapAriSThApanikAsamitizca etAsu ca sahasAkArato'nAbhIgatIvA kathamapi pramAda satItivAkyazeSaH prAyazcittaM pratikramaNaM mithyAduSkRtapradAnalakSaNaM, iya matrabhAvanA, sahasAkArato'nAbhogato vAyadimanasAduzcititaM syAt vacasAdurbhASitaM, kAyanaduzreSTitaM, tathA IryAyAM yadi kathAM kathayan vrajet bhASAyAmapi yadi gRhasthabhApavAdarasvareNa vA bhASeta, eSaNAyAM bhaktapAnagavepaNavelAyAmanupagukto bhAMDopakaraNasyAdAnenikSepavA'pramArjayitA apratyupekSitasthaMDilaM uccArAdInAM pariSThApayitA na ca hiMsAdoSamApannaH upalakSaNametat tenayadikaMdarpo vA hAso vA strIbhaktacaurajanapadakathayA tathA krodhamAnamAvAlIbheSu gamanaM, viSayeSu vA zabdarUparasagaMdhasparzalakSaNeSvanuSaMgaH sahasAnAbhAgato vA kRtaH syAt tataeteSu sarveSu sthAneSu mithyAduSkRtata pradAnalakSaNaM prAyazcittamiti, tathA pratirupayAMge pratirupavinayAtmake vyApAra tathA prazasto yo yatra karaNIyo vyApAraH satatra prazastaIcchAmicchAityAdistasminna pivAkriyamANe prAyazcittaM pratikramaNaM, iha pratirUpagrahaNaM jJAnAdi vinayopalakSaNaM, tato yamarthaH jJAnadarzanacAritrapratirupalakSaNaprakAravinayAkaraNe icchAmithyAtathAkArAdi prazastayogAkaraNa upalakSaNametat AcAryAdiSu pradveSAdikaraNaM vAca aMtara bhASAdi kRtau kAyenapurI gamanAdau pratikramaNaM prAyazcittaM, tathA uttaraguNapratisevanAcAM vaikamaMiti maryAdAkathanaM tenAtikramevyatikramaMca prAgvyAkhyAtasvarupaM tathA, anAbhogAdakRtyapratisaMvanaM mithyAduSkRta pradAnAtmaka pratikramaNaM prAyazcittamiti gAthA samAsArthaH vyAsArthatu bhASyakRtvyAcikhyAsuH prathamato guttIsuya samiisuya iti vyAkhyAnayati / / kevalameva agutto sahasAnA bhogato va appahiMsA / bhA. 61 | tahiyaMtupaDikkamaNaM AuTTi tavonavAdAnaM / / vR- evakAro bhinnakramaH aguptaeva guptirahita evakevalaM, upalakSaNametat tenasamitirahita eva kevalamityapi draSTavyaM, kevala grahaNamaguptatvamasamitatvaMcaikaM kevalaM, natvaguptatvA samitatvapratyayaM prANivyApAdanamApanna iti pratipAdanArthaM, tathA cAha appahiMsA alpazabdo abhAvavAcI, alpAnaivakAcana prANinI hiMsAbhavediti zeSaH, kathamagupto' samitIvetyata Aha sahasApadaikadezepadasamudAyapacArAt sahasAkArato'nA bhogatIvAtatra sahasAkAratI nAma puvvaM apAsiuNaM, DhUMDhe pAekuliMgAepAse, naya taraiti niyatteuM, jogaM sahasAkAraNa meyaM / ityevaMrUpaH, anAbhogo vismRtiH, tahiyaMtu paDikkamaNamiti tatra sahasAkAratI nAbhogato vA kevala evAguptatvaM asamitatve casatiprAyazcittaM pratikramaNaMyadipunaH AuTTitti upetya aguptatvamasami tattvaM vA karoti tadA tatra prAyazcittaM taporhaM navAdAnaM tapasaiti gamyataM, Page #28 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pIThikA - [bhA. 61] kathamadAnamiticet ? ucyate, yadi sthavirakalpikAupatyAguptatvamasamitatvaM vA manasA samApannAstatastaporha prAyazcittaM teSAM na bhavati, gacchanirgatAnAM tumanasApyApannAnAM caturgamakaM prAyazcittamiti, tadevaMguptiSusamitiSuvaMtivyAkhyAtamidAnI pratirupayogapadavyAnArthamAha - [bhA.62] paDiruvaggahaNaNaM vinaokhanusUiocauvigappI / nANedaMsaNecaraNe, paDiruvaMcautthao hoI / / vR-pratirupagrahaNena pratirupazabdopAdAnena caturvikalpaH catuSprakAraH khaluvinayaH sUcitaH, catuHprakAratvamevadarzayati,jJAnejJAnaviSayaH,darzanadarzanaviSayaH, caraNecaraNaviSayazcaturthaH pratirupako vinayo bhavati; tatrajJAnavinayASTa prakAratAM kathayati / [bhA.63 kAlevinae bahumANeuvahANe taha aniNhavaNe / vaMjaNa attha tadubhae aTThaviho nANa vinatIu / / vR- yoyasvAMgapraviSTAdeH zrutasyakAla uktastasyatasminnaiva svAdhyAyaH kartavyo, nAnyadA, tIrthaMkara vacanAt dRSTAMta kRSyAdeH kAla karaNephalaM viparyayaH atrodAharaNaM, egosAhU pATosivaM kAlaMghettuMatikaMtAevi paDhamapArisIe anuvayogena paDhai kAliyasurya, sammaTTiI devayAciMtei, mAnaM paMtadevayA chalijatti kAuMtakkuDaghettUNa taka takrati bhaNatI tassapurato gayA gayAiM karei, tena va mesajjhAyasva vAdhAyaM kareitiya pabhaNiyA ayANieko imottakkassa vikkayaNakAlo vetanatAloehI, tIevibhaNiyaM, aho ko imo kAliyasuyassasajjhAyakAlotti tatosAhUna esA pagatitiuvauttonAo addharato dinaM micchAdukkaDaM devayAebhaNiyaM mAevaMkarejAsi mApaMtochalejA tatokAle samjhAiyavvaM, natuakAle iti, tathAzrutaM zravaNaMkurvatAguro vinayaH karttavyaH, vinayAnAmaabhyutthAnapAdadhAvanAdi, avinaya gRhItaM zrutamaphalaM bhavati ettha udAharaNaM, seNirAyA bhajAe bhannatti, mamegakhaMbhapAsAyaM kareha tenavahiTa Alo gayAkachiMdagA tehiM aDavIe salakkhaNo mahai mAhAlayodumodiTTo dhUvodittA jaNisa parigahito khkhosodarisAveDa appANaM tonachiMdAmA ahanadai darisAvaMtochiMdAmotti tAhetena ruvakkhavAsi nA vAnamaMtareNaabhavasya darisAvodinnobho ! ahanoegakhaMbhaM pAsAyaM karemi, savvo'yaM ca ArAmaM savvavaNajAtiuvaveyaM, mAchiMdaha, imarukkhaM jato mamaAvAsassauvariesa cUlAkappotti evaMtena kAtopAsAdo annayA egAemAvaMgIe agAle dohalo jAto, sA bhattAraM bhaNai, mama aMbavANi Aneha, agAlo aMbagANaMtena u nAmiNIe vijAeDAlAuNAmiyA aMbagANigahiyANi punAvi unnAmiNIe unnAmiyA / __ -pabhAe rannAdiTuM, payaMnadIsai,ko esa mANuso atigato jassaerisIsattIso mamaaMtaraMpidharisahi ittikAuM abhayaMsahAviuNa bhaNai sattarattasya abbhaMttare jaicAraM nANesi tote natthinIkyiM tAheabhau gatogasiumATatto navaraMegemi paese egonaDonaccikAmologo milito tatthagaMtuMabhaobhaNaijAva esonaDoappANaMmaMDeitAvamamaMgaMakkhANagaMsuNeha jahA kahimhi nagare egodariddIsaTTIparivasaitassadhUyA vaDakumArI atIvaruvassiNIyA sAvaracchiNI kAmadavaM acchei, sAyaegaMmi ArAmecoriyAe puSpANi uccii, ArAmiNA diThThAkaThiumATattA tIeso bhaNito mAmaI kumAriM vinAsahitavAvibhaginI bhANijjioasthi, tena bhaNiyA ekahA tenamuMyAmi, jai navaraM jammi divase parinijasi, tadivasaMceva bhattAreNa anugdhADiyA samANi mama sagAsaM ehisi, tIe bhaNiyaM, evaMbhavautti tena visajivA, annayA Page #29 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 28 vyavahAra -chedasUtram-1pariNIyAjAhe apavarakaM pavesiyA tAheca bhattArassasabbhAvaM kahei visajjiyA. baccasutti paTThiyA ArAma, aMtarAyaM corihiM gahiyA tesiM sabbhovo kahito, mukkA gacchaMtIe aMtarA rakkhaso diTTho, jAchAhamAsANaM AhAitenagahiyAsabbhAvekahiemukkA ArAmiyassasagAsaMgayA tenadiThAsosaMbhaMtobhaNaikahamAgayAsi, tAebhaNiyaM,maekatAsApubviMsaMmausIbhaNaikahabhattAraNamukkA tAhetassataMsavvaMkahiyaM, ahosaccapainnA, esAmahilatti ehi mukkA kahamahaM duhAmitti tenavipamukkA, paDiniyatA savvesiMte majheNa AgayA, tehiM savyehi mukkA bhattArasagAsa samAbharaNasagAgayA tAha abhau taMjanaM pucchai, akhaha keNadukaraMkayaM lohaIsAluyAbhaNaMtibhattAraNaM chuhAluyAbhaNaMtirakkhaseNaMkAmiNAbhaNaMtimAlAkAraNaharikasaNabhaNiyaM caurahiM pacchA sogahitI jahA esacorotti tato seNiyassa uvaNIto pucchIeNasambhAvo kahito tAheranA bhaNiyaM / jaiMnavaraM eyAto vijAudesi tonamArebhittiabbhuvagate, AsaneTitopaDhai, naThAi gayA bhaNai kiM naThAibhAyaMgobhaNaijahA avinaeNapaDhasi, ahaMbhUmie tumaMAsaNe, tatoseNionIyayareAsanaMTito, iyaromahatimahAlae, tatoThiyAto siddhAjya vijADatti evaM viNaeNa ahijithavvaM no avinaeNaM, tathA zruta grahaNodyatena guraubahumAnaH kAryaH, bahumAnA nAma AMtaro bhAva pratibaMdhaH etasmin satya'kSepaNa adhikaphalaMzrutaM bhavati; vinayabahumAnesu caubhaMgo egassa vinao na vahumAnA, avarassa bahumAno navinao annassa vinao bahumAno vi, annassana viNao na bahumAnA etthaduNha vi visaMsapadaMsaNatthaM imaMudAharaNaM, egami girikaMdara sivAtaMca baMbhaNA puliMdoya accei baMbhaNI uvalavaNa samajaNAiyaM karatA suibhUto accigai, acciNittA vinayabhuto thuNAti naya bahumANe pulido puna taMmisivabhAva paDibaddho, gallodaepaNa havati, namiUNa uvavisai tatosivA tena samaM AlovasaMkahAhiM atthai, annayA yatesiMullAvaNasaddI baMbhaNena suta, tena paDiyariNaMDavAladdho tumaMpiesocevakApUyaNA sivo esieNa ucciThaeNa samaM maMtesi, tAhe sivobhaNai, esobahumANei, tumapunAina tahA, annAyAya sivo acchINi ukkhaNiuNaacchai,baMbhaNoAgatoraDimuvasaMtApuniMdova Agatosivassa acchiMnapecchai / tato appaNayaM acchiMkaMDAphaleNa ukkhiNittA sivassajoei. tato siveNaM baMbhaNI pattiyAvito, evaM nANamaMtesu vinayo bahumAnAya dovikAyavvo; tathA zruta gahaNamabhIpsatA upadhAnakArya upadadhAti, puSTiM nayatyananatyupadhAnaM tapaH yat yatrAdhyayate AgADhAdi yoga lakSaNamupadhAnamuktaM tattatra kArya, tatpUrvikasyaiva zrutagrahaNasya saphalatvAt atrodAharaNaM, egaAyariyAte vAyaNAe sattAparitaM sajjhAeviasajjhAyaMdhoseumArabdhAnANaMtarAvaMbaMdhiuNakAlamAsakAlaMkiccA devallogaMgavA, devalogAto AukkhaNaNacuvA, AbhIrakulepaccAvAtabhogamuMjaMti, annayA va sedhUyA jAvAsAya atIvarUvassiNI tAnipaJcaMtiyANi gocArinimittaM anatthagachaMti,tIedAriAe piuNosagaDaMsavvasagaDANaMpuratogacchai sAyadAriyA tassasagaDassadhuraM udveThiyA vaccai, taruNAMhiMciMtiyaM, samaseNIgAI sagaDAI kAuMdAriyaM pecchAmo, tehiM sagaDA uppahaNakheDiyA visame AvaDiyA samANAbhaggA, tato logaNatIe dArivAe nAmaM kavaMasagaDA, tAe piyA asagaDapiyatti tato tassataMcavavaragaMjAyaM,taMdAriyaM egassadAUNaM pavvaio; jAvacaraMgiyaM tAvapaDhio. asaMkhyaM paThiumArabdhA, taM nANAvaraNIjaM se kammaM udinnaM, paDhaMtassa kiM na ThAi, AvariyA bhaNaMti, chaTheNa anujANejau tato so bhaNai, eyassa kariso jogo, AyariyA bhaNaMti. jAvana ThAi, tAva AyaMvilaM kAyavvaM, tato so bhaNai evaM ceva paDhAmi, tena tahA par3hate bArasarUpagANi ___ Page #30 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pIThikA - [bhA. 63 ] 29 bArasahiM saMcaccharahina ahiyANi tAva tena AyaMbilANi kayANi, tatA se nANavaNijjaM kammaM khINaM / - evaM jahA asagaDapiyAe AgADhajogI anupAlito, tahA saDDe [vve ] hiM savvamuvahANaM pAleyavvaM, tathA aniNhava iti gRhItazrutenAnihnavaH kAryaH, tat yasya sakAze adhItaM, tatra sa eva ca kathanIyo nAnyaH, cittaM kAluSyApatteratradRSTAMtaH egassa mahAviyassa chubhaMDaM vijjAsAmatyeNaM AgAse acchaMi taM ca ego ya parivvAyago bahUhiM uvasaMpajJjaNAhiM uvasaMpaJjiUNa tena sA vica laddhA, tAhe annattha gaMtuM tidaMDeNa AgAsagaeNa mahAjanena pUijjai, raNA pucchio bhayavaM! kimesa vijjAisa o utatavAtisao! sI bhaNai, bijjAisao kassa sagAsAtto gahito, so bhAi himavaMte phalAhArassa risiNo sagAse ahijito evaM vRttaM samANe saMkilesaduTTayAe taM tidaMDaM khaDatti paDiyaM evaM jo appAgamaM AyakhiM ninhaveuNa annaM, tassa avihisaMkilesa doseNa sA vijjA paralIe na havai iti tathA vyaMjanArthaM tadubhaye iti samAhAratvAdekavacanaM bhedo na kArya iti vAkyazeSaH etaduktaM bhavati, zrutapravRttena tatphalamabhipsatA vyaMjanabhedo'rthabheda ubhayorbhedaJca na kArya iti, tatra vyaMjanabhedI yathA dharmmA maMgalamutkRSTaM iti vaktavyeSu punaM kallANamukkIsamityAha arthabhedo yathA avaMtI keyAvaMtI logaMsivipparAmusaMtI ityatra AcArasUtre yAvaMtaH kecana loke asmin pApaMDiloke viparA mRzaMtItyevaMvidyArthAbhidhAne avaMtIjanapade keyArakurvalakUpa patitA lokAH parAmRzaMtItyAha, ubhayamedo dvayorapi yathAtmopamardena dhamrmmA maMgalamutkRSTA'hiMsAparvatamastake ityAdidoSazcAtra vyaMjanabhede arthabhedastadbhede kriyAbhede ca mokSAbhAvastadabhAve ca nirarthakA dIkSati evaM kAlAdibhedaprakAreNASTavidhoSTaprakArojJAnavinayaH, darzanavinayopyaSTaprakArastAmevASTaprakAratAmupadarzayati nissaMkiyaM nikkaMkhiya nivvitigicchA amUDhadiTThIya | uvavUhathirIkaraNe vacchallapabhAvaNe aTTa / / [ bhA. 64 ] vR- zaMkanaM zaMkitaM zaMkA ityarthaH nirgataM zaMkitaM yasmAdasI niHzaMkitaH, dezasarvazaMkArahitaM ityarthaH, tatra dezazaMkA samAna jIvitvaM kimekI bhavyI, aparastvabhavya iti, sarvazaMkA prAkRtanibaddhatvAt sakalamevedaM pravacanaM parikalpitaM bhaviSyati ityevaM napunarAlocayati yathA bhAvA hetugrAhyA ahetugrahyAzca, tatra hetugrAhyA jIvAstitvAdayaH, ahetugrAhyA asmadAdyapekSayA bhavyatvAdayaH prakRSTajJAnagocaratvAttadhetUnAmiti prAkRtanibaMdhopi bAlAdisAdhAraNamuktaM ca / / 1 / / bAlastrImUrkhamUDhAnAM nRNAM cAritrakAMkSiNaM; / anugrahAya tatvajJaiH, siddhAMtaH prAkRtaH smRtaH / / vR- etazca na parikalpito dRSTeSTAviruddhatvAt niHzaMkito jIva evArhacchAsanapratipanno, darzanaM prativinItatvAdhrzanaprAdhAnyavivakSayA darzanavinaya ucyate etena vinayavinayavatorabhedamAha ekAMtabhede tvavinayavata iva tatphalAbhAvAnmokSAbhAva evaM zeSapadeSvapi bhAvanA kAryA, tathA niHkAMkSito dezasarvakAMkSArahitaH tatra dezakAMkSA yadekaM digaMbarAdidarzanaM kAMkSati, sarvakAMkSA yathA yaH sarvANyeva darzanAnyAkAMkSati, na punarAlocayati SaTjIvanikAyapIDAmasatprarUpaNAM ca vicikitsA mativibhramaH nirgatA vicikitsA yasmAdasau nirvicikitsaH sAdhveva jinadarzana kiMtu pravRttasya sato mamAsmAtphalaM bhaviSyati na vA kRSyAdikriyAyA ubhayathApyupalabdheriti cikitsayArahitaH nahyavikalaH upAyaupeyavastupariprApako bhavatIti, saMjAtanizcayo nirvicikitsa uccateH etAvatA aMzena niHzaMkitAd bhinnaH udAharaNaM cAtra vidyAsAdhako yathAvazyake iti, yadvA nirvizuddhajugupsaH sAdhu Page #31 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra - chaMdasUtram-1jugupsArgahataH udAharaNaMcAtra zrAvakaduhitA yathA'vazyake eva tathAvAlatapasvitapAvidyAtizayadarzanana mUDhA svabhAvAnnacalitA dRSTiH samyagadarzanarUpA yagyA'sAvamUDhadRSTiH uktaMca - / / 1 / / nagavihA iDIopUrya, paravAdiNaMca daTTaNa jassaH / namunjhai diTTI, amUDhaditiyaM viti / / atrodAharaNaM sulasA zrAvikA, yathA aMbaDA rAyagihaM gacchaMtI bahUNaM bhavayiNaM thirikaraNanamittiM sAmiNA bhaNito sulasaM pucchejAsi, aMbaDo ciMtai, punamaMti sulasA jaM arihA pucchai, tato aMbaDeNa parijANanimittaM sA bhattaM maNiyA tahavi na diNaM tatAtaNabahUnirUvANi viubviyANi taivinadinnaM na ya saMmUDhA, taha kira kutitthiyaridvIodaThUNa amUDhadiTTiNA bhaviyaTvaM, etAvAn guNipradhAno darzanavinayanirdezaH, adhunA guNapradhAnaM upabRMhaNaM ca tatropabRhaNaM nAma samAnadhArmikANAM kSapaNa vaiyAvRttyAdisadguNaprazaMsanena tadavRtti / karaNaM uktaMca - / / 1 / / khamaNe veyAvacce, vinae sanjhAyamAiesuyajutta: / jotaMpasaMsae esa, hoi uvahaNAvinao / / etaSveva kSapaNAdiSu sIdatAM tatraiva vizeSataH sthApanA sthirikaraNaM Ahaca / - / / 1 / / eesuMciya khamaNAdiesusIyaMtacAyaNA jAuM / bahadAsamAnussamAsIda thirIkaraNamayaM / / tatra upabRMhaNAyAmudAharaNaMrAyagihenagaraseNiorAyAitoyasako devarAyAsamattaM pasaMsai, tato devA asaddahato nagaravAhiMseNiyassa naggiyassacellayarUvaMkAUNaaNimisaMgaNhii,tAhetaM nivAgi, punaravi annatthasaMjatI guciNIpurato TThiyAtAha apavaragepavisiUNajahAna koi jANaitahAsUtigiha karAveI kaM kiMci sUikammataMsayameva karei, tato so devo saMjairUvaM payahiUNa divvaM devarUvaM darisei bhaNai saya bho seNiya suladdhaM te jamma jIviyassa phalaM, jeNa te pavayaNassa uvari erisI bhattI atthItti, uvavUheUNagato, evaM uvavUhayavvAsAhammiyA,sthirIkaraNe udAharaNaM ajJAsAhAriyAjahAtevellayasuraNa thirIkayA tahA je bhaviyA ta thirIkarevavyA; tathA vAtsalyaprabhAvane iti, vAtsalvaM ca prabhAvanA ca vAtsalyaprabhAvana, tatra vAtsalyaM samAnadhArmikasyAhArAdibhiH pratyupakaraNaM uktaMca - ||1|| sAhammiya vacchallaM AhArAIsuhoisavvastha / AesagurugilANe tavassibAlAisuvisesA / / prabhAvyata vizeSataH prakAzyate itiprabhAvanA, nicaNyAsazranthetyAdinAbhAve anapratyayaH sa cArthAt pravacanasya yadyapi pravacanaM zAzvatattvAttIrthakarabhASitatvAdvA surAsuranamaskRtatvAtsvayameva dIpyate, tathApi darzanazuddhimAtmano'bhIpsuryo yena guNenAdhikaH sa tena tat pravacanaM prabhAvayati; yathA bhagavadAyavajrasvAbhiprabhRtikaH, uktaMca - / / 1 / / kAmasabhAvasiddhaMtupavayaNaM dippata sayaMcevaH / tahavi saya jo jenA hioso tena pabhAvaetaMtu / / teca pravacanaprabhAvakA atizayyAdayaH uktaMca - / / 2 / / . atisaMsaiDDidhammakahi vAdi Ayariya khavaganemittI; / vicArAyAgaNasammayA ya titthaM pabhAti / / Page #32 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pIThikA - [bhA. 64] asyAkSaragamanikA atizayI avadhyAdajJinayuktaH, RddhigrahaNAt AmIpadhyAdiRddhiprAptaH AcAryaH vAdi dharmakathi kSapaka naimittikAH pratItAH vidyAgrahaNAta vidyAsiddhaH AryakhapaTavata rAjagaNasaMmatAzcetirAjasaMmatAmaMtryAdayaH,gaNasaMmattA mahattagadayaHca zabdAddAnazraddhAdiparigrahaH etatIrtha pravacanaMprabhAvayaMti, svataH prakAzasvabhAvameva sahakAritayA prakAzayaMtIti, atti evaM darzanavinayabhedA aSTau bhavaMti, cAritravinayopyaSTaprakAraH tathAcAha - bhA.65] paNihANajogajutto paMcahiMsamiIhiM tihiM ya guttIhi / esa ucarittavinao aDaviho hoinAyavyo / / vR- praNidhAnaM cetaHsvAsthyaM tatpradhAnA yogAH praNidhAnayAMgA: yogA vyApArAsyaiSukaH samanvitaH praNidhAnayogayuktaH, ayaMcayato aviratasamyagdRSTirapibhavati, tataAha,paMcabhiHsamitibhistibhizca guptibhiryaH pradhAnayogayukta eSa cAritravinayaH vinayavinayavatoH kathaMcidavyatirekAdaSTavidho bhavati jJAtavyaH,samitiguptiyogabhedAH, tatrasamitayaH pravIcArarUpA, guptayaH pratIcArA:pratIcArUpAH,uktaMca / / 1 / / samiINa yaguttINa ya esobhedo uhoi nAyavyo / samiI payArarUvA guttI guNa ubhayarUvAu / / uktazcAritravinayaH,saMpratipratirUpavinayapratipAdanArthamAha - bhA.66] paDirUvo khalu vinaokAyavaimane taheva uvayAre: aTTacauvvihaduviho sattaviha paruvaNAtassa / / va-pratirUpa: ucittaH khaluvinayazcatuH prakArastadyathAkAye kAyanimittaH evaM vAci vAcikaH manasi mAnasikaH tathA upacAre aupacArikaH aTTacauviha ityAdi atra yathAsaMkhyaM padaghaTanA kAviko vinayo aSTavidhaH, vAcikazcaturvidhaH, mAnasiko dvivadhiH, upacArikaH saptavidhaH pAvaNA tassatti tasya kAyikAdibhedabhinnasya catuHprakArasya pratirupavinayasya prarupaNA vakSyamANA tatra yathoddezaM nirdeza iti nyAyAt prathamataH kAyikasyASTavidhasya prarupaNAmAha - [bhA.67] abbhuTANaM aMjali AsaNadAnaM abhiggahakiIya / surasUsaNA ya abhigacchaNAya saMsAhaNAceva / / * vR-abhyutthAnArhe gurvAdI samAgacchati epa sAmAnyasAdhUnAM vinayaH apUrva punaH samAgacchaMtaM dRSTrA sUriNApyutthAtavyaM, aMjalipraznAdau yadi punaH kathamapyeko hastaH kSaNiko bhavati, tadaikataraM hastamutpATayanama kSamAzramaNebhya iti vaktavyaM, AsanadAnaM nAma pIThakAdyupanayanaM, abhigrahA guruniyogakaraNAbhisaMdhiH, kRtizceti kRtikarma vaMdanamityarthaH, zuzrUpaNA vidhivada'natidUrAsannatayA saMvanaM, abhigamanamAgacchataH pratyudgamanaM sUtre strItvaM prAkRtatvAt saMsAdhanA gacchatonuvrajanaM, saMprati vAniyabhedAnAha[bhA.68] hiyamayiapharusabhAsI, anuvIibhAsisavAiTa; / vinaoeesiMtu vibhAgaMvAcchAmi ahAnupuvIe / / vR- atra bhAsizabda: pratyekamabhisaMvadhyate, hitabhASI mitabhApI aparupabhASI hitaM pariNAmasuMdara tadbhASate, ityevaMzIlo hitabhASisvarupaM vaktavyaM, hitaM ca dvividhamihaloke hitaM paraloka hitaM ca tatra. ihalokahitapratipAdanArthamAha Page #33 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra - chedasUtram-1. bhA.69] vAhiviruddha jai, dehaviruddhaM ca Auro kuNai / AvAsaakAlicariyAdivAraNaM hiyaM tu / / vR-yaH kazcit purupo byAdhigrasto vyAdhiviruddhaM vyAdhipratikopakAri bhuMkte tathAya AturA glAnA glAnatvabhagnaH san dehavinAzakAri karotyanazanapratyAkhyAnAdi, tayoryadvAraNaM, tathA AvAsassa mAnAtirakeNa kriyamANasya akAlacaryA rAtrau pathigamanamAdizabdAt kaMTakAkulAdipathi gamanAdiparigrahastasya ca yadvAraNametat aihikaM hitaM tadbhASI aihikahitabhASI: saMprati paralokahitabhApirupapratipAdanArthamAha - |bhA.70] sAmAyArIsIyaMtacAyaNA unamaMtasaMsAya, dAruNasahAvataMciya, vAreiparastha hiyavAI / / vR-sAmAcArI trividhAovasAmAcArIdazavidhacakravAlasAmAcArI, padavibhAgasAmAcArIca tasyAM trividhAyAmapisAmAcAryA yathAyogasIdataH zithilavatacodanA protsAhakaraNaMsAmAcArIsIdatazcodanA, tathA udyacchatastrividhAyAmapisAmAcAryA yathAzaktyudyamakurvataHzaMsA prazaMsA upabRMhaNaNamudyacchaMsA,caH samuccaye paralokahitabhASaNamiti sAmarthyAt gamyate, tatkArI paralokahitavAdI; tathA dAruNaH krodhAdyanvitaH svabhAvo yasyAsau dAruNasvabhAvastadbhAvo dAruNasvabhAvatA, tAM yo vArayati, sopiparatra hitavAdI, atraparaH pRcchati / / [bhA.71] asthi puna kAikiTThA iha paraloge yaahiyayA hoi, / / thaddhapharusattaniyaDI, atiluddhattaMiccAdI / / vR- nanu hitabhASItyatra hitamiti vizeSaNaMca vyavacchedakaMbhavati, vyavacchedaM cAtra hitaMtadastipunaH kAcit kAyikI vAcikI mAnasikI vA ceSTAyAiha loke paraloke vA hitAsatI vyavacchidyet sUrirAha thaddhaparusetyAdi tvapratyaya ubhayatrApi saMbadhyate, stabdhatvamanarmatA etena kAyikI ceSToktA, parupatvaM niSThurabhApitA, anena vAcikI, mAnasikImAha nikRtirmAyA atilubdhatvamatyutkaTalobhatA ityAdi zabdAt krodhazIlatA kalahoddIpakatvamitvamityAdiparirgahaH tato'styahitApi ceSTeti tadavyavachaMdArthaM hitagrahaNaM, saMpratimatibhApitvavyAkhyAnArthamAha - |bhA.72) taMpuna anuccasadaM vochiNamiya pabhAsaemadhyaM / mammesu aDUmaMto siyAvae paripAgavayaNeNaM / / vR- tat ihalokahitaM paralokahitaM vA punarbhApate'nuccazabdhaM vidyate na uccazabdaH svaro yasya tattathA tatvyavacchinnaM vibhaktamamilitAzraramityarthaH,mitaMparimitaMprabhUtArthasaMgrAhakaMstokAkSaramityarthaH,tathA mRdukaM komalaM zrotRmanasAM pralhAdakAri itthaMbhUtamapi marmAnuvedhatayA vipAkadAruNaM syAt ata Aha marmasva'dUnayan maNyividhyan ityarthaH syAdvA tathAvidhaM kaMcanamazikSaNIyamadhikRtya parupasya mAMnuvedhakasya ca vaktAparivacanena anyApadezenayathA doSAH strIsevAdayaH ihaparatravAkalyANakAriNo yathA amukasya tasmAt kuloptannena zIlapramukheSu guNeSvAdaraH kattavyaH eva mitabhApI, sAMpratamaparupabhApitvavyAkhyAnArthamAha / / |bhA.73] taMpiya apamsamadhyaM hiyayagAhi supesalaM bhaNai, nehamiva uggiraMto, nayanamukhehiMca viysNto|| Page #34 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 33 pIThikA - [bhA. 73] vR-tadapi hitaM mitaMcabhaNati aparuSamaniSTurametadeva vyAcaSTe mRdukaM komalaM kathaMbhUtamityAha: hRdayaM gRhNAti hRdaye samyagnive zite ityevaMzIlahRdayagrAhaH tathA suSTu atizayena pezalaM manojJaM zrotRmanasAM prItikAri supezalaM, tathA navanamukhAbhyAM vikasan tathA kathaMcanApi bhaNati, yathA snehamivAMtarapratibaddhabhiva sAkSAdugiran prakaTIkurvan pratibhAsate, itthaMbhUto vaktA aparuSabhAsI, saMpratyanuciMtyabhASitvapratipAdanArthamAha / / [bhA.74) taMpuna virahe bhAsainaceva tato'pabhAsiyaM kuNai / joeitahA kAlaM, jahavuttaM hoisaphalaMtu / / vR-tatpunarhitaM mitaparuSaM ca bhASate, avirahe virahAbhAve samakSamityarthaH, na punastato virahAdanyatra parokSe apabhASitaM duSTabhASaNaM karoti virupaMbhASate ityarthaH, tathA joeiti dezIvacanameta nirUpayati kAlaM prastAvaM yathAprastAvocitatayA uktaMbhaNitaMsaphalaMbhavati / / [bhA.75] amiyaM adesakAlebhAviyamiva bhAsiyaM niruvayAraM / ApattIvi nagiNhai, kimaMga puna jopamANattho / ! vR-amitaMprabhUtAkSaraM, tathA adezakAlebhAvitamevetidezakAlAbhyAmabhAvitamiva nadezocitaMnApi kAlocitamiti bhAvaH, ata eva nirupakArI dezakAlAnucitatayA tatolezatopi parasyopakArAyogAta evaMrupaMbhASitamAyattopisvakzago'pinagRhNAti, nAdeyabuddhayA zrRNoti kimaMga punaH pramANastho mAnya iti / [bhA.76) puvvaM buddhIe pAsittAtatto vakkamudAhare | acakkhuyovaneyAraM, buddhiM annesae girA / / vR- prAmuktaprakAraNa pUrva buddhayA prekSya paryAlocya pazcAt vAkyamudAharet uccArayeta anyathA yathA kathaMcana pravRttyA samyagupAdeyatvAyogAttathAcAhaacakSuSkaivAMdhaka ivanetAramAkarSayitAraMbuddhimanvepate gIH sadasadarthapratipAdyate, itthaM ca vaknA anuviciMtyabhASI, uktI vAciko vinayaH saMprati mAnasika vinayadvaividhyapratipAdanArthanAha - [bhA.77] mAnasio puna vinao duviho usamAsaomunIyavyo / akusalamanonirohI kusalamanaudIraNaMceva / / vR- mAnasikaH punarvinayaH samAsataH saMkSepeNa dvividho dviprakAro muNitavyo jJAtavyaH, tadeva dvaividhyamupadarzayati,akuzalasya ArtadhyAnAdhupagatasyamanaso nirodhaH,akuzalamanonirodhaHkuzalasya dharmadhyAnAdhutthitasya manasAudIraNaM, casamuccaye evakAro avadhAraNeetAveva dvau bhedau nAnyAviti / ukto mAnasikopi vinayaH, sAMpratamApaicArikasaptavidhavinayapratipAdanArthamAha - {bhA.78] abbhAsavatti chaMdonuvattiyA kajjapaDikittIceva, attagavesaNakAlonuyAyasavvAnulomaMca / / vR- gurorabhyAse samIpe vartate itizIlo'bhyAsavartI, gurupAdapIThikArpatyAsannavartIti bhAvaH chaMdo guruNAmabhiprAyastamanuvartate, ArAdhayatItyevaMzIlaH, chaMdonuvartI tadbhAva: chaMdAnuvartitA, tathA kArye kAryanimittaMtRtIyovinayaH kimuktaMbhavatisaMgrahamupasaMgrahavAme kariSyatItyevaMbuddhyAyovinayaH kriyate [20] Page #35 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 34 vyavahAra - chedasUtram-1. sa kAryanimittako vinayaH, paDikittIcevatti kRte kArye yaH kriyate vinayaH sa pratikRtirUpatvAta pratikRtirupatvAtpratikRtistra kAryahatukepratikRtirupecavinaye AkSepaparihArIbhASyakRtakSyAti,tathA dravyAdyApatsuArtasya upalakSaNametatanAtasyavAgaveSaNaMdurlabhadravyasaMpAdanAdirupamArtagaveSaNaM,tathA kAlaM prastAvamupalakSaNatvAt dezaM ca jAnAtIti kAlajJastadbhAvaH kAlajJatA dezakAlaparijJAnaM tasmina satigurvAdicchaMdasAgurvAdibhyaAhArAdipradAnaMkaroti,tato vinayahetutvAttadapidezakAla parijJAnavinayaH tathA sarveSu gurupadezeSvanulomamapratikulato sarvAnuloma, ca samuccaye epa gAthAsaMkSepArthaH, vyAsArthaM tu bhASyakRbibhaNiSuH prathamatobhyAsavarttitvaM vyAkhyAnayannAha[bhA.79] guruNoya lAbhakaMkhI,abbhAse vaTTatesayA / sAhUAgAraiMgiehiM, saMdiThTho vatti kAUNaM / / vR- gurorabhyAse samIpe lAbhakAMkSI, jJAnadarzanacAritrarupaparamArthalAbhArthI sadA sAdhuH pravartate, kimarthamityata Aha-AgArityAdi AkAro netravaktragataM, iMgitaM ceSTA tAbhyAM gurorabhiprAyamavagamya tatsamIhitaM kurtusaMdiSTo cetiyat kimapi guruNA saMdiSTaH tadvA kartumiti, saMpraticchaMdonuvartitAmAha - bhA.80) kAlasahAvAnumayA, ahAruvahIuvassayAceva / nAuMvavaharaitahA, chaMdaM anuvattamANou / / vR-AhAraH piMDaH, upadhiH kalpAdiH, upAzrayo vasatirete kAlasvabhAvAnumatA iti, anumatazabdaH pratyekamabhisaMbadhyate, kAlAnumatAHsvabhAvAnumatAzcakAlAnumatAye yasmin kAle sukhahetutayAnumatAH tekAlAnumatAH / prakRtiH svabhAvaH sacArthAdihaguroH pratigRhyatetadanumatAH tadanukUlAH tAntathA jJAtvA cchaMdo gurorabhiprAyamanuvarttamAno vyavaharati saMpAdayati, eSa cchaMdonuvartitAvinayaH, saMprati kAryahetuke vinaye parakRtamAkSepaMmanasyAdhAya parihAramAha / [bhA.81] ihaparalokAsaMsavimukkaM kAmaM vayaMti vinyNtu| mokkhAhigAriesuaviruddho sodupakgvevi / / vR- nanu tIrthakarairbhagavadbhirihaparalokAzaMsAvipramuktavinayaH kartavyatayopadiSTastataH kathaM sAdhUnAM kAryahetuko vinayaH ? ucyate, kAmamiti anumate avadhRte tatoyamarthaH, yadyapi nAma iha paralokAzaMsAviprabhuktaM kAmaM niyamAdvadaMti vinayaM tathApi mokSAdhikAriSu mokSayogyeSa mokSapathajJAnadarzanacAritravatsvityarthaHsa kAryahatukopi vinayaH dvayo pakSayoH samAhAredvipakSaM, tasminnapi sAdhuvarge cetyarthaHaviruddhona virodhamAkaiyamatrabhAvanA kAryahatukopivinayaH khalusaMgrahAdikAryArthaM saMgrahAdi kAryaMca mokSAMgamiti, sopimokSArthinA kartavyobhagavadupadiSTatvAditi, saMprati kRta pratikRta vinaye tamevAkSepamanasyAdhAyaparihAramAha / - [bhA.82] emevaya aniyANaM, veyAvaccaM tuhoikAyavyaM / kayapaDikittI vijujjai, na kuNai savvattha na jayaivi / / vR- yathA mokSAMgatayA kAryahatuko vinayaH sAdhubhiH karttavyaH, evameva mokSAMgatayaiva kRtapratikRtirupamapi vaiyAvRttyaM anidAnaM nidAnaM bhogaprArthanA tadrahitaM bhavati, kartavyaM anidAnamiti, ca vizeSaNaMmadhyagrahaNedaMDArivAdyaMtayorapi grahaNamitinyAyAt pUrva pazcAccadraSTavyaM,tena sarvopi vinayo mokSArthibhiranidAnaH karttavyaH atha kathaM kRtapratikRtirupasya vinayasya mokSAMgatA ? ucyate suziSyo Page #36 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pIThikA - [bhA. 82] hAvaMparibhAvayati, jJAnadarzanacAritralAbhaiminupakAriNamapyupakurvatibhagavaMto'mIsUrayastasmAdeteSvavazyaM vinayaHkartuvyaH, "jassa tiyaM venaiyaM pauMje" iti vacanAdevaM ca paryAlocya yaH kriyate vinayaH, sa kRtapratikRtirUpatvAt kRtapratikRtimokSAMgatvAccAvazyaM kartavya iti anyacca utsargatastAvat sAdhubhiH sarvanirjarArthaMkartavyaM, kevalaMkadAcidazubhopibhAva upajAyate,kaburmAgatervicitratvAttato'zubhabhAvodayavazAt yadyapi sarvadA na nirjarArthaM pravartate, tathApyeSa mamApi kariSyatIti kRtapratikRtibuddhyApi vaiyAvRttyaM karttavyaM, tathA cAha 'kayapaDikitivijujjaiityAdi yadyapi yat vaiyAvRttyaM sarvatra sarveSu prayojaneSu nirjarAnimittaM karoti tathApi kRtapratikRtirapi yujyate kRtapratikRtibuddhyApi vaiyAvRttyaM kartavyamitibhAvaH,sAdhUnAMjJAnAdipAtratayA vinayaMsthAnatvena teSu vinayasya klyaannprNpraahetutvaat| uktaH kRtapratikRtirupovinayaH |saaNprtmaartgvessnnrupvinyprtipaadnaarthmaah / [bhA.83/9] davvAvaImAisuMattamaNatteva gavesaNaMkuNai / / vR-dravyApadidurlabhadravya saMpatauca tathAcabhavatike citdezeSvavaMtyAdiSudurlabhaMghRtAdidravyamiti, AdizabdAtkSetrApadiparigrahaH, tatrakSetrApadikAMtArAdipatane,kAlApadidurbhikSe,bhAvApadigADhAlAnatve Arttasya pIDitasya atyantasahiSNutayA anArtasya vA yathAzaktiyat gaveSaNaM karoti, durlabhadravyAdi saMpAdayati, saArtagaveSaNavinayaH; saMprati kAlajJatAvinayapratipAdanArthamAha bhA.83/2] AhArAdipayANaM chaMdaMmiUchaThau vinau / / vR-SaSThaH kAlajJatAlakSaNo vinayaH eSa yadutachaMdaMmiuititRtIyArthe saptamIyathA tisutesualaMkiyA puhavI ityatratato'yamarthaH chiMdasAguruNAmabhiprAyeNaivatuzabdasyaivakArArthatvAtAhArAdipradAnaM kimuktaM bhavati, yat yasmai pratibhAsate tadigitAkArAdibhirabhijJAya AcAryaplAnopAdhyAyaprabhRtinAmakAlakSepa saMpAdayati, sa eSakAlajJatAvinayaH uktaHkAlajJatAvinayaH, sNprtisrvtraanulomtaalkssnnNvinymaah| [bhA.84] sAmAyAriparuvaNaniddese ceva bahuvihe gurujo, / emeyattitahattiya, savvatthanulomayAesA / / vR-guruNoityatrakatariSaSThI, guroH sAmAcArIprarupaNekimuktaMbhavati, icchAmithyAdirupAyAMtasyAM sAmAcAryAM guruNA prarupyamANAyAM evametat yathA bhagavaMto vadaMti nAnyatheti pratipattistathA bahuvidhe bahuprakAre nirdeze tatkartavyatAjJApanalakSaNe gurorguruNA kriyamANe yA tatheti vacanataH kartavyatayA ca pratipattireSA sarvApisarvAnulomatA nAma vinaya upasaMhAramAha[bhA.85] logovayAravinao, iya esovannitosapakkhaMmi / Asajja kAraNaMpuna kIrai jaiNA vipakrovi / / vR-iti evamuktena prakAreNa eSa lokopacAravinayaHsvapakSe suvihitalakSaNe varNitaH AsAdya kAraNaM vipunarvipakSepi gRhastheSu tathAvidhAgAriSu zrAvakeSu pArzvasthAdiSu eSa lokopacAravinayAbhyAsa varttitvAdilakSaNo yatanayA pravacanonnativyAghAtaparihAreNa saMyamAnAbAdhayA ca kriyate, tadevaM kAyavAGmanolokopacArabhedatazcatuHprakAraH pratirupavinayayuktaH athavA anyathA catuHprakAraH pratirupavinayastAneva prakArAn darzayati / / [bhA.86] cahA vApaDiruvo tattheganulomavayaNasahiyattaM / paDiruvakAyakiriyA phAsaNasavvAnulomaMca / / Page #37 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra - chedasUtram-1__ vR- vAzabdaH prakArAMtaradyotanArthaH, anyathA vAcatuSprakAraH pratirupavinavaH tatra teSu caturyu prakAreSu madhye ekaH pratirupavinayastAvadayaM yaduta anulomavacanasahitatvaM yatkimapi kAryamAdiSTaH karoti, tatsarvamanulobhavacanapUrvakaM karoti nAnyatheti bhAvaH, dvitIyapratirupakAyakriyA yathA paripATyA zarIravizrAmaNamityarthaH, tRtIyaH saMsparzanavinayaH yathA gurvAdeH sukhAsiko yaH jAyate tathA mUdusaMsparzanapratyekaH saMsparzanaviSaya itibhAvaH, caturthaH sarvAnulomatAsUtresarvAnulomamitibhAvapradhAno nirdezaH, caH samuccaye sA ca sarvAnulomatA vyavahAraviruddhapi prANavyaparopaNakAriNyapi vA samAdeze yathAkramaM tatheti pratipattistathaiva va kAryasaMpAdanamityevaM rupA etAneva prakArAn krameNa vyAcikhyAsuH prathamatonulomavacanasahitatvaM vyAkhyAnayati . bhA.[87) amugaMkIra uAmaMti bhaNaianulomavayaNasahito u, vayaNapasAyAIhiya abhinaMdaitaMvayaMgaruNo / / vR- icchAkAreNa bho ziSyAH amukaM kriyatAmityevaM guruNAsamAdiSTe yo vacasA AmamitibrUte eva kiMtu gurostAM vAcaM vadanaprasAdAdibhiH vadanasya prasAdena mukhasya prasannatayA AdizabdAta utphullanayanakamalo'jalipragrahAdinAcAbhinaMdati, mahAn kRtaH prasAdo yadevaMsamAdiSTaitievaMjJApanena sphItIkarotisavinayavinayavatorabhedopacArAt anulomavacanasahitaH pratirupavinayaHtuzabdaevakArArthaH evaMrupaevAnulomavacanasahito nAnya iti,asyaiva vinayasyakaraNe upadezamAha - [bhA.88] codayaMte paraMtherA icchAniccheya taMvaI; juttA vinayajuttassa guruvakkanulomatA / / vR- sthavirA AcAryAdayaH te paraMziSyaM codayaMte teSAM tatrAdhikAritvAt tatra tAM codanAtmikAM vAcaM pratiyadiicchAbhavati tadAdiSTakAryakaraNAya yadivA anicchAtathAyi vizuddhAnvayatayA vinayayuktasya guruvAkyAnulomatAAmamityevaMguruvAkyopabRMhaNaM, guruvAkyopadiSTakAryasaMpAdakatA cetilakSaNA yuktA iyamatra bhAvanA jAtikulasamanvitena vinayamicchatA sadaiva guronikaTavartinA bhavitavyaM tatra yadA guruH zikSayate,tadAtA zikSAmicchatAanicchatAvA'vazyaMguruvAkyamAmamititathaivetyevaM upabRMhaNIya kArya casaMpAdanIyamitietadeva savistaramAha / [bhA.89 guravo jaMpabhAsaMti tattha khippaMsamujame / naUsacchaMdayA sevA, loe kimuta uttare / / vR-gurakho yatprabhASate, karttavyatayopadizati, tatra kSipraM zIdhaM samudyacchet samyagudyama kuryAt yato nahunaivasvacchaMdatAsvAbhiprAyeNavarttitAzreyasIlokepi, apizabdotrA'nukto'pisAmarthyAt gamyate, kimutauttarelokottaresuvihitajanamArgeparalokArthinastasya sutarAM na zrevasI, jnyaanaadivicyutiprsNgaat| [bhA.90 jaduttaM guruniddesaM jovi AisaI munI / tassAvi vihiNAjuttA, guruvakkAnulomatA / / vR-yathoktaM gurunirdezaMgurvAjJArupayopimunirAdizatikathayati,tasyApitathAdizataH pratividhinA sUtroktena yuktAguruvAkyAnulomatA yatoyathoktasvarupAttadevamukto'nulomavacanasahitasvarupo vinayaH, saMprati pratirupakAyakriyAvinayamAha - [bhA.91) addhANa vAyaNAe ninnAsaNayAeparikilaMtassa / Page #38 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pITikA - [bhA. 91] sIsAIjA pAyA kiriyA pAyAdavinauya / / vR-adhvani mArge vAcanAyAM sUtrArthapradAnalakSaNAyAM ninyAsanatayA niraMtaropavezanataH parikrAMtasya samaMtataHkramamupAgatasya kriyApratirupakAyakriyA vizrAmaNetitAtparyArthaH karttavyetivAkyazeSaH, kathaM kartavyetyataHAhazI daryAvatpAdau zirasyArabhyakrameNa tAvatkartavyAyAvatpAdau; yadipunaH pAdAdArabhya karoti tadAavinayaH pAdAdimalasyazIrSAdiSu lanAt atraivApavAdamAha - [bhA.92] jattovabhaNAigurukarei kiyakammamotato / puvaM saMpharisaNavinaupuna parimauyaM vA jahAsahai / / vR-yato vA aMgAdArabhya gururbhaNati tatpUrvamArabhya kRtikarma vizrAmaNAM, mo itipAdapUraNe karoti tathAcasatipAdAdapyArabhyakurvato nAvinayaH gurvAjJAkAritvAt uktonulomakAyakriyAvinayaH,saMprati saMsparzanavinayamAha; saMpharisaNetyAdisaMsparzanavinayaH punaH parimRdukaMvAzabdAdalpamUdukuMvA yathA sahate tathA vizrAmaNAMkaroti, atisvareNa vizrAmaNAyAM paritApanasaMbhavAt athavizrAmaNAyAM ko guNa ityata Aha ! - [bhA.93] vAyAisaThANaM vayaMtibaddhAsaNassaje khubhiyA / kheyajaotanuthirayA, balaMcaarisAdao nevaH || vR- vAtAdayo vAtapittazleSmANo ye baddhAsanasya sataH kSubhitAH svasthAnAt praticalitAste sthAnaM vrajaMti svasthAnaM pratipadyaMte, te na vikrayAM bhajatItibhAvaH, tathA vAcanApradAnato mArgagamanato vA yaH kheda upajAtaH tasya jayo'pagamo bhavati, tathA tanoH zarIrasya sthiratA dADhyaM bhavati, navizarArubhAvaH, ata eva ca balaM zarIraM tadpaSTaMbhato AdizabdAttadanyarogA na upajAyaMte, ete vizrAmaNAyAM guNAstataH kartavyo'vazvamanulomakAyakriyAvinayaH, saMsparzanavinayazca saMprati sarvatrAnulomatAvinayamAha - [bhA.94] seyavapumekAko, diTho caudaMtapaMDuro vebho ! AmaMti paDibhaNatesavvatthanulomapaDilome / / vR-zvetavapuHzvetazarIro memayA kAko dRSTaH yadivA ibho hastI caturdato pAMDurazcamayAdRSTaiti vartate, evaM pratilome lokavyavahAraviruddha guruNA kathamapyucyamAne Amabhiti pratibhaNati ziSye sarvatrAnulomalakSaNo vinayaH pratipattavyaH, kimuktaMbhavati, yadi nAmazvetavapurmayAkAko dRSTaityAdikaM lokavyavahArapratikUlaM kathamapi gururbhaNati tathApi tadAnIM sakalajanasamakSamAmityevaM vaktavyaM, na punastadvacaH kuTTayitavyaM, kevalaM vizeSArthinA janavirahekAraNaMpraSTavyaM, evaM hisarvAnulomatAlakSaNo vinayaH prakaTito bhavati nAnyathA |[bhaa.95] miNugoNasaMgulehiMgaNeha se dAhavakkalAiMse / agaMgulIe vagdhaMtudaDivagaDaMbhaNatiAmamiti / / vR-miNupramiNugAMnasaMsarpajAtivizeSa aMgulaiH yathA kiMvatyaMgulAni ayaMgonasovidyateititathA gaNaya parisaMkhyAhi se tasya gonasasya daMSTrAH yadivA se tasya vakra vAlAni pRSTasyopari maMDalalakSaNAni gaNaya kiyaMtyo'sya daMSTraH kiyaMti vAsya pRSThasyopari vakravAlAnItyetat gaNiyatvA kathayetibhAvaH, tathA agrAMgulayAaMgulyagrabhAgena vyAdhaMtudatotreNevavyathaya, tathADipaprollaMdhayaavaTaMkUpaM, evaM prANapratiloma vadatigurau sarvatrAnulomatAvinayayuktaH ziSya AmamitibhaNati, guravo hisakalajagatprANivargaviSaya Page #39 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 28 vyavahAra - chadasUtram-1. paramakaruNAparitacetasastatasta eva yuktamayuktaM vA jAnaMti kimatra ziSyasya ciMtayeti ziSyeNa sarvatrAnulomavinayamicchatA IdRzamapi guruvacanaM tatheti pratipattavyamiti, saMprati guttisuya samiIsuya ityAdigAthAyAM yaduktaMpasattheya ititatra prazastagrahaNavyavacchedyaM darzayati - [bhA.96] tattha upasatthagahaNa paripiTTaNachejjamAivArei, / usanagihatthANa, yauTThAIya puvvuttA / / vR-jogetahA pasattheya ityatra yatprazastagrahaNaM kRtaM tat aprazastayogaM paripiTTanachedAdikaM vArayati nirAkaroti, na tadakaraNe pratikramaNaM prAyazcittaM bhavatIti bhAvaH, tasyAprazastatvena tat karaNasyaiva prAyazcittaviSayatvAt, tathA avasannAnAmupalakSaNametatpArzvasthakuzIlAnAMca tathA gRhasthAnAMpUrvoktA utthAnAdayo'bhyutthAnajalpAsanapradAnAdayastAnapivArayati, teSAmapitAn pratiaprazastatvAt, atraiva prAyazcittayojanAmAha / / [bhA.97] jojattha ukaraNijo, uhANAiMu akaraNetassa / hoi paDikkamiyavvaM emevayavAemAnasie / / vR-yo yoga utthAnAdirabhyutthAnAMjalipradAnAdiko yatra AcAryAdiviSaye karaNIya uktastasya tatrAkaraNe pratikramitavyaM bhavati, mithyAduHkRtaM prAyazcittaM bhavatIti bhAvaH, tadeva tat kAyikapratirupayogavipaye uktameva anenaivaprakAreNavAcikemAnasikepiyoge pratirupevaktavyaM,yathA vAciko mAnasikopi yaH pratiyogarupayogo yatra karaNIya uktastasya tathA tatrAkaraNe mithyAduHkRtaM prAyazcittamiti, cazabdo'nuktasamuccayArthastena icchAmithyAdiprazastayogAkaraNepimithyAduHkRtaMdraSTavyaM, saMprati yatmUlagAthAyAmatikkame anAbhoge ityupanyastaM, tadvyAkhyAnayannAha / / [bhA.98] avarAhe atikkamaNe vaikkameceva thanaabhoge| bhayamANe u akiccaM, pAyacchittaM paDikkamaNaM / / vR- aparAdhe uttaraguNapratisevanarupe atikramaNe tathA vyatikrame ca tathA'nAbhAMgato'kRtyamapi mUlottaraguNa pratisevanAlakSaNaM bhajamAne pratikramaNaM mithyAduSkutaM prAyazcittaM tadevamuktaM pratikramaNArha prAyazcittamidAnIM tadubhayArImabhidhAtukAma Aha / [bhA.99] saMkie sahasAgArebhayAure AvatIsuyaH / mahavvayAticAre ya, chaNhaM ThANANabajhaMto / / vR-zaMkitaH prANAtipAtodau yathA mayA prANAtipAtaH kRtaH kiMvA na kRtastathA mRSA bhaNitaM navA, avagraho'nujJApito navA, snAnAdidarzananimittaM jinabhavanAdigatasya strIsparze rAgagamanamabhUnnavA, iSTAniSTeSu zabdAdiSu rAgadveSau gau navA takrAdilepakRdavayavAH kathamapi pAtragatAH paryuSitA bhikSArthamaTitukAmenadhautAH kiMvAnadhautAityAditatrapannAMsthAnAnAMbAhyaMtadubhayalakSaNaMprAyazcitamiti yogaH, tathA upayogavatopi sahasAkAre sahasA prANAtipAdikaraNe tathA bhaye duSTamlecchAdisamutthe yadivA hastyAgamane meghodakanipAtasparzane dIpAdisparzanena vA AkulatayA prANAtipAtAdikaraNe tathA AturaH kSudhApipAsayAvA pIDitaH bhAvapradhAnazcAyaM nirdezastatoyamarthaH AturatAyAM tathA ApatcaturdA tadyathA dravyApat kSetrApat kAlApat, bhAvApat: tatra dravyApat durlabhaM prAyogyaM dravyaM, kSetrApacchinnamaMDapAdi kAlApat durbhikSAdi, bhAvApat gADhaglAnatvAdi etAsusa hiMsAdoSamApadyamAnasyApi anAtmavazagasya Page #40 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pIThikA - [bhA. 99] 39 tathAhi IryAsamitAvupayuktopyuccAlite pAde sahasA samApatitaM kuliMginamapi vyApAdayet mRSApi kadAcitsahasA bhASate'grahamapikadAcidrAbhasikatayA ananujJAtamapiparibhogayati atyulbaNamabalArUpamaklokya kadAcanipi sahasArAgamupaiti ityAdi, tathA bhayAtprapalAyamAno bhU jala jvalana vanaspatidvitricatuH paMcedriyAnapi vyApAdayen mRSApi bhayAd bhASate, parigrahamapi dharmopakaraNabAhyasya karoti, AturatAyAmapi samyagIryApazAzodhane saMbhavati prANAtipAtaH, atyAturatAyAM kadAcin mRSAbhASaNamapi adattAdAnamapi ca evamApatsvapi bhAvanIyaM yathA mahAvratAnAM prANAtipAtanivRttyAdInAM sahasAkAraH sphuTabuddhayAkAraNato vA aticAre cazabdAdatikramavyatikramayozca tathA'tikramAdInAM mahAvRtaviSayANAmanyatamasyAzaMkAyAM vA kimityAha chaNhaThANANabajjhatoiti iha keSAMcit anavasthitapArAMciteprAyazcite dve api kaM prAyazcittamiti pratipattiH tanmatena navadhA prAyazcittaM, tatracAdye dve prAyazcite mukatvA zeSANi sapta prAyazcittAni teSAM ca saptAnAM prAyazcittAnAM yadAdyaM prAyazcittaM tat uparitanAnAM SaNNAM bAhye nAbhyaMtaramiti, paNNAM sthAnAnAM bAhyataH iti vacasA tadeva pratipattavyaM, yazca tadubhayaM taccevaM bhAvanIyaM, zaMkitAdiSu yathoktasvarupeSu satsu prathamaM guruNAM purata AlocanaM, tadanaMtaraM gurusamAdezena mithyAduHkRtadAnamiti tatra yaduktaM saMkie iti tat vivRNvannAha - ( bhA. 100 | hitthova na hitthome, satto bhaNiyaM va nabhaNiyaM mosaM / [ bhA. 101 ] umhanuNamaNunnA, taie phAse cautthammi // iMdirAgaddIsAu, paMcame kiM gatomi na gatotti / chaTTelevADAi, dhoyama dhoyaM na vA vetti // vR. sattvaH prANI hitthotti dezIpadametat hisito me mayA na vA hiMsita iti, tathA bhaNitaM yadi vA na bhaNitaM tathA tRtIye adattAdAna virati lakSaNe avagraho 'nujJA na kAritA, tathA caturthe maithunavirati lakSaNe, jinabhavanAdiSu snAnAdi darzana prayojanato gataH san phAse iti strI sparzarAgaM gato na vA, tathA paMcame parigraha viramaNalakSaNe indriyeSu viSayiNA viSayoSalakSaNAdindriya viSayeSu iSTAniSTeSu rAgadveSau gatIsmi kiMvA na gata iti, tathA paSTherAtribhojana viramaNelepakRdAditakrAdyavayavarUpaM kathamapi yAtrAdi gataM paryuSitaM bhikSATanArthamudyatena dhautamathavA na dhautaM mayeti yadyaivaM tataH kimityAha [ bhA. 102 ] iMdiya avyAgaDiyA je atthA anuvadhAriyA / tadubhayapAyacchittaM paDivajjai bhAvato // bR. uktena prakAreNa ya arthaH prANAtipAtAdayaH indriyaizcakSurAdibhivyAkRtA aprakaTIbhUtAH prakaTIkRtA api ye anupadhAritA na samyak dhAraNA viSayI kRtAsteSu prAyattiM pratipadyate bhAvataH samyak apunarAvatanena tadubhayamiti tacca tad ubhayaM ca pUrvaM guruNAM purata AlocanA tadanaMtaraM tadAdezato midhyAduHkRtadAnamityevaM rUpaM tadubhayaM etadeva savistaramabhidhitsurAha - [ bhA. 103 | saddA suyA bahuvihA tatthaya kesu vigatomi rAgatiH / amugattha mevitakkA, paDivajjai tadubhayaM tatthA / / vR-zabdAmayA bahuvidhA bahuprakArAH zrutAH zravaNaviSayIkRtAstatra teSu bahuvidheSu zabdeSu zruteSu madhye vitarkati evaM me vitarka saMdehI yathA kecidapi amugatthati amukeSu rAgamupalakSaNametata dvepaM vA gatosmi tatra tasmin zaMkAviSaye tadubhayamuktalakSaNaprAyazcittaM bhAvataH pratipadyate, yadi hi nizcitaM bhavati yathA Page #41 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra - chaMdasUtram-1 amukeSu zabdeSu rAgadveSaM vA gata iti tatra taporhaM prAyazcittaM arthavaM nizcayo na gato rAgadveSaM vA tatra sa zuddha eva na prAyazcittaviSayaH, tatIvitarke yathoktalakSaNe tadubhayameva prAyazcittamiti / evameva sesaeva visae AseviUNaje pacchAH / [ bhA. 104 ] 40 kAUNaegapakve na tarai tahiyaM tadubhayaM tu / / vR evameva uktenaiva prakAreNa yAn rupAdIn viSayAn Asevyopabhujya upalakSaNametat prANAtipAtAdInapyAsevya paJcAt ekatarasmin pakSe aparAdhalakSaNe nirdoSatA lakSaNe vA kartuM na zaknoti, yathA rUpAdiSu viSayeSu rAgadveSaM vA gataH prANAtipAtAdayo vA kRtA iti yadi vA na gato rAgadveSau, nApi kRtAH prANAtipAtAdaya iti tatra tadubhayaM ca tadubhavameva tu zabdasyaivakArthatvAt yathoktalakSaNaM prAyazcittaM zaMkAspadatvAt tadevaM zaMkite iti vyAkhyAtaM, saMprati sahasAkAre ityAdi vyAcirakhyAsurAha - [ bhA. 105 ] upayogavatI sahasA, bhaeNa vA pellie kuliMgAdi / accAurAvatIsuya anesiyAdigahaNabhogA || bU-upayogavatopi IrSyAsamitau samyagupayuktasthApi uccAlite pAdekathamapi sahasAyogataH samApatitaH san kuliMgI vyApadyate bhayena vA caurasiMhAdInAM bhRzaM prapalAyamAne bhavagrahaNamupalakSaNaM tena etadapi draSTavyaM pareNa vA pellie iti pareNa prerito vA tadvyApAramAsAdya kuliMgI upalakSaNametat pRthivyAdijIvanikAyo vA vyApattimApnuyAt tathA atyAture kSudhApipAsayA vA atyaMtapIDite tathA Apatsu dravyApadAdiSu yadi aneSitAdigrahaNe bhogau bhavataH aneSitamaneSaNIyamAdizabdAdakalpanIyasya parigrahaH, na kevalamaneSitAdigrahaNabhogau kiMtugamanAgamanAdau pRthivyAdijaMtuvirAdhanApi bhavati tathApitatra prAyazcittaM yathoktalakSaNaM tadubhayamiti varttate sahasAkArAdiviSayatvAt saMprati mahavvayAiyAre ya ityetadvyAkhyAnayannAha - [bhA. 106 ] sahasAkAre aikkamavaikame caiva taha aiyAre / hoi va saddaggahaNApacchittaM tadubhayaM tisuvi / / atiyAruvayA vA, egayare tatthahoi AsaMkA / navA jassa visAhI tassuvariM chaNhaM bajjhaM tu / / [bhA. 107 ] vR- sahasAkArataH sahasAkAratotikrame vyatikrame aticAre ca prAg vyAvarNitasvarUpe mahAvrataviSaye iti sAmarthyAt gamyate mahavvayAiyAre va iti padasya vyAkhyAyamAnAtvAt eteSu triSvapi doSeSu tadubhayamuktasvarUpaM prAyazcittamiti yogaH, atha mUlagAthAyAM mahAvratAtIcAre cetyevoktaM tataH kathamatra vivRtaM atikramevyatikramaM veti ? ata Aha, cazabdagrahaNAt kimuktaM bhavati ? cazabdagrahaNataH mUlagAthAyAmatikramavyatikramayorapi samuccayaH kRta ityadoSaH, athavA aticArasya parvatagrahaNAdatikramavyatikramayorapi upayoga sphuTabuddhayAkaraNe tadubhayaM prAyazcittamiti yogaH, vAzabdo bhinnakramatvAdegayare ityatra yojanIyaH tato'yamartha ekatarasmin vA tatra atikrame vyatikramaM vyatikrame aticAre vA yadi bhavatyAzaMkA yathA mayAtikramaH kRtI na vA vyatikramo kRto na vA aticAraH kRto naveti tatrApi tadubhayaM prAyazcittaM iha sahasAkArAzaMke saMkie sahasAgAre padadvayenApi gate, kevalaM mahAvratAnAmatikramamAdiSvityAzaMkAyAM sahasAkAre caitadeva prAyazcittaM nAnyat parikalpanIyamiti bhASyakRtA sahasAkArAzaMke api yojita, chaNha ThANANa bajjhaM tu iti vyAkhyAnayannAha navahetyAdi Page #42 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pITikA - [bhA. 107] 41 yasyAcAryasya mate'navasthitaparAMcitayorekyAvivakSaNAtnavadhA navaprakAza vizodhiH prAyazcittaM, tasya AdyaprAyazcittadvayasyopariyavartate prAyazcittaMtatkSaNAmuparitanAnAMbAhyameva tuzabdasya'vakArArthatvAta, tataH chaNhaM ThANANa bajhaMtu iti tadubhayaM prAyazcittaM pratipattavyamiti uktaM tadubhayAha~ prAyazcittamidAnIM vivekAhamAha / - [bhA.108] kaijogiNa ugahiyaM sajjAsaMdhArabhattapAnaM vA / aphAsuesaNijaM nAuM, vivegoupacchittaM / / vR- kRtayogI nAma gIlArthaH, kazcagItArtha ucyate vastrapAtrapiMDazayyaSaNAdhyayanAni chedasUtrANica sUtrato'rthataH tadubhayatovAyenasamyagadhItAnisagItArthaH, tena kRtayoginA zrutopadezAnusAripariNAmapariNatena zayyA upAzrayaH upAzrayagrahaNAt tRNaDagalakamallakAdiparigrahastapAmapiprAyastatraiva saMbhavAt saMstArakaH pratItaH,saMstArakagrahaNaMsakalaudhikopagrahikopalakSaNaMbhaktamazanaM, pAnasauvIrAdivAzabdAta khAdiya svAdimaMvA gRhItaM pazcAt kathamapi aprAsukamaneSaNIyaM vA jJAtaM, tatra prAyazcittaM tasya gRhItasya zayyAdevivekaH parityAgaH uktaMca -taMsejAiyaM vihiNA suravaiTheNe vigiMcamANo parisuddhI iti / / bhA.109) pauraNapANagAme kiMsAhuna veti sAvae pucchA nasthi / vasahitti pakayA Thiesu atisesiyavivego / / vR-kecitsAdhavaH pracurAnnapAne grAme gatAstatravasatirduHprApA nIcitA labhyateiti nasthitAH tataH sAvaepucchA itiSaSThisaptamporarthaM pratyabhedAtzrAvakasya tathAbhinavadIkSitasyapAdhai pRcchA abhavatyathA kimiti sAdhavo nAtra tiSThati saprAha nAstyatra vasatiriti kRtvA tataH sAdhuSu gateSu zrAvakaiH paryAlocya vasatiH prakRtA prakRSTA kRtA tasyAMca kRtAyAMkAlAMtaraNatevAnyavAsAdhavaH samAgatAstatrasthitA sthiteSu cakatipayadinAtikrame atizeSitaMjJAtaM ca satitataH prAyazcittaM vivekaH kimuktaM bhavati, jJAte sati tAM vasatiM parityajaMtaste zuddhA iti upalakSaNametat, tena etadapi draSTavyaM / / azaTabhAvena giri rAhu megha mahikAraja:samAvRte savitari ugatabuddhayA anastamitabudhdhyA vA gRhItamazanAdikaM pazcAt jJAtamanudrate astamite vA sUrye gRhItaM tathA prathama pauruSyAM gRhItvA caturthAmapi paurupI yAvat dhRtamazanAdi zaThabhAvanA'zaTabhAvena vA arddhayojanAtikrameNa nItamAnItaM vAzanAditatra viveka eva prAyazcittamiti zaThAzaThayozcedaM lakSaNaM iMdriyavikathAmAyAkrIDAdi kurvana zaThaH glAnasAgArikasthaMDilabhavAdikAraNato'zaTha iti uktaM vivekArha prAyazcittaM saMprativyutsarhimAha -- [bhA.110) gamanAgamanavivAra sutte vA sumiNe daMsaNe rAto / nAvA naIsaMtArepAyacchittaMvi ussayo / / vR- gamanamupAzrayAt gurumUlAdvA bahirgamanaM bhUyaH svIpAzraye gurupAdamUle vA bahiHpradezAta pratyAvantranamAgamanaM ca gamanaMcagamanAgamanaM samAhAro dvaMdvaH gamanapUrvamAgamanaMgamanAgamanaM gamanaM AgamanaM ca gamanAgamane syAdAvasaMkhyeya ityekazeSaH tayostatra yadA bhaktAdyarthamanyasmin grAme gataH san vizramaNanimittamAsitukAmo'thavA yAvannAdyApi velA ca bhavati tAvat pratIkSitukAmA yadivA prathamAlikAM kartukAmo yadA zunyagRhAdiSu pravizati tadaivamAdiSu prayojaneSu gamanamAtraMpi aipithiko pratikramaNapurassaraM kAyotsargaH prAyazcittaM, tadanaMtara kAryasamAptI bhUyaHsvopAzravapraveze AgamanamAtrekAyotsargaH, zeSeSuprayojaneSvapAMtarAla vizrAmaNAsaMbhava gamanAgamanayoriti viyAre iti Page #43 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra - chedasUtram-1. vicAro nAma ucArAdipariSThApanaM, tatrApi prAyazcittaM kAyotsargaH sutte vA iti sUtre sUtraviSayeSu uddezasamuddezAnujJApratikramaNa zrutaskaMdhAMgaparivartanAdizca vidhisamAcaraNaparihArAya prAyazcittaM kAyotsargaH, vAsamuccaya sumiNedasaNerAu iti utsargato divA svaptumeva na kalpate tato rAtrigrahaNaM rAtrI svapnadarzane prANAtipAtAdisAvadyabahule kadAcidanavadyasvapnadarzane vA aniSTasUcake upalakSaNametata duHzakunadunimitteSuvA tatpratighAtakaraNAya kAyotsargakaraNaMprAyazcittaM; nAvA naisaMtAre iti nauzcaturdA tadyathAsamudranauudyAnI avayAnI tiryagAminIca tatrasamudranauH pravahaNaMyenasamudrolaMdhyate,zeSAstistro nadyAM tatrApi yA nadyAH pratizrotogAminI sA udyAnI anusrotogAminI avayAnI yA punarnadI tiryak chinatti sA tiryagAminI tatra yatanayopayuktasya yathAyogaM caturvidhayApi nAvA tathAvidhaprayojanotpattibazato gamane sUtroktavidhinA kAyotsargaH prAyazcittaM nadIsaMtArazcaturvidhastatra pAdAbhyAM tridhA tadyathA saMghaTaH, lepastadupari ca tatra jaMdhArddhapramANe udakasaMsparza saMghaTTaH, nAbhipramANe udakasaMsparza lepa tata upari udakasaMsparza tadupari caturtho nadIsaMstAro bAhaDDapAdibhiH eteSvapi sarvatra yatanayopayuktasya prAyazcittaM kAyotsargaH vyutsargaH kAyotsarga ityarthAMtarameSa gAthAsaMkSepArthaH / / sAMpratamenAmeva gAthAM vivarISuryeSusthAneSugamanamAgamanaMgamanAgamanaMvA pratikramaNIyaM saMbhavatiyo vicAraviSayoyatpramANaMca tatra kAryotsargaprAyazcittaM tadetadupadarzayannAha - {bhA.111 bhattepAnesavaNAsaNeya arahaMtasamaNasenAsu / uccAre pAsavaNe paNavIsaM hoti UsAso / / vR- bhakta pAne zayanAsane ca arihaMtasamaNe seJAsu iti zayyAzabdaH pratyekamabhisaMbadhyate arhacchayyAyAmahadbhavane, zramaNazayyAyAM zramaNAMpAzraye, gamanamAgamanaM ca pratikramaNIyaM saMbhavati uccArapazravaNayostuhastazatAdvahirgatvA paristhApanegamanAgamanatarbhAvaH hastazatAbhyaMtarataeva tadvyutsarge tanmAtrakapariSThApane vAvicAraviSayeeteSuca sarveSvapisthAneSucakAyotsargaprAyazcittasya pramANabhavati paMcaviMzatirucchAsAH tatrabhakta pAne vA kathaM gamanamAtraM pratikramaNIyaMsaMbhavatItipratipAdanArthamAha - [bhA.112] vIsamaNa asaikAle paDhamAliyavAsa saMkhaMDIe / vAiriyAvahiyaThAe gamanaM tupaDikkamaMtassa / / vR- yadA bhaktArthaM pAnArthaM vA bhikSAcaryayA grAmAMtaraM gatvA mArgagamanasamutthaparizramamajayAya vizrAmyati, asati kAleti athavA asati bhikSAkAle yAvat bhikSAvelA bhavati tAvatpratIkSitukAmaH paDhamAliyatti yadivA kSudhApIDitaH san prathamAlikAM kartukAmA yatra zunyagRhAdiSu pravizati, vAsatti athavA tasminnanyasmin vA grAme bhikSAmaTatotarA varSaM patitumArabdhaM tataH channaM kimapi sthAnaM pravizya tatrAsitukAmaH saMkhaMDIe vA iti saMkhaMDyAM vA agramANAyAM dhruvaM bhUyAt lAbha iti jJAtvA vacidanyatra pratIkSitumicchurbhavatitadA tasyairyApathikyarthaIryApathikapApavizudhdhyarthaMgamanaM pratikrAmato gamanaviSayaM pratikramaNaM kurvataH kAyotsargaH prAyazcittaM sa ca kAyotsarga: paMcavizatyucchAsapramANaH ucchrAsAzca pAdasamAsa iti paMcaviMzatezcaturbhiH bhAge hateSaT zlokA ekapAdAdhikA labhyate tatazcaturvizatistavaH caMdesu nimmalayarA iti pAdaparyaMta kAyotsarge ciMtanIya itibhAvaH / / [bhA.113] evameva sesaesuvihoinisajjae aMtaregamanaM / AgamanaMjaMtatto niraMtaragayAgaya hoi / / Page #44 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pIThikA - [bhA. 113] __ vR-evamevabhaktapAnayorivazeSeSvapisthAneSuzayanasanAdiSuyAvatnAdyApivelAbhavatitAvatyAvat pratIkSaNaMtadetadatrAMtaraM tasmin aMtare niSadyAyAmupavaMzana kevalaM gamanaMpratikramaNIyaMbhavati tathAhizayanaM nAma saMstArakAdi AsanaM pIThakAdi tadyAcanArthaM vacanApi gatastatra glAnacAritvAdibhiH kAraNaH zarIradurbalatayA jAtaparizramo vizramitukAmaH,saMstArakAdiprabhurvA na vidyatekvacidanyatragatatvAttatastaM pratIkSitukAmaepithikapApavizodhanAyagamanaM pratIkramatItiAgamanaM jaMtattoitievaMbhaktapAnAdyarthaM vizrabhya kAryasamAptau tataH sthAnAtyadA bhUyaH svopAzraye pratyAvannate tadA kevalamAgamanaM pratikramaNIyaM bhavati yadi punareteSveva prayojaneSu noktaprakAreNApAMtarAle vizramaNaM bhavati tadA niraMtare bhavati uktalakSaNasyAMtarasyAbhAvegatAgataMgamanAgamanaMsamuditaMpratikramaNIyaMjAyateevamarhacchamaNazayyAsvapi gamanamAgamanaM gamanAgamanaM ca pratikramitavyaMbhAvanIyaM, tadyathA pAkSikAdiSu jinabhavanAdau caityavaMdako gatvAyadAsnAnAdidarzananimittamairyApathikIpratikramya vizrAmyatitadA kevalaMgamanameva pratikramaNIyaM, tataH svopAzraye pratyAyAtAvAgamanaM vizrAmaNAsaMbhavegamanAgamanamiti, tathApAkSikAdauye'nyavasatiSu susAdhavaste'zyaM vaMdanIya iti vidhistatastatra vaMdako gato yadA vizrAmyati tadAgamanaM, tataH svIpAzraye pratyAgamane AgamanaM, vizrAmaNAbhAve gamanAgamanaM pratikramaNIyamiti; uccAre prazravaNe ca hastazatAd bahiyutsRSTe'pAMtarAle prAye vizrAmaNAsaMbhavAt gamanAgamanaM samuditaM pratikramaNIyaM bhavati, yadApi hastazatasyAmyaMtare uccAraM prazravaNaM tanmAtrakaM vA pariSThApayati tadApi vicAre iti vacanAta epithikIpratikramaNapurassaraH paMcaviMzatyucchrAsapramANaH kAyotsargaH prAyazcittaM, saMprati sutte iti padaM vyAtikhyAsurAha - [bhA.114] uddesasamuddese sattAvIsaMtahA anunAe / aThevayaUsAsA paThavaNA paDikkamaNamAdI / / vR-uddezovAcanAsUtrapradAnamityarthaH samuddezovyAkhyAarthapradAnamitibhAvaH, anujJAsUtrArthayorancapradAnaM pradAnaM pratyanumananaMeteSu tathetizabdo'nuktasamuccayArthastena zrutaskaMdhaparivartane aMgaparivartana ca kRte taduttarakAlamavidhisamAcaraNaparihArAya prAyazcittaM kAyotsargaH saptaviMzatyucvAsapramANaM paryantaikapAdahInaH samastazraturviMzatistavastatra ciMtanIya iti bhAvaH, advevaya ityAdi / prasthApana svAdhyAyasya pratikramaNaHkAlasya tayoHkaraNekAyotsargaHprAyazcittamaSTAvevocchAsaH aSTocchrAsapramANaH AdizabdAtpAnakamapiparisthApyApathikI pratikramaNottarakAlaMkAryosargASTocyAsapramANaH karaNIya iti draSTavyametaccAsyaiva vyavahArasya cUrtyAM dRSTrAlikhitamiti / atraivAkSepamabhidhitsurAha - [bhA.115] puvvaM paTTavaNAkhalu uddesAIyapacchatto hoti / paTTavaNuddesAdisu anAnupuvvI kayA kiMnu / / vR-nanupUrva prasthApanAkhalusvAdhyAyasya kriyate, pazrAduddezAdayo bhavaMti,tataH prasthApanoddezAdiSu vyavasthiteSu kiMnu ityAkSepe kimarthaM nanu anAnupUrvI anaMtaragAthAyAM kRtA kimiti pazrAt gAthAyAM pUrvamuddezAdaya uktAstadanaMtaraM prasthApanamitibhAvaH, naipadoSomatAMtareNevaMrupAyAapyAnupUrvyAH saMbhavAt tathAcAha[bhA.116] ajjhayaNANaMti tayaM puvvuttaM paDhavijaIjehiM / tesiM uddesAdi, puvamato pacchapaTThavaNA / / Page #45 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra - chaMdasUtram - 1bR-ya~rAcAryairadhyayanAnAmupalakSaNametaduddezakaprabhRtInAM ca tritayaM uddezasamuddezAnujJAlakSaNaM pUrvoktaM pUrvapravarttitaM prasthApyate - uddezAdiSu kRteSu pazcAteSAM prasthApanA yairAcAryairupavarNyate teSAM matanAyamevakrama iti vAkyazeSaH, ataH prAk gAthAyAM pUrvamuddezAdayaH uktAH pazrAt prasthApanaMti, saMprati suttevA iti vAzabdasamuccitaM darzayati / / [bhA. 117] 44 savvaMsu khaliyAdisu jjhAejjA paMcamaMgalaM / dI silogaMva ciMtejA egaggo vAcitakkhaNaM / / vR- iha yadi bahirgamanaM prayojanAnaMtaraprAraMbhe vA vastrAdeH skhalanaM bhavati, Adi zabdAt zeSApazakunadurnimittaparigrahaH teSu sarveSu skhalitAdiSu samupajAteSu vivakSitaprayojanavyAdhAtasUcakeSu samudgateSu tatpratighAtanimittaM paMcamaMgalamaSTacchvAsapramANaM namaskArasUtraM dhyAyet yadivA yA vA tau vA svAdhyAyabhUtau dvau zlokau ciMtayet, athavA yAvatAkAlena dvau zloko ciMtyete tatkSaNaM tAvataM kAlaM ekAgraH kAyotsargAsthaH san zubhamanA bhUyAt / / [ bhA. 118 ] biiyaM puna khaliyAdisu ussAsA hoti tahaya solasaya / taiyaMmi ubattIsA cautthaMmi na gacchaeaNaM / / vR- dvitIyaM vAraM punastathA tenaiva prakAreNa skhalitAdiSu vivakSitaprayojanavyAdhAtasUcakeSu samudbhUteSu tatpratighAtanimittaM kAyotsargaucchvAsAH SoDaza bhavaMti poDazocchrAsapramANaH kAyotsargaH kriyate iti bhAvaH, taimaMpiuityAdi, tRtIyavAre tRtIyasyAM velAyAM skhalitAdijAteSutatpratidhAtanimittaM kAyotsa dvAtriMzaducchvAsAH pratikSapaNIyAH caturthe vAre skhalitAnAM pravRttau svasthAnAt vivakSitAdanyatU sthAnaM na gacchati, upalakSaNametat nApyanyat prayojanaM prArabhate, avazyaM bhAvividhanasaMbhavAt saMprati sumiNadaMsaNe rAto iti vyAkhyAnayannAha - [ bhA. 119] pANavahamusAvAde adattamehUNaparihe / sumiNe sayamegaMti anuna UsAsANabbhavajjAsi / / vR- prANavadhe mRSAvAde adattAdAnaM maithune parigraha ca svapne kRte kArite anumodite ca kevalaM maithune kArite'numodite evaM svayaM kRte itthIvippariyAse ityAdinA prAyazcittasya vakSyamANatvAt kAyotsargaH prAyazcittaM, tatra kAyotsarge zatamekamanyUnamucchrAsAnAM kSapayet paMcaviMzatyucchrAsapramANaM caturviMzastavaM caturo vArAn dhyAyet iti bhAvaH athavA aparaH prakArastameva darzayati / / [ bhA. 120 ] mahavvayAI jjhAejA silIge paMcaviMzati / itthIvipparivAse sattAvIsa siloio / / - mahAvratAni dazavaikAlikazrutabaddhAni kAyotsarge dhyAyet tepAmapi prAyaH paMcaviMzatizlokapramANatvAt yadivA yAntAnvA svAdhyAyabhUtAn paMcaviMzatizlokAn dhyAyet strIvipayasi punaH svapnasaMbhUte prAyazcittaM kAyotsargaH saptaviMzatizlokikaH saptaviMzatizlokavAn aSTottarazatamucchvAsAnAM tannimitte kAyotsarge kSapayediti bhAvaH, utsarge pramANameva nirupayati / / | bhA. 121] pAyasamAusAsA kAlapramANeNa hAMti nAyavyA / evaM kAlapamANaM kAurasI muneyavvaM // / vR- ucchAsAH kAlapramANena bhavati jJAtavyAH pAdasamAH kimuktaM bhavati yAvat kAlenai zlokasya Page #46 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pIThikA - [bhA. 121 pAdazciMtyate tAvatkAlapramANaH kAyotsarge ucchvAsa iti tatkAlamucchvAsAnAM kAyotsarne jJAtavyaM, athadhyAnayoganirodhAtmakaM, tatrakAyotsarge kiMdhyAnaM ucyate dhyeyo yoganirodhaitipUrvamaharpivacanAta tacca yoganirodhAtmakaM dhyAnaM tridhA, tadyathA kAyayoganirodhAtmakaM, vAgyoganirodhAtmakaM manoyoganirodhAtmakaMcatatra kAyotsarge kiMdhyAnaM? ucyate trividhamapimukhyatastu mUkAyikaM tathA cAha - [bhA.122] kAyaceTuMnilaMbhittAmanaM vAyaM ca savyaso / vaTTaikAiejjhANe, suhumussAsavaM munI / / vR- kAyaceSTAM kAvavyApAra tathA manovAcaM sarvazaH sarvAtmanA nirudhya kAyotsargaH kriyate, tataH kAyotsargastho muni sUkSmocchavAsavAn upalakSaNametat sUkSmadRSTisaMcArAdivAMzca na khalu kAyotsargo sUkSmocchavAsAdayonirudhyaMte, tannirodhasya kartumazakyatvAtvartate, kAyikedhyAne etaccaivamucyatetasya spaSTamupalakSyamANatvAtyAvatA punarvAcikamAnase apidhyAne draSyavye tathA cAha - [bhA.123] navirujjhaMti ussaNajjhANA vAiyamAnasA / tIrie ussage tihamannayaresiyA / / vRna virudhyete utsarge kAyotsarge dhyAne vAcikamAnase vAGmanoyogayorapi viSayAMtarato nirudhyamAnatvAtsUtrecadvitvepibahuvacanaM prAkRtatvAt uktaMcabahuvayaNamititIrasaMjAtamasyetitIritaH paripUrNesatisamyavidhinApAstistasmintIritekAyotsargepunastrayANAMdhyAnAnAmanyatarat / anyatamat syAt / punastritayamapibhaMgikazrutaguNanavyatirekeNaprAyo'nyatravyApArAMtaredhyAnatritayAsaMbhavAt; atha yathA kAyotsarge kimanyepi guNAH saMbhavaMti kiMvA neti ucyate, saMbhavatIti brUmastathA cAha - bhA.124] manasI egapattaMjanayaidehassa haNaijaDattaM / kAussaggaguNA khalusuhaduhamajjhatthayA ceva / / vR. kAyotsargasya guNAH kAyotsargaguNAH khalvamI tadyathA kAyotsargaH samyagvidhinA vidhIyamAno nAma manasazcittasya ekAgratvamekAnalaMbanatAM janayati, taccaikAgratvaM paramaM dhyAnaM jaM thiramajjhavasANaMtaM jjhANamitivacanAndehasya zarIrasyajaDatvaMjADyaMhaMtivinAzayati,prayatnavizeSataH paramalAdhavasaMbhavAt tathA kAyotsargasthitAnAM vAsIcaMdanakalpatvAt sukhaduHkhamadhyasthatA sukhaduHkhe parairudIryamANaM rAgadveSAkaraNamanyathAsamyakkAyotsargasyaivAsaMbhavAt uktavyutsAhaprAyazcittamidAnIMtaporha vaktavyaM, tapazca rAtriMdivapaMcakAdArabhya rAtriMdivapaMcakAdivRdhdhayA tAvanneyaM yAvatSaNmAsAH. tatra yeSu sthAneSu rAtriMdivapaMcakatapasAnyupadarzayatiH - [bhA.125] daMDagagahinikkheve, AvasiyAe nisihiyAeya / guruNaMca appaNAme, paMcarAiMdiyA hoti / / vR-daMDaM gRhNan pratyupekSatenapramArjayatItyeko bhaMgaH, na pratyupekSatepramArjayatItidvitIyaHna pratyupekSate na pramArjayatItitRtIyaH, pratyupekSatepramArjayatIti caturthaH / tatrAdyeSubhaMgakeSu pazcAdAnupUrvA yathottaraM tapaH kAlavizeSite laghurmAsaH pratyekaM prAyazcittaM, caturthe catvAro bhaMgAstadyathA duHpratyupekSate duHpramArja yati / 1 |duHprtyupeksste supramArjayati / 2 |suprtyupekssteduHprmaarjyti / 3 / supratyupekSate supramArja yati / 4 / atrAdheSu triSu bhaMgeSu pazcAdAnupUrvyA yathottaraM tapaH kAlavizeSatAni paMcarAtriM divasAni prAyazcittaM, caturthe bhaMge zuddho vidhinA pravRtteH, ihAdyAstrayo bhaMgakA mAsalaghuprAyazcittaviSayAH, Page #47 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 46 vyavahAra - chaMdasUtram-1 prastAvAduktA yAvatA vakSyamANeSu mAsikeSu prAyazcitteSu draSTavyAH yathA daMDakagrahaNe'bhihitaM tathA daMDakanikSepe'pi tathA vaktavyaM, navaraM nikSepe'dhastAt bhUmerupari ca daMDaziraH saMparkaviSayabhittipradeze pramArjanA karttavyA / tathA vasaternigecchan yadyAvazyakI na karoti vasatau pravizanvA naiSedhikI tata AvazyakyA akaraNa naiSedhikyA akaraNeca pratyekaM prAyazcitte rAtriMdivapaMcakaM tathA guruNaM ca appanAme iti apraNAmagrahaNaM hastotsedhAderupalakSaNaM tato'yamarthaH avazyakaraNIya prayojanavazataH svAMpAzrayAdvahirnirgato bhUyaH pratizraye pravizan namo khamAsamaNANamiti na brUte praNAmaM vA na karoti nApi hastAnAM kSaNikatvepi hastotsedhaM tadA prAyazcittaM rAtriMdivapaMcakaM / vaiTiyagahanikkheve niTTIvaNA Ayavo ya chAyaMca / thaMDillakaNhabhome gAme rAIdiyA paMca || [ bhA. 126 ] bR- saMstArakaM veTalikAyA grahaNe nikSepe ca pratyekaM daMDakaM iva saptabhaMgakaM tatrApi daMDaka ivAdyeSu triSu bhaMgakeSu pazcAdanupUrvyA yathottaraM tapaH kAlavizeSite pratyekaM laghumAsa uttareSu triSu bhaMgakeSu pratyekaM rAtridivapaMcakaM, saptame tu bhaMge zuddhaH niTTIvaNAditta niSTIvanAdau iha sAdhavo dvidhA gacchagatA gacchavinirgatAzca tatra ye gacchanirgatAste niyamAdaniSTIvakA aupagrAhikamallakAdyupakaraNAsaMbhavAta gacchagatA api ye vidhinA niSThIvyaMti, te aniSThIvakA eva na prAyazcittaviSayAH / avidhinA khelamallakaniSTIvane daMDaka iva sapta maMgA daMDaka ivaiva cAdyeSu pratyekaM laghumAsaH, uttareSu triSu pratyekaM rAtriMdivapaMcakaM, saptamabhaMgavarttinastvaniSThIvakA eva vidhinA niSTIvanAtU uparitaneSvapi ca triSu bhaMgeSu yadi bhUmau niSThIvati, tadA mAsalaghu, yacca niSThIvane prANinAM paritApanAdyupajAyate, tanniSpannaMca prAyazcittaM, Adi zabdAt kaM DUyanaparigrahaH kaMDUyanepi hi daMDaka iva saptabhaMgakaM tathaiva prAyazcittavidhiH tathA vastrAdikamAtapAta chAyaM chAyAyA vA Atape saMkrAmayanna pratyupekSatena pramArjayatItyAdayo pUrvavat sptbhNgaaH| pUrvavadeva cAdyaSu SaTsu bhaMgakeSu prAyazcittavidhiH saptame bhaMge zuddhaH, saMprati lAghavamapekSamANacchedAhamapi prAyazcittamatraiva viSaye pratipAdayati [ bhA. 127] eesiM annayaraM, niraMtaraM aticareJja tikkhutto / nikkAraNama gilANe paMca urAiMdiyA chedI / / vR. eteSAmanaMtaroditAnAM rAtridivapaMcakaprAyazcittaviSayANAM sthAnAnAmanyatarat sthAnamaglAno niSkAraNaM yadi niraMtaramaticaret tritrikRtvastrIn vArAn tadA tatparyAyasya chedaH kriyate paMcarAtriMdivAni upalakSaNametatyeSvanaM taroditeSu sthAneSumAsalaghukAni prAyazcittAnyuktAni teSAmanyataratsthAnamaglAnI niSkAraNaM yadi niraMtaraM trInvArAnaticarati tadA tatparyAyasya chedo mAsika iti draSTavyaM saMprati mAsikAni prAyazcittAni bibhaNipurAha - | bhA. 128 ] hariyAle hiMgulae manosile aMjaneya loNettha / mIsagapuDhavikkAe jaha udaulle tahA mAso // vR- yathA udakArye tatheti vacanAt evamatra pratipattavyaM, yathA udakArdre udakamRkSite kare mAtrake vA bhikhAM gRhNataH prAyazcittaM laghurmAsaH, tathA haritAla hiMgulaka manaHzilAH pratItAH, aMjanaM sauvIrAMjanAdi lavaNaM sAmudrAdi ete sacitta pRthivIkAyabhedAH, upalakSaNametat tena zuddha pRthivyUSagerukavaNikA seTikA saurASTra kyAdayopi sacittapRthivIkAyabhedAH pratipattavyAH / tathA mizrakaH sacittAcittarUpaH Page #48 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pIThikA - [bhA. 128] 47 kardamAdirharitAladirvApRthivIkAyaH, eteSvapi, kimuktaMbhavati? etairapi pratyekaMmrakSite kara mAtrake vA bhikSAmAdadAnasya laghurmAsaH, etatpunaH saMpradAyAdavasAtavyam, sacittamizrapRthivIrajoguMThite sacittamizrodakasnigdhevAkare mAtrakevAbhikSAmupAdadAnsayapaMcarAtriMdivAnI uktaMcasasaNidvesasakkhe panagamiti tathA vanaspatikAyo dvividhaH parItto'naMtakAyazcaekaikasya trayIbhedAH piSTaMkukussA utkuTitaM ca piSTaM kukusAzca pratItAH utkuTitazciMcanakAdiH tatra trividhairapi sacittamizramaparIttavanaspatikAryaH saMspRSTe kare mAtrake vA bhikSAM gRhNato laghurmAsa;, anaMta sacitta mizravanaspatikAryastrividhairapi saMspRSTa gurumAsaH puraHkarmaNi pazcAtkarmaNi ca kecidAhuladhumAso'pare catvAro laghavaH, uktaM ca kalpacUrNI purakammapucchakammehiM caulahuiti / / [bhA.129] sajjhAyassa akaraNe, kAussagetahA apaDilehA / posahiyataveyatahA avaMdanAceiyANaMca / / vR-svAdhyAyasya vAcanAderakaraNe sAmAnyato mAsaniSpannaM prAyazcittamiti yogaH / atreyaM bhAvanA sUtrapauruSIMyadi na karoti,tatomAsaladhuprAyazcittaM, arthapauruSIMna karotimAsalaghudvesUtrapauruSyAvakurvato dvau laghumAsau, tisRNAM sUtrapauruSINAmakaraNe tyo ladhumAsAH, catasRNAmapi sUtrapauruSINAmakaraNe caturmAsalaghu kAussage iti akaraNe ityatrAppanuvartate AvazyakapratibaddhakAyotsargasya sUtre saptamI SaSThIsaptamyorarthapratyabhedAt akaraNesAmAnyatomAsaniSpannaprAyazcittamitisarvatrApiyojanIyaM, bhAvanA tvatrApIyaM Avazyake ekaM kAyotsarga na karotimAsaladhu, dvau na karoti dvimAsalaghu, trIna kAyotsargAnna karotitrimAsalaghu, sakalamevAzyakaMna karoticaturmAsalaghu, tathA upaviSTaH supto vAyadyAvazyakaMkaroti prAvaraNaprAvRto vA vaMdanakAni Avazyake dadAti, doSairupetAnivA dadAtiprAyazcittaMmAsalaghu, navaraM yatra mAyAtatramAsaguru, tathApaDilehAitivibhaktestra lopaHprAkRtatvAt apratyupekSAyAMpratyupekSAyA akaraNe sAmadivasIyate tatropadhirdvidhA audhikaaupagrahikazca audhikastridhA jadhanyo madhyamaH utkRSTazca, tatrajadhanyaH caturddhA tadyathA / mukhapotikA pAtrakesarikA gocchakaH pAtrasthApanaM ca uktaM ca muhapottI pAyakesariyAgocchae pAyaThavaNaMcaesacaubviho jahannoitimadhyamaHSaDvidhaH tadyathA paTalAnirajastrANaM pAtrabaMdha colapaTTaH mAtrakaMrajoharaNaMca Aha capaDalAiMsvattANaM pattAbaMdho yacolapaTTIya, mattaga rayaharaNaM viyamajjhimagochavihoneo; utkRSTazcaturvidhaH tadyathA patadrahastrayaHkalpAH uktaMca ukkosocauviho paDigraho tinnipacchAgA iti / AryikANAmapyupadhirodhikastrividhastadyathA jaghanyo madhyama utkRSTazca tatrajaghanyaH caturvidho mukhapotikAdirupaH prAguktaH,madhyamastrayodazavidhastadyathApAtrabaMdho 1 rajoharaNaM 2 paTalAni 3rajastrANaM 4 mAtrakaM5kamaThaka 6 avagrahAnaMtakaM 7 paTTa8 aorukAH 9calanikA 10 kaMcukaH 11 akkakSI 12 vaikakSI 13 uktaMca - pattAbaMdhAiyA caurote cevapuvaniddiDA, mattoya kamaDhakaMvA, taha ogghnNtgNcev| . paTTo addhoru ciya calaNiya tahakaMcugeya ugacchI; veyagacchI terasamA ajANaM hoinAyavyA / / utkRSTo'STavidhastadyathApatagrahastrayaHkalpAabhyaMtaranivasanIbahirnivasanIsaMghADIskaMdhakaraNI uktaM caukkosA aTTaviho cauroteceva puvvadiTThAje sAhUNaM anneya ime cauro abhiMtarabAhiniyaMsaNI saMghADo khaMdhakaraNI yaiti aupagrAhikopI sAdhUnAmAryikANAM ca trividhastadyathA jaghanyo madhyama utkRSTazcatatra pIThaniSadyAdaMDakapramArjanIDagalaka piSpalakasUcI nakharadanikAdirjaghanyaH, madhyamo daMDaka paMcavidha Page #49 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 48 vyavahAra - chedasUtram-1uccAraprazravaNakhelamallakAdirUpaH AryikANAmadhiko cArakaH utkRSTo'kSAH saMstAraka ekAMgikA itaro vA, dvitIyapade pustakapaMcakaM phalakaMca uktaMca - akkhAsaMthAro vAduviho egaMgiko vaiyarovA / biiya paya potthapanagaMphalagaMtaha hoi ukkoso / / tatrotkRSTamupadhiM yadi yathAkAlaM na pratyupekSate caturmAsalaghu madhyamaM yadi na pratyupekSate tadA mAsaguru jadhanyaM na pratyupekSate paMcarAtridivAni; doSaiH pratyupekSate bhAsalaghu posahiya tave ya tahA iti poSaM dadhAti iti poSadhaM aSTamI pAkSikAdi, poSadhe bhavaM pauSadhi tacca tat tapazcaryA pauSadhikataparatasminnakriyamANa itisAmarthyAtgamyate, sAmAnyatomAsaniSpannaMprAyazcittamiti yojanA, tadyathAaSTamyAM caturthana karoti mAsalaghu pAkSike na caturthaM karoti mAsaguru caturmAsake SaSThasyAkaraNe catusilaghu sAMvatsarika aSTamaM na karoti caturmAsaguru, tathA eteSveva aSTamIpAkSikAdipucaityAnAM jinabiMbAnAMca zabdAtye anyasyAM vasataususAdhavasteSAmapyavaMdanemAsaladhutathAyecaityabhavanasthitAvakAlikaMpratikramya akRte Avazyaka prabhAteca kRte AvazyakeyadicaityAni navaMdaMte teSAmapimAsalaghuuktaMcAsyaiva vyavahArasya cUrNau eesu caiva aTThamImAdIsuceiyAiMsAhuNo vAje aNAe vasahIe ThiyA tena vaMdati mAsalaghu jaiceiyaghare ThiyA veyAliyaM kAlaM paDikkaMtA akae Avassae gose ya kae Avassae ceie na vaMdaMti to mAsalahu iti, sAMpratamenAmevagAthA vyAcikhyAsuH prathamataH sajjhAyassa akaraNe ityetatvyAkhyAnayati / [bhA.130] sutatthaporisINaM akaraNe mAso uhoigurulahugo / cAukkAlaMporisiuvAyaNaMtassacaulahugA / / vR- sUtrArthapauruSyoH sUtrapauruSyAH arthapauruSyA ityarthaH akaraNaM yathAkramaM gurumAso laghumAsaH, arthapauruSI hiprajJAdiviziSTasAmagyapekSAsUtrAyattAca, sUtrapauruSI tvabhinavadIkSitanApijaDamatinApi ca yathAzakti avazyaM kartavyA, sUtrAbhAve sarvasyApyabhAvAdataH sUtrapauruSyA akaraNe mAsaguru, arthapauruSyA akaraNe mAsalaghu, dvayoH sutrapauruSyorakaraNe hI laghumAsau tisRNAM pauruSINAmakaraNe trayo laghumAsAitisAmarthyAtpratipattavyaM, cAukkAlamityAdicatuHkAlaM divArAtrigataMprathamacaramaprahararupeSu catuSu kAleSu sutrapauruSIravapAtayato bhraMzayato'kurvata ityarthaH caturlaghukA zcatvAro laghumAsAH saMprati kAusagge itivyAkhyAnayati / / bhA.131) jai usage na kuNaitaimAsA nisaNae nivaNeya / savvaM cevAvassaMna kuNaitahiyaMcaulahaMti / / vR-Avazyaka prAbhAtiko vaikAlikevA yAvataH kAyotsargAnnakarotitatimAsAstasya prAyazcittaM, ekaM cenna karoti ekolaghumAsaH / dvau na karoti dvau laghumAsau trInna karoti trayo laghumAsA tathA niSaNa upaviSTo nirvannaH patitaH supta ityarthaH / cazabdAt prAvaraNa prAvRto vA yadyAvazyakaM karoti tadA sarvatra mAsalaghu, yadi punaHsarvamevAvazyakaM na karoticaturladhucatvArolaghumAsA prAyazcittaM / adhunAapaDilehA itivyAcaSTe / / [bhA,132] cAummAsukkose, mAsiyamajjhe yapaMcaujahanno / uvahissa apahAeesA khalu hoiAruvaNA / / vR. utkRSTe utkRSTasya prAguktasvarUpasya upadheraprekSAyAmapratyupekSAyAM catvAro laghumAsA madhye Page #50 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 49 pIThikA - [bhA. 132] madhyasyopadharapratyupekSAyAM laghumAsA jaghanye jaghanyasya paMcarAtriM divAni esA khalu bhavati AropaNA prAyazcittamapratyupekSAyAmiti, saMpratiposahiyataveya itivyAkhyAnayati / / bhA.133] cauchaTTa'hamakaraNe aTThamipakkha caramAsa variseya / lahugurulahugAgurugA, avaMdane cei sAhUNaM / / vR-atra yathAsaMkhyenapadayojanAsAcaivaM aSTamyAMcaturthasyAkaraNemAsaladhu, pAkSikecaturthasyAkaraNe mAsaguru catumArmAse SaSTasyAkaraNe catvAro laghumAsA sAMvatsarike aSTamasyAkaraNe catvAro gurumAsAH, tathAeteSucASTamyAdiSu divaseSu caityAnAmanAmanyavasatigatasusAdhUnAMcAvaMdane pratyekaMmAsalaghu, saMprati lAghavArthamatraiva chedArha prAyazcittamAha / / [bhA.134] eesutiThANesuM, bhikkhu jo vaTTaepamAeNaM / somAsiyaM tilagai ugghAyaM vA anugghAyaM / / / vR- eteSvanaMtaroditeSu sthAneSu titti triH trIn vArAn yo bhikSuH pramAdena varttate, pramAdenaiSAM sthAnAnAmancatarattrInvArAn aticaratisamAsikaMsAmAnyatomAsaniSpannaM, chedamughAtalaghu, anuddhAtaM gurukaM lagati prApnoti, yatra mAsA laghavo guruvA tapaHprAyazcittaM, tatra tati mAsA laghavo guravo vA cheda iti yAvat, saMprati zeSANi yAni cAturmAsikAnI SaNmAsikAni vA prAyazcittAni ye vA bhaNitA chaMdA yAnicamUlAnavasthitapArAMcitAni tadetatsarvamekagAthayA vivakSurAha - bhA.135 chakkAyacausulahugA, parittalahugA ya gurugasAhAre / saMghaTTaNa paritAvaNalahugurugativAyaNemUlaM / / vR- SaTakAyAH pRthivyaptejovAyuvanaspatitrasakAyarupAH teSAM madhye caturyu pRthivyaptejovAyurupeSu saMghaTanAdibhilaghukAH prAyazcittaMparIttepratyekavanaspatikAryapicalaghukAHsAdhAre anaMtavanaspatikAyike saMghaTTanAdiSu gurukAH tathA dvAdriyAdInAM saMghaTTane paritApane ca yathAyogaM laghukA gurukAzca prAyazcittamatipAtane vinAze mUlaMiyamatrabhAvanA pRthivIkAyaMsaMghaTTayatimAsatnaghu, pritaapytimaasguru| apadrAvayati jIvitAda vyaparopayati ityarthaH / catulaghu evamapkAye tejaskAye vAyukAe pratyekavanaspatikAye ca draSTavyaM / uktaMca - chakkAyAdima cautahayaparittami hotivaNakAeM / lahugurumAsocaulahusaMghaTTaNaparitAvauddavaNe / / etat prAyazcittamekaikasmin divase saMghaTanAdikaraNe yadi punautI divasau pRthivyAdIn saMghaTTayati tadA mAsaguruparitApayaticaturlaghujIvitAtvyaparopayati caturguruparitApane SaTalaghu apadrAvaNeSaTguru paMcadivasAn niraMtaraM pRthivvAdInAM saMghaTTane SaTralaghu paritApane SaTguru apadrAvaNe mAsikachedaH divasAnniraMtara saMghaTTane SaTguru paritApane mAsikacchedaH apadrAvaNe caturmAsaccheda saptadivasAniraMtara pRthivyAdInAM saMghaTTane mAsikacchedaH paritApane caturmAsikaH apadrAvaNeSaNmAsikaH aSTau divasAnniraMtaraM pRthivyAdInAM saMghaTTane cAturmAsikaH paritApane SaNmAsikaH apadrAvaNe mUlam / uktaMca - dohi divasehiM mAsagurue aaddhvettaa| cagurule vAtijAva ThADhahisayayaM ti / / Jaill Education International Page #51 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 50 vyavahAra -chadasUtram-1___ anaMtavanaspattikAyika saMghaTTayati mAsaguru paritApayati caturladhu, apadrAvayati caturguru, dvitri divasAdi niraMtarasaMghaTTanAdiSUttarottarekaikasthAnavRddhitaH saptamirdivasermUlaM, dvIMdriyaM saMghaTTayati caturlaghu paritApayati caturguruapadrAvayatiSaTlaghu, atradvayAdidivasaniraMtara saMghaTTanAdiSuSaDbhirdivasarmUlaM, trIdriyaM saMghaTTayaticaturguruparitApayatiSaTlaghuapadrAvayatiSaTguruatrapaMcabhidivasamUlaM caturiMdriyaM saMghaTTayati SaTlaghu, paritApayataH SaTguru apadrAvayatomAsikachedaH atracatubhirdivasairmUlaMpaMceMdriyaMsaMghaTTayataH paTguru paritApayataHcchedApadrAvayatomUlamatradvayordivasayoranavasthApyaMtriSu divaseSupArAMcitamiti, tadevamuktaM saprabhedaM pratisevanAprAyazcittamadhunA saMyojanAprAyazcittaM vaktavyaM; asmiMzca vyAkhyAte yataH prarupaNApRthaktvamityetadapidvAraMvyAkhyAtaMdraSTavyaMtatracodakaH saMyojanAdInAMbhedAnAMprarupaNA pRthaktvamAkSipannAha - [bhA.136] paDisevaNaM vinAkhalusaMjogArovaNA na vijaMti ! mAyAciyapaDisevA aippasaMgoyaM iti ekkaM / / vR- ihaprAyazcittaMsarvamutpadyatepratisevanAto, nakhalumUlaguNapratisevanAmuttaraguNapratisevanAMvAvinA kvApi prAyazcittaMH saMbhavaH paDiseviyaMmi dijai pacchittaM iharahAupaDiseho iti vacanAt tataH saMyojanAprAyazcittamAropaNAprAyazcittaMca pratisevanAmaMtaraNanabhavatIti tayoH pratisevanAyAmevAMtarbhAva: pratikuMcanAprAyazcittamapi na pratisevanAtaH pRthagupapannaM, yataH pratikuMcanA nAma mAyA tathA coktaM paliuMcaNaMti ya mAyattiyaniyaDittiyaegaTThAe iti mAyA ca pratisevanA tata ekameva pratisevanAprAyazcittamupapattimat, na zeSANi trINi saMyojanAdIni pRthak prAyazcittAni anyathaivamatiprasaMgaApadyate. tathAhi saMyojanAdIni trINi prAyazcitAni pratisevanArupANi bhavaMtyapi pratisaMvanA bhavaMti tataH pratisevanApi na pratisevanA syAt vizeSAbhAvAt aniSTaM caitat tasmAdekameva prAyazcittaM pratisevanA, nazeSANIti eva codakenAkSipte prarupaNApRthaktvesUrihattaramAha - [bhA.137] egAhigANavi nANattaMkettiyAva dijaMti / AlovaNAvihIviya iyanANattaMcauNDaMpi / / vR- ekAdhikArikAni nAma ekasmin zayyAtarapiMDAdAvadhikRtadoSe'nAlocite eva yAni zeSadAMSasamutthitAni prAyazcittAni tAnyekAdhikArikANi, ekAdhikAre bhavAni ekAdhikArikANi adhyAtmAditvAdikaNitivyutpatteH teSAmapyekAdhikAriNAM nAnAtvaM napunaraikAdhikAritayAekatvamiti prajJApanAya tadarthaM saMyojanAprAyazcittaM pRthagucyate nAnAtvameva gAthAdvayenadarzayati / / [bhA.138) sejjAyaritipiMDe yAudaullekhalutahA abhihaDeya / AhAkammeya tahAsattausAgArie mAsA / / vR-kenApisAdhunA prathamataH zayyAyarapiMDa upabhuktatasminnanAlocitaeva tadanaMtaramudakArdamAsevitaM, tatobhyAhataM tadanaMtaramAdhAkarmikaMetAni catvAryapyekAdhikArikANi adhikRta eva zayyAtarapiMDadoSe anAlocite zeSadoSaprAyazcittAnAM saMbhavAt eteSAMcaikAdhikArikANAmapi nAnAtvaM natuzayyAtarapiMDe eva zeSANyaMtarbhavaMti, tataHsarvANyapipRthagAlocanIyAnina kevala evaikaHzayyAtarapiMDaitiparijJAnAya saMyojanAdItetatrazayyAtarapiMDemAsalaghu udakArTepimAsallaghu svagrAmAhatepimAsalaghu AdhAkarmika catvAro gurumAsAH gurugA Ahaya iti vacanAt evaM zayyAtarapiMDe adhikRte saMyojanAprAyazcittaM Page #52 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pIThikA - [bhA. 138] saptamAsAstathA cAha sattau sAgarie mAsA sAgAriko nAma zayyAtarastasminsAgArikesAmArikApiMDe adhikRte ekAdhikArikANAmapinAnAtvAtsaMyojanAprAyazcittaMsaptamAsAH / bhA.139 raNoAhAkamme udaullekhalutahA / abhihaDeya dasamAsa rAyapiMDe ugamadosAiNAceva / / vR- kenApi prathamato rAjapiMDa upabhuktastatastenaiva rAjapiMDe upabhukta anAlocite evAdhAkarmikamupabhuktaM, tadanaMtaramudakA,tato'bhyAhRtamevametAnyapicatvAryekAdhikArikANiadhikRta evarAjapiMDadoSezeSadoSANAMsaMbhavAtetepAMcanAnAtvamitipRthagAlocanAyAMsaMyojanAdayaterAjapiMDe catvAro gurumAsAH AdhAkarmikapi catvAro gurumAsAH udakArTe laghumAsaH abhyAhRtepi laghumAsa ityadhikRte rAjapiMDe udgamadoSAdinA udgamadoSeNa AdizabdAdutpAdanAdoSeNaiSaNAdoSema cazabdAdanyena ca yathAsaMbhavaM saMyojanAyAM dasamAsAH prAyazcittaM evamanayA dizA tattaddoSaM saMyojanAtaH saMyojanAprAyazcittamavasAtavyaM, evaMsaMyojanAyAmanumatAyAMmAbhUdaparimANAzaMketi kasmintIrthe kati mAsAdIyaMteprAyazcitamitiparijJAnAyasaMyojanAta AropaNAprAyazcittaMpRthakRtaMAloyaNAvihIviyatti yat yathA pratisevitaM tattathaivAlocitavyaM natu mAyayA pratikuMcanIyamanyathA mAyayA pratikuMcane mAyApratyayamadhikaMmAsaguruMprApnotItyevaMjJApitaHsanyathApratisaMvitamAlocayate,tataAlocanAvidhirapisamyag jJApitaH syAt apizabdAdevaM jJApito yadA mAyayAnyathAlocayate tadA AropaNAyAM kriyamANAyAM yatra mAsaladhu Abhavati tatra mAsaguru pradAtavyamiti jJApanArthamAropaNAtaH pratikuMcanAprAyazcittaM bhinnaM kRtamiti evamuktena prakAraNa caturNAmapi prAyazcittAnAM nAnAtvamiti uktaM saMyojanAprAyazcittaMtaduktau yataH prarupaNApRthakatvamitidvAramapyuktaM,sAMpratamAropaNAprAyazcittamAha - [bhA.140] paMcAdi ArovaNaneyavvAjAva hotichammAsA / tena panagAdiyANaMchaNhavarijjhosaNaMkujjA !! vR-rAtriMdivapaMcakAdArabhyAropaNA paMcAdirAtriMdivapaMcakAdikA AdizabdAt dazapaMcadaza viMzatiH rAtriMdivamAsikAdiparigrahaHjJAtavyaHtAvat yAvatSaNamAsA bhavaMti, nAdhikaMyatevaM tena kAraNena SaNNAM mAsAnAmuparipanagAiyANaMti rAtriMdiva paMcakAdInAM jakoSaNAmapanayanaM kuryAt, SaNmAsAnAmupari yadApadyate prAyazcittaM, tatsarvaM tyajyate iti bhAvaH uktaMcacUrNI - "chammAsAgaparaM jaM AvajaitaM savvaM chaMDijjai," itiatracodaka Aha - [bhA.141] kiM kAraNaMna dijjaichammAsANaparatouAruvaNA / bhaNaigurupuna iNamA, jakAraNajjhosiyAsesA / / vR- SaNmAsAnAM parata AropaNAprAyazcittaM na dIyate / atra kiM kAraNamAcAryaH prativacanamAha |jN kAraNaM ti nimittakAraNahetuSu sarvA vimaktaya iti vacanAt / atrahatau prathamA tatoyamarthaH yena kAraNena SaNmAsAnAM parataH zeSANi rAtriMdivapaMcakAdIni prAyazcittanijhoSitAni tyaktAni tatkAraNaM punaridaM vakSyamANamiti gururbhaNatitadeva kAraNaMdarzayati / [bhA.142] ArovaNanippana chaumatthe jaMjinehi ukkosaM / taMtassautitthaMmIvavaharaNaM dhannapiDagaMca / / vR. chadmasthe chadmasthakAleyajinaiH svasvakAlApekSayA utkRSTaMtapaH karmakRtaM tasya tIrthakarasya tIrthe ___ Page #53 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 52 vyavahAra - chaMdasUtram-1. turevakArArtho bhinnakramazca sa caivaM yojanIyastadeva tAvatpramANamevAropaNAniSpannaM tapaHkarma vyavahriyate iti vyavaharaNaM bahulavacanAtkarmaNyanaT vyavaharaNIyamiti bhAvaH kiMcetyata Aha dhAnyapiTakamiva dhAnyaprasthaka iva kimuktaM bhavati yena rAjJA yo dhAncaprasthakaH sthApitastatkAle sa eva vyavahartavyAna purAtanonApyanyaH svamatiparikalpitastathA bhagavatApitIrthakaraNayena chadmasthakAleyAvatpramANamutkRSTaM tapaHkarma kRtaM tasya tIrtha AropaNAniSpannaprAyazcittamapi tAvatpramANameva vyavaharaNIyaM nAdhikamanyathA rAjAjJAkhaMDanatorAjaprayuktadaMDasyacabhagavadAjJAkhaMDanataHsaMsAradaMDasya prakRteH etameva dhAnyapiTakadRSTAMta bhaavyti| bhA.143) jojayA patthivo hoi sotayA dhannapatthagaM / ThAve annapurilleNaM vavaharate yadaMDae / / vR-yoyadApArthivaH pRthivIpatirbhavatisatadAsvakAlaMdhAnyaMprasthakamanyasthApayati, tasmiMzcasthApite yepurilleNaM-ti, purAtanenopalakSaNametatasvamatiparikalpitenavA vyavaharatitAna tathA vyavaharato daMDayati evaM tirthakRdapi bhagavAn yo yAvata pramANamutkRSTaM tapaHkarma chadmasthakAle kurvana tapaH karmaparimANaM vyavasthApayatisasvatIrthe tAvatpramANAdadhikaMtapaHkarmavyavahArataH saMsAradaMDena daMDayatilasmAttasya tIrthe tAvatpramANameva vyavaharttavyamiti / athakasyatIrthe kiyatpramANaMtapaHkarmetyata Aha - bhA.144] saMvacchare tupaDhame majjhimagANaTThamAsiya hoi / chammAsapacchimassa umAnaM bhaNivaM ukkosaM / / vR- prathame prathamatIrthakarakAle mAnaM tapaHkarmaparimANamutkRSTaM bhaNitaM saMvatsarameva turevakArArthaH madhyamakAnAMdvAviMzatitIrthakRtAM tapaHkarmaparimANamutkRSTaMbhavatyaSTamAsikamaSTamAsapramANaM, pazcimasya tubhagavatovarddhamAnasvAminaH tapaH karmaparimANamutkRSTaMbhaNitaMSaNmAsAH atraivabhUyaH ziSyazaMkAmAha[bhA.145] punaravi coeitato purimA caramA ya visamasohIyA / kiha sujhaMtI teUcoyagaiNamo muNasuvocchaM / / vR- evamanaMtaro dite sUriNAbhihite punarapi ziSyazcodayati praznayati yadi nAmaivaM tataH pUrvAditIrthakaratIrthavartinazcaramAH pazcimatIrthakaratIrthavartinI vipamazodhikA viSamaprAyazcittA abhavana tataH kathaM te viSamazodhikA avizeSeNa zuddhyaMti sarvAtmanA zuddhimAsAdayaMti na khalu kAraNavaiSamye kAryamaviSamaM dRSTamatra tu viSamaM prAyazcittaM vizodhistu sarveSAmapyavizeSeNatulyA, tato durghaTametaditi bhAvaH / atrasUriya't prAyazcittavaiSamye kAraNaM yathA ca kAraNaviSamatAyAmapi tulyA vizodhistadetata pratipAdayiSuHprathamataH prAyazcittavaiSamyakAraNamabhidhitsuridamAhacoyagetyAdihecodakaupapannapraznakArin prAyazcittavaiSamye idaMvakSyamANakAraNaMvakSyetaccavakSyamANamavahitamanAH zrRNu, pratijJAtameva nirvaahyti| [bhA.146] kAlassa niddhAyAe dehabalaMdhiibalaMvajapurime | tadanaMtabhAgahInaM karmaNajA pacchimAarihA / / vR-purimepUrve AditIrthakaratIrthekAlasyasnigdhatayAprANinAMdehabalazArIraMbalaMtadupaSTaMmatodhRtibalaM ca yat, AsIt tat avasarpiNIkAlatasya tathA svabhAvatayA krameNa pratikSaNamanaMtabhAgahInamanaMtabhAgahInaM etattAvadAyAtaM yAvatpazcimobhagavAnarhan varddhamAnasvAmI tataHzArIrabalasyadhRtibalasya ca vipamatvAt viSamaMprAyazcittaM tathAcAha - Page #54 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 53 pITikA - [bhA. 147] [bhA.147] saMvacchareNAvinatesi AsI jogANa hAnI duvihe valaMmi / jeyAvidhijAianovaveyAnaddhammayAsohayaetaevi / / vR-teSAmAditIrthakaravartinAMsAdhUnAM dvividhai bale zArIra bale dhRtibaleca atyaMtamupacayaprApte sati saMvatsareNApi saMvatsarapramANamapitapaH kurvatAM na yogAnAMsaMvamavyApArarupANAMhAnirAsItmadhyavatIrthakaratIrthavartinAM dvividhamapi balaMkrameNAnaMtabhAgahInamanaMtabhAgahInam pazcimatIrthakaratIrthavartinAmanaMtahInamatomadhyamakAnAMsaMvatsapramANaMtapaH kurvatAMmahatIyogahAnirititeSAmaSTamAsikamutkRSTaMtapaHkarma vyavasthApitaMpazcimatIrthakaratIrthavartinAM tadapikurvatAM yogahAniritiSaNmAsikamutkRSTaMtapaHkarmAtepA pravartitaM tadevamuktaM prAyazcittavaiSamye kAraNaMsaMpratitulyAMvizodhipratipAdayati |jeyaaviitvaadiyecaapi madhyamatIrthakaratIrthavarttinopazcimatIrthakaratIrthavarttinazcadhairyAdyanupapatA dhairyeNadhRtibalena AdizabdAt saMhananabalena ca kAladoSato'nupapetAH taevitti takAnapi taddharmAtA teSAmiva AditIrthakaratIrthavartinAmiva dharmo'zaThatvAdikaH svabhAvo yeSAM tetaddhaNistabhAvaH taddhamatA sA zodhayati iyamatra bhAvanAiha azaThabhAvenAnigRhitabalavIryatayA yathAzaktitapaHkarmaNipravRttirvizIdharAMtaraMkAraNaMtacca bAhyatapaH karmaNo vaiSamyepi sarveSAmapyaviziSTamataH sarveSAM tunyA vizodhiH yuktaM caitat tathAhi prathamatIrthakara tIrthepina sarveSAM dehabalaMdhRtivalaM casamAnamathacasarvepAmapyazaThabhAvatayA pravRttestulayA vizodhirevamatrApibhAvanIyamityadoSaH / atraiva nidarzanamAha - [bhA.148] paththagAjepurA Asi hInamAnAu tedhunA | mAna bhaMDANidhannANisohe jANetahevaya / / vR-ye purApUrvakAle prasthakaAsIrantekAladopataHkrameNahInA hInatarAjAyamAnA atyaMtahInamAnA jAtAstathA dhAnyAdibhAMDAni prasthakAdiparimANaparichedyAni tathaiva saMkhyAvyavahArasva sarvadApyaviziSTatvAt evamihApi prAyazcittAnAM vaiSamyepi tathaiva dhAnyAnAM prasthakaparicchedyatAmiva tulyAM jAnIhi prasthakadRSTAMtena sarvatra tulyAM vizodhimavabudhyasveti bhAvaH, uktamAropaNAprAyazcittamidAnI pratikuMcanAprAyazcittamAha - [bhA.149] davve khettekAle bhAve paliuMcaNA cauvigappA / coyagakappArovaNa ihaiMbhaNiyA purisajAyA || vR-pratikuMcyate anyathA pratisevitamanyathAkathyate, yayAsA pratikuMcanAsAcaturvidhAtadyathA dravye dravyavipayAevaMkSetrekAlebhAvecaatraparasyaprazramabhidhitsurAhacoyagatti |atrcodkobruutennuklpepi prAyazcittamabhihitaM,vyavahArapitadevaprAyazcittamabhidhIyate itidvayorapyadhyayanayorvizeSAbhAvaH atrArthe sUvicanaM / kappArovaNetyAdi / kalpekalpAdhyayanekalpitAnAMmUlottaraguNAparAdhaprAyazcittAnAmAropaNaM, dAnamihavyavahArAdhyayanebhaNitaM,iMitipAdapUraNeijerAH pAdapUraNeiti vacanAt,sAnusvAratAprAkRtatvAt prAkRte hi pAdAMte sAnusvAratA bhavatIti kimuktaM bhavati / kalyAdhyayane Abhavat prAyazcittamuktaMnatu dAnamiha tu dAnaM bhaNitamiti vizeSaH, tathA kalpAdhyayane prAyazcittArhAH puruSajAtA na bhaNitA iha tu bhaNitA iti mahAn vizeSaH eSa gAthAsaMkSepArthaH sAMpratamenAmeva gAthAM gyAcikhyAsuH prathamatA dravyAdibhedayabhinnAM pratikuMcanAMvyAkhyAnayati . [bhA.150] sacite acittaMjanavayapaDiseviyaM tuaddhANe | Page #55 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 54 vyavahAra - chedasUtram - 1 subhikkhamidubhikkhe haTaNa tahA gilANeNaM / / - dravyaviSayA pratikuMcanA nAma sacitte upalakSaNametat mizra vA pratisevite acittaM mayA pratisevitamityAlocayati, kSetrapratikuMcanA janapade pratisaMvya yadadhvani pratisevitamityAlocayati, kAlapratikuMcanA yatsubhikSe kAle sevitvA durbhikSe mayA pratisevitamityAvedayati, bhAvapratikuMcanA yat hRSTena satA glAnena satA mayA pratisevitamityAlocayati uktA pratikuMcanA adhunA anaMtaragAthottarArdhaM vyAkhyAnayan ajjhayaNANa visaMsA~ iti dvAraM vyAkhyAnayati tatra coyaga ityavayavaM vyAcikhyAsurAha - [ bhA. 151] kappaMmivi pacchittaM vavahAraMmivi taheva pacchittaM / kappavavahArANaM ko nu visesotti coei / / vR- nanu kalpe prAyazcittamuktaM, vyavahArepi tadeva prAyazcittamabhidhIyate tataH kalpavyavahArayoH ko nu vizeSo naiva kazcanApItibhAvaH na tuzabdasyAkSepadyotakatvAditi codayati / praznayati ziSyaH / api cAbhidhAnatopi kalpavyavahArayorvizeSAnupapattiH tathAcAha - [ bhA. 152 ] jo avitahavavahArI sI niyamA vaTTae ukappaMmi / iya bihu nathi viseso ajjhayaNANaM duveNhaMpi / / vR- yo nAma sAdhuravitathavyavahArI sa niyamAdavazyaMbhAvena varttate eva tukArArthaH kalpe AcAre AcAravarttina eva yathoktAvitathavyavahArakAritvAt / yazca varttate kalpe AcAre pa niyamAdavitathavyavahArakArI tathAhi kalpo vyavahAra AcAra ityanarthAMtaramiti iyabihu ityapi evamapi arthagatyAbhidhAnAbhedatopi AstAM prAguktaprakAreNAbhidheyAbheda ityapizabdArthaH hurnizcitaMdvayorapi kalpavyavahArayoradhyayanayonAsti vizeSaH evaM pareNAbhidheyAbhedato'bhidhAnAbhedataHJcaikyaM pratipAdite sUribhidheyabhedaM darzayan kappArovaNetti avayavaM vyAkhyAnayati / [ bhA. 153 ] kappaMmi kappiyA khalu mUlaguNe ceva cauttaraguNeyaH yavahAre vavahariya | pAyacchittA bhavaMteya / / vR- kalpe kalpAdhyayane kalpitAnyeva prarupitAnyeva khalu zabdasyaivakArArthatvAt natu dAnavyavahAra pravarttitAni kAnItyata Aha mUlaguNA caiva uttaraguNA ya iti viSayeNa viSayiNAM lakSaNAt mUlaguNAparAdhaprAyazcittAni uttaraguNAparAdhaprAyazcittAni / vyavahAre vyavahArAdhyayane punarvyavahRtAni dAnavyavahAraviSayIkRtAni kimuktaM bhavati kalpAdhyayane mUlaguNAparAdhe vA AbhavaMti prAyazcittAnyuktAni asmiMstu vyavahArAdhyayane teSAmAbhavatAM prAyazcittAnAM dAnamuktamiti yAni ca kalpAdhyayanaM AbhavaMti prAyazcittAni noktAni tAni vyavahArebhidhIyaMte teSAM dAnaM ca kiMca - avisesiyaM ca kappe iha tu visesiyaM imaM / bhA. 154 ] cauhA DisevaNa saMjoyaNa ArovaNa kuMciyaM ceva / / vR- caH samuccaye anyaccetyarthaH / kalpe kalpAdhyayane prAyazcittamavizeSitaM vizeSarahitamuktaM / ihaintutti iH pAdapUraNe sAnusvAratA pUrvavattuH punararthe iha vyavahArAdhyayane punaridaM prAyazcitaMcaturddhA caturbhiH prakArairvizeSitaM, tAneva prakArAnnAha / pratisevanaM saMyojanamAropaNaM kuMcanamiti pratikuMcanaM etAni anaMtarameva saprapaMcaM vyAkhyAtAnIti na bhUyo vyAkhyAyaMte tadevabhidheyAbhedatA nAsti vizeSa iti yaduktaM tadasiddhamiti pratipAditamabhidheyabhedasya darzitvAt / yatpunarucyataM abhidhAnAbhedato nAsti vizeSa iti Page #56 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pIThikA - [bhA. 154] tadanaikAMtikamiti darzayati - bhA. 155| nANattaM dissae atthe, abhinne vaMjaNammivi / vaMjaNassa yabhedaMmi koiattho na bhijae || vR- vyajyate prakaTIkriyate artho'nena pradIpeneva ghaTa iti vyaMjanaM zabdastasmin apizabdo bhinnakramaH sa caivaM yojanIyo'bhinnapi ekarupepi ekaarthe ardhaviSaye nAnAtvaM dRzyate yathA saiMdhava ityukte tattatprastAvAdinA azvalavaNavastrAdyarthanAnAtvaM, tathA vyaMjanasya zabdasya bhedepi ca zabdAM'pizabdArtho bhinnakramazcetyatra saMbadhyate kazcidartho na bhidyate, yathA khaM, vyoma, AkAzamiti kasamAdevaM zabdAbhedepi arthanAnAtvamiti cet ? ucyate, zabdArthayorbhedAbedaviSaye caturbhIgikAyAbhAvAttadhAhi arthasthApyabhedaH zabdasthApyabheda iti prathamo bhaMgaH arthasyAbhedaH zabdasya bheda iti dvitIyaH, arthasyAbhedaH zabdasyAbhedaH iti tRtIyaH arthasya bhedaH zabdasya bhedaH iticaturthaH eteSveva caturthabhaMgakeSu krameNIdAharaNAnyupadarzayati[bhA. 156 ] paDhamo iMdotti biiyao hoiiMdasakotti / 55 taio go bhUpa pasU rassiNotti caramI dhaDapaDotti / / vR- prathamo bhaMgo'bhidaH zabdo'bhedaH ityevaMrUpo yathA iMdra iMdra iti / tathAhyekenApi iMdra ityuktaM dvitIyenApi iMdra iti atra ca dvitIyenApi iMdra iti / atra ca dvayorapi zabdayoH svarupAbhede'rthAbhedazca / dvitIyo bhedaH zabdasya bheda iti rupo yathA iMdrazakra iti atra hi zabdasya nAnAtvamarthastvabhinna eva dvayorapyekArthakatvAt tRtIyo'rthasya bhedaH zabdasyAbheda ityevaMlakSaNo yatA bhUpa pazu razmiSu puruSabhedena kAlabhedena vA prayujyamAnA gozabdAH / atra hi gauriti sarvatrApyabhinna iti, caramI yathA ghaTa paTa iti atra hi dvayorapi zabdayoH rupabhedopyasti aryabhedopi tata upapadyate zabdAbhedepi arthanAnAtvamabhidepi zabdanAnAtvaM tena yaducyate abhidhAnAbhedato nAsti vizeSa iti / tadanekAMtikamupadarzitaM bhUpapazurazmivAcinAM / gozabdAnAmabhidhAnAbhedepyarthavizeSadarzanAtU sacArthavizeSotrI'pyasti, yathoktaM prAkU abhidhAnAbhedata iti yaduktaM tatpratyakSaviruddhaM vyaMjanabhedasya sAkSAdupalabhyamAnatvAt, tathAhyekatra kalpa iti - aparatra vyavahAra iti / / athArthagatyAbhidhAnA'bheda ucyate na svarupatastadapyasat arthavizeSasyApyubhayatra bhAvAttathA cAha - [bhA. 157] vaMjaNena ya nANattaM atthato avikappiyaM / dissae kappanAmassa vavahArarasa taheva ya / / bR- kalpanAmnodhyayanasya tathaiva vyavahArasya vyavahArAdhyayanasya zyate vyaMjanena vyaMjanabhedana nAnAtvaM, pratyakSataH va pRthagvibhinnAnAM vyaMjanAnAmupalabhyamAnatvAt / tathA'rthato'rthamAzrityAsti nAnAtvaM avikalpitaM nizcitaM prAyazcittabhedAnAM pratisevanAMsayojanAdInAM prAyazcittArhapuruSajAtAnAM cakalpAdhyayanAnuktAnAmiha vyavahArAbhidhAnAt tadarihaparisAya ityetat dvAravyAcikhyAsurihahaM bhaNiyA purisajAyA ityavayavaM vyAkhyAnayannAha bhA. 158] vaTTaMtassa akappe pacchitaM tassa vaNiyA bhedA / je puna purIsajjAyA tassarihA te ime hoti / / bR- iha kalpe vartamAnasya sUtroktavidhinAyatanayA pravRtteH prAyazcittaviSayataiva nopajAyate, ityakalpagRhaNamakalpe darpAdau varttamAnasya yatprAyazcittaM tasyayebhedAH pratisevanAsayojanAdayaste varNitA Page #57 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra -chaMdasUtram-1 yepunastasyaprAyazcittasthAAyogyA: puruSajAtAH puruSaprakArAH puruSabhadAityarthaH, teime vakSyamANasvarupA bhavaMti |taanevdrshyti / / [bhA.159) kayakaraNA iyare vA sAvekkhA khalu taheva nivekkhA / niravekkhA jinamAdI sAvekkhA AyariyamAdI / / vR- kRtakaraNA nAma SaSThASThamAdibhirvividhatapovidhAnaH parikarmitazarIraH itara akRtakaraNAH SaSThASTamAdibhistapovizeSairaparikarmitazarIrAH tatrayekRtakaraNAstedvividhAstadyathAsApekSAH khalu tathaiva nirapekSAH, saha apekSAgacchasyetigamyateyeSAMtesApekSAgacchavAsinaH, nirgatA apekSA yebhyastenirapekSAH tatra ye nirapekSAste trividhA jinAdayaH tadyathA / jinakalpikAHzuddhaparihAravizuddhikA yathAlaMdakalpikAzca, ete niyamataH kRtakaraNA eva akRtakaraNAnAmanyatamasyApi kalpasya pratipattyayogAt sApekSA api trividhA AcAryAdayastadyathA - AcAryA upAdhyAyA bhikSavazva ete pratyekaM dvidhA bhUyo bhavaMtitadyathA-AcAryAH kRtakaraNAakRtakaraNAzca upAdhyAyA apikRtakaraNA akRtakaraNAzcabhikSavopikRtakaraNA akRtakaraNAzcatatra kRtakaraNAnAM ciMtyamAnatvAdasyAM gAthAyAmete kRtakaraNA grAhyAH / [bhA.160 akayakaraNAvi duvihA, aNahigayA ahigayA yabodhavvA / jaMsevei ahigae anahigaeasthira icchA / / vR- ihAcAryA upAdhyAyAzca kRtakaraNA akRtakaraNA vA niyamAt gItArthAH sthirAzca, tata ihAkRtakaraNA bhikSavaeva grAhyAH,teaktakaraNA bhikSavo dvividhAstadyathA anadhigatAca adhigatAzca anadhigatA nAma agItArthAH adhigatA gItArthAH, apizavaHsaMbhAvane sa caitatsaMbhAvayati, ye bhikSavo'nadhigatAste dvividhAstadyathA sthirA asthirAzca sthirA nAma dhRtisaMhananasaMpannAH tadviparItA asthirAH, adhigatA api dvidhA sthirA asthirAzca kRtakaraNA api bhikSavo dvidhA adhigatAH anadhigatAzca anadhigatA api dvidhA sthirA asthirAzca adhigatA api dvividhAH sthirA asthirAzca atraivasaMkSepataH prAyazcittadAnavidhimAha jaMseveiityAdiyatprAyazcittasthAna sevatepratisevateadhigato gItArtha upalakSaNametat kRtakaraNaH sthirazca tasmai tadeva paripUrna dIyate, tadeva prAyazcittasthAna prApte anadhigateasthireca asthire, cazadvAdakRtakaraNecaguroH prAyazcittadAnavidhau icchA sUtropadezAnusAraNa svecchA tathAhi yadi zrutopadezAnusArataH katakaraNaH sthirodhigata iti vA katakaraNAdirapi samartha iti vijJAto bhavati tadA yadeva prAyazcittamApanastadeva tasmai dIyate, / athAsamartha iti parIkSita iti gAthAvatprAyazcittaM prAptastasyAktinamanaMtaraM dIyate, tatrApyasamarthatAyAM tatopyanaMtaraM tatrApyasAmarthya tatopyanaMtaramevaM yathApUrvaM krameNa tAvannayaM yAvannivikRtikaM tatrApyasamarthatAyAM pauruSIpratyAkhyAnaM, tatrApyazaktI namaskArasahitaMgADhaglAnatvAdinA tasyApyasaMbhaveevamevalocanAmAtreNazudhyApAdanamiti, saMpratipuruSabhedamArgaNAyAmeva prakArAMtaramAha - [bhA.161] ahavAsA vikkhiyare nivekkhA savvahA ukaya karaNA | iyare kayA'kayAvA, thirA'thirA hoti gIyatthA / / vR- athaveti prakArAMtaradyotanArthaH, tacca prakArAMtaramidaM pUrva kRtakagNA kRtakaraNabhedAvAdI kRtvA purupabhedamArgamAkRtA, atratusApekSanirapekSabhedo tathAcAha - sAvikkhiyaratti dvividhAH prAyazcittArhAH puruSAstadyathA |saaNpekssaa itareca, sApekSA gacchavAsinastecatridhAAcAryA upAdhyAyA bhikSavaH, nirapekSA Page #58 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pIThikA - [bhA. 161 ] jinakalpikAdayastatra ye nirapekSAste sarvazaH sarvAtmanA kRtakaraNAstuzadvasya samuccayArthatvAdadhigatAH sthirAzca, itara sApekSA dvividhAstadyathA kayAkayAvA iti padaikadeze padasamudAyopacArAt kRtakaraNA akRtakaraNAzca vAzadvaH samuccaye kRtakaraNA api dvidhA sthirA asthira asthirAzca, akRtakaraNA api dvidhA sthirA asthizca ekaike dvidhA gItArthA agItArthAzca sUtre gItArthA ityupalakSaNaM, tato'gItArthA api vivRtAH atha kiMsvarupAH kRtakaraNA iti kRtakaraNasvarupamAha chamAiehiM kayakaraNA te ubhayapariyAe / ahigayakayakaraNattaM jogayatagArihA keI || bhA. 162 | 57 vR - kRtakaraNA nAma ye prASTamAdibhistapovizeSairubhayaparyAye zrAmaNye paryAye cetyarthaH parikarmmitazarIrAste jJAtavyAstadvilakSaNA itare sAmarthyAdakRtakaraNAH; atraiva matAMtaramAha / ahigayetyAdi kecidAcAryA ye adhigatAste niyamAtkRtakaraNA ityadhigatAnAM kRtakaraNatvamicchaMti, kasmAditicedata Aha jogAyatagArihAiti, nimittakAraNahetuSu sarvAsAM vibhaktInAM prAyodarzanamiti vRddhavaiyAkaraNapravAdAt hetAvatra prathamA tatoyamarthaH yatastairmahAkalpazrutAdInAmAyatakAlA yogA udvyUDhAstata Ayataka yogArhA abhavanniti niyamato adhigatAH kRtakaraNA iti, tadevaM kRtAH puruSabhedamArgaNA sAMpratamamISAM prAyazcittadAnavidhirvaktavyastatra ye nirapekSA jinakalpikAdayaste yat prAyazcittamApannAstadeva tebhyo dIyate na tadviSayA gurulAdhavaciMtA nirapekSatvAt sApekSANAMta sApekSatayaiva prAyazcittadAnavidhI tadviSayA gurulAdhavaciMtA karttavyA, tatra yAni prAyazcittAni dAtavyAni tAni saMkSepato gAthAdvayenAha / nivviie purimaDDhe, ekkAsaNa aMbile cauttheya / [bhA. 163 ] panagaM dasa panarasA vIsA taha pannavIsAya || [ bhA. 164] mAso lahuo gurugo, cauromAsA havaMti lahugurugA / chammAsA lahugurugA chedo mUlaM taha dugaMca || vR- nirvikRtikaM vikRtipratyAkhyAnaM purimaDDati divasapUrvArddhapratyAkhyAnaM, ekAzanAcAntacaturthAti pratitAni, panagati, rAtriMdivAnAM paMcakaM lahuguruyaMti vakSyamANaM padamatrApi vyAkhyAnato vizeSapratipattiriti vibhaktipariNAmena saMbaMdhyate, laghurAtriMdivapaMcakaM gururAtriMdivapaMcakaM ca tatra laghurAtriMdivapaMcakamAcAmlena ekadvyAdidinairvA hInaM, paripUrvaM gururAtriMdivapaMcakaM evaM dasatti laghurAtriMdivadazakaM gururAtridivadazakaM, patrarasatti laghurAtridivapaMcadazakaM gururAtriMdivapaMcadazakaM, panavIsatti laghurAtriMdivapaMcaviMzatikaM gururAtriMdivapaMcaviMzatikaM / mAso lahuo guruoti laghumAso gurumAsAH / catvAro laghumAsAzcatvAro gurumAsA, SaNmAsA laghavaH SaNmAsA guravaH, tathA chedaH katipayaparyAyasya, mUlaM sarvaparyAyocchedena vratAropaNaM, tahadugaMvatti anavasthApyaM pArAMcitaMca; iha pArAMcitaprAyazcittavarttI prAyo jinakalpikapratirupako varttate uktaM ca - pAraMciuegAgIiccAdi, jinakappiyapaDiruvago iti anavasthApyaprAyazcittavartyapyevaM guNaH / saMghayaNaviriya Agama suttavihI ejo samutto nigAhajutto tabassI, pavayaNasAre gahiya atthI / / tilatusatibhAgamittovi jassa asubho na vijae, bhAvo nijjUhaNAriho so, se se nijUhaNa natthiH / / eyaguNasaMpanno pAvai anavaTTaNamuttamaguNI ho, eva guNa vippahINAM tArisaMgabhIre bhave mUlaM / / etau caikAMtatI nirapekSI, sApekSANAM tvayaM prAyazcittadAnavidhiH kathayitumupakrAMtastato mUlAdArabhya Page #59 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 58 prAyazcittadAnavidhiracyate tathA cAha [ bhA. 165 ] paDhamassa hoi mUlaM biie mUlaM chedIca chagurugA / jayagAe hoi suddho, ajayaNA gurugA tivihabhedo vyavahAra - chaMdasUtram-1 vR- prathamasyAcAryasya kRtakaraNasya sApekSasva mahatyapiaparAdhe sApekSatvAt prAyazcittaM mUlamupalakSaNametat tena tasyaivAkRtakaraNasyAsamarthAt / cheda ityapi draSTavyaM dvitIye upAdhyAye kRtakaraNe / tathArUpAyAM dhRtibalasamarthatAyAM mUlamitaradhAcchedaH / akRtakaraNe guruSaNmAsikaM, ihAcArya upAdhyAyAM vAyadiyatanayA kAraNe dezakAlAnurUpaM prAyazcittasthAnaM avarttiSTa, tadA zuddho na prAyazcitaviSayaH yatanacA kAraNapravRtteH ayatanayA tu prAyazcittasthAne pravRttau mUlaM chedo vAcAryasya, upAdhyAyasya tu gurukAdArabhyoktaprakAreNa trividhA prAyazcittasya bhedaH SaDguruchedo mUlaM ca, evaMmuktAnusArato bhikSuSvapi prAyazcittadAnavidhiranusaraNIyaH etadeva vyAcakSANa Aha - [bhA. 166 ] savvesiM avisiTTI AvattItena paDhamayA mUlaM / sAvekkhe gurumUlaM kayAkae hoi puna cheou / / sAvekkhAttica kAuM, gurussa kayajogiNo bhave chedo / akakaraNaMmi chaguru ii aDDokatIe neyaM / / [ bhA. 167 ] vR- iti prAyazcittadAnavidhiruktaprakAreNa kathayitumabhISTo, yadA sarveSAmAcAryAdInAmApattiH prAyazcittasyApAdanaM, aviziSTA sApekSANAM ca mahatyaparAdhe mUlaM nAnavasthApyaM, pArAMcitaM vA tataH prathamatayA sarveSAM mUlamApannamaviziSTamadhikRtya gurulAdhava ciMtayA prAyazcittadAnavidhirucyate, tatra sApekSe gurI AcArye gAthAyAM vibhaktilopaH prAkRtatvAtkRte kRtakaraNa prAyazcittaM mUlaM, sApekSe iti vacanAt, mahatyapyaparAdhe gurau sApekSatvAt mUlameva prAyazcittaM natvanavasthApyaM, parAMcitaM veti jJApitaM etadeva copajIvya prAgapyevamasmAbhirvyAkhyAtaM; akRte akRtakaraNe gurAviti saMbaMdhAdAcArye bhavati prAyazcittaM chedaH, sAvekkhItti ca kAumityAdi, atra guruzabdenIpAdhyAyaH procyate AcAryasyoktatvAt gurorupAdhyAyasya kRtayoginaH kRtakaraNasya mUlaM prAyazcittamApannasyApi sApekSya iti kRtvA prAyazcittaM chedo bhavati, tasyApi kRtakaraNasya manAk nirapekSatAyAM mUlamapi prAyazcittaM biie mUlaM ca chaMdo chaggurugA itivacanAd akRtakaraNe tu tasminnevopAdhyAye mUlamApannepi prAyazcittaM SaDgurukAH / guravaH SaNmAsAH / akRtakaraNatayA chedaprAyazcittasyApyanarhatvAt iti evamamunA prakAreNa aDDokkaMtIe iti ekaikasminnAcAryAdau sthAne kRtakaraNabhedato dve dve prAyazcitte tayozca dvayArekamAdyaM prAyazcittamupakrAmati na tuttarasthAne'nuvarttate dvitIyaM cottarasthAne'nuvarttate ekaM ca dvayorarddhamityatrAddhapakrAMtyA jJeyaM prAyazcittadAnamidamiti saMkSiptamuktamiti, vineyajanAnugrahAya yaMtrakakalpanayA vizeSato bhAvyate, tatra yaMtraka vidhAnamidaM tiryak dvAdazagRhakAni kriyate, adhomukhaM ca viMzatigRhANi evaM ca dvAdazagRhAtmikA viMzatigRhapaMktayo jAtAH / tatra viMzatitamAyAM paMktau dakSiNatI ye aMtiye ye dve dve gRhake te muktvA tasyA adhastAt dazagRhAtmikA ekaviMzatitamA paMktiH sthApyA, tasyAmapyekaviMzatitamAyAM paMktI yeddhe aMtima gRhake te muktvA adhastAt aSTagRhAtmakA dvAviMzatitamA paMktiH sthApanIyA, tasyAmapithe dve aMtima gRhake te muktvA tasyA adhastAt pagRhAtmikA trayoviMzatitamA paMktirnyasanIyA, tasyAmapi ye dve aMtima gRhake te vimucya tasthA Page #60 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pIThikA - [bhA. 167] adhastAccaturguhAtmikAcaturviMzatitamApaMktiHsthApayitavyAtasyAmapiye dveaMtime gRhaketeparityajya tasyA adhastAt dvigRhAtmikA paMcaviMzatitamA paMktiH sthApyA, tasyA adhastAdekagRhAtmikA paDivaMzatitamA paMktiH, evaM SaDivaMzapaMktyAtmakasya yaMtrakasya sarvopari tasyAH prathamapaMkta rupari prathamagRhake kRtakaraNaAcAryaH sthApanIyaH, dvitIyegRhake akRtakaraNaH,tRtIye kRtakaraNa upAdhyAyaH, caturthesa evAkRtakaraNaH, paMcame adhigatasthirabhikSuH kRtakaraNaH, dazamesa evAkRtakaraNa; saptame adhigatAsthirabhikSuH kRtakaraNaH, aSTame sa evAkRtakaraNaH, navame anadhigatasthirabhikSuH kRtakaraNaH, dazame sa evAkatakaraNaH; ekAdaze anadhigatAsthirabhikSuH kRtakaraNaH, dvAdaze anadhigato'sthiro'kRtakaraNasyaH, evaM sthApayitvA kRtakaraNasyAcAryasya mUlaM tasminnevAparAdhe'kRtakaraNasya chedaH upAdhyAyasyamUlamApatrasyakRtakaraNasyacchedaH akRtakaraNasyaSaNmAsagurustatraivAparAdhebhikSoradhigatasya sthirasya kRtakaraNasyaSaNmAsaguruH,akRtakaraNasyaSaNmAsalaghuH / adhigatasya bhikSorasthirasya kRtakaraNasyaSaNmAsalaghu, akRtakaraNasya caturmAsaguruH, anadhigatasya bhikSoH sthirasya kRtakaraNasya caturmAsaguru, akRtakaraNasya caturmAsalaghuanadhigatasya bhikSorasthirasya kRtakaraNasya caturmAsalaghu tasyaivAkRtakaraNasya mAsaguru / / evaM prathamapaktI mUlAdArabdhaM mAsaguruke niSThitaM, dvitIyapaMktIprathamegRhakecchedaH, dvitIyeSaDguru,tRtIyepiSaDguru, caturtheSaDlaghupaMcameSaTlaghu SaSThe caturguru saptame'pi caturguru saptame'pi caturguru / aSTame caturlaghu navamepi caturlaghu, dazame mAsaguru ekAdazepimAsaguru, dvAdaze mAsalaghu atra chedAdArabdhaM mAsalaghuke niSThitaM / / tRtIyapaMktau prathame gRhake SaDguru dvitIye SaDlaghu tRtIyepiSaDlaghu caturthe caturmAsaguru | paMcamepi caturmAsaguru, SaSThe caturmAsalaghu saptame caturmAsaladhu aSTame mAsaguru navamepi mAsaguru dazame mAsalaghu ekAdazepimAsalaghu dvAdaze bhinnamAsaguru atraSaDgurukAdArabdhaM bhinnamAse guro niSTitaMcaturthapaMktau prathame gRhake SaDlaghu, dvitIye caturmAsaguru, tRtIyepi caturmAsaguru, caturthe caturlaghu, paMcamepi caturladhu, SaSThe mAsaguru, saptamepi mAsaguru, aSTame mAsalaghu, navamepi mAsalaghu, dazame bhinnamAso guruekAdazepi bhinnamAsaguru, dvAdezabhinnamAsolaghuH / atraSaTalaghukAdArabdhaMlaghubhinnamAse niSTitaM, paMcamapaMktau prathame gRhe caturmAsaguru, dvitIye caturladhu, tRtIyepi caturlaghu caturthe mAsaguru paMcameti mAsaguru, paThe mAsalaghu saptamepi mAsalaghu aSTame bhinnamAsIguruH / navamepi bhinnamAso gururdazame bhinnamAso laghu ekAdazepi bhitramAso laghu dvAdaze guruviMzati rAtridivaM, atra caturgurukAdArabdhaM guruke viMzatirAtridive sthitaM; SaSThapaMktIprathamagRhecaturmAsaladhudvitIye mAsaguru, tRtIyepimAsaguru, caturthemAsalaghu,paMcamepimAsalaghu, SaSThe gurukaM paMcaviMzatikaM, saptamepi gurukaM paMcaviMzatikaM, aSTame laghupaMcaviMzatikaM, navamepi laghupaMcaviMzatikaM dazame guruviMzatikaM ekAdazepi guruviMzatikaM dvAdaze laghuviMzatikaM atra caturlaghukAdArabdhaM laghuviMzatikenivRtaMsaptamapaMktIprathamagrahemAsagurudvitIye mAsaladhutRtIyepimAsalaghu caturthe gurupaMcavizatika paMcame gurupaMcaviMzatikaMSaSTa laghupaMcaviMzatikaM saptame laghupaMcaviMzatikaM aSTame guruviMzatikaM navame guruviMzatikaM dazame laghuviMzatikaM ekAdazepilaghuviMzatikaM dvAdazegurupaMcadazakaM! atra mAsagurukAdArabdhaM gurupaMcadazake paryApta / aSTamapaMktau prathama gRhake mAsalaghu dvitIye gurupaMcaviMzatikaM tRtIye gurupaMcaviMzatikaM caturthe, paMcaviMzatikaM laghu paMcame paMcaviMzatikaM laghu SaSTe garuviMzatikaM saptame guruviMzatikaM, aSTame laghuviMzatikaM navame laghuviMzatikaM, / dazama gurupaMcadazakaM. Page #61 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra - chedasUtram-1ekAdazegurupaMcadazakaM dvAdazeladhupaMcadazakaM,atramAsalaghukAdArabdhaM laghupaMcadazake paryAptaM, navamapaMktI prathamagRhegurupaMcaviMzatikaMdvitIyelaghupaMcaviMzatika,tRtIyelaghupaMcaviMzatikaMcaturtheguruviMzatikaMpaMcame guruviMzatikaM, paSTelaghuviMzatikaM saptamelaghuviMzatikaM, aSTamegurupaMcadazakaMnavamegurupaMcadazakaM, dazama laghupaMcadazakamekAdazake laghupaMcadazakaM, dvAdaze gurudazakaM. atra gumapaMcaviMzatikAdArabhya gurudazake niSThitaM, dazamapaMktI prathamagRhe laghupaMcaviMzatikaM, dvitIya guruviMzatikaM tRtIye guruviMzatikaM caturthe laghuviMzatikaM, paMcamelaghuviMzatikaM. paSThegurupaMcadazakaM saptama gurupaMcadazakaM, aSTameladhupaMcadazakaMnavame laghupaMcadazakaM, dazarmagurudazakamakAdazegurudazakaM, dvAdaze dazakaMlaghu, atralaghupaMcaviMzatikAdArabdhaM laghudazakesthitaM,ekAdazapaMktI prathamegRhaka guruviMzatikaM, dvitIyelaghuviMzatikaMtRtIyelaghuviMzatikaM, caturthe gurupaMcadazakaM,paMcamegurupadazakaM,SaSThalaghupaMcadazakaMsaptameladhupaMcadazakaM / aSTamegurudazakaMnavame gurudazakaM |dshmelghudshkNekaadshmelghudshkNdvaadshegurupNcrk, atraguraviMzatikAdArabdhaMgurupaMcake paryAptaM, dvAdazapaMktau prathame gRhake laghuviMzatikaM, dvitIye gurupaMcadazakaM, tRtIye gurupaMcadazakaM, caturthe laghupaMcadazakaM,paMcamelaghupaMcadazakaMSaSThegurudazakaMsaptamegurudazakaM, / aSTamelaghudazakaM |nvmelghudshkN, dazame gurupaMcakamekAdaze gurupaMcakaM, dvAdaze laghupaMcakaM atra laghuviMzatikAdArabdhaMlaghupaMcake paryAptaM, trayodazapaMktau prathamegRhakegurupaMcadazakaMdvitIyelaghupaMcadazakaMtRtIyeladhupaMcadazakaM,caturthe gurudazakaM paMcamegurudazakaM, SaSThelaghudazakaMsaptamelaghudazakaM, aSTame gurupaMcakaM navamegurupaMcakaM, dazamelaghupaMcakaM ekAdazelaghupaMcakaM, dvAdazedazamaM ! atragurupaMcadazakAdArabdhaM dazame niSThitaM / caturdazapaMktau prathamagRhake laghupaMcadazakaM, dvitIyegurudazakaMtRtIye gurudazakaM, caturthelaghudazakaM / paMcameladhudazakaM, SaSThegurupaMcakaM saptame gurupaMcakaM, aSTame laghupaMcakaM navame laghupaMcakaM, dazame dazamamekAdaze dazama, dvAdaze aSTamaM atra laghupaMcadazakAdArabdhamaSTame niSThitaM, / paMcadazapaMktau prathame gRhake gurudazakaM, dvitIye laghudazakaM tRtIce ladhudazakaM, caturthe gurupaMcakaMpaMcame gurupaMcakaM, SaSThelaghupaMcakaMsaptamelaghupaMcakamaSTamedazamaM navame dazama, dazame aSTamamekAdazeaSTamaM dvAdazeSaSThaM / atra gumdazakAdArabdhaM SaSThe niSThitaM, SoDazaMpaktau prathamagRhake laghudazakaMdvitIyegurupaMcakaMtRtIye gurupaMcakaM,caturthe laghupaMcakaMpaMcamelaghupaMcakaM. SaSThedazamaMsaptamedazama, aSTame aSTamaM navame aSTama, dazame paSThaM ekAdaze SaSThaM dvAdaze caturthamatra laghudazakAdArabdhaM caturthe niSTitaM, saptadazapaMktau prathamagRhaka gurupaMcakaM dvitIye laghupaMcakaM, tRtIye laghupaMcakaM caturthedazamaM paMcamedazamaM, SaSThe aSTamaMsaptame aSTama, aSTameSaSThaM, dazame caturthamekAdaze caturthaM dvAdaze AcAmAmlamiti / atragurupaMcakAdArabdhamAcAmAmleniSThitamaSTAdazapaMktau prathamagRhakelaghupaMcakaMdvitIyedazamaM,tRtIye dazamaMcaturthe'STamapaMcameaSTamaM,SaSTeSaSThaMsaptameSaSThaM, aSTamecaturthanavamecaturthaMdazame AcAmAmlaM, ekAdaze AcAmAmlaM dvAdaze ekAzanakamatra laghupaMcakAdArabdhamekAzane niSThitamakonaviMzatitamAyAM paMktI prathamagRhake dazamaM dvitIye aSTamaM tRtIye aSTamaM caturthe SaSThaM paMcame SaSThaM paSThe caturthaM saptame caturthaM aSTama AcAmAmlanavame AcAmAmlaMdazame ekAzanakaM ekAdaze ekAzanakaMdvAdaze pUrvArdhaM atradazamAdArabdhaM pUrvArdha sthitaM, viMzatitamAyAM paMktIprathamagrahake aSTamaM dvitIyeSaSThaMtRtIya paThaMcaturthe caturthaM paMcamecaturthaM paTha AcAmAmlaM saptame AcAmAmlaM aSTame ekAzanakaM navame ekAzanakaM dazame pUrvArdhamekAdaze pUrvArdhaM dvAdaze nirvikRtikamatrASTamAdArabdhaM nirvikRtike niSTita mekaviMzatitamAyAM paMktau prathame gRhake SaSThaM, dvitIye caturthaM |tRtiiyecturthN caturthe AyAmAmlaM, paMcameAyAmAmlaM, SaSTheekAzanaMsaptameekAzane aSTama Page #62 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pITikA - [bhA. 167] pUrvArddha, navame pUrvArddhadazame nirvikRtikaM,atraSaSThAdArabdhaM nirvikRtikaniSThitaM dvAviMzatitamAyAM paMktI prathame gRhake caturthaM dvitIye AcAmlaM caturthe ekAzanaM paMcame ekAzanaM SaSThe pUrvArddha saptame pUrvArddha aSTame nirvikRtikamatracaturthAdArabdhaMnirvikRtikaniSThitaM, yAviMzatitamAyAMpaMktau prathame gRhakeAcAmAmlaM dvitIye ekAzanakaM / tRtIye ekAzanakaM / caturthe pUrvArddha paMcame pUrvArddha, SaSThe nirvikRtikaM, caturviMzatitamapaMktau prathame gRhake ekAzanakaM dvitIye pUrvArddha tRtIye pUrvArddhaM / caturthe nirvikRtikaM, paMcaviMzatitamapaktIprathame gRhakepUrvArddha dvitIyenirvikRtikaMSaDviMzatitamAyAMpaMktau nirvikRtikamiti, tadevaM kayakaraNA iyarevA ityAdinA ye puruSabhedAH prAguktAsteSAM prAyazcittadAnavidhiruktaH / saMpratija saMvei ahigato ityAdiyat gAthottarArddhamuktaM, tadvyAkhyAnArthamAha, - [bhA.168] akayakaraNAugIyAjeyaagIyAya akayaathirA ya / tesAvattianaMtarabahuyaMtariyaMvajhosovA / vR-ye gItA gItArthA adhigatA ityarthaH, akRtakaraNAH yeca agItA agItArthA anadhigatA iti bhAvaH, akayatti akRtakaraNAzca, cazabdAt akRtakaraNAzca / asthirAzca kRtakaraNA akRtakaraNAzca teSAM kadAcit ApattiprAyazcittaM dIyate, yatyatprAyazcittaM ApatraM tadeva dIyate iti, yAvat kadAcit tathAvidhAyAmasamarthatAyAM yatprAyazcittamApannaM, tasyAktinamanaMtaraMdIyate, kadAcitprabhUtAyAmasamarthatAyAMbaraMtaritabahubhiH prAyazcittairanaMtaritamaktinaMdIyateitiyAvat atyaMtAsamarthatAyAMjhosovAsarvasya prAyazcittasya parityAgaH AlocanamAtreNaivatasyAmavasthAyAM tasyazuddhibhAvAt / , yathA kRtakaraNasyopAdhyAyasya mUlamApanasya tathAvidhayogyatAyAM mUlaM dIyate, akRtakaraNasya punarasamartha iti kRtvA chedastathApyasamarthatAyAM SaTgurutatrApyazaktauSaTalaghu evaM tAvatneyaM yAvan nirvikRtikaM tatrApyazaktI pauruSItatrApyasamarthatAyAMnamaskArasahitaM tasyApigADhaglAnatvabhAvato'saMbhave evamevAlocanAmAtrataH zuddhiriti / tadevakayakaraNAiyarevAityAdigAthAdvayasakalamapibhAvitamadhunAsAvekkhA AyarIyamAdIti yaduktaM tatra parasyAkSepamAha - [bhA.169] AyariyAdI tivihosAvekkhANaMtu kiNktobhedo| eesiMpacchittaM dAnaMca'nnaM ato tiviho / / vR- nanvAcAryopAdhyAyayorapi bhikSutvasyAvasthitatvAt tadgrahaNe tayorapi grahaNamiti kiM kimartha sApekSANAM trividha AcAryAdikaH AcAryopAdhyAyabhikSulakSaNaH kRto bhedaH ? evamukte sUrirAha eesiNamityAdi / eteSAmAcAryAdInAM yat Abhavati prAyazcittaM vazca tasya prAyazcittasya samarthAsamarthapuruSAdyapekSya dAnaM, tat pRthaka pRthak anyat ataH sApekSANAmAcAryAdikastrividho bhedaH kRtaH, etadevasavizeSamAha - [bhA.170] kAraNamakAraNaM vAjayaNA ajayaNA vanatthiagIyatthe / eeNakAraNeNaM AyariyAIbhavetivihA / / vR. idaM kAraNaM pratisevanAyA idamakAraNaM vA, tathA iyaM yatanA iyamavatanA ityetanAsti agItArthe, gItArthasyatu,arthAtgItArthasyAstItipratIyate,tatrAcAryopAdhyAyogItArthI, bhikSuH gItArtho'gItArthazca, gItArthasyaagItArthasya cakAraNeyatanayAkAraNeayatanayA akAraNeyatanayA akAraNeavatanayA pRthak prathaka anyataprAyazcittaM,sahAsahapuruSAdyapekSAtulyepiprAyazcitteApadyamAnepRthaganyo'nyo dAnavidhirata Page #63 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra - chaThasUtram-1. etena kAraNenAcAryAdayastrividhA bhavaMti, sUtre bhave iti bahutvepyakavacanaM prAkRtatvAt prAkRte hi vacanavyatyayopikvacidbhavati iti, enAmeva gAthAMvyAkhyAnayati / / [bhA.171) kajAkajajayAjaya avijANato agItojaMseve / so hoitassadappogIye dappojahadosA / / vR-kAryaM nAma prayojanaM, yacca prayojanaM tacca adhikRtapravRta kAraNaM, ataevAnyatroktaM kAraNaMti vA kajaMti vA egar3ha, tatoyamarthaH agIto'gItArthaH kAraNaM na jAnAti, yasminprApta pratisevanA kriyate / akAraNaM na jAnAti yasmin pratisevanA na kriyate, tathA kAraNe akAraNe vA prApte sevanaM kurvana yatanAmayatanAMvA najAnAti, etAnyajAnAno yaHsevatepratisevate, tasyadobhavati |saatsy darpikA pratisevanAbhavatItibhAvaH,gItArthaH punaH sarvANyapyetAni jAnAtitataH kAraNepratisevate,nA kAraNepi yatanayAnapunarayatanayA tataHzuddhaevanaprAyazcittaviSayo'gItArthasyatvajJAnatavAdarpaNapratisevamAnasya prAyazcittaM yadi punaH gItArthopi darpaNa pratisekte, kAraNepyayatanayA ca tadA tulyAmagItArthena samaMtasya prAyazcittaM / tathAcAhagIe dappA jae dosA, gIte gItArthe darpaNa pravartamAne pratisevanAyAmiti gamyate kAraNepipratisevanAyA ayatamAne agItArthena tulyaM tasya prAyazcittamiti bhAvaH, pratisevyamAne tulye vastuni darpaNApi kriyamANAyAM prati sevanAyAM yatanayA pravRtto na tulyaM prAyazcittaM, kAraNe punaryatanayA pravartamAnaH zuddha eva na prAyazcittaviSayaH / tatrAcAryA upAdhyAyazca niyamAta gItArthA iti gItArthatvApekSayA samAH kevalaMpratisaMvyamAnaMvastupratItya viSamAH bhikSavo gItArthA'gItArthAzcabhavaMti pratisevyamapi vastvadhikRtya bheda iti, vastubhedato gItArthatvAgItArthatvatazca pRthak vibhinna vibhinna prAyazcittaM, sahAsahapuruSAdyapekSayA tu tulyepyAbhavati prAyazcitte pRthak vibhinnaM vibhinna prAyazcittadAnaM tathAcAha - [bhA.172} dosavihavAnuruvo loedaMDovi kimutauttarie / titthucchedo iharA nirAnukaMpAnaya visohI / / vR-daMDovItyapizabdo bhinnakramatvAtlokepItyevaM draSTavyaH lokepidaMDodoSAnurupo vibhavAnurupazca, tathAhimahatyaparAdhemahAna daMDo'lpe'lpIyAna tathA samAne'pi doSe'lpadhanasyAlpo mahAdhanasya mahAna lokapi tAvadevaM kimuta kiMpunarauttarika lokottarasaMbaMdhini vyavahAre, tatra sutarAM doSasAmarthyAnurupo daMDastasyasakalajagadanukaMpAyAH pradhAnatvAtyadipunaralpepidoSemahAndaMDomahatyapyalpIyAntathA yadi samAnepyaparAdhekRtakaraNatvamakRtakaraNatvaMvAcAryopAdhyAyayorbhikSorapikRtakaraNatvamakRtakaraNatvamadhigatatvaM sthiratvamasthiratvaM cAnapekSya na tadanurupo daMDa: syAt kiMtu tulya eva, tadA vyavasthAyA abhAvataH saMtAnapravRtyasaMbhave tIrthocchedaH syAt, tathA niranukaMpA anukaMpAyA abhAvaH / prAyazcittadAyakasya asamarthabhikSuprabhRtInAmanugrahAtnaca tasya prAyazcittadAyakasya vizodhiraprAyazcittasya prAyazcittepyatimAtraprAyazcittasya dAnato mahA'zAtanAsaMbhavAt appacchite va dei pacchittaM pacchite AsAyaNA tassa mahatIu, itivacanAt tataH sApekSA AcAryAdayastrividhA uktAH atraiva prakArAMtaramAha / [bhA.173] ahavA kajjAkajje jayAjayaMteya kovido gIyo / dappAjAtoniseve, anuruvaM pAvae dosaM / / vR-athaveti prakArAMtaregItArthaHsakAraNamapijAnAti |akaarnnmpijaanaati,ytnaampijaanaati| Page #64 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pIThikA - [bhA. 173] ayatanAmapijAnAtievaM kAryAkAryeyatAyatekovidogItArthoyadidarpaNapratisevate / kAraNepyayatanayA tadA sa dAyatanAto niSevamANo'nurupaM darpAnurupamayatanArUpaM doSaM prAyazcittaM prApnoti, dA'yatanAniSpannaM tasmaiprAyazcittaM dIyate itibhAvaH / [bhA.174] kappeya akappammiya, jo puna avinicchito akjNpi| kajamitisevamANo adosavaMto asaDhamAvo / / bR-yaH punaHkalpe'kalpecaavinizcitaH kiMkalpyaM kimakalpyamitivinizciyarahitaH so'kAryamapi akaraNIyamapi akalpyamiti bhAvaH kAryamiti kalpikamiti budhyA sevamAno'zaThabhAvaH atra heto prathamA'zaThabhAvatvAdadoSavAn prAyazcittabhAgbhavatItibhAvaH / [bhA.175] jaMvAdosamayANaMto hehaMbhUto nisevii| niddosavaM keNa hujA, viyANaMtotamAyAraM / / vR-hehaMbhUto nAma guNadoSaparijJAnavikalo'zaThabhAvaH sayaMdoSamajAnAno niSevatepratisevatetameva doSaM vijAnAnaH kovido gItArthaH Acaran samAcaran kena hetunA nirdoSavAn ? doSasyAbhAvo nirdoSa tadasyAstIti nirdoSavAn doSAbhAvavAn na bhavet naiva bhavatItabhAvaH / tIvraduSTAdhyavyavasAyabhAvAt / na khalu jAnAnastavriduSTAdhyavasAyamaMtareNa tathA pravarttate iti tadevaM dRSTAMtamabhidhAyAdhunA dArTItikayojanAmAha - bhA.176] emevaya tullaMmivi avarAhapayaMmi vaTTiyA dovi / tatthavi jahAnuruvaMdalaMti daMDaM duveNahaMpi / / vR- evameva anenaiva prakAraNa anenaiva dRSTAMtenetibhAvaH dvAvapi janau AstAmeka ityapizabdArthaH / tulyepi samAnepyaparAdhapade vartitau tatrApi tulyepyaparAdhapade dvayorapi tayoryathAnurupaM gItArthAgItArthayatanAsaMhananavizeSAnurupaM daMDaM danayaMti prayacchanti, tasmAt prAyazcittabhedataH prAyazcittadAnabhedatacAcAryAdikastrividhIbhedaH kRtaH, tadevamAcAryAditrividhabhedasamarthanAyoktarupadRSTAMtavazato gItArthAgItArthAdibhedataH Abhavat prAyazcittanAnAtvaM copadarzitamidAnImata eva dRSTAMtAdavasthAbhedato gItArthe eva kevale zodhinAnAtvamupadarzayati / [bhA.178] esevaya diLaMtotivihe gIyami visohinANattaM / vatthusariso udaMDo dijailoevipuvyuttaM / / vR- gIte gItArthe trividhe triprakAre bAlataruNavRddhalakSaNe yat zodhinAnAtvaM tadviSaye eSa evAnaMtaroditasvarupo dRSTAMtastathAhi yathAkalpyavidhiparijJAnavikalo'kalpanIyamapi kalpanIyamiti buddhyA pratisevamAnona doSavAnbhavati / kovidastukalpyAkalpye jAnAno'kalpanIyaM pratisevamAno doSavAn evamihApi tulye pratisevyamAne vastuni taruNe prabhUtaM prAyazcittaM samarthatvAt / bAlavRddhayoH stokamasamarthatvAtna caitadanyAyyaM, yatolokepivastusadRzaH puruSAnurupodaMDodIyate, tathAhibAle vRddhe ca mahatyapyaparAdhe karuNAspadatvAt stoko daMDaH taruNe mahAna, etacca puvuttamiti prAgavoktaM dosavihavAnuruvo ityAdinA tato nyAyyamanaMtaroditamiti, saMpratyAcAryopAdhyAyabhikSUNAmezva cikitsAviSaye vidhinAnAtvaM darzayati - [bhA.178] tivihe tegicchaMmiujaya vAulaNasAhuNAceva / Page #65 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra - chedasUtram-1. panavaNamanicchaMte, diTuMtobhaMDipoehiM / / vR- trividhe triprakAre AcAryopAdhyAyabhikSulakSaNe cikitsthamAne gItArthe iti gamyate, ujuyatti RjukaM sphuTameva vyApta sAdhunAvyApRtakriyAkathanaM karttavyaM iyamatrabhAvanA AcAryANAmupAdhyAyAnAM gItArthAnAMca bhikSUNAM vicikitsyamAnAnAMyadizuddha prAsukameSaNIyaM labhyate, tadA samIcInamavaMnatatra vicAra: atha prAsukameSaNIyaM na labhyate, avazyaM ca cikitsA kartavyA, tadA 'zuddhamapyAnIva dIyate, tathAbhUte ca dIyamAne sphUTameva nivedyate, idamevaMbhUtamiti, teSAM gItArthatvenApariNAmadoSasyAtipAriNAmadoSasya cAsaMbhavAt / agItArthabhikSAH punaH zuddhAlAbhe cikitsAmazuddhena kurvato munivRSabhA yatanayAkurvati, nacAzuddhaMkathayati |ydipunHkthytyytnyaakurvti,tdaaso'prinnaamtvaadnicchn yat AgADhAdi paritApanamamanubhavati / tannimittaM prAyazcittamApadyate teSAM munivRSabhANAM yadvAtipariNAmatayA sotiprasaMgaM kuryAt, tasmAna kathanIyaM nApyayatanA karttavyA, atha kathamapi tenAgItArthena bhikSuNA jJAtaM bhavet yathA akalpikamAnIya mahyaM dIyate iti, tadA tadanicchan prajJApyate tathAcAha panavaNamaNicchate iti akalpikamanicchatyagItArthe bhikSI prajJApanA kartavyA / yathA glAnArtha yadakalpikamapiyatanayA sevyate, tatrazuddho plAno, yatanavA pravRttaralpIyAn doSo'zuddhagrahaNAt sopi capazcAtprAyazcittenazodhayiSyatenacAsAvalpIyAn doSonAMgIkartavyaH |uttrkaalN prabhUtasaMyamalAbhAt / tathAhi cikitsAkaraNataH praguNIbhUtaH sanparipAlayiSyaticirakAlaMsaMyama,saMyamaprabhAvatazcakadAcit gamyate tadbhava eva mokSo, yadi punazcikitsAM na kArayiSyasi / tatastadakaraNato mRtaH santrasaMyato bhaviSyasi, asaMyatasya ca bhUyAn karmabaMdhastasmmAdalpena bAnveSyatAmetAdvidvattAyA lakSaNaM, uktaMca, appeNa bahumesejA evaM paMDiyalakkhaNamiti, evaM prajJApanA taruNe kriyate, yaH punaH bAlaH sa bAlatvAt yathA bhaNitaMkarotyeva yastu vRddhastaruNo vAtirogagrasto'cikitsanIyaH sa protsAhyate mahAnubhAva! kuru bhaktapratyAkhyAnaM,sAdhaya! pUrvamaharSirivottamArthametajinavacanAdhigamaphalamiti, yadi punarevamutsAhyamAnopinabhaktapratyAkhyAnaM kartumicchati, tadAbhaMDIpotAbhyAM dRSTAMtaHkaraNIyaH,bhaMDIgaMtrI, potaH pravahaNaM, dRSTAMtakaraNaMcAgre svayameva darzayiSyati / eSa gAthAsamAsArthaH sAMpratamenAmeva gAthAM vivRNoti / / [bhA.179] suddhAlAbhe agIte ajayaNakaraNakahaNe bhave gurugA | kuJA va ati pasaMga, asaMvamAneva asamAhI / / vR-agIte agItArthe bhikSauzuddhAlAbhaprAsukaiSaNIvAlAbhe azuddhena cikitsyamAne yadi avatanA kriyate kathyatevA, tadAmunivRSabhANAmayatanAkAriNAM kathayatAMprAyazcittaM bhavati, gurukAzcatvArA mAsA guravaH, ivamatra bhAvanA yadi ayatanAkaraNato'karaNatA vA jJAtaM bhavati / yathA mamAzuddhena cikitsA kriyate tadA teSAM munivRSabhANAM catvArA gurukAH etaccAsAmAcArIpravRttiniSedhArtha prAyazcittaM, yA punaranicchato'samAdhipravRteznAgADhAdiparitAphnA taniSprannamanyadeva pRthagiti, yadivA sotipariNAmakatvAdatiprasaMga kuryAt / athavA cikitsAyAH pratipedhato'kanlpanIyamasevamAne rogavRdvivazApadasamAdhistasyasyAt asamAhitasyacakugatiprapAtastasmAttasminyatanayAkartavyaM, naca kathanIyamiti, sAMprataM yaduktaMbhaMDIpAtAbhagAMdRSTAMtaH karttavya iti tatramaMDoSTAMtaMbhAvayati / [bhA.180] jAegadese adaDhAubhaMDI, sIlappae sAu kareikarja / jAdubbalA saMTaviyAvisaMtI nataMtusIlaMti visannadArUM / / Page #66 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pIThikA - [ bhA. 180 ] 65 vR- yA bhaMDI maMtrI ekadeze kvacit adhDhA sA zIlApyate tasyAH parizIlanaM kAryate tuzabdo yasmAdarthe yataH sA tathAzIlitA satI karoti kAryaM, yA punaH saMsthApitA satI durbalAna kAryakaraNakSamA tAM viSannadAruM naiva tuzabda evakArArthI bhinnakramatvAdatra saMbadhyate, zIlayaMti, kAryakaraNAkSamatvAt eSa bhaMDIdRSTAMta etadanusAreNa potadRSTAMtopi bhAvanIyaH / tadyathA [bhA. 181] jo gadese adaDhA u poto, sIlappae soDa karei kajjuM / jo dubbalI saMThavitovi saMto na taMtusIlaMti visannadAruM / / - dAtikayojanA tvevaM, yadi prabhUtamAyuH saMbhAvyate, praguNIkRtazca dehaH saMvamavyApAreSu samartha iti jJAyate, tadA cirakAlaM saMyamaparipAlanAya yuktA cikitsA, alpena prabhUtamanveSayediti vacanAt, yadA cAyuH saMdigdhaM na praguNIkRtopi dehaH saMyamavyApArakSamastadaivaM prajJApanAniSphalA cikitsaMti na cikitsA kArayitumucitoti anyacca [ bhA. 182 ] saMdehiyamAroggaM, paTaNovi na paJccalonujogANaM / ii sevato dappe vaTTai naya so tahA kajI / / vR- saMdigdhamArogyapratirogagrastatvAt na ca praguNopi praguNIkRtopi yogAnAM saMyamavyApArANAM karaNe pratyaH samartha iti jAnAno yadi yatanayApyakalpyaM pratisaMvate, tadA sa darpe varttate, na ca sa tathArUpo sevanAyA dIrghasaMsAramUlatvAt iti prajJApyate yadi punarevamapi prajJApyamAnI nAvabudhyate, tadA yatanayA rupekSitavyaM; yaH punastaruNo manAk vRddho vA praguNIkRtaH san tapaHsaMyamAdiSu pratyalo bhaviteti jJAyate, tadA taM cikitsAmapratipadyamAnaM pratyevaM prajJApanA / / [ bhA. 183 ] kohaM achittiM aduvAahIhaM tavovihANasuyaujjamijjaM / / gaNaM banIieyasAravissaM sAlaMbasevI samuvei mokkhaM / / vR- yo glAnaH sannevamavabudhyate, samartho bhUtaH sannachittiM prabhUtalokapravrAjanAdinA tIrthAvyavacchedaM kariSyAmi / aduviti athavA ahamadhyeSye sUtrato'rthatazca dvAdazAMgaM darzanaprabhAvakANi vA zAstrANi / yadivA tapI labdhisamanvitatvAttapovidhAneSu nAnAprakAreSu ujjamissAti udyamiSyAmi udyamaM kariSyAmi, gaNaM vA gacchaM vA nItyA sUtroktayA sArayiSyAmi guNaiH pravRddhaM kariSyAmi sa evaM sAlaMbasevI etairanaMtaroditairAlaMbanairyatanayA cikitsArthamakalpamapi pratisevamAnaH samupaiti prApnotimokSaM siddhimiti| vyavahAra sUtrasya pIThikA samAptA muni dIparatnasAgareNa saMzodhitA sampAditAvyavahArasUtrasya pIThikAyAH [ saniryuktiH ] bhASyaM evaM malayagiri AcAryeNa viracitA TIkA parisamAptA / uddezaka : 1 - gato nAma niSpanno nikSepaH saMprati sUtrAlApaka niSpannasya nikSepasvAvasaraH, saca sUtre sati bhavati, sUtraM cAnugame, sacAnugamodvidhA sUtrAnugamo niryuktya nugamazca, tatra niyuktya nugamastrividhastadyathA nikSepa niryuktyanugamaH upodghAta niryuktyanugamaH sUtra sparzika niryuktyanugamazca, nikSepa niryukttya nugamo'nugataH; sUtra sparzika niyuktya nugamo vakSyate, upodghAta niryuktya nugama stvAbhyAM dvAra gAthAbhyAM samavagaMtavyaH, tadyathA 215 Page #67 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 66 vyavahAra - chedasUtram-1-1/ uddesa nihase ya nigame khittakAlapurisaya / kAraNapaccayalakkhaNa naesamoyAranumae / / kiM kaivihaM kassa kahikesukahiMkacciraM havaikAlaM / kaisaMtaramavirahiyaM bhavAgarisaphAsaNaniruttI / / vR-anayorarthaH AvazyakaTIkAto'vaseyaH, mahArthatvAt; sUtrasparzikaniyuktyanugamastusUtrapravRttI bhavati, sUtrasUtrAnugame sacAravasaraprApta eva yugapaJca sUtrAdayo vrajaMti |tthaa coktaM - suttaMsuttAnugamosuttAlAvagatatonikkhevo / suttaphAsiya nijatti nayAya samagaMtu vaccaMti / / viSaya vibhAgaH punarayamamISAmavasAtavya: hoi kayattho vottuMsapayaccheyaM bhave suyAnugamo suttAlAvaganAso | nAmadinnAsaviniogaM / / sutta phAsiya nitiniyogosesaepavatthAdI / pAyaMsocciyanegamanayAdinayagobarohoi / / atrAkSepaparihArIsAmAyikAdhyayane nirupitAviti, nehavitAyete, sUtrAnugamecA'skhalitAdiguNopetaM sUtramuccAraNIyaM taccedaM sUtraM - (mU.1) je bhikkhU mAsivaM parihAraThANaM paDisevittA AlAejA apaliuciyaM AloemANassa mAsiyaM, paliuMcivaM AloemANassadomAsiyaM // vR- asya vyAkhyA / tallakSaNaMcedaM saMhitAcapadaMcaiva padArthaH padavigrahaH, cAlanApratyavasthAnaM vyAkhyAsUtrasyaSaDvidhA / tatrAskhalitapAdoccAraNaMsaMhitA sAcaivaMjebhikkhUmAsiyamityAdipAThaH / adhunApadAni-yaHbhikSurmAsikaMparihArasthAnapratisevyaAlocayet |aprikuNcyaalocymaansymaasikN parikuMcya AlocayamAnasyadvaimAsikamitiadhunA padArthaH / / asminprastAve yatpIThikAyAmuktaM "suttattho" itidvAramtadApatitamya itisarvanAmaanirdiSTanAmnAnirdeza, bhikSiyAJcAyAM / yamaniyamavyavasthitaH kRtakAritvAnumoditaparihAreNa bhikSateityevaMzIlobhikSuHsan bhikSAsaMroruritiu-pratyayaH / yadivAnaruktIzabdavyutpattiHkSudhabubhukSAyAMadhyatibubhukSatebhoktumicchati, caturgatikamapi-saMsAramasmAditisaMpadAditvAtkSutaSTaprakArakarmataMjJAnadarzanacAritratapobhirbhinattItibhikSuH pRSodarAdaya itISTarupaniSpattiH |maasen nirvRttaMmAsikaM, yatiSThAMtijaMtavaHkarmakaluSitAasminnitisthAnaM karaNAdhAre ityanaTparihAraHsthAnaMparihArasthAnavizeSaNasamAsaH paDisevitotti pratizabdobhRzArtheprakarSevA sevitvA pratisevyagatikanyastatpuruSaitisamAsaH anaJavatkatvIyavAdezaHsUtreyababhAvaH prAkRtatvAt / AlocayetlocUdarzana curAditvAtNica ADramaryAdAyAMAmaryAdayA jahabAlojapaMtoityAdirupayAlocayetyathAtmanastathAguroH prakaTIkuryAt yacchabdastacchabdApekSo'to'tratasyetisAmarthyAdavasIyate, tasya apaliuMciyatti kucu kuMcu kauTilyAalpAlpIbhAvayoH parisarvatobhAveparisamaMtAta kuMcitvAkauTilyamAcaryaparikuMcyasUtreDazcakrapIDAdInAmiti vikalpavacanatorephasyalakArabhAvaH na parikuMcyaaparikuMcya AlocayamAnasyamAsikaMlaghukaM gurukaMvA, pratisevanAnusArataH prAyazcittaMdadyAditizeSaH, parikuMcyakauTilyamAcarya AlocayamAnasyadvaimAsikaMdadyAtmAyAkaraNato'dhikasyagurumAsasvabhAvAta tathAhiyaH pratikuMcayannAlocayatitasyayadApanaMdayite'nyazcamAyApratyayogurukomAsaH iti uktaHpadArthaH Page #68 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 1, mUlaM : 1, [bhA. 183 ] 67 adhunApadavigrahaH, sacasamAsabhAkSu padeSubhavatIti, parihArasthAnamityatraparikuMcyatyatra ca draSTavyaH / sa ca yathAbhavati tathAdarzita eva saMprati cAlanAvasarastatracAdeka Aha yadiparihAraevasthAnaM, tatodvayorapyekArthatvAt parihArazabdasyaivagrahaNamucitaM, paramasyoktArthatvAdaprayogaH / uktArthAnAmaprayogaH / iti nyAyAt atrAcAryaH pratyavasthAnaM karoti, sthAnazabdonAmazabdazaktisvAbhAvyAdanekavizeSAdhArasAmAnyAbhidhAyI, tenaetat dhvanayati / anekaprakArANinAmamAsikaprAyazcittAni, anekaprakAreNa ca mAsikena prAyazcittenopanyastena prayojanaM, kalppAdhyayanoktasakalamAsikaprAyazcittaviSayadAnAlocanayorabhidhAtumupakramAt / atoatrasthAnagrahaNaMpunarapyAha, kiMkAraNaM mAsikaprAyazcittamadhikRtyAdisUtrIpanibaMdhaH kRtaH, athamataMjadhanyabhidaMprAyazcittamata etadadhikRtyakRtojadhanyamadhyamotkRSTeSuprathamatojadhanyasyAbhidhAtumucitatvAt tadasamyak, rAtriMdivapaMcakasyajadhanyatvAt / atrabhASyakRtpratyavasthAnArthamidamAha - [ bhA. 184 ] duhatobhinna palaMbe, mAsiyasohiu vaNiA kappe / tarasapunaimaM dAnaM bhaNiyaM AloyaNavihIya / / vR- kalpAdhyayane AdisUtre AmetAla palaMbe ityAdirUpepralaMbate / prakarSeNa vRddhiMyAtivRkSo'smAditipralaMbaMmUlaM / akarttarItidhaJa pratyayaH tasmin upalakSaNametat talovRkSastatrabhavatAlaM tAlavRkSaphalaM tasminnapicaddhidhAtobhinne dravyatopi bhAvatopi bhinne, mAsakIzodhirupavarNitA mAsikaM prAyazcittamupavarNitamitibhAvaH / athacA sminavyavahArAdhyayanoktasyaprAyazcittasyadAnavidhirAlocanAvidhizcavaktumupakrAMtastatoyadAdaukalpAdhyayane mAsikaM prAyazcittamuktaM, tassapuna ityAdi punaH zabdovizeSaNe sa cemaM vizeSaM dyotayati tatrahi sAmAnyataeva mAsikaM prAyazcittamuktaMnadAnavidhirAlocanA-vidhirveti, ihapunarvyavahArenasya mAsikasyaprAyazcittasyedaMdAnaM bhaNitamAlocanAvidhizca, na kevala masyaivamAsikasya prAyazcittasya, kiMtvanyeSAmapimAsikaprAyazcittAnAM tatroktAnAM sAmAnye nasUtrasya pravRttatvAt tathA cAha - [ bhA. 185 ] emevasesaesuvi suttesukappenAmaajjhayaNe jahiM mAsiya AvattI / tIsedAnaM ihaM bhaNiyaM / / bR- evameva anenaiva prakAreNa kalpanAmni adhyayane yAni zeSANi sUtrANi saparikkheve avAhirie kappaihemaMta gimhAsu mAsaM vatthae, jaimAsakappaMbhiMdai mAsa lahu evaM niggaMdhINavi tahA atrasa parikheve iti saparikSepevRtti varaMDakAdisamanvite abAhyegrAmasyA tyaMtamabahirbhUte upAzraye iti gamyatevatthae iti vastuMzeSaMsugamaM, tathA abhinivvagaDAe taie bhaMge mAsalahu / atra abhinivvagaDAe iti abhinirvyAkRtAyAM pRthagvibhinnadvArAyAM vasatAvityarthaH evaMzeSANyapisUtrANyuccAraNIyAni teSuzeSeSvapisUtreSugahiMtiagRhItavIpsyopyeSazabdaH sAmarthyAt vIpsyAMgamayatizeSaH sUtrANAmatiprabhUtatvAt / tatoyamarthaH tatrayatramAsikA ApattiruktA tIseiti / atrApivIpsArthodraSTavyaH tacchabdasyayacchabdApekSatvAt / tasyAstasthAihaAdisUtredAnaMbhaNitamupalakSaNatvAt / AlocanAvidhizca / [ bhA. 186 ] chaTTaapacchimasuttejinatherANAMThiI samakukhAyA / tahiyaMpihoimAso ameratosouniphanno / / vR- paSTheSaSThoddezake apazcime sUtre aMtimasUtre jinakalpikAnAMsthavirANAM ca sthitiH Page #69 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 68 vyavahAra-chedasUtram-1-1/1 samAkhyAtAtatrApiyadijinAnAsthavirANAM ca svakalpasthityanurupasAmAcAryatikramastatobhavati mAsomAsalaghuprAyazcittaMtathAcAha ameratAsoaniSpanna stasyApyasminnAdisUtradAnamAlocanAvidhizcoktaH / atorthamAsikaMgrAyazcittamadhikRtyAdisUtrApanibaMdhaH kRtaH eSaHsUtrArthaH adhunAniyuktikRtvistaraM vaktukAmaAha - [bhA.187) jettivasettikattivaniddesAhotievamAdIyA / bhikkhassaparuvaNayA jettikaehoinisA / / vR- jeitivAseitivAkeitivA kiyaMtInAmanAmagrAhadarzayituMzakyaMte,tataAha - evamAdikAAdizabdAdegeityAdiparigrahAnirdezAbhavaMti / sAmAnyArtheitigamyate tatra je iti nirdezo yathA atraivasUtreathavA jeNaMbhaMte, aparaM asaMtaeNaM abbhakkhANeNaM abbhakkhAijjAityAdise iti nirdezo yathAse gAmaMsi vA |ngrNsivaa / ityAdi, ke iti yathAke Agacchaha dittaruveityAdi sAmAnyaMcavizeSaniSTamatoje iti nirdezekRtebhikSobhavati nirdezo, yobhikSurnAnyaititasyacabhikSostathAnirdiSTasya-prarupaNAnAmAdinikSeparupakarttavyA sUtrasparzikaniryuktera vasaraprAptatvAt tAmevAha / / [bhA.188) nAmaMThavaNAbhikkhUdavvabhikkhUbhAvabhikhUya / davvesarIrabhavitobhAveNayasaMjatobhikkhU / / vR-bhikSuzabdasyanikSepazcatuSkonAmaMtibhikSuzabdasyAvApisaMbaMdhAtnAmabhikSuH dravyabhikSuzcacazabdo svagatAnekabhedasUcakautatrayasyapuruSasyabhikSuritinAmasanAmnAbhikSurnAmabhikSuryadivAnAmanAmavatorabhedopacArAtnAmAsaubhikSuzcanAmabhikSuritivyutpatternAmabhikSuH sthApanayAAkAramAtreNaasatkalpanayabhikSusthApanAbhikSuH citrakarmAdilikhitobuddhikalpitovA'kSAdiH dravyabhikSurdvidhA AgamatonoAgamatazcatatrAgamatIjJAtAtaRcAnupayukto'nupayogodravyamitivacanAtnoAgamatastrividhastadyathAjJazarIraM,bhavyazarIraM, tadavyatiriktazcatatrabhikSupadArthajJasyayatzarIraMkhyapagatajIvitaMtatzarIraMdravyabhikSurbhUtabhAvatvAt, yastubAlako nedAnIMbhikSuzabdArthamavabudhyate / athacAyatyAMtenaivazarIreNabhAtsyate, tasyayat zarIraM tatbhavyazarIraM dravyabhikSuH bhAvibhAvatvAt ! tadvyatiriktastridhA tadyathA ekabhavikobaddhAyuSkaH abhimukhanAmagotrazca tatraekabhavikonAmayonirayikastiryaGamanuSyodevAvA'naMtarabhavebhikSurbhAvI, baddhAyuSkonAmayenabhikSuparyAyanimittamAyurbaddhaM, abhimukhanAmagotro yasyabhikSuparyAyapravarttanAbhimukhenAmagotrakarmaNIsacAryakSetremanuSyabhavabhAvibhikSuparyAya samutpadyamAnaH / yadivAsvajanadhanAdiparityajyagurusamIpepravrajyApratipattyarthaMsyagRhAtvinirgacchantathAcAhadavvesarIrabhavitotti dravyeitidvAraparAmarzaH / dravyabhikSu!Agamatoitigamyate iti, shriirttishriigrhnnenjnyshriirNbhvyshriirNcprigRhiitN| bhaviyattibhavyobhAvItyanAMtaraM bhAvIcatrividhaparyAyaititadgrahaNeekabhavikAditribhedaparigrahaH / bhAvabhikSurddhidhAAgamatonoAgamatazca / AgamatobhikSuzabdArthasyajJAtAtatracopayuktaH upayogobhAvanikSepaitivacanAtnoAgamataH saMyatastathAcAha / bhAvanausaMjatIbhikkhUbhAvena bhikSustuzabdovizeSaNArtha: / sacAmuM vizepaMdyotayatinoAgamataH saMyataH samyakatrividhaMtrividhenasamasta sAvadyAduparataH / atraivanoAgamato bhAvabhikSurbhikSaNazIlobhikSuritivyutpattimadhikRtyAkSepaparihArAvabhidhitsurAha - [bhA.189] bhikkhaNasIlobhikkhU, anavinateananavittittA / nipisieNaMnAyaMpisivAlabhaiNasesAu / / Page #70 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 1, mUlaMH 1, [bhA. 189} vR- nanuyadetatvayoktaM, bhikSaNazIlobhikSurititadasamIcInamativyAptidoSaprasaMgAt / tathAhibhikSurityucyamAne'nyepiraktapaTAdayonoAgamatobhAvabhikSavaH prApnuvaMti teSAmapi, bhikSAjIvitayAbhikSaNazIlatvAt |ncaitdissytetsmaadtivyaaptirbhaavbhikssulkssnnsydossH / atrasUrizahanatezeSAraktapaTabhRtayobhikSavaH kutaityAha - ananyavRttitvAtUnavidyateanyAbhikSA mAtrAtvyatiriktAvRttivarttanaMyeSAM teananyavRttayastadbhAvastatvaMtasmAdananyagatikatvadityarthaH kimuktaMbhavatiyadAAdhAkarmikamoddezikamamyAhRtaM vA nalabhaMte tadA ananyagatikayAbhikSAparibhramaNazIlAstatonatebhikSavaH iyamatrabhAvanA, dezabdasyanimitte tadyathA vyutpattinimittaM pravRtti nimittaM ca yathAgozadvasya / tathAhigozabdasyavyutpatinimittagamanakriyAgacchatItigauritavyutpAdanAt tenacagamanenaikArthisama. vAyitayAyadupalakSitaMsAsnAdimatvaMtatpravRttinimittaMtenacagacchatiagacchativAgopiMDagozabdaH pravartate ubhayyAmapyavasthAyAMpravRttinimittabhAvAtazcAdItunapravarttate / yathoktarupasyapravRttinimittasyatatrAbhAvAta / evabhatrApibhikSuzabdasyaddhenimitte, vyutpattinimitaM pravattinimittaM ca tatra bhikSaNavyutpattinimittaMbhikSato ityevaMzIlo bhikSuritivyutpattiH tena ca bhikSaNenaikArthasamavAyitayA yadupalakSitamihaparalokAzaMsAvipramuktatayA yamaniyameSuvyavasthitatvaMtat pravRttinimittaM tenabhikSamANe abhikSamANe vAbhikSaubhikSuzabdaH pravartate, ubhayyAmapiavasthAyAMpravRttinimittasadbhAvAt; raktapaTAdautunapravarttate, navakoTya parizuddhAnabhojitayAteSuyathokta rupasyapravRttinimittasthAbhAvAt, atrArthejJAtamudAharaNaM kartavyaM, pizitAlAbhena yo niHpizitastenayathA ko'pibruyAtvAvatmAMsanalabhetAvadahaM niHpizitaH pizitavratI / / [bhA.190] avihiMsA baMbhayArI, posahiya amadyamaMsiyAcorA / / satilaMbhe paricAIhotitadakkhAnasesAu / / vR- kopi bhASeta ahamahiMsAvRttiryAvan mRgAdIn na pazyApi, / anyaH kopyevaMbrUte ahaM brahmacArI yAvanmaya strI na saMpadyate athavA kopyevamAha / ahamAhArapoSadhIyAvanmamAhArona saMpadyate, yathAvA kopivadet ahammadyamAMsavRttiryAvat madyamAMse na labhe yathA vA kopi niyamaM pratipadyate / acoravRttirahaMyAvat parasyacchidraM na pazyAmi itiete yathA pizitAdya lAbhena niHpizitAdayonAma pizivavrattAdayaH vrataM ca sati asativAvastuni tadicchAparityAgatastannivRttiH niH pizitAdInAM tupizitAdiSvicchA satatAnubaMdhinItato natepizitavratyAdayaH vratizabdapravRttinimittAbhAvAt / tathA cAha sati laMbhe ityAdi sati vivakSitasya pizitAdervastuno lAbhepitatparityAginaste tadAkhyA bhavaMti satyapivastuno lAbhetatparityAgataH satyasativAvastunitadviSayecchAparityAgAt zeSAstvanaMtaroditA nipizitAdayonatadAkhyApizitAdya lAbhepitadviSayecchAnivRtyabhAvAt evaM raktapaTAdayo pinabhikSavaH pacana pAcanAdinavakoTIviSayecchA nivRtyabhAvAt tadabhAvazcAdhAkAdiSvapi pravRttaH tadevaM niHpizitAdidRSTAMtopanyAsaina raktapaTAdiSuyathoktarupapravRtti nimittAbhAvato bhikSuzabdapravRttyabhAvaH uktaH |athvaa kimetairupanyastaidRSTAMtairbhikSupravRttejagatprasiddhAyAsteSusAkSAdabhAva darzanataeva bhikSuzabda pravRtyabhAvasya siddhatvAttathAcAha - [bhA.191] ahavAesaNAsuddhaM jahAgihaNaMtisAhuNo / bhikkhanevakuliMgatthA, bhikkhajIvIvitejadi / / Page #71 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra - chedasUtram - 1- 1/1 vR- athavetiprakArAMtaradyotane, taccaprakArAMtaraM pAtanikAyAmevabhAvitaM, tadyadyapiteraktapaTAdayobhikSAjIvinastathApi yathAsAdhavaH eSaNAzuddhaM eSaNAdoSaH zaMkitAdibhirupalakSaNametat, udramadoSairAdhA kamrmmAdibhirutpAdanAdoSairdhAtrI dUtyAdibhiH parizuddhAM bhikSAMgRhNati navamamunAprakAreNa kuliMgasthAH kutsitaliMgadhAriNorakta paTAdayastato bhikSuvRtterjagatprasiddhAyA steSvabhAvatonataM bhikSavastathAcAha - [bhA: 192 ] 190 dagamuddesiyaMceva kaMdamUlaphalANiya sayaM gAhA / parAtIya giNhaMtA kahaMbhikkhuNI / / vR- dakamudakaMsacittaM taDAgAdigataM UddesikamudRiSTakRta karmmabhedamupalakSaNametat AdhAkarmmAdica tathA kaMdamUlaphalAnica svayamAtmanA gRhaNaMtItisvayaMgrAhA, vA jvalAdidunIbhUgrahAstrorNaH iti vaikalpiko NapratyayaH svayaM gRhaNaMta ityarthaH, paratazcagRhaNaMtaH kathaM bhikSavaH, bhikSAvRtterabhAvAt / athakAsAjagatprasiddhA bhikSuvRttiryadabhAvAnnate bhikSavaiti bhikSuvRttimupadarzayati - [ bhA. 193] acitA esaNijjA yamiyAkAle parikkhiyA / jahAladdhA visuddhA esAvittIya bhikkhuNI / / vR- acittAprAsukAnatusacittAmi zrAvAeSaNIyA AdhAkamrmmAdi doSarahitA mitA ekatriMzadAdikavala pramANataH parimitAkAladivA, athavAtRtIyasyAM pauruSyAM, parIkSA dAyakAdidoSa vizuddhA, yathA labdhAsaMyojanAdidoSarahitA, vizuddhA paribhogakAle rAgadveSAkaraNato aMgArAdi doSarahitA, evaM rupA yA sadAbhikSAeSAbhikSUNAM vRtiH, sAcaraktapaTAdiSusarvathAnAstIti teSu bhikSutvAbhAvatAMnAtiprasaMgaH, tadeva bhikSaNazIlobhikSuritivyutpattauyadati prasaMgApAdanaM pareNakRtaM tadapAkRtaM, kSudhaM minatti itibhikSuritinirvacane tu parasthAnavakAzaeva kevalaM kiMcidvaktavyamastItitadvikSurAha - davveyabhAvabheyaga, bheyaNabhettavvayaMcativihaM tu / [ bhA. 194 ] nANAbhAvabheyaNa kammakkhuhe gajhya bhejeM / / vRkSudhaM bhinattItibhikSuritivyutpatyAbhikSurbhedaka ukto, bhedakonAmabhidikriyAkarttAbhidikriyA ca sakarmikA, sakarmmikAyAzca kriyAyAH karttAkaraNakarmmavyatirekeNa na bhavatIti tadgrahaNenabhedanaM bhetavyamitidvayaMsUcittaM etacca bhedakabhedanabhettavyarUpaMvastunikuraMbaMtrividhamapi, tu zabdo'pi zabdArthaH tribhedamapipratyekaM dvidhA tadyathA davveyabhAveti, ca zabdobhinnakramaH dravyatobhAvatazcetyarthaH tathAhibhedakodvidhAdravyasyabhAvasya ca, bhedanamapi dvidhAdravyasyabhAvasyaca, bhettavyamapidvidhAdravyarupaM, bhAvarUpaM ca / tatrabhedakorathakArAdidravyasyabhedanaM parazcAdi dravyaMbhetavyaM kASTaM bhAvasyabhedakobhikSurbhAvasyabhedanAni jJAnAdIni bhAvabhettavyaMkarmmatathAcAha - nANAdItyAdijJAnAdi AdizabdAtdarzanacAritraparigrahaH bhAvabhedanaM bhedyaM bhAvata iti ca saMbadhyate karmakarmmakSudha iti ekArthaM / tathA coktaM / kammaMtivA khuhaMtivA kalusaMtivA vajraMtivAveratti vA paMkottivA / malottivA eeegaDiyAiti; bhikSorapizakrapuraMdarAdivadamUnyekArthikAnibhikSuH yatiH tapasvIbhAvAMta iti tathA caitaiSAMvyutpattimAha [ bhA. 195 bhidatoyAvikhuhaMbhikkhU jayamANagojaI hoi| tavasaMjametavassIbhavakhavaMtobhavaMtIya / / vR- kSudhamaSTaprakAraMkarmmabhiMdAnobhikSuH yateprayatne saMyamayogeSuyatamAnaH prayatnavAn yatiH, tapaH Page #72 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 1, mUlaM : 1, [bhA. 195 ] '99 saMyametapaH pradhAna saMyamevarttamAnastapasvItapo'syAstItitapasvItivyUtpatteH bhavaM nArakAdi bhavaM kSapayan bhavAntaH bhavamaMtayati bhavasyAMtaM karotItivyutpatteH anena ca noAgamato bhAvabhikSuNAdhikAraH bhikSuriti gatamidAnIM mAsikamityatrayomAsa zabdastannipaprarUpaNArthamAha - [ bhA. 196 ] nAmaMThavaNAdavie khittekAletahevabhAveya mAsassaparuvaNayA pagayaMpunakAlamAseNa / 1 bR- nAmaMti mAsazabdasaMbaMdhAtU nAmamAsaH evaMsthApanAmAsaH davietti dravyamAsaH evaM kSetramAsaH kAlamAsAbhAvamAsazca eSASaDvidhA mAsasyaprarUpaNatA prarupaNasya prarUpaNA zabdasvabhAvaH pravRttinimittaM prarUpaNatAprarupaNetyarthaH / prakRtamadhikAraH punastrakAlamAsena epagAdhA saMkSepArthaH / sAMpratamenAmevagAthAM vivarISurnAmasthApanesupratItatvAdanAdyatyadravyAkhyAnArthamAha (bhA. 197] davvebhavenivvattioyakhetaMmi jamivaenanayA / kAleja hi vaNijainakkhattAdIvapaMcaviho / / vR- dravyamAsodvidhA AgamatI noAgamatazca tatrAgamatomAsazabdArthajJAtAtatracAnupayuktaH / no AgamatastrividhastadyathA jJazarIrabhavyazarIra tadavyatiriktazca tatra jJazarIrabhavyazarIreprAgvat / tadvyatiriktamAha davvebhavonivvattiotti dravyemAso, bhavyaiti bhAvi ekabhavikAdi ihamAsa itirupaM prAkRteSazabdasyApibhavati, tataekabhavikAdistramASodraSTavyaH tatra ekabhaviko nAma yodevomanuSyastiryaGvA anaMtaramudhdhRtyamASobhaviSyati, baddhAyuSkoyenamASabhavAyurbaddhaM / abhimukhanAmagotrIyo mASabAvaMsamutpattukAmaH samavahataH svadezAn tatravikSipanvarttate / athavAtadhvyatiriktodravyamASodvidhA nivattioyatti mUlaguNa nivartanAnivartitaH uttaraguNanirvarttanAnirvattiMtazcatatramUlaguNanirvartitA nAmayena jIvenatatprathamatayAmASabhavAnugatanAmagotrakarmmAdayatomASadravyaprAyogyAni dravyANigRhItAni uttaraguNanirvartanAnirvarttitomASastaMbazcitrakamrmmaNilikhitaH, khettaMmItyAdi yasmin kSetre mAsasyavarNanAsamAsakSetraprAdhAnyavivakSAyAMtatkSetramAsaityapidraSTavyaM / tathAyatrakAleyomAsovarNyatesakAlapradAnatAvivakSaNAttatkAlamAsaH / athavAmAsaH zrAvaNabhAdrapadAdikaH / yadivA svalakSaNaniSpannonAkSatrAdikaH paMcavidhaH paMcabhedaH kAlamAsaH taanevbhedaanupdrshyti| [ bhA. 198 ] nakkhate caMdeyAu u, Adicceya hoi bodhavvo. abhivahnieyatatto paMcavidhA kAlamAsouM / / - nakSatreSubhavAnAkSatraH kimuktaMbhavati caMdrazcAraMcaranyAvatAkAlenAbhijitaM ArabhyottarapADhAnakSatraparyaMtaM gacchati / tatkAlapramANonAkSatromAsaH / yadivA caMdrasya nakSatramaMDaleparivarttanato niSpanna ityupacAratomAsopinakSatram, tathAcaMdeyAiti caMdrabhavazcAMdraH yugAdau zrAvaNemAsebahulapakSapratipadaArabhyayAvatpaurNamAsI parisamAptistAvatkAlapramANazcAMdromAsaH ekapaurNamAsI parAvarttazcAdrAmAsa iti yAvat athavA caMdracAraniSpannatvAdupacAratI mAsopi caMdraH / caH samuccaye, dIrghatvamArSatvAt uuitikratuH sacakila lokaruDhyASaSTyahorAtrapramANIdvimAsAtmakastasyAddhamapimAso'vayavesamudAyopacArAtaRturevArthAtparipUnatriMzadahorAtrapramANaH eSaevaRtumAsaH / karmmamAsaitivA sAvanamAsaitivA vyavahriyate, uktaMca esacaiva uumAso kammamAsosAvaNamAso bhannaiiti / AdityasyAyamAdityaH / patyuttarapadayamAdityaditaNya'NapavAdI vetiNyapratyayaH, vyaMjanAtyamyantasya Page #73 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra - chedasUtram-1-1/1 sarUpevA itipAkSikasyaekasyayakArasyalopaH / sadhaikasya dakSiNAyanasyottarAyaNasya vA tryazItyadhikadinazatapramANasyapaSTabhAgamAnaH yadivA AdityacAra niSpannatyAdupacAratomAsoppAdityaH, abhivahie yatattoititatazcaturthAdAdityAnmAsAdanaMtarapaMcamAmAso'bhivarddhitaH, abhivaddhitInAma-mukhyatastrayodazacaMdramAsapramANaHsaMvatsaradvAdazacaMdramAsapramANAtsaMvatsarAdekena mAsenAbhivarddhitatvAta, paraMta dvAdazabhAgapramANaAmAsoppavayavesamudAyopacArAdabhivarddhitaH epapaMcavidhaH kAlamAsaH tuH puraNArthaH tadevamuktAnAmatonAkSatrAdayaH paMcApimAsAH sAMpratameSAmeva mAsAnAM dinaparimANamabhidhitsustadAnayanAya karaNamAha - [bhA.199] rikkhAImAsANaM krnnminnmNtuaannnnovaao| jugadinarAsiMThAviya aTThArasayAitIsAiM / / vR- RkSeSucaMdrasyaparivartanatomAsopyAdheye AdhAropacArAtRzaH RkSaAdiryeSAMteRkSAdayaH / AdizabdAtcaMdramAsAdiparigrahaH / teSAmRkSAdInAM mAsAnAmAnayanopAyakaraNamidaM vakSyamANaM tadevAha jugadinetyAdi yugecaMdrAbhivarddhita saMvatsarapramANe dina gazirahorAtra rAziyugAdinarAzistaMsthApayitvAkiyatpramANamityAhaaSTAdazazatAnitriMzAnitriMzadAdhikAnietAvAn dinarAziyugebhavatIti kathamavasIvateiticet ? ucyate, ihasUryasyadakSiNuttaraMvA ayanaM cazItyadhikadinazatAtmakaMyugeca paMcadakSiNAyanAnipaMcottagayanAnisarvasaMkhyayA dazAyanAnitatastrayazItyadhikaMdinazataMdazakena guNyate ityAgato yathokto dinarAzirevaM pramANaM dinarAziMsthApayitvA kimityAha - bhA.200] tAheharAhibhAgaM, rikkhAIyANadinakaraMtANaM | sattaTThI bAvaTThI egaTTI saTThIbhAgehiM / / vR-tato dinarAzisthApanAnaMtaramRkSAdInAMRkSamAsaprabhRtInAM dinakarAMtAnAMsUryamAsa paryaMtAnAMnakSatra caMdrAdityamAsAnAmityarthaH dinamAnAnayanAya yathAkramaM saptaSaSTi dvASaSTi ekaSaSTi ghaSTibhAgeH saptaSaSTyAdibhirbhAgahArarityarthaH bhAgaMharAhitti hara tato yathoktaM nakSatrAdimAsagatadinapariNAmAgacchatitaccottaratradarzayiSyate, sAMpratamabhivarddhita mAsagatadina parimANAnayanAyavedaMkaraNamiti karaNAMtaramAha - [bhA.201] abhivaDDiyakaraNaMpunaThAviyarAsiimaMtukAyavvaM / UNAlI sasayAiMpaNaThAiManUnAI / / vR- abhivarddhitakaraNamabhivarddhitamAsagatadinaparimANAnayanAyakaraNaM punaridaM vakSyamANaM kartavyaMprayoktavyamitiyogaH tadevAhasthApayitvArAziMkiMpramANamityataAha ekonacatvAriMzat zatAnipaMcaSaSTyadhikAnyanyUnAniparipUrnAnikepArAzi'syamiticet / ucyate,abhivarddhitamAsagatadina caturvizatyuttara zatabhAgAnAM tathAhyabhivarddhitamAsasya dinapariNAmamakAtriMzadahAg2atraekaviMzatyuttaraMzataMbhAgAnAM ahorAtrAzca pratyekaM ekatriMzarviMzatyuttarazatenaguNyate jAtAnyaSTAtriMzatzatAni catuzcatvAriMzadadhikAnI uparitanaM ca ekaviMzatyuttaraM zataMtatraprakSipyate jAtIyathoktapramANa rAziH / / taMsthApayitvAkimityAha - [bhA.202 eyassabhAgaharaNaMcavIseNaMsaeNakAyavyaM / jeladdhAte divasAsaMsAbhAgAmunayavvA / / Page #74 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 1, mUlaM : 1, [bhA. 202] vR- etasya anaMtaroditasya paMcaSaSTyadhikaikonacatvAriMzacchatapramANasyarAzezcaturviMzatyadhikenazatenabhAgaharaNaM bhAgecahate aMkAlabdhAste divasA jJAtavyAH zeSAstvaMkA uddharitA ahorAtrasya caturviMzatyuttarazatabhAgAH / [ bhA. 203 ] 73 ahavAvitIsaiguNe, sesetenevabhAgahAreNa / bhaiyaM mijaMtu labbhaite umuhuttAmuNeyavvA / / vR- athavetiprakArAMtaradyotane, taccaprakArAMtaramidaMlabdha divasAnAmuparibhAgAstAvattadavasthA eva dhriyaMte tathaiva zAstre vyavahAra darzanAt athavA apisamuccaye sa ca samuccayaH prakArAMtarasyai vAnyasyA zrUyamANatvAt zeSe uddharite rAzaumuhUrttAnayanAyastriMzadguNekRtetatastenaiva caturviMzatyuttarazatapramANena bhAgahAreNa bhakte yatlabhyatetemuhUrttAjJAtavyA / [bhA. 204] tassavijaM avasesaM bAvaTIeutarasaguNakArI / guNakArabhAgahAre bAvaTIeya uvavaTTI / / vR-tasyApimuhUrttasyasaMbaMdhiyadavazeSamudbharitaM tasyamuhUrttagatadvASaSTibhAgAnayanAya dvASaSTyA guNakAraH guNakaraNaM kimuktaM bhavati yadavazeSaMtiSTati, tatudvASaSTyA guNyate tatoguNakArabhAgahAreitiyasyoparitanasyarArzerguNakaramabhavat sa guNakAra yogAtguNakAraH, adhastanastubhAgaMharatItibhAgahAraH guNakAraJca bhAgahArazcaguNakArabhAgahAraM samAhAro dvaMdvastasmin SaSTIsaptamyorthaMpratyabhedastataetaduktaM bhavati guNakArabhAgahArayodvaSiSTyA apavartto'pavarttanAkriyate / [ bhA. 205 ] dohiM tu hite bhAge jeddhAte bisaThibhAgAo / eesimAgayaphalaMrikkhAINaM kameNaimaM / / bR- bhAgahArarAzezcaturviMzatyadhikazatapramANasyadvASaSTayA pavarttanAyAM jAtaudvau tAbhyAM tudvAbhyAMhRte bhAge ye aMkA labdhAstedviSaSTibhAgAeva turevakArArthoH muhUrttasya jJAtavyAH sAMpratamAgataphalapratipAdanArthamidabhAha eesimityAdieteSAM bhAgahArANAMmRkSAdInAM nakSatrAdimAsAnAM dinaparimANA navanAyabhAgaM haratAM, yat AgatamevaphalamAgataphalaM tat krameNa RkSAdi mAsaparipATyA idaM vakSyamANaM tadevAha ahoratasattavIsaMta sattasattaDibhAganakkhatto / [bhA. 206 ] guNatI bisadvibhAgAyabattIsaM / / vR- nAkSetrI nakSatra saMbaMdhImAsaH saptaviMzatirahorAtrAH saptaSaSTibhAgAH triH sapta trayovArAsapta ekaviMzatirityarthaH tathAhiyugadinarAziH triMzadadhikASTAdaza zatapramANo dhriyate, tasya saptaSaSTiryugenakSatra mAsA, iti saptaSaSTyA bhAgohiyate labdhAsaptarvizati rahorAtrA ekaviMzatirahorAtrasyasaptaSaSTibhAgAH, tathA cAMdrazcaMdramAsaekonatriMzadahorAtrAdvASaSTibhAgA ahorAtrasyadvAtriMzat tathAhitasyaivayugadinarAzestriMzadadhikASTAdazazatamAnasya yuge caMdramAsAdvASaSTiriti dvApaSTyAbhAgehate etAvadevalabhyate iti / uDumAsotIsadinA AicyotI sahoi addhaM ca / abhivaDhiekattIsAegavIsasayaM ca bhAgANAM / / [bhA. 207] - vR-RtuH mAsaparipUrnAni triMzaddinAni ekaSaSTiryugeRtumrmmAsaityekaSaSTyA anaMtaroditasyadhruvarAzerbhA gaharaNe etAvattolabhyamAnatvAt / Aditya Aditya mAso bhavati, triMzadahorAtrA ahorAtrAsyArddhaM yataH sUryasyayuge mAsAH SaSTistataH SaSTAyAdhruvarAzerbhAgaharaNe etAvallabhyate iti abhivarddhito abhivarddhitamAs Page #75 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 74 vyavahAra - chedasUtram-1-1/1 ekatriMzadahorAtrA ekasyacAhorAtrasya caturviMzatyuttararAtabhAgAnAmakaviMzazataM ekaviMzatyadhikaMzataM tathAhi ekonacatvAriMzacchatAnAMpaMcaSaSTyadhikAnAM caturviMzatyuttareNa zatenabhAge hriyamANe yathoktaM labhyataeveti athavA nabhAgaiH saMkhyA kiMtumuhUrtAdibhirataAha - [bhA.208] ekattIsaMcadinAiguttIsamuhuttasattarasabhAgA / eththapuraNaahigAronAyavvokammamAseNa / / vR- ekatriMzaddinAni ekonatriMzanmuhUrtAsaptadazadvASaSTibhAgAH ekatriMzadinAnitAvatpUrvavattato yadekaviMzatyuttaraMzatamavazeSajAtaMtat ahorAtrasyatriMzatmuhUttAIti muhUrtAnayanAyatriMzatAguNyatejAtAni triMzadadhikAniSaTtriMzatzatAni eteSAMcaturviMzatyadhikenazatenabhAgaharaNAM labdhAekatriMzatUmuhUrtA zeSamavatiSThatecatuHtriMzatsadvApaSTibhAgAnayanAyadvASaSTyAguNyatejAtAnyekaviMzatizatAnyaSTottarANi teSAMcaturviMzatyuttarazatenabhAgohiyatelabdhAH paripUrNAH saptadazadvASaSTibhAgAHatrapunaHprAyazcittavidhAvadhikAraH prakRtaMjJAtavyo nakSatrAdinAmAsAnAMmadhyekarmamAsena, saMpratibhAvamAsapratipAdanArthamAha - [bhA.209} mUlAdivedagokhalu bhAvejovAvijANato tassa / nahiagginANatoggINANaMbhAvo tato anno / / vR- bhAvabhAvomAsodvidhA Agamato noAgamatazcatatranoAgamataH khalumUlAdivedakaH, mUlakaMdakAMDapatrapuSpaphalavedakaH kimuktaM bhavate / yodhAnyamApajIvodhAnyamASabhavevartamAno mUlarUpatayA kaMdarUpatayA kAMDarUpatayA patrarUpatayA puSparUpatayA phalarUpatayA vA dhAnyamASabhAvAyurvedayate, sanoAgamatobhAvamAsaH,prAkRtemASazadvasyApimAsaitirUpasaMbhavAta AgamataAhajovAvijANato tassa tasyamASasyamAsasya vA yo jJAyako jJAtA api zabdAdupayuktazca sa AgamatobhAvamAsaH, upayogIbhAvanikSepa itivacanAt atraparaAha nahItyAdi, nanu yadi mAsasyajJAtA tatracopayuktastathApikathamasaubhAvamAsaH tahagnijJAnopayuktomANavakognihapAkAdyartha kriyAkAritvAbhAvatsUrigraha nANamityAdiyadetaduktaMtadasatasamyagavastutattvAparijJAnAt ihAdyarthAbhidhAnapratyayAstulyanAmadheyAH tathAhighaTopighaTa ityabhidhIyate ghaTazabdopighaTajJAnamapi ghaTaiti etacca sarvavAdinAmavisaMvAdasthAnaM tatomAsajJAnamapimAsazabdavAcyaMtaccabhAvo jIvaguNAtvAta sa ca jJAnalakSaNobhAvastasmAdAtma nA'nanyaitimAsa jJAnApayuktAbhAvamAsaH atra SaDvidhamAsanikSepa madhyakAlamAsanAdhikArastatrApikarmamAsenetyanaMtaramevoktaM zeSAstvapAkaraNabuddhayopanyastAH etadevanikSepa prarUpaNAyAH phalaM yata prastutasyavyAkaraNamaprastutasyanirAkaraNamiti, yaduktama prasutArthApAkaraNAt prastutArthavyAkaraNAcanikSepaH phalavAnititadevaM mAsanikSepaprarUNAkRtAsaMpratiparihArazabda nikSepaprarUpaNArthamAha. bhA.210 nAmaMThavaNAdavieparisya pariharaNa vajjaNugahatA; bhAvAvaNesuddhe nava parihArassa naamaaii| vR- parihArazabdovibhakttipariNAmana sarvatrasaMbadhyate, tadyathAnAma parihAra: sthApanAparihAraH / davie iti dravyodravyaviSayaH parihArodravyaparihAraH, parigyaparihAraH pariharaNa parihAra:vRjIvarjanavRjyateiti varjanakarmaeyanaTavarjanamityarthaH varjanasyaparihArovarjanaparihAraH anugRhyate iti anugrahaH karmaNya ca tasyabhAvo anugrahatA'nugrahaNamityarthaH, / anugrahatayA parihAro'nugrahatA parihAraH, bhAvattibhAvaciMtAyAmApanne ApannasyaparihAra ApannaparihAraH, azuddha zuddhasya parihAraH evaM parihArasyanAmAdi vizeSaNato Page #76 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 1, mUlaM : 1, [bhA. 210] 75 navanAmAni bhavaMti eSagAthAkSarArthaH adhunA bhAvArtha ucyate, tatra nAmasthApanaM pratIta, dravyaparihArI dvidhA Agamato no Agamatazca tatrAgamalaH parihArazabdArthajJAtA tatra cAnupayuktaH, noAgamatastridhA jJazarIraM bhavyazarIraM tadvyatiriktaH tatra jJa zarIra bhavya zarIre prAgvat / tadvyatirikta parihAra pariya parihArAdi pratipAdanArtha mAha bhA. 211/ - bR- dravya iti dvAra parAmarzaH no Agamato jJa zarIra bhavyazarIravyatirikto dravyaparihAronAma yat kaMTakAdi kaMTakamAdizadvAt sthANu viSasappAdikaM ca pariharati dravyasya parihAro dravyaparihAra iti vyuttyateH / parirayo nAma paryAhAraH paridhiritiyAvat uktaM ca pajjAhArottivA pariraoti vA egaThaM; parirayeNa parihAraH / pariraya parihAraH sa ca pariyo bhavati saMbhavati, giri nadyAdInAM viSayeiyamatra bhAvanAyat girinadImAdi zabdAt samudramaTavIM vA parirayeNa pariharati eSa parizyaparihAraH / tathA parihiyate iti pariharaNAM bhAve anaTtaccadvidhA laukikaM lokottaraM ca tatra laukikaM yathA mAtA putraM pariharati bhrAtaraM pariharati na paribhuMkte ityevamAdi, lokottaraM sAkSAdAha - pariharaNAdharaNAbhoge lokottaraM pariharaNaM dvidhAdharaNe bhogeca / dharaNa pariharaNAM, paribhogapariharaNaM cetyarthaH, tatra dharaNapariharaNAM nAma yat kimapyupakaraNAM saMgopayati pratilekhati ca na paribhuMkte, paribhoga pariharaNa yat sautrikakalpAdi paribhuMkta prAvRNotItyarthaH / uktaMca, loge jahamAtAU puttaM pariharati, evamAdIo louttara parihAro duviho paribhoga dharaNeyaM / atraivaMvyutpatti pariharaNamevaparihAraH / pariharaNA parihAra: louttaravajjaitarie varjavarjyaM, tadvidhA logatti laukika, uttarati lokottaraM, laukikaM dvidhA itvaraM yAvat kathitaM ca, tatretvaraMyat sUtakaM mRtakAdidazadivasAn yAvatvarjyate itiyAvatkadhitaM baruDachipakacarmmakAraDoMbAdi etehiyAvajjIvaM ziSTaiH saMbhogAdinA varjyate, lokottaramapavirjyaM dvidhA itvaraMyAvatkathitaM ca tatretvaraM dAne abhigamasaDDe ityAdi yAvatkathi kamaGkArasapurisesuMvIsaM ithvIsudasanapuMse, ityAdi varjya ittarie ityatretvaragrahaNamupalakSaNAM tena yAvatkathikamityApidraSTavyaM tasyaparihAraH parityAgo varjana parihAraH / khoDAdibhaMganuggahabhAve AvaNasuddhaparihAro / mAsAdI AvaNAM tenau pagayaM na annehiM / / | bhA. 212 | ? kaMTagamAdI davve, girinadi mAINa parirayo hoi pariharaNadharaNAbhoge. louttaravajja ittarie / bR. khoTabhaMgaitiyAukkoDabhaMgaitivA akSobhaMgaitivA ekArtha, uktaMca nizIthacUrNokhoTabhaMgottibAukvoDabhaMgottivA akkhoDa bhaMgotti egaTTaM / / khoTaMnAmayat rAjakulehiraNyA vidravyaMdAtavyaM / AdizabdAt veSTikaraNaM cArabhaTAdInAM bhojanAdi pradAnamityAdi parigrahaH, khor3AderbhagaH khoDAdibhaMgA'nugrahaH padaikadezepadasamudAyopacArAdanugrahaparihAraH / etaduktaM bhavaMti rAjakRtAnugrahavazena ekadvitryAdi varSa maryAdayAthayoktarUpakhoTAdibhaMjana ekaMdve triNi varSANi yAvat vasati tAvantaMvAkAlaMyAvat rAjJAnugrahaH kRtastAvaMtaMkAlaM vasati na ca hiraNyAdi pradadAti nApi veSTiM karoti na cApi cArabhaTAdInAM bhojanAdi pradAnaM vidhatte eSa khoTAdibhaMgoanugraha parihAraH, bhAveiti bhAvaviSaya parihAro dvidhA tadyathA ApannaparihAraH zuddhaparihArazca tatra yat vizuddhaH san paMcayAmamanuttaraM dharmaM pariharati karoti, parihAraH zabdasya paribhoge'pivarttamAnatvAt sa zuddhaparihAraH zuddhasya sataH parihAraH paMcayAmAnuttaradharmmakaraNaM zuddhaparihAra Page #77 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 76 vyavahAra - chaMdasUtram - 11/1 iti vyutpatteH yadivA yo vizuddha kalpavyavahAra kriyate, sa zuddhaparihAra zuddhazcAsau parihArazca zuddhaparihAra iti vyutpatteH / yathA yat mAsikaM vA yAvat SaNmAsikaM vA prAyazcittamApanaM tat Apane aparibhogapivarttate, parihiyate iti, parihAraH / karmmaNidhaJ Apannemeva parihAraH / ApannaparihAra iti vyutpatteH tathAcAha mAsAdI Avatre iti mAsAdikaM yatprAyazcittasthAnamApannaM tat Apane ApannaparihAre draSTavyaM mAsAdikaM yat prAyazcittasthAnamApannaM tat ApannaparihAra iti bhAvaH / athavA pariharaNAM parihAra iti bhAvedhaJ / Apannena prAyazcittasthAnena parihAro varjanaM sAdhoritigamyate ApannaparihAraH / tathAhi sa prAyazcittI avizuddhatvAt vizuddhacaraNaiH sAdhubhiryAvat prAyazcita pratipattyAna vizuddho bhavati tAvat parihiyate iti iha tena ApannaparihAreNa prakRtamadhikAro na zeSeH parihAraiH tadevaM parihAra zabdanikSepa prarUpaNakRtA, saMpratisthAnazabde nikSepaprarUpaNArthamAha [ bhA. 213 ] - nAmaMThavaNAdavie, khetta'ddhA uDDavasahi viratIya / saMgamapaggahajI he acalagaNANa saMdhaNA bhAve / / vR . iha sthAnazabda prakaraNAt pratyekamabhisaMbadhyate / nAmasthAnaM davie iti dravye dravyasya sthAnaM dravyasthAnaM kSetrasthAnaM addhAkAla ityanarthAMta kAle kAla evavAsthAnaM kAlasthAnaM urdhvasthAnAM vasatisthAnaM viratisthAnaM saMyamasthAnaM pragrahasthAnaM yodhasthAnamacalasthAnaM gaNanAsthAnaM saMdhanAsthAnaM bhAvebhAvaviSayaM 1 eSagAthAkSarArthaH / bhAvArtha ucyate tatra nAmasthApane pratIte dravyasthAnaM dvidhA Agamato nIAgamatazca AgamataH sthAnazabdArthajJAtAtatracAnupayuktaH, noAgamato jJazarIra bhavyazarIra tadvyatirikta bhedAt trividhaM tatra jJazarIrabhavyazarIre pratIte iti, tadvyatirikta dravyasthAnaM kSetrAdi sthAnaM ca pratipAdayati / / [ bhA. 214 ] sacittAdIdavvaMkhette gAmAdi aTTha duvihAo / suranAgabhavaThANaM sesANaM kAyabhavaThANaM / / bR- jJazarIra bhavyazarIra vyatiriktaM no AgamatI dravye dravyasya sthAnaM tridhA sacittAdi / padaikadeze padasamudAyopacArAdevaM nirdezo yAvatpunaridaMdraSTavyaM sacitadravyasthAnAdi tadyathA sacittadravyasthAnamacittadravyasthAnaM mizradravyasthAnaM ca / tatra sacittadravyasthAnamapi tridhA dvipada sacittadravyasthAnaM catuSpada sacittadravyasthAnamapadasacittadravyasthAnaM ca tatra dine dine yatra manuSyA upavizaMti, tacca dvipadAnAM sacittadravyANAM sthAnaM yatra punardinedine catuSpadAgavAdayo nivasaMti tacca catuSpada sacittadravyasthAnaM yatrapunargurukaMphalaM nikSipyate tatrApadAnAM haritakAyAnAM sthAnaM jAyate kileti tat apadasacittadravyasthAnaM yatra phalakAdIni nikSipyate tat acittadravyasthAnaMyatpunasteSAmeva dvipadAdI nAmalaMkRtavibhUSitAnAM sthAnaM jalabhRtasya vAghaTasya yat sthAnaM tat mizradravyasthAnaM khette gAmAdiiti / kSetre vicAryamANe gAmAdi draSTavyaM kimuktaM bhavati, kSetraM nAmagrAmanagarAdistasyasthAnaM kSetrasthAnaM, athavA yatra kSetre grAmAdigrAma nagarAdi nivezyate tat kSetraM grAmAdInAM sthAnamiti kSetrasthAnaM kSetramevasthAnaM kSetrasthAnamiti vyutpatteH, tathA ca loke grAmAdInAmudvasitAnAM sthAnamavalokyavaktAbhavati / idaM grAmasthAnamidaM nagarasthAnamiti addhaduvihAu ityAdi / addhAkAlaH sa dvidhA jIveSu ajIveSu ca tatrAjIveSu yasya yAvatI sthitiH tasyatAvAn kAlaH sthAnaM jIveSu saMsAriSu punardvividhaH kAlaH kAryasthitiH bhavasthitizca tatra suranArakANAmekabhavAvasthAnAt bhavasthAnaM bhavasthitiH kAlasthAnaM, zeSANAM tiryaDmanuSyANAmanekabhavagrahaNasaMbhavAt kAyabhavasthAnaM yathAsaMbhavAkAya sthitiH kAyasthAnaM avasthitiH, zravasthAnaM Page #78 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 1, mUlaM : 1, [bhA. 214] 77 kAlasthAnamityarthaH athavA kAlasthAnaM samaya AvalikA ityAdi kAlasAmAnyasya eteSu vizeSeSvavasthAnAta, UrdhvAdi sthAnapratipadanArthamAha - [ bhA. 215 ] ThANanisIyatu aTTaNa uDDA dIvasahi nivasae jathya / virattIdese sacce saMjamaThANA asaMkhAu / / vR- mUlagAthAyAM urdhvagrahaNaMtajjAtIyatayA niSIdanatvagvarttanayorupalakSaNaM tataihoktamUrdhvAdikiMtat UrdhvAdInicedata AhasthAna niSIdanatvamvarttanAnisUtretravibhaktilopaH prAkRtatvAt tatrasthAnamUrdhvasthAnaM kAyotsargaityarthaH, niSIdanamupavezanaMtvagvarttanaMzayanaM tathA sAdhujanaitaro vA yatranivasatisA vasatiH savasthAnaM vasatisthAnaM, viratidvidhAdeze sarvasmiMzca tatradezaviratiH zrAvakANAMpaMcANuvratabhAvAt sarvavirati sAdhUnAmpaMcamahAvrata bhAvAt saivasthAnaM tatra zrAvakANAM sAdhUnAM cAvasthAnAt virartisthAnaM saMyamasthAnaM jJAnadarzanacAritra pariNAmAtmakodhyavasAya vizeSaH tAnyasaMkhyeyAni tatraprathamamapi saMyamasthAnaM paryavaparimANaciMtAyAM sarvAkAzapradezebhyo'naMtaguNaM dvitIyAdInitu saMyamasthAnAni tAni uttarottara vizudhdhyApravarddhamAnAni yathottaramanaMtabhAgAdhikAdIni SaTsthAnaka parivRdhdhyAjJAtavyAni tAni ca sAmAyikavataH chedopasthApanavatazca pratyekaM mUladArabhyAsaMkhyeyAniparasparaMtulyAni catAni parihAravi zuddhitvAt tataH paraMyAnyasaMkhyeyAni saMyamasthAnAni tAni pratyekaMtrayANAmapi parihAravizuddhika 1 / sAmAyika | 2 | chedopasthApanavatAM ca pratyekaMprAyogyANi, natu prihaarvishuddhikaanaamtivishuddhtvaat| tataH parANi sUkSmasaMparAyasyaiva kevalasyaprAyogyANi natu sAmAyikAdivatAmativizuddhatvAt, tAnicAMtarmuhUrttasamayapramANAnyasaMkhyeyAni tataH paramanaMtaguNamekaM yathAkhyAtaM saMyamasthAnaM sthApanA; pragrasthAna pratipAdanArthamAha - | bhA. 216] paggahaloiyareya, ekvekko tattha hoi paMcaviho / rAyajuyarAyamace sedvipurohiya logaMmi / / vR- prakarSeNa pradhAnatayA vAgRhyate upAdIyate iti pragrahaH karmmaeyal pratyayaH pradhAnapuruSaH sa dvidhA laukika itarazcatatra tayordvayormmadhyeekai kolaukika itarazcapratyekaMbhavati paMcavidhaH paMcaprakAraH / tAnevapaMcaprakArAn laukike tAvaddarzayati rAjAprajApatiryuvarAjaH dvitIyasthAnavatrtI amAtyo rAjakArya ciMtAkRt zreSThItuSTanarapati pradatta zrIdevatAdhyAsita sauvarNapaTTa vibhUSitottamAMgInagaraciMtAkArI nAgarikajana zreSTaH, purohitaH zAMtikarmmakRt / eSapaMcavidhaH pragraholoke rAjAdInAMjanaiH pradhAnatayo pAdIyamAnatvAt itaramAha - bhA. 217) Ayariya uvajjhAe pavattidhere taheva gaNavacche / eso loguttaritI paMcaviho paggaho hoi / / vR- AcAryonuyogAcAryAdiko, upAdhyAyaH sUtrapradAyI, pravarttayatItyevaM zIlaH pravarttAH pravartakaH dhamrme viSIdatAM protsAhakaH sthaviraH zrutasthavirAdiH, gaNAvacchedako gaNataptikArI eSa lokottariko lokottarabhAvI paMcavidhaH pragraho bhavati AcAryAdInAM lokottarepradhAnatayopAdIyamAnatvAt; yodhAdisthAnapratipAdanArthamAha - [bhA. 218 ] AlIDhapaccAlIDhe vesAhe maMDale va samapAe / ayaleyanireyakAle gaNaNe ekkAijokoDI / / Page #79 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 78 vyavahAra - chedasUtram-1-11 __ vR-yodhAnAMsthAnapaMcavidhaMtadyathAAlIDhaMpratyAlIDhaMvaizAkhamaMDalaMsamapAdaMca,tatradakSiNamurumagratA mukhaM kRtvA vAmamUraM pazcAtmukhamapasArayati / aMtarAcadvayorapi pAdayoH paMcapAdAH tato vAmahastena dhanurgRhItvA dakSiNAhastenapratyaMcAmAkarSAti tat AlIDhasthAnaM yatpunarvAmamUhamagrato mukhamAdhAya dakSiNamUruMpazcAtmukhamapasArayatiaMtarA vAtrApidvayorapipAdayoH paMcapAdAstataH pUrvaprakAreNayudhyatetat pratyAlIDhaM sthAnamAlIDhasya pratipathiviparItatvAt pratyAlIDhaM pratyunaH pArNI abhyaMtarAbhimukhe kRtvA samazreNyAkaroti agrimatale ca bahirmukhe tato yudhyate tat vaizAkhaM sthAnaM tathA dvAvapi pAdau samo dakSiNavAmato'pasArya Uru prasArayati yatAmadhye maMDalaM bhavati aMtarA catvAraH pAdAstat maMDalaM dvAvapi pAdau samau niraMtaraM yat sthApayati jAnunI uU cAti sarane karoti tatsamapAdaM, etaihiM paMcabhirapi sthAnairyodhAyathAyogaM yudhyaMte, tat etAni yodhasthAnAti, tathA acalo niHprakaMpaH paramANvAdirbhavati, yanirajakAletatacalasthAnaM acalaMcatatasthAnaMcAvasthAnamacalasthAnamitivyutpattervAnirajakAlaca paramAevAdInAmayaM paramANupugaleNaMbhaMte nizyakAlatokevacirahoijahanneNaMekasamaya, ukkoseNaM asaMkhenaM kAlaM asaMkhejAvA ussappiNiosappiNioityAdi / tathA gaNanesaMkhyAyAMsthAnamekAdiekaMdazazataM sahastramityAdi yAvat koTI koTyaH paryaMtatvamabhidadhAnaM etajjJApayati, prAyo lokavyavahArekoTyAH paraMsaMkhyAsthAnakoTyeva dazazatAdivizeSitAnitvanyatsaMkhyAMtararupasthAnamiti |sNdhnaasthaanmaah| [bhA.219] raJjayamAdiacchinnaM, kaMcuyamAdINa chintrasaMdhaNayA / seDhidugaMachinaapuvvagahaNaM tubhAvaMmi / / vR-saMdhanA saMdhAnakaraNaM sA dvidhA dravyasaMdhanA bhAvasaMdhanA ca dravyasaMdhanA dvividhA cchinnasaMdhanA acchinnasaMdhanAcatatrarajjukAdikamachinnaMyatvalayatiepA chinnA dravyasaMdhanAkaMcukAdInAM chinnasaMdhanatA kaMcukAdayo hyanyonyakhaMDamIlanataH saMdhIyate tataste chinnasaMdhanA / bhAvasaMdhanApi dvidhA, chinnasaMdhanA achinnasaMdhanA ca tatrAchinnasaMdhanA zreNidvikamupazamazreNiH kSapaka zreNityupazamazreNirachitrasaMdhanA kSapakazreeyAmapidarzana saptakakSayAnaMtaraMkaSAyASTakAdikSapayituMpravRtto niyamAdAkevalaprApte nivartate, tataHkSapakazreNirapyacchinnasaMdhanA, apuvvagahaNaMtubhAvaMmiitiprazasteSubhAveSupravarttamAnoyadapUrvaMbhAvaM saMdadhAti epApyachinnAbhAvasaMdhanAzubhabhAvasaMdhanasyA vyavachinnatvAt / iyaM punaH chinnasaMdhanA / / [bhA.220] mIsAto udaiyaMgayassamIsagamanepunocchinnaM / - apasatyapasatthaMvAbhAve pagayaMtucchinneNa / / . vR-chinnAbhAvasaMdhanAmizraH kSAyopazamiko bhAvaH tasmAt mizrAt kSAyopazamikAt bhAvAt yadA audayikaM bhAvaM saMkrAmati tadA tasya audayikaM gatasya chinnaM bhAvasaMdhAnaM bhAvAMtare saMkrAMtatvAt, tathA tasmAdaudabika bhAvAt yadApunarmizragamanaM bhavati mizra bhAvaM saMkrAmati tadApi chinnaM bhAvasaMdhAna evaM zeSeSvapibhAveSu yathA yathAyogaMbhAvanIyaM, athavA dvividhA chinnabhAvasaMdhanA prazastA'prazastA ca tatra yadA prazastai caraNAdibhAve sthitaH san tathAvidhakarmodayavazato'prazastaM caraNabhAvaM saMkrAmati, tadA aprazastA chinnAbhAvasaMdhanA yadA punaraprazastAdacaraNabhAvAt prazastaMcaraNabhAvaM saMkrAmati tadA prazastA chinnAbhAvasaMdhanA atra prakRtamadhikAraH cchinnena bhAvasaMdhAnena tatrApyaprazastena tathAhi prAyazcittasthAnaM tadA pratisaMvataM yadA prazastAbhAvAda prazastaMbhAvaM saMkrAMto bhavati tadevaM sthAnanirupaNA kRtA, saMprati baTuktaM sUtrapaDisevittA iti tatra pratisevanA vyAkhyAnArthamAha - Page #80 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka H 1, mUlaM : 1, [bhA. 221] 79 [bhA.221) mUluttarapaDisevA mUlaM paMcavihe uttaredasahA / ekekkA viya duvihA dappe nAyavvA / / vR-pratisevanAnAmapratisevanAsAcadvidhAmUnottaratti, padaikadezepadasamudAyopacArAtmUlaguNAticAra pratisevanA, uttaguNAticArapratisevanAcatatramUlepaMcavihattimUlemUlaguNAticArapratisevanApaMcavidhA paMcaprakArA, mUlaguNAticArANAMprANAtipAtAdInAMpaMcavidhitvAduttarattiuttaraguNAticArapratisevanAdazadhA dazaprakArA uttaraguNAnAMdazavidhatayAtadaticArANAmapidasavidhatvAt teca dazavidhAuttaraguNAdazavidhaM pratyAkhyAnaMtadyathA - anAgatamatikrAMtaMkoTIsahitaMniyaMtritaM, sAkArasanAkAraM, parimANakRtaMnivazeSa sAMketikamadvA pratyAkhyAnaM ca / athavA ime dazavidhA uttaraguNAH / tadyathA piMDavizodhireka uttaraguNaH paMcasamitayaH paMcauttaraguNAH evaM SaT tapobAhyaM SaTprabhedaM saptama uttaraguNaH abhyaMtara SaTprabhedamaSTamaH, bhikSupratimA dvAdazanavamaH abhigrahAdravyakSetrakAlabhAvabhedabhinnAdazamaH eteSudazavidhepUttaraguNeSuyAticArapratisevanA sApi dazavidheti ekekAviyaduvihA ityAdi ekaikA mUlaguNAticArapratisevanA uttaraguNAticArapratisevanAca pratyekaM saprabhedAdvividhA dviprakArAjJAtavyA tadyathA dakalpeca darpikA kalpikA cetyarthaH / tatrayA kAraNamaMtaraNapratisevanA kriyatesA darpikAyA punaH kAraNesA kalpikA / atraziSyaH pRcchati - bhA.222 kihabhikkhU jayamANoAvajai mAsiyaM tuparihAraM / kaMTagapahevachalanA bhikkhUvitahA viharamANo / / vR- kathaM kena prakAreNa bhikSuryatamAnaH sUtroktanItyA prayatnaparo mAsikaM parihAraM prAyazcittasthAnamApadyate, naivApattisaMbhavo, yatanayA sarvatra pravRtteritibhAvaH, AcArya Aha kaMTagetyAdi kaMTakAkIrNaH paMthAH kaMTakapathastasminnivayatanayApi vartamAnasyacchalanAbhavati, tatobhikSurapitathA viharanyatamAno mAsikamApadyateprAyazcittasthAnamiti, atraiva dRSTAMtaramAha - bhA.223) tikkhami udagavege, visamaM vivajalaMbhivaccaMto / kuNamANo vipayattaM avaso jaha pAvaepaDaNaM / / vR- tIkSNe atiprabale zIdhra ca udakavege udakaraye yadi vA viSame atidurgame vijale sakardamasthAne vrajan puruSaHkurvannapi prayatnamavazo yathAprApnoti patanaM[bhA.224) ihasamaNasu vihiyANaMsavvapakSeNa vIjayaMtANaM / kammodaya paccaiyA virAdhanA kassaibhavejjA / / vR-iha zramaNA liMgamAtradhAriNopivyavahriyaMtezAkyAdayopica,tatastadvyavacchedArthasuvihitagrahaNaM zobhanaM vihitamanuSThAnaM yeSAM te suvihitAstataH zramaNazabdena saha vizeSaNasamAsaH tathA prAguktadRSTAMtaprakAreNasuvihitAnAM sarvaprayatanesarvAtmanAsvazaktyanatikrameNa apizabdo bhintrakramAsa caivaM yojanIyaH, yatamAnAmapimadhye kasyApikarmodayapratyayikAkarmodayahetukA virAdhanA bhavet Aha? kimekAMtenaiva pratisevanA karmodayapratyayikA utAnyopi kazcitprakAraH pratisevanAyA asti? ucyate astItibrUmaH tathAcAha - bhA.225] .annavihupaDisevAsA una kammodaeNajA jayato / ___ sAkammakkhayakaraNIdappAjaya kammajananIDa !! Page #81 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 80 vyavahAra - chedasUtram-1-1/1 vR-karmodayahetukA yA pratisevanAsA tAvadekAsti kiMtvanyApi, karmodayahetukA yA vyatiriktApi pratisevA pratisevanAsti sAuna kammodaeNaMti tuzabdAvyayatvanAnekArthatvAt hatau tatoyamArthaH yataH sAnyApratisevanAnakodayahetukA, karpodayahetukatve anyathA yogAt |saac kAraNetatrApi yatanayA draSTavyA tatrayA kAraNejayatottiyatamAnasyayatanayA pravarttamAnasyapratisevanAsAkarmakSayakaraNIkarmakSayaM kriyate'nayeti karmakSayakaraNI karaNe anaTsAhinAvazasyasataH karmodayahetukA, kiMtusUtrAktanItvA, kAraNa yatanayAyatamAnasya tatastatrAjJArAdhanAtsA karmakSayakAriNI yA punaH pratisevanA darpaNa yAca kalpapyayatanavAsAkarmajananI tathAcAha / dappAjayakammajananIudappeNakAraNepicAyatasya pratisevA karmajanyateanayA karmajananI tadevaM yatodarpaNa kalpyepicAyatanayA pratisevanA kamajananI tataidaM siddhaM / / |bhA.226] paDisavaNAu kammodaeNakammamavi tannimittAgaM / annonnaheusiddhI tesiMbIyaMtakurANaMca / / vR- pratisevanA karmAdayena kimuktaM bhavati, pratisevanAyA hetuH karmodayaH kApica tannimittakaM pratisevanAnimittakaM,karmaNopihetuHpratisevanAitibhAvaH evaMteSAMpratisevanAkarmaNAmanyonyaM parasparaM hetusiddhiH hetubhAvasiddhiH keSAmiva parasparaM hetubhAvasiddhirityata AhabIjAMkurayoriva gAthAyAM dvitvepi bahuvacanaM prAkRtatvAt yathA bIjamaMkurasya heturaMkuropi ca parasparayA bIjasya heturityanayoH parasparaM hetubhAvastathA karmapratisevanayorapi / / [bhA.227) divAkhalupaDisevAsA ukahaM hoja pucchie evaM / bhaNai aMtovassaebAhiM vaviyAramAdIm / / vR- parasya cakSurAdipratyakSatastasya svasaMvedanapratyakSeNa dRSTA khalu pratisevA sA nu kSetrataH kva bhaveta iti evamanunAprakAreNapRSTesatibhaNyateuttaraMdIyate / aMtarmadhye upAzraye upAzrayasyabahirvA vicArAdiSu vicArAdi nimittaM bahirvinirgatasya upalakSaNametat tena kAlataH prazne divA rAtrau vA bhAvataH prazna darpaNakalpena vetyapivaktavyamiti / / [bhA.228) paDisevie dappeNaM, kappeNaMcAvi ajayaNAeu / naviNajaivAdhAto kaMvelaM hojna jIvassa / / vR-darpaNakalpanApyayatanayA pratisevitemAsikAdikamatIcAraM prAptenasaMvegamupagacchatA AlocanA prayoktacyA etacca ciMtavitavyaM nApi naiva jJAyate kAM celAM kasyAM velAyAM vyAdhAto jIvasya jIvaprANadhAraNe, jIvanaMjIvaH tasyajIvitasyetyarthaH vyAdhAtobhavet anAlociteca yadibhriyate, tato dIrdhasaMsArI bhavati tata etatbhaNyate / / [bhA.229] taMnakhamaMkhupamAto muhattamavi AsiuMsasalleNa / AyariyapAdamUle gaMtUNasamuddhare sallaM / / vR-yasmAdaciMtitaH patati, jIvitasya vyAdhAto'nAlocitecamRtasya dIrghasaMsAritA, tasmAtpamAto itiatradakArasya lopaHprAkRtatvAtpramAdataHpramAdavazenasazalyenAtIcArazalyayuktena muhUrtamapyAsituM nakSama,khunizcittaMkitvAcAryapAdamUlegatvAAlocanAvidhAnenaprAyazcittapratipattyAzalyamatIcArarUpaM samuddharet vizodhayetyasmAt - Page #82 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 1, mUlaM: 1. [bhA. 230] [bhA.230 nahusujjhaisasallo jahabhaNiyaM sAsaNejinavarANaM / uddhariyasavvasallo sujjhaijIvodhuyakileso / / vR- yathA bhaNitaM jinavarANAM bhagavatAmarhatAM zAsana tathA jJAyate jinavacanato jJAyate ityarthaH nahu naiva sazalyo atIcArazalyaparikalitastapazcaraNAdikaM prabhUtamapikurvan zudhyati avisuddhassa na vaDDai guNaseDhItattiyAThAi iti vacanAt kiMtudhdhRtaH sarvazalya saMstapazcaraNAdi bhAvatodhutaklezo'pagamita samasta karmajAlo jIvaH zuddhayati muktAtmA bhavatIti / / |bhA.231) ahagaMca sAvarAho Asovivapacchito gurusagAsaM | vaiyagagAme saMkhaDi patte AloyaNA tivihA / / vR- idamapi ca ciMtanIyaM, ahakaM ca ahamapi ca sAparAdhastasmAna mayA gurupAdamUle gatvA prAyazcittAbhyupagamena zalyamuddharaNIyaM evaM ca ciMtayitvA tasyAtIcArasya vizodhanArthamazca ivayathA sArathimanuvartayankvacidapyapratibaddhoazvoyAtitathAsaMyamakevalamanuvartayangurusakAzaMguroH samIpaM pratiprasthitojikAyAMgokulegrAme pracurotkRSTabhikSAlAbhesaMkhaDyAMvAkasyAMcidapratibaddhaH san gacchet gurusamIpaMcaprAptaH san AlocanAMdadyAtsAcA'locanA trividhAtadyathAvihArAlocanA upasaMpadAlocanA aparAdhAlocanAcatathAcAhapatte AloyaNativihA |praaptetsmintenaalocnaadaatvyaasaac trividhA yathoktarupAnavaramatrAdhikAro'parAdhAlocanayAsUtretasyA evasAkSAdupAdAnAttatra yaduktamazca iveti, tadvyAkhyAnArthamAha - bhA.232] sindhujugaI Aso anuyattaIsArahina attANaM / iya saMjamanuyatta ivayAdiayaMkito sAhU / / vR-kazotpATAdinAsArathyabhiprAyamupalakSyayathA'zvaHzIdhaMgatikajugatizcasansArathimanuvartayati naAtmAnaM maMdagatyAvA ityevamamunAprakAreNavrajikAMdipuavakriyatojikAdiSvagamanena vakramagacchan sAdhu saMyamaM vAkyasya vyavacchedaphalatvAt saMyamamevakevalamanuvartayati natu jikAdiSu gamanenAtmAnaM AlocanA dAtavyetyuktaM / tatrAlocanAdAnaMtAvadastuAlocanA pariNAmo pimahAphala ityetdrshyti| [bhA.233] AloyaNApariNatosaMmaMsaMpatthito gurusagAsaM / jei aMtarAukAlaM karei ArAhatosou / / vR-samyakAlocanApariNataH AlocanApariNAmapariNataH san gurusakAzaM gurusamIpaM saMprasthito yadyaMtarA kAlaMkarotitathApisa ArAdhakaevasvazaktyanigUhunenapravRttestuzabdaevakArArthobhinnakramazca saca yathAsthAnaM yojitaH AlocanA trividhetyuktaM tatra prathamAM vihArAlocanAMtAvadAha - [bhA.234] pakkhiya causaMvacchara, ukkosaMbArasaNhavarisANaM / / semaNunnA AyariyA phaTTagapatiyAyaviyeDeti / / vR- samanojJA eMkasaMbhogikA AcAryAH parasparaM tathAsya sAdhusamudAyaH tathAsparddhakapatayazca svamUlAcAryasya samIpe pAkSike tatrAbhAve cAturmAsike tatrApyabhAve sAMvatsarike tatrApyasatyanyadA ukkosamityAdiutkarSato dviAdazabhivaSaiHsUtreSaSThItRtIyArthe prAkRtatvAtdUrAdapyAgatya vihAraM vikaTayaMti prakaTayaMti / AlocayaMti ityarthaH / bhAvArtho vRddhasaMpradAyAdavasAtavyaH, sacAyaM-saMbhoiyA AyariyA zA Page #83 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 82 vyavahAra - chedasUtram-1-1/1 pakkhie AloyaMti, umovArAyaNIyassa Aloei, rAyanitoviumarAyaniyassa Aloei, jai sorAyaNio natthi / jai puna umarAyaNitovi ogo, vAgIyattho na bhavai, to caummAsie AloeI tatthavi asai saMvaccharie tatthavi asatIe jatthamilai rAyanivassa umagIyatthassa vA tattha ukkoseNaMbArasahi varisehiM dUratAMvi AgaMtuM AloeyavvaM, phaDugapaihiM vi AgaMtu AloeyavvaM, phaDugapaiyAvi AgaMtu pakkhiyAisu mUlAyarivassamIve Aloeti iti / / [bhA. 235] tuM puna ohavibhAge darabhUte uha jAvabhinnou / tena pareNa vibhAgI saMbhamasatthAibhayaNAo / / vR-tatpunarvihArAlocanaM dvidhA / tadyathAuhavibhAge iti prAkRtatvAt tRtIyArthe saptamI oghena vibhAgena ca odhaHsAmAnyaM vibhAbhAgo vistaraH / tatra ye sAdhavaH samanojJAdarabhutteiti ISadbhukte vAstavyasAdhubhiritigamyate / bhoktumArabdhavatAM vAstavyasAdhUnAmityarthaH, prAdhurNakAsabhAgatI uhatti oghenAlocayaMti yatA alpAvirAdhanAmUlaguNetUttaraguNetvalpApArzvasthAditudAnagrahaNa tazcetyevamAlocya maMDalyAMbhuMjate tatra yadimUlaguNAparAdhanimittaM vA prAyazcittaM paMcakAdi yAvat bhinna bhinnamAsaH bhinnamAsaparyantamApannA bhavaMti tadAlocanayA Alocya sAdhubhiH sahekatra samuddizaMti tadanaMtaraM vibhAgata Alocayati tenaparaMNavibhAgotti tenetyavyayamanekArthatvAttataityarthe draSTavyaM tatobhinnamAsAt pareNa paratI mAsAdikaM yadi prAyazcittamApannAstatovibhAgaM pRthagbhAvaH viSvaksamuddizaMti pazcAdvibhAgenAlIcayaMti saMbhramasatyAdi bhayaNAu iti saMbhramasArthAdiSu AdizabdAt gADhaglAnatvAdikAraNaparigrahaH / bhajanA vikalpanA viSvagbhojane pRthagbhojanasaMbhavebhavati viSvagbhojanaM tadabhAvenetibhAvaH iyamatrabhAvanA saMbhramonAma agryAdibhayasamutthaMtvaraNaM tatra sArthena saha vrajato'tarAsArthanivezataH sAdhavaH prAdhUrNAH prAdhUrNikAH samAgatAH sArthazca pracalitukAmaH / anyadvA tatra grAmAMtare vA gADhaglAnatvAdikaM prayojanamupasthitaM tataH pratIkSaNaM na sahate, athavA te mAsAdikaM parihArasthAnamApannAH bhAjanAni pRthagbhUtAni na vidyate yeSu viSvagbhojanaM kuryuH tata odhenAlocya vAstavyasAdhubhiH sahaikatraiva bhuMjate kSaNikIbhUtapRthagbhAjanaprAptau viSvak tato vibhAgenAlocayaMti; sAMpratamAlocanAyAH kAlaniyamamAha - uNegadivasiyA vibhAgatINe gaegadivasAu / iti ca divasatovAvibhAgato ughato divasa / / | bhA. 236 ] vR- oghenAlocanA niyamAccaikadaivasikI ekadivasanirvRttA alpAparAdhatvAt AsannabhojanakAlatvAcca vibhAgenAlocanA eka divasikI anaikadivasikI vA kathaM punaranaikadivasikI saMbhavatIti cet ucyate, bahavo yadA aparAdhAstadA bahvAlocayitavyamAcAryAzca kathamapi vyApRtA bhaveyustato na bahvI velAM pratIcchaMti, Alocako vA gacchAdi prayojanato vyApRtobhavet / tata evamanaika divasikI vibhAgAlocanA bhavati sA ca vibhAgAlocanA rattiM vA iti rAtrau vA gAthAyAM dvitIya saptamyarthe prAkRtatvAtprAkRte hi vibhaktInAM vyatyayo bhavati, vyatyayopyAsAmitivacanAta dRzyate ca / laukikaprayogepi saptamyarthe dvitIyA yathAuavinayatattillepuresa sariddahemaesurekattorattimuddepANiusaddhAsauNayANamiti divasatI vA saptamyaMtAt tas pratyayaH divAgatI vibhAgAlocanA vistarabahulatvAtsAhyAcAryasyAlocakasya vA prapAritena bhavati tatodivasa rAtrI vA sA na virudhyate iti odhata odhAlocanApunardivasaM divase atrApi dvitIyA saptamyArthe oghAlocanA hibhojanakAle pratyAsanne Page #84 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 1, mUlaM : 1, [bhA. 236 ] 83 bhavati sAdhavazca rAtrau na bhuMjaMte tataH / sA niyamatordevasikI saMprati trividhAyA apyAlocanAyA vaibhAgikyAH prazastAprazastadinaciMtAM cikIrSaridamAha / | [ bhA. 237] vibhAgena appasathye dinaM mi ratticivakkhavatovAvi / AillAdoNi bhaveti vakkhavato hoi taiyA u / / vR- iha trividhAlocanA vaktumupakrAMtA tadyathA vihArAlocanA upasaMpadAlocanA aparAdhAlocanA ca ekaikA dvidhA odhato vibhAgataJca tatroghato bhojanakAle pratyAsanne bhAvAnna prazastAprazastadinaciMtA vibhAgataH punarastIti sA procyate / AdillAdonnibhaveitti Adhe dve Alocane vihArAlocanA upasaMpadAlocanA cetyarthaH vibhAgena vistareNa dIyamAne bhaveyAtAmaprazaste dine rAtrau vA aprazastAyAM viSTivyatIpAtAdidoSakalitepi divasarAtrau vA dIyate iti bhAvaH doSAbhAvAt, tathA pUrvasUribhiranujJAtatvAt, vikkhavatovA vetti vipakSato vApi te dvai Adye Alocane bhaveyAtAM aprazastasya prazasto vipakSastato'yamarthaH prazaste vA divase rAtrau vA te syAtAmiti vivakkhato hou taiyAo iti tRtIyA punaraparAdhAlocanA vibhAgato dIyamAnA vipakSataH sarvasya vAkyasya vipakSavyavacchedaphalatayA sAvadhAraNatvAdvipakSata eva prazastaeva divase rAtrau vA bhaktIti bhAvaH sAMpratamoghAlocanAyAH prakAramAhaappAmUlaguNe uttaraguNato virAdhanA appA / appApAsathyAdisu dAnaggaha saMpayogohA / | bhA. 238 ] - alpA stokavirAdhanA mUlaguNeSu prANAtipAtanivRttyAdiSu rAtribhojanaviramaNaparyaMteSu alpA virAdhanA uttaraguNeSu piMDavizuddhyAdiSu alpA virAdhanA pArzvasthAdiSu pArzvasthAvasannakuzIla saMsakteSu dAnagrahasaMprayogataH dAnasaMprayogato grahaNasaMprayogatazca eSA odhata odhenAlocanA evamAlocya maMDalyAmekatrasamuddizaMti vihAravibhAgAlocanAyA vidhimAha - [bhA. 239 ] bhikkhAdinigae surahite vivaDaMti phaTTagapaIo / savvasamakkhaM keI te visariyaMnusAreti / / vR- bhikSAdinirgateSubhikSArthamAdizadvAdvicArabhUmigamanArthamanyaprayojanArthaM vA bahirvinirgateSu sAdhuSu kimuktaM bhavati yasyAM velAyAM ziSyAH pratIcchakAzcabahirvinirgatA bhavaMti tadAniM rahite rahitasya ekAkina AcAryasya samIpe sparddhakapatikAH sparddhakakhAmino vikaTyaMti, kecit punarAcAryA etat bruvate ye spardhakapatinA saha samAgataH sAdhavasteSAM samakSaM spardhakapatayo vikaTayaMti, kiMkAraNamiti cet / Ahate vIsariyaMnusAreti, yasmAtte yat kimapi vismRtaM tat smArayaMti kathayaMti saMprati yat AlocanIyaM tadAlocanAviSayaM vidhimAha [ bhA. 240] - mUlaguNApaDhamakAjA tatthavi paDhamaM tu paMthamAdIsu / pAya amapajjaNAdI biie ullAi paMthe vA / bR- iha dvividhA aparAdhA mUlaguNAparAdhA uttaraguNAparAdhAzca, tatra ubhayasaMbhave prathamaM, mUlaguNatti mUlaguNAparAdhA AlocanIyAH, teSvapi mUlaguNAparAdheSu madhye prathamaM mUlaguNAparAdhaH prANatipAta iti, sa prathamamAlocanIyaH / sa ca SaD jIvakAyaviSaya iti kAyAH prathamataH AlocayitavyAste ca kAyAH pRthivyAdikrameNa tatra sUtre upanyastA iti, tatthavitti, teSvapi kAyeSu pRthivyAdiSu prathamaM pRthivIkAyamevamAlocayet, paMthamAdIsu pAyaapamajjaNAdI, paMthAdiSu yatpAdApramArjanAdikRtaM kimuktaM 1 Page #85 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra - chedasUtram-1-1/1 bhavati? pathi vrajatA sthaMDilAdasthaMDilamasthaMDilAt sthaMDilaM kRSNamRttikAto vA nIlamRttikA nIlamRttikAtovA kRSNamRttikAM, evaM zeSavarNoSvapatibhAvanIyaM, saMkrAmatA pAdayoryatpramArjanaMna kRtaM tathA vAtoddhatena sacittena rajasA sacittavA vA mRttikayA saMsRSTena hastena saMsRSTena mAtrakeNA vA yat mikSAgrahaNaM kRttaM, tadevamAdyAlocayediti sarvatrApi sAmarthyAt yojanIyaM, bitie ullAipaMthe vA iti pRthivIkAyavirAdhanAlocanAnaMtaraM dvitIye apkAyaviSaye yat udakArdAdi AdizabdAt sasnigdhAdi parigrahaH etaduktaMbhavati, udakArTena sasnigdhena vA hastena mAtrakeNA vA bhikSAgrahaNaM kRtaMpathi vA mArgevA ayatanayA udakamuttIrNAMca | evamAditadAlocayet / [bhA.241) taie paiTThiyAdI, abhidhAraNavIyaNAdi vAuMmi; bIyAi ghaTTapaMcame, iMdiye anudAyato chaTTe / vR-apkAya virAdhanAlocanAnaMtaraM tRtIye tejaskAye yat pratiSThitAdi tejasi paraMparAdipratiSThitaM bhaktaMpAnaM vAgRhItaM, AdizabdAtsajyotiSivasatAvavasthAnaM kRtamityevamAdItibhAva tdaalocyet| tadanaMtaraMvAyauvAtakAye yat abhidhAraNa vIjanAdikRtaMdhArtenabahirvAtobhisaMdhAritobhaktaMpAnaM zarIraM vA vIjanakAdinA vIjitaM evamAdi tadAlocayet, tataH paMcame vanaspatikAye bIyAighaTTitti yavabIjAdighaTTanaM AdizabdAt haritakAyAdiparigrahaH upalakSaNametat tena yadi vA bIjAdikaM bhikSAsu patitaMgrahItamityevamAditadAlocayettadanaMtaraMSaSThetrasakAye iMdriyAnupAttataiMdriyavRddhikrameNAlocanA dAtavyA, tadyathAprathamatodvIMdriyANAMsaMghaTTanaparitApanAdyAlocayet, tadanaMtaraMtrIMdriyANAMtatacaturiMdriyANAM tataH paMceMdriyANAmiti evaM prathamamUlaguNAparAdheSukrameNAlociteSusatsu / [bhA.242] dubbhAsiya hasiyAdIbIetaieajAviyaggahaNaM / ghaTTaNapuvvarayAIiMdiyaAlogamehuNNe / vR-dvitIye mUlaguNAparAdhe mRSAvAdemRSAvAdaviSaye yakimapidurbhASitaMbhaNitaMhAsena vA mRSAvAdo bhaNita AdizabdAtkrodhena vAmAnena vA mAyayAvA lobhena vA bhayena vA yat kimapi mRSAbhaNitamiti parigrahastadAlocayet, tadanaMtaraMtRtIyemUlaguNAparAdheedattAdAnalakSaNeyatayAcitasyatRNaDagalAdergrahaNaM upalakSaNametattena ananujJApya vAavagrahaMkAyikAdivyutsRSTaMbhavedityAdi parigrahaH tadAlocayettato maithune maithunaviSaye yadghaTTane pUrvaratAdi, kimuktaM bhavati, ? caityabhavanamahimAdiSu prabhUtajanasaMmadde strIzarIrasaMghaTTane sparza AsvAdito bhaveta; pUrvatakrIDitaM vA anusmRtaM syAt / iMdiyatti iMdriyANi vA manoharANi upalakSaNametat vadanastanAdikamatisumanoharamavekSya manAk rAgaM gato bhavet ityAdi tadAlocayet / mucchAtirittapaMcame; cha? levADaagayasuMThAdI; guttisamiIvivakkhANAmigahaNuttaraguNesu / vR-caturthamUlaguNAparAdhAlocanAnaMtara paMcamemUlaguNAparAdhe parigrahaviSayabhUte yat upakaraNeSumUrchA kRtA bhavet, airitatti atirikto vA upadhiH parigRhIta etadAlocayet tadanaMtaraM SaSThe mUlaguNAparAdhe rAtribhojane levADitti lepakRdavayavaH kathamapiparyuSito bhavet / agadaM vA zuMThyAdi kiMcit sannihitaM paribhuktaM bhavet evamAdi Alocayet, evaM krameNa mUlaguNAparAdhAlocanAM datvA tadanaMtaramuttaraguNeSu uttaguNAviSaye gupti samitivipakSAH kRtAH / aneSaNIyagrahaNaM vAkAri, kimuktaM bhavati guptiSu Page #86 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 1, mUlaM: 1, [bhA. 243] kadAcidaguptaH syAtsamitiSukadAcidasamito'neSaNIyaMvAbhaktaMpAnaMvA gRhItasyAdityAdiAlocayet tathA - [bhA.244] saMtamivi balavirie tavo vahANeyajaMna ujjamiyaM; esAvihAraviyaDaNA,vocchaMuvasaMpanANataM / vR- satyapi vidyamAnepi balaM zarIraM prANaH vIryamAMtarI zaktiryadvazAt tapaH kurvan zarIrasyAtikRzatAyAmapina saMyamayogeSusIdati; balaM ca vIryaM ca balavIryaM samAhAre dvaMdvastasmin tapaso dviprabhedasyApi upadhAnaM karaNaM tapaupadhAnaM tasmin nodyataM, nodyamaH kRtaH etadapi Alocayet / eSA vihAravikaTanA vihArAlocanA upasaMpadAlocanAdi prAya evaMrUpA, kevalaM yannAnAtvaM tad vakSye, tatra prathamataH upasaMpadAlocanAyA aparAdhAlocanAyAzcavihAralocanayAsaha nAnAtvaMdarzayati - [bhA.245] egamaNogA divasesuhoioheyapayavibhAgeya, uvasaMpayAvarAhe, nAyamanAyaM paricchaMti / vR- upasaMpaccAparAdhazca upasaMpadaparAdhastasmin AlocanA iti prastAvAt gamyate upasaMpadAlocanA aparAdhAlocanA cetyarthaH, / pratyekaM dvidhA, oheya ityAdi tRtIyArthe saptamI odhena padavibhAgena ca / tathA ekaikApi divaseSu ciMtyamAnA egamanogA iti padaikadeze padasamudAyopacArAtH ekadivasikI anekadivasikI ca bhavati / oghAlocanA ekadivasikI vibhAgAlocanA ekAdivasikI anaikadivasikI cetyarthaH, tadevamuktamanAnAtvamadhunA nAnAtvamupadarzayati / nAyamanAyaM paricchaMti, upasaMpadyamAnaM pUrvaM jJAtamajJAtaMca parIkSateparibhAvayaMti, paribhAvya vA jJAnamAvazyakapadAdibhiH parIkSate iyamatrabhAvanA, 1upasaMpadyamAnodvividhobhavatijJAto'jJAtaH,tatrayadijJAtaHsanaparIkSyate tasyAgrepi jJAtatvAtathAjJAtastarhisaAvazyakAdibhiH padaiH parIkSaNIya iti,saMpratiyaduktaMvibhAgeNa appasatthe dinamityAdi, tadvyAkhyAtukAma Aha - bhA.246 divasAto uvasaMpaya avarAhe divasato pasatthaMmi; uvvAto tadivasa, tirAhaMtu atikame gurugaa| vR-vihArAlocanAvat upasaMpadAlocanApi vibhAgena prazaste aprazaste vA divase rAtrau dAtavyA doSAbhAvAt / tathApUrvasUribhiranujJAtAt, aparAdhe aparAdhaviSayApunagalocanA, divasatoitisaptamyaMtAt tadivase upalakSaNametat rajanyAM vA, prazaste viSTivyatIpAtAdidoSavarjite vyAkhyAnato vizeSapratipattiritinyAyAt, dravyAdiSucaprazasteSudAtavyA, nAprazasteSueSAjinAjJA, tathA uvvAto taddivasamiti yasmin divase upasaMpadyamAna AgataH, tasmin divasa yadi uddhAtaH parizrAMta iti kRtvAna pRSTa AcAryeNa, tataHsaAcAryaH zuddhaH / trayANAMtudivasAnAmatikrame vimuktaMbhavati / triSu divasaSu madhye yadi na pRSTastatazcaturthe divase tasyApRcchataH parihArasthAnaM gurukAzcatvAro gurumAsA etacca upari vyAkhyAsyate / [bhA.247) samaNunnaduganimittaM, uvasaMpajjeteya hoiemeva / ____ aNamaNune navaraM, vibhAgato kAraNebhaiyaM / / vR- upasaMpadyamAno dvidhA, tadyathA samanojJo'samanojJazca tatra samanojJasya samIpe samanojJa upasaMpadyamAno dvikanimittaM upasaMpadyate, tadyathAjJAnArthaM darzanArthaM ca, nacAritrArthaM, yena caraNaM pratisadRza Page #87 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra -chedasUtram-1-1/1 evatasminsamanojJedvikanimittamupasaMpadyamAne evameva, vihArAlocaneva bhavatyAlocanAiyamatrabhAvanA, samanAjJo dvikanimittamupasaMpadyamAna AlocanA vihArAlocanAmiva odhena dadAti, padavibhAgena ca padavibhAgAlocanA eka divasena vA bhavatyanekadivasarvA evaM samanojJasya upasaMpadAlocanA, aNamaNune ityAdi anyonAmabhinnasAMbhogikaH amanojJA'saMvignaH |sonyo'smnojnyshc upasaMpadyamAnastrikanimittamupasaMpadyate / tdythaajnyaanaarthdrshnaarthNcaaritraarthvaatsmiNshctthopsNpdymaanepuurvvdaalocnaavidhiH| atrApIyaMbhAvanA / anyo'samanojJo vA AlocanAMdadAti oghena padavibhAgena dadAna ekadivasena vA dadAti, anekadivasairvA navaramiti vizeSa eSa punaratra vizeSaH tasyAnyasyAmanojJasya vA AlocanA utsargato vibhAgataH sarvaM vAkyaMsAvadhAraNamiti vibhAgenatata eva kAraNepunarbhajitaM vikalpitaM velAprAptI vibhAgAlocanA bhavati saMbhramasArthAdiSu punaH kAraNeSu tadaprAptAvodhenAlocaneti bhAvaH eSA bhajanA aparAdhAlocanAyAmapi draSTavyA, tathAhi aparAdhAlocanAyAmapyutsargata eva vibhAgena dAtavyA, / apavAdakAraNepunaHbhramasArthAdilakSaNeoghenApIti, saMpratiuddAto tadivasamitivyAkhyAtukAma aah| [bhA.248] paDhamadinamavipphAle, lahuo bitie gurutaielahuyA / tecciya tassAkahaNe, suddhamasuddhoimehiMtu / / vR-samanojJa upasaMpAdanArthamAgatastaMyadyAcAryaH prathamadivasamitisaptamyarthe dvitIyA prathamadivasena vipphAlei, dezIvacanametat na pRcchatItyarthaH / uktaMca vipphAlaNatti pucchaNatti vA egaTTamiti, yathA kRta AgataH |kutrvaagmissysi, kiMnimittaM vAsamAgataiti / tatastasya prathamadivase evamavipphAlane parihArasthAnaM lahuyatti mAsaladhu dvitIyepi divase yadi na pRcchati tato gurutti mAsaguruH, taietti tRtIyadivasepyapRcchane lahuyA iti catvAro laghumAsAH, | caturthepi divase yadi na pRcchti|, tataH tiNhaM tuatikkame gurugAitivacanAccaturguru, paMcamAdiSvapidivaseSvapRcchanetadevacaturguru, tirAhaMtu atikkame gurugA iti niravadhitayA vacanapravRtteH tecciya tassAkahaNe iti, te eva prAyazcittavizeSAH krameNa tasyAkathane, tadyathA sa pRSTaH san yadibrUte kathayiSyAmi natu kathayati, tatsasmin prathamadivasa akathane mAsaladhudvitIyadivasepyakathayatomAsaguru,idAnIMuddhAtotadivasamitivyAkhyAyA avasaraH / taddivase prathamadivase uddhAta iti kRtvA na pRcchatitataH sa AcAryaH prathamadivase avipphAle apRcchane lahuyatti laghu na doSaguru, zuddha ityarthaH / kAraNavazenApRcchanAt dvitIyadivase na pRcchati mAsaguru, tRtIyadivasepyapRcchane caturlaghu, caturthadivasepyapRcchane caturguru, evaM tenopasaMpadyamAnena pRSTenApRSTenavA yakhyAtaM bhavati, yathAhamamukena kAraNena samAgata iti tataH sa AgatAzciMtanIyaH suddhamasuddho vatti zuddho'zuddhovA atracatvArobhaMgAstadyathA nirgamanamapyuzuddhaM AgamanamapyazuddhaM, 1 nirgamanamazuddhamAgamanaM zuddhaM 2, nirgamanaM zuddhamAgamanamazuddhaM 3, nirgamanamapi zuddhamAgamanamapizuddhaM 4, atra prathamabhaMge nirgamanasya imehiM tuttiebhirvakSyamANairizciMtitAnyeva dvArANidarzayati - [bhA.249] ahigaraNavigatijoge, paDinIethaddhaluddhaniddhamme / alasaanubaddhavera, sacchaMdamatIpayahIyavyo / / vR-yadisa upasaMpadyamAno'dhikaraNadoSataHsvasthAnAnnirgataH, vigatittivikRtilApaTyAta jogati yogodahanabhIstayA, paDinIetti pratyanIko'trama sAdhuriti budhdhayA, tathA yaddhaluddhatyAdi stabdha iti vA lubdha iti vA, nirddharma iti vA alasa iti vA anubaddhavaira iti vA svacchaMdamatiriti vA Page #88 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 87 - - uddezaka : 1, mUlaM: 1, [bhA. 249] vinirgatastatastasya nirgamanamazuddhamiti kRtvA payahIyavvAtti pariharttavyaH / tadapariharaNe prAyazcittaM, tatrAdhikaraNaviSaye prAyazcittamAha - [bhA.250] gihisaMjayaahigaraNe, laghugurutassa appaNocchede / vigaina deidhettubhutauddhariyaMcagahievi / / vR-gRhibhiH saMyataizcasahAdhikaraNevinirgataMyadyAcAryaH svIkaroti,tatoyathAkramaprAyazcittaM laghugurukaM iyamatra bhAvanA yadi gRhasthena sahAdhikaraNaM kRtvA vinirgatastaM yadyAcAryaH saMgRhNAti, tatastasyAcAryasya parihArasthAnaMcatvArolaghumAsAH, atha saMyatenasamadhikaraNakRtvAsamAgataMsaMgRhNAtitatazcatvAro gurukAH, tasya punarAgaMtukasyapaNatti rAtriMdivasapaMcakapramANaH paryAyasyacchedaHihAdhikaraNAdidoSato vinirgatAste prazre'prazne vA sati taduktivazAdavasIyaMte, tatra vikRtidoSavinirgatasya pRSSasyApRSTasya vA ya uktivizeSastaM darzayati vigaimityAdi / sa AcAryo vikRtaM ghRtAdikaM grahaNAya na dadAti, tathA yogavAhibhiryogottIrNaiH kAyotsargakaraNato gRhItepi paripUrne vikRtijAte'nyairbhukte yA uddharitA vikRtistAmapi nAnujAnAti kiMcabhA.251] navavajjiyAva deho pagaIe dubbalo ahaMbhaMte, tabbhAviyassa iNhinaya gahaNAMdhAraNakatto / vR-vajjiyAyo nAma dezIvacanatvAdikSuH uktaMca vajjiyAvago ucchuiti navavajjiyAvat deho yasya sa tathA iyamatrabhAvanAsa brUte ahaM bhagavan navekSutulyo mama deho yathAsa ikSuH pAnIyena vinA zuSyati, tathA mamApideho vikRti vinAsIdati, anyaccAhaM svabhAvenadurbalo, na vikRtimaMtareNabaliko bhavAbhi, tathA sarvadaiva vikRtyAbhAvitadehastatastadbhAvitasya satomamedAnIM tasyAbhAvena balaMna sUtrasyArthasyavA grahaNamazaktatvAtpUrvagRhItasyatusUtrasyArthasya vAdhAraNaMkutaH / tat azaktyA sarvaMTUrata eva vismRtaM, tatohaM vinirgataH saMpratiyogaviSaye pratyanIkaviSaye coktivizeSaM darzayati - [bhA.252] eNaMtaranivvagati, jogo paJcatthigova me asthi / bukkakhaliesugeNha, chiddANi kaheiyagurUNaM / vR-tasmin gaccheyogaekAMtaranirvikRtikaH vimuktaMbhavati!; sapRSTo'pRSTovAbrUte tasyAcAryasya gacchaM yogaM ekAMtaropavAsenohyate, ekAMtarAcAmlena vA tathA yogavAhino yogottIrNasyApite AcAryA vikRti na visRjaMti, tataH karkazAstatra yogA iti vinirgataH / tathA tadgacche me mama pratyarthikaH pratyanIkostisa kathaMcitta sAmAcArIyogeSubukkakhaliesutti bukke vismRte, sAmAcArIvizeSe skhalite duHpratyupekSaNAdike mAM gRhNAti, atyarthaM kharaMTayati, athavA cukkakhaliteSu jAteSu tAni cukkaskhalitAni aparAdhapade chidrANIva chidrANi gRhNAti gRhItvA ca gurUNAM kathayati pazcAt guruvo mAM kharaMTayaMti, tato vinirgataH, saMprati lubdhasya stabdhasya voktivizeSaM darzayati - [bhA.253] caMkamaNAdiuTThANe, kaTigahaNaM jhAunatthithaddhevaM; bhuMjai sayamukkosaM,naya deta tesiMluddhavaM / vR- stabdha evaM bhASate, caMkramaNAdAvutthAne kaTigrahaNAM svAdhyAyazca nAsti etaduktaM bhavati, yadyAcAryAzcaMkramaNaM kurvan AdizabdAt yadivA kAyikyAdibhUmi gacchaMtyAgacchaMti vA tathA abhyutthAtavyAH teSAM nAyakatvAttata evaM caMkramaNAdAvabhyuttiSThatAmasmAkaM kaTI vAtana gRhyate bhUyA Page #89 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra - chedasUtram-1-1/1 bhUyo utthAne palimaMthabhAvAt sUtrarUpasyArtharUpasya vA svAdhyAyasya hAniH / athanAbhyutthIyate tatra AcAryA:prAyazcittaMdadatikharaMTayaMtica,tatohaMvinirgataH,lubdhaH punarevaMbrUte, yatkimapyutkRSTaM zikhariNI modakAditadAcAryaH svayaMbhukta, natvasmAdRzebhyodadAti,anyebhyovAbAlavRddhadurbalaprAdhUrNakabhyodadAti, tata etadasahamAnohanirgataH adhunA nirddhammAlasayoruktivizeSa prakaTayati / / [bhA.254] AvassiyApamajjaNaakaraNe uggadaMDaniddhammo, bAlAvuDDAdIhA; bhikkhAcariyAya ubbhAmA / vR-yo nirddhA sa pRSTaH sannevaM vakti, AvazyakIpramArjanAkaraNe ugradaMDA AcAryAH / iyamatra bhAvanA,yadikathamapinirgacchannavizan AvazyakI neSedhikIcanakaroti,daMDAdikaMgRhNAn nikSipanvA napramArjayati tataAcAryA nignukaMpAHsaMta ugraMprAyazcittarUpaMdaMDaprayacchaMti,tatohadaMDabhayAvinirgataH, yapunaralasaHsaevaM brUte, bAlAdyarthAya bAlavRddhAdInAmayitasmingacchedIrghA bhikSAcaryA, athavAkSullaka karkazaM vA tat kSetraM, tato dine dine udmAmA, bhikSAcaryA pratidivasamanyatra grAmAMtare gatvA nIyate iti bhAvastathAyadikathamapyaparyApTena samAgamyatetatoguruHkharaMTayati, kiMvasatau mahAnasamastiyanAparyAptaH samAgataH tasmAd bhUyo'pi vraja bhikSArthaM, yataH kAlo'dyApi bahuH prApyata iti / tatohaM nirgataH, sAMpratamanubaddhavairasvacchaMdamatyoruktivizeSaM darzayati - pAnasuNagAva jaMtiegattobhaMDiuMpianubaddhoH egAgissanalabbhA, vliuNthepiscchNdo| vR-anubaddho'nubaddhavairobhavatibhaMDitvApibhaMDanaMkalahastamapikRtvApAnazunakAiva ekatrabhuMjate, iyamatra bhAvanA yathA pANazcAMDAlAH zunakAH kukkurAH parasparaM bhaMDitvA tatkSaNadevaikatrabhuMjate, evaM tatra saMyatAapi, navaraMmithyAduHkRtaM parasparaM dApyate iti vizeSaH, ahaMpunarna zaknomihRdayasthena zalyena taiH saha ekatrasamuddeSTumiti vinirgataH, svacchaMdamatiH punovaM bhASate, ekAkinaH sataH stokamapina labhyaM calituM, kimuktaM bhavati ! saMjJAbhUmAvapyekAkinaH sato gaMtuM na prayacchaMti, kiMtvevaM bruvate, niyamAtsaMghATakarUpatayA kenApi sahitena gaMtavyaM, tatastamasahamAnohamatrAgataH etAnyadhikaraNAdipadAnyAcAryaH zrutvA taM parityajati, etaizcAdhikaraNAdipadairAgatasya tasyopasaMpadyamAnasya pratIcchatazcAcAryasyedaM prAyazcittaM / / [bhA.256] jaibhaMDaNapaDinIe, luddhe anubaddharosacaGagurugA, sesANaMhuMtilahugA emevpddicchmaannss| . vR-yoyatibhiH sahabhaMDanaM kRtvAsamAgataH yaccatatrame pratyanIkaH sAdhuriti kRtvAsamAgacchetyazca lubdhoyazcAnubaddharopaH / eteSAmupasaMpadaMpratipadyamAnAnAMprAyazcittaM caturgurukAzcatvArogurumAsAH,zeSANAM gRhibhaMDanakArivikRtilaMpaTayogabhIrustabdhanirdharmasvacchaMdamatInAM laghukA iticatvAro laghukAH, |yH punarAcAryastadAcAryAnanujJayA prAyazcittadAnamaMtareNa ca pratIcchati tasyApi prAyazcittamevameva, tadyathA yatimaMDanakAripratyanIkaludhAnubaddhavairAn pratIcchatazcatvAro gurumAsAH zeSAn SaT pratIcchatazcatvAro laghumAsAH / athavA ye ete doSA uktAsteSAM madhye ekanApi doSeNA nAgato bhaveta kiMtvebhivakSyamANaistAnevAha / / bhA.257] egeapariNahavA appAdhAre yathegae, Page #90 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 1, mUlaM: 1, [bhA. 257] gilANe bahurogIya, maMdadhammeya pAhuDe / vR- yadi eka ekAkI pazcAdAcAryaH / yadivA apariNataH akalpikavastAdisahitaH sa ca kalpikavastAdyutpAdanelabdhimAn |athvaa pazcAdAcAryo'lyAdhArasUtrArthanapunavikalaH sacapRSTaH san sUtrArthakathane nipuNazaktimAnyadivAcAryaH parivArovAsthavirojarasAvRddhazarIraH sacateSAMgratijAgarakaH athavA pazcAdeko glAnaH / sa ca ciMtAkArI yadivA pazcAttatraiko bahurogI bahurogI nAma bahubhiH sAdhAraNaH rogairyApyazarIraH sa ca tasya vartApakaH, yadivA pazcAtanAcAryaparivAraH sarvopi nirddhA na gurvAjJAM karoti kevalaM tadbhayAt kimapi karoti tathA tatra pazcAt guroH kenApi saha prAbhRtaM vartamAnamasti / prAbhRtaM nAma adhikaraNAM, saca guroH krameNAdhikaraNApanayanataH sAhAyyakArI evaM prAgvarttamAne yadi samAgatobhavati tadA tasya nirgamanamazuddhamazuddha tvAcca parityAjya iti / enAmeva gAthAM vyAkhyAtukAmaH prathamata ekApariNalAlpAdhAradvArANivyAkhyAnayati - {bhA.258] egAniyaM pamottuM |vsthaadiakppiehiN vAsahiyaM; appAdhArovAyaNataMceva ca pucchiuMdeha / vR- ekamekAkinaM pazcAdAcArya muktvA yadi samAgataH, athavA vastrAdyakalpikaiH kathamapi gRhItairakalpakairvastrAdibhiH sahitaMmuktvAetenApariNataiti vyAkhyAtaM, yadivA alpaH sUtrasvArthasva vA AdhAra iti sa AcAryastameva pRSTvA zeSasAdhubhyo vAcanAM dadAti, tAzaM muktvA etenAlpAdhAra iti vivRtaM / / [bhA.259] . theraMatImahalaM, ajaMgamaMmottuAgatoguruMtu / / soca parisAvatherAahaMtuvaTTAvatotesiM / vR- sthavirameva vyAcaSTe, atIva mahAntamajaMgamaM gamanazaktivikalaM guruM upalakSaNametat parivAra sthaviramuktarUpaMmuktvA yadisamAgataH saca pratijAgarakastathAcatasyapRSTasya sato'mumevoktivizeSa darzayati sa AcAryaH sthaviraH parSadAparivAro vA ahaM tu teSAM gurvAdInAM vartApakaH pratijAgaraka Asama etena sthavira iti padaM vyAkhyAtaM, glAnabahuroganirddharmapadAnivyAkhyAnayati / / [bhA.260] tattha gilANoego jappasarIroya hoi bahurogI; niddhammAguruANana karatimamaM pamotUNaM / - vR-tatragacche slAna ekosti, yadivA bahurogI yojApyazarIrobhavati,sabahurogI,taMglAnabahurogiNaM vA vimucya yadisamAgatastathA nirddharmapariSadviSayetasya pRSTasyasatauktivizeSadarzayati, nirddharmaNo dharmavAsanArahitAstasyamamAcAryastha ziSyAH sarvathA gurvAjJAM na kurvatimAMpramucya, mama punarAjJAMkurvati, tAdRzaMvA niddharmaparivAraM muktvA yadi samAgatastarhisa na pratigrAhyaH kevalamayamupadezastasmai dAtavyaH / tamevAha - [bhA.261] . eyArisaM viusajja vippavAsona kappai / sIsAyariya paDicche, pAyacchitaM vihijjai / / vR-etAdRzamekAkyAdisvarUpaMgurumanyaMvA glAnAdikaMvyutsRjya parityajya vizeSeNa pravAso'nyatra gamanaM viprayAsobhadratavanakalpatebahuguNAdhArobhavAn kathamIdRzaMkRtavAn, tasmAtadyApiprAyazcittaM pratipadya, pazcAt gaccha, sacasamAgatastamya prAktanasyAcAryaziSyovA syAtpratIcchako vA evamAgataM Page #91 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 90 vyavahAra - chaMdasUtram - 1-1 / 1 tamupasaMpadyamAnaM yopyAcAryaH pratIcchati, sopiprAyazcittabhAktataH ziSyapratIcchakAcAryANAM prAyazcittaM vivakSuridamAha, sIsAyarie ityAdi, ziSye AcArya pratIcchake ca prAyazcitta vidhIyate prAyazcittadAnavidhirucyate itibhAvaH, pratijJAtameva nirvAhayati / [bhA. 262] ege gilANage vA, tihavi guragAu sIsamAdINaM; sese sisse gurugA, paDicchalahagA gurUsarisaM / vR- ekasmin ekAkini guro glAne vA tatra gacche tiSThati yadi samAgataH ziSyapratIcchako vA AcAryeNA tathAsamAgataH san yadi pratIcchitastadA ziSyAdInAM ziSyapratIcchakAcAryANAM trayANamapi prAyazcittaM gurukAzcatvAro gurumAsAH yaH punaranyaH zeSo'pariNatAlpAdhArasthavirabahurogamaMdadharmmaparivAralakSaNaH, tasmin zeSe yadi samAgataH ziSyaH tatastasya prAyazcittaM gurukAzcatvAro gurumAsAH atha pratIcchkaH samAgatastarhi tasya laghukAzcatvAro laghumAsAH gurUsarisamiti, gurorapi ziSyapratIcchakasadRzaM prAyazcittaM kimuktaM bhavati yadi ziSyaM pratIchati tataH prAyazcittaM catvArI gurumAsAH atha pratIcchakaM tarhi catvAro laghukA iti / [bhA. 263] sIsapaDicche pAhuDa, cchedo rAiMdiyANi paMceva / Ayarissavi gurugA, dovee paDicchramANassa / vR- yadi prAbhRte guroH kenApi sahAdhikaraNe varttamAne ziSyaH pratIcchako vA samAgataH tadA tasya ziSyasya pratIcchakasya vA prAyazcittaM paMca rAtriMdivAni paryAyasya cchedaH, AcAryasya punardvAvapyetau pratIcchataH pratigRhNataH prAyazcittaM gurukAzcatvAro gurumAsAM tadeva prathamabhaMge nirgamanadoSA uktAH AgamanamazuddhaM tadA bhavati, yadA prajikAdiSu pratibadhyamAnaH samAgataH tatrApipratibaMdhanimittaM prAyazcitaM sUtrAnusArato vaktavyaM gataH prathamobhaMgaH dvitIyabhaMgIpyetAdRza eva navaraM tatrAgamanaM zuddhaM kvacidapi vrajikAdau pratibaMdhAkaraNAt tRtIyacaturthabhaMgAvanukrameNAha - [ bhA. 264 ] etaddosavimukkaM vaiyAdIpaDibaddhamAyAtaM, dAUNapacchittaM paDibaddhapi paDicchejjA / vR- etairanaMtaroditairadhikaraNakAritvavikRtilAMpaTyAdidoSaivimuktametena nirgamanaM zuddhamuktaM, tathA vrajikAdau apratibaddhaM kvacidapi pratibaMdhamAkurvaMtamAyAtametena gamanaM zuddhamupadarzitaM eSa caturtho bhaMgaH eSa evotsargataH zreyAniti jJApanArthaM tRtIyabhaMgAtpUrvamuktaH / evaMbhUtaM pratIcchaMt tRtIyabhaMgamAha - dAuNetyAdi / yastvadhikaraNakArityAdidoSavinirmukto nirgataH kevalaM vrajikAdiSu pratibadhyamAnaH samAgatastamapyapavAdapadena yat vrajikAdiSu pratibaMdhakaraNama bhUttannimittaM prAyazcittaM datvA pratIcched / [ bhA. 265 ] suddhaM paDicchiUNaM, apaDicchaNA layatinidivasAni; sIse Ayarie vA, paricchA tatthimA hoi / vR- zuddhaM nirgamanamAgamanadoSarahitaM pratIcchya pratigRhya trIn divasAn yAvat parIkSet kimeSa dharmazraddhAvAn kiMvA neti, yadi punarna parIkSyate tatopya parIkSaNe lahuyatti mAsalaghuprAyazcittaM, AcAryAMtarAbhiprAyeNa caturmAsalaghu, sAca parIkSA ubhayathApi ziSya AcAryoM parIkSate, AcAryAH ziSyaH ubhayathApi ca parIkSA AvazyakAdipadaistathA cAha sisse ityAdi, tatra tasmin upasaMpadyamAne pratIcchite sati ziSyaM AcArye ca parasparamiyamAvazyakAdipadairvakSyamANA parIkSA bhavati tAmevAha - Page #92 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 1. mUlaM : 1. [bhA. 266 ] [ bhA. 266 ] Avassaya paDilehaNa, sajjhAe bhuMjaNAya bhAsAya; viyAre gelapaNe bhikkhagahaNe paricchaMti / 91 bR- Avazyaka pratilekhane svAdhyAye bhojane bhASAyAM vicAre bahirbhUmI glAne bhikSAgrahaNe ca parasparamAcAryaziSyoM parIkSete, tatrAvazyakAdipadAnyadhikRtya yathAcAryaH ziSyaM parIkSate tathopadarzayati / keI puvvanisiddhA, keI sArai tantra sArei; saMvigo sikkhamagamuttAvalimo aNAhohaM / [bhA. 267 ] vR- kecitsAdhavI varavRSabhAdayastasyopasaMpatkAlAt pUrvameva AvazyakAdipadeSu ye doSAstebhyo niSiddhA, yathA AcAryA idamidaM ca mAkArSuriti te tathaiva varttamAnAstiSThati, ya punaH kecit abhinavadIkSitatvAd vinA kAraNena pramAdyaMti tAn guruH sArayati samyag yathoktAnuSThAne pravartayati, taM punarupasaMpannaM pramAdasthAne vartamAnamapi na sArayati, tatra yadi sa upasaMpadyamAnaH saMvigno bhavati, tataH so'pratinodyamAnaH sannevaM ciMtayati, yeSu sthAneSvahaM pramAdaM kRtavAn teSveva sthAneSvanyAn pramAdyata AcAryAH sArayaMti aho ahamanAthaH parityakta etairiti ciMtayitvA saMvignavihAramicchan AcAryapAdamUle gatvA muttAvalimo iti nipAtaH pAdapUraNe chinnamuktAvalIprakAzAnyazrUNi vimuMcan pAdayoH patitvA zikSAM mAyate / yAcate yathA mAmapya tyAdareNa bhagavaMtaH zikSayaMttAM mA zaraNamupAgataM parityajata evaM parIkSAnirvahataH parigrAhyaH itarastu parityAjyaH tatrAvazyake yathA parIkSA kartavyA tathopadarzayati / hInAhiyavivarIe sativi bale puvvate coei / [ bhA. 268 ] appaNacovodentI namamaMti ihaM suhaM vasiuM / / vR - hInaM nAma yat kAyotsargasUtrANi maMdamaMdamuccArya zeSasAdhuSu cirakAlaM kAyotsargasthiteSu pazcAt sakAyotsarge tiSThati ityAdi adhikaM nAma kAyotsargasUtrANyatitvaritaM tvaritamuccAryAnupekSAkaraNArthaM pUrvameva kAyotsarge tiSThati, ratnAdhikecotsArita kAyotsarge pazcAccireNa svaM kAyotsargamutsArayati ityAdi, viparItaM nAma prAdoSikAn kAyotsargAn prAbhAtikAniva karoti, prAbhAtikAn prAdoSikAniva ityAdi hInaM yAdhikaM ca viparItaM samAhAro dvaMdvastasmin pramAdato vartamAnAn athavA sUrye kila astamitamAtre eva nirvyAghAte savairapi sAdhubhirAcAryeNa saha pratikramitavyaM, yadi punarAcAryasya zrAddhAdhidharmmakathAdibhirvyAghAtastato bAlavRddhaglAnAsahAn niSadyAdharaM ca muktvA zeSaH sUtrArthasmaraNArthaM kAyotsargeNa sthAtavyaM, ye punaH satyapi bale pUrvaM kAyotsarge na tiSThati / tAn pUrvamatiSThatazcodayati, yaH punaH parIkSate taM pramAdyaMtamapi na zikSayati, tato yadi sa evaM vyavasyati, yathAtmIyAnU, pramAdyatazcodayati na mAmiti sukhamiha vasitumiti, sa itthaMbhUtaH paMjarabhagno jJAtavyo na pratIcchanIyaH / / [ bhA. 269 ] jo puna cAMijjate daguNa niyattae tato ThANA; bhAi ahaMbhe catto, coeha mamaMpi sIyaMtaM / vR- yaH punazcodyamAnAn zikSamANAn zeSasAdhUn dRSTrA tataH sthAnAtnivarttate, bhaNati ca gurupAdamUle gatvA manyubharAkrAMto gadgadasvareNa ahaM yuSmaccharaNamAgatopi bho bhagavan yuSmAmiH zikSAcA aprasAdatastyaktaH / na caitat bhagavatAM paramakaruNAparItacetasAmucitaMtasmAtprasAdamAdhAya mAmapisIdaMtaM zikSayadhyamiti, eSa itthaMbhUtaH pratigrAhyaH kRtA AvazyakamadhikRtya parIkSA saMprati pratilekhana svAdhyAyabhojanabhASAdvArANi adhikRtya tAmAha Page #93 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 92 vyavahAra - chedasUtram-1-1/1 [bhA.270] paDilehaNasajjhAeemevaya hINaahiyavivarIyaM, dosehiMvA vibhuMjai, gAratthiyaDhaGkarabhAsA / vR-evamevAzyakoktenaiva prakAreNapratilekhanasvAdhyAyecahInamadhikaM viparItaMcakurvata AtmIyAna zikSayate natu taM parIkSyamANamityAdi pUrvavat tatra pratilekhanAyAM hInAdhikatA nAma yat kAlato hInAmadhikAM cApratilekhanAM karoti, khoTakAdibhirvA hInAdhikAM vA, viparItatA nAma prabhAte yanmukhapotikAdikrameNanapratyupekSatekiMtusvecchayAyadivApUrvAhnarajoharaNaniHpazcimaMpratyupekSate aparAhne tu sarvaprathamamityAdi, svAdhyAye hInatA nAma yadyaprAptAyAmapi kAlavelAyAM kAlapratikramaNaM karoti, adhikatA yadikrAMtAyAmapikAlavelAyAMna kAlaM pratikrAmati, vaMdanAdikriyAMvA tadanugatAM hInAdhikAM karoti, viparItatA pauruSIpAThamatikrAMtAyAM pauruSyAMpaThatiutkAlikaMpauruSyAmiti, tathA bhojanadvAre AlokAdividhinA sUtrokte na na bhuMkta doSairvApi, amugsuraM avacavacaM ahuyamavalaMbiyamityAdi viparItarUpairbhukta, tatrAtmIyAntathA jAnAn zikSayate natu parIkSyamANamityAdipUrvavat, bhASAdvAre yA agArasthitabhASA gRhasthabhASA ca DhaDDarabhASA sthUrasvarabhASA tAM bhASate, tatrAtmIyAn tathArUpatA bhASamANAn zikSayate, na punaH parIkSyamANamityAdi vibhASA pUrvavat, zeSANi trINidvArANyekagAthavA pratipAdayati . [bhA.271] thaMDilasAmAyArIhavetiataraMgatanapaDijaNe; abhaNitI bhikkhana hiMDaianesaNAdI ca pillei / vR- sthaMDile samAcArI pAdapramArjanaDagalakagrahaNA, digAlokanAdirUpAM hApayati paribhavati vilupatItyarthaH, taba tathA sAmAcArI vilupata AtmIyAn sAdhUna zikSayate / na parIkSyamANamityAdi prAgvat gataM vicAradvAraM, glAnadvAramAha / ataraMgataM asamartha mlAnamityarthaH na pratijAgarti nApi tasya mlAnasya khelamallakAdikaM samarpayati / atrApi slAnamapratijAgrata AtmIyAn sAdhUna zikSayate natu parIkSyamANamityAdivibhASApUrvavatgataMglAnadvAraM, bhikSAgrahaNadvAramAha |abhnnitH san bhikSAMna hiMDate bhaNitopi ca ipAddhiDite sati pratinivartate, aneSaNAdi vA preravati pravarttayati kimuktaM bhavati / aneSaNIyAM bhikSAMgRhNAti, AdizadvAtkauTilyenacotpAdayati / ityAdiparigrahaH,taMca tathA bhikSAgrahaNe pravartamAnamapi na zikSayati, kitvAtmIyAn sAdhUna ityAdi prAgvat, tasya cAgamo dvAbhyAM sthAnAbhyAM bhavati, tatasteeva dvesthAne pratipAdayati / / {bhA.272] jayamANaparihavaMte, AgamanaM tassa dohiM ThANehiM; paMjarabhaggaabhimuhe AvassagamAdi Ayarie / ' vR tasyopasaMpadyamAnasyAgamanaM dvAbhyAM sthAnAbhyAM bhavet / tadyathA yatamAnebhyaH paribhavadbhyazca, yatamAnA nAma saMvignAH paribhavaMtaH pArzvasthAdayaH, uktaMca - sopuna jayamANagANa vAsAhUNamUlAtoAgatA hojjaa| paribhavaMtANa mUlAto, Agato hojAparibhavaMtAnApAsatthA / / vR- ititatrayoyatamAnasAdhUnAM mUlAdAgataH sajJAnadarzanArthepaMjarabhagnovAsamAgatobhavet, yaH punaH paribhavatAM mUlAdAgataHsa cAritrArthamudyutukAmaH samAgatA bhavet anugaMtukAmI vAjJAnadarzanArthamiti / athavA yo yatamAnebhyaH samAgataH sapaMjarabhagnaH, yaH punaH paribhavadbhyaH udyaMtukAmazcAritrarthaM samAgataH, Page #94 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka H 1, mUlaM: 1, [bhA. 272] so'bhimukhaH paMjarAbhimukhaH etaryordvayorapi samAgatayorAvazyakAdibhiH padairAcAryeNa parIkSA karttavyA tadevamAgaMtukasya yathAAvazyakAdibhiH padairAcAryeNa parIkSAkartavyAtathAdarzitA, saMpratitenAgaMtukena yathAcAryaparIkSAkartavyA / tathopadarzayati / AvassagamAiAyarieAvazyakAdibhiH padairAgaMtukenApi AcAryeNa AcAryasya parIkSAkarttavyAH sAcevaM / AvazyakAdiSu pUrvabhaNiteSudvAreSu madhye kvApiyadi gacchavAsinaH kAnapisIdataH pazyatitataH AcAryebhyaH kathayati / tena kathitesatiyathAcAryaH samyak pratipadya tAna pramAdinaH praticodayati, / prAyazcittaM prayacchati, tatastatropasaMpattavyaM, atha kathitepi AcAryAH tUSNItiSThatibhaNaMtivA, kiMtavayadyete nasamyagvarttate, tarhi anyatra gacchAMtare upasaMpattavyaMna tatretiathayatamAnebhyaH samAgataH paMjare bhagna ityuktaMtatrapaMjareti kimucyate, tata Aha - [bhA.273 paNagAisaMgaho hoi, paMjarojA yasAraNA nonnaM / pacchittaMva maDhaNAhiM, nivAraNaMsauNidiTuMto / / vR-AcAryopAdhyAyapravartakasthaviragaNAvacchedakarupamAdizabdAbhikSavovRSabhAH kSullakA vRddhAzcaH parigRhyaMti, teSAM saMgrahaH paMcakAdisaMgro bhavati, paMjaraH athavA AcAryAdInAM anyonyaM parasparaM sAraNA, kimuktaMbhavatiAcAryAdayaH parasparaM yat mUdumadhurabhASayAsopAlaMbhavAzikSayaMtieSa vApaMjaraH, yadivA yatprAyazcittaM ca maDhanAbhirasamAcAryA nivAraNapUrvaM kharaparuSaistarjayitvA pazcAt prAyazcittapradAnena yadasAmAcArIto nivartanaM tat paMjaraH, atrArthe zakunidRSTAMtaH yathA pajare zakuneH zalAkAdibhiH svacchaMdagamanaM nivAryate, tathA AcAryAdipuruSagacchapaMjaresAraNAzalAkayA asamAcArIruponmArgagamanaM nivAryate iti, / atra ye yatamAnAnAM mUlAt jJAnadarzanArthamAgato ye ca paribhavatAM mUlAt / cAritrArthamAgacchan te saMgrahItavyAH / ye punaH paMjarabhagnA jJAnadarzanArthamAgatA ye ca paribhavatAM mUlAt jJAnadarzanArthamAMgacchantenasaMgrahItavyAH / tatrayenasaMgrahItavyAsteeko vAsyAdaneke vAyata Aha / / [bhA.274) tepuna egamanegAnegANaMsAraNA jahA puvvaM / upasaMpayattA AuTTe anauDe annahigacche / / vR-te punarupasaMpadyAmAnAH kadAcideko vA syAdaneke vA / tatrAnekeSAM yA sAraNA sA yathApUrva kalpAdhyayane uvaesosAraNAceva / taIyA paDisAraNA ityAdinA graMthena bhaNitA, tathAtrApidraSTavyA, yaH . punareko'samAcArIkavuna zikSyatezikSyamANazcayadivyAvRttaH zikSAMpratyabhimukhobhavati, tatastasmin AvRtteSaSThIsaptamyorarthaM pratyabhedAttasyAvRttasya upasaMpadbhavati, yadi puna vartatetadAtasmin anAvRtte idaM bhaNyate, anyatra gaccha, sthA iti athavA idamuttarArddha, AvassagamAi Ayarie iti yaduktaM / tasya vyAkhyAnaM AvazyakAdiSu padeSu gacchavAsinaH pramAdinA dRSTrA AcAryAya kathayet / kathite ca sati yadi sa AcAryaH samyag Avarttate nijasAdhUna samyag zikSayate / prAyazcittaM ca tebhyaH prayacchati, tatastasminnAvarte tasya tatropasaMpadbhavati, atha kathitenAvartate, tUSNIM karoti bhaNati vA kiM tavaitaiH svayaMsamyagvartethA iti, tadA anyatra gacchediti yaduktaMprAkdAUNapacchitaM bajhaMtaMpI paDicchejjA iti tatvyAkhyAnayati / / [bhA.275] nigamaNe parisuddhe Agamane UsuddhedetipacchitaM / nigamaNeaparisuddheimAejayaNAevAriti / / vR-tRtIyebhaMge nirgamaneparizuddha prAguktadoSavarjite, Agamane azuddhavajikAdiSu pratibaMdhakaraNAt Page #95 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 94 vyavahAra -chadasUtram-1-1/1 dvitIyapada alpadoSatayA pratIcchAbuddhIsatyAMprAyazcittaMpratibaMdhamAtraniSpannaMdadAti / datvAcapratIcchaMti, nirgamanepunaH prathamabhaMge dvitIyabhaMge vA adhikAraNameva adhikaraNAdibhiH ege apariNaevA ityAdibhirvA doSairarizuddha na pratIcchanIyaH kiMtuvAraNIyaH taMvA'nayA vakSyamANayAyatanayA vArayati / tAmevAha / / [bhA.276) natthI saMkiyasaMghADamaMDalIbhikkhabAhirAnayanaM / pacchitta viussaggenigamamuttassa channeNaM / / vR-yaH paMjarabhagnojJAnadarzanArthamAgataH |tNprtiiyN vAkyayatanA yattvaM zrutamabhilaSasi, tanmamapArthe nAsti, athasabruyAt, mayA zrutaM yathA'muko graMtho'mukasya pArzve yupmAbhiH zrutaiti, tataidaM vaktavyaM, zrutaHsagraMthaH kevalamidAnIM bahuSusthAneSuzaMkitaMjAtaM,nacazaMkitaM zrutamanyasmaidIyate,pravacane niSedhAtA tasmAdanyatraniHzaMkitazrutAngaveSayasva yastusvacchaMdamatiH saMghATakodvignaHsaMjJAbhUmimAtramapyekAkinA gaMtunalabhyamitisamAgatastaMpratIdaMvaktavyaM,asmAkamAcAryaparaMparAtaiyaMsAmAcArI saMjJAbhUmimAtramapi nagaMtavyametaccatavaduSkaramatonyatragacchatAvaditi, yaH punaranubaddhavairatvenAgatastaMpratIdaMvaktavyaM,maMDalIti asmAkamIzI sAmAcArI yadavazyaM maMDalyAM samudeSTavyaM, yadyapi ca na paThati na zRNAti vA tathApi sUtrapauruSyAM maMDalyAmupaveSTavyamarthapauruSyAM maMDalyAmupavizyArthaH zrotavyaH, na kadAcanApi sAdhUnAM svacchaMdatvametacca bhavato'prItikaraM, tasmAdanyatra gamyatAM / yastvalasatvenAgatastaM pratIdaM vAcyaM, bhikkhabAhirANavaNaM,bhikSAyAHbahiHpradezAdAnayanaM,kimuktaMbhavati asmAkamatra kSetrabahavobAlavRddhAH saglAnAH sAdhakaH teca bhikSA na hiMDaMta, tato yadi pratidivasaM bhikSA bahiH pradezAdAnayasi / tatastiSTha, parametaduSkaraM tava tasmAtyatrasukhena tiSThasi, tatra yAhi, kimatra klezasahanena yastu nirddhA upadaMDA AcAryA itivinirgatastaMpratIdamuttaraM, pacchittatti / asmAkamiyaMsAmAcArIyadiduHpramArjanAdimAtramapi karoti,tadA tatkAlamevaprAyazcittaM yathoktaMdIyate,nakAlakSepeNanApipakSapAtAdinAstIkahAsena yastu vikRtilaMpaTonamA vikRtimanujAnAtIti vinirgatastaMpratIyaM vaagytnaa| aviusagatti asmAkamapyayaM sAmAcAryAgamaH avyutsargo'nutkalanaM vikRteriti vyAkhyAnato gamyate, yogavAhinAayogavAhinAvA vikRtirtagrAhyA ityarthaH, atrAdhikaraNapratyanIkastabdhalabdhaviSaye yatanA noktA vicitratvAtsUtrabhASyagatestatrAdhikaraNe yatanA yathA kalpAmadhyayane tathA draSTavyA, zeSaviSayAtuvineyajanAnugrahAyabhidhIyate, tatrayaHpratyanIkastatramestItyAgataH, bhaNyatemamApiziSyAH pratIcchakAzca ISadapi pramAdaM na kSamate, mahyaM kathayati ahaM ca doSAnurupaM daMDaM prayacchiAmi / anyathaikatarapakSapAtakaraNato gaccha, mudrAbhaMgaH sarvajJAjJAvilopazca, tasmAdatrApi tava duSkaramiti na sthAtumucittaM, stabdhaH punarevaM bhaNyate, asmAkamiyaM sAmAcArI caMkramaNAdi kurvati gusavabhyutthAtavyaM, anubhyuttiSThataH prAyazcittapradAnamiti, lubdhaM pratyeSAvAgayatanA utkRSTadravyANimodakAdIni asmAkamapi bAlavRddhaglAnaprAdhUrNakabhyo dIyaMte, tadevaM svacchaMdacAritraprabhRtInAM nivAraNe vAmyatanoktA. yadi punarete tathA nivAritA api na yakSyamANaprakAreNa pratyAvartate, nApi nirgacchaMti yepi ca vizuddhanirgamAH pratIcchitAH saMtaH sIdaMtiteSAM paristhApane yatanAmAha- nigamamuttasya chaNeNaM yadA paristhApayitumiSyamANasya svayaM bhikSAdinimittaM nirgamo bhavati, yadA vA rAtrau nirbharanidrayA suptastadA taM tyaktavA naMSTavyaM, kathamityAha channenAprakaTamalpalasAgArikaMkimuktaMbhavati, ye'pariNatA bAlAdayo vAgacche tatrAM teSAMna kathyate / yathAmumevaM tyaktvA naSTavyamiti, mA rahasyabhedaM kAryuriti eSa gAthArthaH, sAMpratamenameva gAthArtha Page #96 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 1, mUlaM : 1, [bhA. 276] vinayajanAnugrahAya vivRNoti - [bhA.277) natthiyaM mijamicchasi suyaM mayA AmasaMkiyaM tNtu| nayasaMkiyaM tu dijai nissaMkasue gvessaahi|| vR-yadicchasizAstraM zrotuMtadetatmamama pArthenAsti, athabrUyAtmayedaMzrutaMyathAmukaMzAstraM bhavadbhiH zrutamiti tatrAha AmaM tat zAstraM mayA zrutaM kevalamidAnIM zaMkitaM jAtaM, naca zaMkitaM dIyate tasmAniHzaMkazrutAn gaveSaya,saMghADaitimaMDalItica dvAradvayaMvyAcikhyAsurAha - [bhA.278] egAgissanalabbhA, viyArAdIvijayaNasacchaMde / bhoyaNasuttemaMDali paDhaMtevA niyoyaMti / / vR- svacchaMde svacchaMdamatau nivAraNArthamiyaM vAmyatanA, asmAkamekAkinaH sato vicAgadAvapi bahinyAdAvapi na labhyaM gaMtumiti / anubaddhavaire iyaM vAgvatanA asmadIyA munivRSabhA bhojane sUtre upalakSaNametatarthevApaThaMtopimaMDalyAMniyojayaMti, etaccatavaTuSkaramiti, adhunA bhikkhavAhirANavaNaM pUcchittaviussagge iti trINidvArANivyAkhyAnayati / / [bhA.279} alasaMbhaNaMti bAhiM jaihiMDasi amha ettha bAlAdI / pacchittaM hADahaI avi usago tahA vigaI / / - alasaM pratibhayaMtyAcAryA asmAkamatra kSetre bahavo bAlAdayaste ca bhikSAM na hiMDate tato yadi bahirbhikSAM hiMDase tarhi tiSTha, tarhi, anyathAjasthAnAMtaramiti, nirmANaprati punaridaMvadaMti asmAkaM stokepi duHpramArjanAdau kRte prAyazcittaM hADahaDaM dezIpadametat tatkAlamityarthaH dIyate, anyathA mUlata evasAmAcArIvilopaprasakteH, vikRtilaMpaTaM pratipunariyaMvAgyatanA yogavAhinoayogavAhinovA'smAkaM gacche vikRteravyutsargo'nutkalanaMbhavAMzcadurbalazarIro navakSuriva pAnayine vikRtyA pAlyasvabhAvastasmAdanyatra prayAhIti, yatracodaka Aha - [bhA.280) tattha bhave mAyamosoevaM tubhave naJjavaM tassa / vattaMca ujjUbhUtesohItelokkadaMsIhiM / / vR- yadetannirgamanAzuddha upAyena pratiSedhanamuktaM, tatra kasyacit matiH syAt / evaM pratiSedhato mAyA bhavatimRSAvAdazcatatrayatparavipratAraNaciMtana,tanmAyA, vidyamAnamapizrutaMnAstizaMkitaMvAtiSThati ityAdi brUvANasya mRSAvAdaH, evaM tuM amunA prakAreNa punAyAmRSAM kurvato bhavet tasyAnArjavamanRjutAmAyAtaH, / kuTilabhAvabhAvAt uktaM punastrailokyadarzibhiridaMzodhiH RjubhUte sohI ujuyabhUyassetyAdipradezAMtare zravaNAt / tato nedaM mAyAmRSAbhASaNamucitamiti / atra sUriH pratyuttaramAha - [bhA.281] esa agItejayaNA gIte vikaratijuJjaijaMtu / viddesakara iharA maccharivA do phuDarukkhe / / vR-eSAanaMtaroditAvAgyatanAagIteagItArthe gItepigItArthepinirgamanAzuddhe nivAraNA kriyate, kevalaM sphuTAkSarairyathA evaMbhUtAt doSAt tvamatrAgataH evaMbhUtadoSazcanasuvihitaiH pratIcyate iti, na caivaM bhaNitaH sun sa ruSyati gItArthatvAt, gItArthA hi sarvAmapi sAmAcArImavabuddhyaMte, avabuddhyamAnA kathamaprItiM vidveSaM kurvaMtIti, tathAcAha / karati jujaijaMtu yatyujyate yuktimApatati tat gItArthAH kurvatinAprItyAdikamiti, iharattiitarathA yadyagItArthepisphuTarurnivAraNA kriyatekevalaMsphuTAkSarairvathA Page #97 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra - chedasUtram-1-1/1 evaMbhUtadoSavAn tvamatrAgataH tataH sphuTarukSe bhASite sati sphUTaM nAma sadbhUtadoSoccAraNaM, rukSaM snehopadarzanahitaM,yadivAsphuTamevaparasyarukSatotpAdanAt,rukSasphuTakakSatasmin bhASitetatbhASyamANaM vacasteSAM vidveSakaraM vidveSotpAdakaM bhavati / agItArthatvAt, ciMtayaMtica matsarabhAvanete sUtramarthavAna prayacchaMti, tato matsariNa ete iti, evaM ca ciMtayitvA svapakSe parapakSe ca matsariNa ete iti prakAzayaMti tato loke matsaripravAdo vidveSakaraM ca tadvacasteSAM mAbhUditi prAguktayatanayA nivAraNA kriyate, na ca mAyAmRSAdoSasaMbhavo yataH parAprItyanupAdakatayA pariNAmasuMdaratayA cobhayorapiguNakAritvamavekSya tathA vAgyatanA kriyate, navipratAraNabuddhyeti / eteSAmeva pratIcchane apavAdamAha - [bhA.282] nigamasuddhamuvAeNa, vAriyaM geNhatesamAuDheM / ahigaraNapaDini anubaddha megAgijaDhaMnasAejA / / vR-nirgamo'zuddhoyasyasa nirgamAzuddhastaMupAyena prAguktayatanAlakSaNenavAritasamAvRttaMsaMtaMgRhNAti, kimuktaM bhavati yadi sa tathA pratiSiddhaH sana brUte, bhagavan mithyA me duHkRtaM na punarevaM kariSyAmi kiMtu yathAyUyaMbhaNiSyatha,tathAkariSyAmi mukto mayAsa pApasvabhAvo durgativarddhana iti,tata evaM taMsamAvRttaM gRhNAti, kiM sarvamapi netyAha ahiMgaraNetyAdi netyAha ahigaraNetyAdi yo'dhikaraNaM kutvA samAgatastaM yazca tatra me pratyunIkostItyuktavAn taM tathA anubaddharopaM yena ca pazcAdekAkI AcAryastyaktastaMca na sAejA na sAtmayet na sAtmIkuryAt na svIkuryAditi bhAvaH kevalaM pratyanIke apavAdosti tamevAbhidhitsurAha - bhA.283] paDinIyaMmiubhayaNA, gihimmiM AyariyamAdiduTuMmi / saMjavapaDinIe puna,na hoti uvasAmiebhayaNA / / vR- pratyanIke bhajanA tAmevAha / gRhiNi gRhasthe AcAryAdiduSTe kimuktaM bhavati, yadi kopi nAma gRhastha AcAryasya AdizabdAt upAdhyAyapravartisthaviragaNavacchedAnAM zeSabhikSUNAM ca pradviSTaH sa cAnekadhAupazamyamAnopinopazAMtastatastasminAcAryAdipradeSTe gRhiNayanupazAMtetadbhayAdAgataH san pratigRhyateyadipunaH sabrUyAtsaMyatometatra pratyanIkostitatastasmin saMyatapratyanIkena bhavatyupasaMpata napratisaMgRhyate ityarthaH / athavAsabhaNyate gacchatvaMtaMkSamayitvA samAgaccha evamuktoyadi tatra gatvAtaM nakSamayatitatonasapratigRhyate atha tena gatvA'sau kSAmitaH kevalaMsa eva nakSamate, tarhisa pazcAdAgataH pratigrAhyaH |athsvktimyaastdaaniimevaagcchtaakssaamitH / tadAtasminnupazAMtesaniyamAtpratigRhya evanabhavatibhajanA nirdoSatvAt / / bhA.284] sopuna uvasaMpanje, nANaTThA daMsaNe cariteya / eesiM nANattaM vocchAmi ahAnupuvvIe / / vR-sa punaruktaprakAreNa saMgRhyamANa upasaMpadyate jJAnArthaM jJAnanimittaM darzana darzananimittaM saptamyA nimitte vidhAnAt darzanaprabhAvakazAstranimittamityarthaH cAritrArthaM cAritranimittaM eteSAM jJAnAdyarthamupasaMpadyamAnAnAM nAnAtvaM bhedaM yathopanyAsaM yA anupUrvI sA yathAnupUrvI tayA vakSyAmi pratijJAtameva nirvaahyti| bhA.285) vattaNAsaMdhaNAceva gahaNe suttattha tadubhaye | veyAvaccakhamaNe kAle AvakahAea / / Page #98 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 1. mUlaM : 1, [bhA. 285] vR-jJAnArtha darzanArthaMcopasaMpatpratyekaM tridhA, tadyathAsUtraMcArthazcatadubhayaMcasUtrArthatadabhayaMtasmin sUtreSvetadubhayasmiMzcetyarthenimittaMsaptamIceyaM tatayoM bhAvArthaH / jJAnArthaM darzanArthaMcopasaMpadyamAnaH pratyekaM sUtrArthaM vA upasaMpadyate arthArthaM vA tadubhayArthaM ceti punarekekaM tridhA tadyathA varttaneti atra saptamIlopaH prAkRtatvAt vartanAyAM / vartanAnimittaM evameva saMdhanAyAM saMdhanAnimittaM tatra pUrvagRhItasya sUtrArthasya tadubhayasya vA grahaNanimittaM, evaM jJAne darzane ca pratyekaM bhavati tridhA upasaMpat caraNopasaMpadA punarupasaMpadyamAno dvidhopasaMpadyate, tadyathA vaivAvRttanimitaM kSapaNe kSapaNAnimitaM te ca dvidhApi upasaMpadyamAnAH kAlato yAvajjIvaMbhaveyuH / cazabdAditvarAzca enAmevagAthAMvyAkhyAnayati - [bhA.286] saNanANesuttatthatadubhaye vattaNA ya ekeke / uvasaMpayA carite veyAvacce yakhamaNeya / / vR-darzanavizodhikAni yAnisUtrANizAstrANivAtAnidarzanaM,zeSANisUtrANizAstrANivA jJAnaM, tatradarzanejJAneca pratyekamupasaMpatridhA, sUtranimittamarthanimittaMtadubhayanimittaMca, ekaikasmiMzcasUtrAdI pratyakaM vartanAdi tribhedaM vartanA saMdhanA grahaNaM ca, kimuktaM bhavati sUtrepi vartanAnimittamupasaMpadyate, saMdhanAnimittamupasaMpadyate, apUrvagrahaNanimittaM vA upasaMpadyate, evamarthepi tritayamubhayepi tritayamiti, darzanepi navavidhopasaMpatjJAnepinavavidheti, cAritrecAritraviSayA upasaMpat vaiyAvRtte kSapaNeca / [bhA.287] suddhaparicchanno lahugA akArate sAraNA anApucchA / tIsuvimAsolahuttovattaNAdIsuThANesu / / vR- yat gurusakAze sUtraM tatsarvamadhItaM tato gurubhiranujJAto vidhinA ApRcchaya vajikAdiSvapratibadhyamAna AgataH / AgatazcasantrIndivasAnyAvat parIkSitaH zuddhaH itthaMbhUtaMyona pratIcchatyAcAryastasya prAyazcittaM laghukAzcatvAro laghumAsAH, yopi upasaMpanno vartamAnanimittaM saMdhanAnimittaM grahaNanimittaM vA sa yadi vartanAM saMdhanAM grahaNaM vA na karoti tadA tasmin vartanAdikamakurvvati pratyeka triSvapi sthAneSu vartanAdiSu mAso ladhukaH prAyazcittaM, AcAryopi yadyupasaMpannaM pramAdyaMtaM na sArayati tatastasminnapi sAraNe atra vibhaktilopaArSatvAt / akurvati triSvapi vartanAdiSu sthAneSu mAsalaghu etacca prAyazcittavidhAnaM sUtraviSayamarthe punarvartanAdimakuti ziSya arthanimittamupasaMpannaM pramAtaM vartanAdiSvasArayatigurauca pratyekaMtriSvapivartanAdipusthAneSuprAyazcittaMmAsaguru, ubhayaviSayeSudvayorapi pratyekaM vartanAdiSu triSvapi sthAneSu pRthak ubhayaM prAyazcittaM mAsaguru mAsalaghu ceti, evaM gAthAyAmanuktamapisaMpradAyAdavasitaM, tathA aNApucchAiti anApRcchAyAmanujJAmityarthaH atra catvAro bhaMgAstadyathAananujJAto'nanujJAtena sahavartanAMkarotItyekobhaMgaH, ananujJAto'nujJAtenasaheti dvitIyaH, anujJAtoananujJAtenetitRtIyaH anujJAto anujJAteneticaturthaH evaM saMdhanAyAMgrahaNepica pratyekaMcatvAro bhaMgAH evamarthepi tadubhayasminnapi ca pratyekaM vartanAdiSu catvArazcatvAro bhaMgAH tatra sutraviSaye triSvapi vartanAdiSu sthAneSupratyekamAyeSubhaMgeSudadAnasyacagRhANasya ca prAyazcittaMmAsalaghutapaH kAlavizeSitaM tadyathA vartanAyAmAyeSu triSubhaMgeSu mAsalaghu, saMdhanAyAM mAsalaghu tapo gurukAlalaghu, grahaNe mAsalaghu, dvAbhyAM guru tadyathA - tapasA kAlena ca, evamarthe tapaH kAlavizeSitaMmAsaguru / tadubhayasmin tadubhayaprAyazcittamarthaM viSayaM tadubhayaviSayaM ca prAyazcittaM gAthAyAnupAttamapi vyAkhyAnAdupagataMca: caturthabhaMgaH Page #99 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 98 vyavahAra - chedasUtram-1-1/1 punaH sarvatrApizuddha itinatatrakasyApiprAyazcittamiti,ihAcAryasyApipramAdataHsUtrAdiSuvarttanAdikamakurvaMtamupasaMpannamasArayataH prAyazcittamato niyamAtsa AcAryeNa sArayitavyastathA caetadevAha - [bhA.288] sAreyavyo niyamAuvasaMpannosi jaM nimittaMtu / taMkuNasutumabhaMteakaremANa vivegou / / vR- sa upasaMpanno niyamAtsArayitavyaH kathamityAha 1 aho bhadaMta jJAnAdyabhyAsakAritayA paramakalyANayoginiha ziSyasyApyAcAryeNaprotsAhanArthatathAvidhayogyatAsaMbhavamadhikRtyaivaMvidhamapyAmaMtraNaMkartavyamitijJApanArthaM, anyathAbhadaMtetigurvAmaMtraNeruDhatvAttatraiva nyAyaM naziSye iti yannimittamupasaMpannastvaMtatkuru evamekadvitrivAraMsAritopiyadinakarotivartanAdikaM,tatastasminnakuti viveka eva parityAgaH kartavyaH turevakArArthaH: yaduktamanApucchAititaMvyAkhyAnayati - [bhA.289] ananunnAedetapaDicchaMtabhaMgacaurou / bhaMgatiyaMmivimAsI, duhatoNunAe suddhou / / vR-ananujJAto makAro'lAkSaNikaH / anunujJAte dadAti itarastupratIcchatItyevaM dadAnapratIcchatAM catvAro bhaMgAH sUtrabhaMgatrikepi AdyeSu vartanAdipu pratyekaM prAyazcittaM mAso ladhumAsaH, arthe gurumAsastadubhayasmin tadubhayaM prAyazcitamiti vyAkhyAnAt duhatoNunAe iti ubhayato dadAnatayA pratIcchakatayAvAnujJAtebhaMgazcaturthaHzuddhaeva tukhakArArthaH eSo'kSarArthaH |bhaavaarthstupraagevopdrshitH, eSa prAyazcittavidhiH jJAnArthaM upasaMpadyukta evaM darzanArthamapyupasaMpadi draSTavyastathA cAha - bhA.290) emeva daMsaNevI vattaNamAdIpayAujahanANe / veyAvaccakaro puna ittaritoAvakahitoya / / vR- yathA jJAne vartanAdipadAnyadhikRtya prAyazcittavidhiruktaH evameva ananevai prakAreNa darzanepi vartanAdIni padAnyadhikRtya veditavyaH gatA jJAnardazanopasaMpat / idAnIM cAritropasaMpatbhAvanIyA, tatra kAle AvakahAeya iti vyAkhyAnayan veyAvacceiti padaM vyAkhyAnayati veyAvaccetyAdi vaiyAvRttyakaro vaiyAvRttyArtha upasaMpannaH punardvidhA itvaraH svalpakAlabhAvI yAvatkathito yAvajjIvabhAvI asya ca dvividhasyApi vaiyAvRttyakArApaNavidhirayaM, eko gacchadAsI vaiyAvRttyakaroparaH prAghUrNakaH sa ca vakti, ahaM vaiyAvRttyaM karomi tatra vidhimAha / / [bhA.291] tulesujosulladdhI annassavavAraeNanicchaMte / tullesuva AvakahI tassa maeNaMca ittrito|| vR- yadi dvAvapi kAlatastulyAvitvarau ca tatra yadyeko labdhimAn aparo'labdhikastarhi tayostulyayoryaH salabdhikaH sakAryate, itarastuupAdhyAyAdibhyo dIyateathadvAvapiyAvatkathiko tatrApi yolabdhimAnsakAryate, itaro'nyebhyodIyate, yadipunarvAvapisalabdhiko yAvatkathiko catatra anyatara upAdhyAyAdeH kAryate, arthakopittasyanecchatitataH AgaMtuko vimucyate, atha dvAvapisalabdhikAvitvarI ca tata AgaMtuka upAdhyAyAdInAM vaiyAvRtyaM kAryate, sUtrAlApakazca upAdhyAyAdivaiyAvRttyaphalapradarzakastataH protsAhanArthaM paThanIyaH / uvajjhAyaveyAvaccaM, karemANe samaNe nigaMthe mahAnijare mahApajjavasAne hoiityaadi| atha necchati tarhi tasminnanyasyopAdhyAyAdevaiyAvRttyamAnicchati vA zabdo bhinnakramatvAt Page #100 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH 1, mUlaM : 1, [bhA. 291] vAraeNavetyevaM yojanIyaH dvAvapi vArakeNa kAryete, kiyatkAlamekaH kiyatkAlamapara iti yadi vAstavyo vaiyAvRttyakaronumanyate atha nAnumanyate, tata AgaMtukasvAvaMtaM kAlaM pratIkSApyate, yAvat vAstavyasya vaiyAvRttasya itvarakAlaH samAptimupayAti atha na pratIkSate tarhi visRjyate, eSa dvayoritvasyorvaiyAvRttyakArApaNavidhiH atha eka itvaraH eko yAvatkathikastatrAha tullesuva ityAdi tulyayorlabdhyA samAnayoryo yAvatkathikaH sa kAryate, itvaro'nyasyopAdhyAyAdeH saMniyojanIyaH atha vAstavyo yAvatkathikastarhi sa bhaNyate vizrAmya, tvaM tAvat yAvaditvaraH karoti tathAcAha tasya vAstavyasya vaiyAvRttyakarasya matena icchayA itvaro vA kAryate vaiyAvRttyaM atha vAstavyastathA prajJApitopi necchati tarhinakAryatesa hi pazcAdapiyAsyati, tata itarovAstavyonakariSyatIti, athaitvaro yAvatkathikazca dvAvapi labdhiko tatrayAvatkathikaH kAryate, itvaro anyasya niyujyate, visRjyate vA athavA itvaraH salabdhikaHyAvatkathiko'labdhikastatra yAvatkathiko bhaNyate vizrAmya, tAvat yAvadeSa itvaraH salabdhikaH karoti / pazcAttva meva kariSyasi, athanecchati tarhi sa eva kAryate itarastvanyasmai dIyate, tasyatatrAnicchAyAMvisRjyate |arthtvro'lbdhiko yAvatkathiko labdhimAntatrayAvatkathikaH kAryate itara upAdhyAyAdeH samarpyate athatasyatatrAnicchAtarhi visRjyate iti, ihayadi vAstavyavaiyAvRttyakaraNe ananujJAto vaiyAvRttyaM kArayati yadivAnApRcchayA anyaM vaivAvRttyakaraM sthApayati / tadA tasyAcAryasya bahavo doSAstAnevAha - bhA.292] ananunAe lahugA aviyattamasahajogadANAdI / nijaramahatI hubhave, tavassimAdInakaraNevI / / vR-vAstavyavaiyAvRttya kareNAnanujJAyAmupalakSaNametattasyAnApRcchAyAMnAyadyAgaMtukamitvaravaiyAvRttye sthApayatitatastasyaprAyazcittaM laghukAzcattvArolaghumAsaH anyebruvateanApRcchAyAM mAsalaghu, ananujJAyAM catulaghu anyaccAnanujJAyAmanA pRcchAyAM vA vaiyAvRttyapade anyasyetvarasya sthApane vAstavyasya aviyattamaprItirupajAyate aprItyA ca kalahaM kuryAt asAhagA jogadAnAdI iti, yAni dAnAdIni dAnazraddhAdIni kulAni AcAryasya prAyogyANi tAnyAgaMtukavaiyAvRttyakarasya na sAdhayati, na kathayati tasmAtsaitvaraAgaMtukovaiyAvRttyakaraH pratrApyate, tvaMtapasyAdInAMkSapakAdInAM vaiyAvRttyaM kuru,teSAmapi kriyamANevaiyAvRttye mahatI nirjarAtadevaM vaiyAvRttyadvAraMgatamidAnIMkSapaNadvArAvasaraH / [bhA.293] AvakahI ittariya ittariya vigiTTataha avigiTThaya ! smnnaamNtnnkhmnne,anicchmaannNnuniyogaa| vRkSapaka upasaMpadyamAno dvidhA yAvatkathika itvarazca, tatretvaro dvidhA vikRSTatapaHkArI avikRSTatapaHkArI ca, tatra caturthaSaSThASTamakArI avikRSTatapaHkRt, dazamAditapakArI vikRSTatapaH kRtayoyorapyupasaMpadyamAnayoH samaNAmaMtaNatti AcAryeNasvagaNasyasvagacchasyAmaMtraNaMpracchannaM kartavyaM, AryAevavikRSTatapaHkaraNArthamavikRSTatapaHkaraNArthavAsamAgataH, kiMpratIkSyatAmutapratiSidhyatAmiti? tatra yadi teSAmanumataMbhavati, tadA pratISyate, anicchAyAMpratiSidhyate, yadi punaH kecinmanyate kecinna manyate tetarhiyaHkazcinneSTavAntamanicchaMtaM tasyakSapakasyavaiyAvRtte balAnnaniyojayet, balAbhiyogasya sUtreniSedhAta, yastupratIcchitaH |sprssttvyH kiMtvaM vaikRSTaMtapaH karoSiavikRSTaMvA? yadibrUteAvikRSTaM, tato bhUyopipRSTavyaM tvaM pAraNakadine kIzobhavasi, yadiprAha, glAnopamaH, tatrAha - nija Page #101 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra - chaMdasUtram-1-1/1 bhA.294] avigiTTakilammataMbhaNaMti mAkhama karehi sajjhAyaM; sakkA kilamiuMjevi, vigiTTaNaM tahiM viyr| vR-avikRSTetapasi klAmyaMtaMbhaNaMti sUrayo, mA kSapayamAkSapaNaM kuruna yuktaMbhadra tava kSapaNaM kartuMna zaktyabhAvAdityarthaH tasmAtkuru svAdhyAyaM, tapaHkaraNAt svAdhyAyakaraNasya bahuguNatvAt, api ca svAdhyAyopi paramaM tapaH, yata uktaM bArasavihimmivitave, sabhiMtarabAhira kusaladidve, navi asthi navidohii, sajjhAisamaMtavo kammaM / . aglAnopamastvaM vikRSTatapaHkArI tapaHkAryate, yastu vikRSTaM tapaHkaroti sa yadyapi pAraNakadinepi glAnopamojAyate, tathApisakAryate,yataAhasakkA ityAdiapizabdaH punararthe yepunastapasvinovikRSTena tapasApAraNakadine klamayituMzakyAH kvAbhyaMte itibhAvaH / tatrateSutapasviSu vitaret dadyAttapaHkaraNaM, teSAMtathArUpANAmapisamanujAnIyAt, natuvAraNIvaM,vikRSTatapaHkaraNasya mahAguNatvAtkevalaMbhaktapAnaM bhaiSajAdikamAnAyyadAtavyaM athaslAnopamona bhavati, kiMtusvayamevasaMstArakapratilekhanAdInvyApArAna sarvAnapyahInAtiriktAnakaroti,pratIcchate, evaMtatrayovikRSTena tapasAmlAnopamobhavatitatreyaMsAmAcArI [bhA.295] anapaDicchaNe lahugA asatigilANovame adaMtiya; paDilehaNasaMthAraepAnagatahamattagatigaMca / vR-tasmin gacche yadyanyaH kopi vikRSTatapaHkArI kSapako vidyate, saca pAraNakadine glAgopamo vA bhavedaglAnopamA vA / tathApitasminvidyamAnekSapake anya kSapakamAcAryo na pratIcchadet, prAktanasya hi kSapakasyapAraNakadineglAnopamasyAsnAnopamasya vAsatAvazyakarttavyaM, nacadvayorveyAvRttyakaraNesAdhavaH prabhavaMti, tasmAtna pratyeSaNIyaH, yadipunaH sAdhavAnumanyaMtasApi pratIkSyatAM,tasyApivaiyAvRttvakaraNena samAdhimutyAdayiSyAma iti, tadA pratIcchanIyaH / yadipunargacche vidyamAnepi vikRSTatapaHkAriNi kSapake gacchAnanumatAvAcAryo'nyaM pratIcchati tadA tasyAnyapratIcchane prAyazcittaM laghukAzcatvAro laghumAsAH; asatitti tathA asatiprAyogyadravyeye doSAsteca vaktavyAH,tecAmI dvayoH kSapakayoryugapatpAraNakadine samApatiteparyAptyA pAraNadravye alAbhato asati asaMstaraNaMbhavet, asaMstaraNAcca yadeSaNAdi prerayaMti, tannimittaMprAyazcittamAcAryasthApatati,AjJAbhaMgAdayazcadoSAjAyaMte, tathApAraNakaprAyogyadravyasaMpAdanena saMstaraNamakurvatsusAdhuSu viSayeso'prItiMkuryAt, aprItyAca anAgADhAmAgADhAM vAparitApanAMprApnuyAt, tathA ca sati tanniSpannamapi prAyazcittamAcAryasya, anyacca ziSyAH pratIcchakAzca dvayorapi kSapakayo(vRttyakaraNato bhagnA evaM ciMtayeyuryathAnyAnyakSapakavaiyAvRttyavAraNena nAsmAkaM sUtramartho vA, tasmAdanyatra vrajAma iti / tathA gilANovame iti teSu gacchavAsiSusAdhuSu vAstavyakSapakavaiyAvRttyakaraNavyApRteSu mlAnApamo jAyate,tadAtasyAcAryasya prAyazcittaM caturgurukAH, aDateyatti tathAgacchevAstavyakSapakakaraNavyAvRtatayA bhaktapAnaM vAgaMtukasyAdadAnesabhaktArthapAnArthaMvAsvayaM hiMDetaprattilekhanAdikriyAMcasvayameva kuryAt, hiMDamAnazcakSudhApiSAsayAzItanoSNenavApIDitoyadyanAgADhAM paritApanAMprAyazcittamAcAryasyacaturlaghu, athagADhAM tadA caturguruathamUchatitadASaTlaghu, tathA paritApyamAnoyoSaNAMprerayati, tadAtannimittaM, prAyazcittaM, atha na prerayati, tathA prabhUtamaTato yadA nAgADhAdiparitApanAM prApnoti, tannimittaM prAyazcitaM, Page #102 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka H 1, mUlaM : 1, [bhA. 295] 101 atha tatra gacche anyo vAstavyaH kSapako na vidyate, tadA niyamataH sa pratIcchanIyaH, kevalaM sopi gacchAnumatyA, anyathA na kimapitasya gacchaH kariSyati, tatra yadipramAdato vaiyAvRttyabhIrutayA gaccho nAnumanyate, tadA sa prajJApanIyaH / atha kAraNavazatastadAna pratIcchanIyaH,yadi punargacchAnanumatyApi pratIcchati tadA tasya prAyazcitaM catvAro laghukAstathA gacchAnumato yo yataH pratilabhyate sa satataH kSapakaprAyogyamAnayati, ananumataucanakopikimapyAnayatItyasati pAraNakadineparyAptyAprAyogyadravye asaMstaraNamasaMstaraNAcca paritApanAduHkhaM tannimittaM prAyazcittamAcAryasya, tathA pAraNakadine glAnopamo jAyate, tathA zeSeSu sAdhuSuprayojanAMtarakhyApRtatayA bhaktaMpAnaM vA dadAneSu svayaM hiMDamAne ye doSAstepi vaktavyAH; saMpratitasyakSapakasyavAstavyasyAgaMtukasyavAkRtapratyAkhyAnasyApiyatpratidivasaMkartavyaM tadAha- paDilehaNetyAdi tasyopakaraNaM kalpAdi yathAyogamubhayakAlaM pratilekhanIyaM, saMstArakazca tasya kartavyaH,tathA pAnakaMpAnIyaMtasyocitamAnIyadAtavyaMtathAmAtrakatrikaMcauccAramAtrakaMprazravaNamAtrakaM khelamAtrakaMca yathAkAlaM samarpaNIyaM parISThApanIyaM ca, sAMpratamenAmeva gAthAM vyAkhyAnayana prathamato anapaDicchaNelahugAiti asaiiti ca vyAkhyAnayati - [bhA.296] duNhegatare khamaNo, annupddicchNtsNthreaannaa| appattiyaparitAvaNasuttehAniannahiMca ime / vR- vAstavye kSapake kSapaNe dvayolAnopamayoranyatarasmin vidyamAne yadi gacchAnApRcchayA anya pratIcchatitadAtasminnanyaM pratIcchatiprAyazcittaM laghukAzcatvAra itivAkyazeSaH, tathAyugapattadvayoH kSapakayoH pAraNakadine yugapatsamApatiteprAyomyadravye alAbhato asatidivAstavyakSapakavaiyAvRttyakaraNavyApRtAnAmAgaMtukasyavaiyAvRttyakaraNavelAtikramato'saMstaraNaMbhavettasmiMzcAsaMstaraNayadeSaNAdi prerayaMti tannimittaM prAyazcittamAcAryasya tathA ANatti AjJApadaikadezesamudAyopacArAdAjJAbhaMgAnavasthA mithyAtvavirAdhanAdoSAH prAduSyuH tasya cAsaMstaraNeaprItiraprItyAcaparitApanaM tataH paritApana nimittamapiprAyazcittaM tathA ziSyAH pratIcchakAzcaivaM ciMtayeyurasmAkaM dvyoHksspkyo|yaavRttykrnnevyaapuutaanaaN sUtrehAnirupalakSaNametat artheca,tasmAdanyatravrajAmaH; saMprati |gilaannovme ahaMteyatti vyAkhyAnayati[bhA.297] gelaNatullaguragA aDateparitAvaNAsayaMkaraNe / nesanagahaNAgahaNedugaTThahiMDattamucchAya // vR.sAdhuSuvAstavyakSapakavaiyAvRttyakaraNataH prayojanAMtare vyApRtatayAvaiyAvRttyamakurvatsuyadyAgaMtukaH kSapakoglAnatulyo glAnopamo jAyate, tadA sUraH prAyazcitaM caturgurukAH, tathA bhaktaM pAnaM ca adadatsu svayaMdugaTTahiMDattatti dvikArthaM bhaktArtha pAnArthaM ca hiMDamAne svayaM vA upakaraNasya pratyupekSaNAdeH karaNe yA paritApanA anAgADhA agADhA vA mucchAyati mUrchA ca tannimittaM prAyazcittaM AcAryasya tatrAnAgADhaparitApanAnimittaM caturlaghu AgADhaparitApanAnimittaM caturguru mUrchAnimittaM SaTlaghu nesaNagahahaNAgahaNe iti sa svayaM hiMDamAnaH kSudhApipAsayA vA zItena vA uSNena vA paritApitaH san yadaneSaNIyamapi gRhNANi tannimittaM prAyazcittamagrahaNe neSaNIyasya prabhUtaM hiMDamAno yadvApnoti AgADhaparitApanAdikaMtanimittamapiyata evamAdayo doSAstasmAdcchamApRcchcatadanumatyA pratIccheta, pratIcchitasya casarvaM sarvaprayatnena nirjarArthatayAkarttavyamiti iha AgataH sanprathama divasepipracchanIyo yathA kena kAraNena tvamihAgatosIti, anyathA yadi tamapRSdaiva AlocanAmadApayitvA ca saMvAsayati, Page #103 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 102 vyavahAra - chedasUtram-1-1/1 tadA prAyazcittaM tadevAha - bhA.298] paDhamadinaMmina pucche, lahuomAso ubijhyaguruoya, taiyaMmi hotilahugA, tiNhaMtu atikkame gurugaa| vR- yadi prathame dine na pRcchet, tarhi tasyAcAryasya prAyazcittaM laghumAsaH, dvitIye gurumAsaH, tRtIya bhavaMti catvArolaghumAsAH,trayANAMtu dinAnAmatikramecaturthAdiSu divaseSu prAyazcittaM caturgurukAzcatvAro gurumAsAH, adhunApavAdobhaNyate yadikAryAdiprayojanavazAdAstAmekaM vetrINivA dinAniSaNmAsAnapi yAvannapRcchati, tathApina prAyazcittabhAkUtathA cAha - [bhA.299) kajjebhattapariNNA gilANarAyAyadhammakahavAdI, chammAsA ukkosAtesiMtu vaikkame gurugaa| vR-kArye kulagaNasaMghaviSaye vyApRto bhavedAcAryaH tathA kenApi sAdhunA bhaktaparijJA kRtA, tasya samIpe loko bhUyAnAgacchati, tatrAcAryo dharmakathane vyApRtaH gilANatti glAnaprayojane vA vyApRtaH rAyAedhambhakahItirAjAvAdhArthI pratidivasameti,tatastasyadharmaH kathayitavya itidharmakathikatvena vyApRtaH, vAdIvAkazcanaprabalaHsamutthitaHsanigRhItavyastataetaiH kAraNeLapRtaHsanAcAryojadhanyata ekaMdvetrINivAdinAni utkarSato yAvatSaNamAsAstAvadAgaMtukaMpraSTumAlocanAvApradApayituMnaprapArayet itthamaprapAraNecadoSAbhAvasteSAM SaNmAsAnAM punarvyatikrame kimuktaMbhavati eNmAsebhyaH paratopiyadina pRcchati nApi dApayatyAlocanA, tataH prAyazcittamAcAryasya gurukAzcatvAro gurumAsAH, anye tubruvate, SaNmAsAnAM parato prathamadine na pratIcchatyAlocanA, tadA laghumAsaH dvitIyadinepyapratIcchane mAsaguru, tRtIyadine caturlaghu, dinatrayAtikrame caturthAdiSu dineSvapratIcchane ca caturgurukA iti; kAryAdiprayojanavazatovyApRta imAMyatanAMkuryAt / [bhA.300] annaNa paDicchAve, tassAsatisayaM paDicchate rattiM, uttaravImaMsAe khinnoya, nisipinapaDicche / vR- yadyanyo gItArthastasyAcAryasya samIpe'styAlocanArhastarhisa saMdezanIyo, yathAyamApRcchyatAmAlocanAM vA pratISyatAmiti, atha nAstyanyo gItArthastadA tasya gItArthasyAsati bhAvapradhAnoyaM nirdezo'bhAve svayameva rAtrau pratIcchatyAlocanAM, atha yathA zrIguptena SaDulUkaH SaNmAsAn yAvat vAdaM datvA nirjita evaM dIrghakAlAvalaMbini vivAde rAtrAvapyuttaravimarzena pratyuttaraciMtayA khinnaH zrAMto nizAyAmapina pratIcchatItyAlocanAM dattAmitiathavA atrApyapavAdastamevAha - bhA.301] dohiM tihiMvAdinehiM jaivijjaiittonahoipacchitaM; tena paramaNunnavaNa, kulAirarannova dIvaMti / vR-yadi SaNNAM mAsAnAM parato dvAbhyAM tribhirvA dinaiH parapravAdI niyamAt parAjeSyate, kulAdikArya vA samAptimupayAsyatItyevaM nizcIyate, tatasteSvapi dineSvapracchane AlocanAyA apratIcchena vA na prAyazcittaMbhavatiathajJAyateteSvapyekadvitryAdiSudivaseSunakulAdikAryasamAptirbhaviSyati, naca paravAdI jeSyate tadA SaNmAsasamAptoveva rAjJaH samIpe gatvA jJApanIyaM yathAhaM dinamekama'kSaNiko bhaviSyAmi, nAnyathA gRhnithA iti kulAdikArveSvapi kulAdInyanujJApayati tathA cAha tenaparamityAdi tenetyavyayaM, tata ityarthe tataH paNmAsebhyaH paraM kAryAparicchittau saMbhAvyamAnA yA anujJApanA kulAderdinamekaM yAvat Page #104 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 1, mUlaM : 9, [bhA. 301 ] 103 kartavyA, rAjJazca vAdiviSaye kAraNaM dIpayaMtyacAryAH, yathAhaM kAraNavazena dinamekamakSaNiko bhaviSyAmIti evaM cenna kurvIta tadA prAyazcittaM caturgurukAH / tadevamuktaH kSapaNopasaMpadvidhiridAnIM jJAnArthaM darzanArthaM cAritrArthaM copasaMpadyamAnaH pratIcchito niyamAdAlocanAM dApayitavyaH, sa ca dApyamAnaH kathamAlocanAM dadAti, ucyate / [ bhA. 302 ] AloyaNaM tahacevaya, mUluttare navari vigaDie imaM tuH / itthaM sAraNa coyaNa, niveyaNatevi emeva / vR- yathA saMbhogikAnAM vihArAlocanAyAM mUlaguNAticAraviSaye uttaraguNAticAraviSaye ca bhaNitaM, tathAtrApi bhaNitavyaM kimuktaM bhavati upasaMpadyamAnopyAlocanAM dadAnaH pUrvaM mUlaguNaticArAn prAguktakrameNAlocayati, pazcAduttaraguNAniti navaramayaM vizeSaH, vikaTite Alocite ekatra sthitAn vibhinnasthitAnvA pratyekaM vaMditvA idaM bhaNati, AloyaNA meM dinnA icchAmi sAraNavAraNacoyaNaMti tepyevameva / pratibhaNato nivedanaM kurvIta ajjI amhe sArejjA, vArejjA, coijjA iti / / gatA upasaMpadAlocanA sAMpratamaparAdhAlocanA yayAtra prakRtaM [ bhA. 303 | emeva avarAhe kiM na te kayA tahiM ciya visohI / ahigaraNAdIsAhati gIyaccho vA tahiM natthi / / vR- yathA vihArAlocanAyAmupasaMpadAlocanAyAM ca tridhirbhaNita evameva tathaiva aparAdhAlocanAyAmapi draSTavyo, yAvat pRSTo vA apRSTo vA brUte ahamaparAdhAlocakaH samAgataH tata AcAryaivaiktavyaH kiM kena kAraNena te tvayA tatraiva svagaccha eva na kRtA vizodhiH prAyazcittAMgIkaraNena, evamukte yadi sAdhayati kathayati adhikaraNAdIni adhikaraNaM taissahajAtamAdizabdait prAguktavikRtiyogapratyanIkAdikAraNaparigrahaH athavA vakti tatra gItArtho nAsti tatrAdhikaraNAdiSvavizuddhikAraNeSu samAgata evaM pratibhaNanIyaH / ( bhA. 304) nacchi ihaM paDiyaragA, khulakhettaM uggamaviya pacchittaM saMkiyamAdIvapade jahakkamaM te tahavi bhAse / bR- astIti nipAto bahuvacanArthaH praticArakA nAma aparAdhApannasya prAyazcitte datte tapaH kRrvato glAnAyamAnasya vaiyAvRttyakarAste iha mama pArzvena saMti, khulakSetraM nAma maMdabhikSaM yatra vA prabhUtamupagrahakAri ghRtAdi dravyaM na labhyate, tAdRzamidaM kSetraM tathAvidhadAnaM zuddhazrAvakAbhAvat vayamapi stokepyaparAdhe ugraM prAyazcittaM dadmaH tathA gurupAraMparyasamAgamAt, tathA yAni natthI saMkiyasaMghADetyAdi prAguktagAthopanyastAni zaMkitAdIni padAni saMbhavena yathAkramaM tatheti samuccaye vibhASeta brUyAt yathA prAyazcittasUtramanusRttya prAyazcittaM dIyate, tadidAnIM vismRtaM zaMkitaM jAtaMna cArtha smarAmi, tataH kathaM prAyazcittaM prayacchAmi, athavA prAyazcittaM patipanne sati tattapastvayeha karttavyaM tatra ceyamasmAkaM sAmAcArI bahirbhUmimAtramapi saMghATakaM vinAna gaMtavyaM, yadi punaH kopi gacchatitatastasmai prAyazcittamatyugraM dadAmi ityeva yathAsaMbhavaM zaMkitAdIni padAni bUyAt natu dadyAdAlocanAmiti, yastu nirgamanazuddha Agamanena tu zuddho'zuddho vA pratIcchyate / tasyAlocanAyAM vidhirvaktavyaH tatra yaduktamadhastAt avarAhe divasato pasacchaMmi iti tadidAnIM vyAkhyAnayaMti Page #105 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 104 vyavahAra - chadasUtram-1-11 [bhA.305] davyAdicaurabhiggaha, pasatthamapasattheta duhekkeke / apasatthevajjeuM, pasatthaehiM tu AlAe / vR-aparAdhAlocanAyAMdIyamAnAyAMdravyAdayodravyakSetrakAlabhAvAzcatvAszcatuHsaMkhyAkA apakSaNIyA bhavaMti, tathA abhiggahatti dizAmabhigrahaH karttavyastaM ca dravyAdayo dizazca ekaikapratyekaM dvidhA dviprakArAstadyathA, prazastA aprazastAzca, tatrAprazastAna dravyAdIna prazastAzca dizo varjayitvA prazastairdravyAdibhirdivizeSaizca, kimuktaM bhavati ? prazasteSu dravyAdiSu prazastAzca dizo'bhigRhya Alocayet, AlocanAM dadyAttatrAprazastadravyAdipratipAdanArthamAha - [bhA.306] bhagadhare kuDesuya,rAsIyuyaje dumAya amaNunA / tatthana AloejjA, tappaDivakhe disA tini / vR-yatrasthaMbhatulAkuDyAdInAmanyatakimapipatitaMtatbhagnagrahaMtatratathA kusuiti kuDyagrahaNAt kuDyamAtrAvazeSaM, tatra pAThAMtaraM ruddesuya iti tatra rudreSu rudragraheSu tathA rAziSu amanojJatilabhASakodravAdidhAnyarAziSu ye ca drumA amanojJA niSpa trakakaMTakiprabhRtayo'manojJA aprazastAstatra teSvapyAzrayabhUteSu upalakSaNamatataprazastAsutithiSu aprazasteSusaMdhyAgatAdiSunakSatreSu aprazastAzca yAmyAdIdizAbhigRhyanAlocayekiMtutatpratipakSeprazastadravyAdirUpeAlocayet, tathA prazastAzcatimro diza: pUrvAmuttarAMcaraMtIMcAbhigRhya AlocayetidAnImamanojJadhAnyarAzyAdiSudravyAditvayojanAmAha - [bhA.307] amaNunadhanarAsI, amaNunadummAya hotidavyaMmi / bhagAdhare ruddaUsara, pavAyadaDDAi khittaMmi / vR-amanojJAdhAnyarAzayo amanojJadrumAzcabhavaMti, dravye draSTavyAH, bhagnagrahaM prAguktasvarUpaM, ruddatti rudragrahaM, Usaratti USaraM yatra tRNAdi nodgacchati, cchinnaTaMkAtaTIprapAtaH bhRguprapAtAdikaM vA; dagdhaM davadagdhamAdizabdAt vidyutahatAdiparigrahaH, ityAdi sarvaM kSetre draSTavyaM tatra yat amaNunadumA ya hAti davyaMmItyuktaM tadetatvyAkhyAnayati - [bhA.308] nipatta kaMTaille, vijjuhate khArakaDuyadaDDeya / ayatauyatavasIsaga, davvedhammAyaamaNuNA / vR-niHpatrA svabhAvayataH patrarahitAH karIrAdayaH, kaMTakino badarIbabbUlaprabhRtayaH, vidyuddhatA vidyutprapAtabhagnAH, kSArarasAmoraGaprabhRtayaH, kaTukAH kaTukarasA rohiNIkuTajaliMbAdayaH, dagdhAzca davadagdhAH, etAndrumAn amanojJAnjAnIhItivAkyazeSaH / na kevalamamanojJakudhAnyarAzayo'manojJA drumAzca dravye varjanIyAH kiMtu ayastraputAnasIsakarAzayo dravye varjayitavyAH / amaNunA dhannarAsI iti vyAkhyAnayati, amanojJAnidhAnyAni punazca zabda: punararthe amanojJadhAnyarAzayaH, saMprati kAlato ye divasA varjanIyAstAnAha - bhA.309] paDikuTTelalagadivase, vajjejA aTTamiMca navamiMca chaThiMca cautthiM cabArasiM doNahaMpiparakhANaM / vR-iha ilapratyayaH pAkRtesvArthepratikRSTA evapnatikuSTelakAH |tec divasAzca pratikuSTellakadivasAH pratiSiddhA divasAstAn varjayeta, tAneva nAmata Aha dvayorapi zuklakRSNarUpayoH pakSayoraSTamAM navamI SaSThIMcaturthI dvAdazIMcaetA hi tithayaH zubhaprayojanaSu sarveSvapisvabhAvataevapratikUlAstatovarjanIyAH, Page #106 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 105 uddezaka : 1, mUlaM : 5. [bhA. 309] idaMkAlato'prazastaMvayaM, vayaM saMdhyAgatAdikaMnakSatraMtadevAha - bhA.310) saMjjhAgayaM ravigayaM, vidvAraM saMgahaM vilaMbiMca, rAhuhayaM gahabhinnaM vajjee satta nakkhatte / vR-saMdhyAgataMnAma yatranakSatresUryo'naMtaraMsthAsyatitataAdityapRSThasthitabhanye punarAhuryasminnudite sUrya udeti tatsaMdhyAgatamaparetvevaMbruvate, yatraravistiSThati / tasmAcaturdazaMpaMcadazaMvA nakSatrasaMdhyAgataM, ravigataMyatraravistiSThati, pUrvadvArike nakSatrepUrvadizAgaMtavyeyadAaparayA dizA gacchati / tadAtat vidvAra vigatadvAramityarthaH, yatkrUragraheNAkrAMtaMtatsaMgraha, vilaMbiyatsUryeNaparibhujya muktaM, anye tvAhuH sUryasta pRSTato'grato vAanaMtaraMnakSatrasaMdhyAgataMyatpunaHsUragatAt nakSatrAtpRSThatastRtIyaMtavilaMvi iti / rAhuhataM yatrasUryasya caMdrasyavA grahaNaM,yasyamadhyenagraho'gamattatgrahabhinnaetAnisaptanakSatrANicaMdrayogayuktAni varjayet yat eteSvime dopAH / bhA.311] saMjjhAgami kalaho, hoikubhattaM vilaMbinakkhatteH / viddAre paravijayA Adiccagae anivvANIjaM / / bhA.312] jasaMgahami kIrai, nakkhatte tattavugaho hoi, rAhuhayami yamaraNaM, gahabhinne soNiuggAlo / / vR-saMdhyAgatanakSatrezubhaprayojaneSuprArabhyamANeSukalahorATirbhavati, vilaMbinakSatrekubhaktaM, vidvAra parepareSAMzatrUNAMvijayaH |aaditygtervigteanirvaannissukhN, saMgrahe punarnakSatreyakriyatetatravyudgrAha: saMgrAmo bhavati, rAhuhate maraNaM, grahabhinna zAMNitodgAraH / zoNitavinirgamaH evaMbhUteSvaprazastadravyakSetrakAlAbhAveSu nAlocayeta; prazasteSu tatra prazastai dravye zAlyAdiprazastadhAnyarAziSumaNikanakamauktikavajravaiDUryapadmarAgAdirAzipucaprazastaM kSetrasAkSAdAha - [bhA.313] tappaDivakkhe khette ucchuvaNe sAliceighare vA; gaMbhIramAnunAe, payAhiNAvattaudae ya / vR-tasya prAguktasyAprazastasya pratipakSe prazasta kSetre ikSuvane upalakSaNametat / ArAme vA patrapuSpaphalopetesAlittivanazabdo'trApisaMbadhyatezAlivane caityagRhevAzabdAvikalpane, tathAgaMbhIra nAmabhagnatvAdidoSavarjitaM,zeSajanenacaprAyeNAlakSaNIyamadhyabhAgasthAnaM gaMbhIramasthAdyamiti vacanAta. sAnunAde yatroccArite zabde pratizabdaH samaMtata uttiSThati, tat, sAnunAdaM tathA pradakSiNAvarttamudakaM yatra nadyAMpadmasarasi vAtatpradakSiNAvartodakaMtasminvA cazabdovAzabdArthaH, (kvacitvAzabdasyaiva pAThaH, prazastaMkAlamAha - uttadine sesakAne uccaTThANA gahAya bhAvaMmi; puSvadisauttarA vA, caraMti va jAva navaputhvI / vR- uktAni yAni dinAni aSTamyAdIni tebhyo ye zeSA dvitIyAdayA divasAste ca zeSakAlazca uktadinazeSakAlastasmin prazastai vyatIpAtAdidoSavarjite upalakSaNametatprazasteca karaNe prazasteca muhUrta etatkAlataH prazastamuktaM bhAvataHprazastamAha uccaisthAnaM yeSAMteuccasthAnAgrahAbhAve bhAvaviSayaM prazastaMkimuktaMbhavatibhAvataH uccasthAnagateSugraheSu tatragrahANAmuccaH sthAnamevaM, sUryasyamepauccaisthAnaM somasya vRSabhaH, maMgalasya makaraH, budhasya kanyA, bRhaspateH karkaTakaH zukrasya mInaH, zanaizcarasya tulA Page #107 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 106 vyavahAra-chedasUtram-1-1/1 sarveSAmapicagrahANAmAtmIyAduccaiH sthAnAtyatsaptamasthAnaMtatnIcaiH sthAnaM / athavAbhAvataH prazastAye somagrahA budhazukrabRhaspatizazina eteSAM saMbaMdhiSu rAziSuetairavalokiteSucalaneSu Alocayet, tathA tisro dizaH prazastA grAhyAH, tadyathA pUrvottarA caratI caraMtI nAma yasyAM bhagavAnahan viharati sAmAnyataH kevalajJAnI manaHparyavajJAnI avadhijJAnI caturdazapUrvI trayodazapUrvI yAvannavapUrvI, yadivA yo yasmina yuge pradhAna AcAryaH savA yayA viharati etAsAM tisRNAM dizAmanyatamasyA dizobhimukha AlocanA)'vatiSThate,tasyeyaM sAmAcArI | [bhA.315] nisajjAsati paDihAriya, kiikammaM kAupaMjalukkuDuo; bahupaDisevarisA suyaanunnAveuM nisiNjjgto| vR-AtmIyakalpairaparibhuktairAcAryasya niSadyAM karoti / asati AtmIyakalpAnAmabhAve anyasya satkAn prAtihArikAn kalpAn gRhItvA karoti / kRtvA ca yadyAcAryaH pUrvAbhimukho niSIdati, tata Alocako dakSiNata uttarAbhimukho avatiSThate, athAcArya uttarAbhimukho niSannAH / tata Alocako vAmapArzve pUrvAbhimukhastiSThati, caraMtI vA dizaMpratyabhimukhobhavati tataH kRtikarma dvAdazAvataM vaMdanakaM datvA prabaddhAMjaliyena sa prAMjaliH utsargata utkuDukaH sthitaH san Alocayet / yadi punarbahupratisevitamastIti cireNAlocanA samAptimupayAsyatitAvaMtaM ca kAlamutkuTukaH sthAtuMnazaknoti, yadivA arzorogavatautkuTukasyasato azaMsikSobhamupayAMti |tto bahupratisevIarza:sucasatsugurumanujJApya niSadyAyAmaupagrahikapAdapoMchane vA anyasminyA yathArha Asane sthita Alocayati, kiM punastadA AlocanIyaM ucyate caturvidhadravyAditathAcAha - bhA.316) ceyaNamacittadavvaM janAvaya maTTANA ya hoikhettaMmi, dinanisisu bhikkha dubhikkhakAlebhAvamihadvaiyare / vR- dravyatazcetanaM sacittamupalakSaNametat mizraM vA acittamacetanaM vA akalpikaM yat pratisevitaM, kSetrato janapade vA, kAlato dine nizi vA subhikSe durbhikSe vA bhAve hadveyare iti saptamI tRtIyArthe haSTena itareNa vAglAnena satAyatanayAvA darpataH kalpatovAtat AlocayatikathamityAha - jaha bAlo japaMto jaMpaMto kajjamakajaM ca ujjuyaMbhaNai; __ taMtaha AloejjAmAyAmayavippamukko u / yathA bAlomAtuH piturvA purato jalpana kAryamakAryaMcaRjukamakuTilaMbhagati / tathA Alocakopi mAyAmadavipramuktaH santatAlocayet; yathA RjukabhAvanAlocayetAlocanAyAzceme guNAH / [bhA.318] lahuyAhalAdIjananaM appaparaniyatizrajjavaMsohI / dukkarakaraNaM vinAonisallattaM vasohiguNA / vR. lagho vo laghutA yathA bhAravAhI apahRtabhAro laghurbhavati / tathA Alocakopyuddhatazalyo laghurbhavatiitilaghutA / tathAlAdanaM hlAdiroNAdikaipratyayaH |prlhttistsyjnnmutpttihaadijnnN pramodotpAda iti yAvat tathA hyaticAradharmataptasya cittasya malayagiripavanasaMparkeNeva AlocanApradAnenAtIcAradhApagamato bhavati saMvignAnAM paramamunInAM mahAn pramoda iti, tathA appaparaniyattitti AlocanA pradAnataH svayamAtmano doSebhyo nivRttiH kRtAMtaM ca daSTrA anyepyAlocanAbhimukhA bhavaMti itianyeSyAmapidoSebhyo nivarttana miti.tathA yadaticArajAtaMpratisevitaM tatparasmaiprakaTatAAtmana Page #108 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 5: 1, mUlaM : 1, [ bhA. 317] ArjavaM samyagvibhAvitaM bhavati ArjavaM nAma amAyAvitA tathA aticAra paMkamalinasyAtmanazcaraNasya vA prAyazcittajalena aticArapaMkaprakSAlanato nirmalatAzodhiH tathA duSkarakaraNaM duSkarakAritA tathAhi yat pratisevanaM tanna duSkaraM, anAdibhavAbhyastatvAt yat punarAlocanayati tat duSkaraM prabalamokSAnuyAyivIryollAsavizeSeNauva tasya kartuM zakyatvAt tathA viNao iti AlocayatA cAritravinayaH samyagupapAdito bhavati nissallattamiti sazalya AtmA niHzalyaH kRto bhavatIti niHzalyatA ete zodhiguNAH AlocanAguNA AlocanAzodhirityanarthAMtaratvAt atha kasya samIpe AlocanA dAtavyA ucyate / AgamavyavahAriNaH zrutavyavahAriNo vA tathAcAha AgamasuyavavahArI Agamato chavviho u vavahAro: [ bhA. 318 ] kevalamanIhicoddasadasanavvaputhvI nAyavvo / vR- AgamasuyavavahArIti vyavahArazabdaH pratyekamabhisaMbadhyate AlocanAha dvividhastadyathA AgamavyavahArI zrutavyavahArI ca tatrAgamavyavahArI SaDvidhastadyathA kevalI kevalajJAnI / manohitti padaikadeze padasamudAyopacArAt manaH paryAyajJAnI avadhijJAnI, codasadasanavapuvvI iti pUrvizabdaH pratyekamabhisaMbaMdhyate caturddazapUrvI dazapUrvI navapUrvI jJAtavyAH ete cAgamavyavahAriNaH pratyakSajJAnina ucyaMteH caturddazAdipUrvabalasamutthasyApi jJAnasya pratyakSatulyatvAt tathAhi yena yathA yoticAraH kRtastaM tathA sarvamete jAnatIti / [ bhA. 319 ] 9019 pamhuThThe paDisAraNa, apaDivajjaM tayaM na khalu sAre / jai paDivajjai sAre duvihatiyAraMpi paccakkhI ! bR- pratyakSApratyakSajJAnI AgamavyavahArItyarthaH dvividhamapi mUlaguNaviSayamuttaraguNaviSayaM vAticAramAlocayato yat kimapyAlocanIyaM pamhuvetti vismRtaM bhavati tasmin vismRte pratisAraNaM karoti yathA'mukaM tavAlocanIyaM vismRtamiti, tadapyAlocayeti, kevalaM yadi kevajJAnAdibalenaitat jAnAti, yathaiva bhaNitaH san zuddhabhAvatvAt samyak pratipadyate, vartamAnabadveti vacanato bhaviSyati varttamAnAbhidhAnAtpratipatsyate iti tadA smArayati, yadi punaretadavagacchati yathaiSa bhaNitopi san na samyak pratipatsyateiti, tadA tamapratipadyamAnaM apratipatsyamAnaM na khalu naiva smArayati niSphalatvAt amUDhalakSyo hi bhagavAnAgamavyavahArI; atra eva dattAyAmapyAlocanAyAM yathAlocakaH samyagAvRttI jJAtastatastasmai prAyazcittaM prayacchati, atha na pratyAvRttastatI na prayacchatIti; zrutavyavahAriNaH grAha kampapakapI usue, AloyayAveti teu tikkhutto / [bhA. 320 ] sarisatthamapaliuMcI visarisapariNAmato kuMcI / / - vR- kalpagrahaNena dazAzrutaskaMdhakalpavyavahArA gRhItAH prakalpagraheNana nizIthaH kalpazca prakalpazca kalpaprakalpaM, tadeSAmastIti kalpaprakalpinaH, dazAkalpavyavahArAdisUtrArthadharAstu zabdAt mahAkalpazrutamahAnizIthaniyuktipIThikAdharAzca zrute zrutavyavahAriNaH procyaMte, te cAlocakaM triH kRtvastrInvArAn AlocApayaMti te hyekaMdvI vArAvAlocite anena pratikuMcanayAlocitamapratikuMcanayA veti vizeSaM nAvabudhyate / tatastrIn vArAn AlocApayaMti kathamiti cet ucyate, prathamavelAyAM nidrAyamANa iva zrRNotitato brUtenidrApramAdaM gatavAnahamitina kimapyazrauSamato bhUyopyAlocaya, dvitIyabAramAlocite bhaNati na suSThumayAvadhAritamanupayogabhAvAdataH punaraSyAlocaya, evaM triSvapi vAreSuyadi sadhzArthamAlIcitaM Page #109 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 108 vyavahAra - chedasUtram - 1-1/1 tato jJAtavyameSI apratikuMcI amAyAvI atha visadRzaM tarhi jJAtavyameSa pariNAmataH kuMcI kuTilo mAyAvI athaikaM dvo vA vArAvAlIcanAdApanena mAyAvI amAyAvI vA kinnopalabhyate, yena trIn vArAnityuktaM, ucyate, upalabhyate, paraM sphuTataropalabdhinimittaM trInvArAnAlocApyate, tasyApi ca pratyayo bhavati yathAhaM visadRzabhaNanena mAyAvI lakSitastato mAyAniSpannaM mAsaguruprAyazcittaM pUrvaM dAtavyaM / tadanaMtaramaparAdhanamittiM prAyazcittamita; atraivArthe dRSTAMtamAha - | bhA. 321] tiniu vArA jaha daMDiyaMssa paliuMciyaMmi assuvamAH suddhassa hoi mAso, paliuMciitaMcimaMva'naM / / vR- daMDako nAmakaraNapatistasya yathA apanyAyapIDitaM karaNamupasthitaM karaNamupasthitaM kiM mAyAvyepo'mAyAvI ceti pirajJAnAya trIn vArAn apanyAyamuccArAyitumabhiyoga, evaM zrutavyavahAriNopi aticArazalyapIDitaM prAyazcittavyavahArArthamupasthimeSa pratikuMcanAparo na veti parijJAnArthaM trIn uccArayituM saMraMbhaH, tato yadA zrutavyavaharibhistrikRtva AlocanApradApanenAgamavyavahAribhiH prathamavelAyAmapyAgamabalena tasya pratikuMcitakauTilyaM jJAtaM bhavati, tadA tasmin pratikuMcite jJAtaM azvopamA azvadRSTAMtaH kriyate, yathA Arya zRNu, tAvadidamudAharaNaM / jahA kassai raNe ego Aso savvalakhaNasaMjutto dhAvaNapavaNasamadhyo, tassa Asassa guNeNaM ajeyo, sorAyA savvaM sAmaMtarAiNI AjJApayati, tAhe sAmaMtarAiNI appaNo sabhAsu bhaNaMti, natthi eriso koi puriso jo tamavahArito Aneti, savvehiM bhaNiyaM, so purasipaMjarattho ciTThai, gacchaivAna pavano sakko hariuM, egassa rano egena puriseNa bhaNiyaM, jaiso mAreyabbo tomAremi, tAhe nA bhaNiyaM, mA amhaM tassa vA bhavara vAhaehatti, tato so tattha gatI, tena channapade saMThieNazlakSNAyA iSIkAyA agrabhAge kSudrakIkaMTakaM protaM kRtvA dikkaruyadhanueNa mellai tena so Aso viddho iSIkA azvamAhatya patitA, riMgiNikAkaMTako azvazarIre'nupraviSTaH, tatosau AsI, tena avvattasalleNa parihAyai pabhUyaguNajoggAsaNamapi caraMtI, tato vaijrassa akkhAto vejjreNa piriciMtiUNa bhaNiyaM natthi anno koi rogo, avassamavvatto koi sallo, tAhe vejreNa so AsI jamagasamagaM purisehiM cikkhalleNa AliMpAvito, tato jattha paDhamaM sukaM dinaMtaM phAlettA avanItI so kSudrakaMTakIsallo jahA so AsI sasallona sakkei sAmaMtarAyANo niJjiNiuM puvvaM evaM tumaMpi kiriyAkalAvaM kareMtI vi saMjamavuDDimakaremANo na kammANaM jayaM karesi, tA savvaM sammaM Aloehi iti, yadi punarna kimapi tasya pratikuMcitaM jJAtaM bhavati tadA nAsAvazvadRSTAMtaH kriyate, svabhAvata eva tasya samyagAlocakatvAt tasya tu zuddhasya mAsikaM parihArasthAnaM prAptasya prAyazcittaM bhavati mAsa itarasya tu kRtapratikuMcanasya tathA pannamAsikaM prAyazcittamidaMcAnyatmAvAniSpannaM mAsaguru itigAthArthaH / saMprati yaduktaM, jahadaMDiyaraseti tadvibhAvayati atthuppattI asarisa niveyaNe daMDo pacchavavahAro; iya louttariyamivi, kuMciyabhAvaM tudaMDati / / [bhA. 322] bR- utpadyate yasmAditi utpattiH / arthasyotpattirarthazcotpadyate vyavahArAditi arthotpativyavahAra ucyate, tasyAyamarthotpattI karaNavyavahAra asaddazanivedane daMDa: iyamatra bhAvanA yathA ko'pi puruSo'panyAyapIDito rAjakaraNamupasthito nivedayate, haM devadattenApanyAyena pIDitaH / tataH kAraNikAH pRcchaMti kathamanyAyaH saMvRttaH, so'kathayat kathite karaNapatibrUte, punaH kathaya, tato bhUyaH kathayati, tataH punarapi kathaya, tatra yadi tisRSvapi velAsu sadRzaM vakti, tato jJAyate yathA anena yathAvasthitaH Page #110 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 1, mUlaM : 1, [bhA. 322] 109 sadbhAvaH kathitaH, atha visadRzaM tato jAnAti karaNapatireSa pratikuMcya kathayati tataH sa nirbhartsayati, kimiti rAjakulepi samAgatastvaM mRSA vadasIti pUrvaM mAyAmRSA pratyayaM daMDyate, pacchavavahAro iti pazcAd vyavahAraM kAryate, vyavahArepi yadi parAjito bhavati, tato dvitIyavelaM daMDyate / eSa dRSTAMtI, dAtikayojanAmAha; iya ityAdi iti evamuktaprakAreNa lokottarapi vAstrayamAlocanAdApanena yadi kuMcito bhAvI jJAto bhavati, tatastaM kuMcitabhAvaM pUrvamAcaryo nirbhartsyayati / kimityAlocanAyAmapyupasthito mAyAmRSA vadasi tato daMDe iti prathamatI mAyAniSpannena mAsaguruprAyazcittena daMDayati, pazcAt yadApannaM mAsikaM tena dvitIyavelaM daMDayati / atha vAstrayamAlocanAdApanepi kathaM zrutavyavahAriNI mAyAmaMtargatAM lakSayaMte tata Aha [bhA. 323] M AgArehiM sarehiMya puvvAvaravAhayAhiyagirAhiM; nAuM kuMciyabhAvaM parokkhanANI vavaharati / / vR- AkArAH zarIragatA bhAvavizeSAstatrayaH zuddhastasya sarvepyAkArAH saMvignabhAvopadarzakA bhavaMti, itarasya tu na tAdRzAH / svarA appAlocayataH zuddhasya viviktA vispRSTA akSubhitAzca nissaraMti itarasya tvavyaktA avispaSTAH / kSubhitagadAzca tathA zuddhasya vANI pUrvAparAvyAhatA, itarasya tu pUvAparavisaMvAdinI, tat evaM parokSajJAniH zrutavyavahAriNa AkAraiH svaraiH pUrvAparavyAhatAbhizca gIrbhistasyAlocakagasya kuMcitabhAvaM kuTilabhAvaM jJAtvA tathA vyavaharaMti, pUrvaM mAyApratyayena prAyazcittadaMDena daMDyate, paJcAdaparAdhapratyayena prAyazcittadaMDenetibhAvaH / mU. (2) je bhikkhU domAsiyaM parihAradvANaM paDisevittA AloejA, apaliuMciyaM AloemANassa domAsiyaM paliuMciyaM AloemANassa timAsiyaM / vR- dvaimAsikaM prAyazcittaM yo bhikSurdvAbhyAM mAsAbhyAM nirvRttaM dvaimAsikaM parihArasthAnaM pratisevya Alocayati tasyApratikuMcya mAyAmakRtvA Alocayato dvaimAsikaM prAyazcittaM zuddhatvAt / pratikuM cyAlocayatastraimAsikaM pratikuMcanAnaSpinnasya gurumAsasya prakSepAt iha dvaimAsika parihArasthAnamAtramApannasya pratikuMcakasya dRSTAMtaH kuMciko nAma tApasaH tadyathA, kuMcigo tAvaso so phalANa aTTAe aDaviM gato tena nadIe sayaM mato maccho diTTho, tena appasAgArie paittA khaito / tassa tena anuciyAhAreNa ajIraMtena gelannaM jAyaM, tena vijjo pucchio, sobhAi, kiM te khaiyaM jato rAMgo upannI ? tAvasobhaNai phlAiM mottuM annaMna kiMci khaiyaM, vejjo bhaNai kaMdAdIhiMte nikkarisiyaM sarIraM, toghayaM pivAhiH tena pIyaM suraM, gilANI bhUto, puno pucchito vejo, tena bhaNiyaM, samaM kahehi, kahiyaM maccho me khaito, tato vejjreNa saMsohaNavaNavireyaNakiriyAhiM laDIkao, imo uvaNao, jI paliuMcai tassa pacchittakiriyA na sakkai guNaM kAuM sammaM, puna aiyArarogaM AloyaM tassa sakkai / mU. (3) je bhikkhU temAsiyaM parihAradvANaM paDisaMvittA AlIeJjA, apaliuMciyaM AlIemANassa temAsiyaM, paliuMciyaM AloemANassa caumAsiyaM / / bR- atra vyAkhyA pUrvavat navaraM traimAsikamiti tribhirmAsairnirvRttaM traimAsikaM zeSaM tathaiva kevalaM trayo mAsA avasthitA anyo mAyApratyayaniSpannazcaturthomAso gururdIyata iti cAturmAsikaM, atra pratikuMcakasya dRSTAMto yodhaH / / do rAyANI saMgAmaM saMgAmeti / tattha egassa ranno ego maNUso sUrataNeNaM atIva vallabho, soya bahUhiM sallito, te tassa salle vejjI avaNei, avaNijjamANehiM ya sallehiM, so atIva dukkhAvijjai Page #111 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 110 vyavahAra - chedasUtram-1- 1/3 tato ekkaMmiaMgesallovijamANevi dukkhAvijJAmitivejassa nakahito, tAhesotanasaleNa vighaTTamANeNa balaM na geNhai dubbalI bhavati, puno tena pucchijjamANeNa nibbaMdhe kahiyaM, nINito sallo, pacchA balavaM jAto, atrApyupanayaH prAgvat / mU. (4) jebhikkhUcAummAsivaMparihATANaMpaDisevittA AlAejjA, apaliuMciyaM AloemANassa cAummAsiyaM, paliuMciyaM AloemANassa paMcamAsiyaM / / vR-asya vyAkhyAprAmvat navaraMpratikuMcanAniSpannaMpaMcamogurumAso'dhikodIyateiti,pAMcamAsikaM atrapratikuMcake dRSTAMtomAlAkAraH, domAlAgArAkomudIvAro AsannIbhUtottipuSpANibahUNaArAmato ucciNittA egeNa vIhI kaDDeUNaM egeNa pAgaDANikayANi, bIeNana pAgaDANikayANi, jena pAgaDANi kayANi tena bahUlAbho laddho, jaina na pAgaDANi, kayANi, tassa na koi kayago allINo nena na laddho lAbho, evaM jo mUlaguNAvarAhe uttaraguNAvarAheya na pAgaDei, so nivvANelAbhanalahai / mU. (5) je bhikkhUpaMcamAsiyaM parihArahANaMpaDisevittA AloejA, apaliuMciyaM AloemANassa paMcamAsiyaM, paliuMciyaM AloemANassa chammAsiyaM / / vR- idamapi tathaiva nAnAtvamidaM, pratikuMcanAyAM SaSTho gurumAso'dhiko dIyate, itiSANmAsikamatra pratikuMcake meghadRSTAMtaH yathAmegho gajitAnAmegenovarisittA, evaM tumapi AloemittigajittA nisijaM kAuM AloiumADhatto, paliuMcesi, mA vipratijJA bhavAhi, samma Aloehi / etAneva dRSTAMtAna gAthApUrvArddhana bhASyakRdAha - [bhA.324/1] kuMciyajohemAlAgAremehepaliuMcietigaTThANA / / vR- dvaimAsikAdiparihArasthAneSu parikuMcite yathAkramamime kuMcikAdayo dRSTAMtAH tadyathA, dvaimAsikaM parihArasthAnamApannasya pratikuMcakasya dRSTAMtaHkuMcikastApasaH, traimAsikaMparihArasthAnamApannasya yodhaH, caturmAsikaMparihArasthAnamApannasyamAlAkAraH paMcamAsikaMparihArasthAnamApannasya meghaH, paliuMcietti pratikuMcanAyAM kRtAyAmAcAryeNa samyagAlocaya mA pratikuMcanAM kArSIrityupAlabdhaH san samyak pratyAvartate, bhagavanmithyAmeduHkRtaMsatIcodanAsamyagAlocayAmIti,tataHsa zrutavyavahArIpratikuMcite taMtathApratyAvRttaM saMtaM punarapi trIn vArAn AlocApayati, tatra yadi tribhirapi vAraiH sazamAlocayati, tato jJAtavyo yathA samyageSa pratyAvRtta iti, tadanaMtaraM ca yaddeyaM prAyazcittaM taddAtavyamiti, / atha visadRzamAlocayati tato bhaNati anyatra tvaM zodhiM kuru, nAhaM tava zaknomyetAdRzyAAlocanAyAH sadbhAvamajAnAnaHzodhikartumiti, athavAziSyaH pRcchatibhagavan etAnimAsAdIniSaNmAsaparyaMtAni parihArasthAnAni kutaH prAptAni sUrirAha tigaTThANA udgamAditrikarUpAt sthAnAt kimuktaM bhavati ? / udgamotpAdanaipaNAsu yat akalpyapratisevanAyA anAcArakaraNaM, tasmAdenAtiprAptAni; / sAMprataMSANmAsikaMparihArasthAnasUtramAha / tena paraMpaliuMcievAapaliuMcievAtecevaSaNmAsA; tenetyavyayaM,tataityarthetataH paMcamAsikAtparihArasthAnAtparamityetadapyavyayaMsaptamyarthapradhAnaM parasmin SaNmAsike parihArasthAne pratisevite AlocanAkAle pratikuMcite vA apratikuMcitevA pratikuMcanayAvA apratikuMcanayA vA Alocite ityarthaH / te eva pratisevanAniSpannAH sthitAH SaNmAsAH, nAdhikaM pratikuMcanAnimittamAropaNaM, kammAditi cet / ucyate, iha jItakalpIyaM, yasya tIrthakarasya yAvatpramANamutkRSTaMtapaHkaraNaM, tasya tIrthetAvadeva zeSasAdhUnAmutkRSTaM prAyazcittadAnaM caramatIrthakarasyatu Page #112 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 111 uddezaka : 1, mUlaM : 5, [bhA. 3241] bhagavatovarddhamAnasvAminautkRSTatapaH pANmAsikaM, tato'syatIrthe sarvotkRSTamapi prAyazcittadAnaMpaNmAsA eveti, paNmAsikaparihArasthAnaM pratisevya pratikuMcanavApyAlocayato nAdhikamAropaNamatasta eva SaNmAsAH sthitA uktAH / mU. (6) je bhikkhU bahusovimAsiyaM parihAraTThANaM paDisevittA AloejjA, apaliuMciyaM AloemANassa mAsiyaM, paliuMciyaM AloemANassadomAsiyaM / / (evaM) mU.(7) jebhikkhU bahusovidomAsiyaM - jAva - temAsiyaM / mU.(8) je bhikkhUbahusovitemAsiyaM-jAva- cAummAsiyaM / mU.(9) je bhikkhU bahusovicAummAsiyaM - jAva-paMcamAsiyaM / mU.(10) je bhikkhU bahusovi paMcamAsiyaM - jAva - AloemANassa paMcamAsiyaM paliuciyaM AloemANassachammAsiyaMtenaM paraMpaliucievA apaliuMcievAteceva chammAsA / vR.jebhikkhUbahusovimAsiyaM parihArahANamityAdiyo bhikSurbahuzopi triprabhutivArAnapiAstAmekaM dvau vA vArAvityapizabdArthaH / mAsikaM parihArasthAnaM pratisevya Alocayet tasyApratikuMcyAlocayato mAsikamekaMprAyazcittaM, pratikuMcyAlocayato dvitIyomAyAniSpanno gurumAsodIyate iti dvaimAsikaMiyamatra bhAvanA, kenApi gItArthena kAraNe ayatanayA trIn vArAn bahUn vArAn vA mAsikaM parihArasthAnaM pratisevitamAlocanAkAle cApratikuMcanayAlocitaMtasmai ekamevamAsikaM prAyazcittaMdIyate, natu yAvato vArAna pratisevanA mAsikasya kRtavAna tAvaMti mAsikAnIti kAraNapratisevanAyAH kRtatvAta, atha pratikuMcanayAlocayati, tato dvitIyo mAsomAyAniSpanno gururdIyate / iti dvaimAsikaM, evaM zeSANyapi dvaimAsikAdIni viSayANi catvAri sUtrANi bhAvanIyAni, navaraM dvaimAsikasUtre tRtIyo mAyAniSpanno gurumAso dIyate iti traimAsikaM, traimAsikasUtre caturtho mAyAniSpanno mAsa iti, cAturmAsika cAturmAsikasUtrepaMcamo mAyApratyayomAsaitipaMcamAsikaM, pAMcamAsikasUtreSaSThomAyAniSpannogurumAsa iti SaNmAsikaM, tataH SaNmAsike parihArasthAne AlocanAkAle pratikuMcanAyAmapratikuMcanAyAM vA ta eva sthitAH SaNmAsA iti; amISAM paMcAnAmapisUtrANAM sUcakamidaMgAthAyAH pazcArTsa / [bhA.324/2] paMcagamAneyavvA bahUhi~ ukkhaDamaDDAhiM vaa| vR-paMcagamAH sUtraprakArA jJAtavyAH / kathamityAha |bahUhiM ityAdi / urakaDamaDDA / itidezIpadametat punaH punaH zabdArthazca vAraMvAraM, tatoyamarthaH / bahubhivArairvizeSatA bahuzabda iti padavizepitA ityarthaH, / atra codaka Aha - [bhA.325] bahuesuegadAne, rAgo ekkakkadAne doso u / evamagIte coyagagIyaMmiyaajayasevimmi / / vR- nanu yUyaM na madhyasthA rAgadveSakaraNAt tathAhi bahuzaH pratiseviteSyeteSu paMcasu sUtreSu mAsikeSu parihArasthAneSu bahuzaH pratiseviteSvapi ekameva mAsaM prayacchatha, dvaimAsikeSu parihArasthAneSu bahuzaH pratiseviteSvapyekaM dvaimAsika, traimAsikeSu parihArasthAneSu bahuzaH pratiseviteSvapyekaM traimAsikaM, cAturmAsikeSuparihArasthAneSubahuzaHpratiseviteSvekaMcAturmAsikaM, paMcamAsikeSuparihArasthAneSu bahuza: pratiseviteSu ekaM paMcamAsikaM, evaM bahukeSu bahuzaH pratiseviteSu mAsikAdiSu parihArasthAneSvekadAne ekaikasaMkhyAkasya mAsikAdedanirdeSvevaM prayacchatha, teSu rAgaH AyeSu paMcasUtreSu ekaikaTAne ekaikavAraM Page #113 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 112 vyavahAra - chaMdasUtram - 1 1/10 yat pratisaMvitaM mAsikAdi tasya paripUrnasya dAneSvevaM prayacchtha, teSu viSaye dvepa eva, tuH zabdaH evakArArthaH na ca rAgadvepavaMtaH pareSAM zodhimutpAdayituM kSamAH samyak prAyazcittadAnavidhirakaraNAditi / atra sUrirAha evamityAdi / aho codaka evamAdimeSu paMcasu sUtreSu yAvanmAtraM pratisevitaM tAvanmAtrasya paripUrNasva dAnamagIte agItArthe pratisevake, yat punarbahuzaH zabdavizeSiteSu paMcasu sUtreSu bahuzaH pratiseviteSvapi mAsikAdiSu sthAneSvekaikena saMkhyAMkasya mAsikAderdAnaM tat gItArthe ayatanAsevini ayatanayA pratisevake tato gItArthAgItArthabhedena pratisevakasya bhedAditthaM prAyazcittavidhAnamityadoSaH atraivArthe dRSTAMtamAha - [bhA. 326] jo jattieNa rogo, pasamai taM deha bhesajaM vejjo; evAgamasuyanANI, sujjhai jeNaM tayaM dati / vR- yo rogo yasmin puruSe alpo mahAnvA puruSaprakRtimapekSya yAvanmAtreNa prazAmyati, tasya purupasya tat tAvanmAtra bheSajaM vaidyaH prayacchati nAdhikaM, evamamunA dRSTAMtaprakAreNa, makArasya lopaH prAkRtatvAt / AgamasuyanANIti, jJAnizabdaH pratyekamabhisaMbaMdhyate, AgamajJAninaH zrutajJAninazca yo gItArtho'gItArthaJca yena yAvanmAtreNa prAyazcittena pariNAmavazAt zudhyati, tasmaitattAvatpramANaM prAyazcittaM dadAti, tato yathaucityapravRtterna rAgadvevayatteti na kAcitkSatiH, saMprati vakSyamANArthasUcikAmimAM saMgrahaNigAthAmAha / [bhA. 327] suttaM coyaga mA gaddabhatti kodvAratiya duveya khallADA; addhANe seviyaMmI savvesiM ghettuNaM dinaM / - prathamataH pramANatvena sUtramupanyasanIyaM tatazcodakavacanamutkSipya mA iti pratipedho vaktavyastadanaMtaraM gardabhadRSTAMtaH tato'dhvani sevite'nekavAraM mAsike parihArasthAne teSAM samavipamatayA divasAn gRhItvA dattamekaM mAsikaM prAyazcittamityukte codakavacanamutkSipya koSThAMgAstrayaM dRSTAMtatvenopanyastavyaM, tadanaMtaraM ca bhUyaH parvacanamAzaMkya dvau khalvADau dRSTAMtA karaNIyAviti gAthAkSarayojanA, bhAvArthaM svayameva bhASyakRdvakSyate, tatra suttaM coyaga mA ityetat vyAkhyAnayannAha - [bhA. 328 ] aviyahusutte bhaNiyaM suttaM visamaMti mA bhaNasu evaM; saMbhava na sAhe attA jenAliyaM bbUyA / vR- apiceti rAgadveSavattA bhAvahetvaMtarasamuccaye na AstAM gItArthAgItArthabhedenayarthaucityaprAyazcittadAnato na vayaM rAgadveSavaMto'pi ca anyacca sUtramevaMvidheSvartheSu pramANaM, sUtre bahunizcitaM vipamAsvapi pratisevanAsu tulyaM prAyazcittaM bhaNitaM, tato na kazciddIpaH etAvatA sUtramiti vyAkhyAtaM, atra codaka Aha / nanu sUtrameva viSamaM na samIcInaM parasparaviruddhatvAt, tathAhyAdimeSu paMcasu sUtreSu cAvat pratisevitaM tAvat paripUrnasya dAnamuttareSu tu paMcasUtreSu bahuzaH pratiseviteSvapi mAsikAdiSvekaikasaMkhyAkasya mAsikAderdAnaM naca vipamAsu pratisevanAsu samaM prAyazcittadAtumucitamiti / etAvatA codaka iti vyAkhyAtamidAnImetadeva caudakavacanamutkSipyamiti vyAkhyAnayati, suttaM visamaMtItyAdi evamuvadarzitena prakAreNa sUtraM vipamamiti, mA bhaNa mA vAdIH, yataH sUtrasya arthataH karttArI bhagavaMto vItarAgAH sarvajJAH atyaM bhAsai arihA iti vacanAt evaM ca paramArthataH AptAH kSINarAgAditayA paripUrNayathAvasthitAptatvalakSaNasadbhAvAt na ca teSAmitthaMbhUtanAmAptAnAM sa hetuH kAraNaM saMbhavati, yena te AptA alIkaM brUyuH / Page #114 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 113 radazaka H 1, mUlaM: 10, [bhA. 328] alIkabhASaNahato gagAdernirmUlakASaMkarpaNAt uktaMcarAgAdvA dveSAdvA mohAdvA vAkyamucyate hyanRtaM; yasyatunaite dopAstasyAnRtakAraNaM kiMsyAt / nanu yadyapyevaM tathApi viSamANi khalu pratisaMvanAvastUni viSamepuca pratisevanAvastupu kathaM tulyaM prAyazcittamiti tatrAha - [bhA.329] kAmavisamAvatthUtullA sohI tahAvi khalu tesiM: paMcavaNitipaMcakharA atullamullAya AharaNaM / vR- kAmamityanumatau, kAmamanumanyAmahe viSamANi vastUni pratisevanAlakSaNAni, tathApi khalu nizcitaMteSAMzuddhistulyAbhavati pratisevakabhedAt, ekatra hyagItArthaH pratisevako'nyatra gItArthaHtathAcAtra paMcavaNijAM paMcAnAM vaNijAM / tripaMca kharAH paMcadaza gardabhAH, paMcavaNiji paMcakharAH kathaMbhUtA ityAha . atulyamUlyA atulyamasadRzaM mUlyaM yeSAM te, AharaNaM dRSTAMtaH paMcavaNiyA samabhAgasAmAiyA vavaharati, tesiM pannarasa kharA lAbhato jAtA, te visamabhAravAhitteNa visamamollatteNa va samaM vibhaiDamavAeMtA bhaMDiumAraddhA, tato te ekasya buddhimatassa samIvamuvaTTiyA, tena kharANa mulaM pucchiyA tehiM kahiyaM, tato bhaNati samaM vibhayAmitti,dhIrA hoha,mAjhaMDeha, tatotena ekko kharosaTThimollo ekasyavANiyagassa dino doni kharA patteyaM tIsamo lAbiiyassadiNA, tiNhaM kharANaM patteyaM vIsaMvIsaM mollaM taiyassa dinnA, cauNhaM kharANaM patteyaM pannarasa 2 mollaM te cautthagassa vANi yagasya dinA paMcakharA patteyaM vAra samollA te paMcamassa vANiyagassa dinAetadevAhabhA.330] viniuttabhaMDabhaMDaNamA bhaMDaha tattha egosaDIo, dotIsa tinnivIsacau pannarasa paMcabArasaga / vR-paMcAnAM vaNijAMsamabhAgasAmAjikAnAM viniyuktabhAMDAnAM viniyuktaM vyApAritaMbhAMDaMkrayANakaM yaiste tathAteSAMpaMcadaza kharA abhUvanniti vAkyazepaH,tecaviSamabhAvAhino vipamamUlyAzcatato yadyapi samavibhAgena vibhajyamAnarUpAstrayastrayobhavaMti tathApyatulyamUlyAiti, parasparabhaMDanamabhUt tatraekopage madhyasthaH samAgatya brUte, mA bhaMDayatAhaM samavibhAgena vibhajya dAsyAmIti, tatraikaH paThikaH paSThimUlya ekasya datta iti vAkyazeSaH, evaM dvau triMzanmUlyau dvitIyasya trayo viMzatimUlyAstRtIyasya, catvAraH paMcadazamUlyAH caturthasya paMca dvAdazamUlyAH paMcamasya, yathA teSAM paMcAnAM vaNijAM paMcadaza kharAH parasparamatulya mUlyatayA vibhinnAstathA kenApi vibhajya dattA, yathA tulyA lAbhaprAptirbhavati, tathA sAdhUnAmapi gItArthAdibhedAnAmanekavidhAnAmAgamavyavahAriNAzruta vyavahAriNA vA tathA kaMcanApi rAsabhasthAnIyA mAsA vibhajya dIyaMte; yathA tulyA vizodhirbhavati iti etadevAha[bhA.331] kusalavibhAgasarisaugurusAhUya hoti vaNiyAvA; rAsabhasamA yamAsA, mollaM punraagdosaar| vR- kusalo vibhAge kusalavibhAgaH, rAjadaMtAditvAbhyupagamAt kuzalazabdasya pUrvanipAtaH tena sadRzakastulyo gururAgamavyavahArI zrutavyavahArI vAsAdhavazca bhavaMti vaNijaiva vaNijatulyAH, vA zabda upamAnArthaH vA vikalpopamAnayo riti vacanAta, rAsabhasamazcamAsA mUlyaM puna sagadvepAveva tu zabda ekkArArthaH tathAhi yathA rAsabhadravyaguNavRddhihAnito mUlyasya vRddhihAnI tathA rAgadveSavRddhihAnikRte 12118 Page #115 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 114 vyavahAra - chedasUtram-1-1/10 pratisevanAtaH prAyazcittasya vRddhihAnI yathAkenApi tIvrarAgadvepAdhyavasAyena mAsikaMsthAnaM pratisevitaM, tasya mAsaH paripUrNo dIyate apareNa maMdAdhyavasAyena dvaimAsikasthAne pratisevite tasya ekaikasya mAsasya paMcadaza 2 dinAni gRhItvA mAso dIyate, zeSaM tyajyate maMdAdhyavasAyena pratisevanAt anyena maMdatamAdhyavasAyena trINi mAsikasthAnAni pratisevitAni, tasyaikaikasyamAsasyadazadaza dinAnigRhItvA mAsodIyate,zepaMsarvatyAjyaM, apareNAtimaMdatamAdhyavasAyenacatvArimAsikasthAnAnipratisevinAti; tasmai cekaisya mAsasya ardhASTamAni 2 dinAni gRhItvA mAsA dIyate ityAdi tato bhavati mUlyaM rAgadvepoM evaM sakaladvaimAsikAdisUtreSu bahuzaH sUtreSu ca kAraNAyatanApratisevino rAgadveSavRddhihAnita upayujya vahuvistAraMvaktavyaM, tadevagadabhattivyAkhyAtamadhunAaddhANaseviyamItyAdivyAkhyAyalegItArthenAdhvani upalakSaNametadanyasmin kAraNAMtare yadayatanayA pratisevitaM tatra bahUni mAsikasthAnAnyApannAni tAni cAlocanAkAle sarvANyapyekavelayAlocitAni guruzcAlocanApradAnavizeSato jAnAti yathaiva gItArthaH kAraNeca pratisevanAkRtA paramayatanayA tato'yatanAprasaMganivAraNArthaM sarveSAmapi mAsAnAMsamaviSamANAM samaviSamatayA divasAn gRhItvA mAsa ekastasmai dattaH agItArthopi yo maMdenAdhyavasAyena bahUni mAsikasthAnAni pratisevya tIvraNa vAdhyavasAyena pratisevya hA mayAduSTukRtamityevamAdibhirnidanairAlocitavAnsopyekenamAsena zudhyati tathApyagItArtho'pariNamakovAciMtayetdvaimAsikAdyApannohaMkathamekena mAsena zuddhayAmi tataH zrutavyavahArI tasya pratyayakaraNArthamekaikasmAt mAsAt kapipayAn katipayAna divasAn gRhItvA mAsamekaM prayacchati / __ yathAdvayomasiyoH pratisevitayorekaikasyArddhamAsamarddhamAsaMgRhItvAiti evaM sarvepi mAsAHsaphalIkRtA iti tasya mahatidhRtirupajAyate, yastvAgamavyavahArI sanavyavahArI savaimAsikaMprAptasya dvAdapimAso saphalIkaroti kiMtvekaMdadAti, dvitIyaMtyajatisahipratyakSajJAnItatonatavacanekarayApyazuddhayAzaMketi yadA punaH tIvrAdhyavasAyo niSkAraNapratisevI, tasva mAsAdikamApannasya paripUrnamAsAdikameva dIyate / [bhA.332] vIsudinne pucchA, diTuMto tatthadaMDalalieNaM, daMDo rakkho tesiMbhayajananaMceva sesANaM / vR-evaMgItArthAnAmagItArthAnAMcakAraNe niSkAraNevA viSvakpRthakprAyazcitte dattepucchati ziSyaH pRcchati kiMH kAraNamagItArthAnAM niSkAraNe kAraNecavisadRzaM prAyazcittaM dattamiti atra koThAgArattie ityasya vyAkhyAyA avasaraH didruto tattha daMDalalieNA tatra puruSabhedena visadRzaprAyazcittadAne dRSTAMto daMDalAtikena daMDAlAto gRhIto yena sadaMDalAtaH sukhAdidarzanAt niSTAMtasya paranipAtaH / daMDalAta eva daMDalAtikaH prAkRtatvAt svArthika ikapratyayoyathApRthivIkAyikA ityatratenadaMDalAtikenagRhItadaMDena rAjJA ityarthaH / yathA tena daMDalAtikena rAjJA rAjakArye pravRttAnAmapi teSAM daMDAnAM rakSA bhavati mA bhUyo grahItuH koSThAgArANIti nivAraNArthaM, tathA zeSANAM bhayajananaMcabhayotpAdazcasyAdityevamarthaM stoko daMDa: kRtastathAgItArthasyApikAraNepravRttasyAyatanAprasaMganivAraNArthamagItArthasya maMdAdhyavasAyapratisevino duSTAdhyavasAyapratisevinovA, vA bahubhirniMdanairdattAlocanasya pramAdanivAraNArthamAsAnAMsamaviSamatayA divasAngRhItvAmAsodIyate, tathA vAsarAjAzepasya rAjakAryApravRttasyakoSThAgAramUpakasya sarvAtmanA daMDaM karoti, evaM yo niSkAraNapratisevitasya mAsamApannaraya paripUrNa mAsAdikaM dIyate / atha ke te daMDAH kathaMcateSAM rAjA daMDaM kRtavAniti tatkathAnakasUcakamidaM gAthAdvayamAha - Page #116 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 115 uddezakaH 1, mUlaM : 5, [bhA. 333] [bhA.333] daMDaM tigaMtupuratigeThaviyaM paccaMtaparanivArohe, . . bhattaTuM tIsatIsaM kuMbhaggahaAgayA jetu / [bhA.334] kAmamameyakajjaM / kayavittIevikIsa bhegahiyaM, esapamAotujhaMdasa dasa kuMbhe dalahadaMDaM / / vR- egassa payaMDarano paJcaMti rAyAviuTTho, tato tena payaMDeNa raNA, tassa paccAsannesutisu tinni daMDA visajjiyA gacchaha purANi rakkhaha tato tesunayarasu patteyaM patteyaM ThiyA paccaMtiyarAiNA te AgaMturohiyA, tehiM rohiehiMkhINabhattehiM jetepuresupayaMDassasnokoThAgArAtehiMtopatteyaMdhannassatIsaMtIsaMkuMbhAgahiyA, tato tehiM so paJcaMtito rAyA jito, AgayA rano samIyaM kahiyaM savvaM savittharaMtudorAyApuno tehiM kahiyaM tujhaMkjaM karatehiM dhannaM gahiyaM, rannA ciMtiyaM jai eesiM daMDo na kIDa, to me puno puno uppannapayogaNehiM koThAgArAe viluppehi~ti naya annesiMbhayaMbhavaMti / tamhA medaMDo kAyavyo, evaM ciMtiUNaM bhaNati, kAmaM mama kajaM tahAvi tujhaM mae vittI kayA Asi tato kayavittIhiM kIsa bhe dhannaM majhaMgahiyaM, tujhaM esa pamAo, tatoanavatthapasaMganivAraNatthaMbhaNati, esatujhaMdaMDo,mamadhanne deha evaMbhaNittA rAyA anugahaM karei / jehiM koTThAgArohito tIsaM kuMbhA gahiyA tesu appaNijassa dhannassa dasa dasa kuMbhe pakkhivaha vIsa vIsaMkuMbhA mukkA, akSarayojanAtvevaMpratyaMtaparanRpAvarodhanimittaMdaMDatikaM puratrikesthApitaM, tenaca pratyeka bhaktArthatIsatIsakuMbhagahaNatti triMzatriMzataH kuMbhAnAM grahograhaNaMkRtaMtatastaMpratyaMtanRpaMjitvA AgatAste daMDA rAjAnaM vijJaptavaMtoyathA yuSmatkArthArtha triMzatkuMbhAgRhItAH rAjA prAhakAmamamaitatkAryaM paraMyuSmAkaM mayA vRttiH kRtAsIditi, kRtavRttibhirbhe bhavadbhiH kimarthaM mama dhAnyaM gRhItaM yuSmAkameSa pramAdastasmAt daMDaMdazakuMbhAndadata eSa dRSTAMtaH ayamarthopanayaH / bhA.335] titthayarA rAyANo, jaiNodaMDAya kAyakoThArA / asivAidhugaha puna ajayapamAyAruhaNa daMdo / / vR-tIrthaMkarA rAjAno rAjasthAnIyAH, sAdhavo daMDA daMDasthAnIyAH kAyAH, pRthivIkAyikAdayaH koSThAgArANi koSThAgAratulyAH / azivAdIni kAraNAni, vyudgrahAH pratyaMtaparanRpeNa saha ye vyudgrahAstatsthAnIyAni ayatanApramAdarodhanArthaM gItArthasyAyatanAprasaMganivAraNArthamagItArthasya pramAdanivAraNArthaM sarveSAMpratisevitAnAMmAsAnAMsamaviSamatayA divasAngRhItvAmAsodaMDodIyate iti atrapara Aha* [bhA.336] bahuehivimAsehiM ego jaidijjatIupacchittaM / evaM bahusevittA ekkAsi viyaDemocoei / / vR- yadi gItArthasya kAraNena ayatanayA bahukeSvapi mAsepu sUne tRtIyA saptamyarthe prAkRtatvAt pratiseviteSuekavelAyAmAlocitAiti kRtvAeko mAsaH prAyazcittaM dIyate, tataHitaH prabhRti vayaMbahUni mAsikAdIni pratisevya ekkasiekavelAyAM vikaTayiSyAmaH / tata ekamekamAsikAdikaMlapsyAmahe iti codayati codakaH tatrAcArya Aha - [bhA.337] mAkya evaM ekkasiM viyaDemo subahuevi sevittA, labbhisi evaM coyagadeMtekhallADakhaDugaMca / / vR- mA vada, mA vAdIrevaM, yaduta subahUnyapi mAsikAdIni sthAnAni sevityA pratisevya ekkasi Page #117 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 116 vyavahAra - chedasUtram-1 - 1/10 ekavelAyAM vikaTaviSyAmo yenaikameva mAsikAdikaM lapsAmahe iti yat evaM kurvan codaka! lapsyase mahAMtamaparAdhaM, khalvATekhaDDukAM dadAna iva, atra duveva khallADA ityasyAvasaraH dvaukhalvATAvatra dRSTAMtaH / ego khallADo taMbolavANiyau panne vikiNai so ekkaNa cArabhaDapoTTeNa panne magitI are khalADavANiyA panne dehi, tena sakasAeNa na dinnA / anne bhaNaMti thovA dinnA, tato tena rUsieNa cArabhaTapoTTeNa khallADe sire khaDDugA dinnA, Takkara dineti vuttaM bhavati, vANIeNa ciMtiyaM, jaikalahemitomaesadUmito mAreJjA, samhA uvAeNaveranijAmaNaM karemi, evaM ciMtiUNAtaMbolavANieNa udvittAhatthosemalio, vatthajuyalaM dinnaM, pAesupaDio bahu casetaMbulaM dinnaM | cArabhaDapoTTo pucchati, kiM kAraNaM na tumaMjhaTTo, pacculaM marma pUesi, pAesu ya paDisitti, vANieNA bhaNiyaM amha visae savvakhallADANamerisA ceva ThitI, cArabhaDapoTTeNa, ciMtiyaM,laddhomae jIvaNovAo, tatopunoviciMtiyaMtArisassakhaTugaMdemijomaM adaridaM karejA, tAhetena egassa ThakurassakhallAGagassakhaDugA dinnA, tena mAritoetadevAha - [bhA.338] khallADagaMmikhuDDagA dinnA taMboliyassaegena; sakkAritA juyalaM dinnaM biieNa vorvito| vR-ekena cArabhaTapotena tAMbUlikasya zirasi khalvATe khaTukA TakkArA dattA, tatastena vaNijA tAMbUlikena satkArya tasmai vastrayugalaM dattaM, dvitIyena khalvATena vyaparopito mAritaH epa dRSTAMto'yamarthopanayaH / / [bhA.339] evaM tumaMpicoyaga, ekkasi paDiseviUNa mAseNaM, muvvihasi biiyagaM, puna labhihisi mUlaM tupacchittaM / / vR- evaM tvamapi codaka ekkasi ekavAraM bahUni mAsikAni sthAnAni pratisevya ekavelAyAM sarvANyapyAlocitAnIti mAsena mukto dvitIyavAramupetya pratisevya tathAlocayan lakSitasvabhAvo mUlaM tu zabdAtcchedaMvA lapsyase, yathA labdhavAn cArabhaTo maraNaM anyacca sa cArabhaTo vA iha ekaM prAptavAntvaM punaH saMsAre anekAni maraNAni prApsyasi, tasmAt pratisevakapariNAmAnurUpa eSaprAyazcitta dAnavidhirnAlocanAmAtravizepakRta iti nAnyathA prasaMjanIyaH etadevAha - [bhA.340] asuhapariNAmajutteNa sevie egamegamAsou; digjaiyabahasuego suhapariNAmo jayA seve / vR-azubhapariNAmayuktenAsevite niSkAraNAmayatanayA pratisevite ityarthaH / etasmin mAse eko mAsaH paripU! dIyate, duSTAdhyavasAyena pratisevanAta punaH pratyAvRtterabhAvAcca, yadA punaH zubhapariNAmaH sevate, puSTamAlaMbanamAlaMbya pratisevate, ityarthaH duSTAdhyavasAyena vA sevitvA pazcAbahvAtmaniMdanaM karoti, tasya bahuSvapi mAsepupratiseviteSyekomAsodIyate, ihakazcitdaMDadAnAdAtmAnamapabhrAjanAsthAnaMduHkhitaM manyeta, taMprati daMDadAnAnaphalamAha - [bhA.341] dinamadinnodaMDo, suhaduhajanano udohavaragANaM; sAhuNaM dinnasuho adinnasokkho gihatthANaM / vR-dvau vargautadyathA - sAdhuvargogRhasthavargazca, tayordvayorvargayodaDodatto, dattazca yathAyogaMsukhaduHkha jananaH tatra sAdhUnAMdattaH sandaMDaH sukhaheturadattaHsanduHkhakAraNamiti sAmarthyAt gamyate gRhasthAnAmadattaH sana sukhAvaho dattaH sanduHkhAvaha iti sAmarthyAt pratyeyaM kasmAdevamiti cedata Aha - Page #118 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 117 uddezaka : 1, mUlaM:5. [bhA. 342] bhA.342] uddhiyadaMDo sAhu acireNauvei sAsayaM ThANaM / socciya anuTThiyadaMDo saMsArapaTTato hoi / / [bhA.343] uddhiyadaMDo gihattho, asanavasana vihitoduhI hoi; - socciya anuTTiyadaMDo asanavasaNabhogavaM hoi vR-udhRta utpATito gRhItodaMDoyenasa udhdhRtadaMDaH sAdhuracireNastokenakAlanApaitizAzvataMsthAnaM, prAyazcittaM pratipattyAtIcAramalApagamakaraNata uttarottaravizuddhasaMyamalAbhAt: sa eva sAdhugnudhdhRtadaMDa: saMsArapravartakobhavati / aticArajAtasyasaMsArakAraNatvAt tathAudhdhRtadaMDo gRhastho'zanavasanavirahito bhojanavastraparihInAduHkhI bhavatisa evAnudhdhRtadaMDo'zanavasanabhogavAn bhavati / mU.(11) jebhikkhU mAsiyaMvA domAsivaMvA jAva paMcamAsiyaM vA eesiM parihArahANANaM annabara parihArahANaM paDisavitA AloejjA apaliUMcivaM AloemANassa mAsiyaM vA jAva paMcamAsiyaM vA paliUMciya AloemANassa homAsivaMvA jAva chammAsivaMvA tana paraMpaliUcievAapaliUMcie vA taMcaMva chmmaasaa| __ mU. (12) je bhikkhU bahusAvi mAsivaM vA jAva paMcamAsiyaM vA eesiM parihAraTTANANaM annayaH parihAraTTANaM paDisaMvittA AlAejjA apaliUMciyaM AloemANassa mAsiyaMcA jAva paMcamAsivaM vA paliUMcayaM AloemANassadomAsibaMjAva chammAsivaMtena paraM paliUMcie vA apaliUMcie vAtecaMva chmmaasaa| mU. (13)je bhikkhU cAummAsiyaM vA sAiMgacAummAsivaM vA paMcamAsiyaM vA sAiMga paMcamAsiya vA eesiMparihAraTThANANaM annavaraMparihArahANaM paDisaMvittA AloejjA apaliuMciyaM AlAemANassa cAummAsivaMvAsAiMgacAummAsiyaMvApaMcamAsivAsAiMgapaMcamAsicvApaliUciAloemANassa paMcamAsiyaMvAsAiraMgapaMcamAsivaMvAchammAsiyaMtanaM paraMpaliUMcievAapaniUcievAtecaMva chmmaasaa| mU. (14) (evaM) je bhikkhU bahusovi0 -.. vR-yo bhikSurmAsikaM vA dvaimAsikaM vA traimAsikaM vA caturmAsikaM vA paMcamAsikaM vA, vAzabdAH sarve vikalpAstithAcAha - eteSAMparihArasthAnAnAmanyatamatsUtremakArasya rephaHprAkRtatvAtparihArasthAnaM pratisevyAlocayet tasyeti sAmarthyAdavasIyate yacchabdasya tacchabdApekSitvAdapratikuMcya Alocayato mAsikaM vA dvaimAsikaM vA traimAsikaM yA cAturmAsikaM vA pratikuMcyAlocayataH / sarvatra ApannaprAtazcittApekSayA adhiko mAyAniSpanno gurumAso dIyate, iti dvaimAsikAdikrameNeha dvaimAsikaM vA traimAsikaMvA paMcamAsikaMvA pANmAsikaMvA tenaparamityAdi tataH paraM paMcamAsikAtparihArasthAnAtparaM parasmin SaNmAsikaM parihArasthAne pratisevite AlocanAyAM pratikuMcite vA ta eva sthitAH SaNmAsAH / tataH Udhdharvamasmin tIrthe AropaNAyAH asaMbhavAt / atra ziSyaH prAha / [bhA.344] kasiNAsavaNA paDhame, biie vahusoviesarisA; saMjogo puna taiyatatthaMtimasutta vallIvA / vR-iha AdimAni paMcApi sakalasUtrANisakalasUtrasAmAnyAdekaM prathamaM sUtraM vivakSitaM, dvitIyAni paMca sUtrANi bahuzaH zabdavizeSitAni bahuzaH zabdavizeSitAnyapi bahuzaH zabdavizeSayitvA vizeSAt . dvitIyaM sUtraM, tatra prathamasUtre kRtsnAropaNA kRtA kimuktaM bhavati, yatpratisevitaM tatsarvaM paripUrNa dattaM na Page #119 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 118 vyavahAra - chaMdasUtram - 1-1/14 punaH kiMcidapi tasmAt muktamiti, dvitIye sUtre bahuzopi sevitamAsikAdA~ parihArasthAne jhoSitvA zuddhiH sadRzI prathamasUtragamasadRzI dattA, evaM prathame dvitIye ca sUtre gate ayaM tRtIyaH sUtragamaH kiMprasiddhyarthamArabdhaH | AcArya Aha / saMyogA ityAdi tRtIye'smina sUtre saMyogaH paMcapadagataH upadarzitaH punaH zabdo vizeSaNArthaH sa caitadvizinaSTi, paMcAnAmAdisUtragamAnAM saMyogajJApanArthamidaM tRtIyaM sUtramArabdhamiti, tathAhi paMcAnAM padAnAM dazadvikasaMyoge bhaMgAH, dazatrikasaMyoge, paMca catuSkasaMyoge, ekaH paMcasaMyoge, tatra yosAvekaH paMcakasaMyoge so'nena sUtre'tra sAkSAt gRhItaH tathAcAha tatthaMtimasuttatti tatra teSu dvika saMyogAdibhaMgakeSu madhye aMtimaH paMcakasaMyogAtmako bhaMgaH sUtreNa gRhItaH vibhaktilApo'tra prAkRtatvAt asya grahaNaditarepi sarve bhaMgakA gRhItAH / kimivetyata Aha vallIvA vA zabda upamAnArthe vallIvat yathA vallI agre gRhItvA samAkRSTA sarvA samUlamadhyA samAkRSTA bhavati evametenAMtimasaMyogasUtreNa sarvepyete dvikAdayaH saMyogA gRhItA bhavatyata etadarthabhidaM sUtrArabdhaM, tatra dvikaM saMyoge dazabhaMgA ime je bhikkhu mAsiyaM vA domAsiyaMvA eesiM parihAraThANANaM annayaraM parihAraThANaM paDisevittA AlIejjA; apaliuMcita AlIemANassa mAsiyaM vA domAsiMya vA paliuMciya AloemANassa domAsiyaMvA temAsivaMbA, 1 evaM je bhikkhu mAsiyaM vA temAsiya vA 2 je bhikkhu mAsiyaM vA cAummAsiyaMvA 3 jebhikkhu mAsiyaM vA paMcamAsiyaM vA 4 je bhikkhU domAsiyaM yA mAsiya vA 5 domAsivaM vA cAummAsiyaM vA 6 domAsiyaM vA paMcamAsiyaM vA 7 je bhikkhU temAsivaM caumAsiyaM vA 8 temAsiyaM vA paMcamAsiyaM vA 9 cAummAsiyaM vA paMcamAsiyaM vA 10 : trikasaMyoge daza bhaMgA ime tadyathA je bhikkhU mAsiyaM vA domAsiyaM vA tamAsiMyaM vA, - eesiM parihAraThANANamannayaramiityAdi 1 je bhikkhU mAsiyaM vA domAsiyaM vA caumAsiyaMvA 2 mAsivaM vAdomAsiyaM vA timAsayaM vA paMcamAsiyaM vA 3 mAsiyaM vA temAsiyaM vA caDamAsiyaM vA 4 mAsivaM vA te mAsiyaM vA paMcamAsiyaM vA 5 mAsiyaM vA caumAsiyaM vA paMcamAsiyaM vA 6 dImAsiyaM vA temAsiyaM vA caumAsiyaM vA 7 domAsiyaM vA temAsiyaM vA paMcamAsiyaM vA 8 domAsivaM vA caumAsiyaM vA paMcamAsivaM vA 6 temAsiyaM vA caumAsiyaM vA paMcamAsiyaM vA 10 paMcacatuSkasaMyoge bhaMgA ise je bhikkhu mAsiyaM vA domAsiyaM vA temAsiyaM vA caumAsiyaM vA eesiM parihAraThANANamannayaraM parihAraThANamityAdi 1 je bhikkhu mAsi vA TomAsayaM vA temAsiyaM vA paMcamAsiyaM vA 2 mAsiyaM vA domAsiyaM vA / caumAsiyaM vA paMcamAsiyaM vA 3 mAsiyaM vA temAsiyaM vA cAumAsiyaM vA sevA paMcamAsiyaM vA 4 domAsiyaM vA temAsiya vA cAumA siyaM vA paMcamAsiyaM vA 5 vastvekaH paMcakasaMyoge bhaMgaH sa sAkSAt sUtre gRhItaH / sUtrabahusoviemeveti yathAdimasakalasUtrapaMcakasaMyoge pradarzana paraM tRtIyasUtramuktameva anenaiva prakAreNa bahuzaH zabdavizeSite dvitIyasUtrapaMcakasaMyogapradarzanaparaM bahusovIti etadavizeSitaM caturthaM sUtraM vaktavyaM, tadyathA je bhikkhU bahuso mAsiyaM bahuso domAsiyaM, bahuso temAsiyaM vA, bahuso vA ghAumAsicaM bahuso paMcamAsiyaM vA eesiM parihAraTThANANaM bahuso paDisevittA AloeJjA, apaliuMcica AloemANassa mAsiya vA domAsiyaM vA temAsivaM vA cAumAsiyaM vA paMcamAsiyaM vA; patiuMciyaM AloemANassa domAsiyaM vA temAsiyaM vA caumAsiyaM vA paMcamAsiyaM vA chamAsivaM vA tena paraM paliuMciya vA apaliuMcie vA te caiva chammAsA iti / etadeva niyukti kRdAha - [bhA. 345] je bhikkhu mAsiyAI suttaM vibhAsiyavvaM tuH Page #120 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 1, mUlaM : 14, [ bhA. 345 ] domAsiyaM temAsiyaM kayAI eguttarAvuDDI / / vR- bahuso iti triprabhRti na kevalaM bahuso mAsikAni kiMtu domAsiya temAsiyakayAiM iti dvaimAsikAni traimAsikAnyapi ca bahuzaH pratisevanayA kRtAni upalakSaNametat cAturmAsikAni paMcamAsikAni ca draSTavyAni evaMrUpaM sUtre vibhASitavyaM, bahuzaH zabdavizeSitadvitIyasUtrapaMcakaM gatavyAkhyAprakAreNa vyAkhyAtavyaM; eguttarAvuDhIti dvikAdisaMyogaciMtAyAM padAnAmekottarA vRddhiH karttavyA etenApi dvikAdisaMyogabhaMgA draSTavyA itikhyApitaM, sUtrasya tathAsthitatvAt tathAhi aMtimaH paMcakasaMyoganiSpanno bhaMgaH sUtreNa sAkSAdupAttaH / aMtyagrahaNAdAdimA apidviksaMyogAdibhaMgAvalI dRSTAMtAta gRhItA'vaseyAste ca sarvasaMkhyayA SaTviMzatirdvikAdibhaMge caikaikaM sUtramityanena caturthena sUtreNa pavizatiH sUtrANi sUcitAnitRtIyenApi sUtreNa SaDviMzatiriti sarvamilitAni saMyogasUtrANi dvApaMcazat / paMcAdimAni sakalasUtrANi, paMca ca bahuzaH zabdavizeSitAni iti sarvasaMkhyayA dvASaSThiH sUtrANi etAni ca udghAtAnudghAtAdivizeSarahitAnyuktAni, sAMpratameteSAmevodghAtAdivizeSaparijJAnArthamidamAha - ugghAyamanugghAyamUluttaradappakappatI caiva; saMjogA kAyavvA patteyaM mIsA caiva / / [ bhA. 346 ] 1 119 bR udghAtaM laghu anuddhAtaMguru udyAte anudghAte tathA mUlatti mUlaguNAparAdhe uttaratti uttaraguNaparAdhe tathA darpe kalpatazcaiva kalpe caiva saMyogA anaMtaroditAH karttavyA bhaNitavyAH, kathamityAha- pratyekamekaikasmina udghAtAdipade mizrakA vA, udghAtAnudghAtasaMyoganiSpannAH, upalakSaNametat tena na kevalaM saMyogAH kiMtvAdimAni apidazasUtrANyudghAtAdibhirvizeSairvaktavyAni, tatrodghAtavizeSANyupadarzyate je bhikkhU ugghAiyaM mAsiyaM parihAraThANaM paDisevittA, AloejA, ityAdi ityevamAdimAni paMcasakalasUtrANi paMca bahuzaH zabdavizeSitAni SaDviMzatistRtIyasUtrasUcitAni paDviMzatiH caturthasUtrasUcitAni sarvasaMkhyayA dvASaSTiH sUtrANi vaktavyAni, evaMdvASaSTiH sUtrANyanudghAtAbhidhAnena vaktavyAni tadyathA je bhikkhU anugghAtiyaM mAsiyaparihArANaM paDisevittA AloeJjA ityAdi / evametAstisrodvApaSTyaH sUtrANAM sarvasaMkhyayA paDazItaMsUtrazatamata ca triMzadasaMyogasUtrANi SaTpaMcAzaM zataM saMyogasUtrANAM sAMpratamudvAtamizrakAbhidhAnena saMyogasUtrANi vaktavyAni tAni caivamuccAraNIyAni je bhikkhU upaghAtamAsivaM anugdhAtamAsiyaM vA parihAraThANaM paDisevittA AloejjA apaliuMciya AloemANassa ugghAiyaM mAsiyaM vA anugghAtiyaM mAsiyaM vA, paliuMciya AlIemANassa ughAyadomAsiyaM vA anugghAidomAsiyaM vA, je bhikkhU ugghAiyamAsiyaM vA anugghAtiyaM mAsiyaM vA, paliuMciva AlIemANassa ugghAyadomAsiyaM vA anugghAidomAsiyaM vA, je bhikkhu ugghAiyamAsiyaM vA anugdhAiyamAsiyaM vA parihAraThANaMpaDisevittA ityevamudyAtipadammuMcatA anudghAtitadvimAsikAdAnyapi evamete bhaMgAH paMca ete ca udghAtitadvimAsikAdInyapi / evamete bhaMgAH paMca ete ca udghAtitamAsike anuddhAtitamAsike dvaimAsikAdyekasaMyogena labdhAH evamudyAtitadvaimAsikepi paMca, traimAsikepi paMca, cAturmAsikepi paMcetyubhayorapyekasaMyogena sarvasaMkhyAyA bhaMgAH paMcaviMzatiH, tathA udghAtitamAsike evamanuddhAtita mAsikAdi dvikasaMyoge ekabhaMgA dazaevamuyAtitaM dvaimAsike traimAsike caturmAsike paMcamAsike ca pratyekaM daza daze ti sarvasaMkhyayA udghArtirtakaikasaMyoge anudghAtitadvikasaMyoge bhaMgAH paMcAzata iha ekaikakasmin anudghAtitasaMyoge udghAtitamAsikadvaimAsikAdikrameNa paMca paMca bhaMgA Page #121 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 120 vyavahAra - chedasUtram - 1-1/14 labhyaMtaM, tato ye 'nudghAtite trikasaMyoge daza bhaMgAste paMcabhirguNyaMta jAtA sUtraM bhaMgAH paMcAzat / / catuSka saMyoge bhaMgA: paMcapaMcabhiguNitA jAtAH paMca sarvasaMkhyayA udghAtitaika saMyogena anuddhAtiddhikasaMyoge bhaMgAH paMcAzat ihaekaikasmin anuddhAtitasaMyoge uddhAtitamAsikadvaimAsikAdikrameNa paMca paMca bhaMgA labhyate, tato ye 'nudghAtite trikasaMyoge daze bhaMgAste paMcabhirguNyaMta jAtA sUtra bhaMgAH paMcAzat, sarvasaMkhyayA udghAte dvikasaMyoge bhaMgAnAM trINizatAni dazottarANi / tathA paMcAnAM padAnAM trikasaMyogepibhaMgA dazetyuktvA tatratrikasaMyoge ciMtAyAmapyekaikasmin udghAtitasaMyoge bhaMgA daza dazetyeMka kasaMyoge paMca, dvikasaMyoge daza, trikasaMyoge daza, catuSkasaMyoge paMca, paMcakasaMyoge eka; pratyekaM dazabhirguNyaMta jAtA krameNeyaM bhaMgAnAM saMkhyA paMcAzat, zataM zataM, paMcAzatadaza / atrApi sarvasaMkhyayA bhaMgAnAM trINi zatAni dazottarANi / paMcAnAM catuSkasaMyoge bhaMgAH paMca, tata udghAtite catuSkasaMyogaciMtAyAmaM kaikasmin anuyAtitasaMyoge bhaMgAH paMca paMca labhyaMte iti, tatraikaka saMyogajAH paMca, dvikasaMyoge eka; pratyekaM dazabhirguNyaMte jAtA krameNeyaM bhaMgAnAM saMkhyA paMcAzat, zataM, zataM paMcAzatUdaza / atrApi sarvasaMkhyayA bhaMgAnAM trINi zatAni dazottarANi / paMcAnAM catuSkasaMyoga bhaMgAH paMca, tata udghAtite catuSkasaMyogaciMtAyAmekaikasmin anudghAtitasaMyoge bhaMgAH paMca paMca labhyaMta iti, tatraikaka saMyogajAH paMca, dvikasaMyogajA daza, trikasaMyogajA daza, catuSkasaMyAMgajAH paMca, paMcakasaMyogajaekaH pratyekaM paMcabhirguNyaMte tato jAtA krameNeyaM bhaMgAnAM saMkhyA paMcaviMzatiH paMcAzat paMcAzat paMcaviMzatiH paMca / sarvasaMkhyayA udghAtite catuSkasaMyoge bhaMgAnAM paMca paMcAzadadhikaM zatAM / paMcasaMyogaM paMcAnAM padAnAmeko bhaMga ityuddhAtite paMcakasaMyogaciMtAyAmanuddhAtite ekaikasaMyogAH paMca, dvikasaMyogAH daza, trikasaMyogAdaza, catuSkasaMyogAH paMca, paMcasaMyoga ekaH, pratyekamekena guNyaMta ekena ca guNitaM tadeva bhavatIti saivaM bhaMgasaMkhyA tadyathA paMca daza daza paMca eka / sarvasaMkhyA udghAtite paMcakasaMyogA ekatriMzat mUlata Arabhya bhaMgAnAM sarvasaMkhyA navazatAnyekapaSThadhikAni etAvaMti kila sUtrANi paMcasvAdimeSu sakalasUtreSUdghAtAnuddhAtasaMyogato jAtAni etAvatyeva bahuzaH zabdavizeSiteSvapi paMcasu sUtreSvetenaiva vidhinA sUtrANi draSTavyAni / / sarvasaMkhyApiMDanena mizrakasUtrANi dvAviMzatyuttarANyekonaviMzatizatAni / etAni ca tRtIyacaturthasUtrAbhyAmutpannAnIti tatra pRthaka mizrakasUtrANAM saMbhavaH tadevamamISAM mizrakasUtrANAmekonaviMzati-zatAni dvAviMzati / paDazItaM zataM prAktanaM sUtrANAmiti sarvasaMkhyayA sUtrANAmekaviMzatizatAnyaSTottarANi / tathA yasmAdaparAdhoM dvidhA tadyathA mUlaguNe uttaraguNe ca tata etAni sarvANyapyanaMtaroditAni sUtrANi mUlaguNAparAdhAbhidhAnenApyabhighAtavyAnyuttaraguNAparAdhAbhidhAnenApItyeSa rAzirddhAbhyAM guNyate-jAtAni catvAri sahasrANi dve zate SoDazottare / aparAdhapi ca yasmAnmUlaguNeSUttaraguNeSu ca darpataH kalpato vAppayatanayA tata eSa rAzibhUyIdvAbhyAM gupyate jAtAnyaSTI sahastrANi catvArizatAni dvAtriMzadadhikAni / etAvatI saMkSepataH sUtrasaMkhyA bhaNitA iyaM caitAvatI maMgakavazAtprAyeNa jAtA tato maMgakaparijJAnArthamAhabhA. 347 ] ettha paDivaNAoM, ekkakkadugatigacakkapanagehiM / dasadasapaMcagaekkaga aduvaanegAu evAo / / vR- atra ca etasmin sUtrasamUhe etAvatyaH pratisevanA evaM saMkhyAkAH pratisevanAprakArAH paMcAnAM padAnAM ekaka dvika trika catuSka paMcakairekaka dvika trika catuSkaMpacakasaMyogerye bhavaMti bhaMgAH / / krameNa Page #122 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 121 uddezaka : 1, mUlaM: 14, [bhA. 347] dazadazetyAdinA ihaikasaMyoge bhaMgAH paMca sAkSAt sUtra evaM darzitA iti noktAH, sAmarthyAttvavarsayA stato'yama'rthaH / paMca paMJca daza daza paMcaka iti temyo'vaseyAH yathAvasAtavyA stathA prAgaMvoktAH / / aduva anegA to eyAo iti / athavA na kevalametAvatya evaitAH pratisevanA, kiMtvanyA sAmapi bhAvAdanekA etAdRSTayAH,tAzcAnyAH pratisevanAimAH / je bhikkhUpaMcarAiMdiyaM paDisevittA AloejA, apaliuMciyaM AloemANassapaMcarAiMdiyaM mAsivaM, evaM daza paMcadaza viMzati paMcaviMzati rAtriMdiveSvapi sUtrANi vaktavyAni: evameva paMcasUtrANi bahuzaH zabdAbhilApanAbhidhAtavyAni: / / tadanaMtara tRtIyasaMyogasUtraM SaDviMzatisUtrAtmakaM vaktavyaM tatazcaturthe saMyogasUtraM SaDvizatisUtrAtmakaM bahuza: zabdavizepitamevametAni sAmAnyato dvASaSTiH sUtrANibhaNitvA tadanaMtaramudghAtAnudghAtamizcamUlAttaradarpakalpaiH prAguktaprakAreNa tAvat sUtrANi vaktavyAni yAvadaSTau sahasrANi catvAri zatAni dvAtriMzadadhikAni paripUrNAni bhavaMti, / / atra paMcakAdIni mAsikadvaimAsikAdibhiH saha na vAravitavyAni yata uparipaMcasAtirekasUtraMvakSyati / / tatracasAtirekatA paMcakAdibhiritipunaruktatAsyAditi sAMpratametepAM sUtrANAmarthAvagamenotkalitaprajJaH san ziSyaH pRcchati; bhA.3483 jahamane bahusomAsiyAiMsevituMbaDDai uvari, tahahechAparihAyaiduvihaM tivihaMcaAmaMti / / vR-ihamAsika dvaimAsikAdiprAyazcittApattiH,pratisevaka pariNAmAnurUpA, tatohaMmanye ciMtayAmi, yathAyena prakAreNabahUnimAsikAnipratisevyakadAcitmAsikamevaprAyazcittamApadyata / maMdAdhyavasAyana pratisevanAtkadAciduparivarddhate, tadyathA kadAcitdvaimAsikaMtIvraNAdhyavasAyenapratisevanAyAH karaNAta traimAsikaM vA, yAvat pANmAsikaM vA kadAcidatiduSTAdhyavasAyena pratisevanAt chedaM vA kadAcinmUlaM vA yAvatkadAcitpArAMcitaMvA; tathAtenaprakAreNAdhastAdapiparihIyate hAnimupagacchati / tadyathA mAsikaM pratisevya kadAcit bhinnamAsamApadyate,kadAcitpaMcaviMzatirAtriMdivaMyAvat rAtriMdivapaMcakaMduvihaM tivihaM ceti, dvividhau prakArau mAsalakSaNau yasya tat dvividhaM dvaimAsikamityarthaH / / tadevaM trividhaM traimAsikaM, ca zabdAtcAturmAsikaMpAMcamAsikaMSANmAsikaMcapratItyoktarUpeNa prAyazcittavRddhihAnI vaktavye, tadyathA dvaimAsikaMsthAnapratisevitekadAcittadevadvaimAsikamApadyatekadAcit traimAsikaMkadAcitcAturmAsikamevaM yAvatpArAMcitaM adhastAddhAniravaMdvaimAsikaMpratisevya kadAcit mAsikaprAyazcittaM labhate, kadAcita bhinnamAsamevaM yAvatpaMcarAtridivaMevaM traimAsikaM cAturmAsika pAMcamAsikaSaNmAsikeSvapi bhAvanIyaM / atrAcArya Aha,AmaMti, Ama zabdo'numatau saMmatametattadasmAkaMsarvamiti bhAvaH / / bhA.349] kena puna kAraNaNaM jinapannattAni kAni puna tAni / jina jANaMtiutAiMcoyagapucchA bahunAuM / / vR-ziSyaHpracchatikenapunaH kAronamAsikAdau prAyazcittasthAne pratiseviteprAyazcittasya vRddhihAnI bhavataH / AcArya Aha, atra kAraNAni jinaprajJaptAni sarvajJopadiSTAni kAni punastAnIti ceducyte| rAgadvepaharSAdIni, tathAhirAgAdhyavasAyAnAMcoparyuparivRddhyAyadivA siMhavyApAdakasyevapazcAddharpavRddhayA mAsika pratisevanAyA mapyuttarottara prAyazcitta vRddhirbhavati, tathA prathamata eva rAgAdhyavasAyahAnito dveSAdhyavasAyahAnito vA, yadivA pazcAt / / hA TujhakayaM, hA dumukAriyaMTuDuanumayaM cetyanutApakaraNato mAsikapratisevanAyAmapi bhinnamAsaH, paMcaviMzatirvA rAtriMdivAni evama dho'dhastAt prAyazcitta Page #123 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 122 vyavahAra -chadasUtram-1-1/14 hAnirbhavati, tatorAgadvepahAdInyevavRddhihAnimaMtikaraNAni; ||punH ziSyaH pRcchati, nanuyadiprAvazcitta vRddhi hAniSu rAgadveSaharSAdIni vRddhihAnimaMti karaNAni, tatastAni pratisevakagatAni paramArthato jinA eva tuzabda evakArArthI bhinnakramatvAdatrasaMbaMdhyate, kevalyavadhimanaHparyAyajJAnicaturdazadazanavapUrviNo jAnaMti, kevalAdibalAt (bhAvAt); ye punaH kalpaprakalpavyavahAriNaste kathaM jAnaMti ? teSAmatizayAbhAvAt, atrAcAryaprativacanaM,te'pijAnaMtitadupadiSTazrutajJAnapramANatastathAhi / te'pi vAratrayamAlocanAMdApayaMtaH zrutopadezAnusArasA'vabudhyata: rAgadveSAdyadhyavasAyasthAnAnAMvRddhiMhAniM ceti, covagapucchAbahunAuMti / bahuzaHzabdavizepiteSusUtreSubahuzabdo'sti,tamarthato jJAtuMcodakasyapRcchA, yathA bhagavanteSu sUtreSUpAttastha bahuzabdasya kortha ? iti, AcArya Aha - [bhA.350] tivihaM cahoti bahugaM, jahannayaM majhiyaM caukosa / jahannaNa tinnibahugA, ukkoso paMca culasIyA / / dR-trividhabahukaMbhavati, tadyathAjaghanyaMmadhyamaM utkRSTaMca, tatrajaghanyena trINi bahanikimuktaMbhavati, jaghanyena trayomAsA vahaba uktAH, utkarpataH paMcamAsazatAni caturazItyadhikAnieteSAM madhye yAni / prAyazcittasthAnAni caturAdIni yAvat paMcazatAni tryazItya adhikAni tAni madhyamataH / |sNprti yathA prAyazcittaM dIyate, tathA bhaNanIyaM tatramAsAdArabhyayAvatSaNmAsAsnAvatsthApanAropaNA vyatirakeNApi sUtreNaivadIyate, tataH parANituyAni saptamAsAdIniprAyazcittAni madhyamAni, utkRSTaM yatprAyazcittaM tat sthApanAropaNa prakAreNaiva dIyate, iti tatpratipAdanArthamidamAha[bhA.351] ThavaNA saMcayagasI,mANAipabhUyakittiyA siddhA / diThA nisIha nAme savvevi tahA anAcAga / / vR-sthApyate iti sthApanA vakSyamANenAropaNAprakAreNa zuddhI bhUtebhyaH saMcavamAsabhyo ye zepA mAsAsteSAM pratiniyatadivasaparimANatayA vyavasthApana; tAbhyAM sthApanAropaNAbhyAM saMcayanaM-saMkalanaM saMcayaH, kimuktaM bhavati ? ghaNNAM mAsAnAmupari pratisevanAthAM kRtAyAM kutApi mAsAt paMcadaza rAtriMdivasAni kutopi daza kutopi paMca gRhItvA sthApanAropaNAvidhAnena paNmAsapUraNaM saMcayaH / / tathA rAsitti eSa prAyazcitarAziH, kuta utpadyate ? iti vaktavyaM, tathAmAnAni prAyazcittasya vaktavyAni, yathA prathama tIrthakRtastIrthe prAyazcittamAnaM saMvatsaraH, madhyamAnAmaSTa mAsAH, caramasya paNmAsAH, tathA prabhavaH prAyazcittadAne svAminaH kevaliprabhRtayo vaktavyAH ||tthaa kattiyAsiddhA; iti kivaMtaH khalu prAyazcittabhedAH siddhA iti vaktavyaH, tathA ete sarvepi prAyazcittabheTA dRSTA nizIthanAmni adhyayane na kevalamete, kiMtutathA sarvepyanAcAra aticAra atikramAdayonizIthanAmni dRSTAH, epa dvaargaathaasNkssepaarthH| saMprati pratidvAraMvyAsArtho bhaNanIyastatrayAnpratisthApanAropaNe kriyate tAnupadarzavati - bhA.352] bahupaDisevI so yo, vi agIto aviya apariNAmovi / ahavA atipariNAmo tappaJcaya kAraNeThavaNA / / vR- iha prAyazcittapratipattAraH puruSA ime tadyathA, gItArtho'gItArthaH pariNAmako'pariNAmako'tipariNAmakaJca,tatyaH prAyazcitapratipattA bahUnA mAsikasthAnAnAM pratisevI ekasmin hi mAsikesthAne pratisevite prAyo na sthApanAropaNAvidhistato bahusevItyuktaM sopica gIto'gItArthaH / / gItArthe hi prAyazcittapratipattarica bahuSvapimAseSupratiseviteSunasthApanAropaNe kriyete, tasya gItArthatayA tAbhyAM Page #124 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 1, mUlaM : 14, [bhA. 352 ] 123 vinApi yaduktArthagrAhityAt, tato'gItArtha ityuktaM, sopi yadi pariNAmako bhavet, tarhitamapi pratisthApanAropaNe tasyApi pariNAmakatayA tAbhyAM vinApi yaduktArthapratipatteH, tata Aha, apica apica apariNAmopinavidyate, pariNAmo yaduktArthapariNamanaM yasva sa, tathA AstAma gItArthaH / / kiMtvapariNAmakazcetyapi zabdAthaH, athavA atipariNAmaH ativyAptyA pariNAmo yathoktasvarUpo yasyAsAvatipariNAmastatpratyayakAraNAt tayoragAtIrthayorapariNAmAtipariNAmayoH pratyayo jJAnaM yAvaMtI mAsAH pratisevitAstAvaMtaH sarvepi saphalIkRtA ityevaMrUpaM syAditi hetoH sthApanAgrahaNenAropaNApi gRhyate iti AropaNApi kriyate tadyathA, yAvaMtI mAsA divasA vA pratisevitA stAvaMtaH sarve ekatra sthApyaMte, sthApayitvA ca yat saMkSepArhaM viMzikAdikaM pratisevitaM tat sthApyate, eSA sthApanA; tadanaMtara ye'nye mAsAH pratisevitAste saphalI karttavyA ityekaikasmAt mAsAt pratisevanApariNAmAnurUpaM stokAn stokatarAn samAn viSamAn vA divasAn gRhItvA ekatra ropayati eSA AropaNA, eSA coktarSatastAvat karttavyA, yAvatyA sthApanAyA saha saMkalayyamAnA SaNmAsAH pUryate nAdhikAH / / tataH sthApanAropaNayoryadekatra saMkalanamegha saMcayaH, ayaM sthApanAropaNAsaMcayAnAM parasparapratibhakto'rthaH anena hi prakAreNa prAyazcitadAnetipariNAmako'pariNAmako vA ciMtayati, sarve mAsAH saphalIkRtA iti, zuddhohamiti gItArtha pariNAmakayoH puna rna sthApanAropaNA prakAreNa prAyazcittaM dIyate, prayojanAbhAvAt kiMtvevameva tathAcAha [ bhA. 353 ] egaMmi negadAne negesu ya egadAnamegegaM / jaM dijaitaM givhai gIyamagItoya pariNAmI / / vR-yogItArtho yazcAgItArthopi pariNAmI tasmai ekasmin mAse pratisevite rAgadvepahapottarottaravRddhayA pratisevanAt yadi anekadAnaM, aneke anekeSu mAseSu pratiseviteSu kAraNe maMdAdhyavasAye vA pratisevanAt tIvrAdhyavasAyataH pratisevanAdvA pazcAd hA duSThu mayA kRtamityAdi bahuniMdanAdekadAnameko mAso dIyate, bahavI mAsA dIyaMte, athavA ekasmin mAse pratisevite ekadAnamekaH - paripUrNo mAso dIyate, duSTAdhyavasAyena pratisevanAta, paJcAcca harSarAgadvepavRddhayAsaMbhavatInekamAsadAnAyogAt upalakSaNametat tenaitadapi draSTavyaM, bahupu mAseSusaptASTAdi saMkhyeSu pratisoviteSu yadi bahavo mAsAH paT paMca catvArI vA dIyate, tathApi tat samyag gRhNAti, zraddhatte ca zuddhiM prAptohamiti tatastayona sthApanAropaNaprakAreNa prAyazcittadAnamiti / / yadi punarpariNAmake'tiparaNimekavA agItArthe na sthApanAropaNAprakAreNadIyate, tadA bahavI doSA; tatra apariNAmake doSaM darzayatiH ( bhA. 354) bahue egadAne, so ciya suddhI na sesayA mAsA / mA apariNAme usakA, saphalA mAsA kayA tena / / 7 vR- bahukeSu mAseSu pratiseviteSu yadA prAguktakAraNavazAt eko mAsaHsthApanAropaNAvyatirekeNapariNAma ke dIyate, tadA tasminnapariNAmike evamAzaMkA svAt, yathA yasyaikamAsasya me dattaM prAyazcittaM sa evaiko mAsaH zuddho, nazeSA mAsAstato nAdyApyahaM zuddha iti, tasmAdevaMbhUtA AzaMkA mA bhUdityapariNAmake sthApanAropaNAprakAreNa sarve mAsAH saphalAH kRtAH, samastamAsasaphalIkaraNArthaM tatra sthApanAropaNe kriyete, itibhAvaH, atipariNAmake doSAnupadarzayati | bhA. 355 ] ThavaNAmettaM AgevaNatti nAUNamatipariNAmo / - Page #125 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 124 vyavahAra chadasUtram-1-1/14 kujA va aipasaMgaMbahue sevitumAvigaI / / vR-atipariNAmakepiyadibahukaMpumAseSupratisaviteSveko mAsaHsthApanAropaNAdvavatirekeNadIyate, tataH sopyevaM ciMtayat, bhASeta vA, yathA yadaMtadAgame gIyate ArovaNetti prAyazcittamiti, tataH sthApanAmAtraM, mAtra zabdastAtparvArthavizrAMtastulyavAcI vadAha, nizIthacUrNikRt, mAtrazabdastulyavAcIti, yathAhi sthApanA zakrAdaH zakrAdilakSaNatAtvikArthazUnyA evamAropaNApyAgame gIyamAnA tAtvikArthazUnyA bahuSvapimAseSu pratiseviteSvaMkasya mAsasya pradAnAt, yadvA sthApanAmAtramAropaNeti jJAtvA'tipariNAmo'tiprasaMgaM kuryAt, punaHpunastatraiva pravartata: bahukeSvapi mAsepu pratiseviteSvekasya prAyazcittaM labhe iti buddhaH, yadivA akalpvapratisaMvanayA bahUnmAsAna pratisevya sarvAn mAsAn nAvikadayet, nAlocayet kiMtvekameva bahupvapi mAseSu pratisaMviteSvekamAsastattvataH prAyazcittamityavagamAt / / tasmAdapiraNAmake'tipariNAmakecasakalamAsasaphalIkaraNAya sthApanArApaNAprakaraNaprAyazcittaMdAtavyaM ihasthApanAyAzcatvAristhAnAnitadyathA, prathamaMtriMzatasthAnAtmaka.dvitIyaM trayastriMzatsthAnAtmakaM, tRtIyaM paMcatriMzatsthAnAtmakaM caturthamekonAzItyadhikasthAnazatAtmakamAropaNAyA apicatvAristhAnAni tadyathA, prathamaMtriMzatasthAnAtmakaMdvitIyaM trayastriMzatasthAnAtmakaM tRtIyaM paMcatriMzatsthAnAtmakaM caturthamekonAzItyadhikasthAnakazatapramANamataH sAMpratameteSAM caturNA sthApanAsthAnAnAMcAropaNAsthAnAnAM vAnijaghanyAni sthAnAni tAni pratipAdayati / [bhA.356] ThavaNAvIsiyapakkhiyapaMciya egAhiyA ubodhavyA ! ArovaNAvi pakkhiyapaMciya taha paMca egAhI / / vR-sthApanAyAH prathama sthAne jaghanye sthApanA vizikA viMzatirAtriMdivasapramANA dvitIye pAkSikI tRtIye paMcikA paMcadivasAtmikA caturthe ca ekAhikA ekAhamAtrA: AgepaNApi prathamasthAna jaghanvA pAkSikI dvitIye paMcikA paMcadinapramANA tRtIcepi paMcikA caturthe ekAhikA sarvajadhanyAnyetAni sthApanAropaNAsthAnAni / / AcacUrNikRt / / eyANisavvajahannagANiThavaNAgevaNA ThANANiiti: iha na jJAyate, kasmin jaghanya sthApanAsthAne kiM jaghanyasthApanAsthAnaM bhavati, tatparijJAnArthamidamAha [bhA.357 vIsAe addhamAsaM parakhe paMcAhamArohinA hi / __ paMcAhe paMcAhaMegAhe ceva egAhaM / / vR-vizikAyAM viMzikArUpe jaghanya sthApanAsthAne jaghanyamAropaNAsthAnamardhamAsamArohayet, svabuddhAvAropayet, jAnIyAdityarthaH / / tathApakSe pakSapramANe jaghanye sthApanAsthAna paMcAhaM paMcAhapramANaM jaghanyamAropaNAsthAnaM, tathA paMcAhe paMcAhapramANe jaghanyesthApanAsthAne paMcAhapramANameva jadhanyamAropaNAsthAnamekAhe ekadinapramANe jaghanye sthApanAsthAne jaghanyamAropaNAsthAnamekAhameva, ekadinapramANameva; saMprati prathamasthApanAmekAhe ekadinapramANaM jaghanye sthApanAsthAne jaghanyamAropaNAsthAnamaMkAhameva, ekadinapramANameva; saMpratiprathamesthApanAsthAne vA jaghanyA sthApanA, yAca utkRSTA tAM pratipAdayati / [bhA.358) ThavaNA hoi jahannA viisiraaiNdiyaaiNpunnaaii| paNaThaMceva sayaM ThavaNA ukkosiyA hoti / / vR- prathama sthApanAsthAne jaghanyA sthApanA bhavati, pUrNAni paripUrNAni viMzatirAtriMdivasapramANeti Page #126 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 125 uddezaka : 1, mUlaM : 14, [bhA. 358] bhAvaH / / utkRSTA bhavati sthApanA paMcaSaSThaM zataM paMcapaSTayadhikaM rAtridivAnAM zataM, zeSANi tusthAnAni madhyamAni, saMpratiprathame AropaNasthAne yAjaghanyA AropaNA yAcotkRSTA tAM pratipAdayipurAha - bhA.359 ArovaNA jahannA pnnrsaaiNdiyaaiNpunaaii| ukosaMsadvisayaM, dosavipakkhevago paMca / / vR- prathame AropaNAsthAne jadhanyA AropaNA pUrNAni paripUrNAni paMcadaza rAtriMdivAni, utkRSTAM punarAropaNAM jAnIyAt; SaSThizataM SaSThyadhikaM rAtriMdivazataM zeSANi tu sthAnAni madhyamAni tatparijJAnArthamAha dosuvi pakhevago paMca, dvayorapi sthApanAropaNayoH pratyekaM jaghanyapadAdArabhyottarottare madhyamesthAne prakSepakaH paMca paMcapariNAmojJAtavyo,yAvadutkRSTaM padaM,iyamatrabhAvanA, prathamesthApanAsthAne jaghanyAsthApanA viMzatikA, tataH paMcakaprakSepe'nyAdvitIyApaMcaviMzatidinamAnA, tataH punaH paMcakaprakSepe tRtIyA triMzaddinA, evaM paMca paMca parivardhayatA tAvannetavyaM, yAvat paMcapaSTharAtriMdivazatapramANA triMzattamA sthApaneti, tathA prathame AropaNAsthAne jaghanyAropaNA pakSapramANAtataH paMcakaprakSepeviMzatidinapramANA dvitIyA, tatopipaMcakaprakSepe paMcaviMzatidinamAnA tRtIyA, evaM yottaraM paMca paMca parivardhayatA tAvanneyaM yAvatSaSTyadhikarAtriMdivazatapramANAtriMzattamaMti, etadeva suvyaktamAha - (bhA.360] paMcaNhaparikhuTTI, ukkaTThI ceva hoipaMcaNhaM / eeNapamANeNaM, neyacvaM jAva carimaMti / / vR- sthApanAyAmAropaNAyAM ca pratyekaM jaghanyapadAdArabhyotarottarasthAna jijJAsAyAM paMcAnAM parivRddhirjJAtavyA; pratyekamevamevAMtimasthApanAdArabhyakrameNAdho'dhaHsthAnaciMtAyAM paMcAnAmapakRSTiAnirbhavatya'va sAtavyA tadyathA-paMcapaSThyadhikarAtriMdivazatapramANA sarvotkRSTA triMzattamA sthApanA, tataH paMcAnAmapasAraNe rAtriM divaSaSThyadhikazatamAnA ekonatriMzattamA madhyamA, tatopi paMcAnAmapagame paMcapaMcAzadadhikazatapramANA aSTAMviMzatitamA, evaM krameNAdhodhastAtpaMca paMcaparihApayatA tAvanetavyaM, yAvat viMzatidinapramANA prathamA sthApanA, tathA SaSTyadhikarAtriMdivazatapramANA sarvotkRSTA triMzattamA AropaNA, tataH paMcAnAmapagame paMcapaMcAzadadhikazatamAnA ekonatriMzattamA madhyamA, tatopi paMcAnAmapagame paMcAzacchatapramANA aSTAviMzatitamA, evaMkramaNAdhodhaH paMca paMca parihApayatA tAvatreyaM, yAvatprathamApakSapramANeti, tathAcAha, eeNetyAdietena pUrvAnupUrvyApaMcakaparivRddhirUpeNa pazcAdanupUrvyA paMcakApakRSTirUpeNa pramANena pUrvAnupUrtyAM jaghanyapadAdArabhya pazcAdanupUryAmutkRSTAt sthAnAt prabhRti tAvannetavyaM, yAvaccaramaMsthAnaM parivRddhausarvAtimasthAnaMcaramamapakRSTau jadhanyamAdimaM caramamiti, athaveya gAthAanyathA AkhyAyate, pUrva kilasthApanAyAmAropaNAyAMca pratyekaMjaghanyamadhyamotkRSTabhedabhinnAni sthAnAni uktAni, sAMpratamekaikasminsthApanAsthAne jaghanyAdau kiMyatyAropaNAsthAnAni ekaikasmin vAropaNAsthAne kiyaMti sthApanAsthAnAnItyetat pratipAdiyati paMcaNha paribuDDi ityAdi pUrvasmAt sthApanAsthanAdAropaNAsthAnAdvA uttarasminnuttarasmin sthApanAsthAne AropaNasthAne vA vRddhirbhavati, yasmiMzca yadapekSayA sthApanAsthAne AropaNAsthAne vA paMcAnAM vRddhirbhavati, tasmin tadapekSayA sthApanAsthAne AropaNAciMtAyAmAropaNAsthAne vA sthApanAsthAnaciMtAyAmate paMcAnAmapakRSTiAnirbhavati, etena pramANena paMcakaparivRddhirUpeNa paMcakahAnirUpeNa ca tAvanneyaM, yAvadekatrAMtima caramamaparatrAdimaM caramamiti, tathAhi viMzikAyAM sthApanAyAM jaghanyA pAkSikI AropaNA, tato'nyA Page #127 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 126 vyavahAra - chedasUtram-1-1/14 viMzatikA, tatopyanyA paMcaviMzatidinamAnA, tatopyanyA triMzikA evaM paMca paMca AropayatA tAvanneyaM, yAvattasyAmeva viMzikAyAM sarvotkRSTaSaSThayadhikadinazatapramANA triMzattamA AropaNA, tathA paMcaviMzatikAyAM sthApanAyAMjaghanyA pAkSikI AropaNA, tato'nyA viMzatikA tatopyanyA / paMcaviMzatidinamAnA tatopyanyA triMzaddinA evaM paMca paMca AropayatA tAvanneyaM, yAvattasyAmeva viMzatikAyA sarvotkRSTA paSThayadhikadinazatapramANA triMzattamA AropaNA, tathA paMcaviMzatikAyAM sthApanAyAMjaghanyA pAkSikIAropaNAtatonyAviMzatikAtatopyanyApaMcaviMzatidinAtatonyAtriMzaddinA evaM ca parivardhayatA tAvadnaMtavyaM, yAvadekonatriMzattamA paMcapaMcAzadadhikadina zatamAnA sarvotkRSTA AropaNA, asyAmakonatriMzadAropaNAsthAnAni, pUrvasthAnApakSayA asyAH sthApanAyAH paMcabhirdinaH parivardhamAnatayA paryaMtepaMcAnAM dinAnAMtruTitvAt evamuttastrApibhAvanIyaM, tathAtriMzaddinAyAMsthApanAyAM jaghanyApAkSikI AropaNA, tato'nyA viMzatidinAtatopyanyA paMcaviMzatidinA evaM paMcapaMca parivardhayatA tAvanetavyaM, yAvatsarvotkRSTA paMcAzatazatadinA'TAviMzatitamAgepaNA, asyAmaSTAviMzatigaropaNAsthAnAni tathA paMcatriMzaddinAyAM sthApanAyAM jaghanyA pAkSikI AropaNA, tato'nyA viMzatidinA tatopyanyA paMcaviMzatidinAevaM paMcapaMcArApayatA tAvadagaMtavyaM,yAvatsarvotkRSTA paMcacatvAriMzaddinazatamAnA saptaviMzatitamAropaNA, asyAM saptaviMzatirAropaNAsthAnAni kAraNaM prAgevoktaM, evamuttarottarasthApanAsaMkrAMtAvaMtimamaMtimaM sthAnaM pariharatA tAvannetavyaM, yAvat paMcaSaSTidinazatAyAM triMzattamAyAM sthApanAyAmekaivajaghanyA pAkSikI AropaNA nAnyeti,tathA pAkSikyAmAropaNAyAMjadhanyA viMzatidinA sthApanAtato'nyA paMcaviMzatidinAmadhyamA, tatopyanyAtriMzaddinA, evaM paMcapaMcaparivardhayatA tAvannetavyaM, yAvatpaMcapaSThidinazatapramANA sarvotkRSTA triMzattamA sthApanA, tathA vizikAyAmAropaNAyAM jaghanyA sthApanA viMzatidinA, tatonyA madhyamA paMcaviMzatidinA, tatopyanyA triMzahinA evaM yathottaraM paMca paMca vilagayatA tAvadtavyaM,, yAvatSaSThayadhikadinazatamAnA sarvotkRSTA ekonatriMzattamA sthApanA, pUrvAropaNAtohyasyAmAropaNAyAMpaMca dinAnyadhikAnitAnicAparitruTitAnItyekona triMzadevAsyAmAropaNAyAM sthApanAsthAnAni, tathA paMcaviMzatidinAyAmAropaNAyAM jaghanyA vizikA sthApanA, tato'nyA paMcaviMzatidinAmadhyamA,tatopyanyAtriMzaddinA evaM paMcapaMca parivardhayatA tAvanneyaM, yAvatpaMcapaMcAzaddinazatamAnAsarvotkRSTA'STAviMzatitamAsthApanA, asyAMhiprAguktayuktyASTAviMzatisthApanAsthAnAni, evamuttarottarAropaNAsaMkrAMtAvaMtimamaMtima sthApanAsthAnaMpariharatA tAvadgatavyaM,yAvatpaSThidinazatamAyAropaNAyAM jaghanyA viMzikA sthApaneti, yathA ca prathame sthApanAsthAne AropaNAsthAne ca pratyekaM saMvedhatazca sthApanA kRtA, tathA dvitIya tRtIyecakarttavyA, tadyathA dvitIyesthApanAsthAne jaghanyAsthApanApAkSikI, tataHpaMcakaprakSepe'nyA viMzatidinA tatrApipaMcakaprakSepe'nyA paMcaviMzatidinAevaM paMcapaMca prakSipatA tAvadvaMtavyaM, yAvat paMcasaptatirAtriMdivazatapramANa trayastriMzattamA sthApaneti, tathA dvitIye sthAne jadhanyAropaNA paMcAhikA, tataH paMcakaprakSepe dazAhikA tatopi paMcakaprakSepe pAkSikI, evaM paMca paMca parivardhayatA tAvanneyaM, yAvatpaMcapaSThidinazatamAnA trayasiMstrazattamA sarvotkRSTA AropaNeti, idAnI saMvedhabhAvanApAkSikyAsthApanAyAMjaghanyApaMcAhikA AropaNA,tato'nyAdazadinAmadhyamA, tatopyanyA pAkSikI, tatopyanyA viMzatidinA, evaM paMca paMca parivardhayatA tAvatavyaM, yAvatrayastriMzattamA paMcapaSThidinazatamAnA sarvotkRSTA AropaNA, asyAM trayastriMzadAropaNAsthAnAni tathA vizikAyAM Page #128 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 1, mUlaM : 14. [bhA. 360] 127. sthApanAyAM jaghanyApaMcAhikA ArIpaNA, tatonyA dazadinA tatonyA pAkSikI, ___ evaM vizikAM sthApanAmamuMcatA paMca paMca parivardhayatA tAvanneyaM, yAvatpaSThizatadinamAnA sarvotkRSTA, dvAtriMzattamA AropaNA, asyAMdvAtriMzadAropaNAsthAnAni pUrvasthApanAto'syAM paMcakaparivRddharata paMcAnAM truTitatvAta, paMcaviMzatidinAyAM sthApanAyAMjadhanyApaMcAhikA AropaNA,tato'nyAmadhyamA dazadinA. tatopyanyA pAkSikI, evaM paMcaviMzatidinAnAM sthApanAmamuMcatA paMca paMca parivardhayatA tAvanneyaM, yAvatpaMcapaMcAzaddinazatamAnA sarvotkRSTA ekatriMzattamA AropaNA, evamuttarottarasthApanAsthAnasakrAMtAvaMtimamaMtimaM sthAnaM pariharatA tAvaneyaM, yAvat paMcasaptatirAtriMdivazatamAnAyAM sthApanAyAmekaiva jaghanyApaMcAhikAropaNeti,tathApaMcAhikAyAmAropaNAyAM jaghanyA pAkSikI sthApanA,tato'nyA madhyamA viMzatidinA, tatopyanyA paMcaviMzatidinA, evaM paMcAhikAmAropaNAmaparityajatA paMca paMca parivardhayatA tAvadgaMtavyaM, yAvat paMcasaptatidinazatamAnA sarvotkRSTA trayastriMzattamA sthApanA, tathA dazAhikAyAmAropaNAyAM jaghanyApAkSikI sthApanA tato'nyA madhyamA viMzatidinA tatopyanyA paMcaviMzatidinA evaM dazAhikAmAropaNAmamuMcatA paMca paMca parivardhayatA tAvadnaMtavyaM, yAvat saptatidinazatamAnA sarvotkRSTA, dvAtriMzattamAsthApanA, asyAMdvAtriMzadevasthApanAsthAnAni, pUrvAropaNAtA'syAmAropaNAyAM paMcakavRddharate paMcAnAM truTitatvAdevamuttarottarAropaNAsthAnasaMkrAMtAvaMtimamaMtimaM sthAnaM pariharatA tAvadtavyaM, yAvat paMcaSaSTidinAzatamAnAyAM trayastriMzattamAyAbhAropaNAyAmekaiva jaghanyA pAkSikI sthApaneti / / tathAtRtIyesthApanAsthAnejaghanyApaMcAhikAsthApanA, tataH paMcAnAMprakSepo'nyAmadhyamAdazadinA, tatopi paMcakaprakSepe'nyA pAkSikI evaM paMca prakSipatA tAvadvaMtavyaM, yAvat paMcasaptatirAtriMdivazataprANa paMcatriMzattamA sthApaneti, tathA tRtIye sthAne jaghanyAropaNA paMcadinA, tataH paMcakaprakSepe'nyA madhyamA dazadinA, tatopi paMcakaprakSepe'nyA pAkSikI evaM paMca paMca prakSipatA tAvadaMtavyaM, yAvatpaMcasaptati dinazatamAnAsarvotkRSTApaMcatriMzattamA AropaNeti, saMpratisaMvedhabhAvanA paMcadinAyAM sthApanAyAM jaghanyA AropaNA paMcadinA, tato'nyA madhyamA dinadazakamAnA tatopi anyA pAkSikI, evaM paMcadinAM sthApanAmamuMcatA paMca paMca parivardhayatA tAvanneyaM,yAvata paMcatriMzattamA saptatidinazatamAnA sarvotkRSTA AropaNA,asyAMpaMcatriMzadAropaNAsthAnAni,tathAdazadinAyAMsthApanAyAMjaghanyApaMcAhikA AropaNA, tato'nyA dazadinA,tatopyanyApAkSikI, evaMdazadinAMsthApanAmamuMcatApaMcapaMcaparivardhayatA tAvadaMtavyaM, yAvadutkRSTA catusviMttamA saptatidinazatamAnA AropaNeti, asyAM catutriMzadAropaNAsthAnAni, evamuttarottarasthApanAsthAnasaMkrAMto aMtimamaMtimaM sthAnaM pariharatA tAvadyAtavyaM, yAvatpaMcasaptatidinazatamAnAyAM sthApanAyAmekaiva jaghanyA paMcadinA AropaNeti; tathA paMcadinAyAmAropaNAyA jaghanyA paMcadinA sthApanA, tato'nyA madhyamA dazadinA, tatopyanyA paMcadazadinA evaM paMcadinAmAropaNAmaparityajatApaMca paMca parivardhayatA tAvadtavyaM, yAvat paMcasaptatidinazatamAnA sarvotkRSTA paMca triMzattamA sthApanA,tatodazadinAyAmAropaNAyAMjaghanyApaMcadinAsthApanAtato'nyA paMcadinAsthApanA tato'nyA madhyamA ca dazadinA sthApanA, tato'nyA paMca dazadinA evaM dazadinAmAropaNAmamuMcatA paMca paMca parivardhayamAnena tAvadtavyaM, yAvat saptatidinazatamAnA sarvotkRSTA catutriMzattamA sthApanA, evamuttarottarAropaNAsthAnasaMkrAMtAvaMtimamaMtimasthAnaMpariharatA tAvanneyaM, yAvatpaMcasaptatidinazatamAnAyAM paMcatriMzattamAyAmAropaNAyAmakaiva jaghanyA paMcadinA sthApaneti, caturthe sthAne sthApanAsthAne Page #129 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra - chaMdasUtram - 1- 1/14 AropaNAsthAneca na paMcakavRddhirnApi paMcakApakRSTiH, kiMtu vRddhihAnirvA ekottarA, tato yadyapi tadbhAvanA dhikRtagAthAkSarAnanuyAyinI tathApi vinaMvajanAnugrahAya kriyate / / tadyathA, caturtha sthApanAsthAne javanyA sthApanA ekadinA, anyA madhyamA dvidinA, anyA tridinA, evamekaikaM prakSipatA tAvadaMtavyaM yAvadekonAzItyadhikadinazatatamA sthApaneti, tathA caturthasthAne jaghanyAropaNA ekadinA, tato'nyA madhyamA dvidinA, tato'nyA tridinA, evamekaikaM parivardhayatA tAvadaMtavyaM yAvadakAMnAzItyadhikadinazatamAnA sarvotkRSTA ekonAzItyadhikazatatamA AropaNeti, saMprati saMvedhabhAvanA ekadinAvAM sthApanAyAM jaghanyAropaNA ekadinA, tato'nyA dvidinA, madhyamA tato'nyA tridinA evameka dinAM sthApanAmasuMcatA ekaikaM parivardhayatA tAvadgaMtavyaM yAvadekInAzItyadhikadinazatamAnA sarvotkRSTA ekonAzItizatatamAropaNA asyAmakonAzItyadhikazatapramANAnyAropaNAsthAnAni, tathAhi dvidinAyAM sthApanAyAM jaghanyAropaNA ekadinA, tato'nyA dvidinA madhyamA, tato'nyA tridinA evaM dvidinAM sthApanAmamuMcatA ekaikaM parivardhayatA tAvanneyaM, yAvadaSTasaptatyadhikadinazatamAnA sarvotkRSTA aSTasaptatizatatamA AropaNA, asyAmaSTasaptatizatapramANAnyAropaNAsthAnAni, pUrvasthApanAto'syAM sthApanAyAmekasya parivRddheraMte ekasya truTitatvAt / / 128 - evamuttarottarasthApanAsthAnasaMkrAMtI tadaMtimamaMtimaM sthAnaM pariharatA tAvadyAtavyaM, yAvadekAMnAzItyadhikazatatamAyAM sthApanAyAmekaiva jaghanyA ekadinA AropaNeti, tathA ekadinAvAbhArIpaNAyAM jaghanyA sthApanA ekadinA, tatonyA madhyamA dvidinA, tato'nyA tridinA, evamekadinAmAropaNAmamuMcatA ekaikaM parivardhayatA tAvadaMtavyaM, yAvadekonAzItyadhikadinazatamAnA sarvotkRSTA ekonAzItidinazatatamA sthApanA, asyAmekAMnAzItyadhikazatasaMkhyAnisthApanAsthAnAni, tathA dvidinAyAmArIpaNAyAM jaghanyA sthApanA ekadinA, tato'nyA dvidinA madhyamA, tato'nyA tridinA evaM dvidinAmAropaNAmamuMcatA ekaikaM parivardhayatA tAvadvatavyaM, yAvadRSTasaptatyadhikadinazatamAnA sarvotkRSTA aSTasaptatizatamAnA sthApanA asyAmaSTasaptatipramANAni sthApanAsthAnAni, kAraNaM prAguktamanusarttavyaM, evamuttarottarAropaNAsthAnasaMkrAMtAvatimamaMtimaM sthAnaM pariharatA tAvadgaMtavyaM, yAvadekonAzItyadhikazatatamAyAmAropaNAyAmekaiva jaghanyA ekadinA sthApaneti, iha ekaikasmin sthApanAsthAne AropaNA jaghanyA madhyamA utkRSTA ca pratipAditA, tataH sAMpratamutkRSTAropaNAparijJAnArthamAha / / [ bhA. 361] jo ThaNavaNA uddiTTA, chammAsA UNivA bhave tAe / ArovaNa ukkosA tIse ThavaNAe nAyavvA / / yasyAH vR- SaNNAM mAsAnAmazItadivasazataM bhavati, tat sthApayitvA yA sthApanA udiSTeti, sthApanAyAH utkRSTA AropaNa jJAtumiSTA sA udiSTetyabhidhIyate, uddiSTA IpsitA, ityanarthAMtaraM tayA SaNmAsAH SaNmAsadivasA UnakAH kriyate, kimuktaM bhavati tAmuddiSTAM sthApanAM SaNmAsAdivasebhyo azItyadhikazatapramANebhyaH zodhayet, tato yaccheSabhavatiSThate, tattasyAH IpsitAyAH sthApanAyA utkRSTA AropaNA bhavati jJAtavyA0 / / yathA viMzatidinAyAH sthApanAyA utkRSTA AropaNA jJAtumiSTA, tato viMzatirazItyadhikazatAt paNmAsadivasasaMkhyAbhUtAt zodhyate, jAtaMSaSThayadhikaM zataM, eSA viMzikAyAH sthApanAyA utkRSTA AropaNA, tataH paramAropaNAyA asaMbhavAt, viMzatyA saha paSNAM mAsAnAM paripUrNAnAM bhAvAt, SaNmAsAdhikasya ca prAyazcittasyAdAnAt / / tathA paMcaviMzatidinAyAH kilotkRSTA AropaNA Page #130 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH 1, mUlaM: 14, [bhA. 361] 129 jJAtumiSTA tato'zItyadhikazatAt paMcaviMzatiH zodhyate jAtaM paMcapaMcAzadadhikaM zataM eSA paMcaviMzadinAyAH sthApanAyA utkRSTA AropaNA, evaM sarvatra bhAvanIyaM, sAMpratamAropaNAsthAne utkRSTasthApanAparijJAnArthamAha - [bhA.362] ArovaNA uddiDA,chammAsA UNAgA bhvetaae| ArovaNAe tIse, ThavaNA ukkosiyA hoi / / vR-ArovaNA uddiThAyA AropaNA udiSTAsthApanA kila jJAtumiSTetibhAvaH,tathASaNmAsA UnakAH kriyatante, sA SaNmAsadivasebhyaH zodhyate ityarthaH, tato yaccheSabhavatiSThate, tattasyA IpsitAyA AropaNAyA utkRSTA sthApanA bhavati, yathA paMcadazadinAyAH AropaNAvA utkRSTA sthApanA jJAtubhiSTA, tataH paMcadaza azItyadhikazatAdapanIyaMte, jAtaM paMcaSaSThayadhikaM zataM tAvatpramANa paMcadazadinAyA, AropaNAyA utkRSTA sthApanA bhavati, tathA viMzatidinAyA AropaNAyA utkRSTA sthApanA kila jJAtubhiSTeti, viMzatirazItyadhikazatAdapanIyate, jAtaM SaSThyadhikazataM etAvatI viMzatidinAyA AropaNAyA utkRSTA sthApanA, evaM sarvatrApi bhAvanIyaM, sAMprataM prathama sthAne kiyaMti sthApanAsthAnAni kiyaMtyAropaNAsthAnAni kiyaMto vA sthApanAropaNAsthAnAnAM saMvedhataH saMyogA ityetprarUpaNArthamAhabhA.363] tIsaM ThavaNAThANA tIsaM aarovnnaaetthaannaaii| ThavaNANaMsaMvehocattArisayAupannaThA / / vR-prathama sthAne triMzat sthApanAsthAnAni, triMzaccAropaNAyAH sthAnAni, etacca prAgevAnekazI bhAvitamiti na bhUyo bhAvyate, ThavaNANamityAdi sthApanAnAmAropaNAbhiH saha saMvedhAH saMyogAH sarvasaMkhyayAH catvAri zatAni paMcaSaSThAni bhavaMti; tathAhi prathame viMzatidinarUpe sthApanAsthAne triMzadAropaNAsthAnAni, dvitIyepaMcaviMzatidinarUpaekonatriMzat tRtIye'STAviMzatirevamekaikarUpahAnyA tAvadvaktavyaM, yAvat paMcaSaSTidinazatarUpe triMzattame sthApanAsthAne ekamAropaNAsthAnametAni ca sarvANyapyekatra likhitAni, yathoktasaMkhyAkAni bhavaMti; sthApanAgrahaNe cAropaNApi gRhyate; anayoH parasparasaMvedhAt, tata etadaSi draSTavyamAropaNAsthAnAnAM sthApanAbhiH saha saMvaidhAH, sarvasaMkhyA catvAri zatAni paMcaSTInibhavaMti; tathAhi prathamepaMcadazadinarUpeAropaNAsthAne triMzatsthApanAsthAnAni, dvitIye viMzatidinarUpe ekonatriMzat, tRtIye'STAviMzatirevamekaikarUpahAnyA tAvat vaktavyaM yAvat SaSThidinazatapramANe triMzattame AropaNAsthAne ekaviMzatidinaM sthApanAsthAnametaccasarvaM prAgeva saprapaMcaM bhAvitametAni ca sarvANyapyekatra militAni yathoktasaMkhyAkAni bhavaMti, yathoktasaMvedhasaMkhyAparijJAnArthameva karaNagAthAmAha / [bhA.364] gacchuttarasaMvaggo, uttarahInaMmi pakhive aaii| aMtimadhanamAdijuyaM, gacchaddhagunaM tusavvadhanaM / / vR-iha yadyapi prathame sthAne triMzadAropaNAsthAnAni, dvitIye ekonatriMzat tRtIye aSTAviMzatiriti kramastastathApi saMkalanAyAM yathottaramaMkA nivezyaMte, ityekadvitryAdikramaH, tatra gacchaH triMzat triMzato'kasthAnAnAMbhAyAduttaramekaM, ekottarAvAvRddharbhAvAta, AdirapyekaMsAkasthAnAnAmAdAvekasya bhAvAt gacchasya triMzat uttaraNa ekenasaMvargoguNanaM,gacchottarasaMvargastasmin kimuktaMbhavati; triMzadekena [2119 Page #131 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 130 vyavahAra - chedasUtram-1-1/14 guNyata, ekena ca guNitaM tadeva bhavatIti jAtA triMzadeva, tatra uttarahINamiti uttareNekaMna hInaM, tasmina kRte ekena hInA triMzat kriyate ityarthaH, jAtAekonatriMzattataH prakSipedAdimamekaM jAtA bhUyastriMzata etadaMtimadhanamaMtimeaMkasthAneparimANametat, AdinAekana yutaMkriyata, jAtAekatriMzat gacchastriMzata tasyArdhaM paMcadaza taiH sArddha ekatriMzatA guNyate, jAtAni saMvedhAnAM catvAri zatAni paMcapaTyadhikAni athavA'yamanyo gaNitaprakAra: - [bhA.365] dogasIuThavijA, rUvaMpuna pkkhivaahiegtto| jatto yadei addhatena gunaM jANa saMkaliyaM / / vR-gazirgaccha ityarthAMtaraM, tato dvau rAzI sthApayet, kimuktaM bhavati? dvauvArAvuparyadhobhAgena triMzataM sthApayettataekataekasmina rAzIrUpaMpunaHprakSipetajAtaHsaekatriMzatayatazcayaramAccarAzerardhamAtmAnaM dadAti tasyArdhaM gRhyate, tatreha triMzadardhamarpayati tenaikatriMzaditi, triMzato) paMcadazagRhyante, tena itaro rAzirekatriMzallakSaNo guNyate, gaNiteca sati yat jAyate, tajjAnIhi, saMkalitaM sarvasaMvaidhasaMkalanaM tacca catvAri zatAni paMcaSaSThIni, iha catvAri sthApanAsthAnAni catvAri cAropaNAsthAnAni tatra kasmin sthApanAsthAne kiyaMti sthApanApadAni kasminnAgepaNAsthAne kiyaMtyAropaNApadAnItyetat parijJAnAya karaNamAha - bhA.366] AsIyA divasasayA, divasA paDhamANa ThavaNarUvaNANa / so hi uttarabhaieThANAdurAhapirUyajuyA / / / 8. paNNAM mAsAnAmazItaM divasazataM bhavati, tasmAdazItAt divasazatAt prathamayo: sthApanAropaNayorye divasAstAn zodhayet, zodhayitvA ca yatra yaduttarA vRddhistatra taduttaraM tatrAyeSu tripu sthApanAsthAneSu tripu cAropaNAsthAneSu paMcAnAM paMcottarA vRddhiriti, tatrottaraM paMcacarime sthApanAsthAne carime cAropaNAsthAne padAnAmekottarA vRddhiriti,tatrottaramakaH, tatastenottareNa bhakte sati yadAgacchati, tAtirUpayutAni dvayorapisthApanAropaNayoHsthAnAni, epagAthArthaH, bhAvArthastvayaM paTsumAseSukila divasAnAmazItaMzatamityazItaM zataMdhriyate ||ttHprthmesthaane prathamAyAH sthApanAyA dinAni viMzati prathamAyA AropaNAyAHpaMcadazetyubhayamIlane jAtA paMcatriMzatsA zodhyate, jAtapaMcacatvArizataM, tata uttareNa paMcalakSaNena bhAgo hriyate, labdhA ekonatriMzat |saa rUpayutA kriyate, prathamasthApanAropaNayoH prathamataeva zodhitvAt,jAtAtriMzat, etAvaMtiprathamasthAne sthApanApadAni, etAvatyeva cAropaNApadAni, tathAdvitIyesthAne prathamasthApanAyA divasAMpaMcadazaprathamAropaNAyAH paMca ubhayepA mIlanejAtAviMzatiH sA azItizatAcchodhyate, jAtaM SaSThaM zataM, tasvottareNa paMcakalakSaNena bhAgo hiyate, labdhA dvAtriMzata rUpayutA kriyate, jAtAtrayastriMzata, etAvaMti dvitIya sthAne sthApanApadAnyetAvaMtyeva cAropaNApadAni, tatIye sthAne prathamasthApanAyA divasAH paMca, prathamAropaNAyA api paMca ubhayamIlane jAtA deza, te azItAt zatAt apanIyaMte, jAtaM saptatizataM, / / tasyottareNa paMcakalakSaNena bhAgo hiyate, labdhA catustriMzat sA rUpayutA kriyate, jAtA paMcatriMzat etAvaMti tRtIya sthAne sthApanApadAnyetAvaMtyeva cAropaNApadAni, caturthe sthAne prathama sthApanAyA eka dina prathamAropaNAyA apicaikaM ubhayamIlane jAte dva dine, te azItAt zatAt zodhyate, jAtamaSTasaptataM zataM / / tasyottareNa ekaikalakSaNena bhAgo hiyata, labdhamaSTasaptataM zataM tadrUpayutaM kriyate, jAtamekonAzItizatametAvaMti caturthe sthAne sthApanApadAni Page #132 -------------------------------------------------------------------------- ________________ udezaka : 1, mUlaM : 14, [bhA. 366 ] etAvatyeva cAropaNApadAni uttarabhaie utyuktaM tatrakasmin sthAne [bhA. 367 ] ThavaNArUvaNANa tiNhaM uttaraM tu paMca paMca vinneyA / eguttariyA egA savvAvi havaMti aTTeva / / vR- tisRNAbhAdyAnAM sthApanAnAM tisRNAbhAdyAnAbhAropaNAnAM ca padaciMtAyAmuttaraM paMca paMca vijJeyAH tisRSvapi padAnAM yathottaraM paMcottaravRddhyA pravardhamAnatvAt, ekA caturthI AropaNa ekottaravRddhyA pravardhamAnA tatastatrottaramekaM jAnIyAt, sarvasaMkhya yA ca sarvA apisthApanAropaNA aSTau bhavati, catasraH sthApanAzcatasra AropaNA ityarthaH / / saMprati karaNavazAt yallabdhaM padaparimANaM tat darzayati / / tIsA tettIsAvi va paNatIsA aunasIyasyameva / [ bhA. 368 ] kimuttaramityuttaravibhAgakaraNArthamAha eeThavaNANa payA, evaiyA ceva ruvaNANaM / / bR- etAni ca tisRNAmapi sthApanAnAM yathAkramaM padAni tadyathA, prathamAyAstriMzat dvitIyAyAstrayastriMzat, tRtIyAyAH paMcatriMzat, caturthyA ekonAzItaM zataM etAvatyeva catasRNAbhapyAropaNanAM yathAkramaM padAni tadyathA prathamAyAstriMzat dvitIyasyAH trayastriMzat tRtIyasyAH paMcatriMzat caturthyA ekonAzItaM zatamiti, atha kA sthApanA kA AropaNA ca katiSu mAseSu pratiseviteSu draSTavyetyetatparijJAnArthamAha ( bhA. 369) 131 ThavaNArovaNA divase mANAu visohaittu jaM sesaM / icchiyaruvaNAe bhae asujjhamANe khivaijjhosaM / / vR- mAnAt SaNNAM mAsAnAM divasaparimANAdazItyadhikazatarUpAt vivakSitAyAH sthApanAyA vivakSitAyAzcAropaNAyA ye divasAstAn vizodhayet, vizodhya ca yaccheSamupalabhyate, tat IpsitayA adhikRtayA yasyA divasAH pUrvaM vizAMdhitAstayA ityarthaH / / AropaNayAbhaje dbhAgaM hiyAta bhAge ca hRte yadi rAzirnirlepaH zudhyati, tatona kimapi prakSipyate, kevalaM sA AropaNA kRtsnabhAgaharaNAt kRtsneti vyavahniyate / / yadi punarnirlepo na zuddhayati, tataH kSipati jhoSAM yasmin prakSipte samo bhAgahAro bhavati, sa rAziH samakaraNo jhoSa uktaMca, jhositti vA samakaraNatti vA egaThaM / / sA ca AropaNA akRtsnabhAgaharaNAt akRtsneti vyavahartavyA, tathAca yathoktasvarUpameva jhoSamupadarzayati / jettiyametteNaM jI, suddhaM bhAgaM payacchatI rAsI / / tattiyamettaM pakkhiva akasiNarUvaNAe jhosaggaM / / [ bhA. 370) vR- yAvanmAtreNa prakSiptena so'dhikRtarAziH zuddhaM nirlepaM bhAgaM prayacchati, tAvanmAtraM prakSipa, etat akRtsnA, AropaNAyA uktazabdArthAjhoSAgraM jhoSaparimANaM yathA kenApipRSTaM, viMzikA sthApanA pAkSikI cAropaNA katibhirmAsaiH pratisevitairniSpannA ? ucyate, trayodazabhirmAsaiH; kathametadavasIyate, iti ceducyate, iha paNNAM mAsAnAmazItaM divasazatamityazItaM zataM dhriyate tato viMzikAyAH sthApanAyA viMzatidinAni pAkSikyAzJcAropaNAyAH paMcadazadinAni zodhyaMte, ThavaNArovaNAdivase mANAi visAhai tu iti vacanAt zeSaM jAtaM, paMcacatvAriMzaM zataM icchiyaruvaNAe bhaie iti vacanAt adhikRtayA paMcadazadinayA AropaNAyA bhAgo hiyate, tatra coparitano rAziH zuddhaM bhAgaM na prayacchati, paMcasu prakSipteSu prayacchatIti paMcaparimANo'tra jhoSaH prakSipyate, tato bhAge hate labdhA dazamAsAH tathA divasAH paMcahi bhaiyA durUvINA ute bhave mAsA iti vakSyamANavacanAt / / sthApanAdivasAnAM viMzateH paMcabhirbhAgo hiyate, Page #133 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra - chaMdasUtram-1-1/14 labdhAzcatvAraste dvirUpahInAH kriyate, sthitI dvau mAsau sthApanAyAH tathA paMcadazadinAyA AropaNAyAH paMcabhirbhAgoM hiyate, labdhAstrayaste dvirUpahInAH kRtA jAta eko labdha AropaNAyA eko mAsaH, tena yadi vA prathameyamopaNeti labdhA mAsA daza ekena guNyate jAtA dazaiva ekena guNitaM, tadeva bhavatIti nyAyAt, tato dvau sthApanA paMcaviMzatidinA cAropaNA katibhirmAsaiH pratisevitairniSpannA? ucyate, trayoviMzatibhimasiMstathAhi sthApanAdivasA viMzatirAropaNAdivasAH paMcaviMzatiretemilitAH paMcacatvAriMzat te paNmAsadivasebhyo'zItizatasaMkhyebhyaH zodhyaMte, jAtaM zeSa. paMcatriMzatzataM, tato'dhikRtayA paMcaviMzatidinayA AropaNayA tasya bhAgo hiyate, tatroparitano rAziH zuddhaM bhAgaM na prayacchati,paMcadazasucaprakSipteSuprayacchatItipaMcadazaparimANo'trajhoSaH prakSipyate, labdhAH SaNmAsAH, tathAdhikRtAropaNAyAH paMcabhirbhAgo hiyate, labdhA paMcaH, te dvirUpahInAH kriyate, jAtAstrayaH etAvaMtacAropaNAyAmAsA yadiceyaMtRtIyAropaNeti tiNhaMpiguNasuladdhaMicchivarUvaNAe jaimAsA iti vakSyamANavacanAttepaNmAsAstribhirguNyaMte, jAtAaSTAdaza dvausthApanAmAsautrayazcAropaNAmAsA iti, sarvasaMkhyayA trayoviMzatimAsAH athavA anyathA jhoSaparimANaM kathayati - [bhA.371] TavaNA divasemAnA visohaittANabhayaharUvaNAe / / jo cheyaM savisesoakasiNaruvaNAe sojhoso / / vR- mAnAt SaNmAsadivasaparimANAt azItizatAt sthApanAdivasAt adhikRtasthApanAvAsarAna vizodhaya, vizodhya ca yaccheSamavatiSThate, tadAropaNayA adhikRtAropaNAdivasairbhaja, bhAgahAraM kuryAt, bhAge ca hate yaH chedAdaMzAnAM vizleSaH iha vizleSe kRte sati yadavatiSThate, tadapi vizleSato jAtatvAt vizlepaH, satAvatpramANo'kRtsnAropaNAyAMjhoSaH, yathApaNmAsadivasaparimANabhUtAt azItizatAt vizikAyAH sthApanAyAH divasA viMzatiriti, tato viMzatiHzodhyaMta jAtaM SaSTyadhikaMzataM / / tataH pAkSikyAmAropaNAyAM saMcayamAsA jJAtumiSTA iti, paMcadazabhirbhAgo hiyate, sthitAH zeSA daza adhastAccheda: paMcadaza,tebhyodazavizliSyaMte, sthitAHpaMca AgataMpaMcadazikyAmakRtsnAropaNAyAMpaMcako jhoSaH, tathAazItizatAtsthApanAdivasA viMzatiH zodhyaMte,jAtaMSaSTaMzataM / tataH paMcaviMzatidinAyA AropaNAyAH saMcayamAsA jJAtumiSTA iti, paMcaviMzatyA bhAgI hiyate, tathA zeSA / daza chedo'dhastAta paMcaviMzatistasyAdazavizliSyaMte, sthitAHpaMcadazaAgataMpaMca viMzatidinAyAmAropaNAyAM pakSojhoSaH, evaM sarvatrabhAvanIyaM / [bhA.372] jatthapunadei suddha, bhAgaMArovaNAu sA kasiNA / / doNhapi guNasuladdhaM icchiyaruvaNAe jaimAsA / / vR-yasyAMpunarAropaNAyAmuparitano rAziHzuddhaMbhAgaMprayacchati, na kiMcitpazcAdyasyAvatiSThate, iti bhAvaH sA AropaNA kRtsnAbhAgaharaNAt kRtsneti pratipattavyA, yathA viMzatidinA, tathAhi kenApi pRSTaM vizikA sthApanA vizikA cAropaNA katirbhimAsaiH pratisevitairniSpannA? ucyate, aSTAdazabhirmAsauH, kyametadavaseyamiticet? ucyate,SaNNAM mAsAnAmazItaMdivasazataM,tebhyoviMzatirdinAni,sthApanAyA viMzatirdinAnyAropaNAyAH zodhyaMte, jAtaM zeSaM catvAriMzaMtataM, tata icchiyaruvaNAe bhae iti vacanAt, vizikayA AropaNayA bhAgo hriyate, bhAgeca hRte uparitano gazirnirlepaH,zuddha eSAkRtsnAropaNA labdhAH saptamAsAH tato doNhapi guNasuladdhaM icchiyamavaNAe jai mAsA iti, vakSyamANavacanAt iyamAropaNA Page #134 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 133 udazaka: 5, mUla : 14, bhA. 372/ prAguktakrameNa dvAbhyAM mAsAbhyAM niSpanneti saptamAsA dvAbhyAM guNyaMte, jAtAzcaturdazamAsAH, tato dvausthApanAmAsau cAropaNAmAsAviti samuditAzcatvAraH tecaturdazasuprakSipyaMte, AgataMviMzikAsthApanA viMzikA cAropaNA aSTAdazabhimasiniSpanneti, doNhaMtu ityAdi dvAyorapiAropaNAyAH kRtsnAkRtsnayolabdhumIpsitAyA AropaNAyA yatimAsAyatibhirsirIpsitAropaNA niSpannetiyAvattatibhirguNaya, yadyakena mAsena niSpannA tata ekena guNAya, atha dvAbhyAM mAsAbhyAM niSpannA tarhi dvikenApyatha tribhistatastribhirityAdi, athavA dvayorapyAropaNayoH kRtsnAkRtsnayorlabdhaM, vatimAsAstata IpsitayA AropaNayA guNaya, yadiprathamA tata ekena guNavate, atha dvitIyA tato dvAbhyAmatha tRtIyA tatastribhirityAdi, etaccaprAgapibhAvitaM, tadevamazItizatAtsthApanAropaNAdivaseSuzodhiteSu yaccheSaM tadvaktavyatoktA, saMprati sthApanAropaNAdivasebhyo yathA mAsA AgacchaMti mAsebhyo vA divasAstathA pratipAdayati[bhA.373 divasA paMcahiMbhaiyA durUvahINAutebhavemAsA / / mAsA durUvasahiyA paMcaguNA te bhave divasA / / vR-sthApanAyA AropaNAyA vA divasA: paMcabhirbhajyaMte, paMcabhisteSAMbhAgo hiyate itibhAvaH, tato bhAge hate labdhAste dvirUpahInAH kriyate, tato rUpadvayaM spheTyate iti bhAvaH, rUpadvika vA spheTite yadavaziSyate, tebhaveyurmAsA, yathA viziMkAyAH sthApanAyA divasA viMzatisteSAM paMcabhirbhAgo hivate, labdhAzcatvAraste dvirUpahInAH kriyate. sthitau dvau, AgataM viMzikAsthApanAdvAbhyAMmAsAbhyAM niSpannA. tathA pAkSikyA AropaNAyA dinAni paMcadaza teSAM paMcabhirbhAgaharaNaM labdhAstravaste dvirUpahInAH kriyate, sthita eka AgataM pAkSikI AropaNA ekana mAsena niSpannA, viMzikAropaNA viMzikA sthApanA ca dvimAsaniSpannA bhAvanIyA, tRtIyAyA: paMcaviMzatidinAyA AropaNAyAH divasAH paMcaviMzatisteSAM paMcabhirbhAgahAro, labdhAH paMcatedvirUpahInAH kRtAH sthitAstrayaH, AgataMpaMcaviMzatidinA, tRtIyAropaNA tribhimarsiniSpanA evaM sarvatrabhAvanIyaM,mAsAdUruvasahiyA ityAdi, yatimAsAHsthApanAyAmAropaNAyAM vAdhikRtakaraNavazAllabdhAste divasA nayanAyadvirUpasahitAH kriyate, tata paMcaguNAstatobhaveyu yathoktA divasAH, yathA viMzikAyAHsthApanAyA dvaumAsau to dvirUpasahitau kriyete,jAtAzcatvArastepaMcabhirguNyaMte, AgataMvizikAyAH sthApanAvAviMzatirdinAnitathApAkSikyA AropaNAvAekomAsaH,sadvirUpasahitaH kriyate, jAtAstraya ste paMcarbhiguNyate, AgataM pAkSikyA AropaNAyAH paMcadaza dinAni tathA paMcaviMzatidinAyA AropaNAyAstrayomAsAstadvirupayutAH kriyata,jAtAH paMcatepaMcabhiguNyaMte, AgataM paMcavizatirdinAni evaMsarvatra bhAvanIyaM,tadevaM karaNAnyabhidhAyopasaMhAramAha, [bhA.374] ThavaNArovaNasahiyA saMcayamAsA havaMtievaiyA / / katto kiMgahiyaM tiyAThavaNAmAse tato sohe / / vR-pUrva ThavaNArovaNadivase mANAu visohaitu ityAdi karaNavazAt ye labdhA mAsAste'naMtaroktakaraNavazAdAnItA ye sthApanAropaNA mAsA statsahitAHkriyate, tataH ziSmebhyaH evaM prarUpaya, asyAM sthApanAyAmasyAMcAropaNAyAmetAvaMtaHsaMcayamAsAH,sarvaprAyazcittasaMkalanamAsAbhavaMti, tadevaM vatibhimAMsaH pratisevitairyA sthApanA AropaNAca niSpannA, tadetatapratipAditamadhunA tasyAMtasyAM sthApanAyAmAropaNAyAM saMcayamAsAnAM madhyekuto mAsAta kiMgRhItamiti pratipAdanArthamAha, katto ityAdi-ziSyaH Page #135 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 134 vyavahAra - chaMdasUtram - 1-1/14 pRcchati, tasyAM tasyAM sthApanAcAmAropaNAyAM ca saMcayamAsAnAM madhye kutI mAsAt kiM gRhItamatra sUriH karaNamAha, ThavaNAmAse tato sohe, tataH saMcayamAsasaMkhyAtaH sthApanAmAsAn zodhayet zodhite ca sati [ bhA. 375 ] divasehiM jaihiM mAsI nipphanno havaI sacca rUvANaM / / taihiM guNiyAu mAsA, ThavaNadinadina juyA uchammAsA / / bU - sarvAsAmAropaNAnAM yatibhirdivasairmAso bhavati, niSpannastatibhirguNitAste mAsAH karttavyAH, punaH sthApanAdinayuktAstataste paNmAsA bhavaMti, yathA prathamAyAmAropaNAyAM trayodazaM saMcayamAsAstebhyaH sthApanAmAsau dvauzodhito, sthitAH pazcAdekAdaza, atrAropaNAthAmeko mAsaH, saca paMcadazabhirdinairniSpanna iti, te ekAdaza paMcadazabhirguNyaMte, jAtaM paMcapaSTazataM, tato viMzatirdivasAH sthApanAsatkAH prakSipyate, jAtapaMcAzItaM zataM paMcajhoSa iti te tyaktA jAtAH SaNmAsAH AgataM dvAbhyAM sthApanIkRtAbhyAM mAsAbhyAM daza daza dinAni gRhItAni zeSebhyastvekAdazabhyaH paMcadaza paMca dinAni, kevalaMtanmadhyAtpaMcajhoSaH kRtaH paMcadinAni tyaktAnIti bhAvaH, jhopazabdasya tattvatastyAgavacitvAdata eva ca yAnyamUni paMcadinAni tyaktAni tAnyeva prAkurAzisamakaraNArthaM prakSiptAnIti samakaraNaprakSepaNIyo rAzijhapazabdenoktAH, evaM sarvatra jhoSabhAvanA bhAvanIyA, tathA viMzikAyAM sthApanAyAM vizikAyAM cArIpaNAyAmaSTAdaza kila saMcayamAsAstebhyo dvau sthApanAmAsau zodhito jAtAH SoDaza, atra viMzatidinAropaNA dvimAsetyekeko mAsAM dazabhirdinainiSpannastataste SoDaza dazabhirguNyaMte, jAtaM paSTaM zataM / / tataH sthApanAdivasA viMzatiH prakSipyaMte, jAtamazItaM zataM Agatamatra dvAbhyAM sthApanAmAsAbhyAM daza daza vAsarA gRhItAH zeSebhyopi SoDazebhyo mAtrato daza dazeti tathA viMzikAyAM sthApanAyAM paMcaviMzikAyAM cAropaNAyAM trayoviMzatiH saMcayamAsAstebhyo dvau sthApanAmAsau zodhito, jAtA pazcAdakaviMzatiH, paMcaviMzatidinA cAropaNA tribhirmAsairniSpannetyekaiko mAsaH, sa tribhAgairaSTabhirdinairniSpannastata ekaviMzatiraSTabhirguNitA, jAtamaSTapaSTaM zataM tribhAgaguNite ca labdhAH sapta tepi tatra prakSiSyaMte, jAtaM paMcasaptataM zataMH tatraviMzatiH sthApanAdivasAH prakSipyaMte, jAtaM paMcanavataM zataM tatra paMcadaza dinAni jhopa iti tAnyapanIyaMte, jAtamazItaM zatamAgatamantra dvAbhyAM sthApanIkRtAbhyAM mAsAbhyAM daza daza rAtriMdivAni gRhItAni, zeSebhyastvekaviMzatimApebhyo mAtrataH satribhAgAnyaSTAvaSTI rAtriMdivAni, kevalaM tatrApi paMcadaza dinAni jhopIkRtAnIti, tadevaM sthApanAtaH zepamAsebhyo mAtrato yat gRhItaM, tatpratipAditamadhunA zeSamAsebhyAM yat yebhyovizeSato gRhItaM tat pratipAdanArtha karaNamAha | bhA. 376 ] - ruvaNAI jai mAsA, taibhAgaM taM kare ti paMcaguNaM / / sesaMca paMcaguNiyaM ThavaNAdivasA juyA divasA / / vR sthApanAmAsepu zAMdhiteSu yacchepamavatiSThate, tat AropaNAvAM yatimAsAstatibhAgaM tAvatsaMkhyAkabhAgaM karoti, kRtvA cAdyabhAgaM tripaMcaguNaM paMcadazaguNaM karoti, zeSaM tu samastamapi paMcaguNaM etaccaivaM draSTavyaM pAkSikyAdiSvAropaNAsu yadipunarekadinA dvidinA yAvaccaturdazadinA AropaNA tadA yatidinA AropaNA tatiguNaM kuryAt, tataste divasA sthApanAdivasayutAH kriyate, tato divasAH SaNmAsadivasA bhavaMti, tadyathA prathamAsAM sthApanAyAM prathamAyAM cAropaNAyAM trayodaza saMcayamAsAH tebhyAM sthApanAmAsazodhito jAtA ekAdaza, anyaM tu bruvate, atrAyaM vRddhasaMpradAyaH yadyekasmAt mAsAn niSpannA AropaNA, tataH pratisevitamAsebhyaH sthApanAyA AropaNAyAzca mAsAH zodhayitavyAH atha Page #136 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 1, mUlaM: 14, [bhA. 376] dvayAdimAse niSpannAropaNA tataH prati sevitamAsebhyaH sthApanAmAsA eva zAdhyaMte, nAropaNAmAsA iti tataH tanmatenadvau sthApanAmAsAvekazvAropaNAmAsa ititrayaHsaMcayamAsebhyaH trayodazabhyaHzodhyaMte, jAtA dazeti / tatra svamate adhikRtAropaNA ekamAsaniSpanneti ekAdaza bhAgana kriyate, ekabhAgakRtaM ca tattathArUpameva bhavatIti jAtAH samuditA eva te ekAdaza, tataH tipaMca guNitamiti vacanAt paMcadazabhirguNyaMte, jAtapaMcaSaSTaMzataM / / tatrasthApanA divasAH viMzatiprakSiptA jAtapaMcAzItaM zataMtataH paMca rAtridivAnyatra jhoSIkRtAnIti tAnyapasAryate, jAtamazItaM zataM, matAMtareNa tu te dazamAsA eka bhAgIkRtAH paMcadazabhirguNyate, jAtapaMcAzaMzataM / / tataHsthApanA divasAviMzatirAropaNA divasAH paMcadaza prakSipyaMte, jAtapaMcAzItaMzataM ||pNc dinAnijhoSa ititAni tato'panIyaMte, jAtamazItaMdivasazatamAgataM, dvAbhyAMsthApanIkRtAbhyAMmAsAbhyAMdazadazadinAnigRhItAni, zeSebhyastvekAdazamAsebhya paMcadaza paMcadaza dinAni yAvatpaMca dinAnijhoSIkRtvAnitathA vizikAyAMsthApanAvAM viMzikAyAMcAropaNAyAmaSTAdazasaMcayamAsAstaMbhyA dvau sthApanAmAsAvapanItI, jAtAH poDaza,tato'trAropaNAdvAbhyAM mAsAbhyAM niSpannetikRtvAtepoDaza dvAbhyAMbhAgAbhyAM kriyate, ekatopyaSTAvuparitopyaSTAvadhaH tatroparitanamAdyabhAgaM tipaMcaguNamitivacanAtpaMcadazabhirguNayet, jAtaM vizaMzataM ||adhstnaastvssttausesNcpNcgunniymiti vacanataH paMcabhirguNyaMte, jAtaM catvAriMzat / / ubhayamilitejAtaMpaSTazataM / / atra sthApanAmAsAbhyAM daza daza rAtridivAni gRhItAni, aSTAbhyo mAsebhyaH paMcadaza paMcadazAnyebhyastvaSTAbhyaH paMca paMceti tathA viMzikAyAM sthApanAyAM paMcaviMzikAyAM cAropaNAyAM trayoviMzatiH saMcayamAsAstebhyo dvau sthApanAmAsau zodhitau jAtAH pazcAdekaviMzatistrAropaNA tribhisiniSpanne tikatvA te ekaviMzatiHsaMcayamAsAstribhAgAHkriyaMte, jAtAstrayaH saptakAH puMjAH tataHprathama saptatipaMcaguNamitivacanAtpaMcadazabhirguNyaMte, jAtapaMcottarazataMtatrapakSojhoSaitipaMcadaza zodhyaMte, jAtA navatiHzeSau ca dvau bhAgau saptakozeSaM ca paMcaguNamiti vacanAta, pratyekaM paMcabhirguNyaMte, jAtAubhayatra pratyekaMpaMcatriMzat ubhayamIlane jAtAH saptatiHsApUrvarAzI prakSiptA jaatNssssttydhikNsht| atra viMzatiH sthApanAdinAH prakSiptA jAtamazItaM zatamAgatamatra dvAbhyAM sthApapanIkRtAbhyAM mAsAbhyAM daza daza vAsarA gRhItAH saptabhyo mAsebhyaH paMcadaza caturdazabhyo mAsebhyaH paMca paMca paMcadaza vAsarAzca jhopIkRtA iti evaM sarvatra bhAvanIyaM, tadevaM yA sthApanA AropaNA ca yatibhimarsiH pratisevitai niSpannA yasyAM va sthApanAyAmAropaNAyAM ca saMcayamAsAnAMmadhye yato mAsAt yat gRhItaM tadetatsarvaM pratipAdita madhunA yatsthApanAyA AropaNAyAzca mAsAnayanAya karaNamuktaM, divasA paMcahiM bhaiyA ityAdi tat prathamasthAne evaM sarvAtmanA vyApi na dvitIyAdiSu sthAne teSu hi kvacittadapyasti, kvacidanyathApi tatastatrobhayaM vivakSuH prathamatastAvadevakaraNamAha - [bhA.377] divasA paMcahiM bhaiyA, durUpahInA ya te bhavemAsA / / ___ mAsA durUvasahiyA paMcaguNA tebhave divasA / / vR. asyA vyAkhyA pUrvavat / [bhA.378] jattha yadurUvahInaMna hojja bhAgaM ca paMcahi na dijjA / tehiM ThavaNarUvaNAmAso ego uteceva / / vR-yatrapunaH sthApanAsuAropaNAsucapaMcadinAdikAsupaMcabhirbhAgahRteyallabdhaMtadvirUpahInaM bhaveta, Page #137 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra - chedasUtram-1-1/14 paMcadinAdikAsu navadina paryaMtAsu dvAyoreva rUpayorasaMbhavAt, dazAdikAsu caturdazadina paryaMtAsu dvihInarUpatAyAM zUnyatApatteH, yadivA yatsu sthApanAsvAropaNAsu caikadinAdiSu caturdinaparyaMtAsu paMcabhirbhAgamuparitanogazirna dadyAtstokatvAt, tatratAsusthApanAsvAropaNAsucaiko mAsodraSTavyaH / / dinAu te caivatti-dinAnyapi tAnyeva yAnyupAttAni na punarmAsasaMkhyAM dvirUpasahitAM kRtvA paMcabhizca guNayitvA dinAnyAnetavyAnIti bhAvaH, atha kiyaMto divasAH sthApanAyAmAropaNAyAM ca prAguktakaraNamaMtaraNeva mevekasmAnmAsAtpratipattacyAH / tatra Ahe - [bhA.379) ekAdIyA divasA nAyavyA jAva hoti caudasao | ekAto mAsAto niSphannA parato dugahInA / / - ekasmAnmAsAta niSpannA divasA ekAdayo jJAtavyA, yAvatta caturdaza bhavaMti, kimuktaM bhavati, ekadinAdikAzcaturdazadinaparyaMtAH sthApanA AropaNAzca divasA paMcahiM bhaiyA, ityAdi karaNaprayogamaMtaraNaivameva ekasmAnmAsAtpratipattavyA iti, paratodugahINatti, parata: paMcadazadinAdikAsu sthApanAsvAropaNAsucadugahINatti padaikadezepadasamudAyopacArAtdivasA, paMcahiMbhaiyA,durUvahInA iti karaNatomAsAH pratyetavyAH, tatraiva prakArAMtaramAha - [bhA.380] jaivA rUvahIne kayaMmi hojjA jahiMtu AgAsaM / / tatthaviegomAso, divasotecevadopahaMpi / / vR- yadivatiprakArAMtaraNataccaprakArAMtaramidaMpUrvadazadinAdikAsucaturdazadinaparyatAsudvirUpahInatayA evAsaMbhavata eko mAsa ukto, yadivA bhavatu tatra dvirUpahInatA tathApyetat karaNavazAttatraiko mAsaH pratipattavya iti, tadeva karaNamAha / / durUvahIne ityAdi yatra yAsu dazadinAdikAsu caturdazadinaparyaMtAsu paMcabhirbhAgahateyallabdhaM,tasmin dvirUpahIne kRtesatibhavedAkAzaMzUnyaM, tatrApyeko mAsodraSTavyaH, divasA apidvayAnAMsthApanA'ropaNAnAMtaevajJeyA, yeupAttAnatuprAguktakaraNavazatomAsasaMkhyAtaAnetavyA itibhAvaH |athytrotkRssttaa sthApanAropaNAvA tatrasthApanAropaNAbhyAmevapaNAMmAsAnAM paripUrNabhavanAt ThavaNArovaNadivase mANAu visohaittu jaM sesamityAdi karaNaM na pravartate, tadapravRttI ca kathaM saMcayamAsasaMkalanaM karttavya tata Aha - bhA.381] ukkosA ruvaNANamAsA je hotikaraNaniddiSTvA / / teThavaNAmAsajuyAsaMcayamAsAusavyAsiM / / vR- sarvAsAmutkRSTAnAmAgepaNAnAM ye mAsA bhavaMti, karaNanirdiSTAH divasA paMcahiM bhaiyA ityAdinA AropaNAkaraNena nirdiSTAste sthApanAmAsayutAH sthApanAyAM ye karaNavazato labdhA mAsAH saMyuktAH saMcayamAsA draSTavyAH, yathA vizikAyAM sthApanAyAM SaSTadinazatAyAmAropaNAyAM dvAtrizanmAsAH tathAhi sthApanAyAM dvau mAsaulabdhau, tau ca prAgevabhAvito, AropaNAyAH paMcabhirbhAgo hiyate, labdhA dvAtriMzat sA dvirUpahInA kriyate jAtA trizaMt sthApanAmAsau tatra prakSiptAvAgataM dvAtriMzat pratisevitA mAsAH, athAtrakutImAsAt kiMgRhItaM? ucyate, dvau dvAtriMzataHsaMcayamAsaMbhyaHsthApanAmAsauzAdhyete, sthitAH pazcAtriMzanmAsAH tataiyamAropaNA trizatAmAsainiSpannA triMzattamAceti triMzadbhAgAH kriyate, Agata ekakasmin bhAge ekaiko mAsaH,tatraprathamobhAgaH paMcadazabhirguNyate, jAtA paMcadaza,zeSA ekonatriMzat paMcabhirguNyate, jAtaM paMcacatvAriMzatzataM ubhayamIlane SaSTaM zataM / tatra sthApanAdivasA viMzatiH prakSiptA Page #138 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 1,mUlaM: 14, [bhA. 381] 137 jAtamazItaMzatamAgatamatradvAbhyAMsthApanIkRtAbhyAM mAsAbhyAMdaza dazadivasA gRhItAH, ekasmAtpaMcadaza zeSebhyaH paMcapaMcetievaM sarvatrabhAvanIyaM tatraprathamasthAne yAvatI prathamAsthApanA yAvatIca prathamAropaNA yAvaMtacatatrasaMcayamAsAstadetatpratipAdayati[bhA.382] paDhamAThavaNAvIsA, paDhamA ArovaNAbhave parakhe / / tarasahiMmAsehi paMcaurAiMdiyA jhoso / / vR-prathama sthAne prathamA sthApanA vizikA viMzatidinA prathamA cAropaNA bhavati, pakSaH pakSapramANA eSA sthApanAropaNA ca trayodazabhirmAsaniSpannA, tathA eSAropaNA akRtsnA tato'vazyamasyAM jhoSo'bhUditi, jhoSaparimANamAha, paMcarAtriMdivAni jhoSaH etadviSayA bhAvanA prAgeva kRtA, na bhUyopi kriyate, adhunA prathama sthAne eva prathamasthApanAyA dvitIyAropaNAyAzca yAvaddinA bhavaMti, yAvadbhizca saMcayamAsaireSAsthApanAropaNAca niSpanA tadetatpratipAdayati - [bhA.383] paDhamA TavaNA vIsA, biiyA ArovaNAbhavevIsA / aThArasamAsehiM esA paDhamAbhavekasiNA / / / vR-prathama sthAne prathamAsthApanA viMzatiddhitIyA AropaNAbhavedizikA viMzatidinAeSAsthApanA AropaNAca niSpannA aSTAdazabhirmAsareSA cAropaNA katnabhAgaharaNAta kRtsnA prathamA sa sarvAsA kRtsnAropaNAnAmiti, evadviSayArpibhAvanAmAgevakRtetinabhUyaH kriyate, saMpratiprathamasthAne prathamAyAM sthApanAyAM yAvaddinAtRtIyA AropaNA yatibhizcasaMcayamAsaiste ubhe niSpanne tatpratipAdayati - bhA.384 paDhamA ThavaNA vIsA taiyA ArovaNA upaNavIsA / / tevIsA mAsehiM pakkhoutahiM bhvejhoso|| vR- prathama sthAne eva prathamA sthApanA viMzatidinA tRtIyA cAropaNA paMcaviMzatidinA epA prathamA sthApanA tRtIyAcAropaNA trayoviMzatibhirmAsaniSpannA, iyamapyakRtsnAropaNA itijhAso'trAbhUt ato jhoSaparimANamAhapakSastatratasyAMtRtIyAyAbhAropaNAyAM jhopaiti vizeSaHsthApanAropaNAnAM dinaparimANe saMcayaparimANeveti, dezaparimANamAha - [bhA.385] evaM eyA gamiyA, mAhAto hAti aanupuviie|| eegA kameNabhavecattArisayAupaNaTTA / / vR-evamuktena prakAreNa eso'naMtarodito dinamAnAdilakSaNo gamaH prakAro yAsAMtA etadamikA gAthA bhavaMtyAnupUrvyAnukrameNA'nyApijJAtavyA, yathA - paDhamA TavaNAvIsA cotthA ArovaNA bhave tIsA / chavvIsA mAsehiM vIsairAiMdiyA jhopA / / ityAdi; athAnenaprakAreNa kiyatsaMkhyAkA gAthAanugaMtavyAH tata Aha, eeNetyAdietena krameNa catvArizatAni paMcaSaSTAni gAthAnAM bhavaMti, iyamatra bhAvanA vizikAM sthApanAmamuMcatA paMca paMca AropaNAyAMprakSiptAHtAvanetavyaM,yAvadaMtimA AropaNAetAsusaMcayamAsAnayanAyaprAgaktakaraNalakSaNaM prayoktavyaM, tadyathA azItAt divasazatAt prAk sthApanAropaNAdivasAH zodhayitavyAH, tato accheSamavatiSThate, tasyAdhikRtAyA AropaNAyA bhAgI harttavyastatra yadi zuddhaM bhAgaM na prayacchati, tato yAvatA prakSiptena paripUrNA bhAgaH zuddhayati, tAvanmAtrI jhopaH prakSepaNIyaH, tatprakSepAnaMtaraMcabhAge hRte ye ___ Page #139 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 138 vyavahAra - chedasUtram - 1-1/14 labdhA mAsAstaM yatibhibhasairArAMpaNA niSpannAH tatibhirguNayitavyAstataH sthApanAropaNamAsA api tatra prakSipyate, tataH samAgacchati pratisevitamAsaparimANamiti kRtvAmAsAt kiM gRhItamityasyAmapi jijJAsAyAM saMcayamAsebhyaH prathamaM sthApanAmAsAH zodhayitavyAstataH zeSA ye mAsAstiSThati, yatibhirmAsairniSpannA yatsaMkhyAkA vA AropaNA tAvatI bhAgAH karttavyAH, tatra prathamo bhAgaH paMcadazabhirguNayitavyaH, zeSAH sarve paMcabhirguNanIyAH ete sarvepi divasA ekatra mIlayitavyAH; yazcajhoSaH prakSiptaH sa zodhayitavyaH tataH sthApanAdivasAH prakSepaNIyAH; AgataphalamapyevaM kathanIyaM, yatibhirdivasaiH sthApanAmAso niSpannastatidivasAH sthApanIkRtebhyo mAsebhyaH pratyekaM gRhItA yAvaMtazca mAsAH paMcadazabhirguNitAstAvadbhyaH paMcadazazeSebhyaH paMca paMceti evaM paMcaviMzikAyAmapi sthApanAyAM pAkSikyAdaya AropaNA draSTavyAH, yAvaccaramA paMcapaMcAzaddinazatamAnA triMzatkAyAM sthApanAyAM pAkSikyAdaya AropaNA yAvat paMcAzaddinazatamAnA evaM tAvat yAvaccaramAyAM sthApanAyAM paMcapaSTi dinazatamAnAyAM pAkSikyekAropaNA etAsu ca pUrvabhaNitena prakAreNa catvAriMzatAni paMcapaSTAdhikAni gAthAnAM karttavyAnIti prathamaM sthApanAropaNAsthAnaM samAptaM !! saMprati dvitIyaM sthApanAropaNAsthAnaM pratipipAdayipuridamAha - tettisaMThavaNapayA tettIsArovaNAe ThANAI: [ bhA. 386 ] ThavaNANaM saMveho, paMceva savAu egaTThA / / vR- dvitIye sthAne trayastriMzat sthApanApadAni, trayastriMzaccAropaNAyAH sthApanApadAni etacca prAgeva bhAvitamitina bhUyo bhAvyate, saMprati saMvedhaparimANamAha, ThavaNANamityAdisthApanAnAmAropaNAbhiH saha saMvedhAH sarvasaMkhyayA bhavaMti, paMcazatAnyekapaSTAni ekapaSTayadhikAni / / kathametadavasAtavyamiti caMducyate, iha saMbaMdhasaMkhyAnayanAya prAguktA gacchottarasAMvagge ityAdi karaNagAthA gacchazcAtra trayastriMzat tathA ca gacchAnayanAya pUrvasUripradarzirzatiyaM karaNagAthA / [ bhA. 387 ] ThavaNArovaNavijuyA chammAsA paMcabhAgabhaiyA je || ruvajuyA ThavaNapayA tisu carimA desabhAgeko / / vR- asyA vyAkhyA - SaNNAM mAsAnAM samAhAraH paNmAsaM, tasmAt SaNmAsAt sthApanAropaNAdivasairvirahitAt tadanaMtaraM paMcabhAgasaktAtye labdhAste rUpayutAH saMtoyAvaMto bhavati, etAvaMti sthApanApadAni etAvAn tatra gaccha itibhAvaH, etacca triSvAdyeSu sthAneSu draSTavyaM caramepisthAne eSa evAdezaH, kevalamekena bhAgo harttavyaH, eSa gAthAkSarArthaH bhAvarthastyayaM prathame sthAne prathamA sthApanA viMzatidinA prathamA cAropaNA paMcadazadinA ubhayamIlane dinAni paMcatriMzattAni SaNmAsadivasebhyo'zItazatapramANebhyaH zodhyaMte, jAtaM paMcacatvAriMzaMzata, tasya paMcabhirbhAgo hiyate, labdhA ekonatriMzat sA rUpayutA kriyate, jAtA triMzat AgataM prathame sthAne triMzat gaccha:, tathA dvitIya sthAne prathamA sthApanA paMcadazadinA prathamA cAropaNA paMcadinA ubhayamIlane jAtAni dinAni viMzatiH, SaNmAsadivasebhyo azItazatapramANebhyaH zodhyaMte, jAtaM SaSTizataM / / tasya paMcabhirbhAgo hiyate, labdhA dvAtriMzat sA rUpayutA kriyate, jAtA trayastriMzat, AgataM dvitIye sthAne trayastriMzat gacchaH, uttaramekaH AdirapyekaH atra bhAvanA prAguktAnusarttavyAH, tatra gacchastrayastriMzat ekana guNyate, ekena guNitaM tadeva bhavatIti jAtAtrayastriMzadavasA uttaraNaikena hInA kriyate, jAtA dvAtriMzat tatrAdimamaikakalakSaNaM prakSipet jAtA bhUyastrayastriMzat etadaMtimaM dhanaM, Page #140 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH 1, mUlaM : 14, [bhA. 387] 139 etaccAMtimaM dhanamAdinA ekakena yutaM kriyate, jAtA catustriMzat, sA gacchArdhena guNayitavyA, tatra gaccharAzerviSamatvAtparipUrNamadhuna labhyateiti catustriMzadardha kriyate, jAtAsaptadaza,tegacchena paripUrNena guNyaMta, jAtAni paMcazatAnyekapaSTAni / saMpratyasmidvitIyesthAnekatidinAprathamAsthApanA katidinA ca prathamAropaNA sA ca prathamA sthApanAropaNA ca katibhiH saMcayamAsaiH pratiseyitairniSpannetyetata pratipAdayati[bhA.388] paDhamA ThavaNApakkho, paDhamA ArovaNAbhavepaMca / cottIsA mAsehiM esA paDhamA bhavekasiNA / / vR-dvitIya sthAne prathamA sthApanA pakSaH, pakSapramANA prathamAropaNA bhavati, paMca paMca paMcadinA eSA sthApanAropaNA ca niSpannA catustriMzatA mAsaiH pratisevitaiH; kathamiti ceducyate, paNmAsAnAM divasAH azItaM zataM tasmAt ThavaNArovaNAdivase mAnAu visohaittumiti vacanAt sthApanA divasAH paMcadaza AropaNA divasA: paMca ubhayamIlane viMzatiH zodhyaMte, jAtaMSaSThaMzataM / / tato'dhikRtavApaMdhakalakSaNayA AropaNayA bhAgo viyate, labdhA dvAtriMzanmAsAH rAzizcAtra nirlepaH zuddha ityeSAropaNA kRtsnA, tathA cAha, epA AropaNA bhavati kRtsnA kRtsnabhAgaharaNAt sA cAnyAsAM kRtsnAropaNAnAM prathamA sthApanAdivasAnAMcamAsAnayanAya paMcabhirbhAgoviyate, labdhAstrayaHtedvirUpahInAH kriyate, jAta ekakaH Agata eko mAsaH AgepaNAyAmapyeko mAso labdhaH, jattha udurUvahInaM na hoja ityAdi vacanAta, tataH ekaH sthApanAmAsaeka AropaNAmAsa itidvaumAsautIpUrvarAzauprakSipyete, AgataM catustriMzanmAsAH pratisevitAH athakutomAsAtkiMgRhItaM,? ucyate, catustriMzataH pratisevitamAsebhyaH ekaHsthApanAmAsaH zodhyate, jAtAstrayastriMzat te AropaNayA paMcadinamAnayA bhAge hRte labdhA iti paMcabhiguNavaMte, jAtaM paMcaSaSTizataM / / tatra sthApanAdivasA paMcadaza prakSiptA jAtamazItaM zatamAgatamekasmAt sthApanIkatAnmAsAtapaMcadaza dinAnigahItAni,zepebhyastupaMcapaMceti, adhunA dvitIyesthAneprathamAyAM sthApanAyAM yAvaddinA dvitIyA AropaNA yatibhizca saMcayamAsaiH pratisavitaiH prathamA sthApanA dvitIyA cAropaNA niSpannA, tadetatpratipAdayati - |bhA.389] paDhamA ThavaNA pakkho, bitIyA ArovaNayA bhavedaseu / - aTThArasamAsehiM paMcayarAiMdiyAjhoso / / -dvitIya sthAne prathamA sthApanA pakSo dvitIyA cAropaNA dazadazadinA bhavaMti, eSA ca sthApanA AropaNAca aSTAdazamAsaiHpratisevitairniSpannA, tathAhi azItAdinazatAtsthApanAdivasAH paMcadaza AropaNAdivasA daza ubhayamIlane paMcaviMzatiH zodhyaMte, jAtaM paMcapaMcAzataM zataM / / tatIdhikRtayA dazadinayA ropaNayA bhAgo hriyate tatrazuddhobhAgo na zuddhayati, paMcasu prakSiptesuzuddhayatIti, paMcako'tra jhoSaH tathAcAha-paMcarAtriMdivAni jhoSa itilabdhAH SoDazamAsAHsthApanAyAMcaprAguktaprakAreNeko mAsa AropaNAyAstudazadinAtmikAyAH paMcabhirbhAgo hriyate, labdhaudvau tau rUpahIno kRtau jAtaMzUnyaM,labdha ekomAsaH, jaibAdurUvahINe kayammihojA jahiMtu AgAsaM,tatthaviegomAso itivacanAttau dvAvapi mAsau pUrvarAzau prakSipyete, AgatamaSTAdaza mAsAH pratisevitAH / atha kuto mAsAt kiM gRhIt ? ucyate poDazamAsebhyo daza dazarAtriMdivAni, paMca jhopIkRtAni sthApanAmAsAt paMcadaza AropaNAmAsAddazakapratyaya iti ucyate, SoDaza dazabhirguNito jAtaM SaSTaM zataM / / paMca jhopIkRtAstataH zodhyaMte, Page #141 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 140 vyavahAra - chedasUtram-1-1/14 jAtaM paMcapaMcAzaM zataM, tataH sthApanAdivasAH paMcadaza AropaNAdivasA dasa ubhayamIlane paMcaviMzatiH prakSipyaMte jAtamazItaMzataM / [bhA.390] paDhamA ThavaNA pakvA. taiyA ArAvaNA bhave pkkho| bArasahiM mAsahiM esA viiyA bhavekasiNA / / vR-dvitIya sthAne prathamAsthApanA pakSastRtIyA cAropaNA bhavati pakSaH epA sthApanA AropaNA ca dvAdazabhirbhAsaniSpannA, kathamavasIyate iticeducyate, azItAta divasazatAtsthApanAdivasAH paMcadaza AropaNAdivasAzca paMcadaza ubhayamIlane triMzat zodhitA jAtaM paMcAzaM zataM / / tato'dhikRtayA paMcadazadinayA AropaNayA bhAgo hriyate, labdhA dazamAsAH prAguktaprakAreNa caikomAsaH sthApanAyA AropaNAvAMmAsamitidvImAsautatraprakSiptau,AgataMdvAdazamAsaiHpratisevitairniSpannA, athakutomAsAt kiM gRhItamucyate, ekaikasmAt paMcadaza vAsarAH tathAhi dvAdaza mAsAH, paMcadazabhirguNitA jAtamazItaM zatamiti / [bhA.391] evaM eyA gamiyA gAhAto huMtiAnupuvIe / eeNakameNa bhave, paMceva sayAuegaTThA / / vR- evamuktaprakAreNa etatgamikA anaMtaroktaprakArA gAthA AnupUrvyA krameNa bhavaMtyanyA api jJAtavyAH, kiyatkiyat saMkhyAkAstA etena krameNa jJAtavyA ityAha etena krameNa bhavaMti, paMcazatAnyekaSaSThAni gAthAnAmiti, iyamatrabhAvanA pAkSikI sthApanAmamuMcatA AropaNAyAMca paMca paMca prakSipatA tAvannetavyaM, yAvatrayastriMzattamA paMcaSaSThadinazatamAnA AropaNA, tato viMzatidinAM sthApanAmuMcatA paMcAhikAyAmAropaNAyAM paMca paMca prakSipatA dAvadtavyaM, yAvat dvAtriMzattamA SaSTadinazatamAnAAropaNA, evasthApanAsupaMcapaMcaprakSipatAAropaNAsucaikaikaMsthAnamuparitanabhAgAta pariharatA tAvannetavyaM,yAvadgAthAnAMpaMcazatAnyekapaSTAni bhavaMti, dvitIyasthApanAropaNAyAMsthAnaM samAptaM, saMpratitatIrthasthApanAropaNAsthAnaM pratipAdayandimAha - [bhA.392] paNatIsaM ThavaNapayA paNatIsA rovaNAiMTANAI / . ThavaNANaM saMveho chacceva sayA bhavetIsA / / vR-tRtIyesthAne paMcatriMzatsthApanApadAnipaMcatriMzaccAropaNAyAH sthAnAni padAni etadapi pUrvameva bhAvitaM, saMpratisaMvedhaparimANamAha-ThavaNANamityAdisthApanAnAmAropaNAbhiH saha saMvedhAH sarvasaMkhyayA bhavaMti, SaTzatAni triMzAni / / etAni ca gacchottara saMvaggo ityAdikaraNavazAdAnetavyAni, tatragaccha: paMcatriMzat kathamiti ceducyate, ThavaNArovaNavijuyAityAdi karaNavazAt tathAhi azItAt zatAt paMca dinAni prathamAsthApanAyAHpaMcadinAniprathamAropaNAyAubhayamIlanedazazodhyaMte, jAtaMsaptataMzataM tasya paMcabhirbhAgo hriyate, labdhA catustriMzat sA rUpayutA kriyate, AgataH paMcatriMzat gacchaH uttarameka AdirapyekaH tataH paMcatriMzadekana guNyate, ekenaguNitaMtadevabhavatItijAtA paMcatriMzadevasA uttareNaikena hInA kriyate, jAtAcatustriMzattatrAdimekaM prakSipetbhUyo'bhavatpaMcatriMzatetadaMtimadhanamaMtima'kasthAne parimANaM etat AdiyutaM kriyate, jAtA patriMzat gacchArdhena guNayitavyA, tatra gaccharAzirviSamatvAt paripUrNa ardha na dadAtIti patriMzadIkriyate jAtA aSTAdaza zate gacchena paripUrNena guNvate jAtAni paTzatAni triMzadadhikAni, saMpratyasmin tRtIya sthAne kiyaddinA ca prathamAropaNAsAca sthApanAropaNA Page #142 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 1, mUlaM : 14, [bhA. 392] ca kiyadbhiH saMcayamAsaiH pratisevitai-niSpannetyetadabhidhitsurAha ( bhA. 393) 141 paDhamA ThavaNA paMca u, paDhamA ArovaNA bhave paMca / chattIsA mAsehiM esA paDhamA bhave kasiNA / / vR- tRtIya sthAne prathamA sthApanA paMca paMcadinapramANA prathamA AropaNA bhavati paMca paMcadinA eSA sthApanA AropaNA ca niSpannA patriMzatA mAsaiH pratisevitaiH kathamiti ceducyate, azItAt zatAt paMca sthApanAdivasAH paMca AropaNAdivasAH ubhayamIlane daza zodhitA jAtaM saptataM zataM etasya paMcadinAyA AropaNAyA bhAgo hiyate, labdhAH catustriMzat mAsAH ekasthApanAyAM pUrvaprakAreNa mAsa eka AropaNAyAmiti dvau mAsau tatra prakSiptau jAtAH SaTtriMzatmAsAH atha kuto mAsAt kiM gRhItamucyate, pratisevitamAsebhyaH SaTtriMzadekaH sthApanAmAsaH zodhite jAtA paMcatriMzat yadyekadvitryAdinA AropaNA paMcadinA dazadinA vA tatastayaivAropaNayA saMcayamAsA guNyaMte, iti vacanAdatra paMcadinA ropaNeti paMcabhirguNyaMte jAtaM paMcasaptataM zataM / / sthApanAdinAzca paMca tatraiva prakSiptA jAtamazItaM zatamAgatamekaikasmAt mAsAt paMca paMca rAtriMdivAni gRhItAni atra bhAgaH zuddhaH patita iti kRtsnaiSAropaNA sarvAsAMca kRtsnAropaNAnAmAdyeti / prathamA tathA cAha esA paDhamA bhave kasiNA [bhA. 394] paDhamA ThavaNA paMcara, biiyA ArovaNA bhavedasau | eguNavIsamAsehiM, paMcahiMrAIdiyA jhoso / / bR- tRtIye sthAne prathamA sthApanA paMcapaMcadinA dvitIyA AropaNA bhavati dazadazadinA eSA prathamA sthApanA dvitIyA cAropaNA niSpannA, ekoviMzatyA mAsaiH pratisevitaiH / tathAhi azItAt paMca sthApanAdivasA daza AropaNAdivasAH ubhayamIlane paMcadaza zodhyaMte, jAtaM paMcapaSTaM zataM / / asya dazabhirbhAgo hriyate, tatra paripUrNo bhAgo na patatIti paMca rAtriMdivAni jhoSaH prakSipyate tathAcAha paMcarAiMdiyA jhoso, jhoSe ca prakSipte labdhAH saptadasa mAsAH ekaH sthApanAyA mAsa eka AropaNAyA iti dvau mAsau tatra prakSiptau jAtA ekonaviMzatirAgatamekonaviMzatyA pratisevitairmAsairniSpanneti / / atha kuto mAsAt kiM gRhItamucyate, pratisevitamAsebhya ekonaviMzaterekaH sthApanAmAsaH zodhito, jAtA aSTAdaza mAsAH atra dazadinAropaNeti dazabhirguNyaMte jAtamazItaM zataM, paMca vAsarA jhopa iti paMca tato'pasAritA jAtaM paMcasaptataM zataM, atra sthApanAdivasAH paMca prakSiptA jAtamazItaM zataM AgataM, sthApanIkRtAt mAsAt paMca rAtriMdivAni gRhItAni, paMca jhoSIkRtyazeSebhyo daza daza rAtriMdivAnIti / [bhA. 395 ] paDhamA ThavaNA paMcau taiyA ArovaNA bhave pakkho ! terasahiM mAsehiM paMcaurAiMdiyA jhoso || - bR- tRtIye sthAne prathamA sthApanA paMcapaMcadinA, tRtIyA cAropaNA bhavati pakSaH, pakSapramANA epA prathamA sthApanA, tRtIyA cAropaNA trayodazabhiH pratisevitairmAsairniSpannA, tathAhi azItAt divasazatAt paMca sthApanAdivasAH paMcadaza AropaNAdivasA, ubhayamIlane viMzatiH zodhyaMte, jAtaM paSTaM zataM / / tasyAdhikRtayA paMcadazadinayA AropaNayA bhAgo hiyate, tatra zuddho bhAgo na patatIti paMca jhoSaH prakSipyate, tathA cAha, paMcaurAIdiyA jhoso jhoSe ca prakSipte labdhA ekAdaza ekaH sthApanAyA mAsaH, eka AropaNAyA iti dvau mAsau tatra prakSiptA vAgataM trayodazabhirmAsaiH pratisevitairniSpannA, atha kutI mAsAt kiM gRhItamucyate, pratisaMvitamAsebhyastrayodazabhya ekaH sthApanAmAsaH zodhitaH sthitAH pazcAt dvAdaza Page #143 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 142 vyavahAra - chedasUtram-1-1/14 AropaNA ekamAsaniSpannatyekabhAgIkriyate, Adyazca bhAgaH paMcadazabhiH kila guNayitavya iti, paMcadazabhiste dvAdazApi guNyaMte, jAtamazItaM zataM, paMca jhopa iti tato'panIyaMte, jAtaM paMcasaptataM zataM, tatrapaMca sthApanAdivasAH prakSipyaMte, jAtamazItaMzatamAgatamatrasthApanIkRtAnmAsAtapaMcadivasAgRhItAH zeSebhyastudvAdazamAsebhyaH paMca jhoSIkRtya paMcadaza pNcdsheti| [bhA.396 evaM eyA gamiyA gAhAo hotiAnupuvIe / eeNa karmaNabhave, chaccaiva sayAItIsAiM / / vR- evamuktena prakAreNa etadgamikA anaMtaroditagamA gAthA AnupUrvyA krameNAnyA api bhavaMti jJAtavyAH kiyatsaMkhyAkAityAha- etenAnaMtaroditenakrameNabhavaMtigAthAnAM SaSTazatAni, kimuktaMbhavati, paMcadinAM sthApanAmamuMcatAropaNAyAM ca yathottaraM paMca paMca prakSipatA tAvad gaMtavyaM, yAvat paMcatriMzattamA paMcasaptatazatadinA AropaNA punaIzadinAMsthApanAMkRtvA yathoktaprakAreNa tAvanneyaM yAvaccatustriMzattamA saptatadinazatAropaNA evaMsthApanAsupaMca paMca prakSipatA AropaNAsvekaikamuparitanaMsthAnaMhApayatA tAvanneyaM yAvat gAthAnAM paTzatAni triMzadadhikAni bhavati, tRtIyaM sthApanAropaNAsthAnaM samAptaM; saMprati caturtha sthApanAropaNAsthAnaM pratipipAdayiSuridamAha - [bhA.397) aunAsIyaM ThavaNA na sarva ArovaNAvi taha ceva | solasacevasahassA dasottarasayaMcasaMveho / / vR- caturthe sthAne ekonAzItaM sthApanAnAM sthApanApadAnAM zataM bhavati, AropaNAyA api tathaiva jJAtavyaM, kimuktaM bhavati, AropaNAnAmapi padAnAM zatamekonAzItaM bhavatIti, etacca prAgeva bhAvitaM, saMprati saMvedhaparimANamAha, sthApanAnAmAropaNAbhiH saha saMbaMdhe saMyogAH poDaza sahasrANi dazottaraM zataM bhavaMtItieva saMkhyAkAzcasaMvedhAgacchottarasaMvargaityAdikaraNavazAdAnetavyaH / gacchazcAtraekonAzItaM zataM, tathAhi azItAt zatAt prathamasthApanA divasa ekaH prathamAropaNAdivasa eka ityubhayamIlane dvI zodhitI,jAtamaSTasaptataM zataMtasya caramAdesabhAgekko iti vacanAdakenabhAgo hriyata, labdhamaSTasaptatameva zataM tatra rUpaM prakSiptaM, jAtamekonAzItazataM uttarameka Adirapyekastatra gaccha ekonAzItazatalakSaNa uttareNaikena guNyate, jAtaM tadeva ekonAzItaMzataMtadekena hInaM kriyate, jAtamaSTasaptazataM, tatrAdimekaM prakSipeta, bhUyastadevAbhUdekonAzItaM zata matadaMtimadhanaM etat AdinA ekena yutaM kriyate, jAtamazItaM zataM gaccharAzistra viSama ityasvaivAzItasya zatasyArdhaM kriyate jAtA navatiH, sA gacchena paripUrNena ekonAzItazatapramANena guNyate, AgataM SoDaza sahasrANizataM dazottaramiti, athAsmin caturthe sthAne katidinA prathamA sthApanA katidinA ca prathamAropaNA katimizca sA prathamA sthApanA AropaNA ca pratisevitaimarsiniSpannetyata Aha - [bhA.398] paDhamA ThavaNA ekko paDhamA ArovaNAbhave eko / AsIyAmAsasayA esApaDhamA bhave kasiNA || vR- caturthe sthAne prathamA sthApanA ekA divasaH ekadinapramANA ityarthaH prathamA AropaNA bhavatyekaekadinA, eSA sthApanA AropaNA ca azItAdazItyadhikAt mAsa zatAta niSpannA, tathAhi azItAt zatAdekaH sthApanAdivasa eka AropaNAdivasa iti dvau zodhitau jAtamaSTasaptataM zataM, tasya ekadinapramANayA bhAgo hriyate, labdhamaSTasaptameva zataM, ekaH sthApanAmAsa eka AropaNAmAsa iti dvI Page #144 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 143 uddezaka : 1, mUlaM : 14, [bhA. 398] tatra prakSiptau, labdhamazItaM mAsazataM, atha kuto mAsAt kiM gRhitamucyate, ekaikasmAt mAsAta ekaiko divasaH, atrabhAgaH zuddhaH patita iti kRtsnAropaNA sAcAnyAsAM kRtsnAropaNAnAmAdyeti prathamA, tathA cAha / / esA paDhamA bhavekasiNA / / [bhA.399] paDhamA ThavaNA ekko bijhyA ArovaNA bhave donni / egAnaamAsehiM egoDatahiM bhavejhoso / / vR-caturthe sthAne prathamA sthApanA ekaH ekavAsarA dvitIyA AropaNA bhavati dvidine dvidinapramANA, eSA sthApanA AropaNA ca niSpannA ekanavatimAsaistathAhi azAtIta zatAta ekasthApanAdivaso dvAvAropaNAdivasau ubhayamIlane trayaH zodhyaMte, jAtaM saptasaptataM zataM, tasyAdhikRtayA dvidinapramANayA AropaNayA bhAgo hriyate, tatra bhAgaH zuddho na patatItyeko jhopaH prakSipyata, tathAcAha / egoDatahiM bhavejhoso,tatojAtamaSTasaptataMzataM,bhAgehRtelabdhA ekAnanavatirekaH sthApanAmAsaH eka AropaNAmAsa iti dvau mAsau tatra prakSiptau, AgatA ekanavatimAsAH, atha kuto mAsAt kiM gRhItamucyate, ekana navatisaMkhyAkebhvaH saMcayamAsebhyaH ekaH sthApanAmAsaH zodhyate, jAtAH pazcAnnavatimAsAH dvidinA AropaNeti dvAbhyAM guNyaMte, jAtamazItaM zataM eko jhoSa iti sa tataH zodhyate, tato'bhavadekonAzItaM zataM,tatrasthApanAdivasa ekastatraprakSipto, jAtamazItaMzatamAgatamekasmAtsthApanIkRtAtmAsAtaeko divaso gRhItaH zeSebhyaH evaM jhoSIkRtya dvaudvau divasAviti / / bhA.400] paDhamAThavaNA ekko, taiyA ArovaNAbhavetinni / egaTThI mAsehiM, egou tahiMbhave jhojho / / vR- caturthe sthAne prathamA sthApanA ekaH ekadinA tRtIyA AropaNA trINi dinAni eSA sthApanA AropaNA ca niSpannA ekaSaSThimAsaistathAhi azItAt divasazatAt ekaH sthApanAyAH divasastraya AropaNAyA ubhayamIlane catvAraH zodhyaMte, jAtaM SaTsaptat zataM / / tasya tribhirbhAgo hriyate, AropaNAyAstridinaniSpannatvAttatrabhAgaHzuddho napatatItyeko jhoSaH prakSipyate, jaatNsptspttNsht| bhAge hRte labdhA ekonaSaSThirmAsAH, ekaH sthApanAbA mAsa, eka AropaNAyA mAsa itidvau mAsau tatra prakSiptauAgatamekaSaSThibhisi pratisevitairniSpannA, athakutomAsAkiMgRhItamucyate-saMcayamAsebhyaH ekaSaSThisaMkhyAkebhyaH ekaH sthApanAmAsaH zodhyate, jAtA SaSThiH, tridinA adhikRtA AropaNeti te tribhirguNyate, jAtamazItaM zatameko jhoSa ityekastato'panIto jAtamekonAzItaM zatamekaH sthApanAdivasastatra prakSipto jAtamazItaM zata mAgatamekasmAt sthApanIkRtAnmAsAt ekadinaM gRhItaM, zeSebhyaH SaSThimAsebhyaH ekaM dinaM jhoSIkRtya trINi trINi dinAnIti | [bhA.401] evaM khalugamiyANaMgAhANaM hotisAlasa sahassA / sayamegaMca dasahiyaM, nAyavvaM AnupuvvIe / / vR evamuktena prakAreNagamikAnAmuktarUpagamoktAnAMgAthAnAmAnupUryAkrameNakhalunizcitaMbhavaMti jJAtavyAni SoDaza sahasrANi zatamekaM ca dazAdhikamiti, etaduktaM bhavati, ekadinAM sthApanAmamuMcatA AropaNAyAM yathottaramakaikamAropayatA tAvanneyaM yAvadekAnAzItadinazatA caramAropaNA dvidinAdiSvapi sthApanAsvakAdikAropaNDAditAvatjJeyA, yAvat svasvacaramAAropaNA, evaM SoDazasahasrANi gAthAnAM zatamekaMcadazottarapUraNIyamiti,etAsuca sthApanAropaNAsumAsakaraNaMkurvatA ekAdipucaturdinaparyaMtAsu Page #145 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra - chedasUtram - 1-1 / 14 paMcabhirbhAgamadadAnAsu paMcadinAdiSunavadinaparyaMtAsva'zudhyati, rUpadvike dazadinAdiSu caturddinaparyaMtAsu rUpadvikazuddhI jAyamAne zUnye mAsa eko gRhItavyaH / evaM paMcadazadinAdiSvapyekonaviMzatidinaparyaMtAsvekonaviMzatidinAdiSu caturviMzatidinaparyaMtAsu dvau mAsAvevaM sarvatra yAvat paMcakaM na pUrvate, tAvat pUrva saMkhyAkAn mAsAn dadatA paMcake tu pUrNe rUpamadhikaMprakSipatA bhAvanIyaM tadevamuktaM sthApanAsaMcayadvAramadhunA rAzidvAramAha [bhA. 402 | 144 asamAhi ThANA khalu sabalA va parIsahAya mohaMmi / palitIvama sAgarovama paramANu tato asaMkhejjA / / vR- epa prAyazcittarAziH kuta utpannaH ? ucyate, yAni khalvasamAdhisthAnAni viMzatiH khalu zabdaH saMbhAvane, sacetat saMbhAvayati, asaMkhyAtAni dekhalApuruSabhedato'samAdhisthAnAni, evamekaviMzatiH sabalAni, dvAviMzatiH parISahAH, tathAmIhe mohanIye karmmaNi ye'STAviMzatirbhedAH, athavA mohe mohaviSayANi triMzatsthAnAni etebhyo'saMyamasthAnebhya eSa prAyazcittarAzirutpadyate bhUyaH ziSyaH pRcchati, kiyaMti khalu tAnyasaMyamasthAnAni ? ucyate, palitovametyAdi palyopame sAgaropamaM yAvaMti vAlAgrANi tAvaMti na bhavaMti, kiMtu vyAvahArikaparamANumAtrANi yAni vAlAgrANAM khaMDAni tebhyo'saMkhyeyAni iyamatra bhAvanA, yAvaMti khalu pallyopamaM vAlAgrANi, tAvaMtyasaMyamasthAnAni bhavaMti nAyamarthaH, yAvaMti sAgaropame vAlAgrANi tAvaMti nAyamarthaH samarthaH, yadyevaM tarhi sAgaropame yAni vAlAgrANi pratyekamasaMkhyeyakhaMDAni kriyaMte, tAni ca khaMDAni sAMvyavahArikaparamANu tAvaMti bhavaMti, nAyamapyarthaH samarthaH, kiyaMti punastAni bhavaMti ? ucyate, tebhyopyasaMkhyeyaguNAni, anye tu bruvate, paramANumAtrANi khaMDAni sUkSmaparamANumAtrANi khaMDAni, sUkSmaparamANumAtrANi draSTavyAni, tadasamyak sUkSmaparamANavo hi tatrAnaM tAH, asaMyamasthAnAni cotkarSatopyasaMkhyeyalokAkAzapradezapramANAnIti; gataM rAzidvAramadhunA mAnadvAramAha [ bhA. 403] bArasa aThya chakka mAnaM bhaNiyaM jinehiM sohiMkaraM / tena paraM je mAsA, sAhaNaMtA parisaiti / / vR-mIyate parichidyate vastvaneneti mAnaM, tat dvidhA dravye, bhAveca, tatra dravyeSu prasthakATipa bhAvataH punaridaM mAnaM prAyazcittamAnaM jinaistIrthakRdbhistrividhaM zodhikaraM bhaNitaM, tadyathA prathamatIrthakagsya dvAdaza mAsA madhyamatIrthakRtAmaSTau mAsAH vardhamAnasvAminaH SaTkaMSaNmAsAH itI'dhikaMna dIyate, kiMtu vahapyapi pratisaMviteSu mAseSvetAvanamAtrameva, atra prasthakadRSTAMto yathA prasthakena mIyamAnaM dhAnyaM tAvanmayate, yAvatprasthakasya zikhA paripUrNA bhavati, tataH paramadhikamArohyamAnamapi paripatati, evaM SaNNAM mAsAnAmadhikaM yadyapi pratisevitaM, tathApi tat sthApanAropaNaprakAreNa saMhanyamAnaM parizaTati, tathA cAhatenaparamityAdi tata uktarUpAt paNmAsAdikAt mAnAt paramityavyayaM parA ye mAsAste sthApanAropaNAprakAreNA saMhanyamAnAH saMghAtyamAnAH parizaTaMti, tAvanmAtreNApi ca prAyazcittapratipattAraH zudhyaMti, zuddhasvabhAvatvAt bhagavatAM tIrthakRtAmAjJaiSA samyaganuSTeyA iti, saMprati prabhudvAramAhakevalamanapajava nANiNo ya tatto va ohinANa jinA; / cohasadasanavapuccI, kappadhara pakappadhArIya / / bhA. 404] vR- kevalamanapajjavanANiNotti jJAnizaddhaH pratyekamabhisaMbadhyate, kevalajJAnino manaparyAyajJAninazca Page #146 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 1, mUlaM : 14, [bhA. 404] 145 tatastadanaMtaramavadhijJAnena jinA avadhijJAnajinAH, jinazabdo vizuddhAvadhipradarzakaH, vizuddhAvadhijJAnA ityarthaH / / tatazcaturdazapUrviNI, dazapUrviNI navapUrviNazcaihAsatAM navapUrviNaH, na paripUrNanavapUrvadharAH, kiMtu navamasya pUrvasya yat tRtIyamAcAranAmakaM vastu tAvanmAtradhAriNopi navapUrviNaH, tathA kalpadharAH kalpavyavahAradhAriNaH prakalpo nizIthAdhyayanaM taddhAriNaH ca zabdo'nuktasamuccayArthaH, tadevAnuktaM cazabdena sUcitaMdarzayati - [bhA.405] gheppaMti casaddeNaM, nijuttIsuttapeDhiyadharAya / ANAdhAraNa jIehoti pahaNo upacchitte / / vR- cazabdena gRhyate niyuktisUtrapIThikAdharAH, tatra niyuktiryA bhadrabAhusvAmikRtA, sUtrapIThikA nizIthakalpavyavahAraprathamapIThikA gAthArUpAH tathA AjJAyAM dhAraNe jIte ca ye vyavahAriNa AjJAvyavahAriNo dhAraNAvyavahAriNo jItavyavahAriNazca ete prAyazcittadAne prabhavaH, tadevaM gataM prabhudvAramidAnIM kiyaMti siddhAni prAyazcittasthAnAnIti dvArAvasaraH, tatra ziSyaH pRcchati kiyaMti khalu prAyazcittAni? AcArya Aha, | arthata aparimitAni, sUtrataH punaridaMparimANaM / / [bhA.406) AnugghAjhyamAsANaMdAceva savA havaMtibAvannA / tinnisayA battIsA hotiaugghAiyANaMpi / / bhA.407] paMcasayA culasIyA savvesiM mAsiyANa bodhavvA / tana paraM bocchAmI cAumAsANasaMkhevaM / / vR- anudghAtitA nAma guravaH, udghAtitA laghavaH, nizIthanAmni adhyayane prathamoddezake anudghAtitAguravo mAsA abhihitAsteSAmekatrasaMkSiptA nAma dvezatedvApaMcAzadvipaMcAzadadhikaMbhavataH, dvitIyatRtIyacaturthapaMcamoddazakeSuudghAtitAmAsA uktAsteSAmudghAtitAnAMmAsAnAmekatrasaMkSiptAnAM trINizatAnidvAtriMzAni bhavaMti, eteSAM sarveSAmapyudghAtitamAsAnAmanuyAtitamAsAnAM caikatramIlane mAsAnAM prAyazcittAnAM bAMdhavyAni paMcazatAnicaturazItAni / tena paramityAdiataH paraM cAturmAsikAnAM saMkSepaM vakSye, pratijJAtameva nihiyati / bhA.408] chaccasayA coyAlA cAumAsANa hoti anugghAyA / sattasayA cauvIsAcAumAsANa umghAyA / / [bhA.409] terasaya aTTApaTTA, cAumAsANa hotisavvesiM / tena paraMvAMcchAmI savvasamAseNasaMkhevaM / / vR- SaSThasaptASTamanavamadazamaikAdazoddezakeSu anuyAtitAni cAturmAsikAnyuktAni, eteSAmekatra saMkSiptAnAM bhavaMti SaTzatAnicatuzcatvAriMzAni / / gAthAyAM hoti anugdhAyA ityatra paThyarthe prathamA prAkRtatvAt evamuttarArdhapi dvAdazatrayodazacasurdazapaMcadazaSoDazasaptadazASTAdazaikonaviMzatimeSvaSTasUddezakeSuudghAtitA caturmAsikA uktAsteSAmekatrasaMkSiptAnAMsaptazatAni caturvizAni ||udghaatitaanaamnuyaatitaanaaN sarveSAM caturmAsAnAmekatramIlitAnAM bhavaMti trayodazazatAni aSTaSaSThAni / / tena paramityAditataH paraM sarveSAMmAsikAnAMcAturmAsikAnAMcayaH samAsAmIlanaMtenasaMkSepaMsarvasaMkhyA saMgraha vakSye, pratijJAtameva nivArhayati / / 21[10 Page #147 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 146 vyavahAra - chedasUtram-1-1/14 [bhA.410] navayasayA yasahassaMTThANANaM paDivattiohAti / bAvannA ThANAiMsattahiMArovaNA ksinnaa|| vR-sthAnAnAM mAsAdiprAyazcittasthAnAnAM pratipattayaH pratipAdanAni sahasraM navazatAni dvApaMcAzacca sthAnAni / / tathAhi bhavaMti sarvANi prAmuktAni mAsAdiprAyazcittasthAnAnyekatra mIlitAnyetAvaMtIti saptatiH punarAropaNA kRtsnA'tha ko'sya sUtrasyAbhisaMbaMdha ? ucyate, nanveSa evaM saMbaMdhaH kiyaMti prAyazcittAni siddhAni kiyatpazcA'ropaNAjaghanyA ajaghanyotkRSTAstathAkRtsnAakRtsnAcasiddhAstatra prathama sthApanAropaNAsthAne eka jaghanyA triMzat utkRSTA ekaikasyAMsthApanAyAM AropaNAbhiH saha saMvedhe ekaikasyA utkRSTAyAlabhyamAnatvAta ajaghanyotkRSTAnAMcatvAriMzatAnicatustriMzadadhikAni / / dvitIye sthApanAgepaNAsthAne eka jaghanyA trayastriMzat utkRSTA ajaghanyotkRSTAnAM paMcazatAni saptaviMzAni / / tRtIye sthApanAropaNAsthAne ekA jaghanyA paMcatriMzat utkRSTa'jaghanyotkRSTA paMcazatAni cturnnvtaani| caturthe sthApanAropaNAsthAne ekA jaghanyA ekonAzIta zatamRtkRSTAnAM paMcadaza sahasrANi navazatAni triMzAni / / ajadhanyotkRSTAnAM tathA prathama sthApanAropaNAsthAne saptatirAropaNAH kRtsnAH kRtsnabhAgahAriNya ityarthaH, jhoSavirahitA iti yAvat, tAzcamAH - bhA.411] sarvasiM ThANANaM, ukkAMsArovaNAbhava kasiNA | sesAcatA kasiNA tA khalu niyamAanukkosA / / vR-prathamesthApanAropaNAsthAne triMzatsthAnAni teSAMca sarvepAmapisthAnAnAmaMtimAropaNA utkRSTA bhavati, tAzca sarvasaMkhyayA triMzat etAzca niyamato jhoSavirahitA iti kRtsnAH , zeSAzcotkRSTAropaNAvyatiriktAnAmAropaNAnAMmadhye jhoSavirahitatayA kRtsnAropaNAzcatvAriMzat tAzca khaluniyamAniyamena anutkRSTAjaghanyAmadhyamAvAitthartha etA utkRSTAnAM mIlitA jAtAH saptatiH, atha kAstA anutkRSTAtvAriMzat kRtsnA ityata Aha - [bhA.412] vIsAeUvIsAcatta asIyAya tinni ksinnaao| tIsAe pakkhapaNavIsa tIsa, pannAya pannasabarI / / bhaa.413|| cattAe vIsa paNatIsa sattarIceva tinnikasiNAo / cattAvIsapAtIyagIta paNayAlAe pakkhopaNayAlA cevado kasiNA / / [bhA.414] pannAepannaThIpaNapannAe ya pannavIsAya / saTThiThavaNAepakkhovIsA tIsA ya cattAya / / [bhA.415] sayarIepaNapannA, tattopannattarIe parakha pnntiisaa| asatIe ThavaNAevIsA paNuvIsa pannAsA / / [bhA.416] nauIe pakkhatIsA paNayAlA ceva tinnikasiNAo / satIyAevIsa cattApaMcuttaripakkha panavIsAu / / bhA.417] dasuttarasaiyAepanatIsAvIsa uttare pkkho| . vIsa tIsA yatahA kasiNAo tinnibIeya / / [bhA.418] tIsuttara paNuvIsA panatIse pakkhiyA bhavekasiNA | cattalA vIsAU, pannAsaMpakkhiyA kasiNA / / Page #148 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 1, mUlaM : 14 [ bhA. 418] 147 vR-viMzikAyAM viMzatidinAyAM sthApanAyAM viMzatirviMzatidinA evaM evaM catvAriMzaddinA azItidinA ca etAstisrIpyAropaNAH kRtsnAH / tathA triMzati trizaddinAyAM sthApanAyAmimAH paMcAropaNAH kRtsnAH tadyathA pakSaH paMcaviMzatistriMzat paMcAzat paMcasaptatizca / tathA catvAriMzati sthApanAyAmimAstisra AropaNAH kRtsnAstadyathA viMzatidinA paMcatriMzahinA saptatidinA ca / tathA paMcacatvAriMzati sthApanAyAmime dve kRtsne AropaNe tadyathA pakSaH pakSapramANA paMcacatvAriMzacca paMcacatvAriMzaddinA ca / paMcAzaddinAyAM sthApanAyAM ca ekA paMcaSaSThidinA kRtsnA AropaNA / paMcapaMcAzaddinAyAmapyekA paMcaviMzatiH / / SaSTidinAyAM sthApanAyAmAropaNAH kRtsnAzcatastrastadyathA pakSI viMzatistriMzat ctvaariNsht| saptatidinAyAM sthApanAyAmekA paMcapaMcAzaddinA kRtsnArIpaNA / / paMcasaptatidinAyAM sthApanAyAM dve kRtsne AropaNe pAkSikI paMcaviMzaddinA ca / / azItidinAyAMsthApanAyAM ca ekA paMcaSaSThidinA kRsnA AropaNA paMcapaMcAzaddinAyAmapyekA paMcaviMzatiH / paSThidinAyAM sthApanAyAmAropaNAH kRtsnAzcatastrastadyathA pakSI viMzatistriMzat catvAriMzat / saptatidinAyAM sthApanAyAbhekA paMcapaMcAzaddinA kRtsnAropaNA || paMcasaptatidinAyAM sthApanAyAM dve kRtsne AropaNe pAkSikI paMcaviMzaddinA ca / / azItidinAyAM sthApanAyAM tisraH kRtsnA AropaNAstadyathA viMzatiH paMcaviMzatiH paMcAzaddinA ca / navatidinAyAM sthApanAyAmimAstisraH / kRtsnA AropaNAH pakSastriMzat paMcacatvAriMzacca / zatikAyAM sthApanAyAM hUM kRtsne AropaNe viMzatidinA catvAriMzaddinA ca / paMcottarazatikAyAM punaH sthApanAyAmime dve kRtsne AropaNe pAkSikI paMcaviMzatidinA ca / dazottarazatikAyAM sthApAyAmekA paMcatriMzat kRtsnAropaNA / viMzatyuttarazatikAyAM sthApanAyAmetAstisraH kRtsnA AropaNAstadyathA pAkSikI viMzatidinA triMzaddinA c| triMzaduttarazatikAyAM sthApanAyAmekA paMcaviMzatidinA kRtsnA AropaNA / paMcatriMzaduttarazatikAyAM sthApanAyAmekA pAkSikyAropaNA kRtsnA / catvAriMzaduttarazatikAyAM sthApanAyAM punariyamekA kRtsnAropaNA viMzatidinA / paMcAzaduttarazatikAyAM sthApanAyAmekA pAkSikyAropaNA kRtsnA evametAzcatvAriMzat triMzadutkRSTAH sarvA militAH saptatiH kRtsnA AropaNA zeSAH paMcanavatiH triMzatasaMkhyA akRtsnA AropaNAH, evaM zeSeSvapi triSu sthApanAropaNAsthAneSu kRtsnAropaNAnAM pariNANamupayujya paribhAvanIyamiti, ataH parametAsAM sarvAsAmapi sthApanAropaNAnAM svarUpaM yena lakSyate, tadvibhaNiSuridamAha[bhA. 419] savvAsiMThavaNANaM etto sAmannalakkhaNaM vIcchaM / mAsa josa hInAhIneya gahaNeya / / , vR- caturSvapi sthApanAropaNAsthAneSu yAH sthApanA AropaNAzcAnyo'nyAnuvedhato bhavaMti / tAsAM sarvAsAmapisthApanAnAmAropaNAnAM ca iti urdhvaM sAmAnyena sakalavyApitayA lakSaNaM lakSyate, vena tAsAM tallakSaNamuktAnuktasvarUpaM vakSye, ketyAha mAsAgre pratisevitasaMcayamAsAnAM parimANe tathA pratisevitamAsAnayananimittamevAropaNAdivasairbhAge hriyamANe kiyati prakSipte zuddhaM bhAgaM dAsyatItyevaM jhoSAgre jhoSaparimANe lakSaNaMvaktavyaM, tathA hInAhIne ca grahaNeca hInagrahaNaM nAma viSamagrahaNaM ahInagrahaNaM samagra grahaNametacca yathAsaMcayamAsebhyo bhavati, tathA lakSaNaM vaktavyaM, tatra mAsaparimANaviSayaM lakSaNamabhidhitsuridaM pUrvoktameva tAvadAhaH [ bhA. 420 ] imi bhave ArovaNA tatibhAgaM kare tipaMcaguNaM / Page #149 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra - chaMdasUtram - 11/14 sesaM paMcahiM guNae ThavaNAdiNajuyA u chammAsA / / vR- iyamarthata prAgeva vyAkhyAtA paramanyathA kiyAn zabdasaMdarbha iti bhUyopi vyAkhyAyate, saMcayamAsebhyaH sthApanAmAseSu zuddheSu cacchaMpamavatiSThate, tatjaimittiyatimAsAbhavatyAropaNA, kimuktaM bhavati, yatibhimasiMniSpannA AropaNA yatibhAgaM tAvatsaMkhyAkaM bhAgaM karoti kRtvA cAdyaM tipaMcaguNamiti tripaMcaguNaM paMcadazaguNaM karoti, zeSaM samastamanekabhAgAtmakamapi saMpiMDya paMcabhirguNayaMt, tataH sthApanAdinayutAH paNmAsA bhavaMti etatkarma paMcadazAdiSvAropaNAsu karttavyaM, ekAdiSu caturddazadinatAsu punarAropaNAsu yAvaMtyAropaNAdinAni tAvadbhirguNayitavyaM, evaM saMcacamAsAnAM madhye yAvatI mAsAt yat gRhItaM taddinaparimANAbhidhAnato mAsaparimANaviSayalakSaNamabhihitaM saMpratyetadeva prakArAMtareNAbhidhitsurAha , 148 [ bhA. 421 ] jatimi bhave AruvaNA tatibhAgaM tassa panarasahiM guNae / ThavaNArovaNasahiyA chammAsA hoti nAyavvA / / vR- ye saMcayamAsAste pUrva sthApanAropaNAmAsavizuddhAH karttavyAH tota jaimIti yatitamA prathamA dvitIyA tRtIyA ityAdi AropaNA tatibhAgasthAste karttavyAH tatra yadyekabhAgasthAstataH sarvAnapi paMcadazabhirguNayati, guNane ca kRte sthApanAropaNAdivasasahitA jhoSavizuddhAste paNmAsA bhavaMti, athAnaMkakabhAgasthAstarhi anekasya bhAgasya AdyaM bhAgaM paMcadazabhirguNayet, zeSAn samastAnapi paMcaguNAniti vAkyazeSastena sthApanArI paNadivasasahitAH SaNmAsA jJAtavyA bhavaMti, tadyathA viMzatidinAcAM sthApanAyAM paMcadazadinAyAM cAropaNAyAM trayodaza saMcayamAsAstebhya eka AropaNAmAso sthApanAbhAsA bhavamIlane trayo mAsAH zodhitA jAtA daza mAsA iyamAropaNA prathame sthAne prathamaMti te daza mAsA ekabhAgasthAH kriyaMte, kRtvA paMcadazabhirguNyaMte, jAtaM paMcAzaM zataM / / atra jhopa: paMcaka iti paMca tatI vizAMdhitA jAtaM paMcacatvAriMzaM zataM / / tatra sthApanAdivasA viMzatiH AropaNAdivasAH paMcadazeti mIlitAH paMcatriMzat te prakSipyate, jAtamazItaM zatamiti, tathA viMzatidinAyAM sthApanAyAM paMcaviMzatidinAyAM AropaNAyAM paMcaviMzatidinAyAM AropaNAyAM tryAMviMzatiH saMcayamAsAH tebhyAMdvA sthApanAmAsau traya AropaNAmAsA ubhayamIlanaM paMcamAsAH zodhitA jAtA aSTAdaza iyamAgepaNA prathame sthAne tRtIyeti tribhAgasthAH kriyate, jAtA ekaikasmin bhAge paT SaT tatrAdyo bhAgaH paMcadazabhirguNyate, jAtA navatiH, atra pakSI jhoSa iti tebhyaH paMcadaza zodhitA jAtA paMcasaptatiH / / zeSau dvAvapi bhAgAvekatra mIlitau jAtA dvAdaza, te paMcabhirguNyaMte jAtA paSThiH te pUrvarAzI prakSipyate, jAtaM paMcatriMzaMzataM / tatra sthApanAdivasAH viMzatirAropaNAdivasAH paMcaviMzatiH ubhavamIlanaM paMcacatvAriMzat prakSiptA jAtamazItaM zatamevamanyatrApi bhAvanIyaM, navarametatkarmma kacideva pratiniyateSu padaprakarttavyaM, nAvazyaM sarvatrati saMprati guNakAravazena yathA kRtsnAropaNAparijJAnaM bhavati tathA pratipAdayati [ bhA. 422 ] jena u paNa guNiehoUNaM so na hoi guNakArI / tassuvari jena guNe hoi samaM saha guNakArI / / vR- jeNau paeNa guNiyA padamekadvitryAdikaM yena padena dazAdilakSaNena guNite AropaNAdivase SaNmAsaparimANamazItaM divasazatamUnamupalakSaNametat adhikaM vA bhavati, samakaraNaM pratItya guNakArI na bhavati, yathA pAkSikyA AropaNAyA dazAdikastathAhi viMzikAyAM sthApanAyAM pAkSikI AropaNA Page #150 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 149 uddezaka H 1. mUlaM: 14, [bhA. 422] dazabhirguNitA, jAtAH paMcAzaMzataM / / tatra sthApanAdivasA viMzatiH prakSiptA jAtaMsaptataM zataM / / tadevaM dazabhirguNane UnAH SaNmAsA ekAdazabhirguNane adhikA iti pAkSikyAmAropaNAyAM samakaraNaM pratItyana dazAdiko guNakAra itIcamakRtsnAropaNeti pratipattavyaM, tassuvarimetyAdi tasyAdhikRtasya viMzikAdirUpasya padasthopari triMzatprabhRtike sthApanApade yena guNakAraNa dazAdilakSaNena guNane SaNmAsadivasaparimANaM samaM bhavati, sa tatra guNakArastena guNakAraNa sA AropaNA tasmin sthApanApade kRtsnetyavagaMtavyA yathA pAkSikyevAropaNA triMzatsthApanAyAM tathAhi paMcadazadinAropaNA dazabhirguNitA jAtaM paMcAzaMzataM, triMzatrasthApanAdivasAHprakSiptAjAtamazItaMzataM / / evaMpaMcacatvAriMzadinesthApanApade navabhiH, paSTidine'STabhiH, paMcasaptatidine saptabhirnavatidine SaDbhiH, paMcottarazatadine paMcabhiH, viMzatyuttarazatadinecaturbhiH paMcatriMzaduttarazatadinetribhiHpaMcAzazatadinedvAbhyAM paTizatadineekena guNane, samaM paNmAsadivasaparimANaM bhavati, paMcacatvAriMzadAdiSu sthApanApadeSu pAkSikyAropaNA kRtsnA pratipattavyA, tathA viMzikAyAM AropaNAyAM viMzatidine sthApanApade'STabhiH catvAriMzaddine saptabhiH paSTidineSaDbhirazItidine paMcabhiH,zatadine caturbhiH, viMzatizatadine tribhiH, catvAriMzazatadina dvAbhyAM, SaSThidinazatadine ekena samaM paNmAsadivasaparimANaM bhavatIti, viMzikApyAropaNA viMzikAdipu sthApanApadeSukRtsnetyavaseyA / evaM zeSAAropaNAguNakArarvicArayitavyAiti, etadeva suvyaktataramAha [bhA.423] jaihiMguNA ArovaNa ThavaNAjuttA havaMtichammAsA / tAvaiyAruvaNAo havaMti sarisA bhilAvAo / / vR- yatibhiryAvadbhirguNakArairguNyate sma, guNA guNitA AropaNA tadanaMtaraM sthApanAyuktA sthApanAdivasayuktAHSaNmAsAbhavaMti,tAvatyoguNakArasaMkhyAstulyAstA AropaNAH kRtsnAitigamyate pratipattavyAH kathaMbhUtAstAstAvatyaH kRtsnAropaNA ityAha, saddazA'bhilASA ekAbhilApA iti bhAvaH, yathA pAkSikI AropaNA triMzaddinAdiSu sthApanAdiSu dazAdibhirguNakArairguNitAstadanaMtaraM ca sthApanAdivasayutAH SaNmAsAn pUrayatIti daza kRtsnA AropaNAH sadRzAbhilASA evamanyA api taistairguNakArastAvat saMkhyAkaistepu teSu sthApanApadeSu guNitAstadanaMtaraM tatra sthApanAdivasayuktAH paNmAsapUrikAstAvatsaMkhyAkAH kRtsnA AropaNAH sadRzAbhilASAbhAvanIyA saMprati AlocakamukhAta pratisevitamAsAgraM zrutvA tanmAsAgrasthApanAyAmAropaNAyAM ca sthApayitvAropya ca parasmai viviktamupadarzayadityupadezamAha / / [bhA.424] . ThavaNArovaNamAse, nAUNaMtobhaNAhimAsaNaM / . jaina samaMtaM kasiNaM,jena'hiyaM taM ca jhosagaM / / vR-AlocakamukhAtpratisevitamAsaparimANamAkarNya tadanaMtarametAvaMtomAsAH sthApanAvAmetAvaMta AropaNAyAmitijJAtvA tataH saMcavamAsAgraM viviktamAlocakAya bhaNa, pratipAdaya, yathA'STApaMcAzat pratisevitamAsA AlocakamukhAdupalabdhAH, tata AcAryeNa sthApanAropaNAdakSaNa viMzikAsthApanA paMcAzazatikA cAropaNA sthApitA tatra sthApanAropaNAdivasAnAmekatramIlane jAtaM saptataMzataM / / tataH SaNmAsadivasebhyo'zItizatasaMkhyebhyaH zodhitaM, sthitAH pazrAtUdaza,teSAmadhikRtayApaMcAzazatikayA AropaNayAbhAgo hiyate tatrabhAgonalabhyate iticatvAriMzaMzataMprakSiptaM, tato bhAge hRtelabdhaekomAsa iyamAropaNA aSTAviMzatimAsaniSpannA aSTAviMzatitamA ceti eko'TAviMzatyA guNito jAtA Page #151 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 150 vyavahAra - chedasUtram-1-1/14 aSTAviMzatiH / tata evamAlocakAya kathayati, yathA dvau sthApanAmAsA'STAviMzatigaropaNAmAsA ete militAtriMzata aSTAviMzatiranye mAsA AropaNAyA bhAgehatelabdhA evaM sarvatrasaMcavamAsAgralocakAya viviktaM bhaNanIyamiti, yena punarAropaNAbhAgahAreNa bhAge hriyamANe jhopaviraheNa samaM zudhyati, tatkRsnamAropaNaMdraSTavyaM, yenayAvatpramANena tudivasamIlanaciMtAyAMpaNmAsaparimANamadhikaMbhavati, tacca tAvatpramANaM punardoSAgraM jhopaparimANamavasAtavyaM, yathA vizikAyAM sthApanAyAM pAkSikyAmAropaNAyAM paMceti etena jhopaparimANalakSaNamuktaMdraSTavyaM - bhA.425] jatthaudurUvahINA, na hoMtitatthao havaMtisAbhAvI / ekAI jA coisa, ekkA to sesa dugahInA / / vR-iha sarvAsAM sthApanAnAmAropaNAnAM ca divasabhyomAsAnAmutpAdanAya paMcabhirbhAgohartavyaH, tatra bhAgehataballabdhaM tanniyamAdvirUpahInaMkartavyaM,yatrapunarAropaNAzuddhahInAlabdhAmAsAnabhavaMti, ekAdipu caturdinaparyutAsupaMcabhirbhAgahArasya evAsaMbhavAt paMcadinAdipunavadinaparyaMtAsupaMcabhirbhAgahRtelabdhasya dvayorUpayArabhAvAt dazadinAdizu caturdazadinaparyaMtAsu zuddhirUpApasaraNe zUnyasya bhAvAt tA ekAdaya ekadinAdayo yAvaccaturdazadinaparyaMtAH sthApanAgepaNAzcasvAbhAvikAekasmAtmAsAta draSTavyAH kimuktaM bhavati, svabhAvenaiva na tumAsotpAdananimittakaraNaprayogataekasmAnmAsAnnirvRtAH pratipattavyA iti / / sesadgahInatti zeSAH punaH paMcadazadinAdayaH sthApanA AropaNAzca dvikahInA jJeyAH paMcabhirbhAge hate labdhadvirUpahIna svabhAvAt upacArato dvikahInA uktAH / / [bhA.426] uvariM supaMcabhaie jaisaMsAtattha kei divsaau| tesavve egAto, mAsAto hoti nAyavvA / / vR-paMcadazadinAyAH sthApanAyA AropaNAvAzca upariSoDazadinAdipusthApanAgapaNAsupaMcabhibhAga hate uparabhigalabdhebhyaHzeSAyeekadvikAdayozyaMtatesarvelabdhAnAMpUNabhUtatvAdekaramAtmAsAdbhavati jJAtavyAH, kimuktaM bhavati, teSu zepIbhUteSvapisa evaiko mAso gRhyate, yaH paMcadazadinAyAM labdha ityevamekaviMzatidinAdiSvapi bhAvanIyaM, saMprati hInAhIne grahaNe lakSaNaM pratipipAdayipuryathA sthApanAropaNAmAsebhyaH zeSasaMcavamAsebhyazca divasagrahaNaM kriyate, tathA pratipAdayati / [bhA.427] hoisamesamagahaNaMtahaviya paDisevaNAunAUNaM ! hInaM vAahiyaM vA savvattha samaMvA geNhejA / / vR-sthApanAropaNAdivasAnAM divasaparimANasame tulye tAsu sthApanAropaNAsumAsebhyo divasagrahaNaM samaM bhavati, yAvaMtaH sthApanAmAsebhyaH pratyekaM divasA gRhItAstAvaMta ArAMpaNAmAsebhyopIti bhAvaH, zeSamAsebhyo divasagrahaNaMsamaM vipamaMvA yathAsaptadinAyAMsthApanAyAsaptadinAyAM cAropaNAyAM tathAhyatra pUrvakaraNaprayogataH paDviMzatisaMcavamAsA labdhAH, tatra sthApanAropaNAmAsAbhyAM sapta sapta dinAni gRhItAni, ye cAropaNayA bhAge hRte labdhAzcarviMzatimAsAsteSvakasmAt paMca dinAni gRhItAni, dvayordinayopiM patitvAt zeSebhyastu trayoviMzatimAsebhyaH sapta sapta.dinAnIti evamanyAsvapi sthApanAropaNAsutulyedavisaparimANesthApanAropaNAmAsebhyastulyadivasagrahaNaM,zepamAsabhyastulyaM viSama vA bhAvanIyaM, kAsucit punaH sthApanAropaNAsu vApi divasaparimANaM samaM bhavati, tathApi pratisevanAM jJAtvA kasyApi mAsasya kIzI pratisevanA utkaTarAgAdyadhyavasAyA iti jJAtvA tadanurodhataH Page #152 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 151 uddezakaH 1, mUlaM : 14, [bhA. 427] sthApanAropaNAsu divasagrahaNaM kadAciddhInaM kadAcidatiriktaM vA, kimuktaM bhavati, kadAcit sthApanAyAM hInamAropaNAyAmadhikaM kadAcidAropaNAyAM hInaM sthApanAyAmadhikaM yathA viMzikAyAM sthApanAyAM vizikAyAmAropaNAyAmatra hidvAbhyAmapisthApanAmAsAbhyAMpratyekaMdazadaza divasAgRhItA AropaNAyA mAsayotsvekasmAt paMcadaza ekasmAt paMca athavA sthApanAyA mAsorekasmAtpaMcadaza divasA gRhItA aparasmAt paMca AropaNAmAsAbhyAM tu dvAbhyAM pratyekaM daza dazeti pratisevanAvizeSamaMtareNa tu sthApanAmAsAbhyAM AropaNAmAsAbhyAMcapratyekaMdazadazadivasA gRhyateiti, ||svvsthsmNvaagennhejaa, kadAcit punaH sarvatra sthApanAyAmAropaNAyAM tathA AropaNAyA bhAge hRte ye labdhA mAsAstaSu ca samaM divasagrahaNaM bhavati, yathA prathame sthAne viMzikAyAM sthApanAyAM viMzikAyAmAropaNAyAM dvitIya sthAne pAkSikyAsthApanAyAM pAkSikyAmAropaNAyAMtRtIyesthAne paMcadinAyAsthApanAyAM paMcadinAyAmAropaNAyAM, caturthe sthAne ekadinAyAM sthApanAyAM ekadinAyAM cAropaNAyAmevamanyAsvapi dvivyAdidinAsu sthApanAropaNAsuyathAyogaMbhAvanIyaM[bhA.428 visamAArovaNAto visamaMgahaNaMtuhoinAyavvaM / sarisevi seviyammI jahA jhoSokhalu visuddho / / vR- iha AropaNAgrahaNena sthApanApi gRhItA draSTavyA, tatra pratisevanA kurvatA yadyapi sarvapi mAsAH sadRzAparAdhapratisevanena pratisevitAstathApi sadRze sevitepi sadRzyAmapi pratisevanAyAM yAH sthApanAropaNAH parasparaM divasamAne viSamAstAbhyastadanurodhena AropaNAyAbhAgehate belabdhAmAsAsteSu divasagrahaNaM viSamaM bhavati jJAtavyaM, sthApanAropaNAdivasAnAM parasparaviSamatvatasteSvapi grahaNaM viSamaM bhavatIti pratipattavyamiti bhAvaH, evaM viSamAsu kRtsnAropaNAsvabhihitaM, yAH punarAropaNA viSamA akRtsnAzcatatradivasagrahaNaM kurvatA yathA jhoSo vizudhyati, tathA khalunizcitaM-karttavyaM nAnyatheti / [bhA.429] evaMkhalu ThavaNAto AjhavaNAto visesato hoti / tAhiM guNA tAvaiyA nAyavva tahevajhoSAya || vR- evamuktaprakAreNa sthApanAta AropaNA vizeSato bhavaMti, tathAhi yadA sthApanAmAsazuddhAH zeSAmAsA yAvaMto'dhikRtAyAmAropaNAyAM mAsAstAvatsaMkhyAkAbhAgAHkriyaMte, kRtvA ca prathamobhAgaH paMcadazaguNaH kriyate, zeSAH paMcaguNA yadivA sarvepyAropaNAdivasaguNA mAsAH kriyate, evamAropaNayA divasaparimANaMlabdhabhavati,tadAetAvadbhiHsthApanAdivasaiH prakSiptaiH SaNmAsAH pUryate iti tadanusArataH sthApanAdivasAHsthApyaMte, tataAropaNAnurodhinIsthApanetisthApanAtaAropaNA vizeSavatI tathAcAha, tAhiM guNA tAvajhyA iti tAbhirAropaNAmAsasaMkhyAbhirAropaNAdivasasaMkhyAbhirvA AropaNayA bhAge hRte ye labdhA mAsAste guNAH guNitAH, sthApanAropaNAdivasayuktAstAvaMtaH saMcayamAsA AgacchaMti, natu sthApanAmAsasaMkhyAbhiH sthApanAdivasasaMkhyAbhirvAguNitAstato vizeSavatyaHsthApanAbhyaAropaNA iti, nAyavvataheva jhosA yaiti, jhoSAapi tathaiva jJAtavyAstadyathAAropaNayA bhAge hriyamANeyAvatAbhAgo nazudhyati, tAvatpramANA jJAtavyAjhoSA iti[bhA.430] kasiNAAruvaNAesamagahaNaM hoti tesuyamAsesu ! AruvaNA akasiNAe vi samaMjhoso jahA sujjhe / / vR-kRtsnA AropaNA nAma yA jhopavirahitA, tasyAM kRtsnAyAmAropaNAyAM AropaNavA bhAge hRte ye Page #153 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 152 vyavahAra - chedasUtram - 1-1/14 labdhA mAsAsteSvekabhAgaH, teSviti vAkyazeSaH samaM divasagrahaNaM bhavati, atha dvayAdibhAgasthAstataH pratyekaM bhAgeSu grahaNaM draSTavyaM tadyathA AdyabhAgagateSu mAseSu pratyekaM paMcadazadivasagrahaNaM, zeSabhAgagatapu punaH sarvatra paMcadivasagrahaNamiti / / akRtsnAyAmAropaNAyAM punarniyamato viSamaM divasagrahaNaM, taccAvazyaMbhAvi viSamaM divasagrahaNaM jhopavazAd bhavati tathAcAha, jhoSaH yathA zudhyati, tathA divasagrahaNaM bhavati, tato viSamamiti divasagrahaNaviSayaM ca karaNamidaM - [ bhA. 431] jai icchasi nAUNaM ThevaNArovaNa jahAhi mAsehiM / gahiyaM taddivasehiM tammAsehiM hare bhAgaM / / vR- asyAyamarthaH yadi divasagrahaNaMjJAtuMicchasi, tataH sthApanAropaNAH sthApanAropaNAmAsAnmAsebhyaH saMcayamAsebhyo jahAhi parityaja ca, parityajya ca kuto mAsAt kiM gRhItamiti jijJAsAyAM taddivasebhyaH sthApanAropaNAzuddhazeSasaMcayamAsadivasebhyaH, kimuktaM bhavati, SaNmAsadivasebhyaH sthApanAropaNAdivasarahitebhyaH tanmAsaiH sthApanAropaNAdivasarahitazeSaSaemAsadivasamAsaiH sthApanAropaNAmAsazuddhazeSasaMcayamAsairbhAgaM haret, tatra yallabdhaM tAn divasAn jAnIhi zeSaM punarjAnIyAt divasabhAgAn sthApanA ropaNAdivasAnAM tu sthApanAropaNAmAsaMvabhAgo harttavyaH tathApi yallabdhaM te divasA yaccheSaM te divasabhAgA iti, yathA prathame sthAne viMzikAyAM sthApanAyAM paMcadazadinAyAM cAropaNAyAM pUrvaprakAreNa trayodazasaMcayamAsA labdhAstebhyaH sthApanAmAsau dvAveka AropaNAmAsa ubhayamIlane trayaH zodhyaMte jAtAH pazcAddaza tataH sthApanAropaNAdivasAH paMcatriMzatrahitA ye SaNmAsadivasAH, paMcacatvAriMzataM / / te kila taddivasAstebhyaH tanmAsaistaiH zeSIbhUtairdazabhimasiMrdazakenetyarthaH bhAgo hiyate, hate ca bhAge labdhAzcaturddaza zepAstiSThati paMca, AgatamekaikasmAt caturddaza caturddaza divasA gRhItAH paMcapaMcadivasasyadaza bhAgAH, yadivA ekasmAtmAsAccaturaH sArdhAn divasAn gRhItvA zeSesu mAseSvardhamardha prakSipet, tata AgataM navabhyo mAsebhyaH pratyekaMpaMcadaza divasA gRhItA ekasmAdRza, etatprAguktamanusmAritaM, sthApanAdivasAnAM viMzateH sthApanAmAsAbhyAM bhAgo hiyate, labdhA ekaikasmin mAse daza daza divasA AropaNAmAsastveka eva, tatra paMcadaza divasA labdhA, AgataM sthApanAmAsAbhyAM daza daza divasA gRhItA AropaNAmAsAt paMcadaza evaM viSamadivasagrahaNaM sarvatrAnetavyaM, yatra punaH sthApanAropaNA ca nAsti, akRtatvAt atha ca sevitamAsA jJAyaMte, tatrAzItasya zatasya sevitamAsairbhAge hRte yallabhyate, taddivasagrahaNaM pratyekamAsebhyo'vagaMtavyaM, uktaM ca jahiM natthaThavaNa ArovaNAya naJjaMti seviyA mAsA / saMviyamAsehiM bhae assIyaM laddhamAgahiyaM / / evaMtu samAseNaM bhaNiyaM sAmannalakkhaNaM bIyaM / eeNa lakkhaNeNaM jhoseyavyAu savvAo / / [ bhA. 432 ] bR evamuktena prakAraNa sAmAnyenaiva tu zabda evakArArtho bhinnakramatvAdevaM saMbaMdhyate, sAmAnyalakSaNe bIjamiva bIjaM sakalamAsasAmAnyalakSaNAvagamaprarohasamarthaM kiMcid bhaNit, etenAnaMtaroditena bIjakalpena lakSaNena sarvA apikRtsnA akRtsnA cAropaNA jhIpayitavyAH, svabuddhI ziSyabuddhI ca yathAvasthitatayA prakSepaNIyAH, tadevaM kiyaMtaH siddhA iti dvAramuktam adhunA diThThA nisIhamAne iti dvAraM vyAcikhyAsurAha - Page #154 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 153 uddezaka : 1, mUlaM : 14, [bhA. 433] [bhA.433] kasiNA'kasiNA eyA siddhAtobhave pakappanAmaMmi / cauro atikamAdi siddhAtattheva ajjhayaNe / / vR-kRtsnA akRtsnAzcAropaNA ete anaMtaroditasAmAnyalakSaNAH prakalpanAmni nizIthe adhyayane siddhAH pratItAH etena diTThA nisIhanAme itivyAkhyAtamadhunA tatthevatahA atIyArA itivyAkhyAnayati, cauro ityAdiatIcArAvecatvAro'tikramAdayastaipiprAyazcittabhedAstatraiva prakalpanAmnyadhyayane siddhAH, saMpratitAnevAtikramAdIn darzayati / [bhA.434) atikamevaikkameceva atiyAra tahA anAyAre / gurutoya atIyAro guruyatarago anAyArI !! 4. atikramaNaM pratizravaNatA maryAdAcA ullaMghanamatikramaHvizeSeNa padabhedanato'tikramaNo vyatikramaH, tathA aticaraNaM grahaNato vratasyAtikramaNamatIcAraH, AcArasya sAdhvAcArasthAbhAvaH paribhogatodhvaMso'nAcAraH, aitacAtikramAdaya AdhAkarmAdhikRtyaivaM vyAkhyAtAH,AdhAkarmaNA nimaMtritaH san yaH pratizRNoti, sA'tikramaM vartate, tadgrahaNanimittaM padabhedaM kurvana vyatikrame gRhNAto atIcAre, bhuMjAnoanAcAre,evamanyadapiparihArasthAnamadhikRtyAtikamAdayoyojanIyAH, etapucaprAyazcittamidam, atikramemAsaguruvyatikrame pimAsaguru kAlalaghu aticAramAsagurudvAbhyAM vizepitaM, tadyathAtapoguru kAlaguru ca anAcAre mAsaguru vyatikrame pi mAsaguru kAlalaghu aticAre mAsaguru dvAbhyAM vizeSitaM, tadyathA tapoguru kAlaguruca anAcAra caturguru, yasmAt guruko atIcArazca zabdo'nuktasamuccAyAthaH, sa caitat samuccinoti, atikramAt vyatikramo gurukastasmAdapi guruko'tIcAra iti, tatopyatIcArAta gurutarako'nAcAraH, tata itthaM prAyazcittavizeSaH / [bhA.435) tatthabhavena usutte atikkamAdIu vanniyA keI / coyagasutte sutta atikkamAdIu jAejA / / vR-tatra evamukte bhaven matizcodakasya yathA natu naiva sUtre nizIthAdhyayanalakSaNe kecidatikramAdaya upavarNitAHsaMti, tataH kathaM catvAro atikramAdayastatraivAdhyayane siddhAiti, sUrirAha ||codksrvopyess prAyazcittagaNo atikramAdiSu bhavati, tataH sAkSAdanuktA api sUtretAnatikramAdIna yojayet arthataH sUcitatvAta kathamarthataH sUcitA ityAha - [bhA.436] savvevi yapacchittA, je suttetepaducca'nAbAraM / therANabhavekappe jinakappe caDasuvipaesu / / vR- yAni kAnicit sUtre'bhihitAni prAyazcittAni sarvANyapi sthavirANAM kalpe sthavirakalpikAnAmanAcAraMpratItya bhavaMti, yataH sthavirakalpikAnAM triSvatikramAdiSupadeSuprAyazcittaM bhavati, tathAhi pratizrutepi yadisvataH paratI vA pratibAMdhataH padamadaM na kuruta, kRtapi vA padabheda na gRhNAti, gRhItepi yadi na bhuktaM kiMtu pariThApayati tadA sa mithyAduSkRtamAtrapradAnenApi zudhyati, iti na sUtrAbhihitaprAyazcittaviSayaH, bhuMjAnasattvanAcArevartate, ititasya sUtroktaMprAyazcittaviSayatA, jinakalpe jinakalpikAnAM punaH caturvapvatikramAdipu padeSu prAyazcittaM bhavati, kiMtvidaM prAyastena kurvati, tadevaM sarvamapi sUtrAbhihitaM prAyazcittaM, yato'nAcAramadhikRtya pravRttamanAcArazcAtikramAdyavinAbhAvI, tato'rthataH sUcitatvAt,pratisUtramatikramAdayo yojanIyAH iti sthitaM, nanu vadyetatsarvaM nizIthasiddhAMte, Page #155 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 154 tato nizIthamapi kutaH siddhamityata Aha - [bhA. 437 | vyavahAra - chaMdasUtram-1-1/14 nisIhaM navamA puvvA, paJcakkhANassa taiya vatthUo / AyAranAmadhejjA, vIsa imA pAhuDacheyA / / bR- pratyAkhyAnasyAbhidhAyak navamaM pUrvaM pratyAkhyAnanAmakaM tasmAt: tatrApi tRtIyAdAcAranAmadheyAdvastunastatrApi viMzatitasmAt prAbhRtachedAnnizIthamadhyayanaM siddhaM, iyamatra bhAvanA utpAdapUrvAdIni caturddaza pUrvANi tatra navamaM pUrvamaM pratyAkhyAnanAmakaM tasmin viMzativastUni vastUni nAma arthAdhikAravizeSAsteSu viMzatau vastuSu tRtIyamAcAranAmadheyaM vastu tatra viMzatiH prAbhRtabhedAH, parimANaparichinnAH, prAbhRtazabdavAcyAH chedA arthachedAsteSu yo viMzatitamaH prAbhRtachedaH, tasmAnnizIthaM siddhamiti, atrAha ziSyaH, sarvasAdhUktaM kiMtu [ bhA. 438] patteyaM patteyaM pae pae bhAsiUNa avarAhe / to ke kAraNa dosA egattamAvannA || bR- ekonaviMzatAvuddezakeSu pade pade sUtre sUtre vA yadivA uddezake pratyekaM pratyekaM ekasya doSasya prati pratyekaM atrAbhimukhye pratizabdo yathA pratyagni zalabhAH pataMtItyatra vIpsAyAmataH pratyekazabdasya vIpsAvivakSAyAM dvivacanaM aparAdhAn aparAdhe sati mAsikAdikaM prAyazcittaM dIyate iti upacArataH prAyazcittAneyAvAparAdhazabdenoktAni tAn bhaNitvA yathA keSucidaparAdheSu mAsalaghu, keSucit mAsaguru, keciccAturmAsa laghu, keSucicAturmAsaguru, evaMsUtratA arthatazca keSucillaghupaMcakaM, keSucidgurupaMcakamevaM, yAvat keSucid bhinnalaghu, keSucid bhinnamAsaguru, tathA keSucidaparAdheSu SaTlaghu keSucit SaTguru, keSucita chaMdakeSu cita mUlaM, keSacidanavasthApyaM, kepucita pArAMcita, evaM dopeSu pratyeka pratyekaM prAyazcittAni bhASitvA bhUya idamuktaM yathA ekaH puruSo gurukaM mAsikamApanno 'paro laghumAsikaM, tayordvayorapi kadAcit gurukaM mAsikaM dadyAt kadAcillaghumAsikaM, tathA eko laghupaMcakamApanno'paro gurupaMcakaM, tayordvayorapi kadAcillaghu paMcakaM dadyAt gurupaMcakaM, tathA ekaH paMcakamApanno'parIdazakaM, tayordvayorapi kadAcit paMcakaM dadyAt, kadAcita dazakamevaM, paMcadazaka viMzati rAtri bhinnamAsa mAsa dvimAsa trimAsa caturmAsa paMcamAsa SaNmAsa chedAdikrameNa tAvad vAcyaM yAvat pArAMcitaM tadyathA ekaH paMcakamApanno'paraH pArAMcit tayordvayorapi kadAcit paMcakaM dadyAt, kadAcitpArAMcittamiti, evaM dazakAdikamapi svasthAne gurulaghu vikalpataH parasthAne paMcadazAdibhiH sahavaktavyaM, yAvatpArAMcitametacca tadopapadyate, yadA dopANAmekatvaM bhavati, taccadurUpapAdamataH pRcchati, tI kenetyAdi, yato doSeSu pratyekaM prAyazcittAnyuktvA pazcAt doSANAmekatve prAyazcitAjJayuktAni tataH kathaya kena ( prakAreNa ) kAraNena doSAH parasparaMgurugurutarAdina yA mahadaM tarAlA api ekatvamApannAH sUrirAha + 7 [ bhA. 439 ] jina cIddasajAtIe AloyaNa dubbaleya Ayarie / eeNa kAraNa dosA egattamAvannA / / vR- jinaM pratItya codasatti caturdazapUrvadharamupalakSaNametat yAvad bhinnadazapUrvadharaM pratItya tathA jAtietti ekajAtIyaM pratItya tathA AlocanAM pratItya durbalaM pratItya AcAryaM pratItya dopANAmanyathAtvamapi bhavati, tata etena jinAdyAzrayalakSaNena kAraNena doSA ekatvamApannAH, jinAdIna pratItya doSANAmekatvamabhUditi bhAvaH tadyathAdyayordvayoryathAkramaM ghRtakuTanAlikAdRSTAMtAvaparayostudva Page #156 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 155 uddezaka : 1, mUlaM : 14, [bhA. 439] yoryathAkramamekAneka dravyamekAnekaniSadyAca viSaya itidarzayati / [bhA.440] ghayakuDago ujinassA codasapuTvissa nAliyA hoi / davve egamanegA nisajjaegA aNegAva / / vR-jinasya jinaviSayeghRtakuTako dRSTAMtaH,caturdazapUrviNA nAnikAbhavati dRSTAMtaH, ekajAtIyasya ekAnakadravyaviSayaH AlocanAyAmekAnekaniSadyAviSayaH, tatra yathA jinaM pratItya doSA ekatvamApannAstathA vibhaMgiprayukta takuTaSTAMtenabhaNyate - [bhA.441] uppattiM rogANaMtassamane osaha yvinbhNgii| nAtivihAmayINaMdeti tahA usahagahaNaMtu / / vR- mithyAdRSTirutpannA'vadhivibhaMgI sa hi cikitsAM karoti, na sAdhuriti tadupAdAnaM vibhaMgino vibhaMgajJAnirogANAmutpattiM utpadyatarogAasyAmutpattirnidAnaMtAjJAtvAtathA tadityanenarogA: saMbadhyaMte, zamyaMte upazamaM nIyaMte gegA yaistAni zamanAni auSadhAni teSAM rogANAM zamanAni tacchamanAni tAni auSadhAni yathAvata jJAtvA trividhA vAtAdijanyarogayogatastriprakArAH,AmaH yo rogaH sa yeSAM vidyate, ta AmayinaH trividhAzca te Amayinazca teSAM trividhAmayinAM tathA auSadhagaNaM dadati, prayacchaMti, yathAniyamato rogopazamobhavita, auSadhapradAnaM ca catvArobhaMgAstadyathA[bhA.442) ekkanekke cheJjai, ekkanaanega'negahieko / negehiMpiyanege, paDisevAevamAsehiM / / vR-kvacita ekena ghRtakuTena eko vAtAdiko rogaH chidyate, eSa prathamo bhaMgaH kvacidekenaghRtakuTena aneka trayopi vAtAdayo doSAH chiyaMte, epa dvitIyaH tathA kacidanakaighRtakuTereko'tyaMtamavagADho rogo vAtAdikazchedamupayAti epa tRtIyaH, kacidanakarSatakuTairaneke vAtAdayo dopA upazAmyaMti, epa caturtho bhaMgaH, evaM pratisevApyekAnekamAsavipayA caturthabhaMgikayA ekAnekaimasiH zudhyatIti ghRtakuTadRSTAMtaH upalakSaNaM, tena sAmAnyatopi auSadhadRSTAMtopi draSTavyaH, tatrApi caturbhagikA tAmevAha - [bhA.443] ekosaheNa chijjeMti kevi kuviyAo tinnivaayaadii| bahuehiM chijjatI, bahue ekkekatovAvi / / vR- ekenauSadhena tathAvidhena kenacit vAtAdayastrayopikupitAzchidyate, upazamanIyaMte iti bhAvaH eSa hi dvitIyo bhaMgaH,tathA bahubhirauSadhairbahavo vAtAdayo rogAzchidyate, eSa caturtho bhaMgaH, tathA ekekkato vAvittiekonauSadhenaiko vAtAdikorogoutpannaHavagADhaH chidyate, epatRtIyobhaMgaH / / iyamatrabhAvanA yathA vibhaMgajJAninaH sarvarogANAM nidAmekAnekauSadhasAmarthya cAvabudhyamAnA upasaMpannAnAM rogiNAM ghRtAdyauSadhagaNaMprayuMjata,tena ca prayujyamAnanaghRtakuTena auSadhenavAkadAcideke korogaupazamanIyate, kadAcidekena aneke kadAcidanakairekaH kadAcidanekairaneka evaM bhagavaMtopi jinAH kevalinA mAsAha rAgAdibhirAsevitomAsa ityayamavazyaM mAsenazudhyatIti jAnAnAH tasmaiekaMmAsaMprayacchaMti, eSaprathamA bhaMgaH, tathA yadyapi bahavo mAsAH pratisevitAstathApi maMdunAbhAvataH pratisevitA yadivA prazcAta hA duSTakatamityAdiniMdanaiH pratanakatAstata eSa ekenamAsenazudhyatIti jAnAnAMekaMmAsaMprayacchaMti, yadivA paMcarAtri AdikaM eSa dvitIyo bhaMgaH, ekena mAsena paMcarAtrAdinA vA bahUnAM mAsikAdiparihArasthAnAnAmupazamanAt, tathA yena tIvraNa rAgAdyadhyavasAyena eko mAsa ekaM paMcarAtrAdikaM vA pratisevitaM, sa Page #157 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 156 vyavahAra - chaMdasUtram - 1-1 /14 kilaikena mAsena paMcarAtrAdinA vA na zudhyatItitasmai anekAn mAsAn prayacchaMti uparyupari rAgadveSAdivRddhiM pazyaMtaH, chedamapi mUlamapi yAvatpArAMcitamapi prayacchaMti, eSa. tRtIyo bhaMgaH, anekaimasichedAdibhirvA pArAMciparyaMtarakasya mAsasya paMcarAtrAdikasya zodhanAt tathA bahupu mAseSu pratiseviteSu nUnamepa bahubhimasiMH zodhimAsAdayaSyitItyavabudhyamAnAH sthApanAropaNAvyatirekeNa paNmAsAn prayacchaMti, paratastapaH prAyazcittadAnasyAsaMbhavAt epa caturtho bhaMgo'nekaimasiMranekeSAM mAsAnAM zodhanAt, upanayayojanamAha / / [bhA. 444 ] viDabhaMgIva jinA khalu rogI sAhUya roga avarAhA / sohI ya osahAI tIe jinAu visohaMti / / vR- iha vicAraprakrame vibhaMgino vibhaMgItulyAH khalu jinAH pratipattavyAH, rogiNo rogitulyAH sAdhavaH rogA rogatulyA aparAdhA mUlaguNottaraguNAparAdhA aupadhAni aupadhatulyA zodhiH prAyazcittalakSaNA yatastayA zodhyA kRtvA jinA api zodhayaMti, naivameva tata auSadhasthAnIyA zodhiH evaM jinaM pratItya doSA ekatvamApannAH saMprati yathA caturddazapUrviNamadhikRtya doSANAmekatvaM bhavati, tathA pratipAdayati [ bhA. 445 ] esevaya ditI, vibhaMgikaehiM vijja satthehiM / bhisajjA kareti kirithaM, sohati taheva puvvadharA / / vR- eSa eva ghRtakuTalakSaNa auSazadhalakSaNo vA dRSTAMtacaturddazapUrviNopiyojanIyaH, yatIyathA bhipajo bhiSagvarA vibhaMgikRtai vaidyazAstrairvibhaMgiyat caturbhIgikavikalpenA'pi tathA rogApanayanakriyAM kurvati, tathA caturddazapUrvadharAstrayodazapUrvadharA yAvadabhinna dazapUrvadharA jinopadiSTaiH zAstrerjinA iva caturbhagavikalpataH prAyazcittapradAnena prANinIparAdhamalinAn zodhayaMti, tatastatrApi ghRtakuTadRSTAMtaH kevalIpadhadRSTAMto vA yojanIya iti, Aha paraH nanu jinAH kevalajJAnasAmarthyataH pratyakSe rAgAdivRdbhavavRddhI pazyaMti, tataste caturbhagavikalpataH prAyazcittaM dadatu tathA zuddhidarzanAccaturdazapUrviNastu sAkSAt naivekSaMte tataH kathaM te tathAdadhuriti, naiSa dopa:, teSAmapi tathAjJAnAt, tathAcAtra nAkikAdRSTAMtaH / / [bhA. 446 ] nAlIe paruvANayA, jahatIe gato unajae kAlI / taha puvvadharA bhAvaM, jANaMti visujjhaejaina || vR- nAlikA nAma ghaTikA, tasyAH pUrvaM prarUpaNA karttavyA yathA pAdaliptakRtavivaraNa kAlajJAne sA caivaM dADimapukArA lohamacI nAliyA ukAyavyA / tIsetalaMmi chiddaM chiddapamANaM ca me suNaha / / channajyamUlabA lehiM tivassa jAyA egayakumArIe / ujjukayapiMDiehiM kAyavvaM nAliyAchidaM / / ahavA duvassa jAyA gayakumArIe pucchabA lehiM / vihiM vihiM guNehiM tahiM u kAyavvaM nAliyAchidaM / / ahavA suvaNamAsehiM, cauhiM cauraMgulA kayA sUI / nAlayatalaMmi tIe kAyavvaM nAliyAchiddaM / / vR- ityAdi, tathA nAlikayA yathodakasaMgalanena divasasya rAtrervA gato'tIto vA'vaziSTo vA kAlo jJAyate, yathA etAvat divasasya rAtrervA gatamevAvattiSThati, tathA pUrvadharA api caturdazapUrvadharAdayaH Page #158 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 1, mUlaM: 14, [bhA. 446] 157 AlocayatAMbhAvamabhiprAyaMdurUpalakSamapyAgamabalataH samyagajAnaMti, bAtaca'bhAve yAvena prAyazcittena zudhyati, tasmai tat caturbhagikavikalpato jinA iva prayacchaMtIti, na kiMcidanupapannaM, tadevaM caturdazapUrviNamadhikRtya dopA ekatvamApannA iti bhAvitam. adhunA bathA jAti pratItya doSA ekatvamApAte, tathA pratipAdayati[bhA.447 mAsacaumAsehiM, bahuhiM vagaMtu dijaesarisaM / ___ asanAI davvAI, visarisa vatthUsujaMgarUyaM / / vR- jAtirdvidhA, prAyazcitaikajAtivyajAtizca tatra prAyazcittakajAtimadhikRtyedamucyate, mAsacaturmAsikairbahubhirapi pratisevitai rakaMmAsaMcaturmAsAdikaM dIyate, iyamatra bhAvanA bahupu laghumAsikeSu pratiseviteSvekavelAyAmAlocitteSu pratisevanAyAM maMdAnubhAvakRtatvAt pratisevitamAsAnAmapi sAdRzyatvAtAlocanAyAmapi sarveSAmazaThabhAvenekavelAyAmAlAMcitatvAt; eka laghumAsikaM dAtavyaM, evaM bahuSu gurumAsikepu pratiseviteSvekaM gurukaM, bahupu laghupu dvaimAsikeSvakaM laghu dvaimAsikaM bahuSu gurudvaimAsikeSvekaM guru dvaimAsikaM, evaM traimAsikaM cAturmAsika pAMcamAsikaMpANmAsikepvapibhAvanIyaM, visarisavatthUsu jaM garuyamiti visadRzavastupu yat gurukaM tadAtavyaM, tadyathA bahuSu laghugurumAsikaSu pratiseviteSvekaM gurukaM, bahuSu laghugurudvaimAsikeSvekaM guru dvaimAsikameva traimAsika cAturmAsika pAMcamAsika paNmAsikeSvapi draSTavyaM, tathA bahuSu mAsikeSu bahuSu ca dvaimAsikeSu pratiseviteSvekaM dvaimAsikamevaM traimAsika cAturmAsika pAMcamAsika SaNmAsikeSvapibhAvanIyaM, bahuSumAsikeSudvaimAsike traimAsikeSu cAturmAsikeSu pAMcamAsikeSu pANmAsikeSu pratiseviteSvekaM pANmAsikamiti, saMprati dravyajAtimadhikRtya doSANAmekatvaMbhAvayati - __ asanAI davAI iti, dravyANi azanAdIni azanapAnakhAdimasvAdimAni tAnyakAnyadhikRtya doSANAmekatvamupajAyate, tatraiva dravyamadhikRtyaivaM anekAni azaneka dravyaviSayANyAdhAkarmikAnyabhavan, tatraikamAdhAkarmikaMcaturgurudIyate yadivA bahanyAhRtAnyabhavana tatraikamAhRtaniSpannaM mAsikaM dIyate, evamudakArdrarAjapiMDAdiSvapi bhAvanIyaM, anekadravyANyadhikRtvaivaM azanamAdhAkarmikaM pAnamAdhAkarmika pratisevitaM, teSA sarveSvekavelamAlociteSu ekamAdhAkarmikaM caturguru dIyate, bahuSvanekadravyaviSayeSUdakAteSu ekamudakAIniSpannaM mAsalaghu dIyate, evamanekadravyaviparvaSvapi sthApanauddezikAdiSvapi bhAvanIyaM, visarisavatthUsujaMguruyamityetadatrApi saMbadhyate, tadyathA ekamazanaM rAjapiMDo aparamazanamAtamanyadudakAmaparamAdhAkarmikamatraikamevagurutaramAdhAkarmikaniSpannaMcaturguru dIyate, evaM pAnakAdiSvapisvAdimamauddezikamatrApyekamAdhAkarmikaniSpannaM caturgurudIyate atracAgArI dRSTAMtaH yathA ego rahagAro tassa bhajAebahU avarAhAkayA, navabhattuNA nAyA, annayAsAgharaM ugghADaduvAra pamotuM pamAyAo sayajjhiyaghare ThiyA, tattha ya ghare sANo paviThTho, tassamayaM ca paI Agato, tena sANo diThThopacchAsAagArI AgayA, avarAhakAriNItibhattuNA piTTiumAraddhAsAcitai,annevi me bahU avarAhA atthi. te vimANAuM esa piTTihii, tA iyANiM ceva savve kahami, gAvI vacchaNa pItA vAsI hAriyA kasabhAyaNamavi hatthAto paDiyaM bhinnaM, paDaovi tumhANaM naTThokti, evamAdi avarAhe, ekarasarA kahiem tana sA ekavAraM piTTiyA, evaM lokottarepi anekeSvaparAdhapadeSvekaprAyazcittadaMDo dIyate, tadevaM dave egamanegatti, gatamidAnImAlocanAdIni trINi dvArANi vaktavyAni, tapAMyathAkramamime dRSTAMtAH / Page #159 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 158 vyavahAra - chedasUtram-1-1/14 [bhA.448] agArI diTuMtA egamanaMge yate ya avagahA / bhaMDI caukkabhaMgo sAmI patteya te mi / / vR-AlocanAyAmagArI dRSTAMtaH, teSu cApagadheSu vipayeSu agArI dRSTAMtastaM aparAthA eka'nake ca durbale bhaMDI dRSTAMtaH; tatra ca bhaMDyA catuSkabhaMgaH bhaMgacatuSTayamiti bhAvaH AcArye svAmitvamAptastenadRSTAntatA; tatrAlocanAvikalpAime - [bhA.449] nisajje viya'NAe egamaNagAya hoicaubhaMgo / vIsariussaNapae biiyaticarime siyA dAvi / / - iha strItvaM puMstvaM prAkRtatvAt niSadyAvikaTanAyAM ca bhavati, caturbhaMgI catuNAM bhaMgAnAM samAhArazcaturbhagIgAthAyAMstrItvepipuMstvaMprAkRtatvAtakathaM catubhaMgItyata Aha - ekAnekA caekA niSadyA anaMkA ca tathA ekA vikaTanA anekA vA iyamatra bhAvanA, ekA nipadyA ekA AlocanA ihAlAcanAM dadAnenagurorniSadyA karttavyA, yAvatazca vArAnAlocanAM dadAti, tAvato vArAna nipadyAMkaroti, tatra yadA vidhinA azeSAnapyatIcArAnavighnenaikavelAyAmAlocayati, tadA ekasyAmeva nipadyAyAM sarvAtIcAgalocanAtprathamoyathoktabhaMgaH / |viisriussnnpeviiytinnidvitiiyobhNgovismRtau, tRtIyA bhaMga usaNapadeprabhUtapadepu kimuktaMbhavati, dvitIyobhaMga ekA nipadyAanekAlocanAepa vismRtAticArasya, yadivAmAyAvina AlocyavaMditaguraupunaHsmaraNatomAyAvinaH pazcAtsamyagAlocanApariNAmapariNatasya gurau tathAniviSTa eva vaMdanakaM datvA AlocayatI vaMditavyaH tRtIyo anakA nipadyA ekA AlocanA epa prabhUtena kAlena pratisevite bahakasya ekadine nAlocanAmapArayatA'nyasminnanyanasmin dine niSadyAM kRtvAlocayatobhAvanIyaH, yadivAniSadanaM nipadyAgurI bahuvelaMkAyikAbhUmigatapratyAgate'nekA nipadyA ekAlocaneti, carima siyA dovi caramabhaMge anakA niSadyA anaMkA AlocanA ityevaMrUpa azaTabhAvopatasya syAtAM dve api kAraNe vismRtatvaM, yadivA aparAdhabAhulyaM idamuktaM bhavati, prabhUtena kAlena prabhUtamAsevitamato bahuvismRtamityanyasmin anyasmin dine smRtvA Alocayato, yadivA aparAdhabAhulyataekadinenAlocayitumaprapArayato'parasminnaparasminnahanyAlocavatoyathoktasvarUpacatuthobhaMgaH,tatraekAniSadyA ekAlocanetiprathamebhaMgeekamevagurutaraM prAyazcittaMdIvate,zepANAM sarveSAmapi prAyazcittAnAmAcchAdakaM,tathAcoktaMtaMcagaMohADaNaMdiuiiti,asyAyamarthaH tadekaM gurutaranAyazcittaM zeSANAM prAyazcittAnAmavaghATanamAcchAdakaM dIyate, iti atra dRSTAMtaH kSArayogaH yathAhi paMkApanayanAya prayuktaH kSArayogo'vazeSamapimalaMzodhayati,tathaikamapyavaghATanaM prAyazcittAni zodhayatIti uktaM ca / jahA paMkAvaNayaNaparatto khArajAgosesamalaMpisohei / tahA ohADaNaMpacchittaM, pisesapacchitte sohai / / iti athavAsa evAgArI dRSTAMto, yathAsAagArI ekAparAdhe hanyamAnAanyAnapyaparAdhAn kathayaMtyekavAraM piTTitA, yadipunarbahavo'parAdhAH kRtA ityasminnanyasmindivase ekaikamaparAdhakathayettarhiyAvatovAgana kathayettAvatovArAn hanyeta, evamatrApi yadyekaikamaparasminnahanyAlocayet, tato yAkto'parAdhAstAvaMti prAyazcittAnyApnuyAdekaniSadyAyAmekAlocanAvAMtvekameva gurutarakaM prAyazcittaM dIyate, iti dvitIya bhaMge bahupratisevitamazaThenasatAsaknasmRtaM, tadyadi pazcAdAlocayati, tathApi yathA prathamebhaMgegustarakamakaM zeSaM prAyazcittAnAmAcchAdakaM dattaM, tathAtrApi azaThabhAvena nAlocitavAn tano yAvaMti Page #160 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 1, mUlaM : 14, [bhA. 449 ] 159 prAyazcittAnyAlocayati tAvaMti dIvaMte iti, tRtIyepi bhaMge bahupratisaMvitamota'zadasya sata ekaniSadyayAlocanA na samApitmupagatA, tato yasmin dine samAptimupayAti, tasmin dine prathamabhaMgaka ivaikaM gurutarakaM prAyazcittaM dAtavyaM, atha zaThatayA anyasmin anyasminnahanyAlocayati, tarhi yAvatyaparAdhapadAni Alocayati, tAvaMti prAyazcittAni dAtavyAni, caramabhaMgepi vadyazaThabhAvato vismRtatayA bahupratisevanAto vA anekeSu divaseSvAlocanA samAptiM gacchati, tatastatrApi prathamabhaMgaka ivaikaM gurutarakamavaghATanaM prAyazcittaM devamatha mAyAvitayA tato yAvatyaparAdhapadAni tAvaMti prAyazcittAni dAtavyAnIti, iha AgArI dRSTAMtaH pUrvamupakSiptabhidAnIM kathayati [bhA. 450 ] | bhA. 451 | gAvI pIyAvAsI, hAriyA bhAyaNaMca te bhinnaM / ajeva mamaM suhayaM kAraDa paDaovi te nahI ! | egAvarAhadaMDe atreya kaheya gArihammaMtI | evaM gapaesuvi daMDo loguttaroegI || bR- agArI gRhasthA rathakArasya bhAryA, ekAparAdhadaMDe zUnye gRhaM cApraviSTaityekasyAparAdhasya daMDe piTTanalakSaNe bhartrAkriyamANe hanyamAnA'ciMtayat bahavo'parAdhA mayA kRtAstato mA pratidivasameva mAM hanyAt kiM adyaiva mAM suhatAM karotu, evaM ciMttayitvA anyAnapyaparAdhAn kathayati, yathA gaurvatsena pItA, kimuktaM bhavati, gAMvatso dhAvitavAn, tathA vAsI cahAritA kvApimuktA kasmai samarpitA vAna jAnAmi, tathA bhAjanamapi kAMsyabhAjanamapi te tava saMbaMdhI yatra bhavAn bhuMkte hastAt patitaM sat bhagnaM tathA paTopi te tavasambandhI naSTI na dRzyate kenApi hRta iti bhAvaH evaM lokIrtarepi eka niSadyAyAme kAlocAnAyAmityAdi, caturbhaGgyAmamAyAvino anekeSvaparAdhapadeSu daNDa eko gurutarako dIyate, athavA atraivAlocanaviSaye'yamanyo dRSTAntaH [ bhA. 452] negAsu coriyAsu mAraNadaMDI na sesayA daMDA / evamanega paesuvieko daMDo na u viruddho // bR. ego coroM tena ca bAhuyAo coriyAo kayAo taM jahA, kassai bhANaM hariyaM, kassai paDao, kassai hiraNaM kassai uppaM, anayA tena rAule khattaM khaNiyaM rayaNA hiyA diTTo, ArakkhagehiM gahito rano uvaDhavito, tassamayaM ca ane bahavo uvaThiyA bhAMti, amhavi eeNa haDaM, tato rannA rayaNaha ritti kAuM tassa mAraNadaMDo ekko ANatto, sesa coriyA daMDA tattheva paviDDA tathA cAha, anekAsu corikAsu ratnacorikAnimittaM tasyaiko mAraNadaMDa: prayukto, na zeSa corikA daMDA steSAM tatraiva praviSTatvAt evaM lokottarepyanekapadeSu guru kaikapadanimitta eko daMDo'viruddhaH zeSadaMDAnA tatraiva pravezat, tadevamAlocanAM pratyekatvaM doSANAmupapAditaM, sAmprataM durbalaM pratIta bhAvyate, tatra bhaMDI dRSTAMta statrApi bhaGgacatuSTayaM, tadyathA bhaMDI bAlikA balIvardA balikA ? bhaMDI balikA balivarddhA durbalAH, 2 bhaMDI durbalA balIvarddhA durbalikAH 3 durbalAbalIvaddhAzca durbalikAH 4 tatra prathamabhaMge bAhyaM paripUrNamAropyate, dvitIyabhaMge yAvat balIvarddhA AkraSTuM zaknuvaMti tAvadAropyate tRtIyabhaMge yAvatA Aropitena bhaMDA na bhajyate tAvadArohayate caramabhaMge yAvanmAtreNa na bhaMDI bhaMgamupayAti, yAvaccabalIvarddhA AkraSTumalaM tAvadAhayate eSa dRSTAMto'yamupanayaH - ( bhA. 453 ] saMghayaNaM jaha sagaDa dhittIu dhojehi hoti uvanIyA / biya tiya carime bhaMge, taM dijai jaM tarai voDhuM / / - Page #161 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 160 vyavahAra - chedasUtram - 1-1/14 vR-yathA zakaTaM tathA saMhananaM zakaTasthAnIyaM saMhananamityarthaH, dhRtayo dhuryedhosyairbhavatyupanItA upanayaM nItAH dhaureya tulyA dhRtava itibhAvaH atrApi bhaMgacatuSTayaM, tatra prathamaM bhaMge yAvadApannaM tatsarvaM dIyata, dvitIye dhRtyanurUpaM tRtIye saMhananAnurUpaM, caturthe dhRtisaMhananAnurUpaM tathA cAha, biyatiyetyAdi, dvitIyatRtIye caramaM bhaMge tat prAyazcittaM dhRtyAdya'nurUpaM dIyate, yat zaknoti voDhumiti, sAMpratamAcAryamadhikRtya doSANAmekatvaM yathopapadyate tathA bhAvyate, tatra svAmitvaprAptastena dRSTAMtastamevAha / 1nivamaraNamUladevo Asehi vAse ya paTTi nau daMDo / saMkappiyagurudaMDo muccai jaM vA tarai voDhuM || [ bhA. 454 ] vR- egatthanagare rAyA aputtI mato, tatthavirajaciMtagerhitattha devayArAhaNanimittaM Asoya hivAsIo, hatthIya, ito ya mUladevo corivaM karato ArakhagehiM gahito, tehiM rajjaciMtagehiM bajjho AnaMtI nagaraM hiMDAvijai, itoya sI Aso hatthI ya mukko tehiM aTTArasapayaiparivArahiM diTTo mUladevo Asena hisiyaM, paTTI ajiDDIyA, hatthiNA gulugulAiyaM gaMdhodakaM kare ghettuM ahisitto khaMdhe ya aDDito, sAmudrikalakSaNapATakarAdiSTaeSa rAjA iti, tasya corikAparAdhAH sarvemuktAH, rAjye sthApitastakhathAcAha nRpamaraNamabhUt tatA'zvodhivAsito'zvAdhivAsaH kRtaH, tenAzvena mUladevasya pRSTaM dattaM, tato mUladevI rAjA babhUva, na punastasya caurikAdaMDaH kRtaH epa dRSTAMto'yamupanayaH ekasya sAdhorbahuzrutasya aparAdhe prAyazcittaM daMDI gurukaH saMkalpita AcAryazca kAlagatAH sa cAcAryapadayogya ityAcAryaH sthApitaH gaccheca sUtrArthaH tadubhayAdibhiH saMgrahaH karttavyaH, tat yat zaknoti voDhuM taddIyate, atha na zaknoti, tarhi na kiMciddIyate, tathA cAha saMkappetyAdi saMkalpitagurudaMDa AcAryapada sthApitaH san evameva ucyate, yadvA zaknoti voDhuM taddIyate iti, evamAcAryamadhikRtya doSA ekatvamApannAH atrAha codakaH sAdhUktamidaM dopaikatvakAraNaM, kimanayA etAvatpramANayA sthApanAropaNAbhyAmAkRSTivikRSTayA itaH paMca divasA gRhItA, ito dazetyAdirUpayA guruNA hyAgamamanusRtva vatprAyazcittamAbhavati, tatsthApanArIpaNAbhyAmaMtareNaiva dIyatAmidaM te prAyazcittamiti, atra sUrigaha [ bhA. 455 | coyaga purisA dubihA, gIyAgIcapariNAmi ivareva / dohavi pacayakaraNaM savve saphalA kayA mAsA / / vR- codakapurupA dvividhAstadyathA, gIyAgIyatti gItArthA agItArthAzca, agItArthA dvividhAH pariNAminaH, itare ca, itara nAma apariNAmA atipariNAmAJca tatra gItArthAnAmapi ca pariNAmikAnAM parihArasthAnamApannAnAM yat dAtavyaM, tat sthApanAropaNAbhyAmAkRSTivikRSTayA vinA dIyate, atra dRSTAMto vaNik / / ego vANiyao tassa vIsaM bhaMDItI ekajAtIyabhaMDabhariyAo savvA to samabharAto tassa gacchato sukaThANesuM kiyato uvaThito bhAi, sukaM dehi, vaNio bhaNai, kiM dAyavvaM, suMkio bhaNai, vIsatimo bhAgo, taheva vaNieNa sukieNa ya paricchitA mA oyAraNapavvArohesu vikkhevI havautti ekA bhaMDI suMke dinnA, evaM savvesiM gIyatthANamagIyatthANa pAriNAmagANaM viNA AkaDhivigaDhie pAyacchittaM dijai, je una agIyatthA apariNAmagA atipariNAmagA ya te jai chaNhaM mAsANaM pareNa AvaNA, tesiM donha paccayakaraNaDDA savve mAsA ThevaNArIvaNavihANeNa saphalIkAuM dicaMti, tathA cAha doNhavItyAdidvayAnAmapi apariNAmakAnAmatipariNAmikAnAM ca pratyayakAraNaM syAt, iti hetAH sarve mAsAH sthApanAropaNAbhyAM saphalAH kRtA atra dRSTAMto murkhamarukena, mukkhamarugassa vIsaM bhaMDIto egajAtIyabhaMDabhAriyAtI savvAtI Page #162 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 1, mUlaM : 14, [bhA. 455 ] 161 kiM mama samabhAriyAto tassa gacchato sukaThANesuM kitI uvaThito bhAi, egaM bhaMDiM dAuM vacca, uyAraNavikkheveNa mukkhamarugo bhAi uyAritAe ekakkAto vIsaimaM bhAgaM gaNhasu, sukieNa tassa savvabhaMDIto uyAritA, ekkekAto vIsaimI bhAgo gahito, marugasaricchA agIyA, suMkiyasarisI guru, ahavA nihidiTTaMto kajjA kajje jayamANA jayamANAsu, ekkeNa vANieNa nihI ukkhaNitI, taM aNehiM nAuM niveiyaM vaNio daMDito nahI ya se haDI, evaM marueNavi nihI diTTo, raNo niveio, raNo pucchito, tena savvaM kahiyaM, marugAM pUito nihIvi se dikkhiNAdinnI, evaM jo kajje jayaNAgArI tassa savvaM marugaraseva mui, jo kaje ajayaNAgArI akaje ya jayaNAgArI ya ajayaNAgArI ya, etesu vaNigasseva pacchitaM dijai, navaraM kajje ajayaNAkArissa laghutaraM dijai etadevAha - [ bhA. 456 ] vaNimaruganihI va puno, diThatA tattha hoti kAyavyA / gIyatthamagIyANa ya uvaNayaNaM tehiM kAyavvaM / / vR-gItArthAnAmagItArthAnAM ca viSaye vaNikmarukanidhayaH punaH dRSTAMtA bhavaMti, karttavyAH, tatra vaNijA gItArthAnAmupanayanaM karttavyaM, marukenAgItArthAnAM evametaccAnaMtarameva bhAvitaM, tatra vaNigmarukadRSTAMtAveva bhAvayati / [bhA. 457] vIsa vIsaM bhaMDI vaNimarusavyA ya tullabhaMDAto / vIsai bhAgaM sukaM marugasarittho ihamagIto / / vR- vaNijA marukeNa ca pratyekaM viMzativiMzatibhAMDyo gaMtryaH kRtAH, kathaM bhUtA ityAha, sarvAstulyabhaMDAH tulyakrayANakAH tatra zaulkiko viMzatitamAM bhAgaH pratyekamekaikaM viMzatitamaM bhAgaM yAcitavAn, vaNikekAM bhAMDImeva dattavAn, marustu pratyekaM pratyekaM bhaMDIbhya ekaikaM viMzatitamaM bhAgaM, atra vaNikasadRzI gItArtho, marukasadRzaH punariha agItAM'gItArthaH, athavA kAryAkAryeSu yatanAyatanayornidhilAbhe yau vaNigmaruko dRSTAMtau karttavyoM, tathA cAha, athavA vaNimarugaya nihilaMbha niveie vaNiya daMDo / [bhA. 458 ] - marue pUya visajjaNa iya kajjamakajja jayamajao / / vR- athaveti prakArAMtare etaccaprakArAMtaramidaM pUrvaM gItArthAgAtArthayovaNigmarukadRSTAMtAvuktAvidAnIM tu kAryAkAryeSu yatanAyAmayatanAyAM ca nidhilAbhopalikSitau vaNigmarukadRSTAMtAvucyete, iti, vaNijA nidhilAbhe anivedite vaNijo rAjJA daMDaH kRtaH, marukeNanidhilAbhe nivedite tasmin maruke rAjJA pUjA kRtA, visarjanaM ca pradAnaM ca nidhiH maskAya kRtaM ityevamamunA dRSTAMtena kAryamakAryaM vA'dhikRtya yatamAno'yatamAnazcopanetavyaH, yaH kArye yatanAkArI, samaruka iva pUjyaH, sarvamapi ca tasya prAyazcittaM mucyate, kArye ayatanAkArI akArye yatanAkArI akArye yatanAkArI ca vaNigiva daMDyate navaraM kArye'yatanAkAriNaH stoko daMDa:, athavA yadadhastAdavAci AcAryasya sarvamucyate, kimiti vA zeSAH sAdhavaH sarvaM prAyazcittaM bAhyaM atra nidhidRSTAMtastathA cAha [bhA. 459 ] maruyasamANo u, gurU muccai puvvaMpi savvaM se / sAhU vaNiuva jahA, vAhijai savvapacchittaM / / vR- kathAnakaM prAguktameva upanayanastvanyathA, yathA maruko nidhilAbhanivedanena rAjJo anugrahaM kRtavAn 2111 Page #163 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 162 vyavahAra - chaMdasUtram - 1-1/14 tathA AcAryApi gacchApagrahaM karoti, gacchAMpagrahaNaM ca kurvan bhagavadAjJAM pAlayati, tato marukavat sa pUjyaH, sarva ca tasya prAyazcittaM mucyate ityadIpaH, tathA cAha, marukasamAnI gururiti pUjyate, ata eva ca se tasya pUrva prAyazcitaM mucyate, sAdhuH punaryathA vaNika tathA draSTavyaH, tataH sarvaM prAyazcittaM vAhyate, athavA vaNik maruvanihI punI ityatra vaNigdRSTAMto'gItArthA nAm, maskadRSTAMtogItArthAnAmubhayeSAmapi yAdRzaH, SaNmAsAlocanAyAmAcAryasya vinayopacAraH karaNIyastathA mAsikAlocanAyAmapi ityatrArthe nidhidRSTAMtastathA cAha:[bhA. 460 ] ya ahavAmahAnihimmI jI uvayArI sa eva thovevi / vinayAduvayA puna, jo chamAse samAse vi / / vR- athaveti nidhizabdasyArthAMtarArdhadRSTAMte cApadarzane mahAnidhAvutkhanitavye, yo yAdRza upacAraH kriyate, sa eva tAdRza eva stokepi nidhAvutkhanitavyaM karaNIyaH, evamaparAdhAlocanAyAmapi yAdRzaH SaNmAsAlocanAyAM vinayAdyupacAraH kriyate, AdizabdAt prazastadravyakSetrakAlabhAvaparigrahaH sa tAdRzI mAsepi mAsikAyAmapi kartavyaH, atrAha paro yadidaM sUtrakhaMDa yUyaM prarUpayatha tena paraM paliuMcae vA apaliuMcie vA te caiva chammAsA iti, sa kimeSa sarvasyApi niyama uta puruSavizeSasya ? sUrirAha / / subahUhiMdi mAsehiM chammAsANaM paraM na dAyavvaM / avikoviyassa evaM vikovie annahA hoi / [bhA. 461] vR- SaNmAsebhyaH parataH subahubhirapi mAsaiH pratisevitaiH prAyazcittaM paNmAsAnAM paraM saptamAsAdikaM na dAtavyaM, kiMtu SaNmAsAvadhikameva, yato'smAkametAvadeva bhagavatA vardhamAnasvAminA taporhaM prAyazcittaM vyavasthApitaM etaccaivamuktaprakAreNa sthApanAropaNAprakAraNalakSaNena dAtavyaM, avikovidasya apariNAmakasya atipariNAmakasya vA agItArthasya ca, iyamatra bhAvanA, sarvasyApyeSa niyamo yaduta subahuSvapi SaemAsebhyaH parata mAseSu pratisaMviteSu prAyazcittaM paramAsAvadhikameva dAtavyaM, na tatodhikamapi kevalametAvAMstu vizeSAM yo'pariNAmako atipariNAmiko vA tasyAgItArthasyasthApanAropaNAprakAreNa sarvAn mAsAn saphalIkRtya SAemAsikaM tapI dIyate, yastu vikovido gItArtho'gItArtho vA pariNAmakastasminnanyathA bhavati prAyazcittadAnaM, kimuktaM bhavati, vikovidasya paNmAsAnAM parataH subahuSvapi mAseSu pratiseviteSu zeSaM samastaM tyaktvA SaNmAsA dIyaMte, na punarasti tatra sthApanAropaNAprakAra iti, Aha paro, yadi bhagavatA tapohe prAyazcitte utkarSataH SaNmAsA dRSTAstataH SaNmAsAtiriktamAsAdipratisevane chedAdi kasmAnnadIyate, yena zeSaM samastamapi tyajyate iti tatrAha - | bhA. 462 ] subahUhiM vi mAsehiM chedo mUlaM tahiM na dAyavvaM / avikoviyarasa evaM vikovie annahA hoti / / 7 vR* yo nAmAgItArtho'pariNAmako 'tipariNAmiko vA co vA chedAdikaM na zraddadhAti tasya evamavasAtavyaM, SaNmAsAnAmupari subahubhirapi mAsaiH pratisevitaiH chedI mUlaM vA na dAtavyapariNAmAdisvabhAvatayA tasya chedamulAnarhatvAt, kiMtusthApanAropaNAprakAreNa sA dIyaMte: vikovida gItArthe'gItArthe pariNAmake tadeva paNmAsadAMnamanyathA bhavati, sthApanAropaNAprakAramaMtareNApi evameva dIyaMte SaNmAsA iti bhAvaH, ayamatra saMpradAyaH, avikovidA uktasvarUpA niHkAraNaM pratisevanayA yatanayA pratisevanayA vA abhIkSNapratisevanayA yA yadivA kathamapi chedamUlAdikaM prAptAstathApi teSAM chedo mUlaM vA na deyaM, kiMtu Page #164 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 1, mUlaM : 14 [bhA. 462 ] 163 SANmAsikaM tapaH, yadi punarakovidopyupetya paMcendriyavAtaM karoti, darpeNa vA maithunaM pratisevate, tadA tapaH chedo mUlaM vA dIyate, vikovidasya pannAM mAsAnAmupari bahuSvapi pratiseviteSu mAseSu prathamavelAyAmuddhAtitAH SaNmAsAdIyaMte, dvitIyavelAyAmanudghAtitAstRtIyavelAyAM chedo mUlaM bA iti, atha kIdRzI vikovidaH kIdRzo vA avikovida ityata Aha [bhA. 463] gItovikovido khalu kayapacchittosiyA agItovi / chamAsiyapaTTavaNAe tassa sesANa pakkhevI / / bR- gItI gItArthaH khalu kRtaprAyazcitto vikovidaH, yopyukto yathA Arya yadIyaM bhUyaH seviSyase, tataH chedaM mUlaM vA dAsyAmaH, sopi kovidaH, tadviparIto'gItArthaH yazca prathamatayA prAyazcittaM pratipadyate, yazcoktopi tathA na samyak pariNamayati, sa syAd bhavedakovidaH, tatra yadi kovidaH SaTmAseSu tapasA karttumArabdheSvaMtarAyadivA mAsAdikaM pratisevite tat tasya pUrvaprasthApitapaNmAsasya ye zeSA mAsA divasA vA tiSThati teSAM madhye prakSiSyaMte, na punaH SaNmAsaparipUrNAnaMtaraM tadvipayaM bhinnaM prAyazcittaM dAtavyamiti tathA cAha paNmAsaprasthApanAyAM SaNmAseSutasAkartumArabdheSuityarthaH tasyamAsikAderapAMtarAle pratisevitasya SaNmAsasyayezeSAmAsA stiSThaMti, teSAMmadhye anugraha kRtsnenanira nugrahakRtsnena vA prakSepaH, Aha, etat tapaH chedamUlAI prAyazcittaM kuta utpadyate; sUrirAha [bhA. 464 ] mUlAticAre ceyaM, pacchitaM hoi uttarehiM vA / tamhA khalu mUlaguNe'natikkame uttaraguNe vA / / vR- etattapaH chedamUlAI prAyazcittaM yasmAd bhavati, mUlAticAramUlaguNaticAre prANAtipAtAdi pratisevane ityarthaH, uttarairvA uttaraguNairvA piMDavizuddhayAdibhiraticaryamANairbhavati prAyazcittaM, tasmAt mUlaguNAt prANAtipAtAdisevanayA uttaraguNAdvA udgamAdidoSAsevanayA nAtikramet, atra para AhamUlavvayAiyArA jayA'suddhAcaraNabhaMgA hoti / uttaraguNAtiyArA, jinasAsane kiM paDikuTThA / / [bhA. 465 ] vR- yadi mUlaguNAticArA azuddhA iti kRtvA caraNabhraMzakA bhavaMti, tataH sAdhUnAmuttaraguNAticArAzcaraNasyAbhraMzakAH prAptA mUlaguNAticArANAM caraNabhraMzakatayA pratipannatvAt tataH kimuttaraguNA jinazAsane pratikruSTAH na yuktasteSAM pratiSedho doSAkAritvAditibhAvaH / [ bhA. 466 ] uttaraguNAtiyArA jayasuddhA caraNabhasayA hoti, mulabvayAtiyArA, jinasAsane kiM paDikuDDA / / vR- yadi uttaraguNAticArA azuddhA iti kRtyA caraNabhraMzakA bhavaMti, tataH mUlavratAticArAMJcaraNabhraMzakAn prApnuvaMti, uttaraguNAticArANAM caraNabhraMzakatayA pratipannatvAt tathAca sati mUlavratAticArAH kiM jinazAsane pratikruSTAH doSAbhAvAt atra sUrirAha [bhA. 467 ] = mUlaguNauttaraguNA jamhA bhaMsaMti caraNaseDhito / tamhA jinehiM donivi, paDikuDDA savvasAhUNaM / / vR- yasmAt mUlaguNA uttaraguNA vA pRthak pRthak yugapad vA aticaryamANAzcaraNazreNIsaMthamazreNIto bhaMzayati sAdhUna tato jinaiH sarvajJairdvayoraSi mUlaguNAticArA uttaraguNAticArAzca pratikruSTAH anyacca mUlaguNeSvaticaryamANeSu mUlaguNAstAvaddhatA eva kiMtUttaguNA api hanyaMte, uttaraguNeSvaticaryamANeSUttara Page #165 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 164 vyavahAra -chedasUtram-1-1/14 guNAstAvaddhatA eva, kiMtumUlaguNA api hanyate tathA cAtra dRSTAMtamAha - [bhA,468] aggagghAto haNemUlaM, mUlaghAtou aggayaM / tamhA khalu mUlaguNA nasaMtinaya uttaraguNAya / / vR- yathA tAladrumasyAgrasUcyA ghAto mUlaM haMti mUlaghAtApi cAgaM haMti, evaM mUlaguNAnAM vinAza uttaraguNAnapinAzayati, uttaraguNAnAmapi vinAzomUlaguNAntasmAtmUlaguNAticArAzcajinaiH pratikruSTAH, atra codaka Aha, yadi mUlaguNAnAM nAze uttaraguNAnAmapi nAza uttaraguNAnAM nAze mUlaguNAnAmapi, tasmAttatonakhalunaiva mUlaguNA saMti, nApyuttaraguNAH yasmAnnAstiyasaMyato, yo mUlottaraguNAnAmanyatamaM guNaMnapratisevate,anyatamaguNapratisevane ca dvayAnAmapimUlottaraguNAnAmabhAvaH, teSAmabhAvesAmAyikAdisaMyamAbhAvaH, tadabhAvevakuzAdinirgathAnAmabhAvastataH prAptaM tIrthamacAritramiti, atrasUrirAha - [bhA.469) coyaga chakkAyANaM,tusaMjamojA'nudhAvaetAva / mUlaguNauttaraguNA doNivi anudhAvate tAva / / vR-codaka yAvatpaTjIvanikAyeSusaMyamo'nudhAvati, anugacchati,prabaMdhana vartate, tAvatmUlaguNA uttaguNAzca dvayepyete anudhAvaMti, prabaMdhana vartate / ittarasAmAiyathyasaMjamAtahaduve niyaMThAya | bausa paDisevagAto anusajaMte yajA titthaM / / vR- yAvat mUlaguNA uttaraguNAzcAnudhAvaMti, tAvaditvarasAmAyikachedasaMyamAvAnudhAvataH, yAvaccatvarasAmAyikachedopasthApanasaMyamautAvaddvau nigraMthAvanudhAvataH tadyathA bakuzaHpratisevakazcatathAhi yAvatmUlaguNapratisevanA, tAvatpratisevako, yAvaduttaraguNapratisevanA,tAvabakuzaH, tatoyAvat tIrtha tAvat bakuzAH pratisevakAca anusajeti, anuvartate, tato nAcAritraM prasaktaM pravacanamiti, atha mUlaguNapratisevanAyAmuttaraguNapratisevanAyAM vA cAritrabhraMze'sti kazcidvizeSa uta nAsti ? astIti bUmaH, kosAvityAhabhA.471] mUlaguNadaiyasagaDe, uttaraguNamaMDavesarisavAI ! chakkAyarakkhaNaTThA dosuvisuddhe caraNasuddhI / / vR-mUlaguNeSudRSTAMto itiH, zakaTaMca kevalam,uttaraguNA apitatradarzayitavyAH, uttaraguNeSu dRSTAMto maMDape sarpapAdi, AdizabdAt zilAdiparigrahaH, atrApi mUlaguNA api darzavitavyAH iyamatrabhAvanA, ekenApi mUlaguNapratisevanena tatakSaNAdeva cAritrabhraMza upajAyate, uttaraguNapratisevanAyAM punaH kAlana atra dRSTAMto dRtikaH, tathAhi yathA dRtika udakabhRtaH, paMcamahAdvArasteSAM mahAdvArANAmekasminnapi dvAre mutkalIbhUte tatkSaNAdeva riktIbhavati, sucireNa tu kAlena pUryate, evaM mahAvratAnAmakasminnapi mahAvrata aticaryamANe tatkSaNAdeva samasta cAritrabhraMzobhavati, ekamUlaguNaghAte sarvamUlaguNAnAM ghAtAt, tathA cagurakhovyAcakSate, ekavratabhaMgesarvavratabhaMgaiti, etannizcayanayamataM,vyavahArataH punarekavratabhaMgetadevaikaM bhagnaM pratipattavyaM, zeSANAM tu bhaMgaH krameNa, yadi prAyazcittapratipatyA nA'nusaMdhatte iti, anye punarAhu zcaturthamahAvratapratisaMvane tatkAlameva sakalacAritrabhraMzaH, zeSesu punarmahAvrateSvabhIkSNaM pratisevanayA mahatyatidharaNe vA veditavyaH, uttaraguNapratisevanAyAM punaH kAlena caraNabhraMzo, yadi punaH prAyazcittapratipattyA nocAlayati, etadapi kuto'vasaMyamiti cet ucyate, te zakaTadRSTAMtAttathAhi, zakaTasya ___ Page #166 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH 1, mUlaM : 14. [bhA. 471] 165 mUlaguNA dve cakre uddhI akSazca, utaragumA vadhnakIlakalohapaTTakAdayaH garmUlaguNairuttaraguNezcasusaMprayuktaM satzakaTaM yathA bhAravAhanakSama bhavati, mArge ca sukhaM bhavati, sAdhurgapa mUlaguNairuttaraguNaizca susaMprayuktaH san aSTAdazazIlAMgasahasrabhAravahanakSamobhavati, viziSTaviziSTatarottarasaMyamAdhyavasAyasthAnapathecasukhaM vahati, atha zakaTasya mUlAMgAnAmekamapi mUlAMgaM bhagnaM bhavati, tadA na bhAravahanakSama, nApi mArge vartate, uttarAMgaistukaizcidvinApizakaTaM kiyatkAlaMbhArakSamabhavati, prabahatica mArgekAlenapunargacchatA'nyAnyapi parizaTanAdayogyameva tadupajAyate / ___ evamihApi mUlaguNAnAmekasminnapi mUlaguNe hate na sAdhunAmaSTAdazazIlAMgasahasrabhAravahanakSamatA, nApi saMyamazreNipathe pravahanaM, uttaraguNaistu kaizcit pratisevitairapi bhavati kiyaMtaM kAlaM caraNabhAravahanakSamatA, saMyamazreNipathepravartanaM ca, kAlena punargacchatA tatrApyanyAnyaguNapratisevanAto bhavati samastacAritrabhraMzastataH zakaTadRSTAMtAdupapadyate,mUlaguNAnAM ekasyApimUlaguNasyana nAze tatkAlaMcAritrabhraMza, uttaraguNanAze kAlakrameNeti, itazcaitadevaM maMDapasarSapAdiiSTAMtAt, tathAhyeraMDAdimaMDapeyadyeko dvau bahavo vA sarpapA, upalakSametat tilataMdulAdayo vA prakSipyaMte, tathApi na sa maMDapo bhaMgamApadyate, atiprabhUtaiH ADhakAdisaMkhyAkairbhajyate, athatatramahatI zilAprakSipyate, tadA tayaikayApitatkSaNAdevadhvaMsamupayAti, evaM cAritramaMDapopyekAdvitryAdibhiH uttaraguNairativaryamANairnabhaMgamupayAti,bahubhistukAlakrameNAticaryamANairbhajyate, zilAkalpena punarekasyApi mUlaguNasyAticAraNa tatkAlaM bhraMzamupagacchatIti, tadevaM yasmAtmUlaguNAticaraNekSipramuttaguNAticaraNekAlena cAritrabhrazobhavati, tasmAnmemUlaguNAuttaraguNAzca nirativArAH syuritiSaTkAyarakSaNArthaM samyakpratipattavyaM, paTkAyarakSaNe himUlaguNAuttaraguNAzcazuddhA bhavaMtitepucadvayeSvapizuddheSu, atragAthAyAmekavacanaM prAkRtatvAt,prAkRte hivacanavyatyayopibhavatIti, caraNazumiddhazcAritrazuddhiH, atra ziSya prAha, ye prANAtipAtAdinivRttyAtmakAH paMcamUlaguNAste jJAtA yetUtaraguNAstAnnajAnImastataH kete uttaraguNA iti sUrirAha[bhA.472] piMDassa jA visohI, samitIobhAvanA tavo duviho / paDimA abhiggahAviya, uttaraguNA mo viyANAhi / / vR-piMDasyayA vizodhiryAzca IyyAsamityAdikA yAzcabhAvanA mahAvratAnAM, yacca dvibhedaMtapaH, yAzca pratimAbhikSUNAMdvAdazayecAbhigrahAdravyAdibhedabhinnA etAnuttaraguNAnmoiti pAdapUraNevijAnIhi, eteSAM cottaraguNAnAmiyaMkrameNa saMkhyA / / [bhA.473] vAyAlA aTTevau paNavIsAbArabArasa yaceva / davvAicaurabhiggaha, bheyA khalu uttaraguNANaM / / vR-uttaraguNAnAMprAguktAnAM piMDavizudhyAdInAMkramaNakhalcamIbhedAstadyathA, piMDavizuddhAcatvArizadbhadAH SoDazavidha udbhamaH, SoDazavidhA utpAdanA, dazavidhA eSaNAca,samitInAmaSTo bhedAstadyathA paMcaIryAsamityAdayastathA manaHsamitikasamitiHkAyasamitirityaSTau,bhAvanAnAMbhedAH paMcavizatiH, ekaikasya mahAvratasyapaMcapaMcabhAvanAH sadbhAvAt, tapasA dvividhasyApisarvasaMkhyayAbhedAdvAdaza, dvividhaM hitapobAhyAbhyaMtarabhedAt, bAhyAbhyaMtarasyaca pratyekaMSaTbhedA iti,pratimAnAMbhedAdvAdaza,teca mAsittaM tAityAdyAvazyakagraMthato veditavyAH, abhigrahabhedAzcatvAro dravyAdikAH dravyAbhigrahAH kSetrAbhigrahAH kAlAbhigrahA bhAvAbhigrahAzcatadevamuktA uttaraguNAH; saMpratiyadadhastAtprAyazcittamupavarNit, tadgatAnAM Page #167 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 166 vyavahAra - chedasUtram-1-1/14 puruSANAmime vizeSA iti pratipAdayati / bhA.474] nigayavasa'tAviya saMcaiyA khalu tahA asaMcaiyA / ekakAteduvihA ugghAyAtahA anugghAyA / / vR-ye prAyazcittaM vahati, te dvividhAstadyathA nirgatAH vartamAnAzca vartamAnAzca nirgatA nAma ye tapArha prAyazcittamatikrAMtAcchedAdiprAptAH, vartamAnAyatapArhe prAyazcittevartate, tatra yevartamAnAstapunardvividhAH saMcayitAasaMcayitAzcasaMcayaHsaMjAtaepAmitisaMcayitAH,tArakAdidarzanAditacapratyayaH yeSAMSaNNAM mAsAnAM parataH saptamAsAdikaM yAvadutkarSato'zItaM zataM mAsAnAM prAyazcittaM prAptAste saMcayitAsteSAM mAsebhyaH sthApanAropaNAprakAraNa divasAn gRhItvA paNmAsAvadhikaM prAyazcitte vartate, te saMcayitA asaMcayitAzcaekaike dvividhA udhAtAstathA anuyAtA, udghAto nAmalaghuranuddhAto nAma gurustatraye saMcaye asaMcayeca udghAte varttate,tesaMcayitA asaMcayitAzca udghAtAH,yepunaranurAtevata, saMcayitA asaMcayitAzcate anudghAtA; sAMpratamenAmevagAthAMyathoktavyAkhyAnenacyAkhyAnayati / / [bhA.475] chayAIAvaNAuniggayAte tabAubodhavvA / je puna vaTTatitave, te vaTuMtA muneyavvA / / bhA.476] mAsAdIAvaNejA, chammAsA asaMcayaM hoi / chammAsAuparaNaM,saMcaiyaMtaMmuneyavvaM / / vR-ye chedAdiprAyazcittamApannAste nirgatA ucyate, kutaste nirgatA ityAha, te tavAu bodhavyA, te nirgatAstapasastaporhAt prAyazcittAttu bodhavvA, ye punarvarttate, tapasi taporhe prAyazcitte, te vartamAnA jJAtavyAH, mAsAdI ityAdi-mAsAdikaM prAyazcittasthAnamApanne mAsAdArabhya yAvat SaNmAsAstAvat prAyazcittamasaMcayaM asaMcayasaMjJaM bhavati, SaNmAsAt SaDbhyo mAsebhyaH pareNa parato yat prAyazcittaM tat saMcayitaM jJAtavyaM, udghAtAnudvAtavizepastu supratIta iti na vyAkhyAtaH: saMprati saMcayAsaMcayepUdhAtAnuddhAteSu prasthApanavidhi vivakSuridamAha - [bhA.477] mAsAiasaMcaie, saMcaie chahiMtuhoipaTTavaNA / terasapaya asaMcaie saMcaya ekkArasa payAI / / vR- asaMcayiteprAyazcittasthAne prasthApanAmAsAdimAsaprabhRtikA,saMcayitepunaH prasthApanA niyamataH Sabhimarsirbhavati, prasthApanA nAma dAnaM, uktaM ca nizIthacUNI: paTThavaNA nAma dANaMti, iyamatra bhAvanA, asaMcayiprAyazcittasthAne viSaye yo mAsikaM prAyazcittasthAnamApannastasya mAsikI prasthApanA dvI mAsAvApannasya dvaimAsikI, trIn mAsAnnApannasya traimAsikI evaM yAvatpammAsAnApannasvaSANmAsikI, yaH puna: saMcayApannastasya niyamAt pANmAsikI prasthApanAtatrAsaMcaye prasthApanAyAH padAni trayodaza, saMcaye ekAdaza, tatrA saMcaye prasthApanAyAH padAni trayodazAmUni / / [bhA.478] tavatiyaM cheyatiyaM vAmUlatiyaM anavaTThAvaNativaMca / caramaMca eksarayaM, paDhamaMtavavajjiyaM biiyaM / / vR-tapastrikaM, chedatrikaMmUlatrikaM, anavasthApyatrikaMcaramaM pArAMcitaM,tadekasaraMekavAraMdIyate, iTamuktaM bhavati, asaMcaye uddhAta mAsAdikamApannasya prathamavalAyA mudghAto mAso dIyate, dvitIyavelAyAmuddhAtacAturmAsakaM, tRtIyavelAyAmuddhAtaghaNmAsikaM, caturthavellAyAM cheda: paMcamavelAyAmapi chedaH, Page #168 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 1, mUlaM : 14, [bhA. 478] 167 SaSThavelAyAmapichedaH, sarvatratrINitrINidinAnichedaH saptamavelAyAMmUlamaSTamavelAyAMmUlaM, navamavelAyAmapi mUlaM, dazama velAyA manavasthApya mekAdaza velAyA manavasthApyaM, dvAdaza velAyAmapya navasthApyaM trayodazavelAyAM pAraJcitamiti / evamanudghAtite'piasaMcaye tryodshpdaaniprsthaapnaayaaNvktvyaani| 'paDhama tiprathamamasaMcayaM padaM padam / / dvitIyaM saMcayapadaM tavavajjiyaM timAsacaturmAsalakSaNAbhyAmAdamibhyAM varjitamekAdazapadaMbhavati / etadeva vyAkhyAnayati[bhA.479] biiyaM saMcaiyaM khalutaM AipaehiM dohi rahiyaMtu ! chammAsatavAdIyaM ekkArasapaehiMcaramehiM / / vR- dvitIyaM khalu saMcayitamucyate / tat dvAbhyAmAdidAbhyAM rahitaM paNmAsatapaAdika paNmAsatapaHprabhRtikaM caramairakAdazapadairdravyam / tatrApIyaM bhAvanA-saMcayitaprAyazcittasthAnamApannasya prathamamuddhAtaMSANmAsikaM tapo dIyate / dvitIyavelAyAMcchedaH, tRtIyavelAyAMcchedaH, caturthavelAyAmapi cchedaH, paJcamavelAyAM mUlaM, SaSThavelAyAM mUlaM, saptamavelAyAmapi mUlaM, aSTamavelAyAmanavasthApyaM, navamavelAyAmanavasthApyaM, dazamavelAyAmanavasthApyaM, ekAdazavelAyAMpArAJcitamiti / etadevAha - [bhA.480) chammAsa tavocchedA iyANa tigatigatahekka caramaMca | saMvaTTiyAvarAhe, ekkArasa payAusaMcaie / / vR. saMcayite kathaMbhUte? ityAha-saMvartitAparAdhe saMvartitAH-piNDIbhUtA aparAdhA yatra tat saMvartitAparAdhaM / tathAhi-bahuSumAseSu pratiseviteSusthApanAropaNAprakArematebhyomAsebhyo dinAni daza daza paJca paJcetyAdirUpatayA gRhItvA pANmAsikaMtapaH / tataH chedAdInAM trikaM trikaM / kimuktaM bhavati? tadanantaraM velAtrayamapi yAvat cchedatrikaM, tato mUlatrikaM tadanantaramanavasthApya trikaM / tathA ekameka velaM vAcaramaMpArAJcitamiti / evaM anuyAtite'pisaMcavite ekAdazapadAnivAcyAni / sampratiye'tra prAyazcittasyAhaH puruSAstAn pratipAdayatibhA.481] pacchittassa uarihA ime upurisA cauvvihAhoti / ubhayatara AyataragAparataragA anataragAya / / vR-prAyazcittasyAt yogyA ime caturvidhAzcatvAraH puruSA bhavanti / tadyathA-ubhayatarA AtmatarakAH paratarakA anyatarakAzca / tatra ye utkarpataH SaNmAsAnapi yAvattapaH kurvato'glAnAH santaH AcAryAdInAmapi vaiyAvRtyaM kurvanti, tat labdhyupetatvAt, te ubhayamAtmAnaM paraM cAcAryAdika tArayantItyubhavatarAH / pRSodarAditvAt hrasvaH ye punastapobaliSThA vaiyAvRtyalabdhihInAste tapa eva yathoktarUpaM kurvanti, na vaiyAvRtyamAcAryAdInAmityAtmAnaM kevalaM tArayantItyAtmatarAH / svArthikapratyayavidhAnAt AtmatarakAH / ye punastapaH kartumasamarthA vaiyAvRtyaM cAcAryAdInAM kurvanti, te paraMtArayantIti paratarakAH / yeSAMtapasi vaiyAvRtyecasAmarthyamastikevalamubhayaMyugapatkartuMna zaknuvanti, kintvanyataratte ekasmin kAle AtmaparayoranthamanyataraM tArayantIti anyatarakAH / / [bhA.482) Ayatara paratare viya, Ayatare abhimuheya nikkhitte / ekvekkamasaMcaie, saMcai ugghAyamanugghAyA / / vR- Atmatarazca sa paratarazca Atmataraparatara ubhayatara ityarthaH / yazcAtmatara etau dvAvapi prAyazcittavahanAbhimukhaubhavataH / tatastasmin pratyekaMprAyazcittamabhimukhamucyate / yastu parataro'nyatarako Page #169 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 168 vyavahAra - chedasUtram-1- 1/14 vA yAvat vaivAvRttyaM karoti, tAvattayAH prAyazcittaM nikSiptaM kriyate, iti tannikSiptamabhidhIyate / ekaikamabhimukhaM nikSiptaM ca dvidhA saMcayitamasaMcayitaMca, punarekaikaM dvidhA-udghAtamanuyAtaMca / tadetat saMkSepata uktamidAnI vistaro'bhidheyastatrayaH prathama ubhayatarastasyemaMdRSTAntamAcAryAH parikalpayanti: sevaka dRssttaantbhaavnaa| [bhA.483] jahamAsatouladdho, seviyapurisena juylyNcev| tassa Tuve tuTThIto vittIya kayA juyalayaMca / / vR- ego sevagapuriso, rAvaM olaggai / sorAyA tassa vittiMna dei / annayA tena rAyA kaNaikAraNeNa paritosito / tato tena rannA tassa tuTTeNa paidivasaM suvannamAsago vitti kayA / pahANaM ca sevatthajuyalaM dinnaM, tathAcAha- 'jahatyAdi' yathetidRSTAntIpanyAsamASakaHsuvarNabhASakaH sevakapuruSeNalabdho, yugalaM ca vastrayugalaM ca tasya ca sevakapuruSasya dve tuSTayau jAte- ekaM vRttiH kRtA dvitIyaM vastrayugalamiti epa dRSTAnto'yamupanayaH / [bhA.484] evaM ubhayatarassA do tuTThIo usevagasseva / sohI yakayAmettI veyAvacce niuttoya / / vR- evaM sevakapuruSadRSTAntaprakAreNa ubhayatarasya sevakasyeva dve tuSTayau bhavatastadyathA-ekaM tAvanme prAyazcittadAnena zodhiH kRtA, dvitIyaMvaiyAvRtyeniyuktasyamahatIme nirjarAbhaviSyati |ath prAyazcittaM vahana vaiyAvRttvaM ca kurvan yadi punarapi zrotrAdInAM paJcAnAmindriyANAmanyatamenandriyeNa | AdizabdAta krodhAdibhizcastokaMbahuvA prAyazcittamApadyate / yadianyadapi prAyazcittamApadyatetadA katham? ucyate[bhA.485] sopuna jaivahamANo, AvAi iMdiyA iha punovi / taMpiya se Aruhijai, bhinnAIpaMcamAsaMtaM / / vR-sapunarubhayataraH prAyazcittaMvahana vaiyAvRtyaMca kurvan yadipunarapizrotrAdInAM paJcAnAmindriyANAmanyatamenendriyeNa | AdizabdAkrodhAdibhizcastokaM bahu vA prAyazcittamApadyate / tatra stokaM viMzatirAtriMdivAdArabhyapazcAdAnupUrvyAyAvatpaJcarAtriMdivaMbahupArAJcitAdArabhya pazcAdanupUrvyAyAvatmAsikaMtadapi se tasya Aruhyata, bhinnAdibhinnamAsAdi / AdizabdAtsakalamAsAdiparigrahaH paJcAmAsAntaM paJcamAsaparyantaM iyamatra bhAvanA-stIkaMbahuvA yathoktasvarUpaM yadiprAyazcittasthAnamApannastathApi tasya bhinnamAsAdi dIyate / kasmAditi cedata Aha[bhA.486] tavabalitoso jamhA, tena tena appa vi dijjaye bahuyaM / paratara upuna jamhA, diJjai bahue vito tovaM / / vR-yasmAdubhavatarakaH prAyazcittatapaH karaNedhRtisaMhananabaliSTastena kAraNenarephaH pAdapUraNe 'ijerAH' pAdapUNe itivacanAt / alpe'pipaJcarAtriMdivAdikeprAyazcittasthAna bahurUbhinnamAsAdidIyate / yasmAcca parataraH paramAcAryAdikaMvaiyAvRtyakaraNatastArayati / tato bahuke'pipArAJcitAdike prAyazcitteprAptestokaM bhinnamAsAdidIyate, tadevaMstokebahukevAprAyazcittasthAnaMprApta bhinnamAsAdidAne kAraNamuktam |smprti bhinnamAsAdi yathA dAtavyaM tathA pratipAdayatibhA.486) vIsaTTArasa lahuguru, bhinnANaMmAsiyANamAvanno / sattArasa pannArasa, lahugurugA mAsiyA hoti / / Page #170 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH 1, mUlaM: 14, [bhA. 487] vR-saubhayatarakaH prasthApitaMprAyazcittaMvahanvaiyAvRttyaMcakurvan yadistokaMbahuvA udghAtamanuddhAtaM vAprAyazcittasthAnamanyadApanastato yadi pUrvaprasthApitaM prAyazcittamudghAtaMtamudghAtI bhinnmaasodiiyte| yadi punarapyAdyate tato bhUyo'pi bhinnamAso dIyate, evaM viMzativArAn bhinnamAso dAtavyaH / yadi viMzateribhyaH parato'pi bhUya Apadyate, tataH stoke bahuke vA prAyazcitta prApte laghumAso dIyate / evaM bhUyo bhUyastAvadyAvatsaptadazavAga navaramatrastokaM paJcakAdibhinnamAsAntaM bahu dvimAsAdi pArAzcitAntaM tataH parato yadi punarapi bhUyo bhUya Apadyate, tato'nyat saptadazavArAn dvaimAsikaMdAtavyaM / atra stokaM paJcakAdiladhumAsaparyantaM bahutrimAsAdipArAJcitAntaM / evaM traimAsikAdiSvapyadhastanAni sthAnAni stokamuparitanAni bahu veditavyAni / tataH saptadazavArebhyaH parato yadi bhUyaH punaH punarApadyate / / tatastraimAsikaMsaptadazavArAndIyate / tato'piparatoyadipunaH punarAdyate,tataH saptavArAn laghu cAturmAsikaM dIyate / tato'pi parato yadi punarbhUyo bhUya Apadyate tataH paJca vArAn laghu paJca mAsikaM dIyate / yadi tato'pi parato bhUya ApattistataH ekavAraM laghu pANmAsikaM dIyate / tadanantaraM yadi punarapi bhUyo bhUya ApattistatastrInvArAnchedo dIyate / yadi tataH paramapi punaH punarApattistatarastrInvArAn mUlaM dIyate / tato'piparatobhUyo bhUya ApattotrInvArAn anavasthApyadAnaM / tadanantaraM yadi punarapyApadyate tataH ekaM vAraM pArAJcitaMdAnamiti / evamasaJcayitamuddhAtitaM gatamathAsaJcayamanuvAtitaM prasthApitaM / tatomalpaM bahu vA yadi prAyazcittasthAnamApadyate tarhi guruko bhinnamAso dIyate / tataH punaH punarApattau sa aSTAdaza vArAn dIyate / tataH paraM bhUyo bhUya Apattau paJcadaza vArAn gurumAsikaM / tataH paraM paJcadaza vArAn guru dvaimAsikaM / tataH paraM paJcadazavArAngurudvaimAsikaM / tataH paraMpaJcadaza vArAnguru traimAsikamtatobhUyopi paraM paMcavArAn gurucAturmAsikam / tataH paraM yadi bhUyo bhUya ApattistatastrIn vArAn gurupaJcamAsikaM / tadanantaramakavAraMSaTguru / tataH paraM chedatrikaM, tato mUlatrikaM, tato'navasthApya trikaM / tata paramekaM vAraM pArAJcitam |smprtykssraarthovivriyte-ydi pUrvasthApitamudghAtamanudghAtaMca prAyazcittaMvahatolaghubhinnAnAM mAsikAnAM viMzativArAnpradAnam, anudghaatNpraayshcittNvhtogurubhinnaanaaNmaasikaanaamssttaadshvaaraan| tadanantaraM bhUyo bhUya ApattAbudghAtaM prAyazcittaM vahataH saptadaza vArAn laghumAsikA bhavanti, anuddhAtaM prAyazcittaM vahataH paJcadaza vArAn gurumAsikAH / / [bhA.488] ugghAiyamAsANaMsattaraseva ya anumavaMtanaM / nAyavvA donnitinniya, gumyA puna hotipannarasa / / [bhA.489] sattacaukkAugghAiyANaM, paMcava hota anugghAyA / paMca lahuyAopaMca ugurugA paNapaMcagA tinni / / vR-udghAtitamAsAnAmanudghAtitamAsAnAMyesaptadazavArAstAn amuJcatAjJAtavyau dvaumAsau, trayazca mAsA jJAtavyAH vepunargurukA dvautrayazcamAsAstepaJcadaza vArAn jJAtavyAH / kimuktaM bhavati? udghAtitaM prAyazcittaM vahato mAsikAnantaraM bhUyo bhUva Apattau dvau mAsausaptadaza vArAna dIyate / tato'pi bhUyo bhUya Apattau saptadazavArAntrI mAsAn athAnudghAtitaM prAyazcittaM vahati, tarhi gurumAsikAnantaraMbhUyo bhUya ApattoM dvo guruko mAsau paJcadaza vArAn dIyate / tadanantaraM paJcadazavArAn trIn gurukAn mAsAniti saptacaukketyAdi udghAtitAnAM catuSkAH sapta bhavanti / anuyAtitAnAmatra gAthAyAM prathamA SaSThyarthe catuSkAH paJca bhavanti laghukAH paJca mAsA paJca vArAn bhavanti, gurukAH punaH paJcakAH paJcamAsAstrIna Page #171 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 170 vyavahAra - chedasUtram-1-1/14 vArA nidamuktaM bhavani-udghAtaM prAyazcittaM vahataH traimAsikAnantaraM bhUyo bhUya ApattI saptavArAn laghukAzcatvAro mAsA dIyante / tadanantaraM paJcavArAn laghukAH paJcamAsAH anuyAtitaM prAyazcittaM vahataH traimAsikAnantaraM punagapattau paJca vArAn gurukA zcatvAromAsAH tadanantaraM trIn paJca gurumAsAn / / sAmpratamatraivAsaJcaye udayAtAnudghAtApattisthAnAnAnAMsukhAvagamApAyamAha[bhA.490] ukkosA upayAto vA ThANe ThANeduve pariharejjA / evaM dugaparihAnI, neyavvA jAvatinneva / / vR- utkRSTaM nAma udghAtabhinnamAsagataM viMzatilakSaNaM tasmAdArabhyodayAtagate sthAne sthAne yadutkRSTa tadapekSayA anudghAta gateSu sthAneSu dvau dvau parihApayet / evaM dvikaparihAnistAvat jJAtavyA yAvaduTyAtagatapaJcakotkRSTApekSayA anudAte trayaiti / iyamatrabhAvanA-udghAtebhinnAmAse viMzatiH, anuyAtaM dvikaparihAnyA aSTAdaza / tathA udghAte mAse saptadaza, anurAte paJcaddaza / evaM dvimAse trimAsaM'pi |tthaa uddhAte caturmAse sapta anudAtepaJca / tathA urAte paJcamAse paJca anudAte trayaiti / tadevamApattisthAnAnyuktAni / / udghAtAnudavAtadAnavidhiH sAmpratameteSAM dAnavidhimAha[bhA.491] aTTau avanettA sesA dijjaMti jAvau timAso / jatthaThagAbahArI na hojaM taMjhosaesavvaM / / / vR-yebhinnamAsAdayoviMzatyAdivArA ApannAstebhyaH pratyekamaSTAvaSTAvapanayet / apanIvazeSAdIyaMte. evaM tAvatvAcyamyAvatrimAsAH traimAsikaM / ayamatrabhAvArthaH / viMzativArAH kilodghAtA bhinnamAmA ApannAstatrASTau bhinnamAsA jhoSitAH, zeSA dvAdaza dIyante / te'pi sthApanAropaNAprakAreNAdhikaM parizATyA SaNmAsAH kRtvA dIyante / tathA aSTAdaza anuddhAtA bhinnamAsA ApannAstebhyo'STau tyaktvA zeSAdaza bhinnamAsAH pradAtavyAH / te'pisthApanAropaNAprakAreNa adhikaMsamastamapityaktvApaNmAsAH kRtvAdAnIya iti |tthaa saptadazavArA laghumAsAH prAptAstebhyo'STI parityajya zepAnavalaghamAsA diiynte| paJcadazavArA gurumAsA ApannAstabhyo'STI parityajyazeSAH saptagurumAsAdeyAH / evaMdvaimAsika traimAsike'pivAcyam |srvtrsthaapnaaropnnaaprkaarennaadhikyN tyaktvASaNmAsAH kRtvAdayAH / atha aSTakajhoSaNAbhidhAnaM kimartham? etadeva kasmAnItaM viMzatyAdayo bhinnamAsAdayaHsthApanAropaNAprakAreNa SaNmAsIkRtya dAtavyA iti? ucyate / madhyamatIrthakRtAmaSTamAsikI yAtapobhUmistadanugrahA'rthamityadopaH / uktaMca nizIthacUrNo-'aSTamasiyA majhyimAtobhUmItIeanugahakaraNathamaTTamabhAgahArajhosaNA kayA iti / yatra punazcaturmAsika vA paJcamAsike vA aSTakApahAro nabhavet / aSTAnAmavAsambhavAt / taM sarvaM jhopayetsarvamapi tatparityajeta na kimapitatra dAnaM bhavatIti bhAvaH / yebhyo'TakApahAra yadavatiSTatake tadetadubhayaMdarzayati[bhA.492] bArasa dasa navacevayasatteva jahannagAIThANAI / vIsaTArasa sattarasa, pannaraThANANa bodhavvA / / vR-dvAdaza daza navasaptatyamUni jaghanyAnisthAnAnibodhavyAni / jaghanyatAyepAM viMzatyAdyapekSayAmIpAM stokatvAt keSAM sthAna ityAha-viMzatyaSTAdazasaptadazapaJcadazasthAnAnAM sthAne idamuktaM bhavativiMzatisthAnAnAmaSTakApahAra dvAdazasthAnAni |assttaadshaanaamssttkaaphaar daza / saptadazAnAmaSTakApahAre nava |pnycdshaanaamssttkaaphaare sapteti / / Page #172 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 1, mUlaM : 14, [ bhA. 493 ] [ bhA. 493 ] punaravi je avasesA mAsA jahiM pichanhamAsANaM / 'uvari jhIseuNaM, chammAsA sesa dAyavvA / / vR- aSTakA pahAre kRte sati punarapi pannAM mAsAnAmupari ye'vazeSA mAsA vartante jehiM jehiM pItyAdi anugrahakRtsnaviSayametat vairapi ca divasairmAsairvA pUrvaM prasthApitAnAM SannAM mAsAnAmupari gacchati tatsarva sthApanAropaNAprakAreNa jhoSayitvA SaNmAsAH zeSA dAtavyAH / anugrahacittAyAM pUrvaM sthApitapaNmAsIdvyUDhadivasaiH saha paripUrNIkRtya paNmAsAH zeSA dAtavyA / niranugrahakRtsnacintAyAM paripUrNAH SaNmAsAH zeSA deyAH / jhopastu pUrvaprasthApitaSaNmAsaviSaya iti / / [ bhA. 494 ] chahiM divasehiM gaehiM chaNhaM mAsANa hoti pakkhevo / chahiM caiva ya sesehiM chaNhaM mAsANa pakkhevo || 999 vR-sUtre tRtIyA saptamyarthe / tato'yamarthaH / SaTsu divaseSu gateSu SaNmAsAnAM bhavati prakSepaH / iyamatra bhAvanA-ye te prasthApitAH SaNmAsAsteSAM SaD divasA vyUDhAstadanantaramanyAn paNmAsAnApannAstataH pUrvaM prasthApitaSaNmAsAnAM paJcamAsAzcaturviMzatidinAJca jhoSyaMte / jhoSayitvA ca tatra pAzcAtyAH paNmAsAH prakSipyante / te ca yathA prakSipyante yathA pUrvaprasthApitaSaNmAsAvyUDhadivasaH saha SaNmAsA bhavanti / evaM pAzcAtyAnAmapi paNmAsAnAM par3a divasA jhopitA iti / eta dhRtisaMhananAbhyAM durbalamapekSyAnugrahakRtsname mitravAcakakSamAzramaNAnAmAdezaH / sAdhurakSitagaNikSamAzramaNAH punarevaM bruvate, chahiM cevayetyAdi, SaTsu caiva divaseSu SaNmAsAnAM prakSepaH / idamuktaM bhavati ? - ye pUrvaprasthApitAH SaNmAsAste SaDbhirdivasairUnAH paripUrNAvyUDhAH zeSAH SaT divasAstiSThanti / atrAntare anyAn SaNmAsAnApannAstaM SaNmAsAsteSveva paTsu divaseSu prakSipyante / kimuktaM bhavati ? tepAM SannAM mAsAnAM paT divasAH prAyazcittaM, zeSaM samastamapijhoSitaM / pUrvaprasthApitaSaNmAsAnAmapi paT divasAH jhoSitAH / etat dhRtisaMhananadurbalamapekSyAnugrahakRtsnamiti; samprati niranugrahakRtsnamAha-- [ bhA. 495 ] evaM bArasa mAsA chaddivamUnA va jaMDapaThavaNA / chavisa'nuggaha niranuggaha chAgapakkhevI / / vR- iha niranugrahakRtsne] AdezadvayaM ekastAvadayamAdezaH / pUrvaprasthApitAnAM SaNmAsAnAM SaT divasA vyUDhAsteSu SaTsu divaseSu vyUDheSu anyat pANmAsikamApannaH / tataH pUrvaprasthApitAH paNmAsAsteSveva paTsu divaseSu vyUDheSu parisamApyante / kimuktaM bhavati ? | ye vyUDhAH paT divasAstaM vyUDhA eva zeSA paJca mAsAzcaturviMzatidivasA jhopitAH yatpunaranyat SANmAsikaM tatparipUrNa dIyate / evaM SaT mAsAH DibhardivasairadhikA bhavanti / etat dhRtisaMhananabaliSTasya niranugrahakRtsnaM dvitIya AdezaH, pUrvaprasthApitAnAM paemAsAnAM paT divasAH zeSAstiSThanti / anyatsamastamapi vyUDhaM tato'nyAn paNmAsAn prAptaH / tato ye zeSAH SaT divasAste jhoSyante pAzcAtyaM SANmAsikaM paripUrNaM dIyate / dhRtisaMhananabaliSThatvAt / evaM ca paNmAsAH SaDibhardivasairnyanAH pUrvasthApitAH pAzcAtyAH paripUrNAH SaNmAsAH tataH sarvasaMkalanayA dvAdaza mAsAH paDibhardivasairnyanA bhavanti / eSA jyeSThA prasthApanAdAnaM / nAtaH parA tapo'heM prAyazcitte utkRSTatarA prasthApanAstIti bhAvaH, atrApisAnugrahaniranugrahacintAM kurvannAha-- chaddivasagaetyAdi pUrvaprasthApitAnAM SaNmAsAnAM SaTsu divaseSu gateSu yadanyadApannaM SaNmAsAdikaM tapastadAropyate / pUrvaprasthApitAzca avyUDheSu SadivasA zeSA avyUDhAH santi / anyantra samastamapi vyUDhamiti bhAvaH / Page #173 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 172 vyavahAra - chedasUtram-1-1/14 atrAntara anyatpANmAsikamApannastatparipUrNamAropyate / prAkRtAzcazeSIbhUtAH paT divasAH tyajyante etanniranugrahakRtsnaM / iti / [bhA.496] coeirAgadose dubbalabalieva jANaecaskhU / bhinne khaMdhagimmiya, mAsa caumAsieceDe || vR- parazcAdayati, yUyaM rAgadveSavantastathAhi yasya paNAM mAsAnAM SaTsu divaseSu zeSIbhUteSvanyat pANmAsikamApannaM paTsu divaseSuparisamApyate / tasya durbalasyopari gagoyato yUyaM jAnItha eSa balikaH sansukhaM vinayavaiyAvRtyaM karoti / yasyapunaH pUrvaprasthApitaSaNmAsAnAMpaJcasumAsa'caturviMzato divaseSu vyUDhepuSaT divasAHzeSIbhUtA jhopitAH / / anyatpANmAsikamAropitaM, tasya baliSThasyAparividveSaH / atrApi jAnItha yathaiSa tapaHkRzazarIro nAsmAkaM zaknoti vaiyAvRtyaM kartuM tasmAddIyatAmasya niranugrahaprAyazcittamiti |evNbhvntHkurvntonuunNckssurmelNkuruth |ckssurmelo nAmayadekaM cakSurunmIlayati aparaM nimIlayati / evamakaM sAnugraprAyazcittadAnena jIvAphyatha / aparaM niranugrahaprAyazcittadAnena mArayatheti / atrAcArya Aha bhinnetyAdi pazcArddha bhinno nAma tatkAlamaraNinirmanthanena navoditto'gniHsa yathA mahati kASTAdike prakSipte taddagdhumasamartho bhavati, zIghraM ca vidhyAyati, sa eva zlakSNakASTachagaNAdicUrNAdiSu stokaM prakSipyamANepukrameNa prabala upajAyate |skndhaagninaammhtkaassttNprjvlyaagniruuptyaa pariNamitaH sa mahatyapi kASTAdika prakSipte taddagdhuM samartho bhavati / prabalaH prabalataracopajAyate / evaM durbalasya paTsu mAseSu pUrvaprasthApiteSu bahuSu vyUDheSu SaTsu divaseSu zeSIbhUteSu yadi vA paTsu mAseSu pUrvasthApiteSu SaTsu divaseSu vyUDheSu yadanyat pANmAsikaM tapaH pRthig dIyate / tataH sabhinnA'gniriva viSIdati dhRtisaMhananAbhyAM balIyAniti na vidrAti na ca viSAdamupagacchati, skandhAgniriva / tathA dvau ceTau, tadyathA-mAsajAtazcaturmAsajAtazca tatra yadi mAsajAtasya ceTasya caturmAsacaTAhAro dIyate, tadA so'jIrNena vidrAti, caturmAsajAtasyApi yadi mAsajAtavadAhAro dIyate, tadA sa tenAhAreNa nAtmAnaM sandhArayitumalaM / evaM yo durbalastasya badi baliSThaM prAyazcittaM dIyate, tadA sa vidrAti durbalatvAt mAsikaceTakavata, baliSThasyApiyadidurbalaprayAzcittaMdIyate, tadAsatAvatAnazuddhimAsAdayatItyazuddhayA viSIdati / tato yathA bhinnAgau stokamindhanaM skaMdhAgnI prabhUtamindhanaM tathA mAsajAteceTestokamAhAra, caturmAsajAtaprabhUtamAhAraM prayacchato narAgadveSavattAyomyatAnurUpapravRttaH / tathATurbale baliSTheca yathoktarUpaM prAyazcittaM dadAnAna vayaM rAgadveSavaMta iti uktaubhayatarakaH / ___ idAnIM AtmatarakAdayovaktavyAH / paramubhavatarasazo'nyatara itisevotkrmennprthmtobhnnyte| tasya svarUpamidamyathA ekena skandhena dvekApAtyA yugapat voDhuM na zaknoti tathA so'pyanyatarakaH prAyazcittavaiyAvRtye yugapatkartuM na zaknoti / sa ca saMcayitamasaMcayitaM vA prAyazcittamApanno'tha ca nadA gurUNAmanyA vayAvRtvako na vidyate / tatastadApannaM prAyazcittaM nikSiptaM kriyate / etana yaduktamadhastAta nikSiptamititadbhAvitamavaseyaM / gurUNAMvaivAvRtyaM kAryatataccavaiyAvRtyaM kurvan yadIndriyAdibhiranyadApadyate tatsarvaM jhoSyate yadA tuvaiyAvRtyaM samAptaM bhavati, tadA tatpraga nikSiptaM prAyazcittamutkSipyata / tacca vahana yadIndriyAdibhiranyadApadyate tadanena vidhinA dAtavyaM / / [bhA.497] sattacaukkA ugdhAiyANa paMcava hoti anugdhAyA / paMca lahupaMca gurugA, gurugA punapaMcagA tinni ! ! Page #174 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 1, mUlaM : 14, [bhA. 498 ] [ bhA. 498 ] sattArasa pannArasa nikkhevA hoti mAsiyANaM tu / vIsArasa bhinne tena paraM nikkhiNavayAu / / 173 vR- so'nyataraH pUrvaprasthApitaM prAyazcittaM vahan yadi stokaM bahu udghAtamanudghAtaM vA prAyazcittasthAnamApannastato yadi pUrvaprasthApitaMprAyazcittamudghAtastata udghAto bhinnamAso dIyate / yadi punarApadyate tadA bhUyo'pi bhinnamAsadAnamevaM bhUyo bhUya Apattau viMzativArAn bhinnamAsA dAtavyAH / / tadanantaraM saptadazavArA laghumAsAH / evaM dvimAsatrimAsA api vaktavyAstadanantaramapi bhUyo bhUya ApattI saptavArAzcaturmAsAH 7 / tataH paraM paJcavArAH / paJca laghumAsAH 5 / tadanantaraM trInvArAn cchedaH / tataH paraM vAstrayaM mUlaM, tadanantaraM vAratrayamanavasthApyaM, tadanantaramekaM vAraM pArAJcitamiti / atha tasya pUrvasthApitamanuddhAtitaM / tato'STAdaza vAg2a gurubhinnamAsA dAtavyAH / tadanantaraM paJcadazavArA gurumAsAH / evaM dvimAsAstrimAsA api vaktavyAH / tadanantaraM paJcavArAzcatvAro gurumAsAH / tato'pi paraM trivArAH paJca gurumAsAH 3 / tato vAstrayaM chedaH 4 / tadanantaraMvAtrayaM mUlaM / tataH paraM vAstrayamanavasthApyaM / evaM saMcayite'pyudghAte'nuddhAte vaktavyam / navaramAdimAstapobhedA na vaktavyAH / kintu prathamata eva SANmAsikaM, tadanantaraM cchedatrikAdi aSTakApahArAdikaM pUrvavadvaktavyam / adhunAkSaragamanikA-iha vicitrA vyAkhyA pravRttiriti pazcAnupUrvyA vyAkhyA vidheyA / pUrvaprasthApitamudghAtamanuyAtaM ca vahato yathAkramaM bhinne bhinnamAsaviSaye dAnaM viMzatyaSTAdazavArAn / kimuktaM bhavati ? pUrvaprasthApitamudghAtaM prAyazcittaM vahato viMzativArA bhinnamAsA dAtavyAH / anudghAtaM vahato'STAdaza vArA bhinnamAsAH tenaparamityAdi, tato bhinnamAsadAnAt pazcAnupUrvyA paraM prAgiti bhAvArthaH / nikSepaNatA nikSiptatA AsIt viMzatyaSTAdazavArAnantaraM ca udghAtaM pUrvaprasthApitaM bahatI mAsikAnAM laghUnAM mAsika dvaitraimAsikAnAM saptadazakSipA bhavanti / saptadazavAraM dAnaM bhavatItyarthaH / anudghAtaM pUrvaprasthApitaM vahato mAsikAnAM nikSepAH paJcadaza bhavanti / paJcadazavAraM mAsikAnAM dAnamityarthaH / tathA udghAtitAnAM catuSkamAsacatuSTayAni sapta bhavanti / anudghAtAH catuSkAH paJca bhavanti / tathA paJca mAsA laghukAH paJcabhavanti, gurukAH punaH paJcakAH paJcamAsAstraya idamuktaM bhavati ? pUrvaprasthApitamudyAtaM vahatastrimAsadAnAnantaraM saptavArAzcatvAro laghumAsA dAtavyAstadanantaraM paJcavArAH paJcamAsA laghavaH anudghAtaM pUrvaprasthApitaM vahato gurumAsatrimAsadAnAnantaraM paJcavArA laghavaH guruvazcaturmAsA dAtavyAH / tataH paraM gukhaH paJca mAsAstrivArA iti tadevamekeSAmAcAryANAM vyAkhyAnamupadarzitamanye punarevaM vyAkhyAnayanti - anyataro nAma dvidhA AtmataraH paratarazca / tatrAtmatarasya prAyazcittadAnavidhAnamidamsattacaukkAugghAiyANamityAdi, yadi pUrvasthApitamudghAtaM vahan bhUyo bhUyo'nyadApadyate prAyazcittaM tadA prathamataeva saptavAsa udghAtitAnAM laghUnAMmAsAnAM catuSkA dAtavyAH / saptavArA laghavaH caturmAsA deyAH, tadanantaraM paJcavArA laghavaH paJcamAsAstadanantaraM vAratrayaM cchedaH / tataH paraM vAratrikaM mUlaM / tato vAratrikamanavasthApyaM / tata ekavAraM pArAJcitam / athAnuddhAtaM pUrvaprasthApitaM vahan punaH punarApadyate prAyazcittaM / tata Adau paJcavArA anuyAtA guruvazcatvAro mAsA dAne bhavanti / tadanantaraM trInvArAn paJca mAsA guruvastato vAstrayaM cchedaM / tadanantaraM vAstrayaM mUlaM, tato vAstrayamanavasthApyaM / tata ekavAraM pArAJcitI yastvanyatara paratarastasyedaM prAyazcittavidhAnam-sattarasapannarasetyAdipUrvaprasthApitamudyAtaM prAvazcittaM vahan yadi bhUyo bhUyo bhUyaH stokaM bahu vA anyat prAyazcittamApadyate / tatastasya saptadaza traimAsikAnAM nikSepA Page #175 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 174 vyavahAra - chaMdasUtram - 1- 1 / 14 bhavanti / saptadazavAraM traimAsikaM dIyate iti bhAvaH / tadanantaraM bhUyo bhUya ApattI saptadaza nikSepA dvaimAsikAnAM / tadanantaraM saptadaza nikSepA mAsikAnAM tata paraM nikSepaNatA nikSepaNaM dAnaM bhinne bhinnamAsamya viMzativArAn / tataH paraM vAratrayaM cheda stadanantaraM vAstrayaM mUlaM, tataH paraM vAstrayamanavasthApyaM, tata ekavAraM pArAJcitaM - anudvAtaM pUrvaprasthApitaM vahan yadi bhUyo bhUyaH stokaM bahu vA prAyazcittamanyadApadyate / tasva paJcadaza gurUNAM dvaimAsikAnAM nikSepA bhavanti / paJcadazavAraM dvaimAsikaM guru dIyate ityarthaH / tata paraM nikSepaNatA bhinnamAsAnAM gurUNAmaSTAdazavArAn tataH paraM vAstrayaM cchedastadanantaraM vAratrayaM mUlaM, tato'navasthApyatrikaM, tataH ekavAraM pArAJcitamiti uktA'nyataraH || sAmpratamAtmatarasya prAyazcittadAnamucyate-saMcayitamasaMcayitaM vA pratyekamuddhAtamanuddhAtaMvA bahan yadi bhUyo bhUyaH stokaM bahu vAnyadindriyAdibhiH prAyazcittamApadyate / tadA saptavAraM laghumAsikaM dIyate / tata paraM bhUyo bhUya ApattI caturvAra laghukaM cAturmAsaM / tataH paraM cchedatrikaM, tadanantaraM mUlatrikaM / tadanantaraM anavasthApyatrikaM / tata ekavAraM pArAJcitaM / yadi punaH pUrvaprasthApitamanudghAtaM vahan stokaM bahu vAnyadApadyate, bhUyo bhUyastataH paJcavArAn gurumAsikaM dIyate / tataH paraM trIn vArAn caturgurukaM, tato vAstraya cchedastadanantaraM vAratrayaM mUlaM tato vAstrayamanavasthApyaM, tata ekavAraM pArAJcitametadevAhaAittaramAiyANaM mAsA lahugurugasattapaMceva / cautigacAummAsA tattoya cauvviho bheo / / [ bhA. 499 ] vR- Atmataro nAma yasya vaiyAvRtyakaraNelabdhirnAsti / AdizabdAtparataraparigrahaH Atmatara AdirveSAM te AtmatarAdayaH AtmatarAH paratarAzcetyarthaH / teSAmAtmatarAdInAM prAyazcittadAvidhirucyatetantrAtmatarANAmayamudghAtaM pUrvaprasthApitaM vahatAM saptavArAn laghumAsA dIyante / tadanantaraM caturo vArAn caturmAsA laghavaH / tatazcaturvidho bhedaschedamUlAnavasthApya pArAJcitalakSaNo dAtavyaH / anudghAtaM pUrvaprasthApitaM vahatAM paJca vAg2an gurumAsA dIyante / tadanantaraM trIn vArAn guravazcaturmAsAH / tato yathoktarUpazJcaturvidho bhedaH / samprati paratarasya prAyazcittadAnavidhirabhidhIyate / parataro nAma yasya vaiyAvRtyakaraNe labdhirasti na tapasi tataH sa yadA tapaH karoti na tadA vaiyAvRtyaM kartuM samartha iti / atrApi ekaskandhena kApotIdvayaM voDhuM na zakyamiti dRSTAntI vaktavyaH / yazca prAyazcittaM saMcayitamasaMcayitaM vApannastat tu yAvadvaiyAvRtyaM karoti, tAvat nikSiptaM kriyate, vaiyAvRtyaM ca kurvan yadyanyadApadyate tat sarvaM jhoSyate / vaiyAvRttye ca samApte tat pUrvanikSiptaM prasthApyate tacca vahan yadi bhUyo bhUyaH indriyAdibhiranyadApadyate / tata udyAtaM pUrvaprasthApitaM vahataH saptavArAn laghumAsikaM dIyate / tadanantaraM paJcavArAn caturlaghukaM / tataH paraM vAstrayaM cchedastadanantaraM vAstrayaM mUlaM, tataH paraM vAtryamanavasthApyaM, tataH ekavAraM pArAJcitamiti / anudghAtaM pUrvaprasthApitaM vahataH SaTvArAn gurumAsikaMdIyate / tadanantaraM caturo bArAn caturgurukaM / tataH paraM vAstrayaM cchedastadanantaraM vAstrayaM mUlaM, tataH paraM vAstrayamanavasthApyaM / tata ekavAraM pArAJcitaM / etadeva suvyaktArthamAha [ bhA. 500/ AvannI iMdiehiM paratarae jhosaNA tato pareNa / . mAsalagAya satta u chacceva hoti mAsa guru / / cau lahugANaM panagaM caugurugANaM tahA caukaMca / tattI cchedAdIyaM, hoi caukkaM muneyavvaM // [ bhA. 501 ] Page #176 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 1, mUlaM: 14, [bhA. 501] 175 vR-paratarako vaiyAvRttyaM tukurvan yadi indriyAdibhiH stokaM vahuvA Apadyate prAyazcittaM tatastasmin paratarake tato vaiyAvRtyakaraNAdArabhya yAvadvaiyAvRtyaM karoti tAvat paropakArgati / stokaM bahu vA yadanyadApadyate, tasya sarvasya jhoSaNatA parityAgaH / tato vaiyAvRtyasamAptyanantaraM pUrvanikSipta prAyazcittamuddhAtaM vahato bhUyo bhUya ApattI mAsalaghukAH sapta bhavanti dAtavyAH, saptavAgan ladhumAsA dIyate itibhAvaH / anudghAtaMvahataH paTbhavantimAsagurakho deyAH SaT vArAn gurumAsA dIyate ityarthaH / calahugANamityAdiudghAtaM vahataHsaptavAraladhumAsikadAnAnantaraMbhUyobhUya ApattaucartunadhukAnAM paJcaka dAttavyam / paJcavArAncatvAromAsalaghukAdAtavyAityarthaH / anudghAtaMvahataH SaDvAragurumAsikAdAnAnantaraM caturgurukANAM catuSkaM caturo vArAn caturgurukaM deyam / tataH paramabhuyasyApi cchedAdi catuSkaM cchedamUlAnavasthAppa pArAJcita lakSaNaMbhavati / pUrvaprakAreNa dAnabuddhayA jJAtavyaM |saamprtN jhASaNA tato paraNaM etasya vyAkhyAnArthamAha(bhA.502] taM caiva puvvabhaNiyaM paratarae natthiegakhaMdhAdI / do joe acayaMte, vevAvacaTThayA jhoso||| vR-yatpUrvamanyatarakebhaNitaMyathAnAstyetatyateNakhaMdhAIekena skandhena ekakAlaMDhe kApAtyAvuhyete iti tadeva paratarake'pi sarvaM bhaNanIyam / tato dvau yogI tapaHkaraNavaiyAvRtyalakSaNo yugapadazaknuvan saMcayitamasaMcayitaMvA yadApannastanikSiptaM kRtvA vaiyAvRtyaM kurute |vaiyaavRtyN ca kurvato yadyadApannaMstokaM bahuvAtasya sarvasyApivaiyAvRtyArthatayA pravRttatvAtjhoSaH parityAgaH kartavyaH / tadevaMtapobhaNitaM yAni yatra bhinnamAsAdIni mAsAdIni vA tapaHsthAnAni SaT paJcetyAdilakSaNAni tAvanti dinAni cchedaprApte cchedAH kartavyAH / athamUlaM kIdRzasya deyamucyate[bhA.503] tavatIyamasaddahaetavabalie ceva hoipariyAge / dubbala appariNAme atthiraabahussue mUlaM / / vR- yo mAsAdikaM SaNmAsaparyantaM tapo'tIto vyutkrAntaH / kimuktaM bhavati ? mAsAdinA SaNmAsaparyantena tapasA yo nazuddhayati, tapograhaNamupalakSaNaMdezacchedamapi yo'tIto dezacchedenApiyo na zuddhayatIti bhAvaH, tasya mUlaM dIyate, iti sarvatra sambaddhayate / tathA asaddahie iti tapasA pApaM zuddhayatIti etadyo na zraddadhAti, tasminnapyazraddadhAne mUlaM athavA azraddadhAno nAma mithyAdRSTiH / tato yo azraddadhAna eva sanvrateSu sthApitaH pazcAtsamyaktvaM pratipannaH san samyagAvRtto bhavati tasya mUlaM deyaM yathA govindavAcakasya dattamiti / tava balietti tapasA baliko baliSTo'sau tapobalikaH / kimuktaM bhavati? / mahatApi tapasA yo na klAmyati, yatra tatra svalpe prayojane tapaH kariSyAmIti vinitya prtisevte| yadivA pANmAsike tapasi datte vadati samartho'hamanyadapitapaH kartuM tadapime dehIti tasmin tapobalike mUlaM paryAya iti yasya cchaMdena chidyamAnaH paryAyo na pUryata na pUryate stokatvAt / athavA cchedaparyAyaM yonasamyak zraddadhAti / yathA ko'yamardhajaratIyonyAyaH kiyatparyAyasyacchidyate kiyannati, cchidyatetarhimUlataevacchidyatAM |ydivaan kimapIti, yadivAvaktiratnAdhiko'haMbahUke'piparicchinne paryAye asti me dIrghaH paryAya iti na kimapi cchetsyati, tasya sarvasyApi paryAya hInasya paryAye zraddhAnarahitasya payi garvitasyamUlaM, tathA yo bahuprAyazcittamApanno'thacadhRtisaMhananAbhyAMdurbalatvAt tapaHkartumasamarthastasmin durbale mUlaM, tathAyo'pariNAmatvAt bUte / yadetattapaH pANmAsikaM yuSmAbhirme Page #177 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 176 vyavahAra - chaTapUtram-1-1/14 dattametenAhaM na zuddhayAmi prAyazcittasya bahutvAt tasminnapyapariNAme mUlaM, tathA yo dhRtidurbalatayA punaH punaH pratisevatetasminnasthiradhRtyavaSTambharahitemUlaM, tathA'bahuzruto'gItArthaH |athvaanvsthaapyNpaaraanycitN vAApannastasya vA'bahuzrutatayA taddAnAyogyatA tasminnapyabahuzrutemUlaMdAtavyamiti |saamprtmaacaaryo vizeSaM darzayitukAmo yadevAdhastAduktaM tadeva pracchayannAha -- [bhA.504] jahamane egamAsiyaMseviUNa egena soniggacche / tahamannemAsiyaseviUNacaramena niggacche / / vR-codakovakti-ahaMevaM manye yathAmAsikaMparihArasthAnaMsevitvAso'dhikRtaprAyazcittapratipannA ekena mAseneti gamyate nirgacchati zuddhayati / tathA AstAmanyena dvaimAsikAdinA etadapyahamanye, atizayajJApanArthaM bhUyo manye ityupAdAnaM mAsikaM saMvitvA carameNa pArAJcitena nirgacchati zuddhayati / evaM codakenoktesatyAcArya Aha-satyametat / yathA mAsikaM sevitvA mAsenasa nirgacchati tathA mAsikaM sevitvA kadAciccarameNa zuddhayati / iha mAsikaM saMvitvA mAsena zuddhayatItyAdi gamo gRhIto mAsikaM sevitvAcasmeNazuddhayati / ityantagamaH audyannagrahaNemadhyamasyApigrahaNamitizeSA apigamAH suucitaaH| mAsikagrahaNena dvaimAsikAdInyapi / tadyathA-mAmavitvA mAsena nirgacchati tathA mAsaMsevitvAdvAbhyAM mAsAbhyAM nirgacchati, mAsaMsevitvA tribhimAsanirgacchati, mAsaM sevitvA caturbhimasairnirgacchati, mAsaM sevitvA paJcabhirmAsairnirgacchati,mAsaMsevitvApabhirmAsainirgacchati |maasNsevitvaaccheden nirgacchati, mAsaM sevitvA mUlena nirgacchati / mAsaM sevitvA anavasthApyena nirgacchati, mAsaM sevitvA carameNa pArAzcitena nirgacchati, tathA dvaimAsikaM sevitvA dvAbhyAM mAsAbhyAM nirgacchati / dvaimAsikaM sevitvA tribhimasirnirgacchati evaM yAvat dvaimAsikaM saMvitvA carameNa nirgacchati, tathA traimAsikaM sevitvA tribhirmAsanirgacchati, traimAsikaMsevitvA caturbhimasinirgacchati / evaM yAvat traimAsikaMsevitvA carameNa nirgacchati, tathAcAturmAsikaMsevitvAcaturbhirmAsairnirgacchatiyAvaccarameNanirgacchati / tathA paJcamAsika sevitvA paJcabhirbhAsanirgacchati / evaM yAvaccarameNa nirgacchati, tathA pANmAsikaM sevitvA SaDbhimasirnirgacchati yAvaccarameNa nirgacchati / chedaMsevitvAcchedena nirgacchati,yAvaccarameNa nirgacchati, mUlaMsevitvAmUlena nirgacchatiyAvaccarameNa, anavasthApyaMsevitvAanavasthApyana nirgacchati,anavasthApyaM sevitvA carameNa nirgacchati / atra ziSyaH prAha-yasminnApanne yattadeva dIyate tadApattisamaM dAnamucitaM anyadhzatvAsavite yadanyAdRzaM dIyate / tatrako hetuH? |aacaary Aha. [bhA.505] jinanillevaNakuDaemAsa apaliuMcamANesaTThANaM / mAseNa visujJihiI, to deIguruvaeseNaM / / vR- jinAkevalino jinagrahaNAdavadhimanaH paryAyajJAninaH caturdazadazanavapUrvadharA gRhItAH ete yathAvasthitAH saMklezavizodhIH parijJAya aparAdhaniSpannaM mAsakAdibhAvaniSpannaMca dvimAsikAdiyathA vizuddhayati tathA tadvizodhinimittaM prAyazcittaM dadati / tatrAdhyavasAnena mAse pratisevite yadyapratikuJcitamAlocayati / tatastasminnAlocanAbAmapratikuJcatisvasthAnamAsameva prayacchanti |ath pratikuJcanayA Alocayati / athavA yAni dvaimAsikAdInAM prAyazcittAnAmANi yAni adhyavasAya sthAnAni taimarmAsaH pratisevitaH / eSa dvimAsAdibhirmAsarvizotsyatIti jinAH kevalAdibalataH zrutavyavahAriNo vA gurUpadezenAdhikamapi prAyazcittaM prayacchati / atra cArthe nillevaNa kuDe iti Page #178 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 1, mUlaM: 14, [bhA. 505] 799 nirlepanakuTadRSTAntaH / nirlepanorajakaH |kuttojlbhRtoghttH |ythaa jalakuTairvastrANirajakaH prakSAlayati tathAparAdhapadAni jinAdayo mAsAdibhiH zodhayanti / athavA nirlepanaM lepasya malasyAbhAva: / kuTo jalakuTaH sa dRSTAntaH / atra catvAro bhaGgAH-ekaM vastramekena jalakuTena nirlepanaM kriyate 1, ekavastramanekairjalakuTaiH 2,anekAnivastrANi ekenajalakuTena 3, anekAni vastrANi anekajalakuTaiH 4 |ttr prathamadvitIyabhaGgacyAkhyAnArthamAha[bhA.506] eguttariyA ghaDacchakkaeNaccheyAdihoti niyamANaM / eehiMdosavuDDI kampijaidohiM ThANehiM / / vR- ekottarikA ghaTasya vRddhiH, ghaTaSaTkena parisamApayitavyA / iyamatra bhAvanA-ko'pyalpamala: paTa ekena jalakuTena zuddhayati / sa gRha eva prakSAlyate, eSa prathamo bhaMgaH / tato malinataraH kaThinamalo vA paTo dvAbhyAMkuTAbhyAM zuddhimAsAdayati,so'pigRha eva prakSAlyate |tto'pi malinatarastribhiHkuTaiH so'pi gRhe prakSAlyate / evamekotarikA vRddhistAvanneyA yAvat ko'pi malinataraH SaDbhirjalakuTaiH zuddhayati / so'pi gRhe eva prakSAlyate / atra vastrasthAnIyAnyaparAdhapadAni malasthAnIyAni rAgadveSAdhyavasAyasthAnAnitajjanitovAkarmasaMcayaH, jalakuTasthAnIyAnimAsikAdIni prAyazcittAni, tathA hyalpamaparAdhapadamekena mAsena zuddhayati / tato gurvaparAdhapadaM dvAbhyAM mAsAbhyAM, gurutaramaparAdhapadaM tribhirmAsaistato'pigurutaraMcaturbhisiryAvatgurutaramaparAdhapadaMSaDbhirmAsaiH / cheyAihoti nigamanamiti ye gADhagADhatarAdimalAH paTAste gRhAnirgatya bahiH saritaDAgAdi gatvA prabhUtaprabhUtataraiH kSAragomUtrAdibhirbahubahutarairAcchoTanapiTTanAdibhirbhahanmahattaraprayatnaiH zuddhimAsAdayanti / tathAparAdhapadAnyapi gADhagAdatarAdhyavasAyanivartitAnicchedamUlAnavasthApya pArAzcitaiH paryAyAdibhyoniHkAzena shuddhynti| tato nirgamanaM nirgamanatulyAzledAdayo bhavanti / atha kathaM jalakuTabahirnigamanatulyAmAsAdicchedAdaya itiatrAha-eehiMityAdi / etAbhyAmanantaroditAbhyAMdvAbhyAMsthApanAbhyAMmAsAdicchedAdilakSaNAbhyAM doSavRddhistIrvatIvratararAgadveSAdhyavasAyavRddhistajanitAkarmopacayavRddhiA kalpyate, cchidyate, tato mAsAdicchedAdayojalakuTanirgamanasamAnAH / sAmpratamegottariyA ghaDacchakkaeNaMti vyAkhyAnayati[bhA.507] appamalo hoi suI, koi paDo jalakuDeNaekkeNa / malaparivuDDIebhave kuDaparivuTTI ujAchannU / / vR. ko'pi paTo'lpamalaH san ekena jalakuTena zucirbhavati zuddhayati / eSa prathama bhaGga uktaH, malaparivRddhaukuTaparivRddhirbhavati / sAcatAvatyAvatSaT |tushbdo'tivishessnnaarthH |scaitdvishinsstti, SaTkenayAvatpaTasyazuddhirgRha eva kriyate / iyamatrabhAvanA-bahumalaH pttodvaabhyaaNjlkuttaabhyaaNshuddhyti| bahumalatarastribhirjalakuTairevaM malaparivRddhayA jalakuTaparivRddhistAvadavaseyA yAvat bahumalatamaH SaDbhirjalakuTaireteca gRhaeva prakSAlyante,evamaparAdhapadAnyapimAsikAdInisAdhUnAM svaparyAyamaMDalyAdirUpagRhe eva sthitAni mAsikAdibhiH prAyazcittaiH zodhyante, etena dvitIyo bhaMga upadarzitaH / cheyAI hotinigamaNamityasya vyAkhyAnamAha[bhA.508) tena paraMsariyAdI gaMtuMsohiMti bahutaramalaMtu / malanANattena bhave,AyaMcaNajattanANattaM / / 2[12] Page #179 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 178 vyavahAra - chedasUtram-1- 1/14 vR tasmAdanantaroditAt paTAt paraM bahutaramalaM paTaM saridAdi, saridnadI, saridnadI, AdizabdAta hRdakUpataDAgAdiparigrahaH, tatragatvA zodhayanti / evaM sAdhUnAmapyaparAdhapadAni cchedAdibhiH paryAyamaNDalyAdirUpAt gRhAnniSkAzanena jinAdayaH zodhayanti |mlnaanntenetyaadi dvitIyAdipadeSu yathA yathAmalanAnAtvaMtathAtathA AdacanaM / yatnanAnAtvamapi / AdaJcananAmagomUtrAjAliNDikokhAdi yatnaAcchoTanapiTTanAdiSu prayatnaH tannAnAtvamapi / tathA hi-yathA yathA malasyopacayastathA tathA bahutaragomUtrAdiprakSepo bahubahutaraAcchoTanapiTTanAdiSu prayatnastato bhavati / malanAnAtve AdaJcana yatnanAnAtvamiva sAdhUnAmapyaparAdhapadeSurAgadveSopacayavRddhaumAsAdivRddhistapaH kriyAdhizeSavRddhizceti caramatRtIyabhaGgavyAkhyAnArthamAha[bhA.509] bahuehiM jalakuMDehiM bahUni vatthANi kAni vi visunjhe / appamatlANi bahUNivi kAnivasijhaMti ekkeNa | ! vR-kAnicitvastrANitathAvidhagADhamalAnibahani bahubhirjalakuTairvizuddhayanti / evamaparAdhapadAnyapi tathAvidhAni bahUni sAdhUnAM bahubhirmAsaiH zuddhimAsAdayanti / etena caturthabhaGgo vyAkhyAtaH / tathA kAnicit alpamalAni bahUni vastrANi ekena jalakuTenazuddhayanti / evaM mandAnubhAvakRtAni bahUnyapi sAdhUnAmaparAdhapadAni ekena mAsena zuddhayanti / eSa tRtIya bhaMga upadarzitaH atra ziSyaH prAharAgadveSavRddhivazataH prAyazcittavRddhirupalabdhAtathA kiMrAgadveSahAnivazataH prAyazcittahAnirapyupalabdhA / AcArya prAha-upalabdhA tathA caitadeva pRcchati[bhA.510] jahamanne dasamaMseviUNa nigacchae udasameNaM / tahamanne dasamaMseviUNa navameNaniggacche / / vR. ahaM evaM manye, yathA dazamaM prAyazcittaM pArAzcittaM pratisevya dazamena pArAJcitena prAyazcittena nirgacchati / tathA etadapimanye dazamaM pArAJcitaMsevitvA navamena anavasthApyena prAyazcittena nirgacchati zuddhayati |aacaaryaah-stymett / dazamaMsevitvA dazamenazuddhayatikadAcinnavamenApianayA gAthayA sarve'dhomukhAgamAH sUcitAH |tecaamii-dshmNsevitvaa mUlena nirgacchati, evaMSANmAsikena pAzcamAsikena cAturmAsikena traimAsikena dvaimAsikenamAsikena ca vaktavyam |dshmNsevitvaa bhinnamAsena nirgcchti| dazamaMsevitvAviMzatyArAtriMdivairnirgacchatidazamaMsevitvA paMcadazabhIrAtriMdivairnirgacchatidazamaMsevitvA dazabhIrAtriMdivairnirgacchati dazamaM sevitvA paMcabhIrAtriMdivairnirgacchati dazamaM sevitvA dazamabhaktena nirgacchati, dazamaMsevitvA aSTamenanirgacchati, dazamaMsevitvASaSThenanirgacchati, dazamaMsevitvA pUrvArddhana nirgacchati / dazamaM sevitvAnirdikRtikena nirgacchati / tathA anavasthApyaM sevitvA anavasthApyena nirgacchatianavasthApyaM sevitvA mUlena nirgacchati / evaM yAvannirvikRtikena nirgacchati / evaM mUle'pi netavyam |yaavnmuulNsevitvaa nirvikRtikena nirgacchati / evaM cchede evaMSANmAsike,evaM pAzcamAsike, evaM cAturmAsike, evaM traimAsike, evaM dvaimAsike, evaM mAsike, evaM bhinnamAse viMzati rAtriMdive paJcadazarAtriMdive dazarAtriMdivepaJcarAtriMdive, dazamabhakte aSTameSaSTecaturthe-AcAmAmle ekAzanake pUrvArddha nirvikRtikecagamA vaktavyAH, tathAete'pigamAdraSTavyAH |suutrsysuucktvaanirvikRtikNsevitvaa tenaiva nirvikRtikenazuddhayati / nirvikRtikaMsevitvA pUrvArddhana nirgacchati / evaMyAvaccarameNa pArAJcitena nirgacchati / tathApUrvArdhasevitvA pUrvArdhena nirgacchati / pUrvArdhasevitvAekAzanananirgacchatiyAvaccarameNa Page #180 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 1, mUlaM : 14, [bhA. 510 ] 179 ekAzanaM sevitvA ekAzanena nirgacchati / ekAzanaM sevitvA AyAmAmlena nirgacchati / yAvazcarameNa evamAyAmlAdiSvapyUrdhvagamA vaktavyAH / atra ziSyaH prAha bhA. 511] hamane bahuso mAsiyA seviya egena sou nigacche / tahamane bahuso mAsiyAI seviya bahuhiM nigacche / / vR- ahamevaM manye, yathA bahuzo bahUn vArAnmAsikAni parihArasthAnAni sevityA ekena mAsena so'parAdhakArI nirgacchati / aparAdhapadAnniryAti, mandAnubhAvena pratisevanAyAH kRtatvAt / tathA etadapi manye bahuzo bahUn vArAn mAsikAni sevitvA kadAcita bahubhirbhAsairnirgacchati / yadi tIvrAnubhAvena pratisevanA kRtA syAditi bhAvaH, atrArthe AcAryeNAmamiti vaktavyam / rAgadveSavRddhihAnivazata ekaikasminnApattisthAne sarvaprAyazcittAnAmAropaNAbhAvAt / tatra yaduktaM dazamaM prAyazcittasthAnaM sevitvA dazamena zuddhayati / dazamaM sevitvA navamena zuddhayati / tatra kuTa dRSTAntaM prAguktameva darzayatieguttariyA ghaDacchakaeNaccheyAiM hoti niggamanaM / tehiM tu dosavuDDI, uppattIrAgadosehiM / / [ bhA. 512] bR- ekottarikA jalakuTasya vRddhirghaTaSaTkena jalabhRtaghaTakaSaTkena niyamayitavyAH / kimuktaM bhavati ? ko'pi tathAvidhAlpamalaH paTa ekena jalakuTena gRhe prakSAlyate, ko'pi bahutaramalo dvAbhyAM kuTAbhyAM tato'pi bahutaramalastribhiH kuTairevaM yAvat bahutamamalaH SaDbhiH kuTaiH / evaM kimapi sAdhUnAmaparAdhapadamatiprabhUtarAgadveSAdhyavasAyopacitaM svapayAryamaNDalyAdirUpe gRha evAvasthitAnAM SaDbhirmAsaiH zuddhayati kimapi stokarAgadveSAdhyavasAyopacitaM paJcabhirmAsaistato'pi stokarAgadveSAdhyavasAyopacitaM caturbhirmAsairevamekaikahAnistAvadvaktavyA yAvatkimapyalpatararAgadveSAdhyavasAyopacitamekena shuddhytiiti| ccheyAdI hoti nigamanaM / yathA ke'pi paTA atiprabhUtakaThinamalA gRhAnnirgatya bahiH saritaDAgAdigatvA bahubhirgomUtrAdibhirbahubhizcAcchoTanapiTTnaprakAraiH zuddhayanti / tathA nirgamatulyAmchedAdayo bhavanti / tathA hi-kiJcidatiprabalarAgadveSAdhyavasAyopacitamaparAdhapadaM sAdhUnAM dazameva pArAJcitAmidhAnena zuddhayati / kiJcittato hInarAgadveSAdhyavasAyopacitamanavasthApyena, tato'pi hInatararAgadveSAdhyavasAyopacitaM mUlena, tato'pi hInatamarAgadveSAdhyavasAyopacitaM cchedena cchedAdayazca payAryAdi gRhAnniH kAzanena bhavantiH / tato nirgamanatulyAH-chedAdayaH kasmAdevaM prAyazcittahAnirata Aha-tehi tu ityAdi, tai rAgadveSaistIvratIvratarairdoSavRddhe karmopacayavRddhe rutpattirato yathA yathA rAgadveSAdhyavasAyavRddhistathA tathA prAyazcittasyApi vRddhiH / yathA yathA ca rAgadveSahAnistathA tathA prAyazcittasyApi hAniriti etadevAhajinanillevaNakuDae, mAse apaliuMca mANe sadvANaM / [ bhA. 513 ] mAsena visujjhihiI todeMti gurUvaeseNaM / / bR- jinAH kevalyavadhimanaH paryAyajJAniprabhRtayaH te kevalAdibalato yathAvasthitA rAgadveSAdhyabasAyahAnivRddhirUpalabhyamAnA nirlepanakuTAn prAguktaprakAreNa dRSTAntIkRtya yo yathA zuddhayatitasmai tathA prAyazcittaM prayacchanti / tathA hi-mAsArhai rAgadveSAdhyavasAyairmAse mAse pratisevite tadanantaramAlocanAyAmapratikuJcati jinAH kevalAdibalataH zrutavyavahAriNo gurUpadezataH pAThAntare jinopadezena mAsenaiva viMzotsyatIti vijJAya svasthAnaM mAsikameva prAyazcittaM dadati prayacchanti / yadi punardvaimAsikaM traimAsikaM yAvatpAraJcitaM vA mAsArherevaM rAgadveSAdhyavasAyaistato hInatarairvA pratisevitaM yadi pazcAt hA duSThu Page #181 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra - chedasUtram-1- 1/14 kRtamityAdibhirnindanaiH pratanukRtaM tadA jinAH kevalAdibalataH zrutavyavahAriNo gurUpadezatastathA vijJAya tasmai mAsaM bhinnamAsaM yAvadante nirvikRtikamapi prayacchanti, tato na kazciddoSaH / punarapyAha codaka:[bhA. 514 ] patteyaM patteyaM, pae pae bhAsiUNa avarAhe / tokena kAraNeNaM, hInabbhahiyA va paTTvaNA / / bR-padepade sUtragate pratyekaM pratyekamaparAdhAnubhASitvA tadanantaramarthataH kena kAraNena hInA abhyadhikA vA prasthApanA bhaNitA ? / yathA stoke prAyazcittasthAne bahu prayacchya, bahuke vA stokaM, yadi vA sarvathA jhoSaM kurutheti AcArya Aha [ bhA. 515] 180 manaparamohijinaM vA caudasa dasa pubviyaM ca navapuvviM / theraM ca samAsajjAU nabbhahiyA ca paTTvaNA / / vR- manaH paryAyajJAniMparamAvadhiM prabhUtAvadhiM jinaM vA kevalajJAninaM caturdazapUrviNaMdazapUrviNaM navapUrviNaM casthavirAMzca samAsAdyAzritya hInA abhyadhikA vA prasthApanAbhavati / iyamatra bhAvanA manaH paramAvadhijinAdayaH pratyakSajJAninastataste pratisevakeSu rAgadveSAdhyavasAyasthAnAnAM hAniM vRddhiM vA sAkSAdavekSamANAstulye'pyaparAdhapade rAgadveSAnurUpaM hInamadhikaM vA prasthApayanti dadatItyarthaH / atha ye manaH paramAvadhijinAdayaH pratyakSajJAnisteSAmetatyuktaM rAgadveSAdhyavasAyavRddhihAnyA sAkSAdavekSaNAt / ve punaH sthavirAste khataM rAgadveSANAM hAniM vA vRddhiM vA jAnIyurucyate / bAhyapazcAttApAdiliGgatastatra hAniparijJAnaliGgaM pazcAttApAdikamAha [ bhA. 516] hA duTTu kayaM hADu kAriyaM hA duGkumanumayaMmetti / aMtI aMto ijjhai, pacchAtAveNa cevaMte / / vR- prANAtipAtAdi kRtvA kArayitvA anumodya ca taduttarakAlaM hA iti viSAde duDDu azobhanaM mayA kRtaM hA duSThu kAritaM, hA duSThu anumataM me mametyevaMlakSaNena pazcAttApena pazcAttApavahninA vepamAnaH pazcAttApakaraNataH eva kampamAno anantarazcittamadhye dahyate / tato jJAyate sthavirairetasya rAgadveSahAniriti tadanurUpaM prAyazcittaM prasthApyate vRddhiparijJAnaliGgamAha [ bhA. 517] jinapatratte bhAve, asaddahaMtassa tassa pacchittaM / harisamiva vedayaMto, tahA tahA vaDDhae uvariM / / bR-tasya prAyazcittapratipaturjinaiH sarvajJaiH prakarSeNa jJaptAH bhAvA jIvAdikAstAn jinaprajJaptAna bhAvAn azraddadhAnasya tathA prANAtipAtAdikRtvA AstAM taduttarakAlaM kiMcA locanAyAmapi nidhilAbhe harSamiva vedayamAnasya yathA yathA harSagamanaM tathA tathA prAyazcittamuparyupari vardhate / kimuktaM bhavati ? sthavirA api jinaprajJaptabhAvA zraddhAnena tathA tathA harSagamanena ca pratisevakasya rAgadeSavRddhimavagacchatyavagatya ca tadanurUpamuparyupari prAyazcittaM prayacchanti / (sUtra - 13 - vyAkhyA) yo bhikSuJcAturmAsikaM vA sAtiregacAturmAsikaM vA pAJcamAsikaM vA sAtirekapAJcamAsikaM vA eteSAM parihArasthAnAnAmanyatarat parihArasthAnamAlocayet tasyApratikuJcyAlocayataH cAturmAsikaM vA sAtirekacAturmAsikaM vA pAJcamAsikaM vA sAtirekapAJcamAsikaM vA dadyAtsAtireka itizeSaH yatpratisevitaM tad dadyAditi bhAvaH tadyogairevAdhyavasAnaistasya tasya pratisevanAdAlocanAyAM vA tatpratikuJcanAt pratikuJcayAlocayatazcAturmAsikapratisevakasya pAJcamAsikaM sAtirekacAturmAsikapratisevakasya Page #182 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH 1, mUlaM: 14, [bhA. 517] 181 sAtirekapAJcamAsikaM mAyAniSpannasya gurumAsasyAdhikasya dAnAt pAJcamAsikapratisevakasya sAtirekapAzcamAsikapratisevakasya SaemAsikaM SaNmAsAt parasya bhagavadvardhamAnasvAmitIrthe tapodAnasyAsaMbhavAt / tena paramityAditataH pAJcamAsikAtsthAnAtparasminSANmAsikesAtirekevA SANmAsikepratiseviteAlocanAkAlepratisevitepratikuMcita apratikuJcitevAtaeva sthitAH SaNmAsAH pradAtavyAH |prtstpodaansy niSedhanAttadevaM trayodazamasUtramuktam / / idAnIM caturdazaM sUtramAha-evaM bahuso vineyavvaM, evamamunA prakAreNa bahuzo'pi bahuzaH zabdena viziSTamapisUtraMcaturdazaM vaktavyam / taccaivam-jebhikkhUbahusocAummAsiyaMbahusosAtiregacAummAsiyaM vA bahuso paJcamAsiyaM vA bahuso sAtiregapaJcamAsiyaM vA eesi parihAraThANANaM annayaraM parihAraThANaM paDisevittAAloejA |apliuNciyaaloemaannsscaaummaasiyNvaa sAiregacAummAsiyaMvA paJcamAsivAsAIgapaJcamAsiyaMvApaliuMciyaMAloemANassapaJcamAsiyavAsAtiregapaJcamAsiyaMchammAsiyaM vA tena paraM paliuMcie vA apaliuMcie vAteceva chammAsA iti asyAkSaragamanikA paJcamasUtrAnusArataH kartavyA navaraMbahuzo'picAturmAsike pratiseviteyadyekaMcAturmAsikaMdattaM tatbahuzopipratisevanAyA mandAnubhAvakRtatvAtAlocanAvelAyAmapyekakAlasarvepAmAlocitatvAt |evNsaatirekruucaaturmaasaadaavpibhaavniiym / samprati vaktavyavizeSamabhidhitsurAha-AlocanAyAMdantapurakathAnakam / bhA.518] eto nikAyaNA mAsiyANajaha ghosaNaMpuhavipAlo | daMtapure kAsIyA, AharaNaMtatthakAyavvaM / / vR-itaititRtIyArthe paJcamI / tato'yamarthaH / etairanantaroditaiH sarvaipisUtrairmAsikAnAMmAsaniSpannAnAM mAsikadvaimAsikatraimAsika yAvat SaNmAsikAnAM nikAcanoktA / nikAcanA nAma yatmAsikAdi pratisevitaMtatyAvadadyApyAlocanArhasyapuratonAlocyatetAvadanikAcitamavaseyamAlocitaMtunikAcit tata AloejA AlocanAhNa aparizrAviNA bhavitavyaM,dhanamitrodAharaNamatra / ityAdi padainikAcanA bhAvitA draSTavyA / tatra AlocanA AharaNaM jJAtaM kartavyaM / kiM tadityAha-jaha yosaNamityAdi, yathetyAharaNollekhopadarzane dantapure pattane pRthivIpAlo rAjA, dantavaktranAmA ghoSaNAmakArSIt-'dantAna kenApikretavyAH svagRhe casantaH samarpaNIyAH / ityevaMrUpAmityAdi / taccedaM dantapuraM nayaraM, dantavaktro rAyA / tassa saccaktI devI / tIse dohalo jAto-'jai ahaM savvadaMtamae pAsAekIlijAmi' / rano kahiyaM / rannAamaccoANatto | sigyamevaM teuvaTTavesi |ten nagareghosAviyaM 'jo anno daMtaM kiNeina dei vA ghare saMte tassa sArIro daMDo' / tattha nagare ghaNamitto satthavAho / tassa do bhajAo-dhanasirI / paumasirI ya / annayA tAsiMdunhavi kalaho jAo / tattha dhanasirIe paumasirI bhaNiyA-'kimevaM gavyamuvvahasi, na kiM te saccavatIe viva daMtamao pAsAo kato' / tAhe paumasirIe asaggAhogahito 'jaime daMtamaopAsAdo na kijaito alaM me jIvieNaMna deidhanamittassa vi ullAvaM tassavayaMsodaDhamittonAmatassa kahiyaM / tenabhaNiyaM akAlahInaM ahaMteicchaMpUremi, uDDAviyA assagAhaM tAheso daDhamitto vaNayaradANamaNisaMgAhae karei tehiM bhaNiyaM kiM ANemo kiMvA paicchAmo tena bhaNiyaM daMtemodeha, tehiM ya te daMtA khaDapUyamehiMgoviyA, sagaDaMbhariyaM, nagaradAre pavesijaMtANa ego khaDapUyagotti goNeNAkaDDito daMto paDio, corotti yo rAyapurisehiM vaNayarogahito / pucchito kassetedaMtA? |sona sAhai / etthaMtaredaDhamitteNabhaNiyaM-mametedaMtA ! esa kammakaro |ttovnnyro mukko / daDhamitto ghito| Page #183 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 182 vyavahAra - chedasUtram - 1- 1/14 rannA pucchito / kassete daMtA ? so bhaNati-mamaMti / etthaMtara daDhamittaM gahiyaM nAuM ghanamittI AgatI / ranno puratI bhAi-mamete daMtA mama daMDaM sArIraM vA niggahaM kareha / daDhamitto bhaNati ahameyaM na jANAmi / mamaM santiyA daMtA / mama nigrahaM kareha / evaM te annonnAvarAhakhADiyA, rannA bhaNiyA to tubbhe nirAparAdhI bhUyatthaM kaha, tehiM savyaM jahAbhUyaM kahiyaM / tuTTeNa rannA mukkA; ummukko jahA sI daDhamitto niravalAvo aviyamaraNamapbhuvagato na ya parAvarAho siTThI, tahA AloyaNAriheNa aparisAviNA bhaviyavvaM / jahA so dhanamittI bhUyatthaM kahei, mameso avarAhotti evaM Aloyagena mUluttarAvarAhA apaliuMcamAnena jahA TThiyA kaheyavyA / nikAcanA kila tattvatta AlocanA / sA ca AlocanA AlocanArhAlocakAbhyAM vinA na bhavatIti tritayamapi saprapaJcaM vivakSaridamAha [bhA. 519] AloyaNArihoAloyao ya AloyaNAe dosavihI / panagAtirega jA pannavIsa paMcamasutte aha viseso || vR- AlocanA yAdRgbhavati, tAdRgU vaktavyaH / tathA Alocakazca yathAvasthito yAdRzo bhavati tAdRzo'bhidhAtavyaH, AlocanAyA doSavidhayo doSabhedA vaktavyAH / tathA ahatti eSa sUtre paJcamasUtre vizeSo yaduta cAturmAsikasya pAMcamAsikasya paJcakAtireko rAtriMdivapaJcakenAtireko'tyargalatA, eva paJcakavRddhayAtirekastAvadvAcyo yAvatpaJcaviMzatiH / paJcaviMzatyAtireka ityarthaH / iyamatra bhAvanA-ra -sUtre cAturmAsikasya ca yA sAtirekatA sA dinAnAM paJcakena dazakena paJcadazakena viMzatyA paJcaviMzatyA vA draSTavyeti / sAmpratamAlocanArho yAddagbhavati tAdRzamupadarzayatiAloyaNAriho khalu nirAvalAvI ujaha udaDhamito | [ bhA. 520 ] ahiM caiva guNehiM imehiM juto nAyavvo / / bR- AlocanArhaH khalu nirapalApI / apalapati gUhatItyevaM zIlo'palApI nizcitamapalApI nirapalAvI, niyamato'parizrAvIti bhAvArthaH / yathaiva turevakArArthaH / dRDhamitro'nantarakathAnakoktaH tathaiva draSTavyaH / sa cASTabhirguNairabhivakSyamANasvarUpairyukto jJAtavyaH / tAneva guNAnAha bhA. 521] AvAra va AhArava vavahAro vIlae pakuvrvIyA / nijjava avAyadaMsI, apparisAvIya bodhavvo / / bR- AcAro jJAnAcArAdirUpaH paJca prakAraH / so'syAstIti AcAravAn / A sAmastyena AlocitAparAdhAnAM dhAraNamAdhAraH / so'syAstItyAdhAkhAn / AlocakenAlocyamAno yaH sarvamavadhArayati sa AdhAravAnityarthaH / vyavahriyate'parAdhajAtaM prAyazcittaM pradAnato yena sa vyavahAraH AgamAdirUpaJcaprakAraH / so'syAstIti vyavahAravAn / yaH samyagAgamAdivyavahAraM jAnAti, jJAtvA ca samyak prAyazcittadAnato vyavaharati sa vyavahAravAniti bhAvaH / tathA apavrIDayati lajjAM mocayatItyapavrIDakaH / AlocakaM lajjayA atIcArAn gopayantaM yo vicitramadhuravacanaprayogaistathA kathaMcanApi vakti / yathA sa lajjAmapahAya samyagAlAcayeti so'pavrIDaka ityarthaH / pakuvrvIyatti kurva ityAgamaprAsiddhI dhAturasti yasya vikurvaNeti prayogaH / prakurvatItyevaM zIlaH prakurvI / kimuktaM bhavatyAlocake nAlociteSvaparAdheSu yaH samyakprAyazcittapradAnata Alocakasya vizuddhimupajanayati sa prakurvIti / nijavatti, nizcitaMyApayati prAyazcittavidhiSu yApyamAlocakaM karoti nirvAhayatIti yAvaditi niryApaH / ac pratyayaH / aparAdhakArI yathoktaM prAyazcittaM kartumasamartho yathA nirvahati tathA Page #184 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH 1, mUlaM: 14, [bhA. 521] 183 prAyastaducitaprAyazcittapradAnataH prAyazcittaM kArayati sa niryApaka iti bhAvaH / tathA ihalokApAyAna paralokApAyAMzcadarzayatItyevaM shiilo'paaydrshii| kimuktaM bhavati? yaH samyaganAlocayati pratikuJcitaM vA Alocayati dattaM vA prAyazcittaM samyagna karoti tasya yadi tvaM samyag nAlocayiSyasi pratikuJcitaM vA kariSyasi dattaM vA prAyazcittaM na samyak pUrayiSyasi tataste bhUyAn mAsikAdiko daNDo bhaviSyatItyevamihalokApAyAntathAsaMsAre janmamaraNAdikaMtvayA prabhUtamanubhavitavyam |durlbhbodhitaa ca tavaivaM bhaviSyatItyevaM paralokApAyAMzca darzayati so'pAyadarzIti bhAvaH / tathA na parizravatItyevaM zIlo'parizrAvI / AlocitaM gopyamagopyaM vA yo'nyasmai na kathayati so'parizrAvIti bhAvaH / sAmpratamAlocakamabhidhitsurAha[bhA.522] AloyaMto ettodasahiMguNehiMtuhoiuvaveo / jAikulavinayanANe daMsaNacaraNehiMsaMpanno / / [bhA.523] khaMte daMte amAIaapacchatAvIya hotibodhavve / ___ AloyaNAe dose etto vocchaMsamAseNaM / / vR- ita UrdhvamAlocayantrAlocako vaktavyaH / sa ca dazabhirguNairupeta eva yukta eva bhavati / turevakArArtho bhinnakramatvAdatra sambadhyate / tAneva guNAnupadarzayati jAti ityAdi jAtisampannaH, kulasampannaH,mAtRpakSojAtiH, pitRpakSaH kulam / vinayasampannaH, jJAnasampannaH, darzanasampannaH,caraNasampannaH, kSAntaH dAntaH amAyI apazcAttApIca bodhavyaH |athksmaadolcksyaitaavt guNasamUho'nviSyate ucyate / jAtisampannaH prAyo'kRtyaM na karoti / atha kathamapi kRtaM tarhi samyagAlocayati, / kusalampannaH pratipannaprAyazcittanirvAhaka upajAyate / vinayasampannoniSadyAdAnAdikaM vinayaMsarvaMkaroti, samyagAlocayati / jJAnasampannaH zrutAnusAreNasamyagAlocayati, |amukshruten metaddattaM prAyazcitamataH zuddho'hamiticajAnIte,darzanasaMpannaHprAyazcittAtzuddhizraddhatte, caraNasaMpannaH punaratighAraMprAyona karoti, anAlocitecAstriMmenazuddhayatItisamyagAlocayati; kSAntonAma kSamAyuktaH sakasmiMzcitprayojane gurvAdibhiH svaraparuSamapi bhaNitaH samyaka pratipadyate / yadapica prAyazcittamAropitaMtatsamyaga vahati / dAnto nAmaindriyanoindriyajayasampannaH prAyazcittatapaH samyakkaroti |maayaa asyAstItimAyI, namAyI amAyI so'pratikuJcitamAlocayati / apazcAttApI nAma yaH pazcAtparitApaM na karoti hA duSTa kRtaM mayA yat AlocitamidAnI prAyazcittatapaH kathaM kariSyAmIti kintvevaM manyate / kRtapuNyo'haM yatprAyazcittaM pratipannavAniti ataUrdhvamAlocanAyA doSAnsamAsena saMkSepeNa vakSye pratijJAmeva nirvAhayati[bhA.524) AkaMpayittAanumAnayittAjaM dilaMbAyaraMca suhuvA / chahaM sadA ulayaM bahujanaavvattatassevI / / vR- AvarjitaH san AcAryaH stokaM me prAyazcittaM dAsyatIti buddhayA vaiyAvRttyakaraNAdibhirAlocanAcAryamAkaMpya ArAdhya yat AlocayatyeSa AlocanAdoSaH / tathA anumAnya anumAnaM kRtvA laghutarAparAdhanivedanAdinA mUdu daNDapradAyakatvAdisvarUpamAcAryazyAkalayya AlocayatyeSo'pyAlocanAdoSaH / tathA yadRSTamaparAdhajAtaM kriyamANamAcAryAdinA tadevAlocayati nAparamiti tRtIya AlocanAdoSaH |baayrtti baadrNdossjaatmaalocytinsuukssmttraavjnyaaprtvaadesscturthaalocnaadossH| suhumaMtti sUkSmaM vA doSajAtamAlocayati na bAdaraM yaH kila sUkSmamAlocayati sa kathaM bAdaraM Page #185 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 184 . vyavahAra - chedasUtram-1-1/14 nAlocayiSyatItyevaM rUpabhAvasampAdanArthamAcAryasyetyeSapaJcamaAlocanAdoSaH (tathA channamiti pracchannaM AlocayatikilamuktaMbhavaMti |ljaalutaamupdaapraadhaanlpshbden tathAlocayatiyathA kevalamAtmaiva zRNotinagururityeSaSaSTa AlocanAdoSaH / saddAulattizabdAkulaMbRhacchabdaMyathAbhavatyevamAlocayati idam uktaM bhavati / mahatA zabdena tathA locayati yathAnye'pyagItArthAdayaH zRNvantItyeSa saptama AlocanAdoSaH / tathA bahajanatti bahajanamadhye yadvAlocanaM tadvahajanaM athavA bahavo janA AlocanA gurave yatra tat bahujanamAlocanaM / kimuktaM bhavatyekasya purata AlAcya tadevAparAdhajAtamanyasyAnyasya purata Alocayati eSo'STama AlocanAdoSaH / avvattatti avyakto'gItArthaH / tasyAvyaktasya guroH purato yadaparAdhAlocanaM tadavyaktameva navama AlocanAdoSaH / / tassevIti ziSyo'yamaparAdhamAlocayiSyati tameva sevateyogururasau tassevI / tassamIpaiyadaparAdhAlocanameSa mamAticAreNa tulyastatona kimapi meprAyazcittaM dAsyatyalpaMvAdAsyati / nacamAMkharaNTayiSyati / yathAvirUpaMkRtaMtvayetibuddhayA tadAlocanaM tatsevI eSa dazama AlocanAdoSaH / / tadevamAlocanAvidhi>SA uktAH / samprati yathAbhUteSu dravyAdiSvAlocanaM tathAbhUtadravyAdipratipAdayannAha{bhA.525/ AloyaNAvihANaMtaMceva davyakhettakAle ya / bhAve suddhamasuddhesa saNiddhe sAtiraMgAI / / vR- AlocanAvidhAnaM tadevAtrApi savistaramabhidhAtavyam / yaduktaM prathamasUtre davvAdi caurabhigrahetyAdinA granthena tataH prAguktadoSavarjitAH AlocanA prazaste dvavye kSetre kAle bhAve ya prAguktasvarUpedAtavyA,nAprazaste |ihprtisevitNdvidhaa bhavaMti-zuddhamazuddhaMca |ttrytshuddhenbhaaven pratisevitaM yatanayA ca tat zuddhaM / tacca zuddhatvAdeva na prAyAzcittaviSayaH / yattvazuddhena bhAvena pratisevitamayatanayA ca tadazuddhaM / tacca prAyazcittaviSayo'zuddhatvAt / tasmiMzcAzuddhe prAyazcittAni kevalAnimAsikAdIni sAtirekANica tatrasAtirekANi sasaNi iti sasnigdhe hastemAtrake vA sati tena bhikSAgrahaNata upalakSaNametat / tena bIjakAyasaMghaTTanAdinApi sAtirekANi draSTavyAni / tatra sAtirekAtAmeva bhAvayati[bhA.526] panageNAhiyo mAso, dasaparaveNaMcavIsabhinnaNaM / saMjogA kAyavyA, gurulahumIsehiMya anegA / / - iha mUlata ArabhyAmUnisarvANyapyAlocanAsUtrANikila sarvasaMkhyayAdazabhavanti / tatrAdyAni catvArisUtrANisAkSAtsUtrataeva paripUrNAnyuktAni |shessaannitussttsuutraannyaabhyaaNdvaabhyaaNsuutraabhyaamrthtH sUcitAnitAnicAmUnisAtirekasUtraM 1 bahusAtirekasUtraM 2 sAtirakasaMyogasUtraM 3 bahusAtirekasaMyogasUtraM 4 navamaM sakalasyasAtirekasya ca saMyogasUtraM 5 dazamaM bahuza: zabdaviziSTasya sakalasya bahuzaH zabdaviziSTasyasAtirekasyacasaMyogasUtraM6 / tatrapaJcamaMsAtirekasUtraMpaJcasUtrAtmakaM taccaivamuccAraNIyam'je bhikkhU sAtiregamAsiyaM parihAradvANaM paDisebittA AloejjA apaliuMciya AloemANassa sAtiregamAsiyaM paliuMciyaAloemANassa sAtiregadomAsiyaM' idaM paJcamasUtre prathamasUtram, atra mAsikasya sAtirekatAM pUrvArddhana vyAkhyAnayati-paJcakena rAtriMdivapaJcakena mAso'dhikaH / dazatti dazabhirahorAtraiH pakSaNa, vIsatti viMzatyA rAtriMdivairbhinnena bhinnamAsena paJcaviMzatyAdinairityarthaH, Page #186 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 1, mUlaM : 14, [bhA. 526] 185 tatrapaJcakAtiriktomAso yathA kenApi zayyAtarapiNDaH sasnigdhena hastakena mAtrakeNavA gRhItaH / tatra mAsaH zayyAtarapiNDagrahaNAt rAtriMdivapaJcakaM sasnigdhena mAtrakeNa vA bhikSAgrahaNAt rAtriMdivadazakenAdhiko mAso, yathA kenApi zayyAtarapiNDaH parittakAyAnantaranikSiptaH sasnigdhena hastena mAtrakeNa vA gRhItaH / tatra mAsaH zayyAtarapiNDagrahaNAt rAtriMdivapaJcakaM paritakAyAntaranikSiptaprahaNAt dvitIyaM rAtriMdivapaJcakaMsasnigdhena hastakena mAtrakeNa vA bhikSAgrahaNAta evaM pakSAdyatireke'pi bhAvanA kAryAH / evaM dvitIyatRtIyasUtrAdiSvapi dvaimAsikAdInAM sAtirekatA paJcakAdibhirbhAvanIvA / sUtrapAThastvevam - 'jebhikkhUsAtirazaMdomAsiyaMparihAraTThANaMpaDisevittAAloejA apaliuMciya AloemANassasAtiragaM domAsiyaM paliuMciuMAloemANassa sAiregatemAsiyaM / je bhikkhU sAtiraMgaM timAsiyaM parihAraTThANamityAdi / SaSThamapi bahuzaH zabdaviziSTaM sAtirekasUtraM paJcasUtrAtmakaMtaccaivamuccAraNIyam- 'jebhikkhUbahusosAtiregamAsiyaM parihAraTThANaMpaDisevittA AloejA apaliuMciya AloemANassasAtiregamAsiyaMpaliuMciyaM AloemANassa sAtiregadomAsiyaMje bhikkhU bahuso sAtiregadomAsiyaM paDihArahANaM paDisevittA AloejA apaliuMciya AloemANassa sAtiregaM domAsiyaMpaliuMciyaAloemANassasAtiraMgatemAsiyamityAdi |sptmNsaatireksNyogsuutrm / aSTamaM bahuzaH sAtirekasaMyogasUtraM / tatrasAtirekANAMmAsikAdInAMsaMyogAH sAtirekasaMyogAH / tadAtmakaM sUtraM sAtirakasaMyogasUtraM tadeva bahuzaHzabdaviziSTaMbahuzaHsAtirekasaMyogasUtraM |ttrsaatirekaannipnycpdaani, tadyathA-sAtirekaM mAsikaM 1, sAtirekaM dvaimAsikaM 2, sAtirekaM traimAsikaM 3 sAtirekaM cAturmAsikaM 4, saatirekNpaanycmaasikN5| paJcAnAMcapadAnAMdvikasaMyogebhaMgAdaza, trikasaMyoge'pidaza, catuSkasaMyoge paJca, paJcakasaMyoge ekaH / ete ca tRtIya caturthasUtracintAyAmiva bhAvanIvAH / sarvasaMkhyayA bhaGgAH SaDviMzati, evameva SaDviMzatirbhaGgAbahuzaH sAtirekaM saMyogasUtre'pibhAvanIyAH / ubhayamIlane bhaGgA dvApaJcAzata | paJcasUtrANipaJcamesAtirekasUtrepaJcasUtrANiSaSThebahaza:sAtirekasUtretAnyapyatramIlitAni jAtAni sarvasaMkhyayA dvASaSTisUtrANi / etAni ca udghAtAnudghAtavizeSarahitAni tata etAvatyevoddhAtavizeSaparikalpitAnyanyAni sUtrANi draSTavyAni / etAvantyeva cAnudghAtavizeSaparikalpitAnyapi / evametAstisro dvASaSTayaH sUtrANAM sarvasaMkhyayA SaDazItIsUtrazataM / ___ ataUtuudghAtAnurAtamizrakAbhidhAnataH saMyogasUtrANibhavantitatsUcanArthamidamuttarArddhamAhasaMyogA kAyavvA ityAdi / guravazca laghavazca gurulaghavaste ca te mizrAzca gurulaghumizrAstairaneka saMyogA bhavantikartavyAH / te caivamuccAraNIyAH-jebhikkhUsAtiregaumghAyamAsiyaMvA sAtiregaanugghAyamAsivaM vA parihAraTThANaM paDisevittA AloejA apaliuMciya AlAemANassa sAtiregamugghAyamAsiyaM vA sAtiregaanugghAyamAsiyaM vA parihAraTThANaM paDisevittA AloejA apaliuMciya AlAemANassa sAtiregamugdhAyamAsiyaM vA ! je bhikkhU sAtirekamugghAyamAsiyaM vA sAtiregamanugghAya domAsiyaM yA parihArahANaMpaDisevittA / ityevamudghAtitapadamamuJcatAanuddhAtadvaimAsikAdInyapivaktavyAni / evamete bhaGgAH paJca aita udghAtamAsike anudghAtamAsikadvaimAsikAyakasaMyogena labdhAH / evamudghAtite dvaimAsike'pi paMca evaM traimAsike'pi paJca cAturmAsike'pi paJca pAzcamAsike'pi paJcetyubhayorapyekakasaMyogena sarvasaMkhyayA bhaGgAH paJcaviMzatiH, tathA udghAtasAtirekamAsika evamanudghAtasAtirekamAsikadvaimAsikAdidvikasaMyogebhaGgAdaza, evamudghAtite'pisAtireke dvaimAsike Page #187 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 186 vyavahAra - chedasUtram-1. 1/14 traimAsike cAturmAsike pAJcamAsike ca pratyekaM daza dazeti sarvasaMkhyayA udghAtitaikakasaMyoge anudghAtitadvikasaMyogebhaGgAH paJcAzat / ___ evaM tRtIyasUtrAnusAratobhaDgAstAvadvAcyA yAvatsarvasaMkhyayAbhaGgAnAM navazatAnyekapaSTayAdhikAni bhavanti, etAvantaevacabhaGgakA aSTame'pi / bahuzaH sAtireka saMyogasUtrebhavantiSaDazItaMzataM sUtrANAM prAktanamiti sa saMkhyayA paGcabhaSaSTasaptamASTamasUtreSu sUtrANAmekaviMzatizatAnyaSTottarANi bhavanti / etAnicamUlaguNAparAdhAbhidhAnena cauttaraguNAparAdhAbhidhAnenaca pratyekaM vaktavyAnItyeSa rAzirvAbhyAM guNyatejAtAnidvAcatvAriMzatzatAniSoDazottarANi / etAnicadarpataH kalpatIvApyayatanayAbhavantIti dvAbhyAM guNyantejAtAni aSTausahasrANicatvArizatAnidvAtriMzadadhikAni / etAvatyevacAdimeSu caturSu api sUtreSu sUtrANi bhavanti ityaSTAsvapi sUtreSu sarvasaMkhyayA sUtrANAM SoDazasahasrANyaSTau zatAni catuHSaSTayadhikAni bhavanti / navamaMsUtrasakalasya sAtirekasya ca saMyogAtmakaM / tatrasakalasaMyogAmAsikadvaimAsikAdisaMyogAH sAtirekasaMyogAlaghugurupaJcakadazakAdisaMyogAH / tatra prathamato laghugururahitaH paJcakAdisUtrANi kevalAnyupadarzyante- 'je bhikkhU panagAtiregaM mAsiyaM parihANaThANaMpaDisevittAAloejA' ityAdi |jebhikkhuudshgaatiregN mAsiyaM parihAraTThANaM paDisevittA ityAdi / evaM paJcadazakena viMzatyApaJcaviMzatyAcasAtirekasUtrAzimAsikaviSayANica vaktavyAni / evameva pratyekaM dvaimAsikatraimAsikacAturmAsikapAMcamAsikaviSayAeyapi paJca paJca sAtirekasUtrANi vaktavyAni / sarvasaMkhyayA paJcaviMzatisUtrANi; evaM laghupaJcakAdiviSayAeyapi paJcaviMzati sUtrANi vAdhyAni, ! evameva paJcaviMzatisUtrANi gurupaJcakAdiviSayANyapi sarvamIlane paJcasaptatisUtrANi ! etAni gurulaghuvizeSarahitamAsikAdiviSayANi / tadanantarametAvatyeva laghumAsikAdiviSayAeyapi vaktavyAni / tataH punarapyetAvanti gurumAsikAdiviSayANi sarvasaMkhyayA ekakasaMyoge sUtrANAM dvezate paJcaviMzati adhike / tadanantaraMje bhikkhUpanagAtiragaM mAsiyaMvA panagAtiregaMdomAsiyaM vAparihArahANaM paDisevittA AloejA ityAdi; / tathA je bhikkhU panagAtiraMgamAsiyaM vA dasagAttirega mAsiyaM vA parihAraTTANaM paDisevittA AloejA ityAdi / evaM mAsikaM paJcakaM cAmuMcatA dvaimAsike paJcaka dazaka paJcadazakaviMzatipaJcaviMzatibhiH saha paJcasUtrANivaktavyAni |evN traimAsikecAtusikepAJcamAsike ca pratyekaM paJca paJcetimAsike paJcakena viMzatisUtrANi labdhAni / evaM dazakena paJcadazakena viMzatyA paJcaviMzatyA ca viMzativiMzatisUtrANi labhyante iti / paJcaviMzatayaH zataM; tadanantaraM tu dvaimAsike paJcakamuJcatA traimAsike paJcakadazakapaJcadazakaviMzatibhinnamAsaiH saha paJca sUtrANi / evaM cAturmAsike paJca paJcamAsike dazacetapiJcadazasUtrANi vaktavyAni / evaM dazakaM paJcadazakaM viMzati paMcaviMzati vA'muJcatA paJcadaza paJcadaza sUtrANi labhyante / iti sarvamIlane paJcasaptatiH sUtrANi, tathA traimAsike paJcakamamuJcatA cAturmAsike paJcakAdibhiH saha paJca sUtrANi paJca pAzcamAsikapaJcakAdibhiH sahetidaza sUtrANi / evaM dazakAdInyapyamuJcatA pratyekaMpratyekaMdaza daza labhyante iti paJcAzatsUtrANi / tadanantaraM cAturmAsike paJcakamamuJcatA yAni SaDmAsikapaJcakAdibhiH saha paJca sUtrANi vAcyAni evaM dazakAdInyapyamuJcatA pratyekaM paJca paJceti paJcaviMzati sUtrANi sarvasaMkhyayA ardhatRtIyAnizatAni sUtrANAM bhavanti / etAvanti laghupaJcakAdibhirapyetAvratyeva guru paJcakAdibhirapIti sarva saMkhyayA paJcAzadadhikAni saptazatAni sUtrANAmetAni ca mAsikadvaimAsikAdInAM gurulaghuvizeSAbhAve labdhAni For Page #188 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 1, mUlaM : 14, [ bhA. 526 ] 187 2 tato mAsikAdInAM laghuvizeSavivakSAyAmapyetAvanti sUtrANi labhyante / etAvantyeva ca guruvizeSavivakSAyAmapi, sarvamIlane dvAviMzati zatAni paJcAzadadhikAni / tadanantaraM 'je bhikkhu panagAtiregamAsiyaM vA panagAtiregadomAsiyaM vA paNagAtiraMga te mAsiyaM vA eesiM parihAraGkANANaM anayaraM parihAradvANaM parisevittA ityAdIni sUtrANi trisaMyogaviSayANi / je bhikkhU paNagAtiregamAsiyaM vA paNagAtirega do mAsiyaM vA paNagAtiraMga timAsiyaM vA paNagAtirega cAummAsiyaM vA eesiM parihAraTThANANamityAdIni catuH saMyogaviSayANi / jebhikkhU paNagAtiregamAsiyaM vA paNagAtiregadomAsiya vA paNagAtiregatemAsiyaMvA paNagAtiregacAummAsiyaM vA paNagAtiregapaJcamAsiyaM vA / eesiM parihAradvANANamantrayaraM parihAradvANamityAdIni paJcasaMyogaviSayANi bahani sUtrANi vaktavyAni / etAni ca gurulaghugataparasparasaMyogarahitAnyupadarzitAni / samprati laghugurugataparasparasaMyogaviSayANyupadarzyante je bhikkhU lahugapanagagurugapanagAtiregamAsiya parihAraTThANaM paDisevittA AloeJjA ityAdi / je bhikkhu lahupanagalahudazagAtiregamAsiya parihAradvANamityAdi / je bhikkhU lahugapaNagagurudazagAtiregamAsiyaM parihAraThANamityAdi evaMmAsikaM laghupaJcakaM vA muJcatA tAvadvaktavyaM yAvadgurubhinnamAsAH / tato mAsikaM gurupaJcakaM vA muJcatA tAvadvaktavyaM yAvadgurubhinnamAsaH / evaMmAsikamamuJcatApaJcakAdInAM sarve dvikasaMyogAstadanantaraM sarve trikasaMyogAstataH paraM sarve catuSkasaMyogA yAvatsarve navakasaMyogA vaktavyAstataH parameko dazakasaMyogo vAcyaH / tato mAsalaghumamuJcatA paJcakadazakapaJcadazakaviMzatipaJcaviMzatInAM gurulaghubhedabhinnAnAM dvikAdisaMyogAdazakaika saMyogaparyantAH sarve vaktavyAstataH paramevaM mAsa guru paMcakaMcA muJcatA vaktavyAH / evaM dvaimAsikAdisthAneSvapi pratyekaM saMyogatazca paJcakAdInAM sarve saMyogAH kartavyAH / evamanekasaMyogAtmakaM sUtramevaM dazamasUtramapi bahuzaH sakalabahuzaH sAtirekasaMyogarUpaM vaktavyaM / tatrayeSu sthAneSu paJcakaM bhavati tAni sthAnAnyupadarzayati / [ bhA. 527] sasaddhi bIghaTTe kAsu mIsAesu pariDavie / ittara humasarakkhe panagA emAiyA hoMti / / bR- sasnigdhe haste mAtrake vA sati tena bhikSAgrahaNena tathA bIjaghaTTe bIjakAyasaMghaTTaM kurvatyAH sakAzAtU bhikSAdAne, tathA kAyeSu paritakAyeSu sacitteSu mizreSu sacitAcittarUpeSu parIttakAyeSu paristhApite paraMparasthApite itarasmin vA anantarasthApite gRhyamANe tathA sahamatti sUkSmaprAbhRtikAgrahaNe sarakkhatti sarajaskena hastena mAtrakena vA bhikSAgrahaNe sarvatra paJcakaM bhavatIti vAkyazeSaH / kimeteSveva sthAneSu paJcakaM bhavati kiM cAnyeSvapi iti cet ucyataM, anyeSvapi tathA cAha- panagAemAiyA hoMti paJcakAnyevamAdIni evamAdyaparAdhahetukAni bhavanti / evamAdiSvanyeSvapyaparAdheSu paJcaka-draSTavyamiti bhAvArtha: / sAmpratamAlocanArhasya yathA paJcakAdi parijJAnaM yathA ca prAyazcittadAnavidhiH tathA pratipAdayati / [ bhA. 528 ] sasaddhimAdi ahiyaM, pArokkhI socca deti ahiyaM tu / nAhi tullaM vA nAuM bhAvaM tu paccakkhI / / vR- parokSeSu viSayeSu bhavaM pArokSaM parokSaviSayaM jJAnaM tadasyAstIti parokSI zrutavyavahArI, zayyAtarapiNDAderadhikaM sasnigdhAdi AlocakamukhAt zrutvA mAsaM paJcakAdibhiradhikameva turevakArArthaH Page #189 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 188 vyavahAra - chedasUtram-1- 1/14 dadatiprayacchanti |aalockmurvaat zravaNAnusArataH prAyeNa tasya prAyazcittadAnavidhipravRtteH; yaH punaH pratyakSI pratyakSajJAnI kevalyAdiH sa paJcakAtirikte mAse Alocite bhAvameva turevakArArthaH / rAgadveSapariNAmaM lakSaNaM jJAtvA rAgadveSapariNAmAnusArataH pratisevanAto hInamadhikaM vA, yadi vA pratisevanAtulyaM prAyazcittaM prayacchati; sAmpratamasminnarthato navame sUtrataH paJcamasUtre saMyogavidhipradarzanArthamAha{bhA.529] ethapaDisevaNAto ekkagadugatigacaukkapanagehiM / chakkagasattagaaTThaga navadasagehiM anegAu / / vR-ihArthato navame sUtrataH paJcame sUtresAkSAddazakasaMyogasyAntimAni catvAri padAnyupAttAni; tata etairdazakasaMyogodarzitaH |scaaym-maasikN 1 sAtirekamAsikaM ra dvaimAsikaM 3sAtirekadvaimAsikaM 4 traimAsikaM 5 sAtirekatraimAsikaM 6 cAturmAsikaM 7 sAtirekacAturmAsikaM 8 pAJcamAsikaM 9 sAtirekapAJcamAsikaM 10 / tena ca dazakasaMyogena zeSA apyekakAdayaH saMyogAH sUcitAstAnantaraNa dazakasaMyogavikalpasyAsaMbhavAttathA cAtrapUrvasUrayovallIdRSTAntamupanyasyanti |scpraagvdbhaavniiystt Aha-atrAdhikRte'rthato navame sUtrataH paJcame sUtre pratisevanA ekakadvikatrikacatuSkapaJcakaiH SaTsaptakASTanavakadazakairanekaH pratisevanA upAttAH pratipattavyAH / kimuktaM bhavati? dazAnAM padAnAmekakadvikAdisaMyogeSuyAvantobhaMgakAbhavanti,tAvatyaH pratisevanA aneka sUtreNasUtritAdraSTavyAH tatraikakAdisaMyogeSubhaMgasaMkhyAnayanAya karaNamAha[bhA.530] . karaNa ettha uiNamo ekkAdeguttarA dasaTaveuM / ___ hiThA puna vivarIyaM kAuMrUvaMguNeyavyaM / / vR- atra eSu ekakAdisaMyogeSu bhaGgakasaMkhyAnayanAya karaNamidaM-ekakAdIn ekottarAn daza sthApayitvAekakAdInekottarAnekottaravRddhayA pravardhamAnAndazakaparyantAn aGkAnsthApayitvetyarthaH / adhastAta puna-viparItaM rAziM kRtvA, kimuktaM bhavati ye ekakAdaya ekottaradazaka paryantA aGkAH pUrvyAnupUrvyA upari sthApitAsteSAmadhastAt pazrAnupUrvyA bhUya ekakAdaya ekoradazakaparyantA aGgAH sthApanIyAH / atra uparitanA aGkA guNakArA adhastanA bhAgahArAH / atraikakasaMyogasakhyAmicchana anyadekaMsakalarUpaMsthApayet / sthApayitvA antimenadazamenaguNakAreNaguNayitavyaM, / tena tasya guNane jAtA dazaiva, ekasya guNane tadeva bhavatIti vacanAt; [bhA.531] dasahiMguNeurUvaM ekkena hiyaMmi bhAge jaMladdhaM / taMpaDirAseUNaMpunavinavehiM guNeyavvaM / / vR- dazabhirguNayitvA rUpaM ekenAdhastanena bhAgahAreNa bhAgo haraNIyaH / bhAge ca hRte yallabdhaM tatpratirAzIkriyate / tasmAllabdhAzcAtradazaekena bhAgahAreNayadevoparitadevalabhyate itivacanAt labdhA ekakasaMyoge bhaGgA daza / te ekAnte sthApanIyAH / tAn pratirAzya sthApayitvA dvikasaMyoge bhaGgasaGkhyAmicchatA tatpratirAzIkRtaMdazakalakSaNamaGkasthAnaM punarapinavabhirguNayitavyaM jAtAnavatiH / [bhA.532] dohiM hariUNabhAgaM paDirAseUNaMtaMpijaladdhaM / eeNa kameNaMtukAyavvaMAnupuvvIe / / vR-tasyAnavataradhastanena dvikenabhAgaMhiyAt / bhAgehatelabdhApaJcacatvAriMzat |aagtNdviksNyoge Page #190 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH 1, mUlaM : 14, [bhA. 532] 189 paJcacatvAriMzabhaMgA, tecaivaM sUtratauccAraNIyAH jebhikkhUmAsiyaMca sAtiregamAsiyaMca 1,jebhikkha mAsiyaMcadomAsiyaMca 2,jebhikkhUmAsiyaMcasAtiraMgadomAsiyaMca 3,je bhikkhUmAsiyaMcatemAsiyaM ca 4, je bhikkhU mAsiyaM ca sAtiregatemAsiyaM ca 5 ityAdi / tato yallabdhaM paJcacatvAriMzallakSaNaM tattrikasaMyogabhaMgasaMkhyAmicchatA pratirAzIkartavyam / pratirAzyoparitanenASTakena guNayet / etenAntaroditena krameNasarveSvapyaGkasthAneSvAnupUrvyAsarva karttavyaM / kairityAha[bhA.533J uvarimaguNakArehi hehillehiMbhAgaharehiM / jAAimaMtuTTANaMguNite ime huMti saMjogo / / vR- uparitanairguNakAraistasya tasya pratirAzIkRtasya krameNa guNanaM karttavyam / guNane ca kRte'dhastanairbhAgaharairbhAgo hartavyaH, bhAge ca hate yallabhyate tairvivakSitasya trikasaMyogAdebhaMgA / etacca tAvatkartavyaM yAvadAdimaM sthAnamaGkasthAnaM tatraivamuparitanairguNakArairguNite upalakSaNametat / adhastanairbhAgahArairbhAge hRte ise vakSyamANasaGkhyAkAH krameNa saMyogA ekakadvikAdisaMyogabhaGgA bhavanti tAnevAha[bhA.534] dasa ceva ya paNayAlA vIsAlasayaMcado dasahiyAya / donnisayA bAvannA dasuttarA donni usayAu / / [bhA.535] vIsAlasayaM paNayAlIsaMdasa ceva hotiekoya / tevIsaMcasahassaM aduva anegA uneyAu / / vR- ekakasaMyoge daza bhaGgA, dvikasaMyoge paJcacatvAriMzat, ete ca prAgeva bhAvitAH / trikasaMyoge vIsAlasayaM ceti viMzatyuttaraMzataM / / taccaivam-paJcacatvAriMzat aSTakena guNitA jAtAni trINi zatAni SaSTayadhikAni, eteSAMtrikenAdhastanena bhAgo hriyate / labdhaM vizaMzataM / catuSkasaMyogebhaGgakAnAM dvezate dazAdike tathAhi-trikasaMyogelabdhaMvizaMzataMpratirAzIkriyate / pratirAzyoparitanena saptakena guNyate, jAtAni aSTau zatAni catvAriMzadadhikAni / teSAmadhastanena catuSkeNa bhAgo hriyate / labdhe dve zate dazottare |evN sarvatrabhAvanAkAryA |pnycksNyogebhnggkaanaaNdveshtedvipnycaashddhike, SaTkasaMyogedazottare dvezate, saptakasaMyoge viMzatyuttaraM zataM, aSTakasaMyoge paJcacatvAriMzat, navakasaMyoge daza, dazakasaMyoge ekaH / sarvasaGghayayA bhaGgAnAM trayoviMzaM trayoviMzatyadhikaM sahasraM / aduva-athavA aneke ito'pyatiprabUtasaMkhyAkAH pratisevanA jJAtavyAH / kathamiti ceducyate-etA hi anantaroditAH pratisevanAHsAmAnyatauktAstataetAevabhUya udghAtavizeSaNaviziSTAjJAtavyAH kathamiticeducyateetA hi anantaroditAH pratisevanAH sAmAnyata uktAstata etA eva bhUya udghAtavizeSaNaviziSTA jJAtavyAH / etA eva cAnuddhAtavizeSaNaviziSTAstadanantaramanekA udghAtAnudghAtasaMyogavikalpata / tataH sarvA api piNDIkRtya mUlaguNottaraguNAparAdhAbhyAM guNayitavyAstato darpakalpAbhyAmevamanekA bhavanti |athvaa anekapratisevAnayanArthabhiyaM triMzatpadAtmakAracanA kartavyAH |maasikN 1 paJcadinAtirekamAsikaM 2 dazadivAtirekamAsika 3 paJcadazadinAtirekamAsikaM 4 viMzatidinAtirekamAsikaM 5 bhinnamAsAtirekamAsikaM 6 |evN dvaimAsikatraimAsikacAturmAsikaJcamAsikeSupratyekaMSaTSaTsthAnAni veditavyAni / evaM SaT kAni trizadeteSu ca triMzatipadeSu karaNamanantaroditaM pravartayitavyam / tatra sarveSAmAgataphalAnAmekatra saMpiNDaneneyaM sUtrasaMkhyA Page #191 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 190 vyavahAra - chedasUtram-1-1/14 [bhA.536] koDisaya sattahiyaMsattatIsaMca hotilakkhAI / eyAlIsa sahassA aThasayAahiya tevIsA / / vR-etA apisAmAnyataHpratisevanAuktAstataetA evoddhAtavizeSaNaviziSTA jJAtavyAstadanantarametAevAnuddhAtavizeSaNaviziSTAstato'nekA udghAtAnudghAtasaMyogataH tataH sarvAH saMpiNDya mUlottarAparAdhAbhyAMguNayitavyAstanantaraM darpakalpAbhyAmevamanekAH pratisevanAH / mU. (15) je bhikkhUcAummAsiyaMvAsAtiraMgacAummAsiyaMvA paMcamAsiyaM vAsAtiraMgapaMcamAsiya vA etesiM parihAraTThANANaM annayaraM parihArahANaM paDisevittA AloejjA, apaliuMciyaM AloemANassa ThavaNijaMThavaNittAkaraNijaMveyAvaDiyaM0 jAvapuvvaMpaDiseviyapacchAAloiyaM0 jAvapaliuMciemANassa savvameyaMsagayaMsAhaNiyaM0 jAva AruhiyavvesiyA / / mU. (16) je bhikkhU bahusocAumpAsiyaMvA0 evaMtaMcevaM AruhiyavvesiyA / / mU. (17) jebhikkhUcAummAsiyaMvA sAirega cAummAsiyaM vA paJcamAsiyaM sAirega paJcamAsiyaM vA eesiM parihAraTThANANaM annayaraM parihArahANaM paDisevitA AloejjA paliuMciyaM AloemANe jAva aaruhiyvvesiyaa| mU.(18)evaM bahuso vi0..... vR-je bhikkhU ityAdi / je bhikkhU cAubhAsiyaM vA sAtiregacAumAsiyaM vA paJcamAsiyaM vA sAtiregapaJcamAsiyaM vA eesiM parihAraTThANANaM annayaraM parihArahANANaM paDisevittA AloejjA / apaliuMciyamANoemANe ityasya sUtrAvayavasya vyAkhyA prAgvat / idaM sUtraM parihAraprAyazcittatapaHpratipAdakamataH tadvidhimAha-ThavaNijaM ThavaittA ityAdi yaH parahiratapaHprAyazcittasthAnamApanaH tasya parihAratapodAnArthasakalasAdhusAdhvIjanaparijJAnAyasakalagacchasamakSanirupasargapratyayaMkAyotsargaH pUrvaM kriyate / tatkaraNAnantaraM gurubrUte-ahaM te kalpasthito'yaM ca sAdhuranupArihArikastataH sthApanIyaM sthApayitveti yatnena sahAcaraNIyaM / tat sthApyate iti sthApanIyaM vakSyamANamAlApanaparivartanAdi tat sakalagaccha samakSa sthApayitvA kalpasthitenAnuparihArikeNa ca yathAyogamanuziSTayupAlambhopagraharUpaM vakSyamANavaiyAvRttyaMkaraNIyaM / tAbhyAM kriyamANe'pivaiyAvRttesthApite'pyAlApanAdaukadAcikimapi pratisevitvA guroHsamIpamupatiSThet |ythaabhgvn ahamamukaMprAyazcittasthAnamApannastataH sevitti tadapi kRtsnaM parihAratapasi udyamAne ArohayitavyaM, AropaNIyaM syAt / syAdityavyayamatrAvadhAraNe aarohyitvym| __ kevalaM tatkRtsnamAropayitavyamanugrahakRtsnena niranugrahakRtsnena tasya pratisevitasya gurusamakSamAlocanAyAM caturbhaGgI, tAmevAha-puTavaM paDiseviyamityAdi / pUrvamiti padaikadeze padasamudAyopacArAta pUrvAnupUryetidraSTavyaM |tto'ymrthH-gurulghupryaalocnyaa pUrvAnupUrvyA laghupaMcakAdikrameNa pratisevitaM pUrvaM pUrvAnupUrvyA pratisevanAnukrameNetibhAvaH AlocitaM eSa prathamo bhaMgaH, tathA pUrva gurulaghupayAryalocanayA pUrvAnupUrvyAmAsaladhukAdipratisevitaMtadanantaraMca tathAvidhAlpaprayojanotpattI gurulaghuparyAlocanayaiva laghupaJcakAdipratisevitaM, AlocanAkAle tu pazcAt pazcAnupUrvyA AlocitaM pUrvaM laghupaJcakAdyAlocitaM pazcAt laghumAsAdIti bhAvaH, / eSa dvitIyo bhaGgaH / tathA pazcAt anupUrvyA pratisevitaM gurulaghuparyAlocanAmantareNa pUrvaM gurumAsAdikaM pratisevitaM pazcAt laghupaJcakAdItibhAvaH / Page #192 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 1, mUlaM : 18, [bhA. 536 ] 191 AlocanAvelAyAmanupUrvyA AlocitaM pUrvaM laghupaJcakAdyAlocitaM pazcAtgurumAsAdItyarthaH / eSastRtIyAM bhaGgaH tathA paJcAnupUrvyApratisevitaM gurulaghuparyAlocanAMdivirahitoyathA kathaMcana pratisevitamitibhAvaH / pazcAt pazcAdanupUrvyA AlocitaM pratisevanAnukrameNaivAlocitamathavA smRtvA smRtvA yathA kathaJcanApyAlocitamityarthaH / eSa caturthobhaGgaH / iha prathamacaramabhaMgAvapratikuJcanAyAM dvitIyatRtIyabhaGgI pratikuJcanAyAmiti, pratikuJcanA'pratikuJcanAbhyAM caturthabhaGgI kRtA tAmevAha- apaliuMcie apaliuMciyamityAdi / yadA aparAdhAnApanna AlocanAbhimukhastadaivaM kazcitsaMkalpitavAn, yathA sarvepyaparAdhA mayA AlocanIyAH / evaM pUrvasaMkalpakAle'pratikuJcite AlocanavelAyAmapratikuJcitamAlocayati / eSa prathamo bhaGgaH / tathA pUrvaM saMkalpakAle'pratikuJcitamAlocanAvelAyAM tu pratikuJcitamAlocayatItyeSa dvitIyaH / pUrvaM saMkalpakAle kenApi pratikuJcitaM yathA na mayA sarve'parAdhA AlocanIyAH / evaM pUrva saMkalpakAle pratikuJcite AlocanAvelAyAM bhAvaparAvRtteH sarvamapi apratikuJcitamAlocayati / eSa tRtIyo bhaGgaH / tathA pUrvaM saGkalpakAle kenApi pratikuJcitaM yathA na mayA sarve aparAdhA AlocanIyAH / tata evaM saMkalpakAle pratikuJcite AlocanAvelAyAmapi pratikuJcitamevAlocayati / eSa caturtho bhaGgaH / tatrApratikuJcitamAlocayato vIpsA sAkalyena vyApyA bhavati / tato'yamartho niravazeSamAlocayataH sarvametadyadApannamaparAdhajAtaM, yadi vA kathamapi pratikuJcanA kRtA syAttataH pratikuJcanAniSpannaM, yacca guruNA sahAlocanAvelAyAM samAsanoccAsananiSpannaM yA cAlocanAkAle asamAcArI tanniSpannaM ca sakalametat svayamAtmanAM aparAdhakAriNA kRtaM svakRtaM sAhaNiyA iti saMhatya ekatra mIlayitvA yadi saMcayitaM prAyazcittasthAnamApannastataH SANmAsikaM prAyazcittaM dadyAt / yatpunaH SANmAsAtiriktaM tatsarvaM jhoSayet / atha mAsAdikaM prAyazcittamApannastatastadeva deyamiti, vAkyazeSaH / je eyAi ityAdi yaH sAdhuretayAnantaroditayA SANmAsikyA mAsikyAdikayA vA prasthApanAyAH prAkkRtasyAmaparAdhasya viSaye sthApanA prAyazcittadAnaprasthApanA tathA prasthApitaH prAyazcittakaraNe pravartito nirvizamAnastataH prAyazcittamupabhuJjAnaH kurvANa ityarthaH / yatpramAdato viSayakaSAyAdibhirvA pratisevate tatastasyAM pratisevanAyAM yatprAyazcittaM sevate tadapi kRtsnamanugrahakRtsnena niranugrahakRtsnena vA tatraiva pUrvaprasthApite prAyazcitte ArohayitavyaM syAt caDhApayitavyamityarthaH / eva saMkSepataH sUtrArthaH vyAsArthaM tu bhASyakAro vadan je bhikkhU ityAdi sUtrAvayavasya vyAkhyAnamatidezata Aha 1 | bhA. 537] je cciya suttivibhAsA hellisayaMmi vaNiyA esA / sacciya ihaMpineyA nANattaM ThavaNaparihAre / / vR yA caiSA sUtravibhASA je bhikkhU ityAdisUtrAvayavavyAkhyA ekakadvikakAdisaMyogopadarzanarUpA adhastanasUtre anantaroditasUtre varNitA / saiva ihApi asminnapi sUtre varNayitavyA yadi saiva varNayitavyAstataH ko vizeSaH ? tata Aha- nAnAtvaM pUrvasUtrAdvizeSaH sthApanAparihAre, / iyamaMtra bhAvanAadhastanasUtre parihAstapo noktamiha tu parihAratapo vibhAvyate iti; tatra yena vaktavyakrameNa parihAratapo vaktavyaM bhavati / tadvaktavyakramasaMsUcikAM dvAragAthAmAha [ bhA. 538 ] ko bhaMte pariyAo suttatthAbhiggaho tavo kammaM / kakkhaDamakakkhaDe vA suddhatave maMDavA donni / / Page #193 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 192 vyavahAra - chedasUtram-1-1/18 vR- prathamataH parihAratapo yogyatA parijJAnAya ko bhadanta tvamasIti pRcchA kartavyA / tadanantaraM parihAratapo yogyasya paryAyo vAcyaH / tataH sUtrArthI tadanantaramabhigrahastatastapaH karma tatra yadi tapasA karkazo bhavati / kimuktaM bhavati? karkaze tapasi sadA kRtAbhyAsatayA na karkazena tapasA paribhUyate / tataH parihAratapastasmai dIyate / itarasmiMstvakarkaze zuddhaM tapaH / atrArthe dvaumaNDapAveraNDazilAniSpannau dRSTAntau / eSa dvAragAthAsaMkSepArthaH |vyaasaarthN tupratidvAraM vivakSuH prathamataH pRcchAdvAraM vivRNoti / / |bhA.539] sagaNaMminasthipucchA, annagaNAAgataMtujaMjANe / annAyaM puna pucche parihAratavassa jogaTThA / / va-svagaNe svagaNasambandhini pRcchA uktasvarUpA vakSyamANA vA nAsti / svagaNavAstavyatayA paricitatvAt |anygnnaadpitu pizadvArthaH |scbhinnkrmtvaadtrsmbddhyte |aagtNyNjaanaati gItAdirUpamAkAraGgitadibhistasminnapinAstipRcchA |ajnyaatNpunH paragaNAdAgataMparihAratapasoyogyArthaM yogyo'yaM naveti parijJAnArthaM pRcchetkathamityAha-- [bhA.540] gIyamagItogItoaMhati kiMvatthukAsavasi joggo / avigIetti vabhaNie thiramathirataveyakayajoggo / / vR- sa prAyazcittasthAnaprApta AlocayitumupasthitaH pRcchayate kiM tvaM gIto gItArthaH / makAro lAkSaNikaH / agItogItArthaH / tatrayadibrUte ahaMgItogItArthaHtataH punarapipRcchayate-tvaMkiMvastviti / AcArya upAdhyAyo vRSabhAdibhirvA? tatrAnyatarasminkathitebhUyaH pRcchayate-kAsavasijogitti, kasya vAtapasastvamasiyogyaH / kimuktaM bhavati? kiMtapaH kartumutsahase,kasya vAtapasaH samarthaitipRcchanIya iti / athasa brUte-ahamavigIto na viziSTo gIto'gItArtha ityarthaH / tato'vigItaiti bhaNitena punaH pRcchati / thiramathiratti, kiM tvaM sthiro'sthiro vA ? tatra sthiro nAma dhRtisaMhananAbhyAM balavAn / tadviparIto'sthiraH / tatra yadibUyAdahamasthiraH tataH punarapi pRcchA kAryA / tave ya kayajogotti, tapasi kRtayogo nAma karkazatapobhiranekadhA bhAvitAtmA itarastu neti / tatra yadi tapasi kRtayogastatastasmai parihAratapo dIyateiti, itarasmaizuddhaM tapaH, gataM pRcchAdvAramadhunA paryAyadvAramAha-- [bhA.541) gihisAmanyatahA pariyAtoduviha hoinAyavvo / igutIsA vIsAyAjahanna ukkosa desuunaa|| vR- paryAyo bhavati dvidhA jJAtavyastadyathA-gRhe gRhaviSayaH janmata ArabhyetyarthaH / tathA zrAmaNye zrAmaNyaviSayaH zramaNabhAvapratipatterArabhyeti bhAvaH / iyamatra bhAvanA-dvividhaH paryAyastadyathAjanmaparyAyo dIkSAparyAyazca / igutIsA vIsA ya jahannati yathAsaMkhyena yojanA janmaparyAyo jaghanyata ekonatriMzadvarSANi vijJeyo dIkSAparyAyo viMzativarSANi, utkarSata ubhayatrApidezonA pUrvakoTI / uktaM ca- pariyAtoduviho-janmapariyAto dikkhapariyAto |janmapariyAtojahanneNaMiguNatIsaMvAsA / ukkoseNaM desUNApuvvakoDI dikkhApariyAtojahanneNaMvIsaMvAsoukkoseNaMdesUNApuvakoDIti / gataMparyAyadvAram sampratisUtrArthamAha dvAram[bhA.542] navamassa taIyavasthUjahannaukosa UNagA dasao / suttatthANiabhigahadavvAditatorayaNamAdI / / va-jaghanyataH sUtramarthazca yAvat navamasya pUrvasya tRtIyamAcAranAmakaM vastu utkarSato yAvadUnAni Page #194 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 1, mUlaM : 18, [bhA. 542 ] 193 kiJcinnayUnAni dazapUrvANi, paripUrNadazapUrvadharAdInAM parihAratapAdAnA yogAt / teSAM hi vAcanAdipaJcavidhasvAdhyAyavidhAnameva sarvottamaM karmanirjarAsthAnaM / gataM sUtrArthadvAramidAnImabhigrahadvAramAhaabhigraha-dravyAdi abhigrahA- dravyAdikAstadyathA dravyataH kSetrataH kAlatI bhAvatazca / tatra dravyAbhigrahA adya mayA kulmASA grAhyA yadi vA takrAdikamekaM dravyamiti / kSetrato'bhigrahA dehalImAkramyetyAdikAH / kAlato'bhigrahAstRtIyasyAM pauruSyAM / bhAvatomabhigrahA yadi hasantI rudantI vA bhikSAM dadAtItyevamAdikAH / gatamabhigrahadvAramadunA tapodvAramAha tapo rayaNamAdI tapo ratnAdikaM, padaikadezai padasamudAyopacArAtU ratnAvalyAdikaM AdizabdAtkanakAlimuktAvalisiMhavikrIDitAdi tapaH parigrahaH / evaM gItArthatvayathoktaparyAyasUtrArthAbhigrahakarkazatapaH karmalakSaNaguNasamUhayuktasya parihAratapo dIyate / etadguNavihInasya punaH zuddhaM tapo deyam / atra ziSya pRcchati [bhA. 543 ] eyaguNasaMjayassa ukiM kAraNadijae uparihAro / kamhA puna parihAro na dijae tavvihaNassa / / bU- bhagavan kiM kAraNametaranantaroditairgItArthatvAdibhirguNairyuktasya parihAraH parihAratapo dIyate / kasmAtpunastadvihInasya gItArthatvAdiguNavikalpasya parihAro na dIyate ? atrAcAryo dvau maNDapI dRSTAntIkaroti-zailamaNDapameNDamaNDapaMca / tathA cAha [ bhA. 544 ] mAi tataM chuDabhai selamaMDavena eraMDe / ubhayabaliyaMmi eyaM, parihAro dubbale suddho / / vR- zailamaye pASANabhaye maNDape yatkimapi mAti tatsarvaM chubhyate prakSipyate / tasya tAvatyapi prakSipte bhaGgAsambhavAt / eraNDe eraNDamaye punarmaNDape yanmAtina tatsarvaM prakSipyate bhaGgasambhavAt, kintu yAvatkSamate tAvat prakSipyate / evaM ubhayena dhRtyA zarIrasaMhananena ca balike baliSTe gItArthatvAdiguNayukte parihAraH parihAratapo dIyate / durbale dhRtyA saMhananena vA ubhayena vA balivihIne zuddhatapo dIyate / ete ca parihArazuddhatapasI tulyAyAmapyApattI puruSavizeSAzrayaNena dIyate / tathA cAha [bhA. 545] avisiThA AvattI suddhatave caiva tahaya parihAre / vatyuM puna AsajjA dijai iyaro vaiyaro vA / / bR zuddhatapasi dAtumiSTe parihAre ca aviziSTA tulyA ApattistathApi vastudhRtisaMhananasampannaM puruSavastu AsAdya apekSya itarat parihAratapo dIyate / dhRtisaMhananavihInaM punaH puruSavastu AsAdya itarat zuddhatapodIyate / kimuktaM bhavati / yadyapi dvAvapi janau tulyamApattisthAnamApannau tathApi yo dhRtisaMhananasampannastasmai parihAratapo deyamitarasmai tulyAyAmapyApattau zuddhatapaH / atra dRSTAntamAha[bhA. 546 / vamaNavireyaNamAI kakkhakiriyA jahAure vlie| kIrai na dubbalaMmI, aha vinaMtI bhave duviho / / bR- yadyapi dvAvapi puruSI sadRzarogAbhibhUtau tathApi tayormadhye ya AturaH zarIreNa balavAn tasmin * balike yathA vamana virecanAdikA karkazakriyA kriyate, na tu durbale tasmin yathA sahate tathA akarkazA kriyA kriyate / ahatti eSa dRSTAntastapasi dvividhe parihArazuddhatapolakSaNe / idamuktaM bhavati / ayamatropasaMhAro balavatyAture karkazakriyeva dhRtisaMhananasampanne parihAratapo dIyate, 2113 Page #195 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 194 vyavahAra -chadasUtram-1-1/18 balahInatvakarkazakriyevadhRtisaMhananavihInezuddhatapaiti, sampratiyebhyoniyamataHzuddhatapaH parihAratapo vAzuddhatapaH parihAratapoyogyApattisthAnApattautapo deyam / tatpratipAdanArthamAha[bhA.547J. suddhatavo ajANaMagayitthe dubbale asaMghayaNe / dhitibalieyasamannA gaeya savvesiMparihAro / / vR- parihAratapo yogye'pyApattisthAne samApatite AryANAmAryikANAM zuddhatapo deyamAryikANAM dhRtisaMhananadurbalatayApUrvo'nAdhigamAccaparihArAyogyatvAt / tathAyogItArthoyazcadhRtyAdurbalo rogAdinA vA anupacitadeho durbalo yazcAsaMhananaAdimAnAM trayANAM saMhanAnAmanyatamenApi saMhananena vikala etebhyo'pi sarvebhyo niyamataH zuddhatapo dAtavyamagItArthatvAdinA parihArAyogyatvAt yaH punaH dhRtyA baliko balavAn vajrakuDyasamAno yazcasamanvAgata-AdimAnAM trayANAM saMhananAnAmanyatamena saMhananena gItArthatvAdiguNezcayuktaetebhyaHsarvebhyo'piniyamataH parihAratapoyogyApattisthAnaprAptIparihAraH parihAra tapo deyaM / tasyAyaM vidhiH / Thavaijja ThavaittA yattena saha nAcaraNIyaM tat sthApanIyamucyate tatsakalagacchasamakSasthApayitvAkathaM sthApayitvaMtyata AhabhA.548] viussagojANaNaTThA,TharaNA tIesudosuThaviesu / agaDe nadIyarAyAdidruto bhIya Asatthe / / vR-parihAratapodAnAtprAkAdAveva kAyotsargaH kriyate |kmiti ceducyateguruH pUrvadibhimukha uttaradigabhimukho vAcarantI digabhimukhovA caityAnAMcAbhimukha evaM parihAratapasthopinavaraMgurovAmapArthe ISatpRSTatastaudvAvapibhaNataH parihAratavapavajAvaNaThAkaremikAussagaMniravasaggavattiAesaddhAe mehAe dhiiedhAraNAe jAvavosig2ami / paNavIsussAsakAlaMsubhagjhavasAyIcauvIsatthayaM vAciMtauMnamokkAraNa pAretA akkhaliyaM caTavIsatthayaM uccarati / atra ziSyaH prAha-mikarthameSa kAryAtsargaH kriyate? ucyate jANaNaTThA-sAdhUnAM parijJAnArthamathavAnirupasarganimittametaccAnantaragAthAyAM vakSyati, ThavaNati-kalpa sthitasya anupArihArikasyacasthApanA karttavyA, / tato dosuThaviesutti kalpasthiteanupArihArikeca sthApite sati sa pArihArikaH kadAcidbhIto bhaveta kathamahamAlApanAdiparivarjitaH sanH ugraM tapaH kariSyAmIti, tataevaMsabhItaH sannAzvAsayitavyaH / tatrAvaTa: kUponadIsaritrAjAca dRSTAntastathAhi / yathA ko'pyavaTe patitaH san bhayamagamat kathamuttariSyAmi tataH sa taTasthaiH AzvAsyate / mA bhaistvaM vayaMtvAmuttArayiSyAmaH / tathAcarajjuriyamAnItA vartateiti, / evamAzcAsitonirbhayaHsanasthairyavadhnAti / yadi punastaM pratyevamucyate 'mRta eSa varAko na etaM ko'pyuttArayiSyati tataH sa nirAzaH sannaMga nissahaM muktvA mriyate / tataHsayathA niyamataAzvAsanIyastathApArihAriko'pyAzvAsanIyaH, yathAvAko'pi nadyA anuznotasohyamAnobhavamAyAsIt / tataH sa taTasthairAzcAsyate / AzvAsitaH sansthAghAMprApnoti anAzvAsito nirAzobhayenaiva mriyate, yathA vA kasyacit rAjA ruSTaH tataH sabhIto nUnamahaMmArayiSye / tataH so'nyairAzvAsyate 'mAbhairvayaMrAjAnaM vijJApayiSyAmo, naca rAjA'panyAyaMkaroti' / evaM pArihArika AzvAsanIyaH, AzvAsanAdAnena ca tasmin bhIteAsamaMtAtsvasthejAte adhikRte tapasaH pratipattiH kriyate / samprati kAyotsargakaraNAya kAraNAntaramAha[bhA.549] . niruvasagaM nimittaMbhayajananaTThAe sesagANaMca / tassappaNo ya guruNo vasAhUe hoipaDivattI / / Page #196 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 1, mUlaM : 18, [ bhA. 549 ] 195 vR- kAyotsargakaraNamAdau nirupasarganimittaM nirupasargaM parihAratapaH samAptiM yAyAdityevamarthaM, tathA zeSANAM sAdhUnAM bhayajananArthaM / yathAmukamApattisthAnameSa prApta ityasmai mahAghoraM parihAratapo dAsyate, tasmAnnaitadApattisthAnaM sevanIyaM, kintu yatnatI rakSaNIyamiti / tataH kAyotsargakaraNAnantaraM tasya parihAratapaH pratipatturgurozca sAdhako'nukUle zubhe tithikaraNamuhUrtAdika zubhe tArAbale zubhe ca candrabale parihAratapasaH pratipattirbhavati / anyacca kAyotsargakaraNAnantaramAdAveva taM pArihArikamidaM gurubrUte[ bhA. 550 ] kappaTTito ahaMte, anuparihArIya esa te gIto / puvvaM kayaparihAro, tassAsitiyarovi daDhadeho / / vR yAvattava kalpaparihArasamAptistAvadahaM tava kalpasthitaH vandanavAcanAdiSu kalpabhAve sthito na tu parihAryaH, zeSAH punaH sAdhavaH parihAryAH / anyacca eSa sAdhurgIto gItArthaH pUrvaM kRtaparihAraH, kRtaparihAratvena sakalasAmAcArI jJAtA tavAnuparihArI yatra yatra bhikSAdinimittaM parihArI gacchati tatra tatra anu pazcAt pRSTato lagnaH san gacchatItyanugacchatItyanuparihArI athavA anuparihArItyapi zabdasaMskAraH / tatrAyamanvarthaH parihAriNo'Nu stokaM pratilekhanAdiSu sAhAyyaM karotItyaNuparihArI / tatra yadi pUrvaM kRtaparihAro'nuparihArI na labhyate / tatastasya asati abhAve itaro'pi akRtaparihAratayA api dRDhadeho dRDhasaMhanano gItArtho'nuparihArI sthApyate / evaM kalpasthitamanuparihAriNaM ca sthApayitvA sthApanA sthApanIyA / tAM ca sthApanAM sthApayannAcAryaH zeSasAdhUnidaM vakti / [ bhA. 551] esa tavaM paDivajaina kiMci Alavati mAya Alavaha / attavaciMtagassA vA ghAto bhena kAyavvo / / - + bR- AcAryaH samastamapi sabAlavRddhaM gacchmAmratrya brUte eSa sAdhu parihAratapaH pratipadyate / tataH kalpasthitireSA na kiJcitsAdhumitaraMvA AlApayati, vartamAnasamIpe vartamAnavadveti vacanato bhaviSyati vartamAnA tato'yamarthaH na kiJcidAlApayiSyati, mAca yUyamapienamAlApayatha, AlApaviSyatha / tathA Atmana eva kevalasyArtha bhaktAdilakSaNaM cintayati / na bAlAdInAM tathA kalpasAmAcArAdityAtmArthacintakaH / yadi vA AtmArtho nAma atIcAramalInasyAtmano yathoktena prAyazcittavidhinA niraticArakaraNaM vizodhanamityarthaH / taM cintayantItyAtmArthacintakaH / tasya bhe- bhavadbhiretaiH padairvyAghAto na kartavyaH / tAnyeva padAnyAha[ bhA. 552 ] 7 AlAvaNa paDipucchaNa pariyaTTANa vaMdanaga matte / paDilehaNa saMghADaga bhattadAna saMbhuMjaNA ceva / / vR- eSa na kiJcidapyAlApayiSyati, yuSmAbhirapyeSa nAlApayitavyaH / tathA sUtramarthamanyadvA kiJcideSa na yuSmAn prakSyati, yuSmAbhirapyeSa sUtrArthAdau na pRSTavyastathA yuSmAbhiH saha naiSa sUtramarthaM vA parivartayiSyati / nApi yuSmAbhiranena saha sUtrAdi parivartanIyaM / tathaiva kAlavelAdiSu yuSmAnnotthApayiSyati, yuSmAbhirapyeSa notthApayitavyastathA na vandanaM yuSmAkameSa kariSyati, nApi yuSmAbhiretasya kartavyam / tathA uccAraprasravaNakhelamAtrakANyeSa yuSmabhyaM na dAsyati, nApi yuSmAbhiretasmai dAtavyam / tathA na kiJcidupakaraNameSa yuSmAkaM pratilekhayiSyati / nApi yuSmAbhirupakaraNametasya pratilekhanIyaM / yathA naiva yuSmAkaM saGghATakabhAvaM yAsyati, na ca yuSmAbhiretasya saMghATakairbhavitavyam / tathAna yuSmabhyameSa bhaktaM pAnaM vA AnIya dAsyati, na ca yuSmAbhiretasyAnIya dAtavyam / tathA nAyaM yuSmAbhiH saha bhokSyate, Page #197 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 196 vyabahAra - chedasUtram-1. 118 nApi yuSmAbhiratena saha bhoktavyam / tathA kalpe samAcArAttasmAt AlApane pratipracchanne parivartana utthApane vandane vandanadApane mAtre uccAraprasravaNakhelamAtrakAnayane pratilekhane saGghATake saMghATakakaraNe bhaktadAne saMbhojane ca saha bhojanavipaye vyAghAto na kartavya iti sambandhaH / AlApanAdibhiyAdhAto nakAryaityarthaH / evametairdazabhiH padairgacchenasaparihRtaHso'pigacchametaiH padaiH pariharati, yadipunargacchavAsI etAni padAnyaticaratitata idaMprAyazcittam / [bhA.553] saMghADago ujAvaya lahuomAsodasaNha upayANa / lahugA yabhattapANe, saMbhojane hoMta anugghAyA / / vR- dazAnAM padAnAM madhye AlApanApadAdArabhya yAvadaSTamaM padaM saMghATakarUpaM tAvadekaikasmin pade'ticaryamANelaghukomAsaH prAyazcittaM, yadipunarbhaktaMpAnaMca gacchavAsinaHprayacchanti / tato bhaktadAnaM bhaktapAnadAnaviSayelaghukAzcatvArolaghumAsAH prAyazcittaM, saMbhojanesahabhojanebhavatyanurAtAH catvAro gurumAsA ityarthaH / sAmpratameteSveva padeSuparihAriNaH prAyazcittamAha[bhA.554] saMghADago ujAva ya gurumAso dasaNha upayANaM / bhattapAneya saMbhuMjaNeya parihAriMgegurugA / / vR-dazAnAM yadAnAmAlocanapadAdArabhyayAvatsaMghATakaH saMghATakapadaMtAvadeteSupadeSu aticaryamANeSu pratyekaM pratyekaM parihArika guruko mAsaH / yadi punargacchavAsibhyo bhaktapradAnaM karoti taiH saha bhuMkte vA tadA pratyekaM bhaktadAne saMbhojane ca prAyazcittaM gurukAzcatvAro gurumAsAH / yaH punaH kalpasthita sa idaM karoti[bhA.555] kitikammaMcapaDicchaipariNa paDipucchiyaM pise dei ! sociagurumuvaciTThaiudaMtamavi pucchitokahaie / / vR- kRtikarma vandanakaM tat yadi parihAriko dadAti tadA guruH pratIcchati / upalakSaNametat, AlocanamapipraticchatipariNyattipratyUSasi aparAhne caparijJAMpratyAkhyAnaMtasmai dadAti / tathA sUtrArthe yadivA pRcchatitataHpratipRcchAMca dadAti |so'picprihaariko gurumAcAryamAgacchantamabhyutthAnAdinA vinayenopatiSTate / udantaH zarIrasya ca vArttamAnikI vArtA tamapi guruNA pRSTaH san kathayati / evaM sthApanAyAM sthApitAyAM bhItasya pUrvoktaprakAraNAzvAsanAyAM ca kRtAyAM sa parihArikatapo voDhuM pravartate / tapovahaMzcaklamaMgatovIryAcAramanigRhayanyadyantatarAM kriyAMkartumasamarthobhavati, tadA anupArihArika: karoti tathA cAha[bhA.556] udvija nisIijA bhikkhaM hiMDejabhaMDayaM pehe / kuviyapiyabaMdhavassavakarei iyarovitusiNIo / / vR- yadyutthAtuM na zaknoti tato brUte uttiSThAmi tadanantaramanupArihArikaH samAgatyotthApayet tathA yadi niSIdanaM kartumasamarthastadA niSIdAmIti vacanAnantaraM satvaramAgatya niSIdayet / yacca bhikSAM gataH san kartuM na zaknoti tadapi bhikSAgrahaNAdikaM karoti / atha brUte bhikSA eva hiNDitusamarthaH / yadA bhikSAmanupArihArikaH kevalo hiNDeta evaM bhaNDakapratyupekSaNe'pi sAhAyyaM karoti / samastaMvA bhANDaka pratyupekSate / kathametatsarvaM karotItyata Aha kuvitetyAdi, yathAkopi kupita priya bAMdhavasyayatkaraNIyaMtatsarvaMtuSNIkaH karoti,evamitaropyanuparihArikastUSNIkaHsansarvaMkaroti, ataH para Aha. Page #198 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 197 uddezakaH 1, mUlaM : 18, [bhA. 557] [bhA.557] avasovarAyadaMDonaeyaevaM tu hoi pacchitaM / saMkarasarisavasagaDe bhaMDavavattheNa diluto / / vR-avasoityatra prathamAtRtIyArthe ArSatvAttato'yamarthaH-yathArAjadaNDo'vazyamavazenApivoDhavyaH, kimevamadhyavasAyaMkRtvAprAyazcittaMvoDhavyamutAnyadAlambanaM kRtvA? |sUrirAha-naevaM rAjyadaNDanyAyena voDhavyaM kiMtu caraNavizuddhinimittametat prAyazcittamityevamadhyavasAyena bhavati prAyazcittaM voDhavyam / athavA yathA rAjadaNDo'vazyamavazenApyuhyate yadi punarnetinohyate tataH zarIravinAzobhavati / evazabda evaMzabdAtparato draSTavyaH / evameva rAjadaNDanyAyenaivaprAyazcittamapyavazyaMbhavati voDhavyaM, |tdvhnaabhaave cAritrazarIravinAzApatteH, punasyAha-prabhUtaMprAyazcittasthAnamApannamuhyatAkiMstokamApanamuhyatena khalu kimapi tAvatA prAyazcittasthAnanApannena bhavati / atra AcAryaH prAha-saMkaretyAdi, pazcArdha saGkarastRNAdyavakarastena tathAsarSapAH pratItAH sarSapagrahaNaMpASANopalakSaNaMtato'yamarthaH-zakaTe pASANena maNDapesarSapaNa cAtra dRSTAntastathA hi-yathA sAraNyA kSetre pAyyamAne sAraNisrotasi tRNazUkamekaM tiryag lagnatai panItaMtannizrayA anyAnyapitRNazUkAnilagnAni tannizrayA prabhUtaH paMko lagnaH tataevaMtasmin srotasi ruddha kSetraM samastamapi zuSkam / evaM stokena stokenAzodhyamAne caraNakulyAnirodhe caraNakSetravinAzobhavati,tataevaM jJAtvAstokamapiprAyazcittasthAnamApannaMvoDhavyamiti, zakaTadRSTAntaH / tathA ekaH pASANaH zakaTe prakSiptaH sanApanItaH, anyaH prakSiptaH so'pinApanItaH / evaM prakSipyamANeSu prakSipyamANeSubhaviSyati |sko'pigriiyaanpaassaanno yasminprakSiptetacchakaTaMbhakSyati, evaMstokena stokenasamApannena prAyazcittasthAnenAzodhyamAnena kAlakrameNacAritrazakaTaM bhajyate / athavA anyathA zakaTadRSTAntabhAvanA zakaTe-ekaM dArubhagnaM tanna saMsthApitamevamanyadanyat bhagnaM tanna saMsthApitamiti sarvabhagnamevaMcAritrazakaTe'pyupasaMhArobhAvanIyaH / tathAeraNDamaNDape ekaHsarSapaHprakSiptaHsanApanItaH, anyaH prakSiptaH so'pi nApanItaH / evaM prakSipyamANeSu prakSipyamANeSu sarSapaSu bhaviSyati sarSapo yena prakSiptena so'lpIyAnegNDamaNDapobhajyate / evaMstokenApannenAzodhyamAnenakAlakrameNa cAritramaNDapo bhajyate, / vastradRSTAntaM bhAvanA, yathA-zuddhe vastre kardamabinduH patitaH, sana prakSAlitaH, anyaH patitaH so'pina prakSAlitaH, evaMpatatsukardamabinduSvaprakSAlyamAneSukAlakrameNasa tadvastraMkardamavarNasaMjAtam evaMtuzuddhacAritrastokAyAMstokAyAmApatitAyAmApattauprAyazcittenAzAdhyamAnAyAMkAlakrameNAcAritraM sarvathA bhavati / evaM dRSTAntaiH prAyazcattasya dAnakaraNeca prasAdhitepara Aha[bhA.558] anukaMpiyAyacattA ahavA sohI na vijae tesiN| . kappaTTagabhaMDIe diTuMto dhammayA suddho / / vR-tulyAyAmapyApattau yasya zuddhatapaH prayacchataH sa yuSmAbhiranukampitastadviSaye ca bhavatAmavazyaM rAgo'nyathetthamanukampAkaraNAnupapatteH yasya punaH parihAraM prayacchatasaparityaktaHkarkazatapodAnAttathA ca sati tasmin vyaktaM pradveSaH / athavA paralokamapekSya parihAratapasvI anukampitaH parihAratapodAnena taccaraNazuddhikaraNAt zuddhatapasvI ca parityaktaH zuddhatapasA taccAritrasya zuddhavabhAvAt / evaM vivakSAto dvAvapyanukampitI yadivA tyaktAviti, ahavAsohItyAdiathavA tayoH zodhiH sarvathAna vidyate |tthaa hi-yadi parihAratapasA zuddhistataH zuddhatapasvino nazuddhistasya parihAratapo'bhAvAt / athazuddhatapasA zuddhistarhi pArihArikasyayatparihAratapasaH karkazasyakara-tatsarvaMnirarthakaM |shuddhtpsaashuddhybhyupgtau Page #199 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 198 vyavahAra - chedasUtram-1-1/18 tenazuddhayabhAvAt |atraacaary Aha-kappaThThagetyAdi, kalpasthagA bAlAsteSAMbhaMDI maMtrI tayA dRSTAntastathA hi-kalpasthakagrahaNaM mahadupalakSaNaM, tena mahadgaMtryA dRSTAMta ityapi draSTavyam. iyamatrabhAvanA atra bAlakagaMtryA bRhatpuruSagaMtryAca dRSTAMtaH tathAhi DimbhA AtmIyayA gaMtryAkrIDantisvakAryaniSpattiMca sAdhayantinapunaH zaknuvantibRhatpuruSagaMtryA kAryakartuM, tathA bRhatpuruSANAmapiAtmIyayAbRhadgantryA kAryaM kurvanti / na DimbhakadgaMathaDimbhakagaMtryA kurvantitato bhUyAnpalimanthadoSonacAbhilaSitasya kAryasya paripUrNA siddhiH / atra bRhadgaMtryA bhArastasyAmAropyate tarhi sA bhajyate mUlata eva kAryaM na zuddhayati / evaM zuddhatapasvinAM zuddhatapasA zuddhirbhavati parihAratapasvinAM ca parihAratapasA, yadi punaH zuddhatapasvinAM parihAratapa Aropyate tatastatra teSAM zaktyabhAvAt mUlata eva bhraMzaH, athavA parihAratapasvinAMzuddhatapasa Aropastarhi caraNazuddhayabhAvastAvatA teSAMcaraNazuddhayayogAt |ath kathaM zuddhatapasvI parihAratapasvI ca svasvatapasA zuddhayati nAnyena tata Aha-dhammayA zuddho iha zuddhatapasvI parihAratapasvI vA zuddho bhavati / dhammayA strItvaM prAkRtatvAt / dharmeNa svazaktilakSaNena svabhAvena, / tata evamevazuddhirnAnyathA / etadeva spsstttrNbhaavyti| [bhA.559] jo jaMkAuMsamattho,sotena visujjhae asaDhabhAvo / gRhiyabalo na sujjhai, dhammasahAyottiegaLaM / ! vR-yaHsAdhuryatzuddhatapaH parihAratapovAkartuMsamarthaHsasAdhurazaThabhAvaHsvavIryapratimAyAmakurvANaH svadharmavyavasthitatvAttena tapasA zuddhayati, / yaH punahitabalaH svavIryanigRhati, sa na zuddhayati svadharmagRhanAt |dhrmsvbhaaviti dvayamapyekArthaM / etena dharmayAzuddhoiti dharmazabdasyaparyAyeNavyAkhyA kRtA pAdatrayeNatvAdimena tatvata iti / athazuddhatapaH parihAratapasoH katarat karkazaM tapaH sUrizaha[bhA.560] AlavaNAdI upayA suddhatave asthi kakkhaDo na bhave / iyaraMmi utenasthi kakkhaDao tena so hoi / / vR- yasmAtzuddhatapasi dazApyAlApanAdIni padAni santi tena kAraNena tattapaH karkazaM na bhavati, / itarasmiMstu parihAratapasi yasmAttAnyAlApanAdIni padAni na santi, teSA pUrvameva sakalagacchasamakSa sthApitatvAttena sadbhavatikarkazamiti / yaH punastapaH kAlo yacca tapaH karaNaMtat dvayorapitulyam / [bhA.561] tamhA UkappaTThiyaM anuparihAriMca toThaveUNaM / kajaM veyAvacaM kiccaM taM vejjavaccaM tu / / vR- yasmAdevaM parihAratapaHsthitiH tasmAtkalpasthitam anuparihArakaM ca sthApayet, sthApayitvA ca tautadanaMtaraMsamApannaMparahiratapovoDhavyaM,taccApanaparihAratapaH prapannasyatAbhyAMkalpasthitAnupArahirikAbhyAM sthApitAbhyAM karaNijjaM veyAvaccamiti sUtrapadametadevAnuvadati kAryaM vaiyAvRtyaM etadeva vyAcaSTe, kRtyaM karaNIyaM, tatsvocitaMtAbhyAM vaiyAvRtyaM / atha kiMtatvaiyAvRtyaM yattAbhyAM kartavyamityata Aha[bhA.562] vayAvaccetivihe, appANaMmi ya pare tadubhaeya / anusiTThi uvAlaMbhe, uggahe ceva tivihammi !! vR-vaivAvRtyaM trividhaM, tadyathA-anuziSTirupAlambho'nugrahazca / trividhe'pyasmin vaiyAvRtye pratyeka trayo bhedAstadyathA-anuziSTirAtmani AtmaviSayA, parasmin paraviSayA, tadubhayasmin ubhayaviSayA / AtmaparatadubhayaviSayA ityarthaH / evamupAlambhopagrahAvapipratyekamAtmaparatadubhayaviSayaubhAvayitavyau / Page #200 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 1, mUlaM: 18, [bhA. 562] 199 tatra upadezapraTAnamanuziSTiH, stutikaraNaM vA anuziSTiH / tatra yat AtmAnamAtmanA anuzAsti sA AtmAnuziSTiH / yatpunaH parasya pareNacAnuzAsanaMsAparAnuziSTiH / tatrodAharaNam-campAyAMnagaryAM subhadrA sA hi sarvairapi nAgarikajanairanuziSTA / yathA-dhanyAsi tvaM, kRtapuNyAsi tvamiti, / yatpunarAtmAnaM paraM cAnuzAsti, sA ubhayAnuziSTiH / tathA anAcAre kRte sati yat sAnunayopadezadAnameSa upAlambhaH / so'pi trividhastadyathA-Atmani pare tadubhaye ca / tatrayadAtmAnamAtmanevopAlabhate / yathA tvayedaM kRtaM tasmAt samyak sahasveti sa AtmopAlambhaH / pareNAcAryAdinA yadupAlambhanaM sa paropAlambhaH / tatrodAharaNaM-mRgAvatirdevI sAhiAryacandanayA akAlacAriNIti kRtvA upAlabdhA / ubhayopAlambhano nAma yatpunaH prathamata AtmAnamAtmanopAlabhate pazcAdAcAryAdinA pareNopAlabhyate, / yadi vA guruNopAlabhyamAnastat guruvacanaM samyak pratipAdyamAnaM pratyuccarati, / eSaubhayopAlambhaH / tathA upagrahaNamupagrahaH upaSTaMbhakaraNamityarthaH / so'pitrividhastadyathA, AtmopagrahaH paropagrahaubhayopagrahazca / tatra yadAtmana upaSTambhakaraNaM, sa AtmopagrahaH / yatpunaH paramupagRhNAti sa paropagrahaH / AtmanaH parasya copaSTambhakaraNamubhayopagrahaH / upagrahazca svarUpatodvidhA-dravyato bhAvatazca / atra caturbhaGgikA-dravyato nAmaika upagraho nabhAvataH, [bhAvata ekona dravyataH / eko dravyato bhAvato'pi |eko na dravyato nApi bhAvataH / atra caturthobhaGgaH zUnyaH / tRtIyabhaGge udAharaNamAcAryaH tathA uktAneva dRSTAntAnupadarzayati[bhA.563] anusaThThIe subhaddA uvAlaMbhaMmiya migAvatI devI / Ayario dosuuvAgaho yasavvattha vAyario / / vR- anuziSTau parAnuziSTAvudAharaNaM subhadrA, upAlaMbhaM paropAlaMbhe udAharaNaM mRgAvatirdevI / ete ca dva'pyudAharaNeprAgevabhAvite / parasyadravyabhAvayorviSeya upagrahe udAharaNamAcAryaH / sahi dravyamannapAnAdi dApayati, bhAvataH pratipRcchAdikaM karoti / athavA dosu udaggaheyatti yadvayoH pArihArikAnupArihArikayorupagrahe AcAryo vartate tasmAt paropagrahe AcArya udAharaNaM / athavA sarvatra anuziSTau upAlambhe upagrahe ca udAharaNamAcAryaH / yataH sa pArihArikarayAnupArihArikasya samastasyApi gacchatyAnuziSTyAdIni karotIti |smprti trividhAmapyunaziSTiMbhAvayati.. [bhA.564] daMDasulabhaMmiloe, mA amatikuNasudaMDitomitti / esa dulahohudaMDo, bhavadaMDanivAraojIva / / [bhA.565 avi pahu visohiote, appAnAyAramailiojIva | appapare ubhae anusaThThIthuitiegaTThA / / / vR- daNDaH sulabho yatrAsau daNDasulabhastasmin loke / e jIva mA evaMrUpAmamatiM kumatiM kuryAH yathAhamAcAryeNa prAyazcittadAnato daNDito'smIti yata eSa prAyazcittadAnarUpodaNDo durlabhaH / kasmAt durlabhaityAha-bhavadaNDanivArakaH nimittakAraNahetuSusarvAsAM vibhaktInAMprAyodarzanamitinyAyAt |heto. prathamA / tato'yamarthaH-yata eSadaNDo bhavaeva saMsAraeva duHsahaHduHkhAtmakatvAt daNDIbhavadaNDastasya nivArako bhavadaNDanivArakaH tasmAt durlabhaH api ca ha nizcitaM he jIva te AtmA anAcAramalinaH prAyazcittapratipattyA vizodhito bhavati, / tasmAtna daNDito'smItibuddhirAtmani paribhAvayitavyA / kintUpakRto'hamanupakRtaparahitakAribhirAcAriticintanIyamiti / evamamunollekhenaAtmani parasmin ubhayasmiMzcAnuziSTiranugantavyA / Atmani sAkSAdiyamuktA etadanusAreNa parasminnubhayasminnapi ca sA Page #201 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra - chaMdasUtram-1-1/18 pratipattavyeti bhAvaH / anuziSTistutirityeko'rtho'trApizabda: sAmarthyAdramyate / etAvapi dvI zabdAvekAau~ / kimuktaM bhavati ? anuziSTiH stutirityapi draSTavyamiti / sampratyAtmIpAlaM bhollekhaM darzayatibhA.566] tumaeceva kayamiNaMnasuddhagArisa dijjaedaMDo / iha mukkovina muccai parattha iha houvAlaMbho / / vR- tvayaiva svayaM kRtamidaM prAyazcittasthAnaM tasmAnna kasyApyupari anyathAbhAvaH kalpanIyaH na khalu zuddhakAriNo loke'pidaNDo dIyate / kiMcayadi iha bhave kathamapyAcAryeNaiva mevamucyate tathApi iha bhave mukto'pi paratraparaloke namucyate / tasmAtpramAdApannaMprAyazcittamavazyaM guNavRddhayA karttavyaM iti iha eSa bhavatyupAlambhaH / eSa AtmopAlambhaH / etadanusAraNaparopAlambhaubhayopAlambho'pibhAvanIyaH / samprati paropagrahe yaduktaM Ayarito dosuvaggahe ya' ititat vyAkhyAnayatibhA.567] davvaNayabhAveNaya uvayAho davya anpaanaaii| bhAve paDipucchAI, karatijaMvA gilANassa / / vR- upagraho dvividho-dravyeNa bhAvena ca / tatra davve iti tRtIyArthe saptamI / dravyeNopagrahaH kalpasthito'nupArihArikovA'samarthasya sato'nnapAnAdyAnIyadadAti bhAve bhAvanopagraho yatsUtre'rthe vA pratipRcchAdi karoti / athavA yat glAnasya kriyate samAdhAnotpAdanameSa bhAvopagrahaH adhunA dosu uvaggahe ya ityasya vyAkhyAnAntaramAha-- |bhA.568] parihArAnuparihArIduviheNa uvagaheNaAyario / uvageNhai savvaM vA, sabAlavuDDAulaMgacchaM / / vR- pArihArikamanupArihArikaM ca etau dvAvapi dvividhena dravyarUpeNa bhAvarUpeNa copagraheNAcArya upagRhNAti, upaSTabhAti |ttH paropagraha AcArya udAharaNam ! 'savvatthavAyario' ityasya vyAkhyAnamAhasavvaM vA ityAdi vAzabdaH pUrvArdoktapakSApekSayA pakSAntarasUcane sarvaM pArihArikamanupArihArikaM sa bAlavRddhAkulaMcagacchamAcAryo dravyatobhAvatazcopagRhNAti, tataH sarvatrasamaste'pigaccheAcArya upagrahe vartate / tasmAtparopagrahe sa udAharaNaM atraiva vyAkhyAnAntaramAha[bhA.569) ahavAnusa? vA laMbhuvaggAhe kuNati tinni vi guruse| savvasa vigacchassa anusaThThAINi sokuNati / ! vR- athaveti prakArAntare anuziSTi upAlambha upagrahAn trInapi gururAcAryaH se tasya pArihArikasya yathAyogakaroti / na kevalaMpArihArikasya yathAyogakarotikintusarvasyApigacchasya anuziSTyAdIni trINyapisa AcAryaH karoti / atraziSyaH prAha|bhA.570] . Ayario kerisao, iha loge kairiso va paraloe / ihaloe asAraNio, paraloe phuiM bhaNaMtou / / vR-yaeSa upagRhakRta AcAryastamevajJAtumicchAmi kIdRzaH khalvAcAryaihaloke hitakArI kIdRzaH paraloke iti sUrirAha-caturvidhaH sAmAnyenAcAryaH / tadyathA-ihaloke hito nAmaiko na paralokahitaH 1, paralokahito nehalokahitaH 2 ihalokahito'piparalokahito'pi3, naihalokahito nApi paralokahitaH 4|ttr prathamadvitIyabhaMgavyAkhyAnamAha-'ihalAe' ityAdi / tatrayAMvastrapAtrabhaktapAnAdikaM samastamapi Page #202 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 201 uddezaka : 1, mUlaM : 18. [bhA. 570] sAdhUnAM pUrayati na punaH saMyame sIdataH sArayati so'sAraNikaH sAraNArahito ihalokahitA na paraloka / eSA prathamabhaMgabhAvanA / yaH punaH saMyamabhogeSu pramAdyatAM sAraNAM karAti na ca vastrapAtrabhaktapAnAdikaM prayacchati,sa kevalaM sphuTaMbhaNanbruvANaH paraloke hito na ihaloke iti sAmarthyAnagamyate, |essaa dvitIyabhaGgabhAvA / tRtIyacaturthabhaGgabhAvanAtasvayaMbhAvanIyA |saacaivm-yovstrpaatrbhktpaanaadikNsmstmpi sAdhUnAMpUrayatisaMyamayogeSucasIdataHsArayatisaihaloke hitaH paraloke cahitaH / caturtha ubhayarahitaH / atra para Aha-'nanu yo bhadrasvabhAvatayA na sArayati vastrapAtrabhaktAdikaM tu samastamApUrayati sa eva samIcInIyaH punaH kharaparuSaMbruvANazcaNDarudrAcAryaivasArayatinasamIcIno'samAdhyutpAdakatvAttatrAha - [bhA.571] jIhANa vilihaMto nabhaddatojatthasAraNA nasthi / daMDenavitADato sabhaddato sAraNAjattha / / vR-yatranAmasaMyamayogeSusIdatAMsAraNAnAsti,saAcAryojIhvayAvilihanmadhuravacobhirAnandayan upalakSaNametat vastrapAtrAdikaM ca pUrayan na bhadrako na samIcInaH, paralokApAyeSu pAtanAt / yatra punaH sIdatAM sAdhanAM samyaka sAraNAsaMyamayogeSu pravartanA samastisa AcAryo daNDenApi tADayana bhadraka: ekAntasamIcInaH sakalasAMsArikApAyebhyaH paritrANakaraNAt / athasAraNAmakurvA! jihvayA vilihanu kasmAnna samIcIna ityatrAha[bhA.572) jahasaraNamuvagayANaMjIviyavavarovaNaM naro kuNai / evaM sAraNiyANaM Avarito asAraogacche / / vR-yathAko'pinaraekAntenAhitakArI zaraNamupagatAnAMjIvitavyaparopaNaMkaroti evaM sAdhUnAmapi sAraNamupagatAnAM sAraNIyAnAM saMyamayogeSu pramAdavyAvarttanenA pravartanIyAnAmAcAryo'sArako gacchaM bhAvanIyaH / so'pi zaraNopagataziro nikartaka iva ekAntenAhitakArIti bhAvaH zaraNamupagatAnAM saMsArApArapArAvAre niranukampaM prakSepaNAt sa ca tAdRza iha paralokahitArthinA parityAjyaH / yastu kharaparupabhaNanenApi saMyamayogeSu sIdataH sArayati saMsAranistArakatvAdekAntenAzrayaNIyaH / tatastRtIyabhaGgavartI AcAryaH parihArikasyAnuziSTayAditrividhaM karotikArayati anumanyateca / [bhA.573] evaMcakIramANe anusaTThAiMmiveyavacceu / koviyapaDisevijjA se viyakasiNe'ruheyavve / / . vR- evamapiyathAgamamanantaroditenApi prakAreNaanuziSTayAdau trividhe vaivAvRtye kriyamANe ko'pi pratisevitaprAyazcittasthAnamApadyate itibhAvaH |seviy kasiNeruheyavve iti tadapikRtsnamAropavitavyaM / kRtsnaM nAma nikhazeSam / etena 'Thavie vipaDisevittA sevi kasiNe ttattheva Aruhiyavve siyA iti sUtrapadaM vyAkhyAtaM |kRtsnmityuktN tatra kRtsnaprarUpaNArthamAha[bhA.574] paDisevaNAya saMcaya AruvaNa anuggahe yabodhavye | anugghAya niravasesaMkasiNaM puna chavvihaM hoi / / [bhA.575] pAraMciyamAsIyaM chammAsArUvaNa chaddiNagaehiM / kAlaguruniraMtaraMvA, anunamahiyaM bhavecchadraM / / vR- anayothiyoryathAsaGghayena padayojanA / sA caivaM-kRtsnaM punaH zabdA vAkyabhedArthaH / sa ca vAkyabhedaevaMvaiyAvRtye kriyamANepratisevetatatastatkRtsnamAropayet / tatpunaH kRtsnaMSaDvidhaMSaTprakAra EM Page #203 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 202 vyavahAra - chaMTasUtram-1-1/18 bhavati / tadyathA-pratisevaneti pratisevanA kRtsnamevaM saMcayakRtsnamAropaNAkRtsnaM anugrahakRtsnamanudyAtaM kRtsnaM niravazeSaM kRtsnamiti / tatra pratisevanAkRtsnaM / tataH parasyAnyasya pratisevanAsthAnasyAsambhavAt / saJcayakRtsnamazItaMmAsazataM / tataH parasya saMcayasyAbhAvAt AropaNAkRtsnaMSANmAsikaM, / tataH parasya bhagavatovardhamAnasvAminaH tIrthe AropaNasyAbhAvAt, anugrahakRtsnaM yat SaNNAM mAsAnAmAropitaM SaT divasA gatAstadanantaramanyat SaNmAsAn ApannastatI yat avyUDhaM tatsamastaMjhoSitaM pazcAt yadanyat SANmAsikamApannaM tadvahati, tathA cAha- 'chaddiNagahiehiM ti, atra tRtIyA saptamyarthe pUrvaSaNmAsasambandhiSu SaTsu dineSu gateSu yadanyat SANmAsikamAropitamuhyate / atra yasmAt paJcamAsAzcaturviMzatidivasAzcAropitAstata etadanugrahakRtsnamanugrahakRtsnagrahaNena niranugrahakRtsnamapi sUcitaM draSTavyaM / tatraivaM bhAvanIyaMSaNmAse pratisthApite paJcamAsAzcaturviMzatidivasAzca vyUDhAstadanantaramanyat SANmAsikamApannastataH tadvahati / pUrvaSaNmAsasya SaT divasA jhoSitAH anudghAtakRtsnaM yat kAlaguru yathA mAsagurukAdi athavA nirantaraM dAnamanudghAtakRtsnaM / atra mAsalaghukAdyapi nirantaraM dIyamAnamanudghAtamavasAtavyaM / yadi vA anudghAtaM trividhaM tadyathA- kAlagurutapoguru ubhayaguruca / tatra kAlagurunAma yat grISmAdau karkaze kAle dIyate / tapoguru yadaSTamAdi dIyate niraMtaraM vA ubhayaguru yat grISmAdau kAle nirantaraM ca dAnaM niravazeSaM kRtsnaM nAma yadApannaM tatsarvamanyUnamanatiriktaM dIyate / athAtra katamena kRtsnenAropayitavyaM / ucyate[ bhA. 576 ] eto samArohejA anuggahaka siNeNa cinnasaMsaMmi AlovaNaM suNettA parisajjAyaM ca vinAya || - etto iti, prAkRtazailIvazAt SaSTyarthe paJcamI / amISAM SaNAM kRtsnAnAM madhye anugrahakRtsnena prAgAropitasya cIrNe zeSe cIrNazepeSu divaseSu Aropayet / kiM kRtvA anugrahakRtsnaMnApayet ityata AhaAlocanAM hA duSTa kRtamityAdi nindan puraHsaraM zrutvA AkarNya tathA puruSajAtaM dhRtisaMhananAbhyAM durbalaM vijJAya | iyamatra bhAvanA - yadi paNmAsApanno dhRtisaMhananAbhyAM ca durbalastataste anugrahakRtsnena dIyante / atha tIvrAdhyavasAyena pratisevitaM rAgadveSAdhyavasAyakaluSitena vAlocitaM dhRtisaMhananAbhyAM ca na durbalastataste niranugrahakRtsnenAropyante SaTsu divaseSu zeSeSu tadanyat pANmAsikamAropyate itibhAvaH / samprati pratisevanAlocanAviSayAcaturbhagikAkhaNDasUtraM puvvaM paDiseviyamityAdi vyAkhyAnayatipuvvAnupuvvi duvihA, paDisebaNAe taheva Aloe / bhA. 577] paDisevaNa AloyaNapucvaM pacchAva caubhaMgI / / bU- sUtre pUrvamiti pardaikadeze padasamudAyopacArAt pUrvAnupUrvIti pratipattavyam / pUrvAnupUrvIti pratipattavyam / pUrvAnupUrvI nAma anuparipATiH sA dvidhA / tadyathA pratisevane tathaiva Aloce AlocanAyAM tatra pratisevane AlocanAyAM ca pUrvaM pazcAditi padAbhyAM caturbhaGgI / sA ca yathA sUtre tathA uccArayitavyA paraM sUtre pUrvazabdaH paJcAcchabdazca sAkSAdupAttaH / pUrvazabdazca pUrvAnupUrvIvAcakaH / pazcAcchabdazca pazcAdanupUrvyAbhidhAyI / tata evaM bhaGgoccAraNaM draSTavyam / pUvAnupUrvyA pratisevitaM pUrvAnupUrvvA Alocitam 1, pUrvAnupUrvyA pratisaMvitaM paJcAdanupUrvyA Alocitam, pazcAdAnupUrvyA pratisevitaM pUrvAnupUrvvA AlocitaM 3, paJcAdAnupUvyA pratisevitaM pazcAdAnupUrvyA AlocitaM 4 / caturbhaGgI bhAvanArthamevAhapuvvAnupuvi paDhamo, vivarIe biiya taiyaegurugo / AyariyakAraNA vA pacchA pacchAvasuNou ! / ( bhA. 578) Page #204 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 1, mUlaM : 18, [bhA. 578 ] 203 vR- yA pUrvAnupUrvI pratisevanAyAmAlocanAyAM ca eSa prathamo bhaGgaH / asya tviyaM bhAvanA / gItArthaH kAraNe samutpanne sati laghuguruparyAlocanApurassaraM laghugurupaJcakAdi yatanayA pratisevate eSA pratisevanAnupUrvI / tadanantaraM gurusakAze vat yathA pratisevitaMtatathaivAlocayati- eSA AlocanAnupUrvI vivarIe biiya taiyatti yathAkramamanuttarapUrvayoH padayorviparItabhAvapradhAno'yaM nirdezaH vaiparItye dvitIyatRtIyabhaGga pUrvAnupUrvvA pratisevitaM pazcAdAnupUrvyA Alocitamiti dvitIyaH / paJcAdAnupUrvyA pratisevitaM pUrvAnupUrvyA Alocitamiti tRtIya iti bhAvaH / tatreyaM dvitIyabhaGgabhAvanA pUrvaM laghuguruparyAlocanena laghugurumAsAdikrameNa yatanayA pratisevitaM tadanantaraM tathAvidhakAraNItpattau laghugurupaJcakAdi AlocanAvelAyAM tu prathamato laghugurupaJcakAdi kathayati, pazcAt mAsAdi / kasmAdevaM kathayatIti cet ? ucyate- AzaGkAsambhavAt / tathA yadi pUrvamAsAdi kathayiSyAmi tasmAt paJcakAdi tata evaM gurUNAM citte sthAsyati / yathA eSo'yatanayA pratisevI kathamanyathA yatastato mAsAdi prathamataH prtisNvitmaan| tato'yatanAniSpannaM ca dve prAyazcitte mahyaM dadyuriti pUrvAnupUrvyApratisevate pazcAdAnupUrvyA Alocayati tRtIyabhaGge tviyaM bhAvanA pUrvaM gurulAghavacintA vikalatayA prathamato gurumAsAdIni pratisevitAni tadanantaraM gurupaJcakAdIni / AlocanAvelAyAM tu pUrvaM laghupaJcakAdIni kathayati, tadanantaraM gurumAsikAdIni mA mahyamayatanayA pratisevanAkArIti jJAtvA ayatanAniSpannaM pratisevanA niSpannaM ceti prAyazcittadvayaM dadyuriti buddhayA athavA evamAlocayantaM zrutvA guravo jJAsyanti / yathA eSa mahAnubhAvI yatanayA pratisaMvitavAn tato na prAyazcittabhAgiti mahyaM prAyazcittaM dAsyanti alpaM vA dAsyanti / tato dvitIyabhaGge ca yathApannaM taddIyate / mAyAM ca kRtavAniti mAyAniSpanno guruka iti gurumAso 'dhiko dIyate / athavA pacchA paDiseviyaM puvvaM Aloiyamityatra na pUrvazabdaH pUrvAnupUrvAbhidhAyI / nApi pazcAcchabdaH paJcAdAnupUrvIvAcakaH, kintu prasiddhArthapratipAdako jJeyaH / tato'yamarthaH pazcAtpratisevite pUrvaM prAk Alocayati / eSa bhaGgaH kathaM saMbhavatIti cet te Ahu:'AyariyakAraNA vA' iti / vA zabdastRtIyabhaGgasya prakArAntaratAvyAkhyApanArthaH / AcAryakAraNAt / upalakSaNametat / pazcAt pratisevate pUrva mAlocayati / iyamatra bhAvanA AcAryadikAraNato'nyagrAmaM gantumanA yadi vA kAraNAntare samutpanne sati vikRtimAhArayitukAma AcArya vijJapayati / - ' icchAmi bhadanta yuSmAbhiranujJAtaH san etena kAraNena amukAM vikRtimetAvantaM kAlamAhArayitumiti / evaM pUrvamAlocanA pazcAt pratisevanopajAyate / athavAyaM tRtIyo bhaGgaH zUnya eva draSTavyaH / tathAnujJAyAmapi kRtAyAM pratisevanAnantaraM bhUya AlocanAt / tathA cAha-paMcchAvasunnotti, pazcAt pratisevanApUrvamAlocaneti zUnya eva bhaGgasturevakArArthaH / tatra yaduktaM puvvANupucciM paDhamo ityasya vyAkhyAnamAhapacchitta'nupuvIe jayaNApaDi sevaNAe anupuvI / (bhA. 579) emeva vigaDaNAra bitiyataiya mAiNI gurugI / / vR-garulaghuparyAlocanayA prAyazcittAnupUrvyA prAyazcittAnuparipATyA gurulaghupaJcakAdikrameNetyarthaH / yatyatanayA pratisevitameSA pratisevanAyAmanupUrvI evameva vathaiva pratisevitavAn tathaiva vat Alocayati / eSA vikaTanAyAmAlaconAyAmanupUrvI dvitIyatRtIyabhaMgayoH / punaryadApannaM tAvanniyamato dIyate, kevalaM mAyino mAyAvinsatau bhaGgaviti dvayorapi bhaGgayoradhiko gurumAsA dIyate / sAmpratamanayoreva bhaGgayorbhAvanAmAha Page #205 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 204 vyavahAra - chedasUtram-1. 1/18 bhA.580] puvvaM gurUNipaDiseviUNa pacchA lahUNisevittA / laghue puvvaMkahayatimA medo dijjapacchitte / / dR-atra dvitIyabhaGgabhAvanAyAMguruzabdAbRhadabhidhAyI, laghuzabdo'lpavAcakaH / tato'yamarthaH-pUrva gurUNi mAsalaghukAdIni pratisevya pazcAt laghUni laghupaJcakAdIni pratisevate / pratisevya ca tadanantaramAlocanAvelAyAMpUrvaMlaghukAnilaghupaJcakAdInikathayatipazcAtmAsalaghukAdIni / kasmAdevaM kathayatIti cedata Aha-'mA me' ityAdi / pUrvamAsalaghukAdikathane avatanayA pratisevitvaM me guruNA vijJAyeta / tato dve prAyazcitte gururdadyAt / ayatanAniSpannaM pratisevanAniSpannaM ca / tasmAt mAme dve prAyazcitte dadyAditi pUrva laghupaJcakAdi kathayati / tRtIyabhaGgabhAvanAyAM tviyaM bhAvanA-guruladhuparyAlocanAmantareNa gurUNi mAsagurukAdIni pratisevya pazcAt laghUni laghupaJcakAdIni pratisevate / pratisevyaca pUrvaM ladhukAni laghupaJcakAdInikathayati |pshcaat gurumAsAdevaM kathayatIti cedatra Aha-mA me ityAdi pUrvavat / athaveyaMtRtIyabhaGgavizeSatobhAvanA. [bhA.581] ahavA jaya paDisevitti nava dAhitimajhapacchittaM / iya domajjhimabhaMgA caramo puna paDhamasarisou / / vR-athavetiprakArAntareyatyatanayA pratisevIpratisevanAkArItijJAtvAnaiva mamadAsyaMtiprAyazcittaM, upalakSaNametat / svalpaMvAdAsyantiprAyazcittamiti hetoruktena prakAreNakathayati / tataiti evamamunA prakAreNa dvau madhyamabhaGgo dvitIyatRtIyabhaGgau mAyAvina iti zeSaH / caramaH punarbhaGgaH pazcAdAnupUrvyA pratisevitaM pazcAdAnupUrvyAlocitamityevaMrUpaH prathamasadRzaH / yathA prathame bhaGge yathaiva pratisevanA tathaivAlocanetyamAyAvinaH sa bhaGgaH / tathA caramabhaGge'pi pratisevanAkramaNAlocanA na mAyAvazato'nyathetyeSopyamAyina evetiprathamasazazcacaramabhaGgaH / tadevaM yataH prathamacaramabhaGgAvamAyAvinodvitIyatRtIyabhaGgo pratikuJcanAyAmataH pratikuJcanA'pratikuJcanAviSayacaturbhaGgI sUtrakhaNDaM apaliuJciyaM ityAdi / tadvyAkhyAnArthamAha / / [bhA.582] paliuMcaNacaubhaMgo vAhe goNIya paDhamatosuddho / taMcevayamaccharite sahasA paliuMcamANeu / / vR-pratikuJcanamadhikRtya pratiSedhApratiSedhAbhyAM caturbhaGgI gAthAyAM puMstvanirdezaH prAkRtvAt |saa cacaturbhaGgI yathAsUtreNatathoccAraNIyA / tadyathAapratikuJcitepratikuJcitaM 1, apratikuJcitepratikucitaM 2,pratikuJciteapratikuJcitaM3,pratikuJcitepratikuJcitaM4 |asyAMcaturbhaDyAMvyAdhogoNIca zabdAta bhikSukI cadRSTAntaH / tatravyAdhadRSTAnto'yam-jahA kovivAho kassaiIsarassa kavavittItomaMsaMuvanei annayA sovAho maMsaMsuMdaraM ghettuMIsarasamIvaMsaMpaTTitociMteiyaimassa savvaMmasaMdAyavvaMtipattoIsarasamIvaM tena AbhaTTho svAgataM susvAgataM uvavisAhitti vAhaNaM tuTaNaM savvaM maMsaM dinnaM / evaM kovi sAvarAhI AloiukAmA AyariyassagAsaM dvito ciMteiya suhamabAvarA savve aiyArA mae AloiyavvA iti patto AyariyasamIvaM / AyarieNaM suTu ADhAitto dhanosi tumaM, saMpugnosi tumaM, na dukkaraM jaM paDisevijai taM dukkaraM jaM sammaM Aloijai / tIta tuTTeNa savvaM jahA ciMtiyamapaliuMciyamAloiyaM / iha ciMtAvelAyAmapyapratikuJcitamAlocanAvelAyAmapyapratikuJcitamiti prathamo bhaGgaH zuddhaH / taM caivaya maccharie ityAdi / yadeva prathama vyAdhodAharaNe vyAdhasyAgamanaM tadeva dvitIya bhaGge'pi vaktavyaM Page #206 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 1, mUlaM: 18, [bhA. 582] 205 tathaivApratikuJcitabuddhayA vyAdhaAgataitivaktavyamityarthaH / tadyathA-vAho suMdaramasaMghettuMissarAbhimuhaM saMpaTTito ciMtezya savvaM maMsaM imassa dAyavvaMti / patto isarasamIvaM / tena ca IzcaraNa kAraNe akAraNe va sahasA pUrvAparamayapalocya matsarito matsarastasyotpAdito yathA kimititvamutsUresamAgata iti / [bhA.583 kharaMTaNabhItoruTosakkAraM dititatiyaesesaM / bhikkhUNi vAhacautthosahasA paliuMcamAneuM / / vR-sa uktaprakAreNa matsaritaH san kharaNTanabhItaH kharaNTanamuktaprakAreNa nirbhartsanaM tena bhItaH kharaNTanabhItoruSToropaMgatavAntatastenarupTena pratikuJcitana sarvamAsaMdinnaM / tatastasminsahasA matsarite kharaNTanabhIte ruSTe pratikuJcite dvitIyabhaGgasyopanayaH kAryaH / sa caivaM Aloyago vi Agato pucchito kenakAraNena Agato'sibhaNiyamivarAhamAloeuMAyarieNaMkharaNTito kIsatahAvihariyaMjahA avarAha pattoAloentovAkharaNTitotatotenanasammamAloiyaMiti |gto dvitIyabhaGgastRtIyabhaGgabhAvanArthamAhasakkAra deti taiyae asesaMtRtIyabhaMgesa Izvarastasya vyAdhasya satkAraM kRtavAn / tataH sa vyAdhastasmai azeSaM samastaM mAMsaM dadAti / eSo'kSarArtho bhAvArthastvayama-taheva vAhA saMpaTTito maMsaM ghettuM ciMteiyana savvaMmasaMmaedAyavyaMti pattoIsarasamIvaM IsaraNa suTTa ADhAito tenasesavvaM maMsaM dinnaM / evamAloyagovi saMpaTTito, pADiehiya sAhaM pucchati-amugassa Ayarikhassa majjheNa Agato'si / so bhaNati AmaM, keriso-so Ayarito suhAhigamo navatti tena bhaNiyaM / durahigamo taheva tena ciMtiyaM na samma mae AloiyavyaMti / Agato gurusamIvaM / tena sammamADhAtito pucchito ya- kimAgamanaM / tena bhaNiyaMAloiuM |taaheaayriennNsuttttuvhitodhnnostimmiccaadi vibhAsA / tena tadveNasavvaMsammaAloiyaM gatastRtIyo bhaGgaH / caturthabhaGgasya tveSA bhAvanA-so vAho maMsaM ghettuM paTTito ciMtei ya na savvaM maMsaM mae dAyavyaMtti / evaM paliuMciya Agato IsareNakharaNTito tena yakharaMTieNa puvvapaliuMciyabhAveNa na savvaM dinnaM / evamAloyage viuvanayokAyavyo / / samprati caturvapi bhaGgeSu goNIdRSTAntabhAvanA / jahA-goNI dohiukAmA panhuyA AgayA sAmiNA uvajhiyAgRhepravizantImadhurabhaNityA nAmnAupAhutAAkAritA ityarthaH / tato haTeNapuTThAdhUmAiMhiya uvagahiyAvalimattAeyaniuttAbhakkhe niyojitA ityarthaH / tatosavvaM khIraMpaehuyA evamAlocake'pi prAguktAnusAreNasvayamupanayobhAvanIyaH / bijhyAgoNI dohiukAmApanhuyA Agayona DhAiyA piTTiyA yavaMsAIhiM / tIe na savvaM khIraM dinnaM / evamAlocakepyupanayo bhAvanIyaH / taiyA goNI adoheukAmA AgayA ujjhayApaliMmattAeniuttAsavvaMpanyAevamAloyagevi vibhAsA catutthIgoNIadohiukAmA AgayA sAmiNA piTTiyA / savvaMkhIraMnahupanhuyA |atraapyaalocketthaivopnyH / / adhunAcatulapi bhaGgeSu bhikSukIdRSTAnto bhAvyate-kAi bhikkhuNI kassai puvvapariciyassa gharaM gayA tIe yairikke khoriyaM diTuMgahiyaM ca / gayA niyaTThANaM pacchA se bhAvo pariNato appemi tti gharaM gayA tehiM ADhAiyA tuhAe dinnaM khoriyaM, evamAloyagevi vibhAsA |anaabhikkhunnii kassaipuvvapariciyassagharaMgayA tIepairikekhorayaM gahiyaM ciMtiyaMcaNAedAyavvaM tigharaMgayAsA nADhAiyAkharaMTiyAyatIena dinnaM, evamAloyage vibhAsA / taiyAe bhikkhuNIekhorayaM gahiyaM ciMtiyaM ca na dAyavvaM tti | gharaM gayA svAgataM susvAgataM uvavisAhitti AsaNAIhiMADhAiyA tIe dinnaM / evamAloyage vi uvaNato3 | cautthAe bhikkhuNIe gahiyaM khorayaMca citiyaMcanAenadAyavvaMti, gharaMgayA nADhAiyAkharaMTiyAyana dinnaM / evamAloyagevi vibhAsA bhikkhunivAha Page #207 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 206 vyavahAra - chedasUtram - 11/18 ityAdi / caturSvapi bhaGgeSu bhikSukI vyAdha upalakSaNametat gauzca dRSTAnto bhAvanIyaH / yathAca bhikSukyAdiSu triSvapi dRSTAnteSu svayaM bhikSukyAdau pratikuJcati svAminA svArthabhraMzinA sahasA anAdarakharaMTanA vA kRtA tathA Alocake'pi caturthabhaGge svayaM pratikuJcatyAcAryeNa sahasA kRto'nAdaraH kharaNTanA vA yojanIyeti etadeva vibhAvayipuridamAha [ bhA. 584 ] apaliuMciya upaliuMciyaMmi cauro havaMti bhaMgAo ! vAheya goNI bhikkhuNi, causu vibhaMgesu diTTaMto / / vR- apratikuJcitaM ca pratikuJcitaM ca apratikuJcitapratikuJcitaM tasmin / kimuktaM bhavati ? apratikuJcitapratikuJcitAbhyAM catvArI bhaGgA bhavanti / caturSvapi bhaMgeSu pratyekaM vyAdhI goNI gauH bhikSukIdRSTAntaH / [bhA. 585 ] paDhamataiesa pUyA khisA iyaMrasuvi siyapavakhora / emeva uvanato khalu causu vi bhaMgesu vivaDate / / vR- pizitaM mAMsaM payaH kSIraM, khorakaM vRttAkAro bhAjanavizeSaH / eteSAM samAhAro dvandvaH, tasmin viSaye yathAkramaM ye vyAdhagIbhikSukIdRSTAntAstaMpAM yathA prathame tRtIyaM ca bhane pUjA svAmyAdinA kRtA / itarayostu dvayordvitIya caramayorbhaGgayoH khisA kharaNTanA evameva anenaiva prakAreNa caturSvapi bhaGgeSu vikaTayatyAlocayati khalUpanayaH kartavyaH / tatrAdau vyAdhadRSTAntamadhikRtyopanayayojanAmAhaissari sariso u guru vAho sAhU paDisevaNA maMsaM / [ bhA. 586 ] tUmaNayA paliuMcaNa sakkAro vIlaNA hoi || vR- IzvarasadRza IzvarasthAnIyo gururvyAdho vyAdhasthAnIyaH sAdhuH pratisevanAsthAnIyamAMsaM tUmaNayeti dezIpadametat sthAganamityarthaH / svaganasthAnIyA pratikuJcanA, satkAraH satkArasthAnIyA brIDanA sthaganaviSaye lajjApAdanaM bhavatIti / samprati apaliuMciya AloemANassa savvameyaM sakayaM sAhaniyaje ieyAe paThavaNae paThavie nivvisamANe paDisevitti sevakasiNaM tattheva Arohiyavve siyA iti vyAkhyAnayannAha [ bhA. 587 ] AloyaNattiya puno jA esA akuMciyA ubhayato vi ! savveva hoi sohI tatthaya merA imA hoti / / vR- AloemANasseti kimuktaM bhavati ? AlocayataH / sA punareSA AlocanAyA ubhayataH saMkalpakAle AlocanAkAle ca apratikuJcitA na vidyate pratikuJcitaM pratikuJcanaM yatra sA tathA pratikuJcanarahitA ityarthaH / saiva bhavati zuddhistAtvikI zuddhirubhayatrApi pratikuJcanAyA abhAvAt / iyamatra bhAvanA yo nAma saMkalpakAle'pyapratikuJcitamAlocanAkAle'pyapratikuJcitamAlocayati, yadi vA ubhayata iti pratisevanAnulomataH prAyazcittAnulomatazcApratikuJcitamAlocayati / eSa eva tattvavRttyA zuddho mAyAlezasyApyabhAvAt / sA cAlocanA AcAryaziSyabhAvaM bhavati / tatrAcArya ziSyANAmiyaM maryAdA sAmAcArI, tAmevAha [ bhA. 588 ] Ayarie kaha sohI sIhAnuga vasabha koTTugAnUge / ahavA vi sahAveNaM nimaMsu mAsiyA tini / / bR- AcArye AlocanArhAcAryasamIpe yadA Alocaka AlocanAM prayukte tadA kathaM Page #208 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 1, mUlaM : 18, [bhA. 588 ] 207 zuddhirupalakSaNametat kathamazuddhirvAbhavatIti ? ucyate- AcAryAstrividhastadyathA-siMhAnugo vRSabhAnugaH kroSTAnugaJca / kroSTukaH zRgAlaH yatra yo mahatyAM niSadyAyAM sthitaH san sUtramarthaM vAcayati tiSThati vA sa siMhAnugaH, yaH punarekasmin kalpe sthitaH san vAcayati tiSThati vA sa vRSabhAnugaH, yastu joharaNaniSadyAyAmaupagrahikapAdaproJchane vA sthito vAcayati tiSThati vA sa kroSTukAnuga iti / yadAcArya AlocanArho na prApyate, tadA vRSabhasyApi purata AlocanA dAtavyA / tadabhAve gItArthasya bhikSorapIti vRSabha bhikSU api AcAryavatsiMhavRSabhakroSTukAnugatayA pratyekaM trivikalpau vAcyau / AlocakA api trividhAstadyathA - AcAryA vRSabhA bhikSavazca / ekaike trivikalpAH siMhAnugAH, vRSabhAnugAH, kroSTukAnugAzca | navaraM kroSTukAnuge vizeSaH / savadA niSadyAyAM pAdaprochane vA utkuTukovA Alocayati, tatra yadyutkuTukaH sa nAlocayati, tataH zuddhi niSadyApAdaprocchanayostu bhajanA / kimuktaM bhavati ? yadyAcAryo mahAnvA vRSabho yadi vA bhikSurapi glAna Alocayati AlocanArheNa ca kriyate anujJA tadA zuddhiH, zeSakAlamazuddhiriti / ahavAvi sabhAveNaM nimaMsue iti / athavA sa AcAryo vRSabho bhikSurvA svabhAvena sva AtmIyo bhAvaH svabhAvaH svazIlamityarthaH / tena kroSTAnugo bhavet / yadi vA ko'pi dharmazraddhayA niSadyAyAmupaveSTuMnecchati tasya kiM niSadyA karttavyA ? kiMvA na karttavyA ? ucyate bhavatu yo vAsa vA niyamena tasya niSadyAM kRtvA Alocake nAlocayitavyaM / yadi punarna karoti tataH prAyazcittamApnoti / atra dRSTAntoniH zmazruko rAjA / jahA egorAyA nimmaMsuo tassa kayavittIkAsavo so paribhaveNa na kayAi uvaTTAetibAlA natthitti kAuMso viNAsitto / evamihApi yo niSadyAM na karoti sa prAyazcittadaNDena daNDayate / aNo kAsavo kato so sattame sattame divase ubvaDDAti so raNA pUitI / evamihApi yo niSadyAM karoti sa vinIto'yamiti yazaH prApnoti / paraloke karmakSapaNataH siddhimeti / tatpunaH prAyazcittaM trINimAsikAni / tAni ca saddaze saddazAnugesaddazasya saddazAnugasya purata Alocayati veditavyAni / kathamiti ceducyate-siMhAnugasyAcAryasya siMhAnuga evAcArye AlocayatyekaM mAsikaM vRSabhasya vRSabhAnugasya vRSabha eva vRSabhAnuge Alocayati dvitIyaM, bhikSoH kroSTukAnugasya bhikSAdeva kroSTukAnuge Alocayati tRtIyamiti / etatsvasthAne prAyazcittamuktamidAnIM svasthAnaparasthAnajJApanArthaM svasthAnaparasthAneSu prAyazcittaM vaktu kAma idamAha [ bhA. 589] sahANAnugakeI paraThANAnugaya kei gurumAdI / sa nisijjAe kappo, puMccha nisijjA ca ukkuDuo / / bR- gurvAdayo guruvRSabhabhikSavaH kecit svasthAnAnugAH kecit parasthAnAnugAH / tatra AcAryasya satI zobhanA niSadyA tasyAM sthitasya prasthApanAnugatA vRSabhasya kalpe sthitasya bhikSoH pAdaproJchanakaniSadyAyAM rajoharaNaniSadyAyAM yadi vA yadi utkuDuko'vatiSThate / eva bhikSoH svasthAnAnugatAH / iyamatra bhAvanAAcAryasya mahatvAM niSadyAyAmupaviSTasya yat siMhAnugatatvametat svasthAnaM vRSabhAnugatvaM, kroSTukAnugatvaM ca parasthAnaM, vRSabhasya kalpe'vasthitasya yat vRSabhAnugatvamidaM svasthAnaM / yatpunarmahatyAM niSadyAyAM pAdaproJchanake niSadyAyAM caupavezanataH siMhAnugatvaM kroSTukAgatvaM ca tat parasthAnam, bhikSoH pAdaproJchanake rajoharaNaniSadyAyAmukkuDukatvenAvasthitasya yat kroSTukAnugatatvaM tat svasthAnaM, yattu saMniSadyAyAM kalpe copavezanataH siMhAnugatvaM vRSabhAnugatvaM ca tatparasthAnaM / tatra siMhAnugasyAcAryasya siMhAnugaH sannAcArya Alocayati eSa prathamaH / / siMhAnugasyAcAryasya vRSabhAnugaH sannAcArya Alocayati / eSa dvitIyaH 2 Page #209 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 208 vyavahAra - chaThasUtram-1-1/18 siMhAnugasyAcAryasyakroSTrakAnugaH sannAcArya ititRtIyaH 3 |vRssbhaanugsvaacaarysy siMhAnugaH sannAcArya iti SaSThaH 6 / kroTukAnugasyAcAryasya siMhAnugaH sannAcArya AlocayatIti saptamaH 7 / krATukAnugasvAcAvasyavRpabhAnugaH sannAcArya ityaSTamaH 8 kroSTrakAnugasthAcAryasyakroSTrakAnugaH sannAcArya AlocayatItinavamaH 9 / eteSAMnavAnAmapyAcAryANAmAlocayatAM yathAsaGakhyamiti prAyazcittam / / [bhA.590] mAso dunniosuddhocaulahulahuya aMtimo suddho / guruvA lahuyAlaya bheyA gaNiNo navagaNimi / / vR-gaNinyAcAryelocanAhgaNini gaNina AcAryasyAlocakasyabhedA navatecAnantaramevopadarzitA eteSAM ca yathAkramaM prAyazcittamidaM mAso ityAdi siMhAnugasyAcAryasya purataH siMhAnugatayAlocayata AcAryasya prAyazcittaM mAsalaghu / vRSabhAnugatayA Alocayan zuddhaH kroSTrakAnugatavAlocayan zuddhaH vRSabhAnugasyAcAryasyapurataH siMhAnugatayA Alocayata AcAryasyaprAyazcittaM catvArolaghavolaghumAsAH, vRSabhAnugatayA Alocayato laghuko mAsaH, kroSTrakAnugatayAlocayan zuddhaH kroSTrakAnugatasyAcAryasya purataH siMhAnugatayAlocayataAcAryasya catvArogurukA gurumAsAH,vRSabhAnugatayAlocayatazcatvArI laghukA laghumAsAH, / kroSTakAnugatayAlocayato laghuka eko ladhumAsaH / pAdaproJchane rajoharaNaniSayAyAM ca kroSTrakAnugAlocanArhAcAryasazAsane upaviSTasya veditavyaH / yadA punarutkuTukaH sannAlocayati tadA zuddha eva, etAni prAyazcittAni tapasA kAlena ca gurukANi draSTavyAni / tathA siMhAnugavRSabhAnagakroSTrakAnugarUpANAMtrayANAMAcAryANAMvRSabhAAlocakA nava, teSAmapiyathAkramatAnyeva prAyazcittAni navaraM tapasA gurUNi kAlatolaghUni veditavyAni, tathA trayANAM siMhAnugavRSabhAnugakroSTukAnugarU pANAmAcAryANAM bhikSavopyAlocakAnava teSAmapi yathAkramaM tAnyeva prAyazcittAni navaraM tapasA laghuni kAlatogurUNi / tathA cAha[bhA.591) dohiM vigurUNi aita guruMbhiniyamAtaveNa kAlena / vasabhaMmiyatava gurugAkAlagurU hotibhikkhUmi / / vR- gurAvAcArye Alocake jAtAkevacanaM gurulaghuSu AcAryeSu AlocakeSu navasu niyamAdetAni yathAkramamanantaroditAni prAyazcitAni dvAbhyAM gurukANi draSTavyAni / tadyathA-tapasA kAlena ca vRSabhe'trApi jAtAvekavacanaM vRSabheSu tapasA gurukANi kAlato laghUnIti sAmadivasIyate, / bhikSI bhikSuSu kAlato gurUNi, sAmarthyAttapasA laghUni bhavanti, tadevamAlocanAhamAcArya pratItyAcAryavRSabhabhikSuSvAlocakeSu saptaviMzatiH prAyazcittasthAnAni pratipAditAnyadhunA siMhavRSabhakroSTukAnurUpatayA trayANAmAlocanArhANAM vRSabhANAM ye pUrvakrameNAcAryA AlocakA nava bhavanti teSAMyathAsaGkhyaM prAyazcittamAha[bhA.592] lahuyA lahuosuddho guruyA lahuoyaaMtimosuddho / chalahucaulahulahuo vasabhassa unavasuThANesu / / vR-vRSabhasyAlocanArhasyasiMhAnugAdirUpatayA trividhasyanavasusthAneSunavasvAcAryeSu AlocakeSu yathAkramamidaMprAyazcittam / tadyathA-vRSabhasya siMhAnugasyapurataH siMhAnugatayA AlocayatiAcAryasya catvAro laghumAsA, vRSabhAnugatayAAlocayato laghuko laghumAsaH kroTukAnugatayA AlocayanzuddhaH, vRSabhasya vRSabhAnugasya purataH siMhAnugatyA Alocayan zuddhaH vRSabhasya kroSTakAnugatasya purataH Page #210 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 209 uddezakaH 1, mUlaM : 18, [bhA. 592] siMhAnugatayAlocayataAcAryasyaprAyazcittaMSaTlaghavolaghumAsAHbhavantivRSabhAnugatayAlocayatazcatvAro ladhumAsAH, kroSTukAnugatayAlocayatolaghumAsaH / [bhA.593] dohiM vigurugA eteguruminiyamA tavena kAleNaM / vasabhaMmiya tava gurugAkAlagurU hotibhikmi / / vR- gurau navaprakAre Alocayati niyamAdetAni yathAkramamanantaroditAni prAyazcittAni dvAbhyAM gurukANi pratipattavyAni, / tadyathA-tapasA kAlena ca / vRSabhasyaiva siMhavRSabhakroSTukAnugatayA trividhasyAlocanArhasyapuratovRSabhenavaprakAreAlocayatiyathAkramamanantaroditAniprAyazcittAnitapasA gurUNisAmarthyAtkAlato laghUniveditavyAni, tathAvRSabhasyaivasiMhavRSabhakroSTrakAnugatayA triprakArasya purato navaprakAre bhikSAvAlocayati yathAsaGkhyamuktAni prAyazcittAni kAlatogurUNi sAmarthyAttapasi laghUni bhavaMti pratipattavyAni, / tadevaM dRSabhamAlocanA/ pratItya navAnAmAcAryANAM navAnAM vRSabhANAM navAnAM bhikSUNAmAlocayatA prAyazcittamuktam / / idAnIM siMhavRSabhakroSTukAnugatayA trayANAmAlocanArhANAM bhikSUNAMye pUrvakrameNAcAryA AlocakA navateSAM prAyazcittasthAnamAha[bhA.594] caugurucaulahasuddho challahucaugurugaaMtimosuddho / chagurucaulahulahuo bhikkhussa unavasuThANesu / / vR-bhikSorAlocanArhasya siMhavRSabhakroSTrakAnugatayA trivikalpasya navasusthAneSu navasvAlocakeSu yathAkramamidaMtadyathA-bhikSoH siMhAnugasyapurataH siMhAnugatayAAlocayataAcAryasyacatvAro gurukAH, vRSabhAnugatayA AlocayatazcatvAro laghukA ladhumAsAH kroSTukAnugatayAlocayato ladhumAsaH, / so'pyAlocanArhasadRzAsanepratipattavyaH, |utkRttukstvaalocynshuddhH,etaanicpraayshcittaanitpsaa kAlena ca gurukAni draSTavyAni, / tathA siMhAnugavRSabhAnugakroSTrakAnugarUpANAM trayANAmAlocanArhANAM bhikSUNAMvRSabhA apyAlocakAnavateSAmapiyathAkramamabhUnyeva prAyazcittAni, navaraMtaphsAguruNikAlato ladhUni / tathA trayANAM siMhAnunAdirUpANAM bhikSUNAmAlocanArhANAM bhikSavo'pyAlocakA nava teSAmapi yathAkramamanyeva prAyazcittAni, navaraMtapasA laghUni / kAlatI gurUNi / tathA cAha[bhA.595] dohiM viguruyA ete, guruminiyamA taveNakAleNaM / vasabhaMmiyatavaguruNAkAlagurU hotibhikkhumi / / vR.gatArthA |smprtivyaaptyaa prAyazcittalakSaNapratipAdanArthamAha[bhA.596] savvatthavisaMThANaM amuMcamANassamAsiyaMlahuyaM / paThANamiyasuddhojaiuccatarobhave iyaro / / vR- svasthAnaM nAma svocitamupavezanata Alocayannapi yadi na muJcati / tatastadamuJcataH sarvatrAmi sarveSvapyAcAryatvAdiSu sthAneSu prAyazcittaM mAsikaM laghu | iyamatra bhAvanA-yathAlocanArhasyAcAryasya siMhAnugasya purataH siMhAnugaevasannAcAryaAlocayati,tathAvRSabhasyavRSabhAnugasyavRSabhaeva vRSabhAnuga Alocayati tathA bhikSoH kroSTukAnugasya bhikSurevakroSTukAnugaAlocayati tataeteSu triSvapisthAneSu pratyekaM prAyazcittaM mAsikaM laghu, / etacca mAsiyA tinnitti prAgevoktaM parasthAne vartamAnaH sarvatra zuddho yadinIcatarAnugaHsannAlocayati |itraalocnaarhH punaruccatarAnugobhavet / tadevaM vibhAgataekAzIti 214 Page #211 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 210 vyavahAra - chedasUtram-1-1/18 vidhaprAyazcittamuktam / idAnImoghatonavavidhaM prAyazcittamAha[bhA.597] caguruyaM mAso vA mAso chlhugcugurumaaso| chaguruyaM challahuyaMcaguruyaM vA bitieNaM / / vR- siMhAnugasya purataH siMhAnugo bhUtvA yadyAlocayati, tatazcaturguru prAyazcittaM; siMhAnugasya vRSabhAnugIbhUyAlocayato mAsalaghuH siMhAnugasya kroSTukAnugIbhUya pAdaproJchane sjoharaNaniSadyAyAM vA sthitasyAlocayato mAsalaghu, utkuTukaH san Alocayan zuddhaH / vRSabhAnugasya purataH siMhAnugobhUtvA yadyAlocayati. tataH SaT laghu SaT mAsA laghavaH prAyazcittaM, vRSabhAnugasya purato vRSabhAnugIbhUyAlocayatazcaturguru catvAro gurumAsAH, vRSabhAnugasya kroSTukAnugIbhUyAlocayato mAso laghumAsaH, / kroSTrakAnugasya purato yadi siMhAnugobhUtvA Alocayati tataH SaT guruSaTmAsA guravaH kroSTrakAnugasyaiva purato vRSabhAnugIbhUyAlocayataH SaT laghu SaNmAsA laghavaH, kroSTukIbhUyAlocayatazcaturguru etacca sazAsanaparigrahe pratipattavyaM yadi punarutkuTukaH sannAlocayati tadA zuddhaH, / atraiva vyAptyA prAyazcittalakSaNamAhabhA.598] savvatthavisamAsaNe AloeMtassacaugurUhoti / visamAsaNa niccatare akaarnneavihiemaaso|| vR-sarvatrApisiMhAnugevRSabhAnugekoSTakAnugecasame Asane upaviSTasya sataAlocayataH kimuktaM bhavati? yAze Asane niviSTa AlocanAhaH Alocako'pi yadi tAdRza evAsane upaviSTaH sannAlocayati, tadA tasyaprAyazcittaM bhavaticadurgurucatvAro gurumAsAH, ataeva prAk siMhAnugasya purataH siMhAnugasyaivAlocayatovRSabhAnugasya puratovRSabhAnugasyAlocayataH, kroSTrakAnugasyapurataH kroSTrakAnugasya samAnAsanasyAlocayatazcaturgurukamuktam, |athvissme adhike Asane sthitaH sanAlocayatitataH SaT laghu SaT gururvA, tatra vRSabhAnugasya purataH siMhAnugasyAlocayataH SaT laghu, kroSTrakAnugasya purataH siMhAnugasyAlocayataH SaTguru, etaccAnuktamapisAmadivasitaM, tatraviSame AsanenIcatare sthitaH sannAlocayati / tataHprAyazcittaMmAsoladhumAsaH / etaccAkAraNeniSIdatoveditavyam / kAraNe niSIdan zuddha eva / tathAAlocanAkAle yezeSA apramArjanAdayo vidhayasteSvapipratyekaM prAyazcittaMmAsalaghu / sampratijeeyAe paTTavaNAepaTTavie nivvisamANepaDisevitosa vikasiNe tattheva AroheyavvesiyA iti tadvyAkhyAnArthamAhabhA.599] . mAsAdI paThaviejaM annasevae tayaMsavvaM / saahniuunnNmaasaa,chdijjteprejhoso|| vR- prAguktayA prasthApanayA prAyazcittadAnalakSaNayA prasthApite prAyazcittakaraNe pravartite yadanyat mAsAdi sevate pratisevate tatsarvaM saMhatya ekatra mIlayitvA SaNmAsA dIyante / yatpunaH SaNmAsebhyaH paraM tasya samastasyApi gAthAyAM saptamI SaSTayarthe jhoSaH parityAgaH / sUtre paTTavetyuktaM tataH prasthApanAyA bhedAnAha[bhA.600] duvihA paTThava yA khaluegamanegA ya ho anegAya / tavatiya pariyatta tigaM terasa ujAniya payAni / / vR-sA prAyazcittaprasthApanA dvividhA / tadyathA-ekA anekA ca / tatra yA saMcayitA sA niyamAt Page #212 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH 1, mUlaM : 18, [bhA. 600] 211 pANmAsikItyekavidhA |saapisvbhedcintaayaaNdvidhaa-udghaataaanudghaataac anekApunariyaM bhavati yamityAdi tatra paJcakAdiSu bhinnamAsAnteSu parihAratapo na bhavati, kintu mAsAdiSu / tato mAsikamekaM tapaH sthAnakaM dvaimAsikAdi yAvaccAturmAsikametat dvitIyaM tapaH sthAnaM, paJcamAsikaM pANmAsikaM ca tRtIyaMtapaHsthAnaM / etAnyapi pratyekaM dvividhAni / tadyathA-udghAtAnurAtAni ca / etat tapastrikaM pazyittatigaMtipravrajyAparyAyasya parAvarttaH / tasya trikaMparivarttatrikaMtatracchedatrikaMmUlatrikamanavasthApya trikaM ca / cchedo dvidhA-udghAto'nudghAto vA pArAJcitamekametAni tapastrikasahitAni yAni trayodazapadAni eSApArAJcitavarjA anekA prasthApanA / athaitAni trayodaza padAni prAgevAbhihitAni kimarthamiha punaruccAryante? 1 ucyante-smaraNArthaM, / athavA yadetat prasthApito'pi pratisevate tat kRtsnamanugrahakRtsnena niranugrahakRtsnena vA Aropyate / prAkRtatvaM tvanugrahakRtsnenaivAropitamiti jJApanArthaM / iha apaliuMciya paliuMcie ityAdi sUtram / apaliuMcie apaliuMciyAmiti prathamabhaGgAnugatamityuktam / etaccopalakSaNaM, tena dvitIyena tRtIyabhaGgAnugate'pi sUtre vaktavye / taccaivam-'je bhikkhU cAummAsiyaM vA sAtiregacAummAsiyaMvA' ityAdi 'jAva 'apaliuMcie apaliuMciyaM, apaliuMcie paliuMciyaM, paliuMcie apaliuMciyaM, paliuMcie paliuMciyamAloemANassasavvameyaMsAhaNiya jAvaAroheyavvesiyA' tRtIyabhaGgAnugatamapi sUtramevamuccAraNIyam / navaraM paliuMcie apaliuMciyamAloemANasseti vaktavyaM, zeSaM tathaivA caturbhAnugataMtusUtrasAkSAdAha-'jebhikkhUcAummAsiyavAsAtiraMgacAummAsiyaMvA' ityAdi / asya vyAkhyA niravazeSA prAgvatjJAtavyAnavarameSo'tra vizeSaH- paliuMciepaliuMciyamAloemANassa' iti, zeSaM tathaiva / evamamUni catvAri sUtrANi caturbhaGgavikalpena uktAni, evaM mAsikadvaimAsikAdi sUtrANyapyupayujya caturbhaGgavikalpanataH savistaraM bhaNanIyAni / evaM bahuzaH zabdaviziSTAnyapi prathamatazcaturbhaGgavikalpenacatvAssUitrANivaktavyAni tatraprathamabhaGgAnugatasUtraprAgevAtidezanata uktama dvitIyatRtIyabhaGgAnugatesUtreprAgvadvaktavye, caturthabhaGgAnugataMsUtraMsAkSAdatidezata Aha-'evaMbahuso vi' iti / evamanantaroditasUtraprakAreNabahuzo'pibahuzaHzabdaviziSTamapisUtravaktavyam / tadyathA-jebhikkhU bahuso caumAsiyaM vA bahuso sAtiregacAummAsiyaMvA bahuso paMcamAsiyaM vA bahuso sAtiraMgapaMcamAsiyaM vA / eesiM parihAraThANANaM anayaraM parihAraThANaM paDisevittA AloejjA apaliuMciya AloemANe tRvaNicaM ThavayittA karaNijjaM veyAvaDiyaM Thavie paDisevittA / sevikasiNe tattheva Aruheyavve siyA, puvvaM paDiseviyaM puvvaM AloiyaM jAva pacchA paDiseviyaM pacchA AloiyaM apaliuMciya apaliuMciyaM jAva paliu~cie paliuMciya AloemANassa savvameyaM sakayaMsAhaNiyaMje eyAe paTTavaNAe jAva tattha Arohavve siyA iti tadanantaraM mAsikadvaimAsikAdInyapi sUtrANi samyagupayujya vistarato'nekAni vaktavyAni |aah-se vitatthevaAroheyavvesiyA, puvvaMpaDiseviyaMpuvvaMAloiyaMjAvapacchAAloiyaM apaliuMciyajAva paliuMcie paliuMciya AloemANassasavvameyaMsakayaMsAhaNiyaMje eyAepaThThavaNAe jAva tattha Arohavve siyA iti tadanantara mAsikadvaimAsikAdInyapi sUtrANi samyagupayujya vistarato'nekAni vaktavyAni / Aha-se vi tattheva Aroheyavye siyA ityuktaM tatra kati bhedA AropaNAyA? ucyate-paJca |tthaacaah|bhaa.601] paTTavitiyA dRviyA kasiNAkasiNA taheva hADahaDA / Page #213 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 212 vyavahAra - chedasUtram-1-1/18 AropaNa paMcavihApAyacchittaM purisajAte / / vR-AropaNApaJcavidhA paJcaprakArA,tadyathA-prasthApanikA,sthApitA,kRtsnA, akRtsnA, hADahaDA ca / eSA paJca prakArApyAropaNA prAyazcittasya / tacca prAyazcittaM puruSajAte kRtakaraNAdau yathAyogyamavaseyameva gAthAsaMkSepArthaH / idAnImenAmeva gAthAM vyAkhyAnayan prathamataH prasthApanikAdi bhedacatuSTayaM vyAkhyAnayatibhA.602] paTTavitiyAvahate veyAvaccaThiyA ThavitiyAu / kasiNAjhosavirahiyA jahiMjhososA akasiNAu / / vR- yadAropitaM prAyazcittaM vahati eSA prasthApitikAropaNA, yA vaiyAvRttyakaraNalabdhisampanna AcAryaprabhRtInAMvaiyAvRtyaM kurvanyatprAyazcittamApannastasyAropitamapisthApitaM kriyate,yAvatvaiyAvRtya parisamAptirbhavati / dvau yogAvekakAlaM kartusamartha iti kRtvA sA AropaNA sthApanikA; kRtsnA nAma yatra jhoSo na kriyate / akRtsnA yatra kiJcitjhoSyate / hADahaDA trividhA, tadyathA-sadyorUpA sthApitA prasthApitAca / tatreyaM sadyorUpA{bhA.603] ugghAyamaNDaghAyaM mAsAditavAodijjaesavyaM / mAsAdIni kkhittaM,jaMsesaMtaManugghAyaM / / vR- udghAtaM laghu anuddhAtaM guru yatmAsAdi mAsikamAdizabdAt dvaimAsikaM traimAsikaM vA ityAdi tapa Apannastadyadi sadyastatkAlaM dIyate / na kAlakSepeNa tadA sA haDAhaDA AropaNA sadyorUpA / yadi punaryanmAsAdikamApannastatvaiyAvRtyamAcAryAdInAMkarotItisthApitaMkriyate / tasmiMzcasthApiteyadanyata zeSamudghAtamanuyAtaM vA padyate tatsarvamapi pramAdanivAraNArthamanudghAtaM dIyate, sA hADahaDA AropaNA sthApitA prasthApitAyAH svarUpamAha[bhA.604] chammAsAdi vahaMteaMtareAvannejAuAruvaNA | sAhotianugghAyA tinnivigappA ucarimAe / / vR-pANmAsikaM tapo vahan, AdigrahaNAtpAJcamAsikaM cAturmAsikaM traimAsikaM dvaimAsikaM vA vahana antarAyadanyadApadyateudghAtamanuddhAtaMtattasyAtipramAdanivAraNArthamanugrahakRtsnenacAnudghAyadAropyate eSA hADahaDA AropaNAprasthApitA / ete trayovikalpAzcaramAyAhADAhar3AyAathavA imetrayo vikalpAHbhA.605] sApunajahanna ukkosa majjhimA tinni vigappA / mAso chammAsAvA ajahannukkosajemajjhe / / vR-sA hADahaDA AropaNA trividhA, tadyathA-jaghanyA madhyamA utkRSTA ca / ete trayo vikalpA hADahaDAyA bhavanti / tatra guruko mAso jaghanyA 'SaNmAsA gurava utkRSTA / etayordvayormadhye ye gurudvimAsAdayo gurumAsapaJcakaparyantAeSAjaghanyotkRSTAhADahaDAsAcaturvikalpA, tadyathA-dvaimAsikaM gurukaM, traimAsikaM gurukaM cAturmAsikaM gurukaM pAzcamAsikaM gurukamiti / samprati yatprAguktaM prAyazcittaM puruSajAteititadvyAkhyAtukAmaHprastAvanAmAha-tAlapalaMvAdiAmetAlamalaMbetyAdinAsamastena kalpa granthena / AdizabdasyAnekAbhidhAyakatvAt vyavahArAdhyayanenAyiyaH prAyazcittarAzirukto vakSyateca tasya samastasyApi yathAyogamime vakSyamANAH kRtakaraNAdayaH puruSuvahatkA vahamAnakAH / teca yadyapi prAguktAstathApi prakaraNAnurodhAtbhUya Aha Page #214 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 213 uddezakaH 1, mUlaM: 18, [bhA. 606] [bhA.606] kayakaraNA iyareyasAvekkhAkhalu taheva nikhekhaa| niravekkhAjinamAIsAvekkhA AyariyamAdI / / vR-etatprabhRtikA gAthAyadyapiprAgapivyAkhyAtA tathApimUlaTIkAkAraNApibhUyovyAkhyAtA iti tanmArgAnusArataH sthAnAzUnyArthaM vayamapi lezena vyAkhyAmaH-tatra prAyazcittasya vahamAnakAH puruSA dvividhAstadyathA-kRtakaraNA akRtakaraNAzca / tatrayeSaSTASTamAditapobhAvitAstekRtakaraNAstadvilakSaNA itre|ttrye kRtakaraNAstedvividhAstadyathA-sApekSAH tathaivakhalunirapekSAH / tatraye gacchaMzarIraMvApekSante tesApekSA, yepunargacchaMzarIraMvAnApekSantetenirapekSAH / tatranirapekSAjinAdayojinakalpikA AdizabdAta zuddhapArihArikA yathAlandikAH pratimApratipannAzca, ete niyamataH kRtakaraNAH / sApekSAH trividhA AcAryAdayaH, AcAryopAdhyAyAbhikSavazcetyarthaH / [bhA.607] akayakaraNA yaduvihA anahigahiyA ahigayAobodhavvA / jaMsevei ahigato anahigaeasthireicchA / / vR- akRtakaraNA dvividhA-anadhigatA adhigatAzca / tatra ye'grahItasUtrAAste anadhigatA gRhItasUtrAstvidhigatAH / tatra yo'dhigata upalakSaNametat kRtakaraNo dhRtisaMhananayuktazca yatsevate prAyazcittasthAnaM tasya tatparipUrNa dIyate |yH punaranadhigato'sthiro'dhikRtakaraNodhRtisaMhananavihInazca tasya yadApannaM tadvA paripUrNa dIyate / yadi vA hrasvataraM yadvA sarvAtmanAjhoSastathA cAhAnadhigate'sthire upalakSaNametat akRtakaraNedhRtisaMhananavihIneca guroH prAyazcittadAnavidhAvicchA zrutopadezAnusArataH kadAcit yadApannaM tadeva kadAcit hInaM kadAcit stokaM kadAcit sarvathA jhoSa iti bhAvaH / samprati puruSabhedamArgaNAmeva prakArAntareNAha[bhA.608] ahavAsAvekkhiyareniravekkho niyama sAukayakaraNA / iyare kayAkayAviya thirAdhirA hotigIyatthA / / vR- athavA dvividhAH prAyazcittasyavahamAnakAH puruSAstadyathA-sApekSA itare ca nirapekSAstatra ye nirapekSAste niyamasA u iti, niyamataH kRtakaraNA upalakSaNametat tataH kRtakaraNAdisamastaguNopetA ityarthaH / itaresApekSAstetrividhA-AcAryopAdhyAyabhikSubhedAt / tepratyekaM dvidhAstadyathA-kRtakaraNA akRtakaraNAzca / punaH pratyekaM dvidhA-adhigatA anadhigatAzcagItArthA agItArthAzcetyarthaH / gAthAyAM gItArthagrahaNamupalakSaNaMtenAgItArthAapyupAttAdraSTavyAH |bhuuyH pratyekaMdvividhAstadyathA-sthirAasthirAzca tatrayecarakAdibhirdarzanataH parISahopasargaHcaraNato'tikarkazaprAyazcittadAnataHsvabhAvato vAna cAlyante te sthirAstadviparItA asthirAH |saamprtNkRtkrnnsvruupmaahbhaa.609] chaThaTTamAiehiMkayakaraNAteya ubhayapariyAe / ahigayakayakaraNattaMjogAyatavArihAkeI / / vR-ye ubhayaparyAye gRhasthaparyAye zrAmaNyaparyAye ca SaSTASTamAdibhiH parikarmitazarIrAste kRtakaraNA itare'kRtakaraNAH |kecidaacaaryaa ye'dhigatAsteSAM niyamataH kRtakaraNatvamicchanti / kasmAditicedata . Aha-jogAyatavArihA iti, yatastairmahAkalpazrutAdInAmAyatA dIrghakAlAyogA vyUDhAH / [bhA.610 savvesiM avisivA AvattI tena paDhamayAmUlaM / sAvekkhegurumUlaMkayAkaehoicchedou / / Page #215 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 214 - -- vyavahAra - chedasUtram-1-1/18 [bhA.611) sAvekkhotticakAuMgurussa kayajogiNobhavecchedo / akayakaraNaM micchagguruiiaDDo kaMtIeneyaM / / vR- iha ye nirapekSAste yat prAyazcittasthAnamApadyante tadeva tebhyo dIyate / gurulAdhavacintayA apavAdapadenAnyatteSAMniranugrahatvAt / tataH sApekSANAmayaMprAyazcittadAnavidhiH / tatramahatyapyaparAdhe sApekSANAMmUlaM nAnavasthApyaMpArAJcitaMvA / tayonirapekSANAmevasatAMdAnabhAvAt / tena prathamatayAsarveSAM mUlamaviziSTamAdhikRtya gurulAghavacintAyAM prAyazcittadAnavidhirucyate / tatra sApekSe gurau AcArye gAthAyAmatra vibhaktilopaH prAkRtatvAt / kRte kRtakaraNemUlaM, akRte'kRtakaraNecchedaH |saavekkhotti cakAumityAdiatraguruzabdenopAdhyAyaucyateAcAryasyoktatvAt |gurorupaadhyaaysy kRtayoginaH kRtakaraNasya mUlaM prAyazcittamApannasyApi sApekSa iti kRtvA prAyazcittaM cchedo bhavati / akRtakaraNe tu tasminnevopAdhyAyemUlamApaneprAyazcittaMSaTgurukAH guravaH (SaNmAsAHakRtakaraNatayAcchedasyAnarhatvAta evamamunAprakAreNa aDDokaMtIe' itiadhApakrAMtyAmAgvyAkhyAnarUpayA neyaM / tadyathA bhikSoradhigatasya kRtakaraNasya SaT guravaH akRtakaraNasya SaT laghavaH asthirasya kRtakaraNasya SaT laghavaH akRtakaraNasya SaT laghavaH akRtakaraNasya tasyaiva cadurguravaH anadhigatasya sthirasya kRtakaraNasya caturguravaH / tasyaivAkRtakaraNasya caturlaghavaH / asthirasya kRtakkaraNasya caturladhavaH / tasyaivAkRtakaraNasya gurumAsaH evaM mUlApattI mUlAdArabhya mAsaguruke samAptam / chedApattau cchedAdArabhyama mAsalaghuke tiSThati, SaT gurukAdArabhya bhinnamAse guruke SaT laghugurukAdArabhya laghuke bhinnabhinnamAse caturgurukAdArabhya guruviMzatirAtriMdiveSucaturlaghukAdArabhya laghuviMzatirAtriMdiveSumAsagurukAdArabhya laghuke bhinnabhinnamAse caturguskAdArabhya guruviMzatirAtriMdiveSucaturladhukAdArabhya laghuviMzatirAtriMdiyeSumAsagurukAdArabhyaguruSu paJcadazarAtriMdiveSumAsalaghukAdArabhyalaghupaJcadazarAtriMdiveSubhinnamAsagurukAdArabhyaguruSudazarAtriMdiveSu bhinna mAsalaghukAdArabhya laghu dazarAtriMdiveSu guruviMzatirAtriMdivebhya Arabhya gurupaJcarAtriM diveSu laghuviMzatirAtriMdivebhya laghupaMcarAtriM diveSu, gurupaMcadazarAtriM divebhyo dazame, laghupaMcadazarAtriM divebhyo'STame, gurudazarAtriMdivebhyaArabhyaSaSThelaghudazarAtriMdivebhyaArabhya caturthe, gurupaMcarAtriMdivebhya ArabhyaAyAmAmlelaghupaJcarAtriMdivebhyaH ArabhyaekAzanedazamAdArabhyapUrvo'STamAdArabhya nirvikRtike samprati jasevei ahigato' ityAdi yat gAthottarArdha prAguktaM tadvyAkhyAnArthamAha[bhA.612) akayakaraNA ugIyA je agIyAya akaya athiraay| tesAvatti anaMtarabayaMtariyaMcajhosovi / / vR-ye gItA gItArthAH akRtakaraNAH ye cAgItA agItArthA akayatti ya kRtakaraNAcabdAta kRtakaraNAzca asthirAzca kRtakaraNA'kRtakaraNAzca teSAM kadAcidApatti prAyazcittaM dIyate / kadAcittathAvidhAyAmasamarthatAyAM yadApannaM prAyazcittaM tasya arvAkatanamanantaraM dIyate / kadAcita prabhUtAyAmasamarthatAyAM bahvantaritamatyantamasamarthatAyAM jhoSo vA / atraziSyaH prAha-ye nirapekSAste ekavidhAyesApekSAsteSAM kinimittastrividhIbhedastata Aha[bhA.613] kAraNamakAraNaM vAjayaNA ajayaNA navatthagIyatthe / eeNa kAraNeNaMAyariyAIbhavetivihA / / vR-idaMpratisevanAyAHkAraNamidamakAraNaM / kimuktaMbhavati? yAdRzekAraNepratisevanA kriyateyAze Page #216 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH 1, mUlaM: 18, [bhA. 613] 215 cana kriyate ityetat parijJAnaM / tathA iyaM yatanA iyamayatanA ityetadapi nAsti agItArtha gItArthasya, arthAt gItArthasyAstIti pratIyate tatrAcAryopAdhyAyau gItArthAveva bhikSugItArthaHagItArthazca gItArthasyAgItArthasya cakAraNeyatanayAkAraNeayatanayA akAraNeyatanayA akAraNeayatanayA pRthak anyat prAyazcittaM / tathA tulye'pi prAyazcitte ApadyamAne sahAsahapuruSAdyapekSayA pRthaganyonyodAnavidhiretena kAraNena trividhAAcAryAdayobhavanti / kiMcAnyat[bhA.614] tivihe tegicchaMmiu ujuya vAulaNasAhaNA ceva / pannavaNamaNicchaMte dilutobhaMDipoehiM / / vR-trividhetriprakAre AcAryopAdhyAyabhikSulakSaNe vicikitse cikitsyamAne gItArtha itigmyte| RjukaMsphuTamevaprAvRtasAdhanAvyApRtakiyAkathanaM / iyamatrabhAvanA-AcAryANAmupAdhyAyAnAM gItArthAnAM cabhikSUNAM cikitsyamAnAnAMyadizuddhaMprAsukameSaNIyaMlabhyatetadAnatatra vicAraH / athaprAsukameSaNIyaM na labhyate, atha cAvazyaM cikitsA kartavyA tadA azuddhamapyAnIya dIyate, tathAbhUtaM cAnIya dIyamAnaM sphuTameva kathanIyaM idamevaMbhUtamiti / gItArthatvenApariNAmadoSasyAtipariNAmadoSasyAsaMbhavAt agItArthasya punarbhikSoH zuddhAlAbhe cikitsAmazuddhena kurvato munivRSabhA yatanayA kurvanti / na cAzuddhaM kathayanti / yadi punaH kathayantiayatanayA vA tadA so'pariNAmatvAdanicchan anAgADhAdiparitApanamanubhavati, tanimittaMprAyazcittamApatatimunivRSabhANAM, yadvA atipariNAmakatayAso'tiprasaGgaMkuryAt tasmAnna kathanIyaM nApyayatanA kartavyA / atha kathamapi tenAgItArthena bhikSuNA jJAtaM bhavati, yathA akalpikamAnIya mAMdIyate, tadAtasminnanicchatiagItArthebhikSau prajJApanAdikriyate / yathA glAnArthaM yadakalpikamapi yatanayA sevyatetatrazuddho glAno yatanayA pravRtteralpIyAn doSo'zuddhagrahaNAta so'pi pazcAt prAyazcittena zodhayiSyate, evaMrUpA ca prajJApanA kriyate taruNe dIrghAyuSi, yastu vRddhastaruNo vA'tirogagrasto'cikitsanIyaH sabhaktapratyAkhyAnaMpratiprotsAhyate |ydipunH protsAhyamAno'pina pratipadyate tadA bhaNDIpotAbhyAM dRSTAntaH kartavyaH / sampratibhaNDIpotAveva dRSTAntAvAha[bhA.615] jo egaMdese adaDhAubhaMDIsIlappaesA ukareikajaM | jAdubvalAsaMThaviyAvisaMtI nataMtusIlaMtivisannadArUM / / [bhA.616] joegadese adaDho upotosIlijjateso ukareikajaM | jodubbalo saMThavito visaMtonataMtusIlaMti visannadArUM / / (kaNThyam) [bhA.617 esevagamoniyamAsamaNINaMdugavivajjito hoi / AyariyAdINa jahA pavittiNamAdINa vi taheva / / vR-yo gamo'nantarodita mUlasUtrAdArabhya zramaNAnAmabhihita eSa eva gamo niyamAt saMyatInAmapi vaktavyaH / kimavizeSeNa ? netyAha-dvikavarjitaH pArAJcitAnavasthApya lakSaNadvikavarjito bhavati vaktavyaH / tadApannAvapitAsAMtayordAnAbhAvAt upalakSaNametat / parihAratapopitAsAMnabhavati yathAca AcAryAdInAMtrividhIbhedauktastathA pravartinyAdInAmapitrividhIbhedo'bhikSusthAnIyA bhikSuko ceti,| tadevaM mUlasAtrAdArabhya yatprakRtaM tatparisamAptam / / tatraparihArikApArihAraviSayaMsUtramAha mU. (19)bahaveparihAriyA'parihAriyAicchejA-egaMtaoabhinisijaMdAabhinIsihaMvAceetae, no se NaM kappati there anApucchitA egaMtao abhinisecaM vA abhinIsihaM vA ceitae; kappai NhaM there * Page #217 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 216 vyavahAra - chedasUtram - 1- 1/19 ApucchittA te egaMtao abhinisejjaM vA abhinisIhiyaM vA ceitavAe, therAya gRhaM se no viyarijA evaM ha kappai abhinisejjaM vA abhinisIhiyaM vA cetetae / therAva haMse no vitareJjA evaM haM nAM kappai egaMtao abhinisevA abhininisIhiyaM vA cetaMtae / jo no there hiM avitiNhaM abhinisijaMvA abhinisIhiya vA ceteti-se saMtarA chede vA parihArevA || vR. bahave pArihAriyA ityAdi / atha ko'sya sUtrasya pUrvasUtreNa saha sambandhaH ? ucyate - ihAnantarasUtre parihAratapa uktaM parihArazca parihartavyApekSayA pratiSedhyAnAntarIyakatvAt / tataH parihAragrahaNena parihAro'pyAkSiptastatra ye parihAreNa caranti teparihArikA itare vA pArihArikAH / pUrvasUtraM ca pArihArikaviSayamatastatprakaraNAnurodhata idaM pArihArikApArihArikaviSayaM sUtraM paThanti / athavA pUrvasUtre pArihArikasya sAmAcArI uktA / sA ca na niravazeSA kintu zeSamavatiSThate / taccApArihArikANAmapi sAdhAraNamatastatpratipAdanArthaM pArihArikApArihArikaviSayaM sUtramuktavAn / tathA cAha [ bhA. 618 ] pArihAriyANa u vinA havaMti iyarehi vA aparihAnI / merAvasesakahaNaM iimissagasuttasaMbaMdho || vR- pArihArikA uktazabdArthA na tu naiva itarairapArihArikairvinA bhavanti / parihArikasya aparihAriNAnAntarIyakatvAt / aparihAriNo vA itaraiH parihArikairvinA na bhavanti / aparihArasyApi parihArAnantarIyakatvAt / tatpArihArikasUtrAnantaraM pArihArikApArihArikaviSayaM sUtraM tathA merA maryAdA sAmAcArItyarthaH / sA pUrvasUtre pArihArikANAmuktA kiJciccheSamapArihArikasAdhAraNamavatiSThate / tasya sAmAcAryavizeSasya kathanamanena sUtreNArabhyate kriyate iti eSa mizrakasUtrasya pArihArikApArihArikasUtrasya pUrvasUtreNa sambandhaH / anena sambandhenAyAtasyeyaM vyAkhyA / bahavastriprabhRtayo'neke pArihArikA uktazabdArthAH bahavo'pArihArikA iccheyurekAnta ekAnte viviktapradezAntare vasatyaMtare vA abhiniSadyAM abhirAtrimabhivyApya svAdhyAyanimittamAgatA niSIdratyasyAmityabhiniSadyA tAM vA tathA niSedhaH / svAdhyAyavyatirekeNa sakalavyApArapratiSedhaH tena nivRttA naiSedhikI abhi Abhimukhyena saMyataprAyogyatayA naiSedhikI abhinaiSedhikI tAM cA / iyamatra bhAvanA / tatra divA svAdhyAyaM kRtvA rAtrau vasatimeva sAdhavaH pratiyanti sA abhinaiSedhikI / abhinaiSedhikyAmeva svAdhyAyaM kRtvA rAtrimuSitvA pratyUSe vasatimupagacchanti sA abhiniSadyeti tAmabhiniSadyAmabhinaiSedhikI vAcetitae iti guntuM tatra no naivameteSAM pArihArikANAmapArihArikANAM ca kalpate sthavirAnAcAryAdIn anApRcchya ekAnta ekAnte vivakte pradeze vasatyantare vA bhiniSadyAmabhinaiSedhikI vA gantuM, ucchrAsaniHzvAsavyatirekeNa zeSa sAdhuvyApArANAM samastAnAmapigurupRcchAdhInatvAt / tadevaM pratiSedhasUtramabhidhAya samprati vidhisUtramAha'kappatigRhaM there ApucchittA' ityAdi sugamaM / iha pArihArikA nAma ApannaparihAratapaso'bhidhIyante / tatra codakaH prAha [ bhA. 619 / " puvvaMsi appamatto, bhikkhU uvavannitobhayaMtehiM / ekkI va duve hojA bahuyA ukahaM samAvannA / / bR- pUrvasminkalpanAmni adhyayane bhikSurapramatto bhadantaiH paramakalyANayogibhirupavarNitaH, tataH kathaM parihAratapaH prAyazcittApattiryataH pArihArikA bhaveyuH / apicaeko dvau vA pArihAratapa ApadyeyAtAmekasya ekAkidoSANAM dvayorasamAptakalpadoSANAM saMbhavAt / ye ca bahavaste ca samAptakalpakalpatvAt Page #218 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH 1, mUlaM: 19. [bhA. 619] . . 217 paraspararakSaNaparAyaNAH kathaM pArihArikatvaM samApannA iti, atrAcArya AhabhA.620] coyaga bahuuppattIjohAva jahAtahAsamaNajohA / davvacchalaNejohA, bhAvacchalaNesamaNajohA / / vR-hecodakaparISahANAmasahanenazrotrendriyAdiviSayeSviSTAniSTeSurAgadveSAbhigamanatovAparihAratapaH prAyazcittasthAnApattyA bahUnAM pArihArikANAmutpatti viruddhA athavA yathAyodhAH sannaddhabaddhakavacA api raNapraviSTAH prati panthipuruSaistathAvidhaM kamapyavasaramavApya dezataH sarvato vA cchalyante tathA zramaNayodhA api mUlaguNottaraguNeSvatyantamapramattatayA yatamAnA apicchalanAmApnuvanti / sA ca cchanaNAdvidhA-dvavyatobhAvatazca |drvytshchlnaakhnggaadibhirbhaavtH parISahopasargAdyaiH / tatradravyacchalane dravyatacchalanaviSayAyodhAraNepraviSTAbhaTAH |bhaavcchlnebhaavcchlnvissyaa zramaNayodhAH |smprti yaduktaM yathAyodhAstathA zramaNayodhA ititatvyAkhyAnayati[bhA.621) AvariyA viraNamuhe jahAcchalijaMtiappamattA vi / cchalanAvi hoi duvihA jIyaMtakarI ya iyarIya / / vR.yathAyodhAAvRtAapisannaddhasannAhAapiapramattA apicaraNamukhepraviSTAH pratimaTai chlynte| sA cacchalanA dvidhA-jIvitAntakarI itarA ca / tatra yayA jIvitAt vyaparopyatesA jIvitAntakarI | yayA tuparitApanAdyApadyatenApadrAvaNaMsA itarA[bhA.622] mUlaguNa uttaraguNejayamANA vihutahA chalijaMti / bhAvacchalanAejatisA viyadese yasavveya / / vR-tathA yatayo rAgAdipratipakSabhAvanAsannahanyA (sannAha) sannaddhA yathAgamaM mUlaguNeSUttaraguNeSu cAtyapramattatayA yatamAnA apiha nizcittaM bhAvacchalanayA parISahopasargAdibhiH sanmArgacyAvanarUpayA cchalyante, / sApica bhAvacchalanA dviSA-dezataH sarvatazca / tatra yayA tapo'rha prAyazcittamApadyate, sA dezato bhAvacchalanA, yayA mUlamApnoti sA sarvata evaM parihAriyAhariyahoja bahuyato te egato nisIhI amisijaM vA viveejjA yato raNe praviSTA yodhA iva zramaNayodhA api parISahAdibhizchalyante / tata evamukte na prakAreNa bahavaH pArihArikA aparihArikAzca bhaveyustadevaM pArihArikApArihArikabahutvamupapAdyAdhunA sUtrAvayavAn vyAcikhyAsurAha-te eNaM to ityAdi tebahavaH pArihArikA aparihArikA vA ekAntata ekAnte vivikte pradeze pratyAsanne dUratare vA naiSedhikImamizayyAM vApi abhiniSadyAmapi cetayeyurgaccheyuH, gantumiccheyurityarthaH / tatrakA naiSedhikI kA vA / abhizayyeti vyAkhyAnayati[bhA.623] ThANaM nisIhiyattiyaegar3ha jattha ThANamevegaM / ceteti nisidiyAvA suttattha nisIhiyA sAu / / [bhA.624] sajjhAyaMkAUNaM nisIhiyAto nisiM ciya uveti / abhivasiuMjattha nisiM, uvetipAttotaIseJjA / / vR- tiSThanti svAdhyAyavyApRtA asminniti sthAnaM, niSedhena svAdhyAyavyatiriktazeSavyApArapratiSedhena nirvRtA naiSedhikI, / tataH sthAnamiti vA neSedhikIti vA egaTThamiti ekArtha, dvAvapyeto tulyArthAvitibhAvaH, vyutpatyarthasya dvayorapyaviziSTatvAt / tatrayatrasthAnameva svAdhyAyanimittamekaM natuUrdhvaMsthAnaM tvamvartanasthAnaM vAcetayantinizirAtrau divA vAsAsUtrArthahetubhUtAnaiSedhikI, sUtrArtha Page #219 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 218 vyavahAra - chedasUtram-1-1/19 naSedhikI etenAsmin yA naiSedhikyuktA sA sUtrArthaprAyogyA naiSedhikI pratipattavyA / na tu kAlakaraNaprAyogyA naiSedhikI pratipattavyA, kimuktaMbhavati? yasyAMnaSedhikyAMdivAsvAdhyAyaM kRtvA divaiva yadi vA divA nizicasvAdhyAyaM kRtvA nizyeva nizAyAmamazyaM naSedhikIto vasatamipayanti sA abhinaSedhikA yasyAMpunaSedhikyAM divaanishaayaaNvaasvaadhyaayNkRtvaaraatrimussitvaapraatrvstimupynti| taI ititakAabhizayyA abhiniSadyetibhAvaH / atha sthavirA ApRSTAapiyadA tamutkalantitadA kiM kalpate na vetyAzaGkAyAmAha-therAyaNhamityAdi sthavirA AcAryAdayaH / cazabdo vAkyabhede, hamiti vAkyAlaGkAresa teSAM pArihArikANAmaparihArikANAMvA vitareyujAnIyurabhinaSedhikImabhizayyAMvAgantuM evamamunA prakAreNaNhamiti pUrvavatkalpate / amizayyAyAmabhinaSedhikyAM vA cetetae itigantum / therAhamityAdisthavirAhamiti prAgvatno naivateSAM vitareyurevamamunA prakAreNa nokalpateekAntato niSadyAma bhiniSadyAmabhinaSedhikI vA gantuM / jeNatyidi yaH punAmiti vAkyAlaMkRtau sthaviravitIrNo'nanujJAtaH san ekAntato abhiniSadyAmabhiSedhikI vAceteti-gacchati / tataH se tasya svAntarAstvakRtamantaraM svAntaraMtasmAdyAvanna milatiyAvadvA svaadhyaaybhuume|ttissttti tAvatyat vicAlaM tadantaraM tasmAt svakRtAntarAt cchedo vA paJcarAtriMdivAdikaH parihAro vA parihAratapo vA mAsalaghukAdireSasUtrArthaH, adhunA niyuktivistaraH - bhA.625] nikkAraNami gurugA kajje lahayA apucchnnelho| paDasihammiyalahuyAgurugamaNe hoti anugghaayaa|| - yadi niSkAraNe kAraNAbhAve abhizapyAmabhinaSedhikI vA gacchanti tatasteSAM prAyazcittaM gurukAzcatvAro gurumAsAH atha kArye samutpanne gacchanti, tatra prAyazcittaM laghukAzcavAro laghumAsAH, kAryamupariSTAtbhASyakRvarNayiSyati / yadi punaH kArye samutpanne anApRcchaya gacchanti, tadA apRcchane laghukomAsaHApRcchAyAmapikRtAyAMyadisthaviraiHpratiSedhegacchanti / ttolghukaashctvaarolghumaasaaH| guru gamane ityAdi gururAcAryaH sa yadi gacchatyabhizayyAmabhinaSedhikI vA tatastasya bhavatyanurAtA gurukAzcatvAro gurumAsAH |yepunrvstipaalaaH samarthA bhikSavasta yadigacchanti / tatasteSAmimedoSAH. [bhA.626] tenAdesagilANekAmaNaitthI napuMsa mucchAvA / UNattaNeNa dosA, havaMti ee uvshiie|| vR-yevasatapilAstairvasatekhnatvehInatye etegAthApUrvArdhoktAdoSAbhavanti / tadyathA-stenAzcaurAste gatAH sAdhavo vasateriti jJAtvA vasatAvApateyuH AdezAH prAghUrNakAste vA samAgaccheyusteSAM ca samAgatAnAmavizrAmaNAdiprasaktiH samarthasAdhvabhAvAt / gilANatti glAno vA teSAmabhAve vyAdhipIDito'samAdhimApnuyAt / kAmaNattidAhovApradIpanakena vasaterbhUyAt / tathAstaSkAH sAdhavo vasatau tiSThantIti striyo napuMsakA vA kAmavihvalAH samAgaccheyuH / tatrAtmaparobhayasamutthA doSAstathA mUrchA kasyApi pittAdivazato bhUyAt / tadevaM yato vasatipAlAnAmime vinirgame doSAstasmAttairamizayyAdiSunagantavyamityeSa dvAragAthAsaMkSepArthaH / vyAsArthaM tubhASyakRdAha[bhA.627) duvihAvihArasohI yaesaNadhAto ya jAya parihAnI / . Aesaya vissAmaNa paritAvaNayAya ekkatare / / vR-stenairapahAro dvividhastadyathA-sAdhvapahAra upadhyapahArazca / tasmin dvividhe'pyapahAre zodhiH Page #220 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka H 1, mUlaM : 19, [bhA. 627] 219 prAyazcittaM, tadyathAyadyaikaMsAdhumapaharantistenAstadA vasatipAlAnAM prAyazcittaM mUlaM, atha dvAvapaharanti / tato'navasthApyaMtriprabhRtInAmapaharaNepArAJcitaM, tathAjadhanyopadhyapahArepazcarAtriMdivaM,madhyamopadhyapahAre mAsalagha, utkaSTopadhyapahArecatargarukaM, tathA eSaNAyAghAtaHpreraNameSaNAghAtaH,sacasyAta / tathAhi bhavatyupadhiM pAtrAdikamantareNa eSaNAghAtastata eSaNA preraNe yatprAyazcittaM tadApadyate teSAM vasatipAlAnAmiti / tathA jAyaparihANetti yA ca parihAni rupadhimantareNa zItAdibAdhitasya tadveSaNaprayatamAnasya vA sUtrArthasya ca bhraMzastannimittakamapi samApadyate prAyazcittaM, tatra satrapauruSyA akaraNe mAsalaghu, arthapauruSyA akaraNemAsaguru athopadhigaveSaNalagnadIrghakAlataH sUtranAzayanti / tatazcaturlaghu arthanAzena caturguru, tathA teSu vasatipAleSu sAdhuSvabhizayyAdiSu gateSu AdezAnAM prAdhUrNakAnAM samAgatAnAmadhvaparizrAntAnAmavizrAmaNe yA anAgADhA AgADhA vA paritApanopajAyate, tanniSatramapiteSAmApadyateprAyazcittaM, / ekataretti teSuvasatipAleSvabhizayyAdigateSuyomuktaekataro vasatipAlaH sa eko dvau vA bahavo vA yadyAgacchantiprAghUrNakAste sarve'piniyamato vizramayitavyA iti jinapravacanamanusmaranbahana prAghUrNakAna AgatAna vizrAmayana yadanAgADhamAgADhaMvA paritApanAmApnoti tannimittakamapisamApatatiteSAM prAyazcittaM, sAmpratamasyA eva gAthAyAH pazcArddha vyAkhyAnayati / [bhA.628] AdesamavissAmaNaparitAvaNatesa'vacchalattaMca / gurukaraNe viya dosA, havaMtiparitAvaNAdIyA / / vR-AdezAnAM prAghUrNakAnAmavizrAmaNe gAthAyAMmakAro'lAkSaNikaH evamanyatrApi draSTavyam / dIrghAghvaparizramatoyadanAgADhamAgADhaMvA paritApanaMtathA teSvAdezeSusamAgateSu avacchalatvamavAtsalyakaraNaM tanniSpannaM teSAM prAyazcittaM anyacca vasatipAleSvabhi zayyAdigateSu prAghUrNakAnAM samAgatAnAmanyAbhAveguruHsvayaMvAtsalyaMkaroti / gurukaraNe'picadoSAbhavanti paritApanAdayastathAhiguroH svayaMkaraNesukumAratayA anAgADhamAgADhaMvA paritApanaM syAt / paritApanArogasamAgame ca bahUnAM svagacchaparagacchIyAnAM sUtrArthahAniH zrAvakAdInAM dharmadezanAzravaNavyAghAtaH loke cAvarNavAdo yathA durvinItA eteziSyA itigatamAdeza dvAramadhunA snAnadvAramAha-- [bhA.629] sayakaraNamakaraNe vA gilANaparitAvaNA yaduhatovi / bAlovahINadAho taTThamannova Alite / / vR-vasatapileSvabhizayyAdigateSu dvidhA topidvAbhyAmapi prakArAbhyAMglAnasyaparitApanA / tadyathAsvayaM karaNeakaraNevA / tathA himlAno yadi svayamudvartanAdikaM karoti tadApitasyAnAgADhAdiparitApasaMbhavaH / athana karotitathApiparitApanAsambhavastatastaMnimittaM ApadyateteSAMprAyazcittaM, anyaccayaH pazcAnmukto vasatipAlaH sa yadA prabhUtaM glAnasya glAnAnAM vA kartavyaM karoti tadA so'pi paritApanamanAgADhamAgADhaM vA padyate / tatastaddhetukamapi teSAM prAyazcittam / gataM glAnadvAramadhunAjjhAmaNadvAramAha-vAlovahINa ityAdi teSu sarveSu vasatipAleSu bAlaM vasatipAlaM muktvA abhizayyAmabhinaiSedhikI vA gateSu anikAyena pradIpte upAzraye bAlAnAmupadhInAM ca dAho bhavet / tatra yadyeko'pi sAdhurmiyate tadA caramaM pArAJcitaMprAyazcittam / atha na mriyate kiMtudAhe AgADhamanAgADhaMvA paritApanamApnoti tadA tanniSpannaM prAyazcittaM, athopadhirjaghanyo madhyama utkRSTo vA dahyate tatasta niSpanna prAyazcittaTThamannovattitadarthabAlanistAraNArthaMupadhinistaraNArthaMvA anyaH pravizet / tadAkadAcitso'pi Page #221 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 220 vyavahAra -chedasUtram-1.1/19 bAlo dahyet / anyazca pravizan tatastadubhayanimittamApadyate prAyazcittaM, loke ca mahAnavarNavAdaH gatamagnidAhadvAramadhunAstrInapuMsakadvAramAha[bhA.630] icchI napuMsagAviya umattaNato tihAbhave dosA / abhidhAya pittatovA mucchAaMto va bAhiMva / / vR- striyo napuMsakA vA avamatvena hInatvena stokAH sAdhavo vasatau tiSThanti pariNatavratAzcAnyatra gatA vartante iti jJAtvA samAgaccheyustadAgamane ca tridhA Atmaparobhayasamutthatvena doSAH syuH / tathA hi-yatstryAdikamupalabhyasvayaMkSobhamupayantisAdhavaH, eSa AtmasamutthodoSaH / yatpunaH svayamakSubhyataH sAdhUn balAt syAdikaM kSobhayati, eSa parasamutthaH / yadA tu svayamapi kSubhyanti stryAdikamapi ca kSobhayati, tadA ubhayasamuttha iti, mUrchAdvAramAha-abhighAtetyAdi vasaterantasthitasya vasatipAlasya kathamapijarAjIrNatvAdinA patatyAMvasatau kASTAdibhiH zarIrasyopari nipatadbhiH bahirvA vasateH sthitasya kathamapi vAtAdinA pAtyamAnena taruNA taruzAkhAyA vA abhighAtena mUrchA bhavet / upalakSaNametat / anAgADhA AgADhAvA paritApanA syAt / yadicAvasatterantarbahirvA vyavasthitasyapittataH pittaprakopato mUrchAbhavet |ttekaakinHststsykomuurchaamupshmyet / tatastanniSpannaprAyazcittasaMbhavaH prabhUtazca janApavAdaH, tadevaMpazcAnmuktAnAMvasatipAlAnAM doSA abhihitAH; sampratiye abhizayyAdigatAsteSAM doSAnabhidhitsuridamAha[bhA.631] jattha viyatevayaMtI abhisejaMvA nisIhiyaM vA vi / tattha viya ime dosA hotigayANaMmuNeyavvA / / vR-yatrApi ca vivikte pradeze te niSkAraNagAmino mizayyAmabhinaSedhikI vA vrajanti / tatrApi teSAM gatAnAmime vakSyamANA doSAbhavanti jJAtavyAH / tAnevAbhidhitsurigAthAmAha[bhA.632] vIyAra tena Arakkhi tirikkhA itthIo napuMsAya | savisesatarA doSA dappagayANaMhavaMtete / / vR- kathamapyakAlagamane vicAre vicArabhUmAvapratyupekSitAyAM tathA stenAzaGkAyAmArakkhitti ArakSakazaGkAyAM tathA tirazcAM catuSpadAdInAM saMbhave tathA striyo vA dattasaGketAstatra tiSThanti / napuMsakA vAdattasaGkettAstatratiSThantiityAdyAzaGkAyAMetevakSyamANAH savizeSatarA doSAdarpagatAnAM niHkAraNagatAnAM bhavanti / tadeva savizeSataratvaM doSANAM pratidvAramabhidhitsuH prathamato vicAradvAramadhikRtyAha[bhA.633 appddilehiydosaaavidinnevaahvNtiubhyNpi| vasahI vAdhAeNavi ya ettamanaMteya dosaau|| vR-yadinAmate darpagatAH kathamapyacakSurviSayavelAyAM gatAbhaveyuH / tataH saMstArakoccAraprazravaNAdiSu bhUmiSvapratyupekSitAsu ye doSA oghaniryuktau savistaramAkhyAtAste sarve'pyatrApi vaktavyAH, tathA vikAlavelAyAM gamane yadi kathamapi zayyAtara uccAraprazravaNayogyamavakAzaM na vitaret tato'vitIrNe'nanujJAte avakAze ubhayasmin uccAraprazravaNalakSaNebhavanti doSAH / tathA hi-yadiananujJAte'vakAze uccAraM prazravaNaM vA kurvanti tadA kadAcit zayyAtarasteSAmeva vasatyAdivyavacchedaM kuryAt / yadi vA sAmAnyena darzanasyopari vidveSataH sarveSAmapi sAdhUnAmiti athavA kathamapyalAkSaNikatayA vasaterabhizayyArUpAyAvyAghAtobhavet / tatorAtrau mUlavasatiyAgacchatAMtena zvApadAdibhirAtmavirAdhanA ___ Page #222 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 221 uddezaka : 1, mUlaM : 19, [bhA. 633] atha nAyAntivasatiM tadA abhizayyAyAH samIpe apratyupekSitasthAnAzrayaNataH saMyamavirAdhanA / / gataM vicAradvAram adhunA stenadvAramArakSakadvAraMca yugapadabhidhitsurAhabhA.634 suNAI gehAi udetitenA,ArakkhiyAtAniya saMcaraMti / tenottiesopurarakkhitovA, annonnasaMkA itivAyaejA / / vR-zUnyAnigRhANistenAvivakSitagRhepravezanAyavelAMpratIkSamANA ArakSakAdibhayatovAupayanti tAni ca zUnyAni gRhANi ArakSakAH purarakSakA mA kazcidatrapraviSTazcoro bhUyAditisaMcaranti pravizanti; evamubhayeSAMpravezasaMbhave anyonyA''zaGkayAArakSakA abhizayyAyAmagrepraviSTaMsAdhumpalabhyastena eSa vyavatiSThate iti, stenA agre praviSTAstatra pravizantaM sAdhuM dRSTrA purarakSaka eSa pravizatItyevaMrUpayA stenA ArakSakA vAatipAtayeyuHvyApAdayeyuH; gatestenArakSakadvAre |smprtitiryg dvAramAha[bhA.635] dugaMcchiyA vAadugaMcchiyAvA dittAadittAtahiM vatirikkhA / cauppayAvAlasirIsavAvA, egovadotiNivatatthadosA / / vRttatraabhizayyAyAmabhinaSedhikyAMvAcatuSpadAstiryaJco dvidhA bhaveyustadyathA-jugupsitA nAma ninditAsteca gardabhIprabhRtayaH,tadviparItA ajugupsitA gomahiSyAdayaH / ekaike dvividhAstadyathA-haptA attAzca / haptA dadhmAtAstadviparItA adhptAna kevalamitthaM bhUtAzcatuSpadA bhaveyuH, kintu vyAlA bhujaGgAdayaHsarIsRpAvAgRhagodhikAdayaH / itthaMbhUteSucatiryakSucatuSpadeSuvyAlasarIsRpeSueko dvautrayo vA doSA bhaveyuH / tatra eka AtmavirAdhanAdInAM anyatamaH dvau sAdhubhedenAtmavirAdhanA saMyamavirAdhane; traya kasyApyAtmavirAdhanA, kasyApi saMyamavirAdhanA, kasyApyubhayavirAdhaneti; / atra caturbhaGgI kasyApyAtmavirAdhanA na saMyamavirAdhanA 1, kasyApi saMyamavirAdhanA nAtmavirAdhanA 2 kasyApyAtmavirAdhanApi saMyamavirAdhanApi 3, kasyApi nobhayamapi 4 / upalakSaNametat / jugupsita-tiryaktvacatuSpadasaMbhave virUpAzaGkAsaMbhavataH pravacanoDDAho'pi syAditi / gataM tiryagdvAramadhunA strInapuMsakadvAre yugapadabhidhitsurAha[bhA.636] saMgAradinnA va uveti tattha ohA paDicchaMti vilacchamANA / itthI napuMsAca karekha dose, tassevaNaThAi utije u / / vR-saGgAraH saGketaHsadato yaistesaGgAradattAH / niSThAMtasya paranipAtaH prAkRtatvAt |sukhaadidrshnaadvaa dattasaGketA ityarthaH / itthaMbhUtAHsantastatrAbhizayyAdiSuupayanti-gacchanti, evaM lokaanaamaashngkaabhvet| athavA tatra gateSu janAnAmevamAzaGkA samupajAyeta / yathA striyo napuMsakA vA oghA iti tanmukhanirIkSyabhANAH pratIkSyante tato'mI gatAH / yadi vA tAsAM strINAM napuMsakAnAM vA sevanArthaM ye tatropayantipuruSAsteasmatstryAdisevanArthametesaMyatA samAgatAitidoSAtabhighAtA'varNavAdAdIn kuryuH / tadevaM yasmAdakAraNe nirgatAnAmime doSAstasmAtra niSkAraNegantavyam / kAraNe punargantavyaM tathA cAha[bhA.637) kappaI ukAraNehiM abhisejjaM gaMtumabhinisIhiMvA / lahugAo aMgamanammitAniya kajANimAiMtu / / vR-kalpatepunaH kAraNairasvAdhyAyAdilakSaNairvakSyamANairabhizayyAmabhinaSedhikIvAprAguktazabdArthAM gantuM yadipunarna gacchanti tato laghukAzcatvAro laghumAsAH prAyazcittaM tAni punaH kAni kAraNAni imAni Page #223 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 222 vyavahAra - chedasUtram-1-1/19 vakSyamANAni / tAnyeva AhabhA.638] asajjhAiya pAhuNae saMsattevuTTikAyasuyarahasse ! paDhanacarama dugaMtUsesesuya hoiabhiseJjA / / vR- vasatAvasvAdhyAyaH prAdhUrNikA bahavaH samAgatA vasatizca saGkaTA, tato'svAdhyAye prAki prAghUrNakasamAgame tathA saMsakte praNAjAtibhirupAzraye tathA vRSTikAye nipatati gallatyAM vasatau tathA zrutarahasye chedazrutAdau vyAkhyAtumupakrAnte abhizayyA naiSedhikI vA gantavyA / tatra paDhane carame dugaM tU 'iti prathame sUtrakramaprAmANyAdasvAdhyAye carame zrutarahasye dvikamabhizayyAbhinaSedhikIlakSaNaM yathAyogaM gantavyaM / zeSeSu ca prAdhUrNakasaMsaktavRSTikAyarUpeSukAraNeSubhavatyabhizayyAgantavyA |ttraastynaanupuulpivyaakhyaayaa itinyAyakhyAphnArthaM prathamataH zrutarahasyamiti caramadvAraM vivarISuridamAhabhA.639] cheyasuyavijjamaMtA pAhuDiavigIyamahisa dilaMto / iidosA caramapae paDhamapae porisiibhNgo|| . vR-cheda zrUtAni prakalpavyavahArAdIni tAni vasato apariNAmako atipariNAmako vA zrRNuyAt / tathA vidyAmantrAMzvavasataukasyApidIyamAnAavigIto nirddhamazrRiNuyAt, prAbhRtaMvAyoniprAbhRtAdirUpaM vasatI vyAkhyAyamAnaMavigItakathamapi zrRNuyAt / tatzravaNecamahAndoSastathA cAtramahiSadRSTAntaH "kayAi joNipAhuDe vakkhANijamANe egeNa AyariAiNA adissamANeNa niddhameNa suyaM jahA'amugaamugadavvasaMjoge mahiso saMmucchai taM souM so uppavvaito gato annaMmi ThANe / tattha mahise davyasaMjogeNa saMmucchAvittA sAgAriyahatthesu vikkiNai |tN AyariyA kahamavi jANittA tattha AgayA udaMto se pucchito tena sabbhAvo kahito, / AyariyA bhaNaMti aNaM suMdarasuvaNarayaNajuttAdigeeha, tena abbhuvagayaM, tato AyariehiM bhaNiyaM-amugANi davvANiyatirikkhasaMjoejAsi tato pabhUyANi suvaNarayaNANibhavissaMti |tenthaakyN,smucchitoditthiivisosppotendtthomtoitidosaaityaadi| ityevamuktena prakAreNa caramapade zrutarahasye vasatau vyAkhyAyamAne doSAstasmAt zrutarahasya vyAkhyAnAya niyamato abhizayyA abhinaSedhikI vAgantavyA |tthaa prathamapadamasvAdhyAyalakSaNaMtatradoSaH pauruSIbhaGgaH / iyamatra bhAvanA-asvAdhyAye vasatAvupajAte svAdhyAyakaraNArthamavazyamabhizayyAyAma. bhinaSedhikyAMvAgantavyam / anyathAsUtrapauruSyAarthapauruSyAzcabhaGgaH, tadbhaGge catanniSpannaprAyazcittApattiH |gtNcrmdvaarmsvaadhyaaydvaarNc |smprtipraaghuurnnkaadidvaartritymaahbhaa.640] abhisaMghaTTe hatthAdighaTTaNaMjagaNeajInAdI / dosuyasaMjamadosA jagaNaullo vahIyAvA / / vR-kadAcidanye tathAvidhaksatyalAbhesAdhavaH saGkaTAyAM vasatau sthitAbhaveyuH prAghUrNakAzcasAdhavo bhUyAMsaHsamAgatAstatradivase yathAtathAcatiSThanti / rAtrIbhUmiSuapUryamANAsuyadyabhizayyAMnavrajanti, tadA tasminnupAzraye'tizayenasaMghaTTaH parasparasaMgharSaH sAdhUnAMyatrAtisaGkaTatayA so'tisaMghaTTaH / tasminneva sthitAnAM parasparaM hastAdInAM ghaTTanaM bhavet / tadbhAveca kalahAsamAdhyAdidoSasaMbhavaH / athaitaddoSabhayAdupaviSTA eva tiSThanti / tato jAgaraNe rAtrau jAgratAmajIrNAdidoSasaMbhavaH, / ajIrNamAhArasyAjaraNaM tadbhAve ca rogotpattiH, / roge ca cikitsAyA akaraNe asamAdhiH, kriyamANAyAM ca cikitsAyAM SaTkAyavyA-pattiritigataMprAghUrNakadvAram / adhunAsaMsaktadvAraMvRSTikAyadvAraMcAha-'dosuyasaMjame' tyAdi Page #224 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH 1, mUlaM: 19, [bhA. 640] 223 dvayoH saMsakteupAzraye vRSTikAyecanipatatiasaMyamadoSausaMyavirAdhanArUpI doSau |tthaa hi-saMsaktatve dupratyekSaNIyA vasatiriti tatrAvasthAne sphuTA saMyamavirAdhanA, tathAvRSTikAye'pi nipatati keSucita pradezeSu vasatirgalatIti tatrApi saMyamavirAdhanA apakAyasaMyamavirAdhanAsaMbhavAt / anyacca vRSTikAye nipatati upadhirapakAyena stImpatestIbhitena copadhinA zarIralagnena rAtrau nidrA nAyAti nidrAyA abhAve caajIrNadoSaH / tasmAtsaMsaktAyAM vasatau vRSTikAyecanipatati niyamatobhi gantavyA abhizayyeti tadevamuktaM gantavyakAraNaM / tathA cAha[bhA.641] diDhe kAraNagamanaMjaiyaguruvaccaetao gurugaa| orAla itthapellaNasaMkA paJcatthiyA dosA / / vR-dRSTaM upalabdha bhagavadupadezataH pUrvasUribhiH kAraNe asvAdhyAyAdilakSaNe abhizayyAyAM gamanaM / tatrayadyevaM dRSTe kAraNagamane gururabhizayyAmabhinaSedhikIvAvrajet / tatastasya prAyazcittaM gurukAzcatvAro gurumAsAH, / kodoSo gurugamane iticedata Aha-urAletyAdi AcAryaH prAya udArazarIrobhavet / sahAyA apicakathamapitasya stokA abhavan |ttH kAzcana striyaH sahAyAdInasthApayitvA hRdayAdinA prerayeyuH preraNenAcAryamupasargayeyuH / anyaccazayyAtarAdInAMzaGkAsamupajAyate |tthaa kiMvasatAvAcAryo noSitaH nUnamagArI pratisevituMgata iti yadi vA pratyarthikaH pratyanIkAH prativAdyAdayo'lpasahAyamupalabhya vinAzayeyustata evamAcAryagamane doSAstasmAttena na gantavyamiti, na kevalamAcAryeNa na gantavyaM / kintvetairapinagantavyam |keteete ityAha[bhA.642] gurukaraNepaDiyArI, bhaeNaMbalavaM kareja je rakkhaM / kaMdappaviNahI vAaciyatto ThANaduddovA / / vR- gurorAcAdiH karaNe karaNaviSaye ye praticAriNaH praticArakAH kAyikImAtrakAdisamarpakA vizrAmakAzcatairnagantavyam / teSAMgamaneguroH sIdanAttathA bhayenapazcAtvasatAvapAntarAle'bhizayyAyAM vA taskarAdisamutthena bhayena sarvairapi sAdhubhirnagantavyamAtmasaMyamavirAdhanAdoSaprasaGgAt / tathA yo balavAn gurvAdInAM taskarAdibhyo rakSAM karotitenApina gantavyam / tadgamane gurvAdInAmapAyasambhavAt / tathA yaH kandarpaH kandarpazIlo yazca vigrahI yathA tathA vA rATikaraNazIlaH yo vA yatra gamyate tatra zayyAtarAdInAMkaizcidapikAraNaiH pUrvavairAdibhiraviyattottiaprItoyazcasthAnaduSTaH purAdiduSTaH etairapisarvairna gantavyaM, pravacanoDDAhAtmavirAdhanAdidoSaprasaGgAt / yadi kathamapi te gacchanti tato balAdAcAryAdibhivArayitavyAH iti |athkaarnnesmutptretessaaN gacchatAMko nAyakaH pravartayitavyaH? ucyate[bhA.643] gaMtavvagaNAvacchedapavattithaireyagIyabhikkhUya / ___ eesiM asatIe agIe merakahaNaMtu / / / vR- kAraNe'svAdhyAyAdilakSaNe samutpanne sati zeSasAdhubhirgantavyamabhigantavyamabhizayyAdi teSAM ca gacchatAM nAyakaH pravartinIyo gaNAvacchedako vakSyamANasvarUpaH tadabhAve pravartI, so'pi vakSyamANasvarUpaH tadabhAve sthavirastasyApyabhAve gItabhikSurgItArthaH sAmAnyavratI / eteSAmasati abhAve'gItArtho'pi mAdhyasthyAdiguNayuktaH pravartanIyaH / kevalaM tasminna gIte agItArthe 'merakahaNaM tu' iti maryAdayA samAcAryAH kathanaM yathA sAdhUnAmAvazyake AlocanAyAM prAyazcittaM dIyate / namaskArapauruSyAdikaM ca pratyAkhyAnaM yat yasmai dAtavyamityevamAdi sarvaM kathyate iti bhAvaH / atha Page #225 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 224 vyavahAra - chedasUtram-1-1/19 kiMsvarUpaH so'gItArtho nAyakasthApanIya ityata Aha[bhA.644] majjhattho'kaMdappI jo dose lihai lehaoceva / ke suyatesIejjA dosesuteime suNasu / / vR- madhyastho rAgadveSarahitaH akandI kaMdarpoddInapanabhASitAdivikalaH / evaMbhUto nAyakaH sthApanIyaH, |tencsaadhvo'smaacaarii samAcarantaH zikSaNIyAH |shissymaannaashcydikthmpibruvte| yathA yadi vayamevaM kurmastatastava kiM kastvamityAdi tadA sa lehao cevatti lekhaka iva sayukta lekhaka vatteSAM sarveSAMsAdhUnAM doSAn avismaraNanimittaMmanasi likhatisamyag avadhArayatItyarthaH / atha keSu doSeSutesAdhavaH sIdeyuryAnsasvacetasidhArayati sUrirAha-tAn doSAnimAnvakSyamANAn zrRNuta / tatra yaduktaM 'eesiMasatIe' ityAditadvayAkhyAnArthamAha[bhA.645] therapavattIgIyAsatIe meraMkahaMta agIyatthe / bhayagoravaMcajassa ukareMtisayamujjatojo ya / / vR sthavirasyapravartina upalakSaNametat | gaNAvacchedasyaca tathAgItasya gItArthasya bhikSorasatiabhAve agItArtho'pipreSaNIyaH / tasmiMzcAgItArthe prekSyamANe meratti maryAdA sAmAcArI ythoktsvruupaaNkthynti| kiMviziSTaH so'gItArthaH preSya Aha-bhayagauravamityAdi yasya bhayaM sAdhavaH kurvanti yasya cAnuvartanAguNatobhayato gauvaM yathocitaM kurvanti / yazcasvayamAtmanA samudhukto'pramAdI so'gItArthoM nAyakaH pravartanIyaH / kiM kAraNabhiti cet ? ucyate-asamAcArIrUpadoSapratiSedhanArthaM / atha ke te asamAcArIrUpA doSAH ata Aha[bhA.646) paDilehaNa'sajjhAeAvassagadaNDavinayarA itthii| terIccha vANamaMtarapehA nahavINikaMdappe / / vR-pratilekhanAyAmasvAdhyAye Avazyake daNDe, upalakSaNametat, daNDakAdau viSaye / tathA vinaye vaMdanakAdau tathA rAjJi striyAM tiryakSu hastyAdiSu vAnamantare vAnamantarapratimAyAM vipaNiSu rathena gacchatyAM prekSAyAMkAlagrahaNAdaunavINattinakhavINikAyAMkandarpavAsamAcArIrUpAdoSAH |etdvaargaathaasNkssepaarthH etena yaduktaM prAguktAnimAn doSAn zRNuteti tadvayAkhyAnamupakrAntamiti draSTavyaM / tatra pratilekhanadvAramasvAdhyAyadvAraMca vivarISurAhabhA.647] paDilehaNa sajjhAena kariti hInAhiyaM ca vivarIyaM / sejovahisaMthAredaMDaga uccAramAdIsu / / / vR-pratilekhanA svAdhyAyaM vA mUlataeva na kurvanti, yadi vA hInamadhikaM viparItaM vA viparyastakrama kurvanti / tatra yeSu sthAneSu pratilekhanA saMbhavati tAni sthAnAnyupadarzayati / zayyopadhisaMstArakadaMDakoccArAdiSu |iymtrbhaavnaashyyaavstistsyaaH pratyupekSaNaMmUlataevanakurvanti / yadivAhInamadhikaM vAkurvanti |athvaayHshyyaayaaH pratyupekSaNAkAlastasminna kurvanti, kintukAlAtikrameNa, evamupadheH saMstArakasya daNDakAdezca bhAvanIyaM / tathA uccArAdibhUmIM na pratyupekSante hInamadhikaM vA yadi vA kAlAtikrameNapratyupekSantaiti, svAdhyAyamapimUlataeva nakurvantiyadivA aprasthApitekurvanti, athavA hInamadhikaM vA kAlikaM kAlataH kurvanti yadi vA kAlikavelAyAmatkAlikamutkAlikavelAyAM kAlikamiti / saMpratyAvazyakAdidvAratritayamAha Page #226 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 1, mUlaM : 19, [bhA. 648] [ bhA. 648 ] 225 na kareMtI AvassaM hInAhiyaniviTThapAuyanisannA / daMDagahaNAdiviNayaM rAiNiyAdINa na kareMti / / vR- AvazyakaM mUlata eva na kurvanti, yadi vA hInaM adhikaM vA kAyotsargANAM hInahInakaraNato'dhikaM vA'nuprekSArthaM kAyotsargANAmeva cirakAlakaraNataH kurvanti / yadi vA niSaNA upaviSTAH prAvRtAH zItAdibhayataH kalpAdiprAvaraNaprAvRtA niSannAstvagvartanena nipatitAH prakurvanti / gtmaavshykdvaarm| daNDagaNAditti daNDagrahAdau daNDagrahaNaM bhANDamAtrakAdInAmupalakSaNaM daNDakAdInAM grahAdau grahaNe nikSepe ca na pratyupekSaNaM, nApi pramArjanaM duH pratyupekSitAdi vA kurvanti / gataM daNDadvAram / vinayadvAramAha-vinayaM ratnAdhikAdInAmAcAryAdInAM yathA ratnAdhikaM na kurvanti gataM vinayadvAram / rAjAdidvArakadambakamAharAvaM itthaM taha assamAdi vaMtaraheya peheti / taha nakkhavINiyAdI kaMdappAdI va kuvvaMti / / bhA. 649] bR- rAjAnaM nirgacchantaM vA striyaM surUpAmiti viziSTAbharaNAlaGkRtAmAgacchantIM vA tathA tirikkha ityasya vyAkhyAnam azvAdikam azvaM vA hastinaM vA rAjavAhanamatiprabhUtaguNAkIrNa, vyaMtara rathAnvA vibhUtyAvipaNimArgeSu gacchataH pratyAgacchato vA prekSate / etena rAjastrItiryagvAnamantaradvArANi vyAkhyAtAni / tathetyanuktasamuccayArthaH / sa cedamuktaM samuccinoti kAlapratyupekSaNaM na kurvanti na vA kAlaM pratijAgarati / gataMprekSAdvAraM / tathA nakhavINikAdikaMnakhairvINAvAdanaM AdizabdAtUnakhAnAM parasparaM gharSaNamityAdiparigrahaH / tathA kandarpAdikaM, kandarpakaukucyakautukAdi kurvanti / / [ bhA. 650 ] eesa vaTTamANe aDiya paDisehie imA merA / hiyae karei dose guruekahaNaM sa dei te sohiM / / vR- eteSvanantaroditeSu doSeSu vartamAnAn vArayatIti kriyAdhyAhAraH kRte'pi vAraNe yadi tena tiSThanti pratiSedhanti, yadi vayamevaM kurmastata kiM tava ko vA tvamityAdi / tato'sthite pratiSedhite vA nAyake iyamanantaramucyamAnA meratti maryAdA samAcArI tAmevAha; hRdaye tAn doSAn karoti, kRtvA ca gurave kathayati sa ca gururdadAti teSAM zodhiM prAyazcittamiti / saMprativakSyamANArthasaMgrahAya dvAraMgAthAmAha| bhA. 6511 ati bahuyaM pacchittaM, adine vAheya rAyakannAya / ThANAsati pAhuNae naugamanaM mAsokkakaraNe || bR- codakavacanaM atibahukaM prAyazcittaMgurumAsAdina dAtavyaM, taddAne vratapariNAmasyApi hAniprasakteH, 1 atra guruvacanaM "jo jattieNa sujjhai" ityAdi vakSyamANaM, yaH punarAlocanApradAne prAyazcittaM zalyaM noddharati, tasminnadatte adattAlocane vyAdho dRSTAntaH / yaH punarAcAryaH ziSyasya prAyazcittasthAnApattiM jAnannapi na zodhiM dadAti, tasminnadatte adattaprAyazcitte gurau dRSTAnto rAjakanyApadaikadeze rAjakanyAntaHpurapAlakaH / tathA ThANA sati ityAdi saGkaTAyAM vasatau prAghUrNake samAgate sati sthAnasya yogyabhUmipradezasya asati bhAvapradhAno'yaM nirdezo avidyamAnatve utsargato na tu naiva gamanaM, kintuyatanA vakSyamANA kAryA, tasyAM ca vatanAyAM kartumazakyamANAyAmabhizayyAdiSu prekSyamANA yadi kecana karkarAyante yathA'smadvadhAya prAghUrNakAH samAgatA yat gantavyamasmibhirAbhizayyAdiSu karttavyaM vA rAtrau jAgaraNamiti / tadA teSAM karkaraNe prAyazcittaM mAsalaghudeyamiti dvAragAthAsaMkSepArthaH / sAmpratamenAmeva 2115 Page #227 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 226 vyavahAra - chedasUtram-1-1/19 gAthAM vivarISuH prathamato'tibahukaM prAyazcittamitivyAkhyAnayati[bhA.652) atibahuyaM veTijaibhaMte mAhuTuruvvuDhato bhavetrAhi ! pacchittehiM ayaMDe, niddayadinnehibhajejjA / / vR- bhadanta paramakalyANayogina guro yadi prabhUtaM gurumAsAdi prAyazcittaM pade pade dIyate, tataHsa prAyazcittaiH samantato'tizayena veSTayate'tiveSTitaHsanmA niSedhehunizcitaMdurudveSTako bhUyAt |duHkhen tasya prAyazcittebhyaH udveSTanaM syAt / atiprabhUteSu hi guruSu prAyazcitteSu pade pade dIyamAneSu sa kadAtmAnamudveSTayiSyatIti bhAvaH / api ca akANDe yatra tatra vA pade pade nirdayaiH sadbhiryuSmAbhirdattaiH prAyazcittaiH sabhajyeta bhagnapariNAmobhUyAt / tathAca satimahatIhAnistasmAt / [bhA.653] taMdiaupacchittaM, jaMtaratIsAya kIraumerA / jAtIraiparihariuMmosAdiapaccauiharA / / - tat prAyazcittaM dIyatAM yattarati zaknoti kartuMsA ca kriyatAM ca merA maryAdA yA parihartuM zakyate pAThAntaraM vA parivahiumiti tatra yA parivoDhuM zakyate itti vyAkhyeyam / ubhayatrApyayaM bhAvArthaH / yA paripAlayituM zakyate iti mosAdi apaccau iharA iti itarathA prabhUte prAyazcitte datte mRSA doSa ubhayorapi samupajAyate / tatraguromAtrAdhikaprAyazcittadAnAt / itarasyatubhagnapariNAmatayAtathA pripaalnaayogaat| anyaccAtimAtre prAyazcitte datte yuSmAbhirapi pUrvamAzAtanAdoSa udbhAvitaH / apratyayazca ziSyasyopajAyateyathAtiprabhUtamAcAryAHprAyazcittaMdadati / nacaivaMrUpaMprAyazcittaMjinAHprarUpitavantaH, sakalajagaJjantuhitaiSitayA teSAM atikarkazaprAyazcittopadezadAnAyogAt tasmAtsarvamidaM svamatiparikalpitamasaditi ! evaM codakenokte gururAha[bhA.654) jojattieNasujjhai avarAho tassa tattiyaM dei / puvamiyaM parikahiyaM ghaDapaDagAiehiMnAehiM / / vR- codaka tvayA sarvamidamayuktamucyate yato dezakAlasaMhananAdyapekSayA yo'parAdho yAvanmAtreNa prAyazcittenazuddhayatitasyAparAdhasyazodhanAyatAvanmAtramevasUriH prAyazcittaMdadAti, nAdhikaMnApihInaM! etaccapUrvamevaghaTapaTAdibhijJatirudAharaNairjalanillevaNa kuDae ityAdinA granthena parikathitaM / tsmaatrdossH| sAmpratamadattAlocane yo vyAdhadRSTAnta upanyastastaMbhAvayati[bhA.655] kaMTakamAdipaviDhe noddharaisayaM na bhoiekahai / kamaDhIbhUyavaNagae AgalaNaMkhobhiyA maraNaM / / vR-iha kilavyAdhA vanasaMcaranta upAnahaupAdeSunopanadyanti |maahstin upAnahoHzabdAn shriissuriti| tatraikasyavyAdhasyAnyadAvaneupAnahI vinA paribhramato dvayorapipAdayoHkaNTakAdayaHpraviSTA AdizabdAta zlakSNakiliJcAdiparigrahaH / tAnpraviSTAn kaNTakAdInsvayaMnoddharati nApibhojikAyai-nijabhAryAya vyAdhaH kathayati / tataHsa taiH pAdatalapraviSTaiH kaNTakAdibhiHpIDitaH sanvanagatohastinApRSTatodhAktA preryamANodhAvankamaThIbhUtaHsthalekamaThaivamandagatirabhUt / tataHprAptohastI pratyAsannaM dezamitijAnan kSubdhaHkSamaM gatvA AgalaNamiti vaikalyaM prAptaH / tato maraNamepa gAthArthaH / bhAvArthastvayam-ego vAho uvAhAMto vinA vanaM gato / tassa pAyatalA kaMTagAINaMbhariyA |teykNttgaadiiyaanosymuddhriyaa no viya vAhIe uddharAviyA / annayA bane saMcaratA hatthiNA diTho / to tassa dhAvaMtassa kaNTagAiyA dUrataramaMse Page #228 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 227 uddazakaH 1, mUlaM : 19, [bhA. 655] paviTThA tAhe ati dukkheNa addito mahApAyavo iva chinnamUlo hatthimaeNa aceyaNabhUto paDito hatthinA vinaasito|| [bhA.656] bitiesayamuddharatI anuTTiebhoiyAenIharai / parimaddaNadaMtamalAdi puurnnNvngyplaato|| vR- anyo dvitIyo vyAdha upAnahI vinA vane gatastasya vane saMcarantaH kaNTakAdayaH pAdatale praviSTAstAn svayamuddharatiyeca svayamuddhartuMnazaktAstAnanuddhRtAn bhojikayAnijabhAryayAvyAdhyA nIhArayati niSkAzayati / tadanantaraM teSAM kaNTakAdi vedhasthAnAnAmaGguSTAdinA parimardanaM / tadanantaraM dantamalAdinA AdizabdAtkarNamalAdiparigrahaH pUraNaMkaNTakAdivedhAnAMtato'nyadAvanagataHsanhastinA dRSTo'pipalAyitojAtojIvitavyasukhAnAmAbhAgI |ess dRSTAntaH / sAmprataM dRSTAntikayojanAmAha[bhA.657) vAhatthANI sAhUvAhigurUkaMTakAdiavarAhA | sohI yaosahAI pasatthA nAeNavaNatou / / vR- vyAdhasthAnIyAH sAdhavaH / vyAdhIsthAnIyo guruH / kaNTakAdisthAnIyA aparAdhA aupadhAni dantamalAdIni tat sthAnIyA zodhiH / atra dvau vyAdhadRSTAntau / prazasto'prazastazca |aadyo'prshsto dvitIyaH prazastaH / tatra prazastena jJAtena dRSTAntenopanayaH kartavyaH / AcAryo'pi yadi tAnupekSate tataH kaNTakAdInAmupekSako vyAdhaiva so'pidustaramApadamApnoti / tathA cAha[bhA.658) paDisevaMta uvekkhainayaNaM ovIlaeakuvvaMto / saMsArahatthihatthaM pAvativivarIyamiyaro vi / / vR.itaro'pi AcAryo'pi / tuzabdo'pizabdArthaH |yH pratisevamAnAn upekSatena tuniSedhati, na vA kurvato'kurvANAn prAyazcittamutpIDayati, na bhUyaH prAyazcittadAne daNDena tADayan kArayati, sa viparItamAcAryapadasya hiyathoktanItyA paripAlanaphalamacirAtmokSagamanaMtadviparItaMsaMsAraeva hastihastaM prApnoti / dustaraM saMsAramApatatItibhAvaH / upasaMhAramAha[bhA.659} AloyamanAloyaNaguNAya dosAyavanniyA ee / ayabhanno dilaMtosohimadiMteya diMteya / / vR- eteanantaroditA AlocanAnAyAM guNA anAlocanAyAMdoSA varNitAH sampratiyaH prAyazcittaM dadAti tasmin zodhimadadAne anAdadAne ca ayaM vakSyamo rAjakanyAntaHpurapAlakarUpo'nyo dRSTAntastamevAha[bhA.660] . nijUhAdipaloyaNaavareNapasaMga aNadArAdi / dhuttapalAyaNa nivakahaNadaMDaNaM annaThavaNaMca / / vR- ego kanateurapAlago so gokhalaeNa kaMnAo paloeMtIo na vArei / tato tAo aggadAreNa nippiDiumADhattA / tato vina vArei / tAtAhe tato anivArija mAnItokayAidhuttehiMsamaM palAyAto / evaM savvamavAraNAdi keNai ranno kahiyaM, tatoranA tassa savvassa haraNakayaM viNAsitoya, anno kannate urapAloThavito, akSaragamanikA ni!hogavAkSaH |gokhlk ityarthaH |aadishbdaattdnytthaavidhprdesh parigrahaH tena niyUMhAdinA pralokane avAraNaM na vAraNaM kRtavAn / tato'gradvArAdiSvapi prasaGgaH / agradvAre'nyatravAyathAsvecchaMtAsAMkanyAnAMprasaGgaH |tto'nydaadhuurteHsh palAyanaM,etasyApivRtAntasya Page #229 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 228 vyavahAra - chedasUtram - 1-1/19 nRpasya purataH kathanaM / tato rAjA tasya kanyAntaH purapAlakasya daNDanaM, anyasya kanyAntaH purapAlakasya sthApanaM cAkArSIt / [ thA. 661 ] nijjUhagayaM daTThe bitio annI u vA haritANaM / vinayaM karei tIse sesabhayaM pUyaNA ramnA / / vR- anyodvitIyaH kanyAntaHpurapAlako niryUhagatAM gavAkSa tAmekAM kanyAM dRSTrA bAharitANaMtivyAhatya AkArya vinayaM zikSAM tasyAH karoti / tataH zeSANAM kanyAnAmudapAdibhayaM tenaikApyagradvArAdiSu nAva - tiSTate / na ca dhUrterapaharaNaM / tataH samyak kanyAntaH purapAlanaM kRtavAniti rAjJA pUjA kRtA / eSa dRSTAnto'yamarthopanayaH / [bhA. 662 ] rAyA iva titthayarA mahattaragurU u sAhu kannAto / AloyaNa avarAhA apasatthapasatthagI vaNato / / 1 vR- rAjA iva rAjasthAnIyA tIrthakarA mahattaraH kanyAntaHpurapAlakastatsthAnIyA guravaH sAdhavaH kanyAsthAnIyAH, avalokanasthAnIyA aparAdhAH / atrAprazastena kanyAntaHpurapAlakena, prazastena copanayaH kartavyaH / tadyathA-ya AcAryaH pramAdinaH ziSyAn na vArayati, na ca prAyazcittaM dadAti sa vinazyati / yathA prathamaH kanyAntaHpurapAlakaH; vastupramAdyataH ziSyAn vArayati prAyazcittaM ca yathAparAdhaM prayacchati / sa iha loke prazaMsAdipUjAM prApnoti, paraloke ca samyak ziSya nistaraNato nirvANamacaridApnuyAditi / samprati yaduktaM prAcUrNakasamAgame saMsakte upAzraye vRSTikAye ca nipatati abhizayyAM gantavyeti tadviSayamapavAdaM krameNAbhiditsurAha [ bhA. 663 ] asajjhAie asaMte ThANAsati pAhuNAgame caiva / annatthana gaMtavvaM gamane gurugA upucyuktA / / vR- asvAdhyAyike asati avidyamAne prAghUrNakAnAmAgame ThANAsatti sthAnasya saMstArakayogyabhUmilakSaNasya asati api zabdo'tra sAmarthyAdavagamyate / asatyapi bhAvapradhAno'yaM nirdeza ityabhAve'pi anyatrAbhizayyAdau na gantavyaM / kintu yatanA kartavyA / yadi punaryatanAkaraNapramAditayA anyatra gamanaM kurvanti / tato gamane pUrvoktA gurukAzcatvAro gurumAsAH prAyazcittaM / / kA punaryataneti yatanAmAha[bhA. 664 ] vatthavvA vAraMvAra eNa jaggaM tu mAya vaccaM tu / emeva ya pAhuNae jaggaNagADhaM anuvvAe / / vR- vAstavyA vAraMvAra kena vAreNa jAgratuiyamatra bhAvanA - vAstavyAnAM madhye yo yAvanmAtramardhayAmAdi jAgarituM zaknoti sa tAvanmAtraM jAgarti / tadanantaraM jAgaritumazaknuvat anyaM sAdhumutthApayati / so'pi svajAgaraNavelAtikrame'nyamevaM vAreNa vAreNa jAgratu / yadi punarvAstavyAH samastAmapi rAtriM vAreNa vAreNa jAgarituM na zaknuvanti / tato yadi gADhaM na parizrAntA prAghUrNakAstataH prAcUrNake gADhamanuvvAe iti aparizrAnte evameva vAreNa vAreNa jAgaraNaM samarpaNIyaM mA punazcazabdaH punaH zabdArthe vrajantvabhizayyAM, yadi punarvAstavyAH prAghUrNakAzca na vAreNa vAreNa jAgarituM zaknuvanti tadA zayyA gantavyeti / [bhA. 665 ] emeva saMsatte dese agalaMtae ya saMsavvattha / amhavahA pAhuNagA uveti rittAukakkaraNA / / Page #230 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH 1, mUlaM: 19, [bhA. 665] 229 vR-evameva anenaiva prakAreNasaMsakte upAzraye yodezaH pradezo'saMsaktaH / tasminsaMsakte dezetathA vRSTikAye nipatati yaH pradezo na galati tasmin pradeze vatanA kartavyA / tadyathA-saMsaktAyAM vasatau yeSvavakAzeSu saMsaktistAna parihatya zeSeSvavakAzeSu saMsaktirahiteSu pUrvaprakAreNa jAgaraNayatanA kartavyA, / tathA vRSTikAye'pinipatatiyeSyavakAzeSuvasatirnilagatitAnavakAzAn parihattyazeSeSvagalatsvavakAzeSu yatanA pUrvavatkartavyeti / savvatthatti yadi punaH sarvatra saMsaktA sarvatra vA galati tadAbhizayyAyA gantavyeti / yaduktaM -mAsoukakaraNe iti tatra kakkaraNaM vyAkhyAnayati / ete riktAH prAghUrNakAasmadvadhAya upayantisamAgacchanti evamAdibhASaNaMkakaraNetti saMprativadavAdItAcAryeNa nagantavyamanApRcchyAvA (sAdhubhiH) gantavyamiti tadviSayamapavAdamAha[bhA.666] bitiya payaM Ayarie niddo se durgmnaanaapucchaa| paDisehe gamanaMmitotaM vasabhA balaM naiti / / vR-dvitIyapadamapavAdamAcAryaviSaye kva satItyata Aha-nirdoSe stryAdidoSANAmabhAve / yadi vA nirgatA doSA yasmAttat nirdoSaM kSetraM, tasmin tathA dUre abhizayyA tatastatra dUragamane anApRcchA tathA pratiSedhitasva gamane dvitIyapadamidaMtottitasmAdevasaMjJAdisthAnAt parato yadi vRSabhA balAnnayanti tadA sapratiSedhitaH pratipRcchAmantareNApigacchatIti / eSa gAthAsaMkSepArthaH |saamprtmenaamevgaathaaN vivarISuH prathamata 'Ayarieniddosei' iti vyAkhyAnayati[bhA.667] jattha gaNI niva najai, bhaddesuyajattha natthitedosA / tasthavayaMtosuddhoiyarevi vyNtijynnaae| vR- yatra gaNI AcAryo na jJAyate, api zabdAtra ca tathAvidhodArazarIrAM nApi kenacidapi saha vAdo'bhavat / yatra svabhAvataevabhadreSvanutkaTarAgadveSeSulokeSu prAguktAH stryAdisamutthA doSA nasanti tatrAbhizayyAmapagicchannAcAryaH zuddhaH / itare'piye anApRcchayA gacchanti |yev pratiSedhitAste'pi yatanayA gacchanti ! kA yataneticedata Aha{bhA.668) sahIe asajjhAe sannAdigatoya pAhuNedaTuM / souMca asajjhAIvasahi utebhaNai aNe / / vR-vasatAvasvAdhyAyojAtoguruvazcasaMjJAbhUmyAdiSugatAstato'svAdhyAye yathAsvayaM saMjJAdigataH saMjJAbhUmimAdizabdAdanyadvAsthAnaMprayojanana gataHsanprAghUrNakAnsamAgacchato dRSTrAnUnamasmAkaMvasatiH saGkaTA prAghUrNakAzca bahavaH samAgatAstato na sarveSAM saMstArakayogyA bhUmiravApsyate iti vicintya tathA pUrvavasatAvasvAdhyAyo nAbhUt / saMjJAdigatenacatena zrutaMyathAjAto vasatAvasvAdhyAyastato'svAdhyAyaM vA zrutvA yAvadgurUNAM praSTuM vasatAvAgacchati, tAvat rAtriH samApatati / dUre ca abhizayyA rAtrau ca gacchatAmArakSakAdibhayaM tato'nApRcchayaiva tataH sthAnAdabhizayyAM gacchati / kevalaM ye'nye sAdhavo vasatimupayanti tAn bhaNati pratipAdayatisaMdizatItyarthaH / kiMtadityAha[bhA.669] . dIvehaguruNaimaM dUre vasahI imo viyAloya / saMthArakAlakAiyabhUmIpehaTTa emeva / / vR- dIpayata prakAzayata kathayateti yAvat gurUNAM yathA dUre vasatirabhizayyA ayaM ca pratyakSata upalabhyamAnI vikAlaH samApatitaH / tata evamevAnApRcchayaiva yuSmAn saMstArakabhUmeH kAlabhUmInAM Page #231 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 230 vyavahAra - chedasUtram-1- 1/19 kAvikI saMjJA |uplkssnnmett |prshrvnnbhuumiinaaNc prekSArthamabhizayyAMgata iti evamanApRcchAyAmapavAda uktaH |smprti pratiSiddhe'pavAdamAha|bhA.670) emeva va paDisiddhe sannAdigayassakaMcipaDipucche / taMpiya hoDhA asamikkhiUNapaDisehito jamhA / / vR-kasyApisAdho ramizayyAdigamane guruNA pratiSiddhe saMjJAdigatasya kAyikyAdibhUmigatasya sata evameva anantaroktena prakAreNa gurUn prati sandezakathanaM jJAtavyam / kathamityAha-kaM ci paDipuccheti, kamapi vRSabhaM pratipRcchet yathA- 'na me kimapi gamanapratiSedhakAraNamabhUt, kevalamevameva guruNA pratiSiddho'tha ca mayA svAdhyAyaH kartavyo vasatau cA svAdhyAyAdikamupajAtamataH kiM karomi yAmi vasati,pratipRcchAmigurum' iti / evamukte tevRSabhAdayo'bhizayyAMgantukAmAHkAlasya stokatvAta yAvat vasatau gatvA gurun pratipRcchaya samAgacchanti tAvat rAtriH patatIti taM pratyevamudIrayaMti |tN pi yetyAdi tadapi gurUNAM pratipRcchanaM / 'hoDhA' iti dezIpadametat dattameva kRtamevetyarthaH / yasmAdasIkSyAparyAlocyAnAbhogataevamevetyarthaH / tvaM pratipedhitastato yadatra kimapi guravo vakSyante, tatra vayaM pratyApiSyAmo yathaiva na kimapigamanapratiSedhakAraNaMkRtavAn pratipRcchArthaMvA gacchan asmAbhirvAritastAvata kAlasyAprApyamANatvAt / evamuktvA balAdapitaM vRSabhA nayanti / so'pica balAnnIyamAnazcintayati yathA 'nAstimamakazciddoSaH kiMnagacchAmItisacatatragacchanvRSabhAzcaye'nye sAdhavo vasatimupayanti teSAMsandezaMprayacchanti / athAsamIkSyasapratiSiddha itivRSabhAH kathaM jAnantItyata Aha[bhA.671} jANaMtivataMvasabhA ahavA vasabhANatena sabbhAvo / kahito nametthi doso toNaM vasabhAbalA neti / / vR-jAnanti svayameva taMvRSabhA yathA nirdoSa eSo'kAraNe guruNA pratiSiddhaH, asmatsamakSamevAsya prAyo'vasthAnAt / athavA tena vRSabhANAM sadbhAvaH kathito yathA na me kazcana doSa iti / tat etata jJAtyA gurumanApRcchayaivayathoktaprakAreNavRSabhAbalAnnayanti |yo'piaacaarysvprticaariipuurvprtissiddhH so'pi tatkartavyaM / yadi vRSabhaiH sampAditaM bhavati, tato gacchatyabhizayyAmiti na kazciddoSaH / sampratyamizayyAyAnaSedhikyAzcabhedAnAha[bhA.672] abhiseja abhinisIhiya ekekA duviha hoinAyavvA / egavaDAe aMto, bahiyA sambaddha'sambaddhA / / vR-yA gantavyA abhizayyA abhinaSedhikI vAsA ekaikA dvividhA bhavati / tadyathA-sAdhu vasateH egavaDAe itiekavRttiparakSepAyAMantarbahizca / iyamanabhAvanA-dvividhAbhizayyA-ekavasatairekavRttiparikSepAyAantaraparAvahiravaMnaSedhikyapidvividhAbhAvanIyA |bhuuy ekaikAbhizayyA dvividhA |tdythaasmbddhaa asambaddhAca / tatratasthA abhizayyAvA vasatezca eka eva pRSTavaMzaH sA sambaddhA / yasyAH punaH pRthak pRSTavaMzaH sA asambaddhAH / athaikavRttiparikSepasyAntarAbhizayyA dvividhA api yathoktaprakArA ghaTate / yAtvekavRttiparikSepasya bahiHsA nUnamasambaddhAsyAt, tasyAH supratItatvAt / yA punaH sambaddhA sA punaH kathamupapadyate ? ucyate-yasyA abhizayyAyA vRttiparikSepasya bahirbhUtA yA vasatezca tallagnAyA ekaH pRSTavaMzo'pAntarAle vasatiH sA bahirbhUtApi sambaddhA iti; / naipedhikI punarantarbahirvA niyamAtsambaddhaiva hastazatasyAbhyantarato'svAdhyAyikesamutpannesvAdhyAyAsaMbhavAt / tathA cAha Page #232 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 1, mUlaM : 19, [bhA. 673] [bhA. 6731 231 jA sAu abhinisIhiya sA niyamA hoi u asaMbaddhA | saMbaddhamasaMbaddhA abhisejjA hoti nAyavvA / / vR- atra yetyeva gatiH seti yaduktaM taddoSAbhAvopakramapradarzanArthamityaduSTaM yA sA abhinaiSedhikI / sA niyamAdbhavatyasambaddhA kAraNamanantaramevoktaM yA tvabhizayyA sA sambaddhA asambaddhA ca bhavati jnyaatvyaa| atha kasyAM velAyAM tatra gantavyaM tatra Aha [bhA. 6749 dharamANacciya sUre saMthAruccArakAlabhUmIto / paDilehiyaNunnavvie vasahehiM vayaMtimaM velaM || vR-yo'sAvamizayyAyAH zayyAtarastaMvRSabhA anujJApayanti, yathA svAdhyAyanimittaMvayamatravatsyAma iti / tata evaM vRSabhairanujJApite zayyAtare dharamANa eva anastamite eva sUrye tasyAbhizayyAyAM saMstArakoccArakAlabhUmI: pratyupekSya bhUvo vasatAvAgatya imAM velAmitikAlAdhvanorvyAptAviti saptamyarthe dvitIyA / asyAmanantaraM vakSyamANAyAM velAyAM vrajanti / kasyAM velAyAmityata AhaAvassayaM tu kAuM nivvAghAe hoti gaMtavvaM / vAghAeNa ubhayaNAdesaM savvaM akAUNaM / / [ bhA. 675 ] vR- vyAghAtasya stenAdipratibandhasyAbhAvo nirvyAghAtaM tena nirvyAghAtena bhavati gantavyaM / vasaterAcAryaiH samamAvazyakaM kRtvA vyAghAtena punarhetubhUtena bhajanA vikalpanA kA bhajanetyata Aha-dezaM vA AvazyakasyAkRtvA sarvaM vAvazyakamakRtvA / sampratiyaiH kAraNaiH pratibandhastAnyupadarzayati[ bhA. 676 ] tenA sAkya vAlA gummiya Arakkhi ThavaNa paDinIe / itthi napuMsagasaMsatta vAsacikkhalla kaMTeya / / bR- stenAzcaurAste sandhyAsamaye'ndhakArakaluSite saMcaranti / svApadAni vA duSTAni bhUyAMsi tadA ca haptAni hiDante / vyAlA vA bhujaGgamAdayo vAtAdipAnAya bhUyAMsaH saMcaranti / tathA gulmena samudAyena saMcarantIti gaulmikA ArakSakANAmapyupari sthAyino hiNDikAH ArakSakAH purarakSakAste akAle hiNDamAnAn gRhNanti / tathAThavaNatti, kvaciddeze evaMrUpA sthApanA kriyate yathA-'astamite sUrye rathyAdiSu sarvathA na saMcaraNIyam' iti pratyanIko vA ko'pyantarAyAtaM vighAtakaraNArthaM tiSThan vartate, striyo napuMsakA vA kAmavihvalAstadA upasargayeyuH / saMsakto vA prANijAtibhirapAntarAle mArgaH / tato'ndhakAreNaiyApathikI na zuddhayati varSaM vA patat saMbhAvyate, vA cikkhallotti kardamo vA pathi bhUyAnasti / tato rAtrau pAdalagnaH kardamaH kathaM kriyate kaMTatti kaNTakA vA mArge'tivahavaste rAtrau parihartuM na zakyaMte / etairvyAghAtakAraNaiH samupasthitairdezataH sarvato vAvazyakamakRtvA gacchanti / tatra dezataH kathamakRtvetyata AhathuimaMgalakittikamme ussagge ya tivihakitikamme / [bhA. 677 // tattoya paDikkamaNe AloyaNae kitikaMme / / vR- stutimaGgalamakRtvA stutimaGgalAkaraNe cAyaM vidhiH / Avazyake samApte dvistutIuccArya tRtIyAM stutimakRtvA AbhizayyAM gacchanti / tatraca gatvA eryApathikI pratikramya tRtIyAM stutiM dadAti / athavA Avazyake samApte ekAM stutiM kRtvA dve stutI abhizayyAM gatvA pUrvavidhinoccaranti / athavA samApte Avazyake abhizayyAM gatvA tatratisrastutIrdadati / athavA stutibhyo yadarvAktana, tat kRtikarma tasminnakRte'bhizayyAM gatvA tatrairyApathikI pratikramya mukhavastrikAM ca pratyupekSya kRtikarma kRtvA Page #233 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra - chedasUtram-1-1/19 stutIrdadati, / kAussageyativiha'tti trividhekAyotsargakrameNAkRtetadyathA-camaM kAyotsargamakRtvA abhizayyAM gatvA caramakAyotsargAdikaM kurvanti, 1athavA dvaukAyotsargaucaramAvakRtvA yadivA trInapi kAyotsargAn akRtvA / athavA kAyotsargebhyo'ktinaM yat kRtikarma tasminnakRte / upalakSaNetat / tato'pyaktinekSAmaNeyadivAtatopya'ktinekRtikarmaNiakRte, athavAtatopyaktinepratikramaNe akRte yadi vA tatopyaktine Alocane akRte athavA tato'pyArAttane kRtikarmaNi akRte abhizayyAmupagamya tatratadAdyAvazyakaMkartavyamiti / / evamAvazyakasya dezato'karaNamuktamidAnIM sarvasyAkaraNamAha[bhA.678] kAussagaMakAuM kitikammAloyaNaMjahaneNaM / gamanammI esa vihI AgamanammI vihiMvocchaM / / vR-yodaivasikAticArAnupekSArthaM prathamakAyotsargasamastamapyakRtvA kimuktaMbhavati? sarvamAvazyakamakRtvAbhizayyAM gacchantikimevameva gacchanti utAstikazcana vidhirucyate / astItibrUmaH / tathA cAha-kitikammAloyaNaMjahaneNaMtijaghanyenajaghanyapadesarvamAvazyakamakRtvAsarvegurubhyovandanaM kRtvA yazca sarvottamo jyeSThaH sa Alocya tadanantaramabhizayyAM gatvA sarvamAvazyakamahInaM kurvanti / eSo'bhizayyAyAM gamane vidhirAgamane abhizayyAtaH pratyAgamane punaryovidhistamidAnIM vakSye / / pratijJAtameva nirvAhayati- [bhA.679] AvassagaMakAuM nivvAdhAeNa hotiAgamanaM / vAghAyammiubhayaNA, desaMsavvaMcakAUNaM / / vR- yadi kazcanApi vyAdhAto na bhavati, tato nirvyAghAtena vyAghAtAbhAvenAvazyakamakRtvA abhizayyAto vasatAvAgamanaM bhavati / Agatya ca gurubhiH sahAvazyakaM kurvanti,vyAdhAtetubhajanAkA punarbhajanetyata Aha / dezamAvazyakasya kRtvA sarvaM vA AvazvakaM kRtvA, tatra dezata Avazyakasya karaNAmAha[bhA.680] kAussagaMkAuMkitikammAloyaNaM paDikkamaNaM / kiikammativihaMvA kAussagaM pariNAya / / vR. kAyotsargamAdyaM kRtvA vasatAvAgatya ca gurubhiH saha kurvanti / athavA dvau kAyotsargau kRtvA yadi vA trIn kAyotsargAn kRtvA athavA kAyotsargatrayAnantaraM yatkRtikarmatatkRtvA, athavA tadanantaramAlocanAmapi kRtvA, yadi vA tatparaM yatpratikramaNaM tadapi kRtvA athavA tadanantaraM yatkRtikarma dvibhedaMkSAmaNAdAktanaM paraM cetyarthaH / tadapi kRtvA pAThAntaraM tivihaM veti mUlakRtikamapikSayA trividhaM vA kRtikarmakRtvA, athavA kAyotsarga caramaM SaNmAsikaM kRtvA parijJA pratyAkhyAnaMtAmapi vA kRtvA / atrAyaM vidhiH / sarve sAdhavazvaramaMkAyotsargavasatAvAgatya gurusamIpe vandanakaM kRtvA sarvottamazcajyeSTha Alocya sarve pratyAkhyAnaM gRhNanti / athavA sarvamAvazyakaM kRtvA ekAM ca stutiM dattvA zeSe dve stutI kRtvAzeSaM, gurusakAze kurvanti / / tadevamuktaM dezata Avazyakasya karaNamadhunAsarvataH karaNamAha[bhA.681) thutimaMgalaMcakAuMAgamana hotiabhinisijjAto / bitiyapade bhayaNAU, gilANamAdIsukAyabvA / / vR- athavA pratyAkhyAnaM, tadanantaraM stuti maGgalaM ca stutitrayAkarSaNarahUpaM tatra gatvA abhizayyAta Page #234 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 1, mUlaM : 19. [bhA. 681] . 233 AgamanaM bhavati / tatreyaM sAmAcArI gurusamIpejyeSTaeka Alocayati |AlocyapratyAkhyAnaM gRhnnaati| zeSaH jyeSThasya purataH AlocanApratyAkhyAnaM ca kRtaM vandanakaM ca sarve dadati / kSAmaNaM ca; dvitIyapade apavAdapadeglAnAdiSuprayojaneSubhajanAkartavyA |kimuktNbhvti? glAnAdikaMprayojanamuddizya vasato nAgaccheyurapIti lAnAdInyeva prayojanAnyAha[bhA.682] gelaNavAsa mahiyA paduTha aMteDere nive aganI / ahigaraNahasthisaMbhama gelaNa niveyaNAnavariM / / vR- glAnatvamekasya bahUnAM sAdhUnAM tatrAbhavat / tataH sarve'pi sAdhava statravyApRtIbhUtA iti na vasatAvAgamanaM / athavA varSa patitumArabdhaM, mihikA kA patituMlagrA, yadvA paThati pradviSTaH ko'pyantarA virUpakaraNAya tiSThati antaHpuraM vA tadAnIM nirgantumArabdhaM / tatra ca rAjJA udghoSitaM yathA-'paruSeNa na kenApirathyAsu saMcaritavyam' / rAjA vA tadA nirgacchati tatra hayagajapuruSAdInAM saMmardaH / agnikAyo vA'pAntarAlemahAn utthitaH |adhikrnnNvaa gRhasthenasamaMkathamapijAtaM |bRhdvRssbhaastdupshmyituN lagnAH,hastisaMbhramovAjAtaH |kimuktNbhvti? hastIkamapyAlAnastambhaMbhaktvAzUnyAsanaHsvecchayA tadA paribhramati / eteSukAraNeSunAgaccheyurapi vasatiM, navarameteSukAraNeSumadhye glAnatve vizeSaH / yadi mlAnatvamAgATamupajAtamekasya bahUnAM vA tadA gurUNAM nivedanA kartavyA samAptA prAktanasyasUtrasya niravazeSA vyAkhyA |athAnantaramidaMsUtram mU. (20) parihAra kappadvite bhikkhU bahiyA therANaM veyAvaDiyAe gacchejA, therAya se sarekhA, kappai se egarAiyAe paDimAe, jaMNaMjaNaM disiannesAhammiyA viharaMti, taMNataMNaMdesaMuvalAtuMno se kappai, tattha vihAravattiyaMvatthae, kappai setatthakAraNavattiyaMvatthae, tassiMcaNakAraNaMsi nihiyaMsi parovaejjA, vasAhiajo egarAyaMvAdurAvaMvA evaMse kappai egarAyaMvA durAyaMvA vatthae, no sekappai egarAyaMvA durAyaM vA paraMvatthaejaMtattha egarAyAovAdurAyAovA paraMvasai, se saMtarAechede vA parihAre vA / / vR-parihArakappaThite bhikkhU ityAdi / athAsyasUtrasya kaH sambandhaH? ucyatebhA.683] parihAro khaluegato adinnagaMvAvi pAvaparihAraM | sakkhittaniggamovAbhaNiuimagaMtudUrevi / / vR-iha pUrvapUrvatarasUtreSuparihAra uktona cakvacidapyantarAle parihAraprakaraNaM vyavacchinnaMtataH prakRtaH khalu parihAra iti tatprakaraNAnurodhAdatra parihAryabhidhIyate yadi vA anantarasUtre idamuktaM sthavirenanujJAtAmabhizayyAmabhinaSedhikI vA yadi gacchati tataH prApnoti parihAramiti / atra tusa eva parihAritamupagataH pratipAdyate / athavAntarasUtre abhizayyAdigamanamuktaM sa pratyAsan kSetranirgamaH / idaM tu sUtraM dare nigamanamabhidhatte ityanena sambandhenAyAtasyAsya vyAkhyA parihArasya kalpaH sAmAcArI parihArakalpastatrasthitaH parihArakalpasthitaH prAyazcittatapaH prakAre vyavasthita ityarthaH bhikSavratI bahiranyatra nagarAdau sthavirANAmAcAryAdInAM vaivAvRttyAya vaivAvRttyakaraNAya gacchet sthavirAzca yeSAM samIpe tiSThanti te smareyuryathaiSa parihArakalpasthito vartate, smarabhiH sthaviraiH sa vaktavyo yAvatpratyAgacchasi tAvanikSipa parihAratapaH / tatra yadi sAmarthyamasti tataH parihAratapaH prapanno gacchati, / athavA nAsti tato nikSipati, nikSipya casatasya kalpateekarAtrikyA pratimayA'tra pratimAzabdo'bhigrahovAcI / ekarAtrikeNAbhigraheNa kimuktaM bhavati / yatrApAntarAle vasAmi tatra gokulAdau pracuragorasAdi Page #235 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 234 vyavahAra - chedasUtram-1-1/20 lAbhe'pi pratibandhamakurvatA kAraNamantareNa mayekarAtrameva vastavyaM nAdhikamityevaM rUpeNAbhigraheNa, janaM janaM disimityAdi / atra dvitIyA saptamyarthe / yasyAM vasyAMdizi / naMzabdo vAkyAlaGkAre / anye sAdharmikAH pravacanasAdharmikA vA saMvignasaMbhogikAdayo vakSyamANAstiSThanti / taNaM taNaM dizamiti tAM tAM dizaM NaMzabdo prAgvat / upalAtuMgrahItumAzrayitumityarthaH / lA AdAne iti vacanAt / nA se kappai ityAdinonaiva setasya parihArakalpasthitasya nikSiptaparihAratapaso vAkalpate / tatreti gacchan yatra vasati bhikSAMvAkaroti / tatrasundara AhAraH, sundara upadhiH,sundara zayyeti, samIcInI vihAra iti vihArapratyayaM vastuMkappaisetyAdikalpate, setasyAnantaroditasyayatrabhikSAMkRtavAn uSitavAnvA / tatrakAraNapratyayaM vakSyamANasUtrArthapratipRcchAdAnAdikAraNanimittaM vastuM, tassiMcaNamityAdi |yen kAraNenoSitastasmin kAraNe niSThite parisamApte yadi brUyAt / aho Aryavasa ekarAtraM dvirAtraM vA tata evaM taduparodhataH se tasya kalpate / ekarAtraMdvirAtraMvAvastuMnapunaH setasyakalpateekarAtrAdvirAtrAtparaMvastuM, yatpunastatraikarAtrAt dvirAtrAdvAparaM vasati niSkAraNaM tasmAtsAntarAt svakRtAdantarAdapAntarAle niSkAraNavasanarUpAtse tasya prAyazcittaM cchedo vA parihAratapo vati eSa sUtraM saMkSepArthaH / sAmpratametadeva sUtraM vivarISuH prathamato bhikSuzabdaviSaye cAlanA pratyavasthAne Aha[bhA.684 parihAriya gahaNaNaM bhikkhugahaNaMtuhoi kiMna gayaM / kiMcagihiNavibhaNittigaNi AyariyANapaDiseho? / / vR- athavA pArihArikagrahaNena parihArakalpasthitagrahaNena bhikSugrahaNaM kiM na bhavatIti gataM gatArtha bhavatyevetibhAvaH / parihArakasyabhikSutvAvyabhicArAtnakhalupArihArikatvaMgRhasthasyApibhavati / etadeva kA kyA Aha-kiM ca gihINavitti kiM vA gRhiNAmapi gRhasthAnAmapi bhavati pArihArikatvaM yena tadvayavacchedakaraNato bhikSugrahaNaM saphalatAmanuvIt / naiva bhavatItibhAvaH, / tato nirarthakaM bhikSugrahaNaM / atrAha bhaNyate uttaraM dIyate, gaNyAcAryayorgaNI gacchAdhipatirAcAryo'nuyogAcAryastayoH / upalakSaNametat, upAdhyAyasya ca pratiSedho bhikSugrahaNena AcAryopAdhyAyapratiSedhArthaM bhikSugrahaNamiti bhAvaH / punarapyAkSepaparihArAvAha[bhA.685] veyAvaccujamaNe gaNi AyariyANa kiMnupaDiseho / bhikkhuparihAriu vi hukarei kimuAyariyamAdI / / vR- vaiyAvRtyodyamena vaiyAvRtyaviSayodhamakaraNe kiM nu khalu gaNyAcAryayorgacchAdhipatyanuyogAcAryopAdhyAyAnAMpratiSedhaH naivAsauyuktaitibhAvaH / yatobhikSurapizabdo bhinnakramatvAdanyatropAtto'pyatra sambadhyate parihArakaH karoti / saGghavaiyAvRtyaM kimutAcAryAdina karotisutarAM tena kartavyaM guNottamatayA vizeSastasyaitatkaraNAdikAratvAt / atrasUrirAha[bhA.686] jamhA AyariyAdI nikkhiviUNaM kareiparihAraM / / tamhA AyariyAdI vibhikkhuNo hoti niyameNa / / vR* yasmAdAcAryAdikaH parihAraM parihAratapaH karoti / AcAryAdipadaM nikSipya muktvA tasmAdAcAryAdayo'pi bhavanti niyamena bhikSava iti bhikSugrahaNena te'pi tadavasthopagatA gRhItA iti / atha sthavirANAM vaiyAvRttyAya gacchatItyuktaMtatra kiMvaiyAvRtyaM yena hetubhUtena sa gacchatitata Aha[bhA.687] parihArio ugacche suttattha visaaroslddhiio| Page #236 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 1, mUlaM : 20, [bhA. 687] 235 annesiM gacchANaM imAI kaJjAI jAyAI / / vR- yasmAtsa pArihArikaH sUtrArthavizAradaH samyak sUtrArtha tadubhayakuzalaH tathA sa labdhiko'nekalabdhisampannastataH sUtrArthapratipRcchApradAnanimittaM tadAnyeSAM gacchAdInAM SaSTI saptamyarthe prAkRtatvAdanyeSu gaccheSu imAni vakSyamANAni kAryANi jAtAni / tataH sAdhanArthaM ca gacchet / idaM tu mahat pravacanasya vaiyAvRtyaM yatsUtrArthapradAnAdi karoti / athakAnyanyeSu gaccheSu jAtAni kAryANi yadarthaMsa vrajet ata Aha[bhA. 688 ] akiriyajIe piTTaNa saMjamabaMdheya bhattamalabhaMte / bhattapariNagilANe saMjamatIe ya vAdI ya / / bR- akriyAvAdI nAstikavAdI sa rAjasamakSaM vAdaM yAcate / jIe tti jIvite sAdhUnAM prANeSu vA rAjA kenApi kAraNena pradviSTaH / 'piTTaNa' tti paTTiyati vA lakuTAdibhiH sAdhUn / 'saMjama' tti saMyamAdvAcyAvayati utpravrAjayatIti bhAvaH / baMdhatti badhnAti vA sAdhUn bandhe ca kRte sAdhavo rAjJaH sakAzAdbhaktapAnaM labhante vA na vA kimuktaM bhavati / bandhayitvA svayaM dadAti vA athavA vArayati etebhyo hiNDamAnebhyaH ko'pi mA bhikSAM dadyAditibhAvabhattitti durbhikSe vA samApatite bhaktamatIva durlabhaM jAtamiti gatvA sa saMpAdayati, pariNatti bhaktapratyAkhyAnaM vA kenApi sAdhunA kRtaM sa ca parihArikaH zobhano niryAmakaH / gilANatti plAno vAko' pyAcAryAdikaH pravacanAdhArabhUto jAtaH saca pArihArikaH samyag vaidyakalAkuzalaH / saMjamatIteti saMyamAtItA utpravrajitAste rAjJA kRtAH kRtvA ca dhRtA vartante iti tanmocanArthaM gacchati, vAdItti nAstikavAdivyatirikto darzanAntarasthaH ko'pi vAdaMyAcate / eteSAM kAraNAnAmanyatarasminnapi kAraNe jAte anyagacchvarttibhiH saGghATakaH preSitaH / tena ca saGghATakena AcAryasya niveditam ! tata AcAryastasya parihArikasya mAhAtmyamavagacchannidamAha , 7 [ bhA. 689 ] naviya samattho anno ahiyaM gacchAmi nikkhiviya bhUmiM / saramANohiM vibhaNiyaM, AyariyA jANiyA tujjhaM / / vR- parihArikaM muktvA naiva apizabdo'vadhAraNArthaH anyaH ko'pi taM vAdinaM nivArayituM anyadvA prayojanaM sAdhayituM samarthaH / yadi vA sa eva parihAriko brUte / pracaNDa sa vAdI nA mAM muktvA anyaH ko'pi nivArayituM samarthaH / na vA rAjAnAM piTTanAdikArayaMtaM tato yadi guravo'nujAnate tato'haM gacchAmi evaM svayaM tanmAhAtmye jJAte'nyena vA kathite tairAcAryairaSa parihAratapovahatItismaradbhistaM pratibhaNitaM karttavyaM, etat bUyAt taM pratItyarthaH / yathA - Arya ! nikSipa bhUmiM AtmIyAM bhUmikAM yAvatpratyAgamamiha bhavati tAvatmucyatAM parihAratapa iti / evamukte yadi nikSipati tato nikSepaM kAryate / athabrUte parihAriko bhagavan zaknomi prAyazcittaM voDhuM tadapi ca prayojanaM kartuM tata AcAryaurvaktavyam / AyariNA jANagA tujjhamiti tava AcAryAjJakAH vimuktaM bhavati ? yatra tvaM gacchasi tatra se AcAryasti tat bruvate tat kuryA iti atra yaduktaM / na tthi ya samatthAM anno ahiyaM gacchAmitti tadvibhAvayiSuridamAhajANatA mAhappaM, kaheMti so vA savaM parikahei / [bhA. 690] tattha savAdI hu mae, vAdesu parAjito bahuso || bR- tasya parihArikasya mAhAtmyamadbhutAM zakti svayaM jAnAnA idaM tasmai kathayanti / yathA nAnyaH ko'pi samarthastvAM muktvA athavA sa eva pArihArikaH svayaM gurubhyaH parikathayati / yathA tatra tasmin gantavye sthAne yo vAdI vartate sa mayA hu nizcitaM bahuzo anekavAraM vAdeSu akriyAvAdAdiSu parAjitaH Page #237 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 236 vyavahAra - chedasUtram - 1- 1/20 pracaNDazcasana mAM muktvA anyena nivArayituM zakyate / nApirAjA piTTanAdi kArayan, tato yadi gurUNAmanujJA bhavati tato'haM gacchAmIti zeSaM pUrvagAthAgatamuttAnamiti na vyAkhyAtam / atra codaka Aha| bhA. 691] coei kahaM tumbhe parihAravaM gataM pavanaM tu / nikkhiviDaM pesehA coyaga suNa kAreNamiNaMtuM / / vR- codayatiprazrayati paro yathA-kathaM yUyaM takaM parihAstapaM pratipannaM parihAstapo vahantaM, nakkhiviumiti parihAratapo nikSyi nikSepaM parihAratapasaH kArayitvA prepayata sa hi mahAtapasvI duSkarakArI tato na yuktametasya tapo mocayitvA preSaNamiti / atrAcArya Aha caudaka bhRNu kAraNamidaM yena kAraNena sa tapo nikSipya prakSate tadeva kAraNamAha[bhA. 692 tikkhesu tikkhakajjaM sahamANesu ya kameNa kAyavyaM / nayanAmana kAyavyaM vA uyAdAya / vR- tIkSNaM nAma yadgurukamatipAti ca / teSu tIkSNeSu kAryeSu samutpanneSu ya tIkSNakAryamitrataralopo draSTavyaH / tIkSNataraM kAryaM tatprathamaM kartavyaM pazcAditarat / uktaM ca yugapatsamupetAnAM kAryANAM yadatipAti tatkAryaM, atipAtiSvapi phalaM phaladeSvapi dharmasaMyuktaM 'sahamAnesuya' tti sahamAnaM gurukamanatipAti ca teSu sahamAneSu punaH kAryeSu samutpanneSu / tadyathAdezakAlAdyaucityena yujyate tattathAkrameNa kartavyaM na ya nAma na kAyavvaMti / na ca nAma tIkSNataraM kAryaM kRtvA paJcAtsahamAnakaM na kartavyaM kintu kartavyameva kAyavvaM vA uvAdAyeti yadi vA dvayoratipAtinoH kAryayoH samutpannayorgurulAdhavacintAmupAdAya yat gurukaM pravacanopakArisakalasaGghasAdhAraNaM ca tatkartavyamitaradatipAtyupekSate / yatra yaduktaM tIkSNataraM prathamataH kRtvA pazcAtsahamAnakaM kartavyaM / naca tannakartavyamiti tatra dRSTAnto vraNakriyAH / tAmevAha bhA. 6931 vaNa kiriyAe jo hoi vAvaDA jaradhanuggagahAdIyA / kAumuvaddavakiriyaM samati to taM vaNaM vijjA / / vR- vraNakriyAyAM prArabdhAyAmapAntarAle yA bhavati vyApadupadravaH kApyApadityAha / jvaradhanugrahAdikA jvaro vA samutpanno dhanugraho vA vAtavizeSaH AdizabdAttadanyeSAM gurukavyAdhi vizeSANAM jIvitAntakAriNAM parigrahaH / tasya vyApallakSaNasya upadravasya kriyAM kRtvA tataH pazcAttaM vraNaM vaidyAH zamayanti / eSa dRSTAnto'yamarthopanayaH [ bhA. 694 ] jaha AroNe pagayaM emeva imami kammakhavaNeNa / iharAu avacchalaM ohAvaNa titthahAnI ya / / vR- yathA vaidyakriyAyAmArogyaprakRtaM yenArogyaM bhavati, tatprathamaM kriyate zeSaM pazcAdityarthaH evameva anenaiva prakAreNa asminnapi mokSAnuSThAne karmakSapaNena prakRtaM yenAnuSThAne karmakSapaNamacirAdbhavati, tatprathamataH kartavyamiti bhAvaH / iyamatra bhAvanA - mokSArthaM kriyamANAyAM kriyAyAmapAntarAle yadantarAyamupajAyate, yenAkriyamANena prAyazcittamupajAyate, tat prathamataH karttavyamitarat pazcAttathA cAtrApi parihAratapasyuhyamAne antarA saGghAdikAryamupasthitam / tataH parihAratapo nikSipya tat kriyate, anyathA prAyazcittApattitaH karmakSapaNA'saMbhavastathA cAha- itatharA adhikRtasaGghAdiprayojanAkaraNe avAtsalyaM saGghAvAtsalyapratyayaM, apabhrAjanApratyayaM, tIrthahAnizcatIrthahAnipratyayaM ca prAyazcittamApadyate Page #238 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 237 uddazaka : 1, mUla : 20, bhA. 694] iti / / [bhA.695] apparihArI gacchatitassa asatIejo uparihArI / ubhayammi viaviruddha AvaraheDaMtutagahaNaM / / vR-atreyaM sAmAcArI yadyaparihArikaH sUtrArthasampannaHsalabdhikazcatatkAryaM sAdhayituMsamarthaH tataH sa gacchati / tasya tathAbhUtasyApArihArikasyAsatyavidyamAnatve yaH parihArI pArihArikaH sa gacchati evamubhayasminnapi apArihArika pArihArike ca gamane aviruddha tatsUtre tadbhahaNaM tasyaiva pArihArikasya grahaNakRtaMtadAdarahetoH sUtredvitIyApaJcamyarthe AdarakhyApanArthamityarthaH / kimuktaMbhavati? yadi pArihAriko'pigacchati tataH sutarAmapArihArikeNa gantavyamiti khyApanArtha pArihArikagrahaNaM na cAbhayagrahaNamupapattimatpArihArikagrahaNenaivoktiyuktiH ubhayagrahaNasya siddhatvAt / yadi punarapArihArikagrahaNameva kevalaM syAttataH pArihAriko na yAtIti pratipattiH syAnna cai tatsamIcInamato yathA nyAsaH zreyAniti samprati tasyasaMsthitasya sahAyacintAM karoti[bhA.696] saMvigamaNunajuo, asatI amaNunamIsapaMtheNaM / samaNuNesuMbhikkhaM kAuMvasae'maNuNesu / / vR-sa pArihArika saMvignamanojJayukto, asati manojJe saMvignA'manojJasahAyo gacchet / iyamatra bhAvanA-tasya pArihArikasya gantuM prasthitasya saMvigno manojJazca sahAyo dAtavyaH, manojJaH sAMbhogikastadabhAve saMvigno'sAMbhogikaH / evaMbhUtasahAyasya ca yadi sAmarthyamasti / tataH utsargataH kalpate nirvizamAnakasya sato gantuM, nirvizamAnako nAma parihArakalpasthitaH / atha nAsti sAmarthya tataH parihAratapo nikSipya gokulAdiSu pratibandhamakurvan gacchati, / tatra yaduktaM- 'jaNaM jaNaM disA sAhammiyA taNaM taNaM disaM uvalittae' iti tadvyAkhyAnamAha-mIsapaMtheNa mizreNa sAdharmikA sAdharmika yuktenapathAgantavyam / asyaivavyAkhyAnamAha-samaNuNesuityAdisaparihArikaHsamanojJeSusaMbhogikeSu bhikSAM kRtvA manojJeSu saMbhogikeSu vasati / atra catvAro bhaGgAstadyathA manojJeSu bhikSAMkRtvA manojJeSu vasati eSa prathamo bhaGgaH sAkSAdupAttaH / etasyAsaMbhave sAMbhogikeSu bhikSAM kRtvA asAMbhogikeSu vasati 2 etasyApyabhAvetRtIyaHasAMbhogikeSubhikSAMkRtvA sAMbhogikeSuvasati3 / etasyApyasaMbhavecaturthaH asAMbhogikeSu bhikSAM kRtvA asAMbhogikeSu vasati / evamete saMvijJa sAMbhogikeSu catvArobhaGgA uktAH / evaMsaMvignA saMvijJa sAMbhogikAdiSudraSTavyAstathA cAha[bhA.697] . emevaya saMvigo asaMvigeceva ettha sNjogaa| pacchAkaDa sAbhiggahasAvagasaMvigga pakkhIya / / vR-yathA saMvijJasAMbhogikAsAMbhogikeSu caturbhaGgayA bhikSAvasataya uktA, evameva anenaivaprakAreNa saMvigne'saMvigne vA sAMbhogike bhikSAvasativicAre saMtogA vaktavyAH / evameva asaMvignAH sAMbhogikAH pazcAtkRtasamigrahanirabhigraha zrAvakeSu, teSAmapyasaMbhave / saMvijJapAkSikAsaMvijJapAkSika zrAvakeSupratyekaM catvAraH saMyogAH kartavyAH / sarvatra ca pUrvapUrvacaturbhaGgI caturthabhaGga uttarottara caturbhaGgayAM prathamo bhaGgaH / tadyathA-saMvignAsaMvibhogikeSu bhikSAM kRtvA saMvijJAsaMbhogikeSu vasati 1 / etasya bhaGgasyAbhAve saMvignAsaMbhogikeSu bhikSAMkRtvA asaMvijJAsAMbhogikeSuksati 2 / asaMvijJAsAMbhogikeSubhikSAMkRtvA saMvijJAsAMbhogikeSuvasati3 |asyaasNbhveasNvijnyaasaaNbhogikessubhikssaaNkRtvaa asaMvignAsAMbhogikeSu Page #239 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 238 vyavahAra - chedasUtram-1-1/20 vasati4 |tdevN saMvijJAsAMbhogikacaturthaGgIbhAvitA / / __ sAmpratamasaMvignA sAMbhogikapazcAtkRta sAbhigrahacaturbhaGgI bhAvyate, asaMvijJA sAMbhogikeSu bhikSAM kRtvA asaMvijJA sAMbhogikeSu vasati / eSa pUrvacaturbhaGgayAzcaturtho bhaGgaH / etasyAbhAve asaMvignA sAMbhogikeSu bhikSAM kRtvA pazcAtkRtasAbhigrahazrAvakeSuvasati 2 / pazcAt kRtavrataparyAyo yaiste pazcAta kRtAmuktavrataparyAyAHpurANA ityarthaH / etasyApibhaGgasyAbhAvepazcAtkRtasAbhigrahazrAvakeSubhikSAMkRtvA asaMvijJA sAMbhogikeSu vasati 3 / etadabhAve pazcAtkRtasAbhigrahazrAvakeSu bhikSAM kRtvA pazcAtkRtasAbhigrahazrAvakeSu vasati 4 / idAnIM pazcAtkRtasAbhigrahanirabhigrahazrAvakacaturbhaGgI bhAvyatepazcAtkRtasAbhigrahazrAvakeSu bhikSAM kRtvA pazcAtkRtasAbhigraha zrAvakeSu vasati 1 / eSa pUrvacatubhaGgayAzcaturthobhaGgaH / etasyAbhAvepazcAtkRtasAbhigrahazrAvake bhikSAMkRtvApazcAtkRtaniribhigrahazrAvakeSu vasati 2 / etasyAbhAve pazcAtkRtanirabhigrahazrAvakeSu bhikSAM kRtvA pazcAtkRtasAbhigrahazrAvakeSuvasati 3 etadabhAve pazcAtkRtanirabhigrahazrAvakeSu bhikSAM kRtvA pazcAtkRtanirabhigrahazrAvakeSu vasati 4 / / samprati pazcAtkRtanirabhigrahasaMvignapAkSikazrAvakeSu caturbhaGgIbhAvanA pazcAtkRtanirabhigrahazrAvakeSu bhikSAMkRtvApazcAtkRtanirabhigrahazrAvakeSuvasati / eSaprAktanacaturbhaGgayAzraturthabhaGgaH / etasyAbhAve pazcAtkRtanirabhigrahazrAvakeSu bhikSAM kRtvA saMvijJapAkSikazrAvakeSu vasati 2 / etasyAsaMbhava saMvijJapAkSikeSu zrAvakeSu bhikSAM kRtvA pazcAtkRtanirabhigrahazrAvakeSu vasati 3 / etasyApyasaMbhave saMvignapAkSikazrAvakeSu bhikSAM kRtvA saMvignapAkSikazrAvakeSu vasati 4 / idAnIM saMvijJapAkSikAsaMvijJapAkSika zrAvaka caturbhaGgI bhAvyate-saMvijJapAkSika zrAvakeSu bhikSAM kRtvAM saMvijJapAkSikazrAvakeSuvasati / eSa pUrvacaturbhaGgayAzcaturthobhaGgaH / etasyAbhAvesaMvijJapAkSikepubhikSA kRtvA asaMvijJapAkSikazrAvakeSu vasati 2 / etasyAbhAve saMvijJapAkSikazrAvakeSu bhikSAM kRtvA saMvijJapAkSikazrAvakeSu vasati 3 / asyApyasaMbhave saMvijJapAkSika zrAvakeSu bhikSAM kRtvA asaMvijJapAkSikazrAvakeSuvasati4 sampratiyaduktaM 'nose kappaivihAravattiyaM vatthae' ititatravihAraM vyAkhyAnayatrAha[bhA.698) AhArovahinjhAto, suMdarasejjA vi hoihu vihAro / kAraNAto uvasejjA ime utekAraNA hoti / / vR-AhAraH khalvatrazobhano labhyate / yadivA upadhiH svAdhyAyo vA tatrasukhena nirvahati / athavA suMdarA zobhanA zayyA vasatirityeSa AhArAdi vihArahetutvAdbhavati vihAraH / tatpratyayaM na kalpate vastuM kAraNataH punastuzabdasya punaH zabdArthatvAt vaset / etena kAraNavittiyaM vatthae iti vyAkhyAnayati / tAnipunaH kAraNAnImAni vakSyamANAni bhavanti tAnyevAhabhA.699) ubhato gelanevAvAsa nadIsutta atthapucchA vA / vijjA nimittagahaNaM karetiAgADha pannAvA / / vR-ubhayatodvAbhyAMprakArAbhyAM glAnyaMglAnatvaMbhavet / kimuktaMbhavati?sa eva pArihAriko gacchan apAntarAle glAno jAtaH, / tato vasedyadivAnyaH ko'pi sAdhurabhavat glAnastaM dRSTvA zrutvA vA tatparicaraNArthatiSThet / yadivAvarSapatatinadIvApUraNasamAgatA, sutta atthapucchA vAitikecidAcAryAH sUtramarthaM pratipRccheyuH / tataH sUtrArthapratipRcchAdAnanimittaM vaseta, vijeti paravAdino mukhabandhakaraNI Page #240 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 239 sajAe uddezakaH 1, mUlaM:20, [bhA. 699] kasyApi pArthe vidyA samasti, yadi vA mAyUrI nakulI ityAdikAH kasyApi vidyAH santi nimittaM vA'tizAyikasyacit sakAze'sti / tato yAvadvidyAgrahaNaM nimittagrahaNaMvA karoti tAvadAstaM tathA 'AgADhaM' ti AgADhayogapraviSTAH kecana sAdhavaH teSAmAcA yadi vA vastAn nirvAhayati vAcanA padAnAdinA sa vA kAlagatastato yAvattAn vAcayati, tAvadavatiSThate / pANatti IdRzaM kimapi zAstramapAntarAle tena labdhaM yasminnadhIte gADhaprajJAvAn bhavati / tataH prajJo'haM bhUyAsamiti vaset ! sa mUlAdArabhya kathaMvrajatItyata Aha[bhA.700] vahamANaavahamANo saMghADageNa vA asati ego / asatI mUlasahAe annevisahAyaedeti / / vR-parihAratapovahanyadivA'vaha nikSiptaparihAratapAH, saMghADagenetti' saMdyATakena saMghATasAdhunaikaina sahabrajet / tathA AcAryeNa glAnAdi prayojana vyApRtatayA tasya saMghATasAdhuH sahAyo na dattastato'satisaMghATakasAdhAvekAkI vrajet / ekAkinazcagacchataH sato'sati mUlasahAye'vidyamAne mUlAdArabhya saMghATakasAdhave'nye'piyeSAmAcAryANAMmadhyena gacchatite'pi tasya sahAyAna dadati / [bhA.701] mottUNa bhikkhavalaM jANiya kjjaaiNpubvbhnniyaaii| appaDibaddho vaccaikAlaMthAmaMca Asajja / / vR-muktvA bhikSAvelAM yAni ca kAryANi pUrvabhaNitAni ubhayo gelane vA ityAdi rUpANi tAnica muktvA apratibaddhogokulAdiSu pracuragorasasarpirAdilAbhe'pipratibandhamakurvan kAlaM vihArocitaMsthAma caprANamAtmIyaMgamanaviSayamAsAdya vihArakramakAlamaucityenasvazaktyocityena cetyarthovrajet / / bhA.702] gaMtUNa yaso tatthaya, puTviM saMgiNhaetatoparisaM / saMgiNhittA parisaM kareivAdaM samaM tenaM / / vR-yasminsthAne prayojanaMtatraso'dhikRtaH parihArakalpasthito nikSiptaparihAratapovAgatvA pUrvameva saMgRhNAti AtmIkaroti pariSadaM, saMgRhya ca pariSadaM paTahena ghoSayati / yasya vAdaM kartuM zaktirastisa tadabhikAMkSI satvaraMsamAgacchatu / evaM ca ghoSaNAyAM kAritAyAMtena samaMvAdaMkaroti kathamityAha[bhA.703 abaMbhacAri eso kiMnnAhiMti koThaesauvagaraNAM / vesitthIe parAjito unnivvisaya parUvaNAsamae / / vR-vAdAtpUrvameva nimittamupayujya tasya svarUpamavagacchati, / tatastasminnanAgate idaM brUte-eSa vAdyabrahmaNo'pidoSAnnajAnAti |atesso'brhmcaarii abrahmapratisevIpaSuvadabrahmaNo'pidoSAnajAnan kiMkathamanyatjJAsyati,evamuktesabhyAH prekSakAbrUyuH kathamavasitameSo'brahmacArIti? saprAha-gacchata prekSadhvaM yUyaM yatrAsAvavasthitaH tasmin koSTake AzrayavizeSe'dhikaraNaM khaTvAdi amukapradeze saMgopitamastIti / tathA amukAyA vezyayA striyA samameSa amukadivase dyUtana ramamANaH parAjitaH tata etasyavastragrahaNakaMgRhItamevamAdibhiH / cilairavagacchata / yathaiSo'brahmacArItitegatAH sarvasaMvaditaMkathitaM rAjJaH, nivvisaya parUvaNAityAdi pazcAtvyAkhyAsyate |tdevN nimittAbhogabalavatoyatkartavyaM tduktm| sAmpratamatizayavizeSamadhikRtyAha[bhA.704) jopunA atizayanANI sobhaNatI esa bhinnacittotti / koNeNasamaMvAdodaDaMpina jujjaeesa / / Page #241 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 240 vyavahAra - chedasUtram - 1-1 / 20 vR- yaH punaratizayajJAnI avadhijJAnAdikalitaH sa ca bahutaraM tasya duHzIlatvamavagamya sarvamuccairniH zaGkitaM bhaNati / yathaiSa bhinnavrata iti tataH ko'nena samamaskAM vAdI ca eSa draSTumapina yujyate iti / atha kena samaM yujyate vAdaH ? ucyate- AryatvAdiguNopetena tathA coktam ajjeNa bhavveNa viyANaeNa dhammapattiNeNa alIya bhIruNA / sIlakulAyArasamattieNa tenaM samaM vAya samAyarejjA / / Arya AryakarmakArI ajugupsitakarmakArItyarthaH tena, bhavyo'nekaguNasaMbhAvanIyaH / vijJAM vAdAbhijJaH dharmapratijJo dharmakaraNAbhyupagamaparaH, alIkabhIruH satyavAdI / tathA zIlAcArasamanvitaH zIladoSarahita iti bhAvaH / kulAcArasamanvitaH kuladoSarahitaH tena samaM vAdaM samAcaret / tata IdRzena samaM vAdastIrthakarairanujJAto nAnyAdazeneti / atha sa zUnyavAdI bhavet na darzanI, tataH svazaktibalena yaM yaM hetumuccarati sa sa pratyuccAryAsiddhatvaviruddhatvAnaikAntikatvadoSairdUSayitavyaH / pratijJAdikamapi dUSayitavyam / atha kadAcittenAsmadIya eva siddhAntAM jagRhe yathA dvau jIvAjIvalakSaNoM rAzI jagatItimamapratijJeti atra pUrvagAthA khaMDasyAvakAzaH parAjito'nivisayaM parUvaNAsamae iti tena pArihArikena trIn rAzIn prasthApayitvA vAde parAjetavyaH / etacca nidarzanamAtraM, anyathApi siddhAntottIrNamuccairbhASitvA parAjetavyaH / parAjitazca sa yadibhavet rAjJA ca nirviSaya AdiSTastataH pazcAt | sakalaparyatsamakSaM svasamaye svasamavaviSavA prarUpaNA kartavyA kathamityAha [bhA. 705 ] paribhUyamatiM eyarasa eyaduttaM na esaNe samatI / samaeNa vinigAhie gajjai vasabhovva parisAe / / vR-yaduktaMmayA trayorAzayo jIvo'jIvAM nojIva ityAdina eSo'smAkaM samayaH; kintvetasya vAdinI matiM paribhavitumetaduktaM yadi punaH svasamayena paro vinigRhItaH syAttatastasminvini gRhIte vRSabha iva prativRSabhaM nirjitya SarSadi parSanmadhye garjati, garjanavizeSataH svasamayaprarUpaNAM kurute / tadevabhakriyAvAdIti gatam / sampratijIva iti dvAkhyAkhyAnArthamAha [ bhA. 706 ] anumAneuM rAyaM saNayA giNhamANavijjAdI / pacchAkaDe carite jahA tahAneva suddhou / / vR- yadi rAjA brUte mayA sahavAdo dIyatAmiti, tadA rAjAnamanumAnayet anukulavacasA pratibodhayet yathA rAjA pRthivIpatistvacchatracchAyAzritAH prajAH sarve ca darzaninastataH kathaM rAjJA saha vivAdaH / atrArthe cedamuktaM paThet kiM tadityAha [bhA. 707 ] atthavatiNA nivatiNA pakkhavatA balavayA payaMDeNaM / guruNA nIeNa tavassiNA ya saha vajjae vAdaM / / vR- arthapatinA dhanapatinA nRpatinA rAjJA pakSavatA nRpavargIyapakSasamanvitena tathA balavatA vidyAmantracUrNAdivalopetena pracaNDena tIvra roSeNa tathA guruNA vidyAdAyinA dharmapradAyinA ca tathA nIcena nIcajAtIyena tathA tapasvinA vikRSTatapaH kAriNA ca saha varjayeta vAdamiti / evamanumAnito'pi vadA na tiSThati tadA ye rAjJaH sajJAtikAH samAnajJAtikAH svajanA ityarthaH tairanumAnayet / tairapi pratibodhyamAno yadi na tiSThati tadA vidyAdinA gRhyate vidyAdinAvazyaM kuryAt / AdizabdAt mantreNa cUrNayogarvAvazyaM kuryAditi parigrahaH / vidyAdinApyagRhyamANe cAritre cAritraviSaye pazcAt kRto bhUyAt svaliGgaM parityajya Page #242 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH 1, mUlaM:20, [bhA. 706] . 241 gRhaliGgaM ca gRhItvA tathA kartavyaM yathA naiva sa rAjAbhavati / etadapisa kurvANaH zuddha eva pravacanarakSArtha tasya pravRtteH yathA ca sa rAjA utpATanIyastathA tadviSayaM matkoTakocchedicANakyaprayuktanandasaktacaurasamUlaghAtinaladAmakuvindadRSTAntamupadarzayati / / [bhA.708] naMdebhoiya khannA arakkhiyaghaDaNagerunaladAme / muIga gehaDahaNA ThavaNAbhattesukattasirA / / vR-nandecANakyenotpATitecandraguptecarAjye saMsthApitenandasatkAyebhojikAstecANakyena khannA' iti dezIpadametat, sarvAtmanA lUSitAstataste ajIvantazcandraguptArakSakaiH saha ghaTanaM kRtavantaH / kRtvA ca kSAtrakhananAdinA nagaramupadravanti / ye'pyanye ArakSikAH sthApyante tAnapi te samvalayitvA tathaiva nagaropadravaM kurute / tatazcANakyena cintayitvA gerukaveSeNa 'muIga' tti dezIpadaM matkoTakavAcakaM matkoTakageha dahane pravRttaM naladAmanAmAnaM kuviMdaM daSTrA tasminnArakSakapadasya sthApanA kRtA tena ca nandasatkabhojikAnAMsamastAnAmapisaputrANAM bhakte-bhaktapradAnavelAyAM zirAMsilUnAni |essgaathaa saMkSepArtho bhAvArthaH kathAnakAdavaseyaM / tacchedam- naMdainicchUDhe rajje pariTTAvitecaMdragutte naMdassajebhoiyA te cANakkeNaM lUsiyA / tAhe te ajIvamANA caMdraguttArakhiehiM samaM saMvalitA khatta khananAdIhiM nagaraM uvaddadhaMti, jevi anneArakkhiyA ThavijaMtitevi saMvalaMtitAhe cANakkeNa ciMtiyaM, kolabhijA coragraho jonasaMvalijjAjoyasamUle core uppADeitAhecANako parivAyagavesaMkAUNanagarabAhiriyAe hiNddti| hiMDamANeNa diTTho naladAmakuvindo taMtuvAya sAlAhito tassi velAe naladAma koliyassa putto ramamANo makkoDa eNa khaito roiMto piussagasallINo kahiyaM makkoDaeNa ahaM khavito, naladAmena bhaNito daMsehiM jatthogAse khadito si, daMsito so uyAso tato tena naladAmeNa jebilAto nigayA divA makkoDyA te mAriyA / tato bilaM khaNittAje vilassaMto aMDayAdiTThA tesutaNANi pakkhivittA palIvittAaMDyA vi daDDA cANakkeNasopucchito kiM kAraNaMkhaNettA aMto vilassa palIviyaM? naladAmo bhaNati-ee aMDayA niSphannA khAissaMti / tato cANakkeNa ciMtiyaM / esa coragAho kato saMtosamattho muiMgaparidAhavyacorA ucchedaiuM |tto socoraggAhoThavitotAhekeinaMdapakkhiyAcorA naladAmaM urvatisubahuMcorabhAgaM dAhAmo mAravakheha / naladAmeNa bhaNiyaM evaM houti imaMca bhaNiyaM / annevi evamupalabheha te savve pattejAvettAmamasakAsamANehiMtehiMtahattikayaMsavve saMmANiyAnaladAmeNaannayAtenanaladAmeNatesiMcorANaM vipulaM bhattaM sajjiyaM / jAhe savve, saputtA AgayA, / tAhe savvesiM saputtANaM sirANi chinnANi; / tadevaM yathA cANikyena nanda utpATito yathA naladAmnA matkoTakAzcorAzca samUlA uccheditAstathA pravacanapradviSTaM rAjAnaM samUlamutpATayet / tatra utpATayati, ya ca tasya sAhAyyaM kurvate, ye ca taTasthitA anumodante, te sarvezuddhAHpravacanopaghAtarakSaNepravRttatvAt / na kevalaMzuddhamAtraMkintvacirAnmokSagamanaMtathA cAtradRSTAnta; pravacanopaghAtarakSako viSNukumAra iti / [bhA.709) samatItaMmiu kajje pare vayaM taMsi egaduvihaMvA / saMvAso na nisiddho tena paraMccheyaparihAro / / vR-samatItepunaH kAryeyadi parovadati, ekarAtraMdvirAtraMvAsaMvAsaH kriyatAmitievaM parevadatiekarAtraM dvirAtraM trirAtraM vAsaMvAso naniSiddhaH / tathA saMvAse'pi na kimapi prAyazcittamiti bhAvaH / tato 21[16] Page #243 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 242 vyavahAra - chedasUtram-1-1/20 dvirAtrAtrirAtrAdvA paraM yadi vasati, tatastasya prAyazcittaM cchedaH parihAro vA; yadi punaH sUtrArtha pratipRcchAdAnAdilakSaNaM kAraNaMbhavet, tarhi tataH paramapi vasetyAvatprayojanaparisamAptistathA cAha[bhA.710] suttattha pADipucchaM, karotasAhUutassamIvaMmi / AgAdabhiva joge, tesiMguruhojjakAlagato / / vR-sUtrArthapratipRcchAM kurvantitasya samIpaMsAdhavaH yadivAAgADhe yoge vyavasthitAnAMteSAMsAdhUnAM gururapalakSaNametat, yo vA vAcanApradAnena teSAM nistArakobhavati so'pi kAlagataH tataH sa tAna sUtrArthapradAnAdinA nirvAhayati / tato yAvatsUtrArtha pratipRcchA yAvacca teSAmAgADha yogAnAM parisamAptistAvadavatiSThate / tataH paraM tu neti / atha sUtre seMsaMtarA cchede vA parihAre vA ityuktaM tatra parihArAcchedo garIyAn / prathamaM ca laghu vaktavyaM, pazcAt guru / tataH sesaMtarAparihAre vA cchede vA iti vaktavye kimarthaM prathamatazchedagrahaNaM ata Aha|bhA.711] baMdhAnulomayAe ukkamakaraNaMtuhotisuttassa / AgAdamiya kabje dappeNavitebhavecchedo / / vR-evaM rUpo hi pATho lalitapadavinyAsatasto bandhAnulomatayA, tathA agADhe prayojanesamupasthite yadi kathamapi darpaNa sanagacchatitasmin darpaNa sthiteccheda eva prAyazcittaM tasya bhavatinaparihAratapaiti etadarthaMcasUtrasyApyutkramakaraNamiti / tatrayadipradviSTaMrAjAnaMnasamUlamutpATayitumIzaHtarhisa labdhikaH samastaMsaGghanistArayet / athanasamastaMsaGgha nistArayitumISTeta, tataimAn paJca nistArayet / tAnevAha[bhA.712] Ayarie abhisee bhikkhukhuDhetaheva thereya / gahaNaM tesiMiNamosaMjogagamaMcavocchAmi / / vR-AcAryogacchAdhipatiH, abhiSekaH sUtrArthatadubhayopetaH AcAryapadasthApanArhaH, bhikSuH pratItaH, kSullako bAlaH, sthaviro vRddhaH / eteSAM paJcAnAmapi grahaNamidaM vakSyamANaM saMyogagamana. saMyogato gamaH prakAro yasya tattathA vakSyAmi, pratijJAtameva nirvAhayati[bhA.713] taruNo niSphanneparivAre laddhijuttetaheva abbhAse / abhiseyaMmi yacauro sesANaM paMcacevagamA / / vR-yadizaktirastitataH paJcApiAcAryAdInyugapannistArayet / athanazaktistataH sthavirajarvAn caturastatrApyazaktau kSullakasthavikharjAntrIn tatrApyasAmarthya AcAryamekaM / so'pyekaH sthaviro yadi vartate aparastaruNastarhitosthavirataruNayormadhye taruNonistAraNIyaH |dvyostrunnyortrunnyorvaamdhye niSpannaH samyak sUtrArthakuzalaH, dvayoraniSpannayorvA saparivAraH, dvayoH saparivArayoraparivArayorvA madhyelabdhiyuktaH dvayorlabdhiyuktayora labdhiyuktayorvA abhyAse samIpe sthitaH / atra sampradAyaH / dvayorabhyAse sthitayoryo naSTumazaktaH sa nistAraNIyaH / ete paJcagamA AcArye bhavanti, abhiSekastu niyamAniSpanna eva bhavati / anyathA tatyata AcAryapadasthApanAyogyatvAnupapatteH tatastasminnabhiSeke niSpannA niSpannagamAbhAvAt, zeSAstu catvAro gamAstadyathA-sthavirataruNagormadhye taruNAH, dvayostaruNayorataruNayorvA saparivAraH dvayoH saparivArayoraparivArayorvA labdhiyuktaH dvayorlabdhiyuktayoralabdhiyuktayorvAbhyAse sthitaH; iti zeSANAM bhikSukSullakasthavirANAM paJceva gamA bhavanti / te ca yathAnantaramAcArye bhAvitAstathAbhAvanIyAH / tathAcaitadeva vyAcikhyAsurgArthAdvayamAha Page #244 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 243 uddezaka H 1, mUlaM : 20, [bhA. 714] [bhA.714] . taruNebahuparivAresaladdhijutte taheva abbhaase| etevasahassagamA nipphannojenaso niyamA / / [bhA.715) taruNe niSphannevA bahuparivAresa laddhi abbhAse / bhikkhukhuDDAtherANa hotiee gamApaMca / / vR-gAthAdvayamapIdaM vyAkhyAtA), navaraM vRSabho'bhiSekaH saparivArazca vRSabhAdInAmAcAryapradattaH pravrajitasvajanavargovAdraSTavyaH / tadevaM sAdhUnAM nistAraNavidhiruktaH / idAnIMsAdhvInAMtamAha[bhA.716] pavittinibhiseyapattAbhikkhuNikhuDDA taheva therIya / / gahaNaMtAsiMiNamo saMjogagamaMtuvocchAmi / / vR-pravartinIsamastasAdhvInAM nAyikA AcAryasthAnIyA, abhiSekA pravartinIpadayogyA, bhikSukI kSullikAsthavirAca pratItA / etAsAMpaJcAnAmapigrahaNamidaMvakSyamANaMsaMyogagamaM |sNyogto'nekprkaar vakSyAmipratijJAtameva nirvAhayatibhA.717] taruNI niSphantraparivArA saladdhiyA jA yahoti abbhAse / abhiseyANaM caurosesANapaMcacevagamA / / vR-yadizaktirastitataH paJcApipravartinyAdayoyugapannistAraNIyA azaktIcatasraH tatrApyazaktI tisrastadabhAvedvepravartinyabhiSeke / tatrApyazaktIpravartinyekA / tatrApiyokA pravartinIsthavirAbhavati aparAca taruNI / tatastaruNI sthavirayormadhye taruNI nistAraNIyA / dvayostaruNyoH sthavirayorvAmadhye niSpannA, dvayorniSpannayoraniSpannayorvAmadhyesaparivArA dvayoH saparivArayora parivArayorvAmadhye labdhiyuktA dvayorlabdhiyuktayoralabdhikayorvA yA bhavatyabhyAse sA nistAraNIyA ete paMca gamAHpravarttinyAM, abhiSekAyAM catvArogamAH, tasyAniSpannatayA niSpannAniSpannagamAsaMbhavAt zeSANAM bhikSukI kSullikA sthavirANAM paMcagamA bhavaMti teca paMcApigamAH pravarttinyA iva bhAvanIyAH / tadevaM sAdhUnAMsAdhvInAMca pratyekaM nistAraNavidhiruktaH sAmpratamubhayeSAMsaMyogata Aha[bhA.718] Ayariya gaNaNi vasabhe, kamasogahaNaM taheva abhiseyaa| sesANa puvvamitthI mIsagakaraNekamo esa / / vR- yadyasti zaktistato dvAvapi vargoM yugapanistArayet / athAsamarthastata evaM yatanA AcAryapravartinyormadhye prathamataAcAryaM nistArayet / tataH pravartinIM / pravartinIvRSabhayormadhye pravartinI prazcAt vRSabhaM / vRSabho'bhiSekaH / vRSabhAbhiSekayomadhye pUrvamabhiSekaM pazcAdabhiSekAM / sesANapuvyamitthIti-zeSeSuSaSTI saptamyartheprAkRtatvAtpUrvastrI nistAraNIyAanukampyatvAtpazcAtpuruSAstadyathAbhikSubhikSukyormadhye bhikSukI pazcAbhikSuH / kSullikAAlikayormadhye prathamataH kSullikA pazcAkSullakaH / sthavirAsthavirayoH pUrvaM sthavirA pazcAtsthaviraH / atrApi sunipunena bhUtvA alpabahutvacintA kartavyA / kRtvAca yadbahuguNaMtatsamAcAraNIyam / uktaM ca- "bahuvittharamussagaMbahutaramuvavAyavittharaM nAuM |jh jaha saMjama vuDDI jaha jayasU nijarA jayaha / / " eSa mizrakaraNe yugapatsAdhusAdhvIvarganistAraNakaraNe eSo'nantaroditaH kramaH gataMjIyattidvAramadhunA piTTanadvAramAha[bhA.719] bhikkhUkhUnAthare abhisegeceva taya Ayarie / gahaNaMtesiMiNamo saMjogagamaMtuvocchAmi / / Page #245 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 244 vyavahAra - chedasUtram - 1-1 /20 vR- bhikSuH kSullakaH sthaviro'bhiSekaH AcAryasteSAmeva krameNa vyavasthitAnAM paJcAnAmapi grahaNamidaM vakSyamANaM saMyogagamaM saMyogato'nekaprakAraM vakSyAmi / pratijJAmeva nirvAhayatitaruNe niSpannaparivAre saladdhie jeya hoti abbhAse ! abhiseyaMmi cauro saMsANaM paMca ceva gamA / / [ bhA. 720 ] vR- yadi zaktistataH paJcApi yugapannistArayet / tadazaktAvekaikahAnyA yAvadekaM bhikSaM so'pi yadekastaruNo'parazca sthaviraH tadA taruNo nistAraNIyaH / dvayostaruNayorataruNayorvA niSpanno dvayorniSpannayoraniSpannayorvAsaparivAraH dvayoH saparivArayoraparivArayoryAsalabdhikaH dvayoH salabdhikayoralabdhikayorvA yo bhavatyabhyAse samIpe sa nistAraNIyaH / ete paJca gamA bhikSau bhavanti abhiSekagamAzcatvAro niSpannatayA tasya niSpannAniSpannagamAbhAvAt / zeSANAM tu kSullakasthavirAcAryANAM ca bhikSokhi paJcaiva gamAH / tatra bhikSukAdikramakaraNe kAraNamAha [ bhA. 721] asate paccA taraNaMmi, mAhojja savvapatthAro / khuDDo bhI nukaMpa asahI ghAyassa theroya / / gaNi AyariyAu sahU dehavi oeu sAhasavivajjI / emeva sAMmi vi udinnavedotti nANattaM / / [ bhA. 722] bR- bhikSavo'hi yadi rAjJA piTTayitumArabhyante tadA te kiJcidagItArthatvenAsahamAnAH prtyaastryeyuH| pratyAstaraNaM nAma saMmukhIbhUya yuddhakaraNaM / tato'sahamAne jAtAvekavacanaM / SaSThayartheca saptamI / asahamAnAnAM pratyAstaraNe pratikUlamabhimukhIbhUyastaratvakaraNe mA sarvaprastAraH samastasaGghopadravo bhuuyaat| kimuktaM bhavati ? mA gADhataraM pradviSTaH san rAjA sarvamapi saGghamupadravet / anena kAraNena piTTanadvAre bhikSuH prathamamupAttaH, tadanantaraM kSullakaH sa hi bAlatyAdbhIruranukampyazca / tataH sa dvitIyasthAne sthApitaH / tadanantaraM sthaviro yataH sthaviratvenAGgapratyaGgAnAM zlathIbhUtatayA ghAtasya piTTanasyAsahaH gaNi AyariyAu sahU ityAdi gaNI gacchAdhipatirAcArya AcAryapadArha etau dvAvapi sahau samartho ghAtasyeti sambadhyate / api ca dehaviyoge'pi dehabhraMze api tuzabdo'pizabdArthe sAdhvasavivarjitau avimRzya pravRttiH sAdhvasaM tadvivarjitau saMmukhIbhUya yuddhapradAnalakSaNa sAdhvasarahitAviti bhAvaH / tataH sthavirAnantaraM tau dvAvapi upAttau tatrApyabhiSekAdatizayena saho gacchAdhipatirityabhiSekAnantaraM gaNina upAdAnaM evamevetyAdi bhraMzanasaMyamacyAvanadvAre'pyevameva anenaivaprakAreNa bhikSukAdikramakaraNe kAraNamabhidhAnIyaM, navaraM bhikSudIrNavedo'pi saMbhavatIti nAnAtvaM / kimuktaM bhavati ? yadi bhikSostaruNatayA pracuramohanIyodayatayA utpravAjanamanukUlaM bhavet / tataH sa kSipramutpravrajediti prathamaM bhikSugrahaNaM, tadanantaraM kSullakAdikramakaraNe prayojanaM prAguktamavasAtavyam etacca lAghavAya prastAvAduktaM saMpratyadhikRta evaM piTTanadvAre sAdhvInAM nistAraNa vidhimAhaH- bhikkhuNI khuTTItherI, abhisegAya pavattinIceva; karaNaM tAsiMiNamo, saMjogagamaM tu vacchAmi / / bhikSukI kSullikA sthavirA abhiSekApravarttinI ca etAsAmevaM kramopanyAse kAraNa sAdhuviSaye pAguktamevAvasAtavyam / tAsAM paJcAnAmapi karaNaM nistAraNakaraNamidaM vakSyamANaM saMyogagamaM vakSyAmi pratijJAtameva nirvAhayati [ bhA. 723 ] taruNI unipphannA parivAra saladdhiyA ya abhAse / abhiseyAe cauro sesANaM paMca ceva gamA / / Page #246 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 245 uddezaka H 1, mUlaM :20, [bhA. 723] vR- asyAH sAdhugatagAthAyA iva vyAkhyA / samprati dvayorapi sAdhusAdhvIvargayoH saMyogena nistAraNavidhimAha[bhA.724] paMtAvaNamIsANaMdoNhaM vaggANaM hoikaraNaMtu / puvvaM tusaMjaINaMpacchA puna saMjayANabhave / / vR-paMtAvaNaM nAma piTTanaM / tatra mizrayordvayorapi vargayoH sAdhusAdhvIrUpayoH karaNaM nistAraNakaraNaM bhavati / pUrva saMyatInAM pazcAtpunarbhavatisaMyatAnAM / tadyathA-bhikSubhikSukyoH pUrvaMbhikSukI pshcaabhikssuH| evaM kSullakakSullikayoH pUrvaM kSullikA sthavirAsthavirayoH sthavirA / abhiSekAbhiSekayorabhiSekA / AcAryapravartinyoH pravartinI pazcAdAcAryaH / gataMpiTTanadvAramadhunA saMyamacyAvanadvAramAha[bhA.725) bhikkhU khuDethere abhiseyAyariya saMjame paDDuppanne / karaNe tesiMiNamosaMjogagamaMtuvocchAmi / / vR-bhikSukSullakaHsthaviroabhiSeka AcAryaH / kathaMbhUta? ekaikaityAha-saMyamepratyutpanno vartamAnaH teSAM bhikSuprabhRtInAM paJcAnAM nistAraNakaraNamidaM vakSyamANaMsaMyogagama saMyogato'nekaprakAraM vakSyAmi / yathApratijJAtameva karoti[bhA.726] taruNe nipphapannarivAresaladdhieje yahoti abbhAse | abhiseyaMmiyacauro saMsANaM paMcacevagamA / / vR. asyA vyAkhyAprAgvat / sampratiyaduktaM udinnavedo tinANattamiti' tadvyAcikhyAsurAha|bhA.727) apariNatoso jamhA annabhAvaM vaeja to puvvaM / apariNAmo ahavAna nijai kiMcikAhIi / / vR-sa bhikSuryasmAdapariNato pariNAmatvAccAnyaMbhAvamutpravAjanAbhiprAyaM lakSaNaM vrajet / tataH sa satvaramevotpravrAjate / anyacca athavA na jJAyate so'pariNAmaH san kiMcIti kimapi saMmukhIbhUya yuddhaM kariSyati / yena sakalasyApi saGghasyopadravo bhavet / tata etaddoSabhayAtpUrva bhikSunistAraNIya iti pUrva tasyopAdAnaM, zeSANAM tu kramopanyAse prayojanaM piTTanadvArayadavaseyamiti / atraiva sAdhvIradhikRtya nistAraNavidhimAha[bhA.728] bhikkhuNi khuDI therI abhisegapavittini saMjame paDuppanA / karaNaMtAsiMiNamosaMjogagamaMtuvocchAmi / / [bhA.729] taruNI nipphantraparivArA saladdhiyA jA yahoiabbhAse / abhiseyAecauro sesANaM paMcacevagamA / / vR-idaMgAthAdvayamapi prAgvat / sampratibaddhe labhate iti dvAravyAkhyAnArthamAha[bhA.730] khuDDe there bhikkhu abhiseyAyariyabhattapAnaMtu / karaNaMtesiMiNamo saMjogagamaMtuvocchAmi / / . vR- kSullakaH, sthaviro, bhikSurabhiSeka AcAryasteSAM paJcAnAmapyevaM kramavyavasthitAnAM rAjJA niruddhaM bhaktapAnamadhikRtya karaNaM nistArakaraNaM saMyogagama saMyogato'nekaprakAraM vakSyAmi / yathA pratijJAtameva karoti [bhA.731] taruNeniSphannaparivAresanaddhIe je va hoiabbhAse / Page #247 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 246 vyavahAra -chedasUtram-1-1/20 abhiseyaMmiyacauro sesANaM paMcacevagamA / / vR-zaktIsatyAMpaJcApiyugapannistArayet |shktybhaave ekaikahAnyAyAvatpUrvakSullakaMnistArayet, so'pi yadaikastaruNo'paro'taruNaH / taruNo nAma prathamakumAratve vartamAna itaro'taruNastayo staruNonistAraNIyaH taruNayorataruNayorvAniSpannaH, bAlasya sUtrArtha niSpannatA vajrasvAmina iva bhAvanIyA / dvayorniSpannayoryAsaparivAraH dvayoH saparivArayoraparivArayorvA salabdhikaH / dvayoH salabdhikayoralabdhikayorvAyobhavatyabhyAsesanistAryaH / etepaJcagamAH kSullakasya |abhisseke catvAraH niSpannatayA tasya niSpannAniSpannagamAbhAvAt zeSANAM sthavirabhikSvAcAryANAM paJca gamAH / / samprati sAdhvIradhikRtya nistAraNamAha[bhA.732) khuDDiyAtherI bhikSuNI abhiseyapavittibhattapAnaMtu / karaNaMtAsiMiNamo saMjogagamaM tuvocchAmi / ! [bhA.733) taruNI niSpannaparivArA laddhiyAjA ya hoiabbhAse | ___ abhiseyAe caurosesANaM paMcacevagamA / / / vR-idaMgAthAdvayaMsAdhugatagAthAdvayamivavyAkhyAtavyam / adhunAkSullakAdikramakaraNeprayojanamAha[bhA.734 anukaMpA janagarihA tikkhanuho hoi khuDatopaDhamaM / iibhattapAnarohedullabhabhatteviemeva / / vR-kSullakasya yadA prathamato bhaktapAnaviSaye nistAraNaM kriyate tadA tasyAnukampA kRtA bhavati, / yadi punastasya prathamaMnistArona kriyate / kintvAcAryAdInAMtadAjanagardA yathAdhigatAnmuNDAn yadvAlaM bubhukSAkrAntaMmuktvAAtmAnaM ciMtitavantaiti / apicabAlatvAdevasatIkSNakSattvAccastokakAlenApi bhaktapAnanirodhena klamamupayAti, tena kAraNena kSullakaH prathamaM nistAryate tadantaraM sthaviraH / so'pihi bAlatavastokakAlenApibhaktapAnanirodhenaklAmyati / kevalaM kSullakApekSayAmanAksaha ititadanantaraM tasyopAdAnaM sthavirAdapi bhikSuzcirakAla saha iti tadanantaraM tasyopAdAnaM / tato'pyabhiSekaH samarthastasmAdAcArya iti tadanantaraM tasyopAdAnaM sthavirAdapi bhikSuNopAttAviti iti prathama bhaktapAnanirodhakSallakAdikramakaraNe prayojanaM gataM baMdhalabhaMtamalabhaMta iti dvAram / / adhunA durlabhabhaktadvAramAha- dullabhabhattevi emeva evameva anenaiva prakAreNa durbhikSatvena durlabhabhakte nistAraNavidhirvaktavyaH / tadyathA[bhA.735] khuDethare bhikkhUabhiseyAyariya dullabhaMbhattaM / karaNaMtesiMiNamo saMjogagamaMtuvocchAmi / / [bhA.736] taruNe nipphanna parivAre saladdhiejeya hoiabbhAse / abhiseyaMmi yacauro sesANaMpaMcacevagamA / / [bhA.737] . khuDDiyatherI bhikkhuNi, abhiseyapavitidullabhabhattaM / karaNaMtAsiM iNamosaMjogagamaMtuvocchAmi / / |bhA.738] taruNI nipphantraparivArA, saladdhiyA jAya hoi abbhAse / abhiseyAecauro sesANaM paMcacevagamA / / vR-kSullakAdikramakaraNaprayojanamapitathaiva vaktavyam / Page #248 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 247 uddezakaH 1, mUlaM: 20, [bhA. 738] gataMdurlabhabhaktadvAraM bhaktaparijJAdvAraM glAnadvAraMcayugapadAha[bhA.739) pariNAya gilANassaya doNhavi kayarassa hoti kAyavvaM / asatIe gilANassaya doNha visaMtepariNAe / / vR- parijJAtaMti padaikadeze padasamudAyopacArAt bhaktaparijJAzabdaH pratyAkhyAnavAcItvAttasya ca paranipAtaH prAkRtatvAtsukhAdidarzanAdvApratyAkhyAtabhaktasyaslAnasya casaMbhavedvayormadhyekatarasya bhavati kartavyam ? / ucyate-zaktau satyAM dvayorapi kartavyam / atha na zakto dvayorapi kartuM tato glAnasya kartavyam, tasya jIvitasApekSatvAt / zaktI satyAMdvayorapi vaiyAvRtye kriyamANe sati parijJAte bhakte pratyAkhyAtabhaktasyetyarthaH / vizeSataraM kartavyamiti vAkyazeSaH atha zaktAvasatyAM glAnasya kartavyamityuktam kiM kAraNamata AhabhA.740] sAvekkho ugilANo niravekkho jIviyaMmi upariNI / iidoNhavikAyavve ukkamakaraNekareasahU / / vR- plAno jIvite jIvane sApekSaH, parijJI bhaktaparijJAnavAn jIvite nirapekSastato'vazyaM glAno jIvayitavya iti, dvayorapi kartavye'saho'satyAM ut krameNa bhaktaparijJAvantamulaMdhya mlAnasya karaNaM karaNIyaM vaiyAvRtyaM kuryAt / yaduktaM zaktau satyAM dvayorapi kartavye pratyAkhyAtabhaktasya vizeSataH kartavyamiti / tatrakAraNamAha[bhA.741] vasahe joheyatahA nijAmagavirahie jahApoe / pAvati vimAsamevaM bhattapariNAesaMmUDho / / dR-yathAvRSabhobalIvardasusArathirahitaH,yathAvAyodhAHsusvAmivirahitAstathA niryAmakavirahitaH potaH prApnoti vinAzamevaM bhaktaparijJAyAM samyak niryAmakAbhAvataH saMmUDhaH san samAdhilakSaNaprANavinAzamApnoti / tatraprathamaMvRSabhadRSTAntaMbhAvayatibhA.742] nAmeNa vigoeNa vipalAyaMto visaavitosNto| avibhIrU viniyattaivasaho apphAlio pahuNA / / vR-yathA dRSabhaH prathamaM sArathirahitaH san prativRSabheNa yuddhe parAjito vipalAyate na yuddhAbhimukhI bhavati / vipalAyamAnazcakathamapiprabhuNAsArathinAdRSTaH sannAmnAgotreNacazApitaHzabditaAkArita ityarthaH / tathA prasAdapurassaramAsphAlitazca skandhAdipradezeSu hastena tata evaM protsAhitasatvaH san, apisaMbhAvane / bhIrurapi vipalAyamAno'pi punarapi prati vRSabheNa saha yuddhadAnAya pratinivartate / evaM kRta pratyAkhyAno'pi samyag niryAmakAbhAvato jAtamandapariNAmo'pi niryAmakena protsAhitaH san pratinivartate |spriisshcmuumbhibhvitumitibhaavitovRssbhdRssttaantH / sampratiyodhadRSTAntabhAvanAmAha[bhA.743] apphAliyA jaharaNejohAbhaMjaMti parabalANIyaM / gIyajutou pariNI taha jiNai parIsahAnIyaM / / vR-prabhuNA nAmnA gotreNa guNaprazaMsane ca AsphAlitA A samantAt sphAra prApitA yathA yodhAH subhaTA raNe saMgrAme parabalAnIkaM pareSAM vairiNAM balaM tacca tat anIkaM ca parabalAnIkaM bhaJjanti / tathA parijI bhaktaparijJAvAn gItayutasamyag niryAmakopeto jayati abhibhavati pariSahAnIkamiti / uktA yodhadRSTAntabhAvanA | samprati potadRSTAntabhAvanAprAha Page #249 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 248 vyavahAra - chedasUtram - 11/20 [ bhA. 744 | suNiUNanijjhAmagavirahiyassa poyassa jaha bhave nAso / gIyatthavirahiyassa u taheva nAsI pariNissa / / vR- sunipuNaH samyag jalamArgakuzalaH tena niryAmakena virahitasya potasya yathA bhavati vinAzastathaiva gItArthavirahitasya parijJinaH kRtabhaktapratyAkhyAnasya bhavati vinAzaH pratyAkhyAnaphalasya sugatilAbhasyAbhAvAt ! [bhA. 745] niuNamatinikhAmagapoto jaha icchiyaM vae bhUmiM / gIyatthenuveto taba parinI lahaDa siddhiM / / bR- yathA potaH pravahaNaM nipunamatiniryAmakaH karNadhAro yasya sa tatA IpsitAM bhUmiM vrajati / evaM gItArthenopeto yuktaH san parijJI labhate siddhiM mokSamiti uktA potadRSTAntabhAvanA / atha kiM tasya vizeSataraM karaNIyamityata Aha[ bhA. 746 ] uvvattaNAya pAnaga dhIravaNA ceva dhammakahaNAya / aMtI bahinIharaNaM tammiya kAle namokkAro / / vR- tasya kRtabhaktapratmayAkhyAnasya svayamudvartanaM kartumazaknuvata uddhartanA kartavyA / tasyAM ca kriyamANAyAM mahAna AzvAso bhavati samAdhiM ca paramAM labhate, tataH sAdhayati paramamuttamArthaM, tathA tRSApIDitasya sataH pAnakaMpAnaM samarpaNIyaM / dhIkhaNAcevatti duHkhena paritApyamAnasya dhIrApanA kartavyA / yathA dhIrobhava dhIro bhava ahaM tavaitat duHkhaM vizrAmaNAdinA apaneSyAmi apica puNyabhAgin ! sahasvaivat duHkhaM samyagata eva tatsahanAnantaramacirAtsarvaduHkhaprahINo bhaviSyasi ityAdi / tathA dharmakathAnApUrvapUrvaparamaduHkhakArimunicaritarUpA kathayitavyA / tathA madhye dharmamasahamAnasya bahirnirharaNaM bahirnayanaM bahirvAtAdikamasahamAnasya antarnirharaNaM tathA tasmin kAle maraNasamaye namaskAro dAtavyaH / gataM parijJAdvAraM glAnadvAraM ca / samprati saMyamAtItadvAraM vAdidvAra cAhajovviya bhaMsijate gamatIsocaiva bhaMsiyANaMpi / [bhA. 747] heThA akariyavAdI bhaNito iNamo kiriyavAdI / / vR ya eva cAritrAdbhrazyamAne saMyamapratyutpannadvAre gamaka uktaH sa eva bhraMzitAnAmutpravrajitAnAmapi dhriyamANAnAM veditavyaH na punaH kiJcidapi nAnAtvaM / gataM saMyamAtItadvAramadhunA vAdidvAramAhaakiriyavAdI ityAdi ya eva prAkparavAdini gama uktaH sa evAtrApi draSTavyaH / kevalaM so'kriyAvAdI bhaNito / ayaM tu kriyAvAdIti vizeSaH / yatra sthAne vAdI dAtavyaH tatra gatasya yatkartavyaM tathA cAhavAde jena samAhI vijJAgahaNaM ca vAdipaDivakkho / [bhA. 748 ] sUttaM na sarai vikkheveNaM nivvisamANo tahiM gacche || vR- vAde vAdaviSaye yena tasya samAdhirupajAyate tatsarvaM kriyate, tadyathA-yadibhaNati vAkpATavakAri brAhRmyAdyIpadhaM dIyatAmiti taddIyate zarIrajADyApahAri tadupadiSTaM vaidyopadiSTaM vA kiJcidvastu yadi vA dugdhAdivikRti praNItabhaktaM athavA dezasnAnaM sarvasnAnaM vastrAdivibhUSA vA vidyAgrahaNaM ca / 'vAdipaDivakkho 'ti vidyAgrahaNaM vA vAdipratipakSaH vAdividyA pratipakSabhUtaM kAryate / kimuktaM bhavati ? yAH prativAdI vidyA jAnAti tAsAM pratipanthinyo yA anyA vidyA yathA- 'morInaulivirAlI' ityAdi tAsAM grahaNaM kAryate / kasmAdetatsarvaM kriyate iti ceducyate guNadarzanAttathAhi brAhmayA Page #250 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH 1, mUlaM : 20, [bhA. 748] 249 dyauSadhopayogato vAkpATavaM, zarIrajADyApahAryoSadhAbhyavahArataH zarIralaghutA, dugdhapraNItAhArA'bhyavahArato medhAviziSTaM ca dhAraNAvalaM, sarpiH sanmizrabhojana bhuktita uA ghRtena pATavamiti vacanAt dezataH sarvato vA snAnena vastrAdibhUSAyAM ca tejasvitA pratipakSavidyAgrahaNato mahAnmAnasiko'vaSTambhaH / etatsarvaM vAdavelAyAmupayogi / tathA cAha[bhA.749] vAyApugalalayA mehAujjAya dhAraNAbalaMca / tejassiyA sattaM, vAyAya iyaMmisaMgAme / / vR- vAg vyaktAkSarA, pudgalaladhutA zarIrapudgalAnAM jADyApagamaH, meghA apUrvApUrvaUhaNohAtmako jJAnavizeSaH / UrjA balaM prabhUtatarabhASaNe'pi pravardhamAnasvabalaH AntaraM utsAhavizeSa ityrthH,| dhAraNAbalaM prativAdinaHzabdatadarthAvadhAraNaM balaM, tejasvitAprativAdikSobhApAdikAzarIrasya sphUrtimatI dIpyamAnatA, satvaM prANavyaparopaNasamarthavidyAprayoge'pyacalitastanmAnopamardaheturavaSTambhaH / etatsarvaM vADmaye saMgrAme upayujyate / mU. (21) parihArakampaThite bhikkhUbahiyA therANaM veyAvaDiyAgacchejjA / therAya se no sarejA kappar3a se nivvisamANassa egarAiyAepaDimAe"0 dR-atrano sarejjA itivizeSaH,zeSasamastamapipUrvavat / nosarejjA ityasyAyamarthaH-eSaparihAratapo yahantaSThitItisthavirAAcAryAnasmarayuH / kasmAnnasmareyuriticet? ucyate-vyAkSepAt / tathA cAhanasarai ityAdi pUrvagAthAzcA) vidyAnAM nimittAnAM pratyuttarANAM ca kathanato bahuvidhasandezakathanato vA AcAryo na smarati / tatastasminna smaraNe sati nirvizamAnaka eva gacchet / gatvA ca yatra gantavyaM tatra yatkaroti tadAha[bhA.750) tatthagatoviya saMtopurisaMthAmaMca nAuto ThavaNaM / sAhINamasAhINe gurummiThavaNAasahaNeu / / vR- gato'pi ca sanpuruSaM prativAdilakSaNaM pracaNDaM vA sthAmaprANamAtmano jJAtvA tadanantaraM yadi samarthamAtmAnaM saMbhAvyAditadAna nikSipati, athAzaktiHsaMbhAvyatetataHsthApanAnikSepaNaMparihAratapasaH kartavyam / kimuktaM bhavati ? durjayaH khalu prativAdI na yathAkathaJcana jetuM zakyate ahaM ca kSAmatayA bahuvidhamuttaraMdAtumazaktomatimohovAtadAnImama kSAmasvAbhavetitiyadisaMbhAvayati, tarhi nikSipati, / athakathaMsanikSipatItyataAha-sAhINetyAdisvAdhIne sanniTuMte, asvAdhine asannihita gurAvasahasya sthApanA parihAratapaso nikSepaNaM bhavati / iyamatra bhAvanA-yadyAcAryaH sannihito bhavati tataH sa eva taM nikSepayati / atha nAsti sannihitaH tato na zaktaH kSAmatvena parivAdinaM jetumityAlambanataH svayaM nikSipati / atra para Aha-"nanu yadi svayaM nikSipati tataH sa AtmacchaMdasA nikSipan yadi udghAtitaM vahati tato anudghAtitaMprApnoti, athAnudghAtitaMtataH parataraM sthAnamApnoti" iti / sUrirAha[bhA.751] kAma appacchaMdo nikkhiyamANoudosavaMhoi / taMpuna jujai asaDhe tIriyakajje puna yahejA / / / vR-kAmazabdo makaradhvaje avadhRtau ca / ihAvadhRte kAmamavadhRte kAmamavadhRtametat AtmacchaMdasA nikSipandoSavAnbhavatiparaMniSkAraNe, yadipunarazaThaH sanevaM cintayatinazaktaHkSAmatayA paravAdinaM jetumidAnIMtIritaH kAryaH samAptakAryaH 1punarbhUyovaheyamititatastasmin nikSepaNaMyujyateeva aduSTameva Page #251 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra - chedasUtram - 1 1/21 puSTAlambanatvAt / / mU. (22) parihArakappaThie bhikkhubahiyA dhegaNaM veyAvaDiyAeM gacchejA therAya se saritA vA no sarijA vA no kappaitti / / se nivvisamANassa0 vR- etadapi sUtraM tathaiva, navarametAvAn vizeSaH / therAya se sariz2A vA no sariz2A no kappai se nivvisamANasseti / asyAyamartha:- sthavirA se tasya parihArakalpaM smareyuryadi vA vyAkSepAnna smareyuH / vAzabdAdubhAvapi na smareyAtAM tathApi yadi nirvizamAnako gacchati tataH se tasya nirvizamAnakasya ekaratrikyA pratimayA ekarAtrikeNa vA sAbhigraheNa kacidapi pratibandhamantareNa gacchata ityAdi / tathA cAha [ bhA. 752 ] 250 saramANe jo ugamo assaramANevi hoi emeva / emeva mIsagammi videsaM savvaM ca AsajjA / / bR- iha trINi sUtrANi, tadyathA- prathamaM smaraNasUtraM, dvitIyamasmaraNasUtraM, tRtIyaM mizrakasUtraM smaraNAsmaraNasUtramityarthaH / tatra ya eva gamaH smaraNe smaraNasUtre uktaH emeva anenaiva prakAreNa prathamasUtraprakAreNetyarthaH / asmaraNe asmaraNasUtre bhavati gamaH / evameva anenaiva prakAreNa mizrakasUtre'pi tatra sUtratraye'pi vahanaM nikSepaNaM jhoSo vA dezaM sarvaM vA AsAdya pratItya draSTavyaH / tatra dvayorapi vismaraNaM sUcitaM / tatra kAraNamAha[ bhA. 753 ] vijjAnimitta uttara kahaNe appAhaNAya kahiyAo / atisaMbhama turiya viNiggayANa dopahaMpi vissariyaM / / bR-vidyAnAM prati vidyA pratipakSabhUtAnAM nimittAnAmanekaprakArANAmuttarANAM prativAdiviSayANAM yathA yadisa vAdI evaM brUyAt tato bhavAnitthaM vadedityevamAdirUpANAM kathane tathA appANAya saMdezakAH bahukA kathitAH / tata AcAryasyAtisaMbhrameNa itarasyApi cAtisaMbhramAdeva tvaritavinirgatasya dvayorapi vismRtaM, yathA parihAratapo nikSepaNIyamiti / tatra yadi AcAryAH smareyuH sa vA smArayati tadA nikSipya gacchati / atha dvayorapi vismRtaM parihAratapo nikSepaNIyamiti / athadvayorapi vismRtaMtadA nirvizamAnaka eva yAti / yadA tu pUrvaM sa smRtavAn na pazcAttadA kA vArttetyata Aha [ bhA. 754 ] puvvaM so sariUNa saMpatthie vijamAdi kajehiM / jassa puno vissariyaM nivvisamANe tarhipi vae / / bR- pUrva sa parihArika: smRtvA parihAratapo nikSipya mayA gantavyamiti vicitya saMprasthite samprasthAnakAle vidyAdikAryairvidyAgrahaNAdikAryairvyAkulIbhUtatayA yasya pUnarvismRtaM yo vismRtaM gatavAn tatrApi pUrvaM smaraNe pazcAda smaraNe nirvizamAno vrajet / samprati yaduktaM dezaM vA sarva vA AsAdyeti tadvayAkhyAnayati [ bhA. 755 ] desaM vA vivahekhAdeca Thaveja ahava jhosijjA / savvaM vA vivahejjA savvaM Thavija savvaM va jhosijjA / / vR-triSvapi sUtreSu parasparasamuccayArthAH / tathA triSvapi sUtreSu dezaMvA vAhayedapi, dezaMvA sthApayedapi, athavA dezaMjhoSayedapi, sarva vAhayedapi sarvaM vA sthApayedapi sarvaM vA jhoSayedapi / atra vAzabdAddezaM vetyAdyapekSayA vikalpArthAH / api zabdAH pUrvavat / atha kathaM dezasya vahanAdi ? ucyate parihAratapaH Page #252 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 251 uddezaka : 1, mUlaM :22, [bhA. 755] prAyaHsarvaM vyUDhaMstokaM tiSThati / atrAntareca gamanakAryamadhikRtaMsamutpatraMtataH AcAryairuktam[bhA.756 nikkhiva nanikkhivAmI pathicciya desamevabojjhAmi / asaha puna nikkhivae jhosaMtimeeja tavasesaM / / vR- nikSipamuJca adhikRtaM parihAratapaH / yataidaMgamanakAryamidAnI samutpannaM, tatrasamarthaH san prAha na nikSipAmi muJcAmi yadenaM dezaM pathyeva mArga eva vokSyAmi na pathi klamaM gamiSyAmi zaktatvAta, asaho'samarthaHsanpunanUnamahaMgamiSyAmItivicintayantaMdezaMnikSipati, athavAse tasyayadavazeSaM stokamavyUDhamavatiSThati tattasya saMprasthitasya vAcAryAH prasAdabuddhayA samastaM jhoSayaMti muJcanti / yathA mahati prayojane tvaM saMprasthito vartase iti muktaM prasAdatastavaitat tapaH zeSamiti ! / tadevaM dezasya vahananikSepaNa jhoSAbhAvitAH / samprati sarvasya tAn bhAvayati[bhA.757) emeva yasavvaMpiva dUraddhANamitaMbhave niymaa| __emeva savvadese vAhaNajhosA paDiniyatte / / vR- evameva anenaiva prakAreNa sarvamapi bAhyaM nikSepaNIyaM jhoSaNIyaM ca bhAvanIyaM, navaraM tadbhavati bAhyAdikaM niyamAt dUrAdhvani / tathAhi-kasyApiparihAratapo dattaM voDhuMcasa pravRttaH / atrAntareca gamana prayojanamupajAtaM,tataAcAryAbruvate-'bhadrasamutpannamidaMgamanaprayojanaMtasmAnikSipaparihAratapa' iti / samarthaHsanprAha-'bhagavangacchannapisamartho'haM voDhuMadhvanodUratvAccamArgeeva samastaMvokSyAmi / tathA hi-sarvajaghanyaM parihAratapo mAsikaM, tadApanno'sau, gantavyaM cAnandapurAt mathurAyAM / tatastattapo mArga eva samAptimupayAtIti / asamarthaH punarnikSipati yadi vA mahatprayojanamupasthitaM garIyAMzcAdhvA etasya ca prayojanasyAyamevaguNAgarIyastvAt kartA / tataHsamyakpravacanabhakto'yaM paramaduSkarakArItiviciMtya sUrayaH sarvamapitasyaprasAdatomuJcati / evaMsarvasya vahananikSepajhoSAemavetyAdi, evameva anenaivaprakAreNa pratinivRtteH pratyAgatasya dezasya sarvasya vA vAhanAjhoSau veditavyau / tadyathA-yadi gacchatA dezo nikSiptastataHsadezaH pratyAgatenohyate / atha samastaMtataH sarvamiti / yadivAahoduSkaramidaMkAryamanena kRtamiti parituSTAH sUrayo nikSiptaMdezaMsarvaMvA muJcati / evaM pratyAgatasya dezasarvavAhanajhoSau |ath kathaM dezasya vA prasAdato jhoSakaraNaM, nakhaluprasAdataH pApamupayAtItitata Aha[bhA.758] veyAvaccakaraNaMhotianugghAtie viugghAyaM / sesANa anugdhAyA appacchaMdovavetANaM / / vR- yathA anudghAtite parihAratapasi prApte vaiyAvRtyakarANAM saGghAdivaiyAvRtyapravRttAnAmudghAtiparihAratapobhavati |daanyogyvaiyaavRtyaalmbnentessaamvlmbittvaat / evaMkadAcitdezakAlAdyapekSayA dezasya sarvasya vA jhoSo'pi kriyate / tathA tIrthakarAnujJApravRtteH / tathA coktam-titthagarehi bhaNiyaM veyAvaccakarANAM jhoso bhavati, anudghAtitaM ugghAiyaM kajjai iti zeSANAM vaiyAvRtyAlambanarahitAnAmudghAtite prApte'nudghAtitameva dIyate / tathAye vaiyAvRtyAlambanarahitA AtmacchaMdasA nikSipanto yadi udghAtitaM vahanta AsIran / tadAnudghAtitaM dIyate atha anudghAtitaM nikSiptavantastata uparitanaM teSAM praayshcittmiti| mU. (23) je bhikkhU gaNAo avakamma ekallavihArapaDima uvasaMpajitANaM viharitae puno AloejjA puno paDikkamejApunA cheyaparihAssauvahAvejA / / Page #253 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 252 vyavahAra - chedasUtram - 1- 1/24 mU. (24) evaM gaNAvaccheie || mU. (25) evaM Ayariya uvajjhAe / / vR-sUtraM 'bhikkhUyagaNAto avakkama' ityAdi / athAsya sUtrasya pUrvasUtreNa saha kaH sambandhastata Aha[bhA. 759] nigamanaM tu ahiMkayaM, amuvattativAtavAdhikArAo / taM punavi tinna gamanaM imaM tu suttaM ubhayahA vi / / vR- anantarasUtre pArihArikanirgamanamadhikRtamuktamihApi tadeva nirgamanamucyate / athavA anantarasUtre tapaso'dhikAro'nuvartate / ihApi sa eva tapo'dhikAraH / tatpunaranantarasUtraM nirgamanamabhihitaM ca vitInnamanujJAtamidaM tu sUtraM nirgamanamubhayathApi vitIrNamavatIrNaM cabhASate / anena sambandhenAyAtasyAsya sUtrasya vyAkhyA-bhikSuH prAguktazabdArthazca punararthAt vAkyabhede sa ca vAkyabhedaH supratItaH, pUrvasUtravAkyAdvitIrNagamanAbhidhAyino'sya sUtravAkyasya vitIrNAvitIrNagamanAbhidhAyitayA kathaMcidbhinnatvAt, gaNAdracchAdavakramya vinirgatyaekAki vihArapratimAmekAkivihArayogyAM mAsikyAdikI pratimAmupasampadya viharet / sa ca gaNasya smarati, saMbhAvyate caitat / tathA hi yaH sUtrArthatadubhayairavyaktI yazcAvidhinA pratimAM ca pratipadyet sa niyamAdbhaGgamupaiti iti / tataH sagaNaMsmaran icchet dvitIyamapi vAraM, ekaM vAraM pUrvamapi pravrajyApratipattikAlamAzritavAn / idAnIM dvitIyaM vAramata uktaM dvitIyamapi vAraM, tamevAtmIyapUrvamuktaguNavratamupasampadya vihartuM, imaM ca gaNamupasaMpadya punastamekAkivihArapratimAbhaGgamAlocayet / gurusamIpe Alocya punaH punarakAraNatayA tasmAt sthAnAt pratikramet pratikramya ca yadApannaH prAyazcittaM cchedaM parihAraM vA tasya cchedasya parihArasya vA karaNAya punarupatiSThet / iha pratimApratipannena yatraivAkRtyaM samAsevitaM tatraivAha- duSTu kRtaM mayetyAdicintanata stadAlocitaM pratikrAntaM ca gurusamakSaM tu dvitIyavAramiti punaH zabdopapattiH / eSa sUtrasaMkSepArthaH / vistarArthaM tu bhASyakRdAha[bhA. 760 | saMdharamANassa vihI, AyAradasAsu vannito pucviM / so ceva ya hoi ihaM tassa vibhAsA imA hoti / / bR- saMstaran nAma sa ucyate yaH sUtroktavidhinA pratimApratipattiyogyatAmupAgataH mAsikyAdInAM ca pratimAnAM madhye yAM pratimAM pratipannastAM samyak paripAlayituM kSamastasya saMstarato vidhisamAcArI AcArapradhAnA dazA AcAradazAstAsu dazAzrutaskandheSvityarthaH / bhikSupratimAdhyayane pUrvaM varNitaH sa eva ihApi asminnapyadhikRtasUtravyAkhyAprastAve paripUrNo bhavati jJAtavyaH, tasya prastAvAyAtatvAt / tathA hi-ekAkivihAripratimAmupasampadya viharedityuktaM, tataH sAkSAdupAttA ekAkivihAripratimeti bhavati, tadvidhiprarUpaNAvasaraH / kevalaMsa sakalabhikSupratimAdhyayanapratipAdya iti tata evAvadhAraNIyaH / iha punastasyaikAkivihAripratimAvidhirvibhASA kartavyA / yathA IdRzasya ekAkivihAre pratimApratipattiH kalpate / anena ca prakAreNa prtipdyte| Idhzazca ekAkivihArapratimAyA ayogya iti sA iyaM vakSyamANA bhavati / tAmevAbhidhitsurAha[bhA. 761] ghara saunisIhapavvaiya sikkhaparikammakaraNa do johA / thirakaraNe lagacchakhamaduga gacchArAmA tato nIti / / bR- parikarmakaraNe dvau dRSTAntau tadyathA-gRhe'vasthitaH zakunirgRhazakunistathA siMhazca vane vyavasthita Page #254 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 253 uddezakaH 1, mUlaM : 25, [bhA, 761] iti gamyate / tathA pavvaisikkha tti pravrajanaM pravrajitaM pravrajyA ityarthaH / zikSAgrahaNAsevanarUpaM zikSAdvikaM / eteDhe dvArevaktavye, etaccazeSadvArANAmarthagrahaNAdInAmupalakSaNamatastAnyapivaktavyAni / tataH parikarmakaraNaM vaktavyaM, tadanantaraM parikarmitaH parIkSAyAM dvau yodhau dRSTAntatvenopanyasanIyau / tataH sthirIkaraNanimittaM tasyopasargavyAvarNanAyAM sUtrArthakaraNavyavasthitai'kAkSarUpaM kSapakadvikajJAtaM vaktavyam |ttevNkRtprikrmaasngcchaaraamaatsrvrtukpusspphlopgaaraamruupaatgcchaadvinirgcchti / eSa dvAragAthA saMkSepArthaH / sAmpratamenAmevavirISuH prathamato gRhazakunidRSTAntaMbhAvayati[bhA.762] vAsagagayaM tuposati caMcUpUrehiM sauNiyAsAvaM / vAreitaMuDDUMtaMjAvasamatthaM najAyaM tu / / / vR-zakunikA pakSiNI AtmIyaM zAvaM, 'vAsagagayaM' ti prAkRtatvAdAdyAkArasya lopa AvAso nIDamAvAsa evAvAsakastadgataM / turevakArArthaH / AvAsagagatamevazAvaM caJcUpUraizcaJcabharaNaiH puSNAti puSTIkaroti |ydikthmaapysnyjaatpkssopvaaldhaaplenaavaasaaddhhirjigmissuruddddiiyte, tatastamuDDIyamAnaM vArayati pratiSedhayati, / sA caivaM tAvatkaroti yAvatsamartho na jAyate / gAthAyAM tu napuMsakanirdeza: prAkRtatvAt / samarthastujAtaH sanna pratiSidhyate / tato nirupadravaM svecchayA viharati |bhaavitH zakuni dRSTAntaH / samprati siMhadRSTAntaMbhAvayati[bhA.763) emeva vaNesIhI sArakkhaichAvapoyagaMgahane / khIramiu pisiyacabviya, jAkhAyai aTThiyAIpi / / vR-evameva zakunikAgatenaivaprakAreNa vane / kiM viziSTe ? ityAha-gahane atizayena guhile sthitA satI siMhI zAvapotakaM zAva evAtilaghutvAt potaH potakaH zAvapotakastaM rakSayati vyAghrAdibhyastathA kSIreNastanyena mRducarvitapizitena ca tAvadAtmIyaMzAvapotakaM puSNAti yAvadasthInyapikhAdati / [bhA.764) mAriya mamAriehitaM tIrAveti chaavehiNtu| vaNamahisa hasthivagghANapaJcalojAva sojAtI / / vR- vanamahiSAdInAM zAvakarmAririmAritairvA tAvattamAtmIyazAvaM tIrayati samarthIkaroti yAvateSAM vanamahiSahastivyAghrANAMsvayameva vyApAdane pratyala samartho jAto bhavati / kRtA siMhadRSTAntabhAvanA / / sAmpratamanayoreva nidarzanayorupanayanArthamidamAha. [bhA.765] akayaparikammamasahaM duvihA sikkhA akoviyamavattaM / paDivakkheNa uvamimosauNigasIhAdichAvahiM / / vR-nakRtAni parikarmANi vakSyamANAni yena sa tathA tamakRtaparikarmANamakRtaparikarmatvAdevAsahamekAkivihArapratimAMpratipattumasamarthaM, tathAdvividhAyAMzikSAyAMgrahaNAsevanarUpAyAmapikovidamanabhijJa tathAzrutena vayasAcAprAptayogyatAkaMpaDivakkheNaMtiyeprAkzakunipotasiMhazAvakAnAM saMjAtapakSatvAdayo guNA uktAsteSAM pratipakSaNa pratikUlyenAsaMjAtapakSatvAdinA viziSTAH zakunisiMhAdizAvakA AdizabdAtvyAghrAdiparigrahastairupamayAmastathAhi-yathAzakunipoto'saMjAtapakSoyadyAvAsAdvinirgatya svacchaMdasA paribhramati,tataH sakAkarTakAdibhirvinAzamAvizati, siMhapotako'piyadikSIrAhAroguhAto vinirgatya vanesvecchayA viharatitataHso'pivanamahiSavyAghrAdibhirupahanyate |evN sAdhurapyakRtaparikarmA dvividhazikSAyAmakovidaH zrutena vayasAcA'prAptayogyatAko yadigacchAdekAkivihArapratimApratipattaye Page #255 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 254 vyavahAra - chedasUtram-1-1/25 vinirgacchati, tataH sa niyamAdAtmavirAdhanAM saMyamavirAdhanAM ca prApnoti / tadevaM gharasaunisIhatti vyAkhyAtam / sampratipravrajitazikSAdIni dvArANi vaktavyAnitatsaMgrAhikA ceyaM gAthAbhA.766] pavvajAsikkhAvayamatthayagahaNaMca aniyatovAso / niSpattIya vihAro,sAmAyArI ThitI ceva / / vR-asyAvyAkhyAnaMkalpesavistaramuktamatratulezato'rthamAtramabhidhIyate / prathamatastAvatpravajyA bhavati, sA ca dvidhA dharmazravaNato'bhisamAgamatazca / tatra yA AcAryAdibhyo dharmadezanAmAkarNya saMsArAdvirajya pratipadyatesA dharmazravaNataH |yaapunrjaatismrnnaadinaasaaabhismaagmtH, pravrajitasya zikSApadaM bhavati / zikSA ca dvidhA-grahaNazikSA, AsevanAzikSA ca / tatra grahaNazikSA sUtrAvagAhanalakSaNA / AsevanAzikSAsAmAcAryabhyasanaM / zikSApadamantaraMcArthagrahaNaMbhavati, arthagrahaNakaraNAnantaraM cAniyato vAso nAnAdezaparibhramaNaM kartavyam / tadanantareNa nAnAdezIyazabdAkauzalena nAnAdezIbhASAtmakasya sUtrasya parisphuTarUpArthanirNayakAritvAnupapatteH, tadanantaraM vAcanApradAnAdinA gacchasya niSpattiniSpAdanakartavyam / tadanantaraMvihAro'bhyudyato vihArojinakalpAdipratipattilakSaNaH karaNIyaH / tasya ca vihArasya yA sAmAcArI sA vaktavyA / tathA sthitirjinakalpAdInAM kSetrakAlAdinAM kSetrakAlAdidvAreSu cintanIyA tatra pravrajyA zikSApadamarthagaAhaNamaniyato vAsaH niSpattivihAraH / sAmAcArItisaptadvArANipratimAyAmupayogIni tatrApipravrajyA zikSApadamarthagrahaNaMceti trINi dvArANi pratipattukAmasya niyamato bhavanti, zeSANAM bhajanA tathA cAha[bhA.767] pavvajjA sikkhApayamatthagahaNaMca sesaebhayaNA / sAmAyArIviseso navaraM vutto upaDimAe / / vR- pravrajyA pravarjanaM, zikSApadaM grahaNaM sevanArUpaM zikSAdvikaM arthagrahaNamarthaparijJAnamityetat trayaM pratimA pratipitsorniyamena bhavati / zeSake aniyatavAsaniSpattilakSaNadvAradvike bhajanA vikalpanAya AcAryapadArhastasya niyamAdidaM dvAradvayamasti, zeSasya tu nAstItyarthaH / vihAraH punaH pratimApratipattilakSaNo'styeva sAmAcAryA api jinakalpikasAmAcArIto vizeSo'sti navaraM sAmAcArIvizeSaH pratimAyAMpratimAgato dazAzrutaskandhe bhikSupratimAdhyayane ukta pratipAditaH itina punarucyate / / samprati parikarmakaraNaM vaktavyam / tatra para Aha-nanu tatparikarma kiM gaccha eva sthitaH karoti utagacchAdvinirgatyeti sUrirAha[bhA.768] gaNaharaguNehiM jutto,jati anno gaNaharo gaNeasthi / nItigaNAtoiharA kuNatigaNecevaparikammaM / / vR-yadi nAma gaNe gacche anyonyagaNadharo gaNadharasamAno gaNadharapadArha ityarthaH / gaNadharaguNairyukto vidyatena ca prayojanenAnyatragatastarhitaMgaNesthApayitvA gaNAdvinirgacchativinirgatya caparikarma karoti itarathA tathAvidhAnyagaNadharaguNayuktagaNadharatvA bhAve gaNa eva sthitaH sanparikarma karoti / atra para Aha-nanu tena pUrvaM dvividhAMzikSA zikSamANenAtmA bhAvita eva tata kimidAnIM bhAratvAbhAvegaNa evasthitaHsanbhAvanAbhiH parikarmaNayetyata Aha[bhA.769] jai vihuduvihA sikkhA, AillA hotigacchavAsammi / ___ tahaviya egavihAre jAjoggA tIebhAveti / / Page #256 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 1, mUlaM : 25 [ bhA. 769 ] 7 255 bR- yadyapi dvividhA zikSA AdyAsUtragrahaNasAmAcAryAsevanalakSaNA bhavati gacchavAse tathApi gacchavAse yogyA na punarekA kivihArayogyA tata ekAkivihAre yA yogyA zikSA tadyogyasAmAcAryabhyAsarUpatayA sa AtmAnaM bhAvayati / tadgatasAmAcAryabhyAsazcapaJcabhirbhAvanAbhirbhavati, tatastAbhirvizeSata AtmAnaM parikarmayati / [bhA. 7701 taveNa satteNa sUtteNa egatteNa baleNaya | tulA paMcahA kuttA paDimaM paDivajattI / / vR- pratimAM pratipadyamAnasya pratipattukAmasya tulanA karmaNA paJcadhA paJca prakArA proktA / tadyathAMtapasA, satvena, sUtreNa, ekatvena balena ca, tatra tapobhAvanApratipAdanArthamAhacaubhatteNajatiuM chaThehiM amehiM dasamehiM / bArasacaudasamehiMya | dhIro dhIimaM tulle appA || [bhA. 771] vR-prathamatazcaturthena yatate kimuktaM bhavati ? prathamato niyamena trIn vArAn caturthaM karoti / tatra yadi tribhirapi kRte caturthe klAmyati / tatastAvadabhyasyati caturtha yAvaccaturthaM kurvan manAgapina klamamupayAti / evaM caturthena yatitvA trIn vArAn SaSThaM karoti, tatrApi yadi vAstrayaM kRte SaSThe klamamupaiti tatazca caturthavat SaSThe'pyabhyAsaM tAvatkaroti yAvattasyApi karaNe glAnirnopapadyate / evaM SaSThairAtmAnaM bhAvayitvA aSTamai rbhAvayati, tadanantaraM dazamaiH / tato dvAdazairupalakSaNametat / tato anena prakAreNa SoDazAdibhizca dhIro dhRtimAn AtmAnaM tulayati / parikarmayati, saca tAvattulayati, yAvatSaNmAsAn sopasarge'pina kSudhAhAniM upagacchati / uktaM ca[bhA. 772 ] jAvattha porisi mAi tavoutaMti guNaM / kuNaichuhA vijayaThA girinadIsiMheNa dihaMto / / ekkekaM tAva tavaM kareti jahA tena kIramANeNa hAnI na hoi jAiyAvi hoja chammAsa uvasaggo / / [bhA. 773/ vR-tatra yaduktaM caturthAdiSu tAvadasyAsaM karoti yAvanna klAbhyati / tatra girinadIsiMhadRSTAntastathAhiyathA siMho garinaMdIM taran parataTe cihnaM karoti, yathA amukapradeze vRkSAdyupalakSite mayA gantavyamiti saMcaran tIkSNenodakavegenApahiyate / tataH pratyAvRttyottarati / evaM pramANatastAvatkaraNaM karoti yAvadabhagnaH san sakalAmapi girinadIM zIghraM tarati / evaM sAdhurapi yadi caturthaM SaSThamaSTamAdi vA trIn vArAn kRtvA klAmaM yAti / tatazcaturthAdikaM pratyekaMtAvadabhyasyatiyAvanna klAmyatIti tathAcemAmevasiMhadRSTAntayojanAmAha[bhA. 774] jaha sIho taha sAhU girinadI sIho tavodhano sAhU / veyAvaccakilaMto abhinnaromo ya AvAse / / vR- yathA sAmAnyena guhAyAM varttamAnaH siMhastathA gacche varttamAnaH sAdhuH yathA ca girinadImuttaran abhyAsakaraNe pravRttaH siMhastathA tapodhanastapaH karaNAbhyAsapravRttaH sAdhuH evaM ca caturtha SaSThASTamAditapaH kurvan AtmavaiyAvRtyakaro jJAtavyaH / kasmAditi ceducyate yasmAtsa tapasA pUrvasaMcitakarmamalaM zodhayannAtmana evopakAre vartate / tataH sa AtmavaiyAvRtyakaraH / evamAtmano vaiyAvRttve aklAntaH san AvAsetti avazyakaraNIyeSu yogeSu bhinnaromA bhavati / romamAtramapi na klamaM yAti / gataM tapo bhAvanAdvAramadhunA satva bhAvanAdvAramAha Page #257 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 256 vyavahAra - chedasUtram-1- 1/25 [bhA.775] paDhamAuvassayaMmi biiyAbAhiMtaiyA caukkami / sunnaharammicautthI paMcamiyAtahamasANaMmi / / vR- prathamA satvabhAvanA upAzraye / kathamiti cet ? upAzrayasyAntarnizi pratimAyAM pratidivasamavatiSThate / sa ca tathA ca tiSThamAno mUSakamArjArAdisparzanadarzanAdi bhayaM tAvajayati yAvattatsparzanAdibhAvepiromodbhedamAtrakaramapibhayaM nopajAyate / uktaMca[bhA.776] chakkassa vakkhaiyassavamUsiyamAdIhiM vA nisicarehiM / - jahanavijAyairomubbheotahavAyasodhIro / / / vR-dvitIyA satvabhAvanA upAzrayasya bahiruparicchanne / tatra hi pratimA pratipannasya bahutaraMmArjArAdi bhayaMsaMbhavati / tatastajayArthaM dvitIyAsatvabhAvanAtRtIyAsatvabhAvanAcatuSketatrApiprabhUtataraMtrividhaM taskarArakSakazvApadAdibhyobhayaM caturthIzUnyagRhe,paJcamIzmazAne / tatrahiyathottaraMsavizeSAsavizeSatarA trividhA bAdhA / uktaMca- . savisesatarA bAhiM takkara Arakkhi sAvayAdIyA / sunnadharamasANesuya savisesattarAbhave tivihA / / etAbhiH paMcabhirapica satvabhAvanAbhistAvadAtmAnaM bhAvayati yAvaddivArAtrau vA devairapi bhImarUpaina cAlayituMzakyate uktaMca devehi bhesiyA avi divAyA rAto vabhImarUvehiM / tosattabhAvanAevahatibharaM nijjhato sagalaM / / gatA satvabhAvanA |smprtisuutrbhaavnaamaah[bhaa.777] ukkattito vttiyaatiNsuttaaiikreisoyvvaaiN| muhuttaddhaporisIto dine yakAle ahoratte / / vR-so'dhikRto pratimApratipattinimittaM parikarmakArI sAdhuH sarvANyapi sUtrANi utkacitApatkacitAni karoti / kimuktaM bhavati ? uparitanAdArabhyotkareNa'dho'vatarati mUlAdvA samArabhya krameNoparyuparyavagAhate / ekAntaritA lApakagrahaNena sarvaM mUlAdArabhya tAvatparAvartayati yAvatparyantaH / tata uparitanabhAgAdArabhya guNitaM muJcan sarvamaguNitaM tAvatpazcAdanupUrdhyA guNayati yAvanmUlamityAdi / nanu pUrvamapi tasya svAbhidhAnamiva sarvamapi zrutaM pUrvAdirUpamatiparicitameva tataH kasmAdevamidAnImabhyasyAti ? ucyate-kAlaparimANAvabodhanimittaM / tathA hi-sa tathA sUtramAcAranAmakanavamapUrvagatatRtIyavastUktaprakAreNa parAvartayati / yathA uchavAsaparimANaM yathoktarUpamavadhArayati / tata ucchrAsaparimANAvadhAraNAt uvAsanizvAsaparimANAvadhAraNaM tasmAtstokasya stokAnmuhUrtasya muhUrteradhapauruSyAbhyAM pauruSyAH pauruSIbhirdinAnAmupalakSaNametat / rAtriNAM ca dinarAtrINAM ca / vA'horAtrANAmevaM dinarAtribhyAM muhartArdhAt pauruSI dinAni ahorAtrAMzca kAle kAlaviSaye jAnAti ! uktaMca[bhA.778] jaiviyasevannAdIsanAmamiva pariciyaM suyaM tassa / kAlaparimANaheuM tahAvi khalu tajjayaMkuNati / / [bhA.779] ussAsAto pANUtatoyathovo tato viymuhutto| Page #258 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 257 uddezakaH 1, mUlaM :25, [bhA. 779) muhattehiM porisItojANaMti nisAyadivasAya / / vR- uktA sUtrabhAvanA |saamprtmektvbhaavnaamaah[bhaa.780 anno dehAto ahaM, nANattaM jassa evamuvaladdhaM / so kiMci Ahirika nakuNati dehassabhaMgevi / / vR- ahaM dehAdanya ityevamekatvabhAvanayA yasya sAdhAH parikarmaNAM kurvataH zarIrAdAtmani nAnAtvamupalabdhaH sadivyAdiSu upasargavelAyAM dehasya bhaGge'pi vinAze'pina kiJcidapi ahirikkamiti uvAsaM na karoti |gtaa ekatvabhAvanA |smprtiblbhaavnaamaah[bhaa.781) emevaya dehabalaM abhikkhmaasevnnaaitNhoi| lakkhaka malle uvamA, Asakisore yajoggavie / / vR-evameva anenaiva prakAreNa balabhAvanayApidehastathA bhAvayitavyo, yathA dehasya karaNIyeSu yogeSu balaM na hAnimupagacchati, nanu tapasA kriyamANena niyamatAdehabalamapagacchati, tataH kathamucyate balabhAvanayA tathA dehoMbhAvayitavyo yathA dehabalaM na hAnimupayAtIti satyametat / kintu dehabalaM dhRtibalasUcanArthaM tato'yaM bhAvArtho balabhAvanayA tathA yateta yathA dehApacaye'pi dhRtisamutsAhavatI samutsAhavatitarA samupajAyate, yathAprabalAmapiparIpahacamUmatasopasamipilIlayA yodhayati / tathA coktam kAmaMtusarIrabalaM hAyatitavabhAvanAettassa / dehAvacaevi sattIjahahoi dhitI tahAjayati / / kasiNA pIrasahacamUjai uDejAhi sovasaggAvi / duddharapahakaravegA bhayajananI appasattANaM / / dhitidhaNiyabaddhakaccho jo hoi anAilo tmvvhito| balabhAvanAedhIro saMpunnamaNoraho hoi / / apica sarvA apibhAvanA dhRtibalapurassarAH / tato vizeSato dhRtibalabhAvanA bhAvayitavyA yathA prabaladivyAdhupasargopanipAte'pisvakArya sAdhayati / nakhalu dhRteH kiMcidasAdhyamasti / Aha ca[bhA.782] dhitibalapurassarAto havaMtisavvAvibhAvanAtIya / taMtuna vijaisaddhaM jaMdhiimaMtonasAhei / / vR-taccatapobalaprabhRtikaMtapaHprabhRtInAmAbhIkSNesevanayAbhavati / atropamA dRSTAntolaMkhakomalazca na kevalaM laMkhakomallakazca dRSTAntaH / kintvazvakizorazca / kiM viziSTa ityAha-yojJApitaH parikarmita ityarthaH / eSAM ca dRSTAntAnAmiyaM bhAvanA-laGgako'bhyAsaM kurvatrabhyAsaprakarSavazato rajAvapi nRtyaM karoti / mallo'pi karaNAni pUrvaM duHkhenAbhyasyan kAlena kRtAbhyAsaH pazcAdayatnena pratimalaM jayati / azvakizoro'pi hastvAdibhyo bhayaM gRhNAnaH duHkhaM tatpAdye prathamataH sthApyamAno'bhyAsaprakarSavazato na manAgapi tadbhavaM karoti / tathA ca sati saMgrAme hastyAdibhizca bhavane 'pi na bhaGgamupayAti / eSA dRSTAntabhAvanA / dAntikayojanAtviyam / evamabhIkSNAsevanayAtapasAna klAmyati / sattvAvaSTambhato devAdibhyonavimeti, sUtrataH sUtrArthacintanapramANekAlaMdinarAtrigatAgatarUpaMjAnAti, ekatvabhAvanAto [2017 Page #259 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 258 vyavahAra - chedasUtram - 1 1/25 yathoktasvarUpo nissaGgo bhavati / balabhAvanAto dhRtyavaSTambhaH prANAtyaye'pi nAtmAnaM muJcati / tadevaM parikarmakaraNaM vyAkhyAtam / sampratiM do jAhA ityetat vyAkhyAtavyaM / tatraparikarmaNikRta AcAryeNa sa parIkSaNIyaH / kimasau kRtasamyak parikarmA kiM vAneti / tatra dvayoryodha nidarzane ta evAhapaJjIyamavaMtIvaikhaMDa kaNNasAhassi malla pAricchA / mahakAla cchgalasuraghaDa tAlapisAe kare maMsaM / / [bhA. 783 ] vR- avantIpatiH pradyotaH khaNDakarmo nAmaM mantrI / anyadA rAjJaH pArzve sAhastrikaH sAhasrikayAMdhI mallaH samAgataH, / tasya khaNDakarNenAmAtyena mahAkAlazmazAne cchAgena surAkuTena ca madirAghaTena parIkSA kRtA / tatra tAlapramANaH pizAcastAlapizAcastasya kare haste mAMsaM dattavAn / dvitIyo malla AgataH / so'pi tathaiva parIkSitaH / kevalaM sa tAlapizAcAdbhayamagamat / eSa gAthAsaMkSepArthaH / / bhAvArtha:kathAnakAdavaseyastaccedam, avaMtIjanavae pajjIyassa snomaMtI khaMDakanno nAma / annayA sahassaMpi jo juddhe jinati so Agato olaggAmiti rAyANaM vinnaveti / rannA bhaNivaM utlaggAhi / tatI so bhaNatimamavittI jA sahassajohANaM sA dAyavvA / tato khaMDakanno ciMteti / parikkhAmi tAva eyassa sattaM jaisattamaMtI hoi tato savyaM sAhassajohI / tatI khaMDakantreNa cchgalaosurAghaDatoya dAtuM bhaNito, / aja kaNhacauddasIe rattiM mahAkAle masANe bhakyavvaM / tato so mahAkAlaM gaMtuMcchgalayaM uddavittA pauleu maMsaM khAiuM suraM ca pAumADhatI / navaraM tAlapisAcI AgaMtuM hatthaM pasAreti / mamavi dehitti / tato sAM sahassa johI abhItI pisAyasya videti / appaNAdyakhAyatiya, snnAya paccaMtiyapurisApaDiyAegA pesiyA te jahAvittaM pasittA sno khaMDakannassayaM karhati / saccaM sahassajohI esotti vittIdinnA, / annovi AgaMtu vinnavetti / ulaggAmitti sovi taheva parikkhimADhatto / tAlapisAtI Agato bhItI, nahIparicAra hiM khaMDakannarasa ya jahAvittaM kahiyaM / na dinnA sahassa johavittI / evamAcAryo'pi kimayaM kRtasamyak parikarmA kiMvA neti tapaH prabhRtibhiH taM parIkSeta kathamiti cedata Aha [bhA. 784 ] na kilammati dINavi taveNa na vitAsito vi bIheti / channe vi dvito velaM sAhati puTTo avitahaMtu / / purapaccha saMdhuehiM na sajja diTTirAgamAIhiM / diTThI suhavaNNehiya abbhatthabalaM samUhati / / [bhA. 785 ] vR- AcAryastapaHkArApaNAdinA prakAreNa taM samyak parIkSate / tadyathA dIrgheNApi tapasA na klAmyati tadA sa tapaH parikarmito jJAtavyaH / yadA tu navitrAsitI mArjAraprabhRtizvApadAdibhirna bibheti / tadA sattvaparikarmitaH / yadA tu meghacchanne nabhasi vasati madhye vA sthitaH kiyadgataM divasasya kiyadvA gataM rAtreH kiyadvA zeSamiti divasasya rAtrervA velAM pRSTaH sannavitathaM sAdhayati kathayati, tadA jJAtavyaH sa sUtrabhAvanA parikarmitaH, tathA pUrva saMstutA mAtApitrAdayaH pazcAtsaMstutA bhAryA zvazrUzvazurAdayaH teSu pUrvasaMstutapazcAt saMstuteSu vandanArthamupagateSu gAthAyAM tRtIyA saptamyarthe prAkRtatvAt / dRSTirAgAdibhirna snigdhadRSTayAdibhiH / AdizabdAt mukhavikAzAdiparigrahaH na sajate na saGgamupajAti, tadA sa ekatvabhAvanA parikarmito veditavyaH, / etadeva vyAcaSTe - dRSTimukhavarNAbhyAM snigdhayA dRSTyA avalokanena skArikRtakAntimukhavarNakaraNena ca / upalakSaNametat saMbhASaNAdinA ca tasyAdhyAtmabalamekAkitva bhAvanAbalaM samUhaMti paribhAvayanti sUrayaH / balabhAvanAmAha " - Page #260 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 251 uddezaka : 1, mUlaM : 25. [bhAM. 786] |bhA.786) ubhayato kisI kisadeho daDhokisoyA vidohividaDhoya / bIyacaramApasatthA dhitidehaMsamappiyA bhaMgA / / vR-balacintAyAMcaturbhaGgI / tadyathA-ubhayatodhRtidehAbhyAMkRzaH / kimuktaMbhavati? zarIreNa kRzo dhRtyA ca dRDhaH eSa dvitIyaH / DhoM kisoyAvittizarIreNa baDho dhRtyAkRzaH, eSa tRtIyaH / dvAbhyAmapi ca zarIreNa dhRtyA ca dRDhaH / epa caturthaH / atra dvitIyacaturthabhaGgau dhRtidehasamAzritau / dhRtidehavipayo prazastAvekAkivihArapratimAyogyau / dvitIyasya dRddhadhRtyAzrayatvAt / caramasya dRDhadhRtidehAzrayatvAt / etecaekAki vihArapratipattayekRtaparikarmANaH svayamevAtmAnaMtulitamatulitaMvAprAyojAnanti / jJAtvA ca pratimApratipattaye AcAryAn vijJapayanti |tthaa cAhabhA.787] suttatthajhariyasArA sutenakAlaMtusuThunAUNaM / pariciya parikammeNayasuTutuleUNa appANaM / / bhA.788] tovinatidhIrA Ayarie egaviharaNamatIu / pariyAgasuyasarIre kayakaraNA tivvasaddhAgA || vR- sUtrArthayojharaNena kSaraNena sArAH zobhanAH sUtrArthajharaNasArA sUtreNa sUtraparikarmaNAtaH kAlaM divasarAtrigatamabhracchannagaganAdAvapisuThujJAtvA paricitena svabhyastena parikarmaNAtapaHprabhRtiparikarmaNA suSTu AtmAnaM tulayitvA dhIrA mahAsattvA ekAkiviharaNamatikA ekAkivihArAbhiprAyAH paryAye gRhasthaparyAye pravrajyAparyAye ca zrute pUrvagate zarIre ca kRtakaraNAH kRtAbhyAsAstIvrazraddhAkAH pravarddhamAnazraddhAkAH tatastulanAnantaramAcAryAnavijJapayanti, atrayo'nAcAryaHsaAcArya vijJapayati / yathA-'bhagavan kRtaparikarmAhamicchAmi yuSmAbhiranujJAta ekAkivihArapratimAM pratipattumiti, yaH punarAcAryaHsasvagacchAya kathayati / yathAparikarmito'hamataH pratipadye ekAkivihArapratimAmitiyaduktaMpariyAgasuya sarIreiti tadvayAkhyAnArthamAha[bhA.789] egUNatIsavIsA, koDIAyAravatthu dasamaMca / saMghayaNapuna AdillagANatiNhaMtuannayaraM / / vR-dvividhaH paryAyo-gRhi paryAyo vrataparyAyazca / tatra yo janmata Arabhya paryAyaH saH gRhiparyAyaH / saca jaghanyata ekonatriMzadvANi kathamiti ceducyate-idaM garbhASTamavarSaM pravrajito viMzativarSaparyAyasya ca dRSTivAda uddiSTaH, ekenavarSeNa yogaH samAptaH / sarvamIlanena jAtAnyekonatriMzadvarSANi, vrataparyAyapravrajyApratipatteH Arabhya sa ca jaghanyato viMzativarSANi tAvat pramANaparyAyasyaiva dRSTivAdoddezabhAvAt / utkarSato janmato paryAyo vrataparyAyo vA dezonApUrvakoTI etacca pUrvakoTyAyuSke veditavyaM nAnyasya / uktaMca[bhA.790] paDimA paDivanassa umihipariyAto jahanauguNatIsA / ___ jatipariyAto vIsA doNhavi ukkosadesUNA / / / vR- zrutaM jaghanyato navamasya pUrvasya tRtIyamAcAranAmakaM vastu yAvattatra kAlajJAnasyAbhidhAnAt, utkarSato yAvadazamaMpUrvaM, cazaddhasyAnuktArthasaMsUcanAddezonamitidraSTavyam / tathA coktam AyAravatthutaiyaM jahannagahoinavamapuvvassa ! tahiyaM kAlannANaM dasa ukkosANi bhinnANi / / Page #261 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 260 vyavahAra - chedasUtram - 1 1/25 saMhananaM punarAdimAnAM trayANAM saMhananAnAM anyatamadyadA tenApRSTaM pratipadye'hamiti tadA sa sthirIkaraNanimittamiti vaktavyaH / (bhA. 7911 jaivi sitI oveo Ayapare dukkaraM khuberagaM / ApucchaNeNu sajaNapaDivajaNa gaccha samavAyaM / / vR- yadyapyasi bhavasi tvaM tayA parikarmaNayA upeto yuktaH tathApyAtmapare AtmaparaviSayeSu AtmasamuttheSu parasamutthitepuubhayasamuttheSu cetyarthaH / parISaheSviti gamyate duSkara vairAgyaM rAganigrahaNamupalakSaNametadveSanigrahaNaM ceti tato bhUya ApRcchanA kriyate / kiM tvayA kRtA samyak parikarmaNA kiMvA neti evamApRcchanAyAM kRtAyAM yadi samyak parikRtakarmA jJAto bhavati tatastasya visarjanamanujJA tasya kriyate / anujJAtazca gacchsamavAyakRtvA prazasteSu dravyakSetrakAlabhAveSu pratipAdanaM pratimAyAH pratipatti karoti / eSa gAthAsaMkSepArthaH / sAmpratamenAmeva vivarIpaH pUvArdhaM tAvadvayAkhyAnayatiparikammito vi buccai kimuya aparikammamaMdaparikammA / AyaparobhayadIsesu, hoidukkhaMkhuveragaM / / [ bhA. 792 ] vR- parikarmito'pi suSThu kRtaparikarmApi ucyate ApRcchyate iti tAtparyArthaH yathA tvayA kRtA satparikarmaNA kiMvA na kRteti kimuta akRtaparikarmAmandaparikarmA vA te sutarAmApracchanIyA iti bhAvaH / kasyAdevamApracchanA kriyate iti cet ata Aha-yata AtmaparobhayadoSeSu AtmaparobhayasamuttheSu parISaheSu samutthiteSu duHkhaM khu bhavati vairAgyaM rAgopazamalakSaNamupalakSaNametat dveSopazamI vA tato mAbhUt pratipattau ca kazcidvayAdhAta ityA pRcchanA kiyate / atha kete AtmaparobhayasamutthAH parIpahA ititAn pratipAdayati[bhA. 793 ] paDhamabiyAda lAbha roge paNAdigAya AyAe / sI upahAdI upare nisIhivAdI u ubhae vi / / vR- prathamaH parISahaH kSudditIyaH pipAsA / Adi zabdAdratyaratyAdi parIpahaparigrahaH / tathA lAbhI lAbhaparIdhahaH, rogI rogaparIpahaH prajJAdikAH prajJAdayaH parISahAH AdizabdAdajJAnAdiparigrahaH / ete Atmani AtmasamutthAH parIpahAH / tathA zItoSNAdayaH sItoSNadaMzamazakAdiparIpahA pare paraviSayAH parasamutthA ityarthaH / naiSedhikyAdayaH naiSedhikIcaryAdayaH punaH parIpahA ubhayasmin ubhayasamutthAH / samprati jharaNelagacchragativyAkhyAnArthamupakramate[ bhA. 794] ee samuppanne, dukkha verA bhAvanA kAuM / puvvaM abhAvito khalusa hoi elagacchou / / vR- yaH khalu pUrvamabhAvito yathoktaparikarmaNayA aparikarmito bhavati / yathA zaikSa eDakAkSastasya eteSu AtmaparobhayasamuttheSu parIpaheSu duHkhaM mahatkaSTaM vairAgyabhAvanArAganigrahabhAvanAupalakSaNametat / dveSanigrahabhAvanAzca kartuM na zakyante / evaM rAgadveSanigrahabhAvanA kartumitibhAvaH / yastu samyakkRtaparikarmA bhavati / sa karotyayalena vairAgyabhAvanAM yathAkSapakastathA cAha [bhA. 795 ] parikammaNAe khavagI seha balAmoDie vi tahaTAti / pAbhAtiya uvasagge kayaMmi pArai so seho / / parihi taMpi bhaMte deva ya acchI caveDa pADaNayA / kAussaggA kaMpana elagassa paesanicvattI / / [ bhA. 796 ] Page #262 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 1. mUlaM : 25. [ bhA. 796 ] 261 vR- parikarmaNAyAmudAharamaM kSapakaH / ballA moTikAyAM zrutAparyAptatvena parikarmaNAyAmeva pratipattAvAharaNaM zaikSakaH / so'pi zaikSakastathA kSapaka iva tiSThati / kAyotsargeNAvatiSThate, tato devatayA prAbhAtike upasarge kRte sa zaikSakaH pArayati pArayitvA ca kSapakaM brute / tathA bhadanta ! tvamapi pAya jAtaM prabhAtamiti / tato devatayA capeTApradAnena tasyA'kSNoH pAtanamakAri, tadanantaraM zaikSakAMnukampayA devatArAdhanArthaM kAryAtsargaH kRtastena devatAyA AkampanamAvarjanamabhUttataH sadyo mAritasya eDakasya sa pradezayorakSNostatra nivRtti niSpattiH kRtAH / eSa gAthAdvayasaMkSepArthaH bhAvanArtha:kathAnakAdavaseyastaccedam- ego khavago egallavihArapaDimmae parikammaM karei, / so paDimaMTito suttatthANi jharati / anno khavago appasuto AyariyaM vinnaveti, ahaMpi parikammaM karemi / AyarieNaM bhaNiyaM, tumaM sueNaM apaddhatI na pAugosi, vArijamANo asuNittA tassa jamalatI taheva paDimaM Thito devayA ciMteti esa ANAbhaMge vaTTattiti, / aGkurate pabhAvaM daMsati / taM daTTu iyaro tadaNukaMpaNaDDA devayAe AkaMpananimittaM dhaNiuM kAussageNa Thito, / tato sA devayA AgatA bhaNati / khamagA saMdisaha kiM karomi, khamageNa bhaNiyaM, kIsa te seho dukkhAvito dehi se acchINi tAhe tIe devayAe bhaNiyaM acchINi appadesI bhUyANi khavago bhagati kahavi karehi, tAhe sajjomArivassa elagassa sappaesANi sehakhamagassa lAiyANi / sAmpratametasya nidarzanIpanayamAha [bhA. 797 ] bhAviyamabhAviyANaM guNAguNaNAiyattitI therA / vitarati bhAviyANaM, davvAdisubheyapaDivattI / / vR- bhAvitAnAM kRtakarmaNAM guNA yathA kSapakasya abhAvitAnAmakRtaparikarmaNAnAmaguNA yathA zaikSakakSapakasya iti / evaM bhAvitAnAM guNAguNajJAH sthavirA AcAryAstata ApRcchAnantaraM yAn bhAvitAn samyagujAnanti teSAM bhAvitAnAM pratimApratipattiM vitaranti samanujAnanti / etena ApucchaNA visajaNa ityetadavyAkhyAtamadhunA paDivajaNa ityetadvyAkhyAnArthamAha- davvAdisubheyapaDivatti dravyAdau dravyakSetrakAlabhAveSu zubheSu prazasteSu pratimAyAH pratipattirbhavati / kathamityAha [bhA. 798] nivasagganimittaM uvasaggaM vaMdiUNa Ayarie / AvassiyaM tu kAuM niravekkho vaccae bhayavaM / / bR- pUrvasamastamapi svagacchamAgatya yathArhaM kSamayitvA tadanantaramAcAryeNa sakalasvagacchasamanvitana sakalasaGghasamanvitena vA saha nirupasarganimittamupasargAbhAvena sakalamapi pratimAnuSThAnaM nirvahatvityetannimittaM kAyotsargaM karoti / tadyathA-niruvasaggavatti Ae saddhAe mehAe ityAdi kAyotsargAnantaraM ca sUtroktavidhinA pratimAM pratipadya AcAryAnvaMdate, vanditvA ca AvazyakI kRtvA sabhANDamAtropakaraNaH siMhaivaguphAto nirapekSaM pUrvApekSAvarihito bhagavAn vrajati / AcAryazca sakalasaGghasamanvitAH pRSTato'nuvrajanti te ca tAvadgacchanti yAvadgAmasya nagarasya vA AghATastato nirIkSamANAstAvadAsate yAvad dRSTipathAtIto bhavati tataH sarve vinivartante / samprati vakSyamANavaktavyatA saMsUcanAya dvAragAthAmAha [ bhA. 799 ] pariciyakAlAmaMtaNa khAmaNa tava saMjame ya saMghayaNA / bhattohi nikkheve AvaNo lAbhagamane ya / / vR- paricitazrutaH san yAvantaM kAlaM parikarma karoti, tasya tAvatkAlo vaktavyaH / tathA svagaNAmantraNaM Page #263 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 262 vyavahAra - chedasUtram-1- 1/25 vaktavyam / tathA kSAmaNa tapaH saMyamaH saMhananaM tathA bhaktamalepakRdAdi upadhiryAvatsaMkhyAko jaghanyata utkarpatazca tAvatsaMkhyAko vaktavyaH / tathAnikSepaupadhernakartavyovasateranyatragacchateti vAcyam / tathA manasApi yatprAyazcittamApanno bhavati tatratattaddAtavyam / tathA sacittAcittalAbho yathAkartavyastathA bhaNanIyaH / tathAgamanaMvihArastadyasyAM pauruSyAMkartavyaM tathAkathayitavyam / epa dvAragAthAsaMkSepArthaH / sAmpratamenAmeva vyAcikhyAsuH prathamataH paricitakAladvAramAha|bhA.800] pariciyasuo umaggasiramAdijA jeTha kuNatiparikammaM | esocciya so kAlo, punareigaNaMuvagaMmi / / vR- paricitamatyantamabhyastIkRtaM zrutaM yena sa paricitazrutaH sanmArgazIrSamAsamAdiM kRtvA yAvajjyeSThAmAsastAvatparikarma karoti / eSa eva tAvatpramANaMevaM sAdhoH pratimApratipitsorjaghanyapade utkarSataH kAlaH parikarmaNAyAH / etAvatpramANotkRSTaparikarmaNAkAlAnantaraMca yadyapyavyavadhAnena pratimA pratipitsustathApi agrasyamukhasya varSAkAlasambandhinaH samIpamupAgamASADhamAsa ityarthaH / tasmin vakAlayogyamupadhiM grahItuM punaretyAgacchati svagaNamiti evaM tAvanmukulitamuktamidAnImaitadeva savizeSataraM vivRNoti[bhA.801) jo jatimAse kAhiti paDimaM so tattiejahanena / kuNatimunI parikamma, ukkosaMbhAvito jAva / / vR-yomunitimAsAnpratimAMkariSyati,satatimAsAnjaghanyena parikarmakaroti,tadyathA-mAsiko pratimAMpratipitsurekaMmAsaMdvaimAsikI dvaumAsautraimAsikI trInmAsAn evaM yAvatsaptamAsikIsaptamAsAna evaM ca mArgazIrSAdArabhya saptamAsikyA parikarmajyeSTamAse samAptimupayAti. etAvAneva ca jaghanyapada utkRSTakAlaHtataH paraMpratimAnAMmAsaiH parimANAMsaMbhavAtutkarSamadhikRtya punaH parikarmaNAkAlA yAvatA kAlena paripUrNamAgamoktena prakAraNa bhAvito bhavati, tAvAna veditavyaH / tatra jaghanyapadaparikarmaNAkAlamadhikRtya kAsAMcitpratimAnAMtasminneva varSe pratipattiM kAsAMcidvantare'bhidhitsurAha[bhA.802] tavvarise kAsiMcI paDivattI annahiM uvarimANaM / AiNapaiNassauicchAe bhAvanA sese / / vR- kAsAMcidAdyAnAM pratimAnAM tadvarSe eva yasmin varSe parikarmasamArabdhavAn tasminneva varSe pratipattiruparitanInAmanyasmin varSe / iyamatrabhAvanA-mAsikyA dvaimAsikyAstraimAsikyAzcaturmAsikyA vA yasminneva varSe parikarma tasminneva varSe pratipattiH / kasmAditi cet ? parikarmaNAkAlasya pratimAkAlasya ca ApADhamAsaparyantAdarvAk labhyamAnatvAt pAJcamAsikIpAemAsikIsaptamAsikInAmanyasmin varSe parikarma anyasminvarSe pratipattimArgazIrSamAsAdArabhya parikarmakAlasya pratimAkAlasya cASADhamAsaparyantAdarvAga labhyamAnatvAditi / yena ca yA pratimA pUrvamAcIrNA tasyAcIrNapratimamasyatA pratimA prati parikarmaNA icchavA yadIcchA bhavati tataH karoti nocaneti / kimuktaM bhavati ? cirakAlakRtatayA yadigatAbhyAsobhavati tataH karoti parikarmaNAmanyathA neti zeSe yena yA pratimA pUrva nAcIrNAtasva tAMpratiniyamAdbhAvanA parikarmaNAbhavatisAmpratamAmantraNakSAmaNatapaH saMyamadvArANyAhabhA.803] AmaMteUNagaNaMsa bAlavuDDA ulaM khamAvettA / uggatavabhAviyappA saMjamapaDhameva bitievA / / Page #264 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddeza : 1, mUlaM : 25, [bhA. 803 ] 263 vR- gaNaM gacchaM, saha bAlAdyaiste ca te vRddhAzca tairAkulamAmantrya samAhUya kSamayati, yathA yadi kaJcit pramAdato mayA na suSThu bhavatAM vartitaM tadahaM niHzalyo niH kaSAyaH kSamayAmIti, ye ca pUrvaviruddhAstAnevaM sa vizeSataH kSamayati / evamukte ye laghavaste AnandAzruprapAtaM kurvANA bhUmigatazIrSAstaM kSamayanti / ye punaH zrutaparyAyavRddhAH tAn pAdeSu patitvA sa kSamayati / uktaM ca- jaI kiM ci pamAeNaM na subhe vaTTiyaM mae puvviM / taM khAmi ahaM nissallo nikkasAoya / / AnaMdaaMsupAyaM kuNamANA tevi bhUmIgayasIsA / taM khAmeti jaharihaM, jahArihaM khAmiyA tena / / evaM kSamayatastasya ke guNA iti cet ? ucyate-niHzalyatA vinayapratipatirmArgasya prakAzana, apahRtabhArasyeva bhAravAhasya laghutA, ekAkitvapratipattvabhyupagamaH / kvacidapyapratibaddhatA ete pratimAsu pratipadyamAnAsu kSamayato guNAH / uktaM caH - khAmetassa guNA khalu nisallayavinayadIvanAmage / lAghaviyaMegataM appaDibaddho ya paDimAsu / / gatamAmaMtraNadvAraM / sa evaM ca kSAmayitvA bhAvitAtmA tapobhAvanAbhAvitAntaH ugratapaH karoti, gataM tapodvAraM / saca tathA pratimAM pratipannaH saMyame prathame vA sAmAyikalakSaNe vartate, dvitIye vA cchedopasthApane / tatra prathame saMyame madhyamatIrthakaratIrtheSu videhatIrtha karatIrtheSu ca dvitIye bharatAdi prathamapazcimatIrthakaratIrtheSu / etacca pratipadyamAnakAnadhikRtpayoktaM veditavyam / pUrvapratipannAH punaH paJcAnAM saMyamAnAmanyatamasmin saMyame bhaveyuH / uktaM ca 'paDhame vA biie vA paDivajjai saMjamammi paDimAtI / puvva paDivannato puna, annayare saMjame hokhA || gataM saMyamadvAramadhunA bhaktadvAramupadhidvAraM cAha[ bhA. 804 ] paggahiyamevakaDaM bhattajahantreNa navaviho uvahI / pAuraNavajiyassa u iyarassa dasA vijA bArA / / vR- bhaktamupalakSaNametat, pAnakaM ca alepakRt kalpate / tathApragRhItaM ihAlepakRdbhikSAyA uparitanAnAM tisRNAM bhikSANAM madhyamA madhyamagrahaNe cAdyaMtayorapi grahaNaM / tato'yamarthaH - saptasu piNDaiSaNAsu madhye uparitanInAM catasRNAmanyatamasyAH pieDaiSaNAyA abhigrahaH / AdyAnAM tisRNAM pieDaiSaNAnAM pratiSedhaH / etacca cUrNikAropadezAt vivRtaM / tathA cAha cUrNikRt [ bhA. 805 ] uparillA hiM cauhiM, piMDesaNAhiM annayarIe / abhiggahI sesAsa tisa aggaho iti / / vR- gataM bhaktadvAramupadhidvAramAha-jaghanyenopadhirnavavidhaH pAtrapAtrabandhapAtrasthApanA pAtrakesarikA paTalajastrANagocchakamukhavastrikArajoharaNalakSaNa eSa ca navavidho jaghanyata upadhiryaH prAvaraNavarjIkRtaprAvaraNaparihArAbhigrahastasya veditavyaH / itarasya kRtaprAvaraNaparigrahasya dazAdiko vijJeyAM yAvat dvAdazavidhaH / tatraikasautrikakalpaparigrahe dazavidhaH sautrikakalpadvayaparigrahe ekAdazavidhaH kalpatrayasyApi parigrahe dvAdazavidhaH / gatamupadhidvAraM samprati nikSepadvAramAhavasahIe niggamanaM hiMNDato savvabhaMDamAdAva / [ bhA. 806) Page #265 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 264 vyavahAra - chaMdasUtram-1- 1/25 nayanikkhivaijalAisujattha se sUro vayati atyaM / / vR- vasateH sakAzAdyadi nigamanaM bhavati tato nacanaivAvadhAraNenaiva bhANDamupakaraNamAtmIvavasatau kSipati kintu sarvabhAeDamAdAya hieDate / hieDamAnazca yatraiva jalAdiSu jale sthale grAme nagare kAnane vane vA tasya sUryo vrajatyastaM tatraiva kAyotsargeNa anyathA vAvatiSThate / na punaH padamAtramutkSipati / gataMnikSepadvAramadhunA ApannalAgabhagamanadvAraNyAhabhA.807] manasA vianugghAyA saccitteceva kuNati uvadesaM / accittajogagahaNaMbhattaMpaMtho yataiyAe / / vR-manasA viAstAMvAcAkAyenacetyapizabdArthaH / yAniprAyazcittAni ApadyatetAnisaNyapi tasyAnuddhAtAni gurUNi bhavanti / gatamApanadvAram / lAbhadvAramAha-sacitte cetyAdi lAbho dvividhaHsacittasya acattisya ca tatra sacittasya pravrajitukAmasya manuSyasya, acittasya bhaktapAnAdeH / tatra yadA sacittasya lAbha upasthito jJAyate / yathA nUnameSa pravrajiSyati natusthAsyati tadA tasmin sacitte pravrajitumupasampadyamAnatayAsaMbhAvite upadezamevakaroti / na tutaMpravrAjayatitasyatAmavasthAmupagatasya pravrajyAdAnAnarhatvAt / evakArobhinnakramaH |sacayathAsthAnaM yAjitaH |acittsypunryogysybhktsy pAnasya vAgrahaNaMkaroti / gataMlAbhadvAraM / gamanadvAramAha-bhaktaMbhikSAcAryApanthAH pathi vihArakramakaraNAya gamanaM, tRtIyasyAM pauruSvAMnAnyadA tathA kalpatvAt / tadevaM bhikSaupratimApratipattividhiruktaH / sampratigaNAvacchedyAdiSutAmevAha[bhA.808) emevagaNAyarie gaNanikkhivaNammi navagnANattaM / pucovahissa nikkhivaNamapuvvagahaNaMtu / / vR-evameva anenaiva bhikSugatena prakAreNa gaNitti gaNAvacchedini, |Ayarie itiAcAryopAdhyAya vaktavyama / kimuktaM bhavati / yathA bhikSI pratimApratipattuM pratipanne vidhiraktastathA gaNAvacchedini AcAryopAdhyAye ca pratipattavyaH / tathA ca sUtrakAro'pi tatsUtre atizata Aha-eva gaNAvacchee evaM AyaritovajjhAe evaM bhikSugatena sUtraprakAreNa gaNAvacchaMda evameva AcAryAzca upAdhyAyAzca AcAryopAdhyAyaM tasmin sUtraM vaktavyaM / tadyathA__gaNAvacchee ya vAgaNAto avakkamaegallavihArapaDimaMuvasaMpajittANaM viharajA / saMicchejjA doccaMpi tameva ThANaM uvasaMpajjittANaM viharittae puno AloejA puno paDikamajjA puno cchedassa parihArassa vA uvaTThAvejA |tto AyariyAtovajjhAeyagaNAto avakamma egallavihArapaDimaMuvasaMpajittANaM viharejjA' ityAdi / vyAkhyApyasya sUtradvayasya tathaiva / atha kimavizeSeNa bhikSAviva pratimApratipattividhiranusaraNIyo yadi vAsti kazcidvizeSastata Aha-gaNanikkhevaNammItyAdi navaraM nAnAtvaM bhedo gaNanikSepaNe / iyamatra bhAvanA-gaNAvacchedI gaNAvaccheditvaM muktvA pratimAM pratipadyate, AcAryo'nyaM gaNadharaMsthApayitvetizeSaH / athavA idaM bhikSugatavidhergaNAvacchedyAcAryayovidhiH nAnAtvaMgaNAvacchedI AcAryo vApUrvagRhItaM upadhiM nikSipya anyamupadhiM prAyogyamutpAdya pratimAMpratipadyate / ityuktaH pratimApratipattividhiH / idAnIM samAtividhimAha[bhA.809] tIriya ubhAmaNiyogadarisaNaM sAhu sannivappAhe / daMDIya bhAIya asatI sAvagasaMdhovasakkAra / / Page #266 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 1, mUlaM : 25, [bhA. 809] 265 vRtIritAyAM samAptAyAM pratimAyAM utprAbalyena bhramantyuddhamAH bhikSAcarAsteSAM niyogo vyApAro vatra sa udbhramakaniyAgogrAmastatradarzanamAtmanaH prakaTanaM karoti / tataH sAdhusaMyataMsaMjJinaM vA sambagadRSTiM zrAvakaM appAhettisaMdezayati |ttodnnddinoraajnyo nivedanaMsatkAraMkaroti,sadabhAvebhojikastasyApyabhAve zrAvakavargastasyApyabhAve saGghaH sAdhusAdhvIvargaH / iyamatra bhAvanA-pratimAyAM samAptAyAM yasmin grAme pratyAsanne bahavo bhikSAcarAH sAdhavazca samAgacchanti ! tatrAgatyAtmAnaM darzayati / darzavaMzca svayaM sAdhu zrAvakaM vA pazyati, tasya saMdezaM kathayati yathA samApitA mayA pratimA, tato'hamAgata iti tatrAcAryA rAjJonivedayanti, yathA-amukomahAtapasvI samAptatapaH karmAbhUditisamahatA satkAreNagacche pravezanIya iti / tataH sa rAjA tasya satkAraM kArayitavyastadabhAve'dhikRtasya grAmasya nagarasya vA nAyakastadabhAve samRddhaH zrAvakavarga stadabhAve sAdhusAdhvI prabhRtikaH saGgho yathAzakti satkAraM karoti, / satkAro mAnastasyopari candrodaya dhAraNaM nAndI tUryAsphAlanaM sugandhavAsaprakSepaNamityAdi / evaM rUpeNa satkAreNa gacchaM pravezayet / satkAreNapravezanAyAmime guNAH[bhA.810] udbhAvanApavayaNe, saddhAjananaM taheva bahumAnI / uhAvaNA kutittha jIyaMtaha titthavaDDIya / vR-pravezasatkAraNapravacanasya uddhAjanAprAbalyanaprakAzanaMbhavati, tathA anyeSA bahUnAMsAdhUnAM zraddhAjananaM yathA vayamapyevaM kurmo yena mahItI zAsanasya prabhAvanA bhavati, tathA zrAvakazrAvikANAmanceSAM ca bahumAnamupajAyate zAsanasyopari yathA- aho mahApratApi pAramezvaraM zAsanaM, yatrezA mahAtapasvinaitiH / tathAkutIrthejAtAyekavacanaM |kutiirthaanaampbhraajnaahiilnaattr IzAM mahAsatvAnAM tapasvinAmabhAvAt / tathA jItametatkalpaepasamAptapratimAnuSThAnaHsatkaraNIya iti,tathA tiirthvRddhishc| evaM hi pravacanasvAtizayamudIkSamANA bahavaH saMsArAdvirajyante viraktAzca parityaktasaGghAH pravrajyAM pratipadyante, titobhavatitIrthapravRddhiriti; |tdevN parikarmaNAbhidhAnapratimApratipattiH pravezasatkArazca bhaNitaH / sAmpratamadhikRtasUtraM yatra yogamarhati tadvivakSuridamAhabhA.811] eeNasuttana gavaMsuttanivAtA imo uavvatte / uccAriya sarisaMpuna, parUvIyaM puvvabhaNiyaMpi / / vR-yadetadanantaraMparikarmaNAdikamuktaM, naitenasUtragataMvyAkhyAtaM, jAtAvekavacanasya bhAvAt / naitena trINi sUtrANi vyAkhyAtAni, sUtrANAmanyaviSayattvAt / tathA cAha- 'suttanivAto imo u avvate' tu zabdaH punararthe sa ca punararthaM prakAzayan hetvarthamapi prakAzayati, yato'yamadhikRtaH sUtranipAto'vyakte'vyaktazabdaviSayaH, / avyaktonAma zrutena vayasAcAprApto'parikarmitazcapUrvabhaNitaMcasamastaM vyaktaviSayamato'vyaktaviSayatvaMcaprAmuktamitinaitena prAguktena sUtratrayaMgatamiti, atrAha-yadetat prAgvyAkhyAtaM na tena yadi sUtratrayaM gataM tarhi tadetat kuta AgataM sUtrAttAvanna bhavati / sUtrasyAnyaviSayatvAt / anyasmAncettarhi na vaktavyamasambaddhatvAdata Aha-uccArikha sarisamityAdi parikarmaNAbhidhAnaM yaccapUrvamAcAradazAsubhikSupratimAgatamuktaM / yathA gharapaThaNI sIha ityAdi tathApariciyakAlAmantaNetyAdiparikarmaNAbhidhAnaM yaccapUrvamAcAradazAsubhikSupratimAgatamuktaM yathAgharasauNIsIha ityAdi tathA pariciyakAlAmantaNelyAdicaprAgabhaNitamapiprarUpitamuccaritasya sadRzamanugatamitikRtvA kimuktaM bhavati? egallavihArapaDimaM upasaMpajjittANaM viharittae ityuktamattacca sUtrakhaMDavyakta avyaktecasamAnaM Page #267 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 266 vyavahAra - chedasUtram-1- 1/25 tatoyadyapisakalasUtrApanipAto'vyaktaviSayastadapiyadetatsUtrakhaNDaMtatvyakta'pisamAnamitivyakta viSayaM prikrmnnaadimuktmitydossH,| yaduktamayamadhikRtasUtropanipAto avyaktaviSaya iti / tatrAvyaktaM yathA pratimApratipattisaMbhavastathopapAdayati[bhA.812] Agamane sakkAraM, koyNdhnnjaaysNvegaa| ApucchaNapaDisehaNadevI saMgAmato nIti / / vR-samAptipratimAnuSThAnasyagacchaMpratyAgamana rAjAdibhiH kriyamANaMsatkArako'pibhikSurgaNAvacchedI AcAryo vA dRSTo jAtasaMvegaH san svAcAryANAM purata ApRcchanaM karoti / vadhA-bhagavannahamapyekAkivihArapratimAM pratipadye iti te tataste AcAryA viziSTazrutavido jAnanti bhUtaM bhAvinaM ceti tasyAyogyatAmudIkSamANAH pratiSedhanaMma kRtavantaH / yathA-tvamayogyaH zrutena vayasA vA prAptatvAt / na ca parikarmaNA tadyogyA tvayAkRtatisa evaM pratipidhyamAno'piyadA na tiSThati tadA sUribhirvaktavyo yadina sthAsyatitarhi vinaMkSyasi yathAsA devI / kAsA devIti cedata Aha-devI saMgAmato / [bhA.813] saMgAme nivapaDime devI kAUNa jujjhatiraNami / bitiya baleNa naravatinAuMgahiyAdharisiyAya / / vR-saGgrAmedevInRpapratimAMrAjJaAkAraMkRtvAyudhyate |saac tathAraNesaGgrAmeyudhyamAnAdvitIyavale pratipakSabaleyo narapatistenakathamapijJAtvA aremahelAyudhyatesannAhApekSaMkRtvAgRhItacaeDAlairdharSApitA mAritAca / eSo akSarArthaH / bhAvArthaH kathAnakAdavaseyastaccedam- egenaranA egassarano nagaraM veDhiyaM / rAyAsa aMteuro nagarabhaMtare agamahisI bhaNati jujjhAmi vArijaMtI visnAna ThAti / tatosA saMnahittA khaMdhAvAreNa samaM niggaMtuM parabalena samaMjujjhaimahilatti kAuMgahiyA caMDAlehiM dharisAvittA mAriyA / bhA.814] dUretA paDimAto gacchavihAre viso nanimmAtto ! nigaMtuMAsannA niyattelahuto gurUdUre / / vR- dUre tAvatpratimAH / kimuktaMbhavati tadviSayamidaMsUtratrikaM tasya pratimAHpratipattavyAstAvat dUra viziSTa zrutavayobhyAmaprAptatayAtatsamAcArIparijJAnasya parikarmaNAyAzcAbhAvAt gacchavihAre gacchasamAcAryAmapiso'dhikRtasUtratrayaviSaye nirmAto na pariniSThAmupagataH sa AcAryeNa vAryate / saca vAryamANo'piyadA svagacchAnirgatyayadikathamapibuddhiparAvartananAsannAdvinivartate |ttstsy prAyazcittaM laghukomAsaH dUra dUrAdvinivartate gurukomAsaH / atha na nivartatetata Aha[bhA.815) sacchaMdo so gacchA nimaMtraNaMTito usuNagharaM / . sutattha suNahiyao saMbharaiimesi megAgI / / vR-svamAtmIyaMcchando'bhiprAyo yasya sa svacchandaH san gacchAdvinirgatya zUnyagRhe upalakSaNametat zmazAne vA vRkSamUle vA devakulasamIpe vA kAyotsargeNa sthitaH / sa ca sUtramarthaM vA na kimapi jAnAti yaccintayati / tataH sUtrArthazUnyahRdaya ekAkI san eSAM vakSyamANAnAmAcAryAdInAM smarati tAnevAha[bhA.816) AyariyavasabhasaMghADa-eya kaMdappamAsiyalahuyaM / egAniyattasuNaghare atthamie patthare gurugA / / vR- AcAryoM gacchAdhipatistaM vA yadi smarati yadi vA vRSabhamathavA saMghATikaM, kaMdappatti atra vibhaktilopomatvarthIpayolapazca prAkRtatyAt |yairvaasaadhubhiH samaMgacchevasankandarpahAsaMcasUryAdirUpaM Page #268 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 1, mUlaM : 25, [bhA. 816 ] 267 kRtavAn kandarpikAn smarati / tadA prAyazcittaM mAsikaM laghukaM tathA egAniyatta ekAkI san zUnyagRhe upalakSaNametat zmazAnAdI vA divase bibheti tadA catvAro laghumAsAH, yadi punarastamite sUrye bhayaM gRhNan prastarAn pASANAn cchuvati tadA caturgurukAH / [ bhA. 817) pattharacchu heNa stA gamane gurula hugadivasato hoMti / AyasamutthAee devayakaraNaM tu vocchAmi / / bR- yadi rAtrI mArjArAdi zvApadAdibhyo bibhyan prastArAn zUnyagRhasyAntaH chuhaitti pravezayati yadi vAstenAdibhayena rAtrau gacchamAgacchati tadA prAyazcittaM catvAro gurukAH, yadi punardivase eva zUnyagRhAdAvavatiSThamAno bhayAt prastarAn pravezayati / gacchaM vA bhayamajIryan samAyAti tadA catvAro laghumAsAH ete AtmasamutthA dopA uktAH / idAnIM yaddevatA karoti taddevatAkaraNaM vakSyAmi / sAmpratamegANiyasuNaghare ityAdiyaduktaM tat bhikSugaNAvacchedyAcAryabhedeSu pratyekaM savizeSataraM bhAvayatipattharamanasaMkappe, maggaNadiTheya gahiya khetteya / paDiya paritAviya mae, pacchittaM hoi tiNhaMpi / / mAsI lahuto guruto, cauro lahugA ya caugurugAya / chammAsA lahugurugA, ccheomUlaM taha dugaM ca / / [ bhA. 818 ] [ bhA. 819 ] vR- prastarANAM grahaNAya manaH saGkalpemArgaNa tathA grahaNabuddhyA prastare dRSTe tathA gRhIte tathA kSipte yasyopari prakSiptaH prastaraH tasyoparipatanena caramaparitApite anAgADhaM paritApite tathA mRte ca trayANAmapi bhikSugaNAvacchedyAcAryANAM prAyazcittaM vakSyamANaM yathA agrimaMbhavati tadevAha-mAso ityAdi. mAsI laghuko gurukAzcatvAro laghukAzJcatvanArI gurukAH SaNmAsA laghavaH thaSaNmAsA gurukAH / cchedo mUlaM tathA dvikamanavasthApya pArAJcitarUpamiti gAthA dvayasaMkSepArthaH / bhAvArdhastvayam yadi bhikSurbhavavazAtprastaraviSayaM manaH saMkalpaM karoti gRhNAmi prastaramiti, tadA tasya prAyazcittaM laghumAsaH prastarasya mArgaNe gurumAsaH prastagrAhyo jyamiti buddhayAvalokite catvAro laghumAsA gRhIte prastare catvAro gurukAH kSipte mArjArAdizvApadAdInAmupari prastare SaNmAsA laghavaH, basyopari kSiptasyoparipatite tasminnaparitApite SaNmAsA guruvaH, gADhaM paritApite cchedaH, mRte mUlaM tadevaM bhikSorlaghumAsAdArabdhaM mUle niSThitaM, gaNAvicchedinaH prastaramanaH saMkalpe prAyazcittaM guruko mAsaH prasataramArgaNe catvAro laghumAsAH prastare grAhyabuddhayA dRSTe catvAro gurukAH, prastare gRhIte paNmAsAlaghavaH kSipte SaNmAsA guravaH, prastare ghAtasyoMparipatite cchedaH / dhAtye gADhaM paritApite mUlaM, mRte'navasthApyaM, tadevaM gaNAvacche dino gurumAsAdArabhyamanavasthApye niSThItaM, AcAryasya prastara manaH saMkalpe catvArI laghumAsAH 0, prastaramArgaNe catvAro gurukAH prastare gAhmayabuddhayAdRSTe SaNmAsA laghavaH, prastare gRhIte guravaH SaNmAsAH, kSipte chedaH / samprati yaduktaM devayaM karaNaM tu vocchAmi iti tUta anyacca vivakSurdAragAthAmAhabahuputtapurasimehe udayaggI jar3a sappe cau lahugA / [bhA. 820 ] acchaNa avaloganivaTTakaMTarA geNhaNa didveya bhAveya / / vR- devatAyA bahuputravikurvANAnantaraM codite tathA puruSamedhe purupayajJe tathA udake udakapravAhe agnI pradIpanakarUpe jaDDu hastini sarpe ca samAgacchati palAyamAnAdau catvAro laghuko mAsAH / tathA devatAyA. vikurvita saMyatI rupAyAH pRSTato lagnAyAH pratIkSasva yAvat kaNTakaM pAdalagramapanayAmItyevaM bruvatyAH Page #269 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 268 vyavahAra - chedasUtram-1. 125 pAdotkSepaNe ca tathA dRSTe sAgArika mRgapadIrUpe pratiseveiti pariNate bhAve ca zabdAtpratisevAkaraNe ca yathAyogaMprAyazcittamitidvAragAthAsaMkSepArthaH / sAmpratamenAmevagAthAM vivarISuH prathamato bahuputradvAraM vivRNoti[bhA.821] bahuputtatthI Agamadosu balesuMtuthAlivijjhavaNA / anonaM paDicoyaNavaccagaNaMmAcchalepaMtA / / vR- bahuputrA strI devatArUpaM tasyA Agamo dvayorupalayoruparitayA sthAlI nivezitA sA patitA / jAtamagnervidhyApanaM tataH parasparaM praticodanA tadanantaraM tayA uktaM ca-vrajagaNaM gacchaM mA prAntadevatA tvAM cchalayiSyatIti / epa gAthAkSarArtho bhAvAtha stvayam- sammaddivI devavA itthIrUvaM bahu ya putte ceDarUve viuvitA paDimAgayassa sAhassasamIvamallINAceDarUvANi rovamANANibhaNaMti 'bhattaM dehi tti | sA bhaNati- 'khipparathemijAvatAvamAroyaha' |taahesaa donnipAhaNe jamaleThaveutesimajheagiMpaJjalittA tesiM uvarippihaDaM pANiyassa bharittA mukaM, taM pihaDaM taiya patthareNa viNA paiiyaM so agI vijjhavito tatopunovi agnipajjAliUNa pihaDaM pANiyabhariyaM mukkaM tahevapaDitaMaggI vijjhavito |evN taiyaMpi vAraM vijjhavito / tato paDimAgato sAhU bhaNati-ettIeNaM vinnANeNaM tuma ettiyANi ceuruvANi niSkAesi ! evaMbhaNamANassa tassapacchittaMcaralahuyaM, |saabhnnti-tumNkhmttiennsuennappaayogo paDimaMpaDivanno sigdhaM jAhi gacchaMmAtepaMtadevayAchalehitigataMbahuputradvAram ||idaaniiN purupamedhadvAramAha[bhA.822] uvAiyaM samiddhaM mahApasuMdamo sjjmjjhaae| etthevatA nirikkhaha diTTe vArDsamaNovA / / vR-sakadAcidavyaktaAryAsamIpekAyotsarge sthitastatraca bahavo manuSyA AryAvandanArthamAgatAste ca tasya pratimA sthitasya sAdhItsamIpadeze sthitA vakte / yathA yadApayAcitakamAyA bhaTTArikAyAH samIpe yAcitaM yathA yadyamukaM prayojanamasmAkaM saMtsyati |tto mahApazuM prayacchAma iti tadinAnI samRddhaM niSpannamityarthaH tataH sadya idAnIM pazuMdadmaH mahApazurnAmapuruSaH / tato gaveSayata atraiva kazcit manuSyaM gatA gaveSaNAyamanuSyAH,dRSTaHsapratimA pratipanno dRSTrAcakadhitaMmUlapurupAya yathaiva zramaNo dIyatAmAthi iti evamukte yadi bhayena vArD karoti, dezIvacanametat nazanaM karoti nazyatItyarthaH / yadi vA zramaNo'hamiti brUtetadA prAyazcitaMcaturlaghu / [bhA.823] udagabhaeNa palAyaipavairukkhaMduruhae sahasA / emeva sesaesuvibhaesupaDikAramokuNati / / vRso'vyaktaH pratimA pratipannaH kAyotsargeNa sthita udakapravAhe nadyAdigate samAgacchati yadhudakabhayena palAyate, yadi vAplavatetarati, athavAsahasAvRkSamArohati, tadAtasya-prAyazcitaMcaturlaghu, / evameva anenaiva prakAraNazeSeSvapyamyAdisamuttheSubhayepusamutthiteSuyadipratikAra karoti,tadA caturlaghuH / iyamanabhAvanA-agnIprasarpatisarpavAsamAgacchatiyadipalAyate anyavApratIkAraMkaroti, tadA prAyazcitaM pratyekaM caturlaghu, / etAni ca puruSamedhAdakAgnihastisarparUpANi devatAkRtAnyapi saMbhAvyanta svAbhAvikAnicAtatrayadidevatAkRtAnisvAbhAvikAni sarveSvapyeteSupratyekaM caturnadhuH / sAmpratamasthaNa AlovaNotyAdi vyAcikhyAsurAha|bhA.824 jeTTaja paDicchAhie ahaMtuDabhehiMsamaMvaccAmi / Page #270 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 1, mUlaM :25, [bhA. 824] 269 iti sakaluNamAlattomujjhatiseho athirabhAve / / va-athavAsA devatAsaMyatIveSaM kRtvAkAyotsargesamApte vihArakramapratiprasthitamavyaktaMsAdhupratimAM pratipannaM bUyAt- 'aho jyeSThArya ahamapi yuSmAbhiH samaM vrajAmi, tatpratIkSasva tAvadyAvat pAdalagnaM kaNTakamapanayAmi iti / evaM tayA devatayA kRtasaMyatIveSayA sakaruNAmAlaptaH sa varAkaH zaikSaH zaikSatvAdevAsthirabhAvo muhyatimohamupagacchati muhyaMcayadipratIkSaNAdikaroti tathA prAyazcitaMtadevAha[bhA.825] acchati avaloeti va lahugA puna kaMTaumelagatti / gurugA niyattamANetaha kaMTagamaggaNe ceva / / vR-satrayadikaNTako melana itivacaH zrutvA, acchatitti pratIkSate tadA prAyazcittaM laghukAzcatvAro ladhu mAsAH / athApi tatsaMmukhamavalokate tadApi caturlaghuH yadipunarAsannAnnivarttate tadAcaturlaghu etacca AsannAto lahuto iti vakSyamANagranthAdavasitam / atha durAttadA tasmin dUrAnnivartamAne catvAro gurukA gurumAsAstathA kaNTakamArgaNecevetti yadi kaNTakamapaneSyAmIti tatpAdalagnaM kaNTakaM mRgayate, tadApi prAyazcittaM caturguru / [bhA.826] kaMTakapAyagahaNechallahu chagurugacalaNamukkheve / dilumicchagurugA pariNayakaraNeya sattaThThA / / vR-kaNTakaM pAdagataM yadi gRhaNAti tadA prAyazcittaM SaTlaghavo ladhumAsAH atha tasyAH saMvatyAH pAdaM gRhaNAti kaNTakoddharaNAya tadApiSaT laghu, yadi punazcaraNaM pAdamutkSipati utpATayati kaNTakoddharaNAya tathASaTguru, pAdeutpATitesatiyadisAgArikaMpazyatitadA tasminnapidRSTeSaTguru,sAgArikadarzanAnantaraM yadibhAvaH pariNatobhavatiyadAhaMpratiseve ititadAcchedaH karaNepratisevAkaraNemUlaMetatprAyazcittavidhAna bhikSoruktam / gaNAvacchedyAcAryayo: punaridamAha-sattaThatti, atrapUraNa pratyayAMtasya lopaH prAkRtatvAt / tato'yamarthaH gaNAvacchedinaH prAyazcittavidhAnaM dvitIyAccaturlaghukAdArabdhaM saptamamanavasthApyaM prAyazcita yAvadavaseyamAcAryasya prathamAccaturgurukAdArabdhamaSTamaM pArAJcitaM prAyazcita yAvadetadevAha[bhA.827) lahuyAyadosudosuyagurugAcchammAsa lahugurucchedo / bhikkhugaNAyariyANaM mUla aNavaThapAraMcI / / vR-bhikSugaNAvacchedyAcAryANAM yathAkramaprAyazcittavidhAnamUlamanavasthApyaM pArAJcitaMca, yAvadyathA bhikSordvayoH pratIkSaNe'valokateca catvAro mAsA laghavaH dvayonivartane kaNTakamArgaNe catvAro gurukAH, chammAsalahuguruttiatradosuitipratyekamabhisambadhyate |dvyoH kaNTakagrahaNepAdagrahaNecaSaNmAsAlaghayaH dvayoH pAdotkSepesAgArikadarzanecaSaT guru, pratisevAbhiprAyecchedaH pratisevAkaraNe mUlaM, gaNAvacchedino yathA'navasthApyaM paryantebhavatitathA vaktavyaMtaccaivaMgaNAvacchedinaHpratIkSaNecatvArolaghukAH avalokane catvAro guravaH nivartane catvArA guravaH, kaNTakamArgaNa paT laghu, kaNTakagrahaNeSaT laghu, saMyatIpAdagrahaNe SaTguru, pAdotpATanecchedaH, sAgArikadarzanacchedaH / pratisevAbhiprAye mUlaM, pratisevAkaraNe'navasthApyaM, AcAryasya yathA pArAJcitamantebhavati tathA vaktavyam / taccaivamAcAryasya pratIkSaNecaturguru avalokane caturgurunivartane kaNTakamArgaNe ca SaT laghu, kaNTakagrahaNe pAdagrahaNe ca SaT guru, pAdotpATane cchedaH, sAgArikadarzana mUlaM, pratisevAbhiprAye'navasthApyaM, pratisevAkaraNepArAJcitamiti / samprati yaduktaM 'gurugAnivattamANe' ititatra vizeSamAha Page #271 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 270 vyavahAra -chadasUtram-1. 125 [bhA.828] AsannAtolayo dUraniyattassa gurattarodaMDo / coyagasaMgAmaTugaMniyaTTakhisaMta anugdhAyA / / vR- saMyatyA AsannAtpradezAnnivRtta laghuko daNDaH catvAro laghumAsA daNDa ityarthaH / dUrAnnivRttasya gurutarazcatvArI gurumAsAH; evamAcAryeNa prarUpite codakaH prazrayati / tatra codakAcAryanidarzanaM saGgrAmadvikaM nidarzanaM, taMca bhagnapratijJaM nivRttaM pratyAgataM santaM ye khisaMtitti hIlayanti tepAmudghAtAzcatvAro gurukA mAsAH prAyazcittamityuttarArdhasaMkSepArthaH / / idAnImetadevIttarArdha vivarISuH prathama-tacodakavacanaMbhAvayati / [bhA.829 diTuM loeAloyabhaMgi vaNieya avaniyaniyatto / avarAhe nANattaM na royae kena yaMtujhe / / vR-prAguktAcArya prarUpaNAnantaraM paraH prazrayati / nanu saMyatyAH pratyAsannAtpradezAtpratinivRttasya gurutareNadaNDena bhavitavyam |raatprtinivRttsylghutrnn, nacaitadanupapannaMyatolokapidRSTaMtathA kasya rAjJo nagarama parorAjA veSTayitukAmaH samAgacchati |tNcsmaagcchntN zrutvA nagarasvAmIbhaTAnpreSayati / yathA yUyaM tatra gattvA yudhyadhyamiti / tatraiko bhaTaH parabala miti prabhUtamAlokya darzanamAtra eva bhagnaH pratyAgato'nyoyudhdhvA cirakAlaM sajAtavraNobhagnaH samAgataH / aparaH parabalena sahAyudhvA saJjAtavraNa eva bhagnaH pratinivRttaH / tatraiSAM bhaTAnAM madhye yaH AlokabhaGgI darzanamAtrato bhagnaH pratinivRttastasya bahutaro'parAdhaH / yaH punaH saJjAtAvraNo yazcAvraNitaetau dvAvapibhagnausantau pratinivRttAvityaparAdhinI kevalamAlokabhaGgayapekSayA'lpatarAparAdhau, dUrAtpratinivRttatvAddevaMlokedUrAsannabhedenAparAdhe 'nAnAtvamidamupalabdham' |tt eva dRSTAntabalena vanmayoktaM saMyatyAH pratyAsannAtpradezAtpratinivRttasya bhUyAn daNDAdUrAtpratinivRttasyAlpatara ititataH kena kAraNena yuSmabhyaMna rocate / sUrirAha[bhA.830] akkhayadeha niyattaM bahudukkhabhayeNajasamANeha / eyamahaM na royatikote viseso bhave ettha / / vR- yadvahu duHkhabhayena paravalena saha yudhyamAnasya prabhUtaduHkhaM maraNaparyavasAnaM bhaviSyatIti bhayenAkSatadehaH san nivRttaH pratinivRtto'kSatadehanivRttastaMsamAnaya etanmahyaM na rocate viSamatvAttathAhi sarvathA atrAkSatacAritraH pratinivartate kintu kSatacAritrastato'pyatra sa upanyasanIyo yo'dhikRtadArTItikena sahasamAnatAmavalambate, na cAsau tatheti para Aha-yadeSa dRSTAntastava na bhAsate tataH ko'trAsmin vicAre tava vizeSobhavet viziSTo dRSTAntaH syAtsUrirAha[bhA.831) eseva ya didaMto purarohe jattha vAriyaMrannA / mANIha tatthaniyaMte dUrAsanneya nANattA / / vR- eSa eva bhavadupanyasto dRSTAntaH purarAdhe sati draSTavyo yatra purarodhe gajJA vAritaM tathA mA ko'pi purAniyAsIditi tatraivaM nivArite tatra nirgacchati / dUrAsannAcca pratinivRttaM yathA nAnAtvamaparAdhaviSayaM tadihApi yojanIyam / tadyathA-paracalena nagararodhe kRterAjJA paTahena ghoSitaM yathA yo nagarAnniryAsyatisa mayAnirgrAhya iti / tataH ko'pi nirgatya AsannAtmatinivRtto'paro dUrAttatra yathaitayorAsannAtpratinivRttasyAlpataro rAjJA daNDo dUrAtpratinivRttasya bahutara evaM yo dUrAtsaMvatyAH pratinivRttastasya garIyAna bhAvadoSa iticaturgurukamAsannAtpratinivRttasyatvalpIyAn bhAvadoSa iticaturlaghu / Page #272 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 271 uddezaka : 1. mUlaM : 25, [bhA. 831] samprati puno AloejA' ityAdisUtraM vyAkhyAnayati[bhA.832] sesammicarittasyA loyaNayApunopaDikkamaNaM / cchedaM parihAraMvA jaM Avatro tayaMpAve / / vR- yadyapi pratimApratipannasya cAritravirAdhanAsIt tathApi na cAritraM sarvathApagataM kintu zeSo'vatiSThate |vyvhaarnymtendeshbhnggensrvbhnggaabhaavaatttHshepecaaritrsv satipunarAlocanA punaH pratikramaNaMnatupunaHzabdo dvitIyavArApekSaH / tathAca lokaM vaktAraH kRtamidamekavAramidAnIMpunaH kriyate iti / atra tu prathamamevAlocanaM prathamameva ca pratikramaNaM tataH kathaM punaH zabdopapattiH ? ucyate-yatraiva sthAneso'kRtyaM kRtavAn / tatraivasaitthamacintayat AlocayAmipratikramAmicatAvadahametasyAkRtyasya pazcAdgurusamakSaM bhUya AlocayiSyAmi ca evaM ca cintayitvA tathaiva AkArSIt tato ghaTate punaH zabdopAdAnamitiyadivAyadeva tadAnIMhAduSTukRtaMduSThukAritamityAdicintanaM tadeva ca pratikramaNamiti bhavati |tdpekssyaa punaHzabdopapattiH yadapicacchedaMparihAraMvAgrAyazcittamApannastatprApnotipratipadyate / samprati yaduktaM niyaTTakhisaMtaNugdhAyA iti tadvyAkhyAnayati{bhA.833] evaM subhapariNAmaM punovi gacchaMti taMpaDiniyattaM / jehIlaikhiMsaivA pAvatiguruecaummAse / / vR-evaM punarAlocanA pratipatyAdiprakAreNazubhapariNAmaMzobhanAdhyavasAyaMpunarapigacchepratinivRttaM santaM yo hIlayati khiMsayati vA, tatra yadasUyayA nindanaM tat hIlanaM yathA samAptiM nItA'nena pratimAsAMpratamAgato vartate tataH kriyatAmasya pUjeti yatpunaH prakaTaM nindanaM sA khiMsA yathAdhika tava bhraSTapratijJasyetyAdi sa prApnoti prAyazcittaMguskAn anudghAtAncaturomAsAn / mU. (26) bhikkhU vA gaNAo avakkamma pAsatthavihAre viharejA saMyaicchekhA doccaMpi tamevagaNaM uvasaMpaJjittANaM viharittae asthiyA ittha se pUNo AlAejA, puno paDikkamejA, puNocheTa parihArassa uvttttaaijaa| _vR- bhikkhUya gaNAto avakkammetyAdi bhikSuruktazabdArthaH vA vAkyabhede gaNAdapakramya niHsRtya pArthasthavihAraM pArzvasthacaryA pratipadyeta sa bhUyo'pi bhAvaparAvRtyA icchedvitIyamapi vAraM gaNamupasampadya vihartuM asthiyA itthetti asti cAtra kazcit yaH zeSe cAritrasya sati punarAlocayet, punaH pratikAmeta punazchedaM parihAraM vA yaH prAyazcittamApannastasya cchedasya parihArasya vA pratipattaye'bhyutiSThet / yaH punaH sarvathApagate cAritraM punarAlocayet punaH pratikrAmetsa mUlamApanna iti mUlasya pratipattaye'bhyutiSThet / idaM sUtraM pArthasthaviSaya evamuktamevaM yathAcchaMdasikuzIle avasannesaMsakte ca vaktavyam / yadyathA___ mU. (27) bhikkhU ya gaNAtI avakkamma ahAcchaMdavihAraM viharejA / so icchaMjA doccaMpi puno paDikkamejApunI cheyaparihArassu uvaTThAijA tahevagaNaM uvasaMpajjittANaM viharittae asthiyA icchasaMsaM punI aalaaelaa|| mU. (28) evaM kusIla vihAraM vihrejjaa| mU. (29) evaM Asanna vihAraviharejjAmU. (30) evaM saMsatta vihAraM viharejjAvR-athAmISAMsUtrANAM pUrvasUtratrayeNa saha kaH sambandha ityata Aha Page #273 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 272 vyavahAra-chedasUtram-1-130 [bhA.834] vRttA vitiNagamanAiyANimavitinnimigame suttaa| . paDisiddhimavattassa imesu savvesupaDisiddhaM / / vR-pUrvamuktAabhizayyAdiSu vitIrNagamanAH vitIrNamanujJAtaMgamanaM yeSAMtatathAidAnIMpunaH sUtrANi avitIrNe'nanujJAtanirgame yadivA prAkaekAkivihArapratimAviSayeNasUtratrayeNAvyaktasya zrutena vayasA parikarmaNayA vA prAptasya nirgamaNaM pratiSiddhameteSu punaH paJcasu sUtreSu sarveSAM vyaktAnAmavyaktAnAM ca nirgamanaM pratiSiddhamityeSa sambandhaH / adhunA amUni paJcApisUtrANiyadviSayANi tAnikrameNa vizeSapratipAdanArthamupanyasyati[bhA.835 pAsastha ahAcchaMdI kusIla usannameva saMsatto / eesi nANataMvocchAmi ahAnupuvIe / / vR- jJAnAdInAM pArzve tiSThatIti pArzvasthaH, pAzastha iti saMskArastatreyaM vyutpattiH mithyAtvAdayo bandhahetavaH pAzAsteputiThatItipAzasthaH / ahAcchaMdoitiyathAcchando'bhiprAyaicchAtathaivAgamanirapekSaM yo vartate sa yathAcchandaH / kutsitaM zIlamasyeti kuzIlaH samAcAryAsekne, avasIdati smetvavasannaH / tathAsaMsaktaiva saMsaktaH pArzvasthAdikaMtapasvinAMcAsAdyasannihitadopaguNa ityarthaH / idaMtuvyutpattimAtra sthAnAzUnyArthamuktaM |yaavtaa bhASyakRdeva svayamagrevyutpattimamISAMzabdAnAMkariSyati / eesimityAdi eteSAM pArzvasthAdInAmanuSThAnabhedato yannAnAtvaM tadahaM yathAnupUrvyA yathoktakrameNa vakSyAmi / atha kathaM pArzvasthAdayojAyante tataAhabhA.836) gacchami keipurisA, sauNI jhpNjrNtrniruddhaa| sAraNapaMjaracaiyA pAsatthagayAdi viharati / / vR- yathA zakuniH zakunikApajarAntaraniruddhA mahatA kaSTena vartate, tathA kecit gurukarmANaH puruSAgacchesmAraNacodanAdimahatkaSTamabhimanyamAnAH kaSTenavartante, titaHsmAraNalakSaNapaJjaratyAjitAH santaH pArthasthagatAdayaH AdizabdAdyathAcchandogatAviparigrahaH viharatyavatiSThantevihRtya cakecidbhUyaH svaguNamupasampadyate / teSAM copasampadyamAnAnAM prAyazcittadeyamatastadvivakSuridamAha|bhA.835] tesiMpAyacchittaM vocchaMoheya payavibhAgaya / - TappaMtupayavibhAge AheNa imaM tuvAcchAmi / / vR-teSAM pArzvasthAdInAM svaguNamupasampadyamAnAnAM prAyazcittaM vakSya kathamityAha-Adhena sAmAnyena padavibhAgana ca kAlAdivizeSeNa, gAthAyAM saptamItRtIyArthe / tatra yatpadavibhAgena prAyazcittaM vaktavyaM. tat sthApyaM sthApanIyaM pazcAdvakSyate ityarthaH / oghena sAmAnyena kAlAdivizeSarahitatveneti bhAvaH / punaridamanantaraM vakSyamANatayA pratyakSIbhUtamiva vakSyAmi pratijJAtameva nirvAhayati[bhA.838] UsavavajjakayAI, lahuo-lahuyA abhikkhagahaNaMmi / UsavikayAilahuAgurugA va abhikkhagahaNami / / bR- utsavavarjamutsavAbhAve yadi kadAcit zayyAtarapiNDAdikaM gRhItavAn / tatastasya prAyazcittaM ladhuko mAsaH, tathAbhIkSNaM gRhItavAn tathA catvAro ladhumAsAH, / adhotsave kadAcit zayyAtarapiNDamagrahIt tatazcatvArolaghukAmAsAH / athAbhIkSNamutsaveSugRhItavAntatazcatvAro gurukA ihAnutsavAdutsave gurukazodhipradAnakaraNamagra svayameva vakSyatIti nAbhidhIyate / / atra kAlavizeSo na ko'pi Page #274 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 1. mUlaM : 30, [bhA. 83.8 ] nirdiSTa itIdamodhena prAyazcittAbhidhAnamidAnIM kAlaM sAmAnyata AhacauchammAse varise kabAi lahuguruya tahaya chaggurugA / eesa cevabhikkhaM ca guru taha changurucchedo / / [ bhA. 839 ] vR- caturo mAsAn yAvat kadAcit apigRhItavAn yadi zayyAtarapiNDaM tatazcatvAro laghukAH SaNmAsAn kadAcidgrahaNe catvAro gurukAH, varSaM yAvat kadAcidabhigRhIte paNmAsA guravaH, eteSveva caturmAsAH SaNmAsavarSeSu abhIkSNagrahaNaM yathAkramaM caturguru, paT gurucchedazca, kimuktaM bhavati / caturo mAsAn yAvadabhIkSNagrahaNecatvAro gurukA mAsAH, SaNmAsAnabhIkSyAgrahaNeSaNmAsAH guravaH, varSaM yAvadabhIkSNagrahaNe cchedaH, / atrotsavAnutsavavizeSarahitatayA sAmAnyenAbhidhAnaM tathA cAhaese u hoti ohe, etto payavibhAgato puno vocchaM / cautthamAse carima, UsavavajjaM jai kayAi / / lahuolahuyA guruyA itto abhikkhagahaNaMmi / cauro lahuyA guruyA chagguruyA UsavavivajjA / / [ bhA. 840 ] , [ bhA. 841 ] vR- eSAmanantaroktaH prAyazcittavizeSaH oghena sAmAnyena bhavati draSTavyaH / ata UrdhvaM punarvibhAgataH padavibhAgena prAyazcittaM vakSye / yathA pratijJAtaM karoti, caturo mAsAn yadi kadAcit utsavavarjamagRhItazayyAtarapiNDaM tato mAsalaghu, SaNmAsAnutsavavarjamabhigRhIte catvAro laghukAH, varSaM yAvadutsavavarjaM kadAcidabhigrahaNe catvAro gurukAH, / itara UrdhvameteSveva catuH SaDvarSe'bhIkSNagrahaNe vakSye catvAro laghukA gurukAH SaTgurukA utsavavarjAyathAkramaM jJAtavyAH / kimuktaM bhavati ? caturo mAsAnutsavavarjaMzayyAtarapiNDamabhIkSNamagRhIt tataH prAyazcittaM catvAro mAsAH laghukAH, SaNmAsAnutsavavarjamabhIkSNagrahaNe catvAro gurukAH, varpa yAvadutsavavarjamabhIkSNagrahaNe paT gurukAH, utsavavarje gatamidAnImutsave pratipAdayaticauro lahuyA gurugA chammAsA UsaMvami ukayAI / , [ bhA. 842 | evaM abhikkhagahaNe chagguru cauchagurucchaMdo / / vR-caturI mAsAn yadi kadAcidutsave gRhItavAn tataJcatvArI mAsA laghavaH, SaNmAsAn kadAcidutsave grahaNe catvAro gurukAH, varSaM yAvatkadAcidgRhaNataH SaNmAsA guravaH etatpunarvakSyamANamabhIkSNagrahaNe SaT guru ityAdi, caturo mAsAnutsaveSvabhIkSNagrahaNe SaNmAsA guravaH, SaNmAsAnutsave SvamIkSNagrahaNe caturgurukachedaH varSaM yAvadabhIkSNamutsaveSu grahaNe SaTgurukacchedaH atha kasmAdutsaveSu kadAcidabhIkSNaM vAgrahaNe adhikatara prAyazcittadAnamata Aha [ bhA. 843 ] utsavavajje na gaNhai nibbaMdho UsavaMmi geNhatti / ajjhAyaragAdIyA iti ahigAusave sohI / / bR- eSa sAdhurutsavavajeM utsavarahite zeSe kAle bhikSAM na gRhaNAti / utsave punarvipulaM bhaktapAnaM prAsukamupalabhya kathamapi nirbandhAt gADhAdarakaraNAdgRhNAti / tato'smai paryAptaM dAtavyamiti kiJcit na adhyavapUrakAdayo doSAH sambhavanti / AdizabdAt mizrakAdidoSaparigrahaH iti asmAddhetorutsave adhikAbahutarA zodhiH prAyazcittamiti / evaM uvaThiyassa paDitappiya sAhUNo padaM hasati / [bhA. 844] 2118 273 Page #275 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 274 vyavahAra - chedasUtram-1-1/30 coie gagadAse diThaMto pannagatilehiM / / vR- evamupazigna prakAraNa zayyAtarapiNDAdi pratisevya punarakAraNatayo pasthitasya glAnAdiprayojaneSu pratamitAbhaktapAnapradAnAdinA sApaSTambhIkRtAHsAdhavo yena prasarpitasAdhustasya pada pratisevAlakSaNaMhasatievamevamucyate / ayamatrasampradAyoyadigaJcarAtridivaMdazarAtriMdivaM yAvadibhannamAsa ityApanobhavati, tataHsaevamevamucyate, tasya sAdhupratarpaNanaivazuddhibhAvAt, atha mAsAdiSakamApannastadantimaMevaM hasatiyadyathA yadidvImAsAvApannastataekomAsAmucyate, ekA dIyate, athatrIn mAsAna tarhieko mucyatedvaumAsodIyateityAdi / atraparorAgadveSaucodayati, yathAyUyaMrAgadveSavantaH / tathAhiyena sAdhUnAM pratarpitaM tasyapadamanurAgatohAsayatha, yena punarna pratitarpitaM tasya dveSataH sakalamapi prAyazcittaM paripUrNaprayacchatha |suuriraah-dilNto pannagatilehina vayaMrAgadveSavantastathA cAtradRSTAnta upamApannakatilaiH tathAhi pannakatilA nAma durgandhitilAH testhAnadvaye'pi sthApitAH / tatraike nimbapuSpairvAsitAH, apare svAbhAvikAeva sthitaH |ttryenimbpusspairvaasitaastessaaN durabhigandho bahuvidhenopakrameNApanetuMzakyate / itareSAM stokena evamihApi ye svarUpataH pArthasthA aparaM ca sAdhusAmAcArIpradveSato gnAnAdiprayojaneSu sAdhUnAmapratarpiNo'varNabhASiNazca te mahatA prAyazcitena zuddhimAsAdayanti / ye tu pArzvasthA api karmalaghutayAsAdhusamAcAranugatAHsAdhUnuslAnAdiprayojaneSupratarpayantizlAghAkAriNazcatestokAparAdhena evamevazuddhayanti, |mhaapraadhinaa'ntimpdhaastH stokena prAyazcitteneti pannakatilAzcopalakSaNaM tena sarvAzyasarvAzirogAbhyAMdhautAdhautazAradapaTAbhyAMpannakatilenacopamAdraSTavyAH tadyathAsarvamazAtItyevaM zIla:sarvAzIbahubhakSako'sarvAzI alpabhojI,tatrasarvAzI rogI karkazayA kriyayAzuddhimAsAdayati / asarvAzIstokayA kriyayA yathAvA dvau paTauzAradau tatraiko vAtaivAtipratidivasaMtena vAtenadhUnyate aparI naevaM tayordvayorapi kAlakrameNamalinIbhUtayArvidhUtapaTaH stokenopakrameNazuddhimAsAdayatyavidhUtapaTo bahUnopakrameNaevaM yaH pArzvasthaH sAdhUnAmavarNabhASIsamahatAprAyazcittenazuddhiMlabhate / iti tasmai paripUrNa prAyazcittaM dIyate / itarasya tu sAdhUnAM pratarpaNena varNabhASaNena ca zuddhiHsambhavatyetadarthaM hAsa iti sAmpratametadeva vivarISuH paraH praznaM bhAvayati[bhA.845] jo tujhaMpaDitappai tassegaM ThANagaMtuhAsehA | vaDveha appaDitappe iirAgaddosiyAtubbhe / / vR- yo'smAkaM pratitarpayati upakAraM karoti, tasya ekaM sthAnakamantimalakSaNaM prAguktasvarUpaM hAsayatha, yaH punarna pratitarpayati tasminnapratitaptadevasthAnakamantimalakSaNaMvardhayatha / pUrNa paripUrNatasmai prAyazcittaMdastha ityarthaH / ityevamamunAprakAreNayUyaMrAgadveSikA rAgadveSavantaH / sampratiyaduktaMpannakatilaidRSTAnta iti tadbhAvayati[bhA.846] iharahavitAvacoyaga kaTuyaM telaM tupannagatilANaM / kiM puna nimbati hiMbhAviyANaMbhavekhajjaM / / vR- itarathA pinimbakusumAdi vAsanAmantareNApi tAvat hecodakapannakatilAnAM durgadhitilAnAM tailaM kaTukameva |turevkaaraarthobhinnkrmshc nakhAdyaMbhavatItibhAvaH / kiMpunasteSAMpannakatilAnAM niMbatilaiH tilA iva sUkSmatvAt niMbatilAH kusumAni svasyatilAni svatilAstairnimbakusumairityarthaH bhAvitAnAM vAsitAnAM tailaMkhAdyaM bhavennaiva bhavedityarthaH / eSa dRSTAnto'yamupanayaH Page #276 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 1, mUlaM: 30. [bhA. 847] 275 bhA.847) evaMsopAsattho zravaNavAdI punoyasAhUNaM / tassaya mahatI sohI bahudososotthaho ceva / / vR- evaM sodhikRtaH sAdhurekaM tAvatpArzvasthasamAcArakArI punaH sAdhUnAmavarNavAdI sAdhusamAcArapradveSAt / tatastasya tathArUpasya mahatI zuddhiH prAyazcittaM yatso'tra prAyazcittadAnavidhI pariciMtyamAnI bahudoSa eva bhavati vartate / tadevamaprazastatilairupanayaH kRtaH / sampratiprazastatilaistamabhidhitsurAhabhA.848] jahapunateceva tilAusiNodagadhoyakhIrauvvakkA / . tesiMjaMtelaMtattaM ghayamaDhuM visesei / / / vR-yathApunastaeva pannakatilA uSNodakena pUrvadhautAstadanantareNIraNadugdhena uvvakkA kSIramadhye prakSipya kiyatkAlaM dhRtvA tato niSkAzitAH teSAMya tailaM ghRtamADamapi vizeSayati / tato'pyadhikataraM bhavatIti bhAvaH / eSa dRSTAnto'yamupanayaH[bhA.849] kAraNa saMviggANaM AhArAdIhiMtappito jou / nIyAvattaNutappI tappakkhiya vannavAdI ya / / dR- yaH kAraNeSvazivAvamaudaryAdiSu saMvignAnAM susaMyatAnAmAhAradibhaktapAnauSadhAdibhistapirataHpratarpaNaM kRtavAn / tathA yaH saMvignAnAMnIcairvRttirvartanaM yasya sa tathA kimuktaMbhavatisatAn vandate na punarvandApayati / tathA akalpaM kimapi pratisevya anu pazcAta hA duSThukRtaM hA duSTu kAritamityAdi rUpeNatapatisantApamanubhavatItyevaMzIlo'nutApI tathAteSAMsaMvijJAnAMpakSastatpakSastatrabhavastatpAkSikaH saMvignapAkSika ityarthastathA varNavAdI zlAghAkArI suvihitAnAM tataH kimityAha[bhA.850] pAvassa uvaciyassa vi paDisADaNamokaretisoevaM / savvAsi rogi uvamA saraeya paDe avidhuyaMmi / / vR-evamamunAprakAreNasaMvignatarpaNAdinAdyApipArzvasthenasatAupacayaMnItaMtathApitasyopacitasyApi pApasya parizATanabhAvaM karoti / mo iti pAdapUraNe tena tasbaikasya padasya hAsaH uktApanakatiladRSTAntabhAvanA; evamavarNavAdinaH pArzvasthasya paripUrNaprAyazcittadAne sarvAzirogiNopamayA ca zAradike paTe vAtedhatesAca dRSTAntabhAvanAbhAvayitavyAsahAsaM pratipannastadRSTAnta bhAvanAmAha[bhA.851) panno yacchaMto kimiNIya anupAvayaM vacchitoya / ulloya kaNasevAya putteNaMbubhulaiyaMmuNeUNaM / / vR-tadevamitaraH pArzvasthaH sAdhUnAmapratarpayitAnacapApaMkRtvA'nutapati |ydpicpaapNkurutetdpi nirdayaH san, sAdhUnAM vAvarNabhASI, tataH so'nyathA na zuddhayatIti tasmai paripUrNa prAyazcittaM dIyate / dvitIyastu sAdhupratarpaNAdinA bahupApaM kSapayitavAn na ca nirdayaH sannakarotpApamiti tasya padahAsena bhAvayati[bhA.852] thovaM bhinnamAsAdigAoyarAiMdiyAijApaMca / seseupayaM hasatI paritappiyaeyare sayalaM / / vR- yadi nAmastokaM bhinnamAsAdikAdArabhya yAvatpaJcarAtriM divAni etAni samuditAnyekataraM vA prAyazcittamApannastadAsaevameva mucyate / tasyasAdhupratarpaNAdinAzuddhIbhUtatvAtyadipunarbhinnamAsasyopari prAyazcittamApannastatastasmin zeSe prAyazcitte samApatitesati padamantimaM pratarpita sAdhau isati / tasya Page #277 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 276 vyavahAra - chedasUtram-1-1/30 cAntimapaTahAsasya bhAvanA prAgeva kRtA / itarasmin sAdhUnAmapratarpiNyavarNavAdini ca sakalaM paripUrNa prAyazcittaM tasyAnyathAzuddhyabhAvAt / tatona vayaMrAgadveSavantaH / sampratipArzvasthAna vyAkhyAnayati[bhA.853] duviho khalu pAsattho dese savve va hoinaayvyo| savve tinni vikappAdese sejjAyara kulAdI / / vR-dvividho dviprakAraH, khalu nizcitaM pArzvasthaH / tadyathA-deze dezataH, sarvasmin sarvataH pArzvasthaH; zabdaH saMskAramAzritya trayo vikalpAstrayaH prakArAstadyathA-pArzvasthaH prAsvasthaH pAzasthazca / ete svayamevAgre vakSyante / deze dezataH pArzvasthaH, zayyAtarakulAdipratisevamAnaH, 'tini vigappA' ityuktaM tatraprathamaprakAramAhabhA.854) daMsaNanANacarite taveya attAhitopavayaNeya / tesiMpAsavihArI pAsatthaM taM viyANehi / / vR-darzanaMsamyaktvaM,jJAnamAbhinibodhikAdi, cAritramAzravanirodhaH, eteSAMsamAhAro dvandvastasmin / tathA tapasi bAhyAbhyantararUpedvAdazaprakAre pravacaneca dvAdazAGgalakSaNe yasyAtmA hRtoprayukto na samyaga yogavAnityarthaH / yadi vA ahitasteSAM virAdhakatvAt / kintu teSAM jJAnAdInAM pArzve taTe viharatItyevaM zIlo vihArI |ntepujnyaanaadissvntrgtityrthH / sa pArzvastha iti vijAnIhi, jJAnAdInAMpArzve tiSThatIti vyutpatteH |ihydypiyodusskrmaashrvN nirodhaMkarotisaparamArthatastapoyuktaevetivacanatazcAritragrahaNena tapo, jJAnagrahaNena ca pravacanaM gataM, tathApi tayorupAdAnaM mokSaM prati pradhAnAMgatA khyApanArtha; bhavati ca tapomokSapratipradhAnamanapUrvasaJcitakarmakSapaNatvAtpravacanaM ca vidheyAvidheyopadezadAyitvAditi ukta ekaH prakAraH / / samprati dvitIyaprakAramAha[bhA.855 saNanANacaritte satto acchati tahiM na ujjamati / eeNaM pAsattho, eso anno vi pajjAo / / vR- jJAnadarzanacAritre yathoktarUpe yaH svastho'vatiSThate na punastatra jJAnAdau yathA udyacchati udyama karoti / etena kAraNeneSa pArzvasthaucyate / prakarSaNAsamantAtjJAnAdiSu nirudyamatayAsvasthaH prArzvastha iti vyutpatteH / eSakhalu anyo dvitIyo'piparyAyaH / apizabdaH khalvarthe bhinnakramazca / sa ca yathAsthAnaM yojitaH / ukto dvitIyaH prakAraH / / samprati tRtIyamAha|bhA.856] pAsotti baMdhaNaMtiyaegaTuMbaMdhaheyavopAsA / pAsatthio pAsattho anno viyaesa pajjAo / / .. vR-pAza itivAbandhanamiti vA ekArtham |ihye mithyAtvAdayobandhahetavaste pAzAiva pAzAsteSu sthitaH pAzasthaH / pAzeSu tiSThatIti pAzastha iti vyutpatteH / eSo'nyaH khalu tRtIyaH paryAyaH / uktAstrayo'piprakArAstadbhaNanAccabhaNitaH sarvataH pArthasthaH / / idAnIMdezataH pArzvasthavyAcikhyAsunA yaduktaM 'sejAyara kulAdI' iti tadvyAkhyAnayati[bhA.857) sejjAyara kula nissiya ThavaNakula paloyaNA abhihaDeya ! pubbiM pacchAsaMthava niiaggapiMDa bhoipAsattho / / vR-yaH zayyAtarapiNDaMbhuGkteyAni ca tasya nizritAnyAzritAni kulAni tAni satatamupajIvati / kimuktaMbhavati? yAni kulAni tasyAgresamyaktvaMpratipannAni yeSugrAmeSu nagareSuvA vasanti, teSu gatvA Page #278 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 277 uddezaka : 1, mUlaM:30, [bhA. 857) tebhyaHAhArAdikamutpAdayati / 'ThavaNa ttisthApanAkulAninirvizati / athavA yAni lokegarhitAni kulAni tAni sthApitAnyucyante / teSAmaparibhogyatayA janaiH sthApitatvAt tebhyaH AhArAdikamutpAdayati / paloyaNa tti saGkhaDyAH satatamAhArAlolyataH pralokanA yena kriyate zarIrasya vA zubhavarNAdinirIkSaNArthaM pralokanA |tthaaabhyaahRtaani AcIrNAnanAcIrNAzcAhArAnyo gRhNAti / yastu pUrvasaMsaktAn mAtApitrAdIn pazcAtsaMstutAn zvazrUprabhRtIna upajIvati, yadi vA pUrvaparicitAnapyAhAralolyataH pUrvasaMstutAn pazcAtsaMtsutAn vA karoti / tathA nityapiNDamagra piNDaM ca yo bhukte sa dezataH pArzvasthaH ||saamprtmbhyaahRtpinnddN niyatapiNDaMca vyAkhyAnayati[bhA.858) AiNamanAiNaM nisIha bhihaDaMcano nisIhaMca | sAbhAviyaMcaniyayaM nikAyaNa nimaMtaNelahao / / vR- abhyAhRtaM dvividhamAcIrNamanAcIrNaM ca / tatrAcIrNamupayogasaMbhave gRhatrayamadhye, tataH paramanAcIrNamupayogAsambhAvAt / anAcIrNamapi dvividhA-nizIthAbhyAhRtaMnonisIthAbhyAhRtaMca / tatra yatsAdhoraviditamabhyAhRtaMca tannizIthAbhyAhRtamitaratsAdhorviditamAnItaMno nizIthAbhyAhataM / etAni kAraNeniSkAraNevAkathaMcityathAbhigRhNAnodezataH pArzvasthaH, niyataM trividham / tadyathA-svAbhAvikaM, nikAcitaM, nimantritaM ca / tatra yantrasaMyatArthameva kintu ya eva zramaNo'nyo vA prathamamAgacchati tasmai yadagraMpieDAdidIyate,tasvAbhAvikam / yatpunarbhUtikarmAdikaraNatazcaturmAsAdikaMkAlaMyAvatpratidivasaM nikAcit nibaddhIkRtaM gRhyate tannikAcitam / yattudAyakena nimantraNApurassaraM pratidivasaMniyataMdIyate tannimantritam / etAnyapi gRhNAno dezataH pArzvasthaH, svAbhAvikaniyate nikAcane nimantraNe ca sarvatra prAyazcittaM mAsalaghuH / atha pArzvastho bhUtvA kathaM saMvignavihAramupapadyate yenocyate-'sa icchejA doccaM tameva ThANaMuvasaMpajjittANaM viharittae' ityAdi, tata Aha[bhA.859] saMvigna janojaDDojaha suhito sAraNAe caiou / vaccai saMbharamANotaMcevagaNaM puno eti / / vR-iha saMvigno jano jaDDu iva hastIva veditavyaH / tathAhi-yathA hastI vanAdAnIto ghRtaguDAdibhiH puSTiMnItaHsmRtvA vanaMjagAma |tccvnmnaavRssttibhaavto'vaariibhuutN / tatastatraduHkhamanubhavatghRttaguDAdikaM smarati, smRtvAcabhUyo nagaramAyAti / evaM so'pyadhikRtaH saMvigno janaHsaMvignAnAMmadhye bhagavatprasAdata utkRSTaurAhAraH poSamupAgatastataH sukhitaH sansmAraNAmasahamAnastayAtyAjitaH pArthasthavihAramupapadyate / tatracasthitaH pArzvasthaiti kRtvAzrAddhAdibhirnAdriyate kevalaMlokataAkrozamavApnoti / yathAyaMdhika zithilo jAta iti / tataH saMvignAnAM pUjAM satkAraM ca saMsmaran tamevAtmIyaM gaNaM punareti samAgacchati / samAgatazca sannAlocanAdyarthamabhyuttiSThati / tata idamAha[bhA.860] asthiya sesAvasesaM, jainatthI mUlamatthi tavaccheyA; | thovaM jaiAvanopaDitappae sAhuNA suddho / / vR- pUrvamidaM paribhAvanIyaM se tasya AlocanAdyarthamabhyudyatasya sAvazeSaM cAritramasti / cazabdAta kiMvA nAsti / tato mUlaM dAtavyam / mUlaM nAma sarvaparyAyocchedaH / athAsti cAritraM tatastasmai tapovA dIyatAM cchedo vA / tatra yadi stokamApanno bhavati stokaM nAma rAtriMdivapaJcakAdArabhya bhinnamAsaM yAvatsAdhUnAM ca sa pratitarpitaH / tataH sa sAdhutarpaNAdeva zuddha iti prasAdena mucyate / mAsAdyApattI Page #279 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 278 vyavahAra - chedasUtram-1- 1/30 tvantimapadahAsa itigataM pArzvasthasUtramidAnIM yathAcchandasUtraMvaktavyam / tacca prAgevopadarzitam / idAnIM yathAcchandasvarUpaMvarNayati[bhA.861] ussuttamAyaraMto ussUttaMceva pannavimANo / esA u ahAchaMdo icchAcchaMdo yaegaThA / / vR-sUtrAdurdhvaM uttIrNaM paribhraSTamityarthaH / utsUtraMtadAcaran pratisevamAnastadeva yaH parebhyaH prajJApayana vartate eSayathAcchando'bhidhIyate / sampraticchandaH zabdArthaMparyAyeNavyAcaSTe ! icchAcchandaityekArthaH / kimuktaMbhavati?cchandonAma icchetivyutpattizcayathAcchandazabdasyaprAgevopadarzitAutsUtramityuktamata utsUtraM vyAkhyAnayati[bhA.862) ussuttmnuvdiuNscchNdvigppiyNannuvaadii| paratattiya pavittetiMtaNeva esoahAcchaMdo / / vR- utsUtraM nAma yattIrthaGkarAdibhiranupadiSTaM tatra yA sUriparamparAgatA samAcArI / yathA nAgilA rajoharaNamUrdhvamukhaM kRtvAkAyotsarga kurvanti / vAraNAnAMvandanakekathamapItyucyateityAdisApyaGgedhUpAGgeyu nopadiSTetyanupadiSTaM zaGkata tato'nupadiSTamAha-sacchandana svAbhiprAyena vikalpitaM racitaM svecchAkalpitamityarthaH / ataevAnanupAtisiddhAntenasahAghaTamAnakaMnakevalamutsUtramAcaranprajJApayaMzca yathAcchandaH kintu yaH paratattiSu gRhasthaprayojaneSukaraNakaraNAnumatibhiH pravRttaH parataptipravRttaH / tathA titiNo nAmayaH svalpe'pikenacitsAdhunAparAddhe'navarataMpunaH punastaMruSannAste'yamevaMrUpo yathAcchandaH tathA[bhA.863] saMcchaMdamativigappiya kiMcI sukhasAya vigaipaDibaddho ! tihiMgAravehiMmajatitaM jANAhI ahAcchaMda / / vR- svacchandamativikalpitaM kiJcitkRtvA tallokAya prajJApayati / tataH prajJApanaguNena lokAdvikRtIrlabhate / tAzca vikRtIH paribhujAnaH svasukhamAsAdayati, tena ca sukhAsAdanena tatraiva ratimAtiSThati tathA cAha-sukhasvAdane sukhAsvAde vikRtau ca pratibaddhaH / tathA tena svacchanda: mativikalpitaprajJApanena lokapUjyobhavati / abhiSTassAMzcAhArAnpratilabhatevasatyAdikaMcaviziSTamataH saAtmAnamanyebhyo bahumanyate / tathA cAha-tribhirgauravairRddhirasasAlakSaNairmAdyatiyaevaMbhUtastaMyathAcchandaM saMjAnIhi / iha utsUtraMprarUpayan yathAcchandaucyatetatautsUtraprarUpaNAmevabhedataH prarUpayati[bhA,864] . ahacchaMdassa parUvaNaussuttAduviha hoinAyavvA / caraNesugaIsujA, tattha caraNe imAhoti / / vR-yathAcchandasaH prarUpaNA utsUtrAsUtrAduttIrNAdvidhA bhavatijJAtavyA |tdythaa-crnnessucrnnvissyaa gatiSugativiSayA, |ttryaa caraNecaraNaviSayAsA iyaM vakSyamANA bhavati tAmevAha[bhA.865] paDilehaNa muhapottiya syaharaNa nisena pAya mattae paTTe | . paDalAiMcolaunnAdasiyA paDilehaNA potte / / vR-yA mukhapottikA mukhavastrikA saiva pratilekhanIyA pAtrapratyupekSayA pAtrakesarikAH kiM dvayoH parigraheNaatiriktopadhigrahaNena saMbhavAt / tathA rayaharaNanisejjatti kiMrajAharaNasya dvAbhyAM niSadyAbhyAM kartavyamityekA niSadyAstu, pAyamattaetti yadevapAtraM tadevamAtraM kriyatAm mAtrakaM vA pAtraM kiM dvayoH Ford Page #280 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 1, mUlaM :30, [bhA. 865] 279 parigraheNa, tathApaTTati ya eva colapaTTakaH / sa eva rAtrau saMstArakasyottarapaTTaH kiyatAM ki pRthaguttarapaTTaparigraheNa / tathA paDalAiM colatti paTalAni kimiti pRthak dhriyaMte colapaTTa eva bhikSArthaM hieDamAnena dviguNastriguNo vA kRtvA paTalakasthAne nivezyatAm / unnAdasiyatti rajoharaNasya dazA kimityurNAmayyaH kriyante kSaumikAH kriyantAM tahapUrNAmayIbhyo mUdutarA bhavanti / tathA 'paDilehaNA pottottipratilekhanAvelAyAmekaMpotaMprastAryatasyoparisamastavastuprekSaNAMkRtvA tadanantaramupAzrayAdahiH pratyupekSaNIyamevaM mahatI jIvadayA kRtA iti / / [bhA.866] dantacchannamalitaM hariyaThiyamajaNAya nitassa / anuvAdi ananuvAdI parUvaNAcaraNamAIMsuM / / vR. hastagatAH pAdagatAnakhAH pravRddhAdantaizchetavyA / nanakharadanane, nakhasTanaMhidhriyamANamadhikaraNaM bhavati tathA aliptamiti pAtramaliptaM kartavyam, na pAtraM lepanIyamiti bhAvaH / pAtralepanena bahusaMyamadopasambhavAt / 'hariya Thiya'tti haritapratiSThitaM bhaktapAnAdigrAhyaM tadgrahaNe hi teSAM haritakAyajIvAnAM bhArApahAraH kRto bhavati / 'pamaJjaNA ya nitasse'tti yadi cchanne jIvadayAnimittaM pramArjanA kriyatetato bahirapyacchanne kriyatAM jIvadayAparipAlanarUpasya nimittasyAbhayatrApisaMbhavAt / akSaraghaTanAtvavem-'niMtassa nirgacchataH pramArjanAbhavatuyathA vasaterantariti / evaM yathAcchandena caraNeSu caprarUpaNAnupAtinI anusAriNI ananupAtinIca kriyate |ath kiMsvarUpAnupAtinItyanupAtinyanunapAtinyoH svarUpamAha -- [bhA.867} anuvAitI najaijuttIpaDiyaM khubhAsaeeso / jaMpuna suttAveyaM taM hotiananuvAtitti / / vR-yabhASamANaH sayathAcchandojJAyateyathAkhalunizcitaMyuktisaGgameSabhASatetadanupAtiprarUpaNaM yathAyaiva mukhapotikA saiva pratilekhanikAstvityAdiyattupunarbhASyamANaMsUtrApetaMsUtraparibhraSTaM pratibhAsate tadbhavatyananupAti / yathA colapaTTaH paTalAni kriyatAM SaTpadikApatanasambhavato yuktyasaGgatatayA pratibhAsamAnatvAttatracaraNeprarUpaNamanupAtyananupAticoktamidaMcAnyat dRSTavyam / / tadevAha[bhA.868] sAgAriyAdipaliyaMkanisejA sevaNAya gihimatto / nigaMtha ciThaNAIpaDiseho mAsakappassa / / vR- sAgArikaH zayyAtastAdviSaye brUte tathA zayyAtarapiNDe gRhyamANenAsti dopaH pratyutaguNo vasatidAnatobhaktapAnAdidAnatazcaprabhUtataranirjarAsambhavAt / AdizabdAtsthApanAkuleSvapi pravizato nAstidoSaH / paliyakattiparyAdiSuparibhujyamAneSunako'pidoSaH kevalaMbhUmAvupavizamAnelAghavAdayo bahutaradoSAH / nisejjAsevaNa'tti gRhiniSadyAyAmAsevyamAnAyAM gRheSu niSadyAgrahaNe ityarthaH / ko nAma doSo'pityatiprabhUto guNastehijantavodharmakathAzravaNataH sambodhamApnuvanti gihimitte'tigRhimAtrake bhojanaM kasmAna kriyate / evaM pravacanopaghAtaH parihRto bhavati / tathA 'niggaMthiciThaNAditti nirgranthInAmupAzraye avasthAnAdau ko doSaH saMkliSTamano nirodhena hyasaMkliSTaM manaH sampradhAraNIyamiti bhAgavata upadezaH taccAsaMkliSTamanaHsampradhAraNaM yatratatra vA sthitena kriyatAmiti na kazciddoSo'nyathA hiManyatrApisthitoyadyazubhaMmanaH sampradhAsyatitatrakinalipyateiti / tathAmAsakalpasyapratiSedhastena kriyate / yathA yadimAsakalpAtparatA doSo na vidyate tatastatraiva tiSThanti tiSThantumA vihArakrama kAryuriti Page #281 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 280 vyavahAra - cheTasUtram - 11/30 [bhA. 869 ] cAre verajeyA paDhamasamosaraNa tahaya nitiesu / suNa akappieyA anAuccheyasaMbhoe / / - vR- cArazcaraNaM gamanamityekArthaH / tadviSaye brUte / tadyathA caturSu mAseSu madhye yAvadvarSaM patati tAvanmAvihArakramamakArSIt / yadA tu napatati varSaM tadA kI doSo hiNDamAnasyeti tathA vairAjye'pi brUte yathA vairAjye'pi sAdhavI vihArakramaM kurvantu parityaktaM hi sAdhubhiH paramArthataH zarIraM tadyadi te gRhISyanti / kiMkSUnaMsAdhUnAM, soDhavyAH khalusAdhubhirupasargAH / tato yaduktaM-nA kappainigaMdhANaM veraJja viruddharajasi sagamaNaMsajjamAgamaNaMti, tadayuktamiti paDhamasamosaraNaMti prathamasamavasaraNaM nAma prathamavarSAkAlastatra brUte yathA prathama samavasaraNe ugamAdidoSaparizuddhaM vastraM pAtraM vA kiM na kalpate gRhItuM dvitIyasamavasaraNepi chudramAdidoSaparizuddhamiti kRtvA gRhyate / sAca doSazuddhirubhayatrApyaviziSTeti tahaya nIti esutti tathA nityeSu nityavAseSu prarUpayati / yathA nityavAseSucadyudgamotpAdanaiSaNA zuddhaM labhyate bhaktapAnAdi tatastatra ko doSaH pratyutadIrghakAlamekakSetre vasatAM sUtrArthAdayaH prabhUtA bhavanti, tathA 'sunnatti' yadyupakaraNaMna kenApi hriyate tataH zUnyAyAM vasatau kriyamANAyAM ko doSaH / athotsaGghaTanenopahanyate tacca cittasyIpadhiH ka upaghAtaH / athAkappiyatti akalpiko nAmAgItArthaH tadviSayaM brUte ! yathA akalpikena prathamazaikSakarUpeNa zuddhamajJAtoJchaM vastrapAtrAdyAnItaM kiM na bhujyate / tasyAjJAtIJchatayA vizeSataH paribhogArhatvAt / saMbhIe iti tathA saMbhAMge brUte / yathA sarve paJcamahAvratadhAriNaH sAdhavaH saMbhogikA eva yuktA nA saMbhogikAH iti / / sAmpratamakalpikoveti vivRNoti [ bhA. 870 ] kiMvA akappieNaM gahiyaM phAsUyaM tu hoi u abhojaM / annA ucchaM ko vA hoi guNo kappie gahie / / vR- kiM vA kaeNna vA kAraNena akalpikena agItArthena gRhItaM prAsukamajJAtoJchamapi abhojyamaparibhoktavyaM bhavati / ko vA kalpikena / atragAthAyAM saptamI tRtIyArthe gRhIto guNo bhavati naiva kazcit ubhayatrApi zuddhatvAvizeSAt / adhunA saMbhIe iti vyAkhyAnayati [ bhA. 871] paJcamahavvayadhArI samaNA savvaMvi kiM na bhuMjaMti ! iyacaraNavitahavAdI, etto vocchaM gatIsuMtu / / vR- paJcamahAvratadhAriNaH sarve zramaNAH kiM naikatra bhuJjate kinnAvizeSeNa sarve saMbhogikA bhavanti yenaike sAMbhogikAH kriyante ke iti / ityevamuktena prakAreNa yathA ahAcchando anAlocitaguNadoSazcaraNe caraNaviSaye vitathavAdI ataUrdhvaM tu gatiSu vitathavAdinaM vakSyAmi / / yathA pratijJAtameva karoti. khettaM gato ya aDaviM ekko saMcikkhae tahiM ceva / titthagarotti ya pivaro, khettaM puna bhAvato siddhI / / [bhA. 872 ] vR- sa yathAcchandI gatiSu viSaye evaM prarUpaNAM karoti ego gAhavatI, tassa tinni puttA, te savve khettakammIvajIviNAM / piyareNa khittakamme niyojitA / tatthego khettaMkampaM jahAnattaMkarei / ego aDavi gatI desaM deseNaM hiMDai ityarthaH / ego jimittA jimittA devakulAlAdisu acchati / kAlAMtareNa tesiM piyAmato / tehiMdavvaMpitisaMtiyaM kAuM savvaM sammaM virikkaM / evaM tesiM jaM egena uvajjiyaM taM savvesiM sAmaNaM jAyaM / evaM amhaM piyA titthayaro tassavvayovadeseNaM savve samaNA kAyakilesaM kuvrvvati / amhe na karemo / jaMtubhehiM kayaM taM sAmanaM jahA tuSbhe devalogaM sukulapavvAyAtiM vA siddhiM vA gacchaha tahA amhe vigacchi Page #282 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 281 uddezaka : 1, mUlaM :30. [bhA. 872] ssaamo|ess gAthA bhAvArthaH / akSarayojanAtviyam-ekaputraH kSatraMgataH, eko'TavI dezAntareSuparibhrama tItyarthaH / apara ekastatraiva saMtiSThati pitaricamRtedhanaM sarveSAmapi samAnaM evamatrApi pitApitRsthAnIyatIrthakaraHkSetrakSetraphalaMdhanaM punarbhAvataH paramArthataH siddhistAMyUvamiva yuSmadupArjananavayamapigamiSyAmaH uktA gatiSvapiyathAcchandasya vitathaprarUpaNA |smprtitpaaN yathAcchandAnAmevaMvadatAMdoSamupadarzayati[bhA.873] jinavayaNasavvasAraM mUlaMsaMsAgdukkhamokkhassa | saMmattaM mailettAtedoggai vaDagA hoti / / . vR-te yathAcchandAzcaraNeSu gatiSu caivaM bruvANAH samyaktvaM samyagdarzanaM kathaM bhUtamityAha-jinAnAM sarvajJAnAM vacanaM jinavacanaM dvAdazAGgaM tasya sAraM pradhAnaM pradhAnatAcAsya tadantareNa zrutasya paThitasyApyazrutatvAt |punH kiMviziSTamityAhamUlaMprathamaMkAraNasaMsAraduHkhamokSasyasamastasAMsArikaduHkhavimokSasya tadevaMbhUtaMsamyaktvaMmalinayitvAAtmanodurgativardhakA bhavanti |durgtistessaamevvdtaaNphlmitibhaavH iha pUrvamutsave'nutsavevA gRhNANasya pArzvasthasya prAyazcittamuktaM / tatra utsavaprarUpaNArthamAhabhA.874] sakkamahAdIyA puna pAsatthe UsavA muNeyavvA / ahachaMde Usavvopuna, jIeparisAekahei / / vR- pArzvasthe pArzvasthasya utsavA jJAtavyAH zakramahAdayaH indramahAdayaH / AdizabdAt skandarudramahAdiparigrahaH yathAcchandasva punarutsavoyasyAH parpadaHpurato yathAcchandaH svacchandavikalpitaM prarUpayatisAparSatjJAtavyAH |tdpic utsavabhUtAyAMparSadisvakIyakumataprarUpaNaMcaturmAsaSaNmAsavarSeSu kadAcidvA karoti / abhIkSNaM vA tataH eteSu sthAneSuvaktavyaM tacca pArzvasthAnamAnusAreNajJeyamata Aha[bhA.875] "jaulahuutaha lahugA, caugurUtahiM ThANejehiM / ThANecaugurugA,chammAsetatthaujjAne / / |bhA.876] jehiyaMpuna chammAsA, tahiMccheyaM ThANae mUlaM / pAsatthe jahabhaNiyaM, ahacchaMde vivaDhiyaMjANe / / vR-yatrapArzvasthasya mAsalaghuprAyazcittamuktaMtatrayathAcchandasi catvAro laghukAH yatrasthAnacatvAro laghukAH tatrasthAne catvAroguravaH yitracatvAroguvaH / yatracatvArogurukAstatraSaNmAsAngurUna jaaniihi| yatra punaH SaNmAsAH tatra jJAtavyaH cchedaH, cchedasthAne ca mUlaM, / tadyathA-yadyutsavAbhAve kadAcita kathayatitazcatvAro laghukA mAsA athAbhIkSNaMkathayati / tatazcatvAro gurukAH, athotsave kadAcitbrUte tatazcatvAro gurukAH, / abhIkSNakathane SaNmAsA guravaH, caturAMmAsAna yAvatkadAcita kathane catvArogurukAH SaNmAsAn yAvatkadAcitakathana SaNmAsA guravaH varSayAvat kadAcit kathaneccheda, caturomAsAn yAvat abhIkSNa kathana SaNmAsAguravaH paNmAsAn yAvat abhIkSNakathane cchedaH / varSa yAvadabhIkSNakadhane mUlaM / atrotsavAnutsavavizeSarahitatayA sAmAnyato'bhidhAnaM uktamoghena prAyazcittam, adhunA vibhAgata ucyate / caturo mAsAn yAvatkadAcit utsavAbhAve prApaNAyAM catvAro laghumAsAH, SaNmAsAnyAvatcatvAroguravaH, varSaM yAvatpaNmAsA guravaH |vrss yAvadevaM prruupnnaayaaNcchedH,| caturo mAsAna yAvadutsavekadAvitprarUpaNAyAM catvAro mAsA guravaH / paNmAsAn yAvadevaM prarUpaNAyAM SaNmAsA guravaH, varSaM yAvattathA prarUpaNAyAMcchedaH / tathA caturomAsAnyAvadutsave abhIkSNaM prarUpaNAyAM caturgurukacchedaH SaNmAsAnyAvadevaM prarUpaNAyAMSaTgurukaH / varSaM yAvadevaM prarUpaNAyAMmUlamiti, etadeva Page #283 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 282 vyavahAra - chaMdasUtram-1-1/30 sAmAnyataH prAha-pAsatthetyAdi, pArzvasthe yatra sthAne yad bhaNitaM prAyazcittaM tasmin sthAne yathAcchande vivarddhitaM vizeSeNavarddhitaMjAnIhi |tcctthaivaanntrmupdrshitN,krmaadvivrdhitNjaaniihiiticet ucyateprasiddhasevanAt kuprarUpaNAyA bahudoSatvAdihapArzvasthatvaM trayANAmapi sambhavati / tadyathA bhikSArgaNAvacchedina AcAryasya ca, yathAcchandatvaM punarbhikSAva tataH pArthasthaviSayaM sUtraM trisUtrAtmakaM yathAcchandaviSayaM tvekasvarUpamiti / / samprati kuzIlAdInAMprAyazcittavidhimatidezata Aha[bhA.877] pAsatye ArovaNa ohavibhAgena vaNiyA puTavaM / sAceva niravasesAkuzIlamAdINa nAyavvA / / vR- yaiva pUrva pArzvasthe prAyazcittasyaudhena vibhAgena cAropaNApradAnamupavarNitA saivaniravazeSA oghena vibhAgenacajJAtavyA, yatratuvizeSaH satatravakSyate, gataMyathAcchandaH sUtramidAnI kuzIlasUtraMvaktavyaM, tacca prAgbadbhAvanIyam adhunA kuzIla prarUpaNAmAha[bhA.878] eto tivihakusIlaMtamahaM vocchAmi ahAnupuvvIe / daMsaNanANacarita tiviha kusIlo muneyavyo / / vR. ito yathAcchandaH prarUpaNAnantaraM trividhaM kuzIlamahamAnupUrvyA vakSyAmi / yathA pratijJAtameva karoti, daMsaNetyAdi trividhaH kuzIlA jJAtavyaH / tadyathA-darzane jJAne cAritre ca / etadeva vyAcikhyAsuridamAha[bhA.879] nANe nANAyAraM jou virAheikAlamAdIyaM / dasaNedaMsaNAyAraMcaraNakusIlo imohoi / / vR-yojJAnAcArakAlAdikaMkAlevinae ityAdimpavirAdhayatisajJAne jJAnakuzIla ucyate / yastu darzanAcAraMniHzaGkitatvAdikaM virAdhayatisa darzana darzanakuzIlaH / caraNakuzIlo'yaM vakSyamANasvarUpo bhavatitamevAha[bhA.880 kouya bhUtikammepasiNApasiNenimittamAjIvI / kakkakuruyAya lakkhaNamuvajIvati vijamaMtAdI / / vR-kautukaM nAmaAzcaryaM yathAmAyAkArako mukhegolakAna prakSipyakarNena niSkAzayati, |naashikyaa vA tathA mukhAdagniM niSkAzayatItyAdi / athavA parepAM saubhAgyAdinimittaM yatsnapanAdi kriyate / etat kautukaM / uktaM ca-'sohagAdinimittaM paresi NhavaNAdi kougaMbhaNiyamiti,' evaMbhUtAni kautukAni tathA bhUtikarmanAma yajjvaritAdInAmabhimantritena kSAraNa rakSAkaraNaM, 'jariyAdibhUtidANaM bhUtIkammaviNidiTTamiti' vacanAtpraznApraznaM nAma yatsvapnavidyAdibhiH ziSTasyAnyebhyaHkathanam / uktaM ca suviNagavijA kahiyaM AyaM khaNighaMTiyAdi kahiyaMvA / jaMsIsai anesiMpasiNApasiNaM havai eyaM / / nimittamatItAdibhAvakathanaM / tathA AjIvo nAma AjIvi(va)kaH / sa ca jAtyAdibhedataH saptaprakArAH tAn, tathA kalko nAma prasUtyAdipUrogeSukSArapAtanamathavAtmanaH zarIrasya dezataH sarvatovA lodhrAdibhiruddhartanaM, tathA kuru(ra)kA dezataH sarvato vA zarIrasya prakSAlanaM, lakSaNaM puruSalakSaNAdi, tathA sasAdhanAvidyAasAdhanomantraH |ydivaaysyaadhisstthaatrii devatAsA vidyAyasyapuruSa:samaMtraH AdizabdAta mUlakarmacUrNAdiparigrahaH / tatramUla karmanAmapuruSadveSiNyAH satyAapuruSadveSiNIkaraNamapuruSadveSiNyAH . Page #284 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 1,mUla:30. [bhA. 880] 283 satyAH puruSadveSiNIkaraNaM, garbhotpATanaMgarbhapAtanamityAdicUrNayogAdayazcapratItAH / etAniyaupajIvati sacaraNakuzIlaH / sampratyAjIvaM vyAkhyAnayatibhA.881) jAti kule gaNeyAkamme sippe tave sue ceva / sattavihaM AjIvaM uvajIvati jo kusIlo u / / vR-jAtitikI, kulaM paitRkaM, gaNo mallagaNAdiH / karma anAcAryakamAcAryopadezajaM zilpaM,tapaH zrute pratIte / evaM saptavidhamAjIvaM ya upajIvati jIvanArthamAzrayati, tadyathA-jAtiM kulaM cAtmIyaM lokebhyaH kathayati yena jAtipUjyatayA kulapUjyatayA vA bhaktapAnAdikaM prabhUtaM labheyamiti / anayaiva buddhayAmallagaNAdibhyogaNebhyovAgaNavidyAkuzalatvaMkarmazilpakuzalebhyaHkarmazilpakauzalaMkathayatitapasA upajIvanA tapaH kRtvA kSapako'hamiti janebhyaH kathamati zrutopajIvanA, bahuzrota'hamiti sa kuzIla iti sAmpratameteSukautukAdiSuprAyazcittamAha[bhA.882] bhUtIkamme lahuo lahu gurunimittasesae imaMtu / ___ lahugAya sayaMkaraNeparakaraNe hotanugdhAyA / / vR-bhUtikarmakaraNe prAyazcittaM mAsalaghu atItanimittakathana catvAro laghumAsAH / vartamAnanimittakathane catvArogurumAsAH,zeSakekautukAdau idaMprAyazcitaM-svayaM kautukaadikrnnectvaarolghukaaH| paraiH kAraNebhavanti catvAro'nuddhAtA guravomAsA, mUlakarmakaraNe mUlamitigataMkuzIlasUtramidAnImavasantrasUtraM vaktavyaM / tacca prAgvadbhAvanIyam / sampratyavasannaprarUpaNAmAha[bhA.883] duviho khaluosanno dese savve yahoinAyavyo / desosanno tahiyaM AvAsAIimo hoi / / vR- avasannaH khalu bhavati dvividho jJAtavyastadyathA-dezadezataH, sarvasmin sarvatastatra dezAvasanna AvazyakAdyadhikRtyAyaM vakSyamANobhavati / tamevAha[bhA.884] AvassagasajjhAepaDilehaNajjhANabhikkhabhattaThe / Agamane niggamane ThANe ya nisIyaNatuyaTTe / / vR- AvazyakAdiSvavasIdan dezato'vasanna ityodyato gAthAkSarayojanA, bhAvArthastvavam - 'AvazyakamanayitakAlaM karoti, yadi vA hInaM hInakAryotsargAdikaraNAt atiriktaM vA anuprekSArthamadhikatarakAyotsargakaraNAta athavA yadevasike Avazyaka kartavyaMtata rAtrikekaroti, rAtrike kartavyaM daivasike / tathA svAdhyAyaM sUtrapauruSIlakSaNaM arthapauruSIlakSaNaM vA kurudhvamiti guruNokte gurusaMmukhIbhUya kiJcidaniSThaMjalpitvA avipriyeNa karotina karoti vA, sarvathA viparItaM vA karoti, / kAlikamutkAlikavelAyAmutkAlikaM vA kAlavelAyAM, pratilekhanAmapi vastrAdInAmAvartanAdibhirUnAmatiriktAM vA viparItAM vA doSairvA saMsaktAM karoti / tathA dhyAnaM dharmadhyAnaM zukladhyAnaM vA yathAkAlanadhyAyatitathA bhikSAMna hiNDate, |gurunnaavaa bhikSAMniyuktogurusammukhaM kiJcidaniSTaMjalpitvA hiNDate,tathA bhaktArthabhaktaviSayaMprayojanaMsamyagna karoti, kimuktaMbhavatinamaNDalyAM samuddizati, kAkazRgAlAdibhakSitaM vA karoti, anye tu vyAcakSate, / abhattaThatti abhaktArthagrahaNaM sakalapratyAkhyAnopalakSaNaMtatrAyamarthaH pratyAkhyAnaMnakaroti |gurunnaa vA bhaNito gurusammukhaM kiJcidaniSTa-muktvA karoti, / AgamananaiSedhikI na karoti nirgamane AvazyakI, sthAne UrdhvasthAne niSadane upavezane Page #285 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 284 vyavahAra - chedasUtram-1-1/30 tvagvarttana zayane eteSu kriyamANeSuna pratyupekSaNaM karoti, nApi pramArjanaM karotivA pratyupekSaNapramArjana doSadRSTe vAkaroti, sAmpratamAvazyakadvAraM vyAkhyAnayati[bhA.885] AvassayaM aniyayaMkareihInAtirittavivarIyaM / guruvayaNeNaniyoge, valAiINamA uosannI / / vR-AvazyakamaniyatamaniyatakAlaMyadivAhInamathavAtiriktaviparItaMvAkaroti, gururAcAryastasya vacanaMguruvacanaM tena niyogovyApAraNaMtasmin satisaMmukho valati / kimuktaMbhavati? guruNA bhikSAdiSu niyuktaH san gurusammukhameva kiJcidaniSTaM bhASamANo valate, na guruvacastathaivAnutiSThati / eSa dezato'vapannaH atra prAyazcittavidhiH pArzvasthasyevAnusaraNIyaH / yaduktaM 'gurusammukho valate' ititatsavizeSa vivRNoti / [bhA.886) jaha ubailo balavaMbhaMjatisamilaM tusoviemeva / guruvayaNaM akarato valAi kuNatI ca ussoDhuM / / vR-yathA balavAn valIvardaHpreritaHsanduHzIlatayA saMmukhaMvyAvartamAnaH samilA bhanakti / evameva anenaiva prakAraNa so'pyavasanno guruvacanamakurvan sammukho valatena punaH karoti, tataH kAryakaro vA utsAhya utzabdo'traniSedhArthe asoDhA ityarthaH / kimuktaMbhavati? gurusaMmukhaMkiJcidaniSTamuktvArupan karotIti ukto dezato'vasannaH / sarvato'vasannamAha[bhA.887] uubaddhapIDhaphalagaM osannaM saMjayaM viyANAhi / ThavayigaraiyagabhAi emeyApaDivattito / / vR- yaH pakSasyAbhyantare pIDhaphalakAdInAM bandhanAni muktvA pratyupekSaNAM na karoti yo vA nityAvastRtsaMstArakaH so'vaddhapIThaphalakaH taMsaMyataMsarvato'vasannaM vijAnIhi / tathAyaHsthApitakabhojI sthApanAdoSaduSTaprAbhRtikA bhAMjI racitakaM nAma kAzyapAtrAdiSupaTAdiSu vA yadazanAdideyabuddhayA vaiviktyena sthApitaM tadbhuDkaityevaM zIlo racitakabhojI, tamapi sarvato'vasannaM jAnIhi / evamamunA prakAreNa etAH sarvato'vasannaviSaye pratipattayoveditavyAH / / adhunA prAyazcittavidhimAhabhA.888] sAmAyArI vitahaM osannI jaMca pAvae jattha / saMsatoca alaMdo naDarUvI elagoceva / / vR-sAmAcArIjJAnAdisAmAcArI kAlevinae' ityAdi rUpAMvadivAsUtramaNDalyartha maNDalyAdigatAM sAmAcArI vitathAMkurvan yathAsthAne yatprAyazcittaM prApnoti, tatratasyasvasthAnaniSpannaMprAyazcittamiti gatamavasannasUtram / samprati saMsaktasUtraM vaktavyaM, tacca prAgvatparibhAvanIyam / adhunA saMsaktaparUpaNAmAha-saMsattova' ityAdisaMsakto'liMdaiva naTa iva bahurUpI naTarUpIeDakaivacajJAtavya itishessH| etadeva vyAcikhyAsurAha[bhA.889] gobhattAlaMdoviva bahurUvanaDovva elagoceva / saMsattoso duvihI asaMkiliTTova iyarIvA / / vR- gobhaktayukto'lindo gobhaktAlinda iva / kimuktaM bhavati ? / yathA alinde gobhaktaM kukkusAodanabhissaTA avazrAvaNamityAdi pUrvamekatvamilitaM bhavatIti saMsakta ucyate / evaM yaH pArzvasthAdiSu militaH pArzvasthasadRzobhavati saMvineSu militaH saMvignasadRzaH sa saMsakta iti / yathAvA Page #286 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 1, mUlaM:30, [bhA. 889] 285 naTo raGgabhUmau praviSTaH kathAnusAratastattadrUpaM karoti evaM bahurUpanaTa iva so'pi pArzvasthAdi militaH pArzvasthAdirUpaM bhajate, saMvignamilitaH saMvignarUpamiti / yadi vA yathA eDako lAkSArase nimanaH san lohitavarNobhavati, gulikAkuNDe nimagnaH sannIlavarNaityAdievaM pArzvasthAdi saMsargataH pArzvasthAdiH / sa dvidhA, tadyathA-asaMkliSTa itarazcasaMkliSTaH / tatrAsaMkliSTamAha[bhA.890] pAsattha ahAcchaMdo kusIla usannameva saMsatto / piyadhammopiyadhamme suceva iNamo usaMsatto / / vR-pArthasthe militaH pArzvasthaH yathAcchandeyathAcchandaH kuzIlakuzIlaH avasanne avasannaH saMsakte saMsaktaH / tathA priyadharmasu militaH priyadharmA eSa saMsakto'saMkliSTo jJAtavyaH,saMkliSTamAha[bhA.891] paMcAsavappavatto jo khalu tihigArahiM paDibaddho ! itthigirisaMkiliTI saMpatto sounAyavyo / / vR-yaH khalu paJcasu AzraveSu hiMsAdiSu pravRttaH / tathApi tribhigauravairRddhirasasAtalakSaNaiH pratibaddhaH tathA strISu gRhISu ca pratibaddhaH sa saMkliSTaH sa saMsakto jJAtavyaH / asya cAsaMkliSTasya prAyazcittavidhirdezataH pArzvasthasyeva veditavyaH / mU. (31) bhikkhU ya gaNAo avakkarama para pAsaMDapaDimaM upasaMpaJjittANaM viharijA, seya icchekhA doccaM pi tameva uvasaMpajittANaM viharitae nasthiNaM tassa tappaiyaM kai chede vA parihAre vA nannantha egAe aaloynnaae"| vR-bhikkhUya gaNAto avakkametyAdiathAsyasUtrasya kaH sambandhaityata Aha{bhA.892 desena avakaMtA svvennNcevbhaavliNgaao| iti samuditA usuttA iNamannaMdavyato vigate / / vR- dravyaliGgamadhikRtya dezenApakrAntAbhAvaliGgato bhAvaliGgamadhikRtya sarveNa sarvAtmanApakrAntAH pArzvasthAdaya iti / evamathAnyanantarasUtrANisamuditAnisamyakpratipAditAni, idAnImadhikRtyamanyatsUtraM dravyato dravyaliGgena vigate viyukte dravyaliGgaviyuktaviSayamiti bhAvaH / anena sambandhenAyAtasyAsya vyAkhyA-bhikSuH prAguktazabdArthazcazabdo'nuktasamuccavArthaH / sacaitatsamuccinotirAgadveSAdinAkAraNena gaNAdapakramya nirgatva parapAkhaNDapratimAM parapApaNDaliGgamupasampadya viharet / vihatya ca kAraNe samApte dvitIyamapi vAraM tameva gaNamupasampadya vihartumicchet / tasya tathopasampadyamAnasya nAsti kazcit cchedo vA parihAro vA upalakSaNametat / anyadapi prAyazcittaM na kimapyasti kAraNataH paraliGgapratipattaH pratipattAvapisamyaga yatanAkaraNAta kiMsarvathA na kimapinetyAha-nAnyatraekAyA AlocanikAyAH anyatrazabdaH parivarjanArthoyathAbhImArjunAbhyAmanyatra sarveyoddhAraityAditato'yamarthaH / ekAmAlocanAM muktvA AlocanA punarbhavatyevetibhAvaH; eSa sUtrasaMkSepArthaH / adhunA niyuktibhASyavistara:[bhA.893] kaMdappe paraliMge,mUlaM gurugA yagamalapakkhammi / suttaMtubhicchugAdI kAlakhevo va gamanaM vA / / vR- yadi kaMdakandarpataH AhAragRDyAdi karaNatA lakSaNataH paraliGgaM karoti / tatastasminnaparaliGge kRte tasya prAyazcittaM mUlaM atha guruDapAkSikaM garuDAdirUpaM paraliGgaM karoti, / tadAzcatvAro gurukAH / . cazabdasaMyatIprAvaraNApicatvAro gurukAityAdisaMsUcanArthaH atrapara Aha-nanusUtraniryuktyoranupapattiH Page #287 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 286 vyavahAra - chedasUtram - 1- 1/31 tathA hi sUtreNa paraliGgakaraNamanujJAtaM prAyazcittAdAnAt niyuktikRtA tat vAritaM prAyazcittapradAnAt / naiSa doSo'bhiprAyA parijJAnAt niryuktikRtA hi kandarpataH paraliGgakaraNe prAyazcittamuktaM / sUtraM punaH kathamapi rAjJi pradviSTaM yAvatsArtho labhyate, tAvatkAlakSepaH kriyatAmiti hetorvA zabdo na kevalaM vikalpArtho'nuktasamuccayArthaH sa caitat samuccinoti / na zakyate sahasA viSayaparityAgaH kartumitiyAvat prajJApanAkriyate gamaNaM veti gamanaM vA'zivAdi kAraNato anAryadezamadhyena samupasthitaM tata etaiH kAraNairyasya rAjJo ye pUjyA bhikSukAdayaH bhikSukAH / zauddhodanIyAH / AdizabdAtparibrAjakapaeDarAgAdiparigrahaH / talliGgaM gRhNIyAdityetadviparyamato na kazciddoSaH / enAmeva gAthAM bhASyakRd vyAkhyAnayati[bhA. 894 ] khaMdhe duvAra saMjai garuDaddhaM seya paTTaliMgaduve | lahuolahuolahuyA tisu cauguru dosu mUlaMtu / / 2 vR- iha pUrvArdhottarArdhapadAnAM yathAsaMkhyena yojanA / sA caivaM yadi kandarpato vastraM gRhastha iva skandhe karoti tadA tasya prAyazcittaM laghuko mAsaH duvAreti gopucchikaM karoti tadApi laghuko mAsaH, saMyatIprAvaraNakaraNe catvAro laghumAsAH / garuDAdiparaliGgakaraNe catvAro gurukAH / addhaMseti ardhamaMse skandhe digambara iva yadi vastrasya karoti tadApi catvAro gurukAH, / 'paTTatti yadi gRhastha iva kaTipaTTakaM badhnAti tadApi catvAro gurukAH, / liMgaduve iti liGgadvikaM gRhiliGgaM parapASaeDaliGgaM ca tasmin gRhi liGge pArapAkhaNDaliGge ca kandarpataH parigRhyamANe pratyekaM prAyazcittaM mUlam / samprati kAlakkhevo gamanaM vA ityetadvyAkhyAnArthamAha[bhA. 895 ] asivAdikAraNehiM rAyaTuDevi hojja paraliMgaM / kAlakkhevanimittaM paNavaNaDDAvagamaNaTTA / / vR- azivaM devatAkRta upadravaH, AdizabdAdavamaudaryAdi parigrahasteSu azivAdiSu kAraNeSu gAthAyAM tRtIyA saptamyarthe prAkRtatvAt tathAdveSaNaM dviSTaM rAjJidviSTaM rAjadviSTaM rAjJaH pradveSa ityarthaH / tasmin vA sati paraliGgagrAhyaMbhavet / kimarthamiti cedata Aha kAletyAdi yAvatsArtho labhyate tAvat khalu paraliGgagrahaNena kAlakSepaH kriyatAmityevaM kAlakSepanimittamathavA na zakyaH khalusahasA viSayaH parityaktu miti yAvadrAjJaH prajJApanA kriyate tAvadgrAhyaM paraliGgamitiprajJApanArthaM yadi azivAdikAraNeSu samupasthiteSvanAryadizamadhye gamanamupajAtaM taccAnAryadezamadhyena gamanaM na paraliGgagrahaNamRte zakyate kartumiti gamanArthaM vA paraliGgagrahaNAM atha kasya paraliGgagrAhyamityAzaGkaya bhikkhugAdI ityetadvayAkhyAnayati / jaMjarasa acciyaM tassa pUyaNijjaM tamAssiyA liMgaM / [ bhA. 896 ] khIrAdiladdhijuttA garmati taM channasAmatthA / / - yat bhikSukAdigataM liGgaM yasya rAjJo'rcitaM bhAvektapratyayo mAnya mityarthaH / tatrArcitamapi nAvazyaM kasyApyanatikramaNIyaM bhavati tato'natikramaNIyatA pratipAdanArthamAha- tasya rAjJo yatpUjanIyaM anatikramaNIyaM talliGgamAzritAstalliGgaM pratipannAH channasAmarthyAH paraliGgagrahaNenAcchAditasvarUpAH taM rAjAnaM gamayanti upazamayaMti / kIdRzA upazamayantItyata Aha-kSIrAdilabdhiyuktAH kSIrAzravalabdhisampannAH / AdizabdAd vidyAmantrayogAdi vazIkaraNakuzalA iti parigrahaH / / [ bhA. 897 ] kalAsu savvAsu savittharAsu AgADha paNahesu ya saMthavesu / jo jatthasattotamanupavirase, avvAhato tassa sa eva paMthA / / Page #288 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 1, mUlaM : 31. [bhA. 897 ] 287 vR- kalAdvAsaptatisaMkhyA lokaprasiddhA tAsu kalAsu sarvAsvapi savistarAsu AgADhaprazreSu cAtyantadurbhedaprazneSu paricayeSu satsu yorAjA yatra kalAdivizeSesakta AsaktI bhavati / kimuktaM bhavati ? yasya rAjJo yasmin kalAdivizeSe atyantamabhiSGgo bhavati tamanupravezayeyustaM samyak jJAtvA rAjJaH purataH pravedayeyuH pravedayantazcarAjAnamupazamayanti / yata eSa tasya rAjJa upazamane avyAhataH svaparA virodhIpanthAmArgaupAyaH / tatra yadItthamupazAnto bhavati tadA samIcInamatha nopazAntastata eva kalAdivizeSe tAvatprarUpayantiyAvatsArtho labhyate, sArthe ca labdhe nirgacchanti / tathA cAhaanuvasamaMte nigama liMgavivegena hoi AgADhe / desaMtarasaMkamaNaM bhikkhugAdI kuliMgeNaM / / [bhA. 898 ] vR- anupazamayati upazamamakurvati rAjJi nirgamo bhavati / kathamityAha - liGgavivekena liGgaparityAgena gRhasthaliGgenetyarthaH / atha tathApi na muJcati gADhakopAvezAt, tata Aha AgADhaM atyantaprakopato gADhamamokSaNe bhikSukAdiliGgena dezAntara saMkramaNaM kartavyam / azivAdI vA kAraNe samupasthite dezAntaragamanaM kila kartavyam / tatra tatra yena pathA gantavyaM sa kIdRgityAha [bhA. 899 ] AyariyasaMkamaNe pariharati diTThami jAva paDivatti / asatIe pavisaNaM bhUmiryami gahiyaMmi jA jayaNA / / vR- Aryena dezena saMkramaNaM tasmin svaliGgena gantavyamiti vAkyazeSaH / AryasaMkramaNagrahaNato bhaGgacatuSTayaM sUcitaM / tadyathA Aryadeza Aryadezamadhyena gamanamityeko bhaMgaH, Aryadeze anAryadeza madhyeneti dvitIyaH, anAryadeze Aryadezamadhyeneti tRtIyaH, anAryadeze anAryadeza madhyeneti caturthaH, tatra prathama bhaMge ardha SaD viMzati janapada madhye, dvitIya bhaMge Aryadeze mAlava nAmaka mleccha deza madhyena, tRtIya bhaMge yathA kuDukaviSaye AryaviSayamadhyena, caturthabhaGge pArasIkadeze anArya dezamadhyena / iha prathamabhaGge'zivAdikAraNopasthitau svaliGgena gantavyam / dvitIya tRtIya caturthabhaGge tu paraliGgena, tatra rAjJi pradviSTe azivAdikAraNe vA bhikSukAdiliGgena gacchan ugamAdIn doSAn teSAM ca liGginAmAzrayasthAnAni pariharati / tathA gacchan yadi kenApi kvApi grAma nagarAdau dRSTo bhavet tarhi dRSTe sati tena yA kAcanAdhikRtaliGgAnuzAsanapratipatti sAmAcArI karttavyA / kimuktaM bhavati ? tatsAmAcAryavartitavyamiti / atha tadAzrayasthAnaparihAreNa samudAnaM na labhyate tato asati avidyamAne samudAne pravezanaM tadAzrayasthAnapravezanaM kartavyam / tatra yadi teSAM pratyayotpAdanArthaM buddhapratimA stUpAni vA vandanIyAni bhavanti / tadA jinapratimAM manasi sampradhArya banditavyAni | bhikSAyAM ca svayaM gntvym| atha bhikSA na labhyate, tato bhikSukaiH sahabhoktavyam / tatra yadi pudgalaM kandrAdikaM vA patati tadA zarIrasyed mamAmayakArakaM vaidyena nivAritamiti pratiSedhayet / atha kathamapi anAbhogatastadroSabhayato vA gRhItaM bhavettadA tasmin gRhIte yA yatanA sA kartavyA / kimuktaM bhavati alpasAgArikaMkathamapyapasArya vidhinA pariSThApayet / eSa gAthAsaMkSepArthaH / sAmpratamenAmeva gAthAM vivRNoti [ bhA. 900 ] Ayariya desA yariya liMgasaMkamI ettha hoi caubhaMgo / bitiya caramesu annaM asivAdi gato kare annaM / / vR- azivAdiSu kAraNeSu samupasthiteSu Aryadeze Aryadezamadhyena liGgena svaliMgena saMkramo bhavati, / vanmadhyena yatra ca gantavyaM tayorubhayorapi dezayorAryatvAt atra ca prAguktaprakAreNa caturbhaGgI gAthAyAM Page #289 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 288 vyavahAra -chedasUtram-1-1/31 puMstvanirdezaH prAkRtatvAttatra dvitIyatRtIyacarameSubhaGgayuazivAdigataH san anyatgRhasthaliGgaM yadivA yasya dezasya madhyana yatra vA deze gantavyaM tatra yaM'tiprasiddhAbhikSukAdayastalliGgaM karoti samprati pariharatItiyaduktaM tadvyAkhyAnayati[bhA.901] pariharai ugagamAdI vihAraThANAya tesiliMgINaM / apuvvesA gamito Avariyatte taroimaMtu / / vR-pariharati udgamAdIn doSAn / tathA teSAM liGginAM yAni vihArasthAnAni tAni ca pariharati / tatra apUrveSusthAneSu gataH san yadi yalliGgaM gRhItaM tadAgameSu kuzalo bhavati tadA mA kenApi liGgaviDambaka itijJAtvA pragrahya itiAcAryatvamAcAryakaM tadgraMthavyAkhyAtRtvaM karoti, athetarasteSAmAgameSva kuzalla stataH sa idaM karoti, tadevAha - |bhA.902) monena jaMca gahiyaM tukukkuDaM ubhayao vi aviruddhaM / paccayahe upaNAmI, jina paDimAumaNe kuNati / / vR- maunena yAksaMyamalakSaNena kriyAM karoti, maunavratitvamalambate ityarthaH / yam viziSTasampradAyAdgRhItuMkukuTaMvidyAdinA daMbhaprayogalakSaNaMubhayato'piubhayeSAmApe sAdhucaryAya steSAM ca liGginAmaviruddhaM tatkaroti, / tathA samudAnAsaMbhave teSAmAzrayeSu gatasya satasteSAM pratyayahetoH pratyayotpAdanArthaM buddhapratimAnAM stUpAnAM vA pramANe karaNIyatayopasthite jinapratimA manasi karoti / kimuktaM bhavati? jinapratimA manasi kRtya teSAM praNAmakaroti / / / [bhA.903) bhAveti piMDavAtittanena ghettuMca davai apatte / kaMdAdi puggalANaya AkAragaMeyapaDiseho / / vR- tathA AtmAnaM janebhyaH piNDapAtitvena bhAvayati, tato bhikSA paribhramaNena jIvati athAvamaudaryadoSataH paripUrNo na bhavati, tato dAnazAlAyAM bhikSukAdibhiH saha paGktyA samupavizati / tataH paripATyA pariveSaNe jAte sati-apatte iti atra prAkRtatvAt yakAralopaH / ayaMpAtre tadgRhItvA anyatra vivikte pradeze samuddizati / athAnyatra gatvA samuddezakaraNe teSAM kAcit zaGkA saMbhAvyate / tato bhikSukAdibhiH eva saha paGktyopaviSTaH san samuddizati / tatra yadi sacittaM kandAdipugalaM vA mAMsAparaparyAyaM pariveSakaH pariveSayati / tadA mamedamakArakaM vaidyena pratiSiddhamitivadatAteSAM kandAdInAM pudgalasya ca pratiSedhaH kartavyaH / atraiva pudgala viSayepavAdamIha[bhA.904] bitiyapayaM tugilANo nivikhava caMkamaNAdikuNamANo / loyaM vA kuNamANo kitikammaMvAsarIrAdI / / vR-dvitIyapadamapavAdapadaMyadibhANDamAtrIpakaraNAnAMnikSepamuphlakSaNametat / AdAnapratyupekSaNAdika cakurvantathAcaGkramaNAdidizabdAdutthAnAdiparigrahaHkurvanyadivAlocakurvan athavAkRtikarmazarIrAde: kurvan yadi glAno bhavati tadopajIvyaM pudgalamiti | prastutamanusandhAnamAha[bhA.905] aha puna rusejA hI to ghetu vigiMcae jahA vihinA / etutahiMjavaNaMkuJjAhI kAraNAgADho / / vR* atha punaH prAguktaprakAreNa kandAdipugalAnAM pratiSedhe kriyamANe ruSyeyuriti saMbhAvyate, tarhigRhNIyAt gRhItvA ca yathAvidhinA yathokte na vidhinA viriMcyAt tat dRSTivaMcanenApasArya Page #290 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 1, mUlaM : 31, [ bhA. 905 ] sUtroktavidhinA pariSThApayet upasaMhAramAha[ bhA. 906 ] iti kAraNesu gahite, paraliMge tIrie tahiM kaje / jayakArI sujjhai viyaDaNAe iyaro samAvaje / / vRM - iti evamukte na prakAreNa kAraNeSva zivAdiSu samupasthiteSu paraliGgeSu tIrite ca samAptiM nIteca kArye taMtra yojayakArI yatanAkArI yathoktarUpAM yatanAM kRtavAn savikaTanayA AlocanAmAtreNa zuddhayati, / yatanayA sarvadoSAmapahRtatvAt / itaronAma yena yatanA na kRtAM sa yat ayattanApratyayaM prAyazcittamApadyate tatasmai dIyate / 289 mU. (32) bhikkhUya gaNAo avakamma ohAvejA se icchekA docaMpi tamevagaNaM uvasaMpacitANaM viharitae natthitara tappaiyaM keicchedevA parihArevA nanatthae gAe sehovaTTAvaNAeH / vR- bhikkhUca gaNAo avakammaM ohAdejjA se icchejjA ityAdi athAsya tutrasya kaH sambandha ucyate[bhA. 907] egayara liMga vijaDhe, iisuttAvaNiyAu je heTA / ubhayajaDhe apamatto AraMbhI hoi suttassa / / vR- yAnyadhastanAni sUtrANi pArzvasthAdigatAni varNitAni tAnyekataraliGga vijaDhe ekataraliGgaparityAge tathAhi pArzvasthAdi sUtrANi bhAvaliGgaparityAgaviSayANi parapASaNDapratimAsUtradravyaliGgaparityAgaviSayamitizabdoM hetau yato'dhastanAni sUtrANyaparaliGgaviSayANi tato'yamanya AraMbhaH sUtrasya bhavatyubhaya jaDhe iti ubhayaliGgaparityAgaviSayaH prastAvAyAtatvAt / evamanena sambandhenAyAtasyAsya vyAkhyA- bhikSurgaNAdapakramya nirgatya avadhAveta vrataparyAyAdavAGmukhI parAGmukho bhUtvA gRhasthaparyAyaM pratigacchet tato bhAvaparAvRtyA saicchet dvitIyamapi vAraMtameva gaNamupasampadya vihartu natthiNamityAdinamiti khalvarthe nipAtAnAmanekArthatvAt nAsti khalu tasya kazcidapi cchedaH parihAro vA / kiM sarvathA na kimapi netyAhaha-nAnyatra ekasyAH zaikSikopasthApanAyAH / kimuktaM bhavatyekA zaikSiko - pasthApanikA bhavati mUlaM bhavatItyarthaH / eSa sUtrasaMkSepArthaH sAmpratametadeva sUtraM vyAcikhyAsurapakramyetyavadhAvediti bhedaparyAyairvyAkhyAnayati [ bhA. 908 | freranaamaNaM nissaraNapalAyaNaMca egaTThA / luTaNa loTTaNa paloTTaNa uThANaM caiva egaTTA / / vR-nirgamanamapakramaNaM nissaraNaM palAyanamityekArthAH / loTanaM luTanaM praloTanamavadhAvanamiti caikArthaH / tatra praloTanamiti luTaviloTane ityasyaiva prapUrvasya paryAyazabdairapyadhikRta zabdArthapratItirupajAyate / tatvabhedaparyAyairvyAkhyeti vacanamapyasti tatastadupanyAsa iti atha kaiH kAraNairavadhAvanaM kuryAdityavadhAnakAraNAnyAha - | bhA. 909 | visa odaeNaM ahigaraNato vacaitIva dukkhase jAe / iha liMgassa vivegaM karejja paJcakakha parokkhaM / / vR- viSayodayena atra viSayaviSayo mohaH parigRhyate / viSayena viSayiNo lakSaNAt / tato'yamarthaH viSayaviSayamohodayena yadi vA kenApi saha adhikaraNabhAvataH kalahabhAvataH athavA duHkhazayyayA caturvidhayA tyAjita iti hetorliGgasya pravrajyAcihnasyarajoharaNasya vivekaM parityAgaM kuryAtkathamityAha / 21 19 Page #291 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 290 vyavahAra - chedasUtram-1- 1/32 sAdhUnAM pratyakSaM parokSaM vA kutra kuryAdityAha[bhA.910] aMto uvassaechaDDuNA ubahigAmapAsevA / biiyaM gilANaloe kiyakammasarIramAdisu / / vR-upAzrayasyAntarmadhyeliMgassachaDDaNAparityAgaH kriyateyadivAbahirupAzrayAt / athavAgrAmamadhye yadi vA grAmasya pArzve Asanapradeze'thavA tatraivAcAryasya samIpe idamavadhAvana-kAle liGgasyojjhanaM apavAdato avadhAvanAbhAve'pi bhavati / tathA cAha-dvitIyapadamapavAdapadaM liGgasyojjhane glAnaloke mlAnajane zarIrAdiSu AdizabdAduccArapariThApanAparigrahasteSu kRtakarmaNi vyApAre tathA glAnasya zarIre vizrAmaNAdikamuccArAdipariSThApanAdikaMkurvan kharaNTanAdibhayAlliGgasya vivikte pradezemocanaM bhavatIti sampratyavadhAvanena liGgasyojjhane vidhivizeSamAha[..:11] uvasAmie pareNa, sayaMva samuvaThieuvaThavaNA / takkhaNA cirakAleNava, diThaMto akkhabhaMgeNa ! / yU-upAzavAntaHprabhRtiSuyeSu sthAnepurajoharaNamuktaMteSusthAneSutebhyaH parasminyAnyasminsthAne upazAmiteparezopazamanItesvayaM vAtathAvidhAnukUlakarmodayataH upazamaMgatetataH punakaraNatayA tatkSaNaM liGgojjhanAnantaraM tatkAlaM cireNa vA dIrghakAlena gurusamIpe samutthite niyamata upasthApanA kartavyA nAnyathA pravezanIyaH / Aha, yaditena na kiJcidapi pratisevitaMtataH kasmAdupasthApyate / atra sUrirAhadRSTAnto'trAkSabhaGgena yathA zakaTasyAkSe bhagne niyamAdanyo'kSaH kriyata evaM sAdhorapi bhAvAkSe bhane punarutthApanArUpobhAvAkSa AdhIyateakSodhU: punarapiparaH prAha[bhA.912] mUlaguNa uttaraguNe asevamANassa tassa atiyAraM / takkhaNauvaTTiyassau kiMkAraNa dijjaemUlaM / / vR- mUlaguNa mUlaguNaviSaye uttaraguNaviSaye kiJcidampatIcAraM tasyApratisevamAnasya kathamapratisevanetyataAha-tatkSaNaMliGgojjhanAnantaraMtatkAlamapunaH karaNatayAsamutthitasyanabhAvAkSobhagna iti / kiM kAraNaM tasmai mUlaM dIyate / upasthApanA kriyatesUrirAha[bhA.913] sevau mAva vayANaM, aiyAraMtahavi deti se mUlaM / vigaDAsavAjalammiu, kahaMtunAvA na voDejA / / vR- vratAnAM prANAtipAtavinivRtyAdInAmatIcAraM sevatAM vA mA vA tathApi se tasyA pravacanopaniSadvedino mUlaM dadati / bhAvato'saMvRtAzravaddhAratayA cAritrabhaGgAt tatraiva prativastUpamayA. bhAvanAmAha / viyaDAsavetyAdivikaTAniatiprakaTAnisthUrANItyarthaH |aashrvaannijlprveshsthaanaani yasyAH sA tathArUpA satI nauH kathaM tujale prakSiptA na nimajjeditibhAvaH |aashrvdvaaraannaamtiprkttaanaaN bhAvAdevaM sAdhurapibhAvato'nivAritAzravaH sannazubhakarmajale nimjtiitibhvtitsyopsthaapnaahtaa| atraiva dRSTAntAntaramAha[bhA.914] corissAmiti matiM, jokhalu saMdhAipheDae mudde / ___ ahiyaMmi visocoro, emeva imaMpipAsAmo / / vR-ahaMcorayiSyAmItimasindhAyayaHkhalumudrAMspheTayatisayadyapitadAnImArakSakairgRhItatvAdinA kAraNena na kiJcidapahatavAntathApitatpariNAmopetatvAdahate'pisacaurobhavati / evameva anenaiva prakAreNa ___ Page #292 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 1, mUlaM:32, [bhA. 914] 291 imamapi pazyAmaH acAritrapariNAmopetatvenAcAritrAdupasthApanAyogyaM pazyAma ityarthaH / / / mU. (33) bhikkhU ya annayaraM akiJcaTThANaM saMvittA irchajjA Aloettae jattheva appaNI AyariyauvajjhAe pAsejA, tassaMtivaM AloejA paDikkamecA nindejA garahejA viuddejjA visAhalA akarayANaabbhuTejA ahArihaMtavokammaM pAyacchitaM pddivjejaa| mU.(34)nAMcevaappaNoAvariyauvajjhAepAsejA, jatthevasaMbhoiyaMsAhammiyaMpAsejjA bahussuvaM babbhAgamaM tassaMtiyaM AloejA jAva paDivajejA / nAM ceva saMbhoiyaM sAhammiyaM, jattheva annasaMbhoiyaM sAhammiyaM pAsejA bahussuyaM babbhAgama, tassaMtiyaM AloejA jAva paDivakhejA no ceva annasaMbhoiyaM, jatthevasArUviyaMpAsejAbahussuyaMbabbhAgamaMtassaMtiAnAejA jAnapaDivajaMjA nocavaNaMsArUviyaM, jatyeva sammaMbhAviyAiMceiAiMpAsejA, tesaMtie AloejAjAva paDivAMjA / mU. (35) nocavasamma-bhAviyAI, ceiAiMbahiyAgAmassavA nagarassavA nigamassavA rAbahAnIe vAkheDarasavAkabbaDassavAmaDaMbassavApaTTaNassavAdoNamuhassavAAsamassavAsaMvAhassavAsaMnivesassa vApAINAbhimuhevAudINAbhimuhevAkarayala-parigahiyaMsi sirasAvattaM patthae ayaliMkaTTaevaM vaejA:'evaiyA me avarAhA, evai khuttA ahaM avaraddho,' arahaMtANaM siddhANaM aMtie AloejA jAva pddivjejaasi-tibemi| vR.je bhikkhUya annayaraM akiccaTThANaMsevittA ityAdi / athAsya sUtrasya kaHsambandha ucyate[bhA.915] aiyArekhaluniyameNa vigaDaNA esa suttsNbNdho| kiMcina tenA cinnaM donnavi liMgAjaDhA jena / / vR-iha anantarasUtre'tIcArauktaH |ko'saavtiicaariticedtaah-kiNcetyaadikiNvaantenaaciirnn yena dvepi dravya bhAvarUpe liGge parityakte sarvata eva tasyAtIcAra iti bhAvaH / atIcAre ca sati khalu niyamenavikaTanA AlocanA bhavati tadA dAtavyA / tata AlocanApratipAdanArthameva sUtrAraMbha iti sUtrasambandhaH prakArAntareNasUtrasambandhamAha[bhA.916] ahavA heTTANaMtarasutteAloyaNAbhave niymaa| ihamavijaMnimittaM ullaTTo tassakAyavyo / / vR- athaveti prakArAntare adhastanAntarasUtre dravyabhAvaliGgaparityAgaH kRtastannimittA niyamAd bhavatyAlocanA anyathA zaikSikopasthApanAyA ayogAditi pratipAditaM / ihApi yannimittamakRtyaM pratisevitaM tasyApavartaH pratyAvarttaH kartavyaH / sa cA locanAmantareNa netyAlocanA pratipAdyate ityanena sambandhenAyAtasyAsya vyAkhyA / bhikSuranyatarata akRtyasthAnaMsevitvAphratisevya icchet aalocyituN| sa cA locayitumicchuryatraivAtmana AcAryopAdhyAyAn pazyettatraiva gatvA teSAmantike samIpe AlocayedatIcArajAtaM vacasA prakaTI kuyAt pratikrAmet mithyAduSkRtaM tadviSaye dadyAdyAvatkAraNAt "nindijjA garihijjA viuddejA visohiJjA akaraNayAe abbhuTejA / ahArihaM tavo kammaM pAyacchittaM paDivajejA' |itiprigrhH / tatranidyAdAtmasAkSikaM |jugupsetgrhetgurusaakssikm |ihnindngrhnnmpi tAtvikaMtadA bhavati yadA tatkaraNataH pratinivartate / tataAha-viuddejA iti tasmAdakRtya pratisevanAtU vyAvarteta nivRtteta, vyAvRtAvapi kRtAtpApAttadA mucyate, yathAtmano vizodhirbhavati,tataAhaAtmAnaM vizodhayet, pApamalaspheTanatonirmalIkuryAt |saac vizuddhipunaH karaNatAyAmupasaMpadyate |ttstaamevaa Page #293 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 292 vyavahAra - chedasUtram - 1-1 / 35 punaH karNatAmAha / akarNatayA punarabhyuttiSThet / punarakaraNatayA abhyutthAne'pi vizodhiprAyazcittapratipatyA bhavati / tata Aha-yathArhaM yathAyogyaM tapaH karma tapograhaNamupalakSaNaM cchedAdikaM prAyazcittaM pratipadyate / yadi punarAtmIyeSvAcAryopAdhyAyeSu satsu anyeSAmantike Alocayati / tataH prAyazcittaM tasya caturguru yadi punarAtmana AcAyopAdhyAyAnna pazyet / abhAvAddUravyavadhAnato vA tato yatraiva sAMbhogika sAdharmika viziSTasAmAcArIniSpannaM bahu zrutaM chedagranthAdikuzalaM udbhAmakamudyatavihAriNaM pAThAntaraM bahvAgamamarthataH prabhUtAgamaM pazyettasyAntike AlocayedatrApi yAvatkaraNAt paDikkamecA ityAdi padakadambakaparigrahaH / yadi punaH tasya bhAve anyasya sakAse Alocayati tadA caturlaghu evaM sarvatrotkramakaraNe vaktavyam / sAMbhogikasAdharmikavahuzrutAbhAve asAMbhogika sAdharmika bahuzruta saMvignasyAntike tasyApyabhAve sArUpikasyavahuzrutasyAntike samAnaM rUpaM sarUpaM tatra bhavaH sArUpiko yakSyamANasvarUpaH / tasyAbhyabhAve yatraiva samyag bhAvitAni jinavacanavAsitAntaH karaNAni daivatAni pazyati / tatra gatvA teSAmantike Alocayet / teSAmapya bhAve bahirgrAmasya grasati buddhyAdIna guNAn yadivAgamyaH zAstraprasiddhAnAmaSTAdazAnAM karANAmiti grAmastasya yAvatkaraNAt / "nagarasya vA nigamassa vA rAyahAnIe vA kheDassa vA kappaDasyavA paTTaNassa vA doNamuhassa vA Asamassa vA saMvAhassa vA sannivessassa vA iti parigrahaH " / / tatra na vidyate karo yasmin tat nakaraM tasya, nigamaH prabhUtara vaNigvargAvAsakastasyavA rAjAdhiSThAnaM nagaraM rAjadhAna tasya vA pAMzuprAkAra nibaddhaM kheTaM tasya vA kSullakaprakAraveSTitaM karbaTaM tasya vA ardhatRtIyagavyUtAntargrAmAntarahitaM maDambaM tasya vA, pattanaM jalasthalanirgamapravezaM yathA bhRgukacchaM / uktaM ca "pattanaM zakaTairgamyaM, ghA~TakairnIibar3ae' ca / naubhirevayadgamyaM, paTTanaM tatpracakSate / / " 7 , tasya vA droNamukhaM jalanirgamapravezaM / yathA- 'koGkaNadezesthAnakanAmakaM puraM tasya ca, Akaro hiraNyAkarAdiH AzramastApasAvasadhopalakSita AzrayavizeSaH tasya vA saMbAdho yAtrAsamAgataprabhUtajananivezastasya vA saMnivezastathAvidhaprAkRtaloka nivAsastasya vA prAcInAbhimukho vA udIcInAbhimukho vA pUrva digabhimukha uttaradigabhimukho vA ityarthaH / iha cirantanavyAkaraNeSu dizyapistriyAmabhidheyAyAmInapratyayaH svArthe bhavati, tata evaM nirdezaH pUrvottarAdigrahaNamAlocanAyAmetayoreva dizayorarhatvAt karatalAbhyAM prakarpeNa gRhItaH karatalapragRhItaH taM tathA zirasyAvarto yasya sa zirasyAvarttaH kaNThe kAlavada luk samAsaH taM mastake aJjaliM kRtvA evaM vakSyamANarItyA vadet / tAmeva rItiM darzayati- etAvanto me mamAparAdhA etAvat kRtvA evAvato vArAn yAvadahamaparAddha evamarhatAM tIrthakRtAM kathaM bhUtAnAmityAha-siddhAnAmapagatamalakalaGkAnAmanti ke AlocayedityAdi pUrvavadeSa sUtrasaMkSepArthaH / adhunA niyuktibhASyavistaraH / tatrayaduktamakRtyaM sthAnaM sevitveti tadviSayamupadarzayatiannayaraM tu akiccaM mUlaguNe ceva uttaraguNeya / [bhA. 917] mUlaM ca savvadesaM emeva ya uttaraguNesu / / vR- anyataradakRtyaM punaH sUtroktaM mUlaguNe mUlaguNaviSayamuttaraguNe vA uttaraguNaviSayaM vA / tatra mUlaM mUlaguNaviSayaM sarvaM dezaM vA / sarvathA mUlaguNasyocchedena dezato vA ityarthaH / evamevAnenaiva prakAreNa uttaraguNeSvapi dvaividhyaM bhAvanIyaM / tadyathA uttaraguNasyApi sarvato dezato vA ucchedeneti tatraiva - Page #294 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 6:1, mUlaM : 32, [ bhA. 917] vyAkhyAnAntaramAha[ bhA. 918 ] 293 ahavA panagAdIyaM mAsAdIvAvi jAva chammAsA / evaM tavArihaM khalu cchedAdi cauNhavegayaraM / / vR- athaveti akRtyasthAnasya prakArAntaratopadarzane paJcakAdikaM rAtriMdivapaJcaka prabhRti prAyazcitta sthAnamakRtyaM sthAnaM, yadi vA mAsAdi tacca tAvat yAvat SaNmAsAH / etatkhalu akRtyasthAnaM tapo'haiM tapIrUpaprAyazcittArhaM yadi vA cchedAdInAM caturNAM prAyazcittasthAnamakRtyasthAnaM tadevamakRtvasthAnaM vyAkhyAya samprati yathA svakIyAcAyopAdhyAyAdInAmadarzanaM saMbhavati tathA pratipAdayatiAuya vAghAyaM vA dullahagIyaM ca pattakAlaM tu / aparakkamamAsajja va suttamiNaM tUdisA jAva / / [bhA. 919] vR-svakIyAnAmAcAryopAdhyAyAnAmAyuSo vyAghAto'bhavat jIvitasya bahughAtasaMkulatvAt / yadi vA tasyaivAlocakasyAyuryAvadAcAryopAdhyAyAdi samIpaM gacchati tAvat na prabhavati stokAvazeSatvAt, tata AyuSI vyAghAtaM vA samAzritya tathA bhaviSyati sa kAlo yatra durlabho gItArthaH AlocanArhastata eSyantaM kAlamadhikRtya durlabhaM gItArthaM gItArthaM vAzritya tathA jaGghAbala- parihAnyArogAtaMkeNa vA jAto'parAkrama AlocakastatastaM vA pratItya sUtramidamadhikRtaM pravRttaM yAvaddizAdi sUtram / atra para Ahananu pUrvamekAkivihArapratimAsUtrANi vyAkhyAtAni yathA ekAkivihAre doSAH, tadanantaraM pArzvasthAdi vihAro'pi pratiSiddhaH / tato niyamAdvacche vastavyamiti niyamitaM / evaM ca niyamite kathamekAkI jAto yenocyate naivAtmanamAcAryopAdhyAyan pazyettatraiva gatvA teSAmantike Alocayedityatra sUrirAhasuttamiNaM kAraNiyaM AyariyAdINa jattha gacchaMmi / [ bhA. 920 ] paMca hI asatI ego ca tahiM na vasiyavvaM / / vR-sUtramidamadhikRtaMkAraNikaM, kAraNebhavaM kAraNikaMkAraNe satyekAkivihAraviSayamityarthaH / iyamatra bhAvanA-bahUni khalvazivAdIni ekAkitvakAraNAni tataH kAraNavazato yo jAta ekAkI tadviSayamidaM sUtramiti na kazciddopaH azivAdIni tu kAraNAni muktvA AcAryAdivirahitasya na vartate vastuM / tathA cAha-yatra gacche paJcAnAmAcayApAdhyAyagaNAvacchedi pravartisthavirarupANAmasadabhAvo yadi vA yatra paJcAnAmanyatamo'pyeko na vidyate tatra na vastavyamanekadoSasambhavAt / tAneva dopAnAhaevaM asubhagilANe pariNakulakajJjamAdivagou / anassatisasallassA jIviyaghAte caraNaghAto / / [ bhA. 921] vR evamuktena prakAreNa ekAdihIne gacche eko'zubhakArye mRtakasthApanAda aparo glAnaprayojaneSvanyaH parijJAyAM kRtabhaktapratyAkhyAnasya dezanAdau, aparaH kulakAryAdau vyagra iti, anyasya paJcamasyApyantyAvasthAprAptasya AlocanAyA asaMbhavena sazalyasya sato jIvitaghAte jIvitanAze caraNavyAghAtaJcaraNagAtrabhraMzazcaraNabhraMze ca zubhagativinAzaH atra para Aha [bhA. 922] evaM hoi viroho, AloyaNa pariNato ya suddhou / etena pramANaM pariNAmo vi na khalu amhaM || vR- nanvevaM sati parahasparavirodhastathAhi bhavadbhiridAnImevamucyate sazalyasya sato jIvitanAze caraNabhraMzaH prAk caiva muktamadattAlocane'pyAlocanApariNAmapariNataH zuddhaiti tato bhavati paraspara Page #295 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 294 vyavahAra - chedasUtram-1- 1/35 virodhaH, atra sUrirAha-egatenetyAdi, na khalcasmAkaM svazakti nigRhanena yathAzaktipravRttivirahitaH kevalapariNAmaH ekAntena pramANaM tasya pariNAmAbhAsatvAt, kintu sUtraM pramANI kurvato yathAzakti pravRttisamanvitaH na caikAdyabhAve gacche vasan sUtramanuvartate / tatastasya tAtvikapariNAma eva neti sa zalyasya jIvitanAze caraNanAzaH / punarapi vaktavyAnantaraM vivakSuH praznamutthApayati[bhA.923] coyaga kiMvA kAraNapaMcaNhasatI tahiM navasiyavvaM / diTuMto vANiyaepiMDiya atthe vasiukAmI / / vR-codaka Aha-yatra paJcAnAM paripUrNAnAmasadabhAvastatra na vastavyamityatra kiMvA kAraNaM ko nAma doSaH ? sUrirAha-atra adhikRtArthe vaNijA piNDitArthena vastukAmena dRSTAntaH upamA, gAthAyAM saptamI tRtIyArthe / iyamatra bhAvanA-ko'pivaNiktena prabhUto'rthaH piNDitaH / tataH so'cintayat |kutrmyaa vastavyaM yatrainamarthaparibhujeha [ya] miti tatastena paricintyedaM nizcikya;[bhA.924] tatthana kappaivAso AhArA jattha nasthipaMca ime / rAyAvejodhaNimaM nevaiyA rUvajakkhAya || vR-tatramamanakalpatevAsoyame vakSyamANAH paJcanAdhArAH |keteityaah-raajaanRptivaidyo bhiSak, anyecadhanavanto naitikakA nItikAriNo rUpayakSAdharmapATakAH / kasmAditicedata Aha[bhA.925] daviNasya jIvayasyayavAdhAto hoja jatthanattheta / vAdhAevegatarassadavyasaMghADaNAaphalA / / vR- yatra na santyete rAjAdayaH paripUrNAH paJcatatra niyamato draviNasya dhanasya jIvitasya vA vyAghAto bhavet / vedyena vinA jIvitasya, rAjAdibhirvinA dhanasyavyAdhAta caikatarasya dhanasya jIvitasya vA dravyasaGghATanA dravyopArjanA viphalA paribhogasyA sambhavAdathavA[bhA.926] raNA juvaraNA vA mahayaraya amacca taha kumArahiM / eehiM parigahiyaM,vasenjarajaMguNavisAlaM / / vR-rAjA yuvarAjena mahattarakenAmAtyena tathA kumAretaiH paJcabhiH parigRhItaMrAjyaM guNavizAlaM bhvti| guNavizAlatvAcca tadvaset / tatra kIdRzo rAjetirAjalakSaNamAha[bhA.927] ubhato jonIsuddhorAyA dasabhAgamettasaMtuTTo / loevedesamae kayAgamodhammito rAyA / / vR-yo rAjAubhayayonizuddhaH mAtRpitRpakSaparizuddhaH / tathA prajAbhyodaza bhAgamAtragrahaNasantuSTaH / tathA loke lokAcAra vede samastadarzaninAM siddhAnte samaye nItizAstre kRtAgataH kRtaparijJAno dhArmiko dharmazraddhAvAnsa rAjA,zeSasturAjAbhAsaH, tathA[bhA.928] paMcavihe kaamgunnesaahiinnebhuNjeniruviyo| vAvaravippamukko rAyA evArisohoi / / - paJcavidhAn paJcaprakArAn ruparasagandhasparzazabdalakSaNAn kAmaguNAn svAdhInAn svabhujopArjitAn nirudvignaH pratyantarAjakRtamanoduHkhAsikAyA abhAvAt vyApAravipramukto dezaparipanthanAdivyApAravipramuktAyuvarAjAdInAM tadvyApArAdhyAropaNA to yaH sa etAdRzo sajAbhavati, yuvarAjasya svarupamAha Page #296 -------------------------------------------------------------------------- ________________ atyANI mAyA uddezaka H 1, mUlaM:35, bhA. 929] [bhA.929] AvassyAiMkAuM, so pucvaaiNtunirvsesaaii| atthANI majjhagato,pecchaikajAI juvarAyA / / vR-yo nAmaprAtarutthAya pUrvANi prathamAniAvazyakAnizarIracintAdevatArcanAdIni niravazeSANi kRtyA AsthAnikAmadhyagataH san kAryANiprekSatecintayatisayuvarAjaH, mahattarakalakSaNamAha[bhA.930] gaMbhIro maddavito, kusalo jAi vinayasaMpanno / juvaraNAe sahitopecchai kajjAimahattarao / / vR-yo gambhIro labdhabuddhimadhyabhAgo mArdavito mArdavopetaH saJjAtaM mArdavamasyeti tArakAdi darzanAditapratyayaH / kuzanaH sakalanItizAstradakSo jAtivinayasampanno yuvarAjena sahitaH san prekSate kAryANi rAjyakAryANisamahattaraka iti, amAtyalakSaNamAha[bhA.931] sajanavayaM puravaraM ciMtato atthai naravatiMca / vavahAranItikuzalo, amaccAeyArisoahavA / / / vR-yo vyavahArakuzalo nItikuzalacasana sajanapadaMpukharaM narapatiMcacintayannavatiSThatesaetAhazo bhavati amAtyaH / athavAyo rAjJo'pizikSA prayacchatisaamAtyastathA caitadevasavistaraMbhAvayipurAha[bhA.932] rAyA purohitovAsaMghillAto nagaraMmi dovi janA / aMtere dharisijjA, amacceNaM khiMsiyAdovi / / vR-rAjA purohitazca vAzabdaH samuccaye / etau dvAvapi janau 'saMghillAutti saMghAtavantau parasparaM maddu kAvityarthaH nagarevartetetIca tathAvartamAnAvantaHpurAbhyAMnijanijakalatreNadharpito amAtyena ca dvAvapi khiMsito, nindApurassara zikSitAvitvarthaH / eSa gAthAkSarArthaH / / bhAvArthaH kathAnakAdavaseyastaccedam'egorAyA |tss purohito |tesiNdohvibhjaatopropprNbhginniito / annayA tesiMsamullAvo jAto / rAya bhajAbhaNai-'mamavassorAyA' / purohitabhanjA bhaNai-'mamavassobaMbhaNo' topecchAmokayarAe vasso patI, / tatopuro hitabhajAebhattaM uvasAhittAranobhajAbhaginI nimaMtiyA / rattiMpurohiyabhajjAe purohito bhaNito-'mae uvAiyaM kayaMjaimama varo amugosaminjhi hi, tato bhagiNIe samaMtava sire bhAyaNakAuM jemimi so ya me varo saMpaNo, saMpayaM tava mUlAto pasAyaM maggAmi' purohito bhaNati 'anuggahI me' tato rAyabhajAerAubhaNito-'acarattiM tava piThIe vilaggiuMpurohiyagharaMvaccAmi, rAyA bhaNati anugahoM meM' tahisArAyaMpalANittApiThIevilaggittApurohiyagharaMgaMtuMpaThittA UruhittAvAhaNetti kAuMkhaMbhebaddho / tato dovi janIto purohiyassa uvari matthae bhAyaNaM kAuM purohieNa dharejamANe bhAyaNe bhuMjaMti / rAyA khaMbhebaddho yahesiyaMkareti, bhottuMgayA rAyabhajjA / tatoranApurohieNadharasitomittitassasira muMDAviyaM amacceNataMsavvaM nAyaM pabhAe gayA purohitoya khiMsito amumevArthamAha[bhA.933] chaMdAnuvattiM tujhaM majhavImaMsaNAnivekhaliNaM / nisigamana marugathAlaMdharati jaMti tA dovi / / vR-tava vA patirmama vA paticchandonuvartIti na vimarzavyatirekeNa jJAtuM zakyate tato mImAMsA parIkSAkartumArabdhA / tatra rAjabhAryayA nRpe khalInamAropitaM / tota nizi rAtrau purohitagRhe gamanaM, tato maruko brAhmaNaH purohitaH zirasAsthAlaM dharati / tatra dvAvapi bhujAte / eSa gAthAkSayojanA / bhAvArtho'nantarameva kathitaH / atha kathamamAtyo dvAvapi tau zikSitavAntata Aha Page #297 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 296 vyavahAra * chedasUtram-1-1/35 [bhA.934] paDidesiya rAyANo soumiNaMparibhavanahasihiti / thInijito pamattovAvirajaMpipelejnA / / vR-prAtivezikAnAma sImAntaravartinaH pratyarthinIrAjAnaidaM zrutvA paribhavena paribhavotpAdanabuddhayA hasiSyanti / na kevalaM hasiSyanti kintu strInirjitaH pramatta eSa iti jJAtvA rAjyamapi preraviSyanti gRhNIyurityarthaH / / [bhA.935] dhittesiMgAmanagarAna jesiMitthI panAyagA / teyA vidhikayA purisA je itthINa vasaMgayA / / vR-dhig nindAyAM, teSAM grAmanagarANAM yeSAM strI praNAyikA prakarSeNa svatantratayA nAyikA / atra dhigyogedvitIyA prAptAvapiSaSThIprAkRtatvAt / tathAte'pipuruSAdhikkRtAdhikkAraprAptavantoyestrINAM vazamAyattatAMgatAH / tathA. [bhA.936] 'itthIto balavaMjattha gAmesunagarasuvA / sogAmanagaraMvApi, khippameva vinAssaI / / ' vR- yatra grAmeSunagareSu vA striyo balavatsaH sa grAmo nagaraM vA kSiprameva vinazyati | bahuvacanenopakramyopasaMhArojAtau bahuvacanamekavacanaMcabhavatItijJApanArthaH / evamukte rAjApurodhAvAevaM manasi sampraghArayet yathA nAsmAkaMgrAmeSu nagareSuvA striyo balavatya' iti |tt Aha[bhA.937] itthIto balavaMtatthagAmesuya nagarasuya, anassAjatthahesaMti, apavvaMmiya muMDaNaM / / vR-tatra teSu grAmeSu nagareSu vA striyo valavatyo yatra anazvA hepaMti, aparvaNica ziromuMDanaM, etena rAjJo haya heSitaM prakaTIkRtaMpurodhasazcaziromuMDana, atha kathametadamAtyena jJAtamityataAha - [bhA.938] sUyagatahAnusUyaga paDisUyaga savvasUyagAceva / purisA kayavittIyA vasatisAmaMtarajjesu / / vR- tasyAmAtyasya puruSAH kRtavRttayaH kRtAjIvikA zcatasRSu dikSu cArajJAnArthaM sAmantarAjyeSu prAtivezakarAjyapuvasanti / tadyathA-sUcakA anusUcakAH pratisUcakAH pratisUcakAH sarvasUcakAzca / tatra sUcakAH sAmantarAjyeSu gatvA antaHpurapAlakaiH saha maitrI kRtvA yattatra rahasyaM tatsarvaM jAnanti / anusUcakA nagAbhyantare cAramuphlabhante, prati sUcakAnagaradvArasamIpe alpavyApArA avatiSThaMti, sarvasUcakAHsvanagaraMpunarAgacchantipunaryAntitatrayesUcakAstaiH zrutaMdRSTaMvAsarvamanusUcakebhyaH kathayanti anusUcakAH sUcakakathitasvayamupalabdhaMcapratisUcakebhyaH pratisUcakAHanusUcakakathitasvayamupalabdha ca sarvasUcakebhyaH / sarvasUcakA amAtyAya kathayanti / yathA tasyAmAtyasya caturvidhAH puruSAH sAmantarAjyeSu vasanti tathA mahelA api / tathA cAha[bhA.939] sUyaga tahAnusUyagapaDisUyagasavvasUyagA ceva / mahilAkayavittIyA vasatisAmaMtarajjasu / / vR- asya vyAkhyA prAgvat / yathA ca puruSAH striyazca sAmantarAjyeSu samasteSu vasanti tathA sAmantanagareSvapi rAjadhAnIrupeSu / tathA cAha[bhA.940] sUyaga tahAnusUyaga paDisUyaga savvasUyagAceva / Page #298 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH 1, mUlaM:35, [bhA. 940] purisA kayavittiyA vasaMti sAmaMtanagarasu / / [bhA.941] sUyaga tahAnusUyaga paDisUbagasavvasUcagAceva / mahilA kaya vittIyAvasaMti sAmaMtanagaresu / / vR- idaM gAthAdvayamapi pUrvavadyathA ca pararAjyeSu paranagareSu ca puruSAstrayazca vasanti tathA nijarAjye nijanagare antaHpureca / / tathA cAha[bhA.942] sUyaga tahAnusUyagapaDisUbagasavvasUyagAceva / 'purisA kaya vittIyA vasaMti niyayaMmirajjaMmi / / [bhA.943] sUyaga tahAnusUyaga, paDisUyaga savvasUyagAcevaH mahilA kaya vittiyA, vasaMti niyayaMmirajjami [bhA.944] sUyaga tahAnusUyaga paDisUyagasavvasUyagAceva / purisA kaya vittIyAvasaMti niyayaMmi nagaraMbhima / / [bhA.945] sUyagatahAnusUyaga, paDisUyagasavvasUyagAceva; mahilA kaya vittIyA, vasaMtiniyayaMmi nagaraMmi [bhA.946] sUyagatahAnusUyaga paDisUyagasavvasUyagA ceva / purisA kaya vittIyA vasaMti aMteurerano / / [bhA.947] sUyagatahAnusUyagasavvasUyagAceva / / mahilA kaya vittIyA vasaMti aMteureno / / vR- gAthA SaTkasyApi vyAkhyA pUrvavat / tata evaM nijaghArapuruSamahilAbhyo rAjJaHpurodhasazca nizivRttamamAtyo jJAtavAn / tadevaM rAjJo'pi yaH zikSApradAne'dhikArI so'mAtya iti uktamamAtyasya svarUpam / / adhunA kumArasyAha[bhA.948] paccaMte khubbhateduiMte savvatodavemANo / saMgAmanIti kusalo kumAraeyAriso hoi / / vR. pratyantAn sImAsandhivartinaH kSubhyato antarbhUtaNyarthatvAt samastA api sImAparyantavartinIH prajAH kSobhayato durdAntAn duHzikSitAn saMgrAmanItikuzalaH sarvataH sarvAsu dikSuyo damayan vartate / sa etAdRzaH kumAge bhavati / tadevaM rAjayuvarAjAdivyAkhyAtaMpaJcakaM samprati gajavaidyAdhipaJcakaM / / tatrarAjasvarUpamuktamidAnIM vaidyasvarUpamAha[bhA.949] ammApiI hi jANiyassa AyaMkapauradosehiM / vijjAdetisamohi, jahiM kayA AgamA hoti / / vR- mAtApitRbhyAM janitasya tasyAdhikRtasya vagija AtaGkAta rogAt ye samutthAH pracurA doSAstairupetasyetigamyate vaidyA dadati kurvantisamAdhisvAsthyaM nIrogatAmityarthaH / yaiH kRtA abhyastA AgamAvaidyakazAstralakSaNA bhavantivartante / uktaM vaidyasvarUpama / adhunAdhanavatAMsvarUpamAha[bhA.950] koDiggasohiraNaM maNimuttasilappavAlarayaNAI ! ajjayapiupajjAgaya erisayA hotidhanAvattA / / vR- yeSAM AryaH pitAmahaH, pitA pratItaH / prAyaH prapitAmahaH tebhya AgataM vidyate koTyagrazaH, Page #299 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 298 vyavahAra- chedasUtram-1-1/35 koTisaGkhyA hiraNyaM maNimuktAzilApravAlaratnAni ca maNayazcaMdrakAntAdyAH muktAmuktaphalAni vidrumANi ratnAni karketanAdIni teIdRzA bhavantidhanavantaH / / uktaM dhanavatAMsvarUpamidAnI naiyatikasvarUpamAha[bhA.951] saNasattarasAdINaM dhannANaMkuMbhakoDikoDINaM / jaisitA bhAvaNaThA erisiyA hoti niyaiiyA / / vR-saNaH saptadazI yepAMtAni saNasaptadazAni tAni cAmUni tadyathA-zAliH 1 vavaH 2 kodravAH 3 grIhi 4 rAlakaH 5 tilAH 6 mudrAH 7 bhASAH 8 cavalAH 9 caNakAH 10 / tuvarI 11 masurakaH 12 kulatthAH 13 godhUmAH 14 niSpAvAH 15atasI 16 saNazca 17 uktaM ca sAli java koddava vIhirAlagatilamugamAsa cavalacaNA / tuvari masUra kulatthAgohumaniSpAva avasi saNA / / saNasaptadazAniAdiryeSAMtAnisaNasaptadazAni, teSAM dhAnyAnAMkumbhakoTIkoTyoyeSAM bhojanArthaM vizrANanArthaM gRheSusantiteetAdRzAbhavanti yatikAH, niyatirvyavasthAtatra niyuktAstathAvAcarantIti [na] niyatikAH / uktaM niyatikasvarUpam / / adhunA rUpayakSasvarUpamAha[bhA.952] bhaMbhIya mAsurukkhe mADharakoDiNadaMDanItisu / allaMcapakkhagAhI erisayA rUvajakkhAto / / vR-bhambhyAyAmAsu zuda?]vRkSemADhare nItizAstrakauNDinyapraNItAsucadaNDanItiSu ye kuzalA iti gamyate / tathA na kasyApi laJcAmutkocaM gRhNanti / nApyAtmIyo'yamiti kRtvA pakSaM gRhNanti te etAdRzo'laMcApakSagrAhiNo rUpayakSArUpeNamUrtyA yakSAivarUpayakSAH mUrtimantodharmaikaniSThAdevA ityrthH| ukto vaNigdRSTAntaH / / sAmpratamupanayanamAha[bhA. 953] tatthana kappai vAso guNAgarA jattha natthiM paMca ime / Ayariya uvajjhAepavittathaireya gIyatthe / / vR-vaNija iMva rAjAdyabhAvesAdhorapitatragacche vAsona kalpate ! yatraime vakSyamANAguNAnAmAkarAH sthAnAni guNAkarAH paJca na santi ke te ityAha-AcArya upAdhyAyaH pravRttiH sthaviro gItArthazca / tatra kIdRzaH AcAryastatsvarUpamAha[bhA.954] sutattha tadubhaehiM uprttaanaanndNsnncrite| . gaNatatti vippamukkA erisayA hoti AyariyA / / vR-yesUtrArthatadubharupetA itigamyate / tathAsatataMjJAnadarzanacAritresamAhArodvandvaHjJAnadarzanacAritreSu upayuktAH kRtopayogAstathA gaNasya gacchasya yA taptiH sArA tayA vipramuktA gaNAvacchedaprabhRtInAM tattapteH samarpitatvAt, upalakSaNametat, zubhalakSaNopetAzcaya etAdRzAbhavantyAcAryAH / tecArthameva kevalaM bhApante natu sUtramapivAcayantitathA coktam suttatthaviUlakkhaNajutto gacchassameTi[Dhi]bhUtoya / gaNatatti vippamukko atthaMbhAsei Ayario / / atha kiM kAraNamAcAryAH svayaM sUtrana vAcayanti / tata Aha[bhA.955] egagayA yajjhANe vuhI titthayara anugaIgaruyA / Page #300 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 1, mUlaM : 35, [ bhA. 955] ANAdhejjamitiguru, kayariNamokkhona na bAei || vR- sUtravAcanApradAnaparihAreNArthameva kevalaM vyAkhyAnAya AcAryasya ekAgratA ekAgramanaskatA dhyAne'rthacintanAtmakebhavati / yadipunaH sUtramapivAcayettadA bahuvyagratvAdardhacintAyAmekAgratA na syAt, ekAgratavApi ko guNa ityata Aha- vRddhiH ekAgrasya hi sato'rthaM cintayataH sUtrArthasya / tatra sUkSmArthonmIlanAt vRddhirupajAyate tathA tIrthakarAnukRtikhaM kRtA bhavati / tathA hi tIrthakRtI bhagavantaH kilArthameva kevalaM bhASante, na tu sUtraM nApi gaNataptiM kRrvanti / evamAcAryA api tathA vartamAnAstIrthakarAnukAriNo bhavanti / sUtravAcanAM tu prayacchatAmAcAryANAM lAghavamapyupajAyate tadvAcanAyAstato'dhastanapadavarttibhirapyupAdhyAyAdibhiH kriyamANatva devaM tasya tathA vartamAnasya loke rAjJa iva mahatI gurutA prAdurbhavati tadgurutAyAM ca pravacanaprabhAvanA tathA AjJAyAM sthairyamAjJAsthairyaM kRtaM bhavati tIrthakRtAmevamAjJA pAlitA bhavatItyarthaH / iyaM hi tIrthakRtAmAjJA yathoktaprakariNamamAnukAriNA AcAryeNa bhavitavyamiti / ityasmAt hetukalApAtgururAcAryaH kRtaH RNamokSo yena sa kRtaRNamokSastena hi sAmAnyAvasthAyAmaneke sAdhavaH sUtra madhyApitAstata RNamokSasya kRtatvAtsUtraM na vAcayati uktamAcAryasvarUpamidAnImupAdhyAyasvarUpamAha [bhA. 956 ] suttatthatadubhayaviU ujjuttA nANadaMsaNacarite / nippAyagasissANaM erisayA hoti uvajjhAyA / / bR- ye sUtrArtha tadubhayavido jJAnadarzanacAritreSUdyuktAstathA ziSyANAM sUtravAcanAdinA niSpAdakA etAdRzA bhavanti upAdhyAyAH / / uktaM ca saMmattanANasaMjama, juttImuttatthatadubhaya vihinnU / AvariyaThANajoggI suttaM vAei uvajjhAto / / atha kasmAtsUtramupAdhyAyo vAcayati taducyate-anekaguNasaMbhAvattAne vAha[bhA. 957 ] sutatthesu thirataM, RNamokkho AyatIta paDibaMdho / pADicchemohajao, tamhA vAe uvajjhAto / / 299 vR- upAdhyAyaH ziSyebhyaH sUtravAcanAM prayacchan svayamarthamapi paribhAvayati sUtre'rthe ca tasya sthiratvamupajAyate / tathAnyasya sUtravAcanApradAnena sUtralakSaNasya RNasya mokSaH kRto bhavati / tathA AyatyAmAgAmini kAle AcAryapadAdhyAse'prativandho'tyantAbhyastatayA yathAvasthatayA svarUpasva sUtrasthAnuvartanaM bhavati / tathA pADiccheti ye'nyato gacchAntarAdAgatya sAdhavastatropasampadaM gRhNate te pratIcchakA ucyante / te ca sUtravAcanApradAnenAnugRhItA bhavantIti vAkyazeSaH / tathA mohajayaH kRto bhavati / sUtravAcanAdAnavyagrasya sataH prAyazcittavizrotasikAyA abhAvAt / yata evaM guNAstasmAdupAdhyAyaH sUtraM vAcayet / pAThAntaraM 'tumhA ugaNIuvAetti' atrApi sa evArthI navaraMgaNI upAdhyAyaH / uktamupAdhyAyasvarUpamadhunA pravarttisvarUpamAha [bhA. 958] tavaniyamavinayaguNanihi, pavattayA nANa daMsaNacarite / saMgahuvaggahakusalA pavatti eyArisA hoti / / vR- tapo dvAdazaprabhedaM niyamA vicitrA dravyAdyabhigrahAH / vinayojJAnAdivinayaH / taponiyamavinayA eva guNAsteSAM nidhaya iva taponiyamabhinayaguNanidhayasteSAM pravarttakAH / tathAjJAnadarzanacAritreSu udyuktAH Page #301 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 300 vyavahAra - chedasUtram-1- 1/35 satatopayogavanta iti vAkyazeSaH / tathA saMgrahaH ziSyANAM saGgrahaNamupagrahasteSAbheva jJAnAdiSu sIdatAmupaSTambhakaraNaM tayoH saGgrahopagrahayoH kuzalA etAdRzA evaMrUpAH pravarttino bhavanti / yathocitaM prazastayogeSu sAdhuna pravartayaMtItyeva zIlAH pravartinaH itivyutpattestathAcAha[bhA.959] saMjama tava niyamesuMjo jogo tatthataMpavatteti; asahaya niyattaMtI, gaNatattIllo pvttiio| vR-tapasaMyamaniyama yogeSu madhyeyo yatra yogyastaMtatrapravartayantiasahAMzcAsamAMzca nivartayanti / evaM gaNataptipravRttAHpravartinaH uktaMpravartisvarUpamadhunAsthavirasvarUpamAha[bhA.960] saMvigo maddavito piyadhammo nANadaMsaNacaritte / je aTTeparihAyatisArato to havaithero / / vR-yaH saMvignomokSAbhilASImAktiH saMjAtamArdavaH priyadharmAekAntavallabhaH saMyamAnuSThAne yo jJAnadarzanacAritreSumadhyeyAnarthAn upAdeyAna anuSThAnavizeSAnparihApayatihAninayatitAsaMsmAravana bhavati sthiraH |siidmaanaanusaadhuunehikaamussmikaapaayprdrshnto mokSamArge sthirIkarotItisthavira iti vyutpattestathA cAha[bhA.961] thirakaraNA punathero, patti vAyAriesu atthesu / jo jatthasIyai jaI, saMtabalotaMpacodeti / / vR-pravartivyApAriteSvarthepuyo yatra yatiH sIdati sat vidyamAnaM balaM yasya sasaddhalaH tathAbhUtaH san pracodayati prakarSeNa zikSayati, sa sthirakaraNAtsthavira iti uktaMsthavirasya svarUpam / adhunAgItArthasya svarUpamAha[bhA.962] uddhAvaNA pahAvaNakhettovahimaggaNAsu avisAdI / suttattha tadubhayaviUgIvatthA erisA hA~ti / / vR- utprAbalyena dhAvanamuddhAvanaM prAkRtatvAcca strItvanirdeza: / kimuktaM bhavati ? tathAvidhe gacche prayojane samutpanne AcAryeNa sandiSTo asandiSTo vA AcAryAn vijJapya yathaitatkAryamahaM kariSyAmIti tasya kAryasyAtmAnugrahabuddhyAkaraNaM uddhavanaM zIghraM tasya kAryasya niSpAdanaM pradhAvanaM kSetramArgaNA kSetrapratyupekSaNA upadhi[dharutpAdanaM etAsuye'viSAdino vipAdaM na gacchaMti, tathA sUtrArthatadubhayavidaH anyathA heyopAdeyaparijJAnAyogAt te etAdRzA evaMvidhA gItArthA gaNAvacchedina ityarthaH / evamAcAryAdipaJcakasamete gacche vastavyaM yadi punaH kathaJcidaparAdhaprApto bhavati gacchazca paJcakaparihInastadAyaM dRSTAntaH[bhA.963] jahapaMcakaparihInaMrajjaMDamarabhayacora uThivaNaM / ugahiya sagaDapiDagaM paraMparaM vaccae sAmi / / vR- yathA rAjyaM rAjAdipaJcakaM parihInaM santaM DamaraH svadezottho viplavaH, bhayaM paracakreNa samutthaM, taskarAcaugastairudvignamupagataM parityajya AtmIyaM ca zakaTapiTakamudgRhya paramparaM svAminaM drAga vrajati yatrasvAsthyaM labhate;[bhA.964] . iya paJcakaparihIne gacche AvannakAraNesAhU / AloyaNamalahaMto paraMparaM vaccae siddhe / / Page #302 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 301 uddezaka : 1. mUlaM:35, [bhA. 964] vR. iti evamanena dRSTAntaprakAreNa paJcakaparihIne AcAryAdipaJcakavirahite gacchetat prAyazcittasthAnamApannaH sAdhuH kAraNena prAgukta AyuyAghAtAdirUpeNa nijAcAryAdInAmantika AlocanAmalabhamAnaH sUtroktyA nItyA paramparamanyasAMbhogikAdikaM tAvadvajati yAvatsiddhAn gacchati etadeva savizeSamAha [bhA.965] Ayarie AloyaNa, paMcaNhaM asatigacche bahiyA jo / vavacce caulahagA,gIyatthe hoticaugurugA / / vR- AcArye AcAryasamIpe AlocanA dAtavyA, / gacche paJcAnAmAcAryAdInAmasatigacchAdvahirgantavyam / iyamanabhAvanAprAyazcittasthAnamApanenasAdhunA niyamataHsvakIyAnAmAcAryANAMsamIpe Alocayitavyam / teSAmabhAve upAdhyAyasya, tasyApyabhAve pravartinastasyApyabhAve sthavirasya, tasyApyabhAvegaNAvacchedinaH |athsvgcchepnycaanaampybhaavsttobhirnysminsaaNbhogikegntvym| tatrApyAcAryAdikrameNaAlocayitavyam |saaNbhogikaanaamaacaaryaadiinaambhaavesNvignaanaamsaaNbhogikaanaaN samIpe gantavyam / tatrA pyAcAryAdikrameNAlocanA pradAtavyA / yadA punaruktakramollaGghanenAlocanA prayacchati / tadA prAyazcittaMcaturlaghu / tathA cAha-vavacce caulahugAitivyatyaye viparyAse uktakramollaGghane ityarthaH / catvAro laghukA ladhumAsAH yadi punaruktakramamullaGghayan agItArthasamIpe Alocayati / tadA prAyazcittaMcaturguruetadevAha-gIyatthehoticaguruyA / tadevaMsaMvimnAnAMsAMbhogikAnyAvavidhiruMktaH sampratizeSAnpratividhimAha[bhA.966] saMvigne gIyatthesarUvI pacchAkaDe vagIyatthe / paDikkate abbhuTThiya asatI annatthatattheva / / vR- saMvigne anyasAMbhogikalakSaNe asati avidyamAne pArzvasthasya gItArthasya samIpe Alocayitavyam / tasminnapigItArthe pArzvastheasatisArUpikasyavakSyamANasvarUsyagItArthasyasamIpe tasminnapi sArUpike asati pazcAtkRte pazcAtkRtasya gItArthasya samIpe Alocayitavyam / eteSAMca madhye yasya purata AlocanA dAtumiSyate / tamabhyutthApya tadanantaraMtasya purata Alocayitavyam / abhyutthApanaM nAmavandanaka pratIcchanAdikaM pratyabhyupagamakArApaNA tathA cAha-paDikate abbhuTThiyatti abhyutthitevandanA pratIcchanAdikaMpratikRtAbhyupagamepratikrAntobhUyAtnAnyathA |athtepaarshvsthaady AtmAnaM hInaguNaM pazyanto nAbhyutiSThanti / tata Aha / asatitti asati avidyamAne abhyutthAne pArzvasthAdInAMniSadyAmAracayyapraNAmamAtraMkRtvAlocanIyamitarasyatupazcAtkRtasya itvarasAmAyikAropaNaM liGgapradAnaM ca kRtvA yathAvidhi tadantike AlocanIyam / annatthatatthevatti yadipArzvasthAdiko'bhyuttiSThiti tadA tenAnyatra gantavyaM yena pravacanalAghavaM na bhavati / tatraca gatvA tamApannaprAyazcittaM zuddhatapo vAyati |maasaadimutkrsstH SaNmAsaparyavasAnaMyadivAprAguktasvarUpaMparihAratapaHathasanAbhyuttiSThati zuddhaM ca tapaH tena prAyazcittaM dattaM tatastatraivatapovahati / etadeva sati ityAdikaM vyAkhyAnayati / [bhA.967] asatIe liMgakaraNaMsAmAiya ittaraM kitikammaM / / tatthevaya suddhatavo gavesaNA jAvasuhadukkhe / / vR-asatiavidyamAnepazcAtkRtasyAbhyutthAne gRhasthatvAliGgakaraNaM itvarakAlaMliGgasamarpaNaMtathA itvaramitvarakAlaM sAmAyikamAropaNIyaM / tatastasyApi niSedyAmAracayya kRtikarmavandanaM kRtvA tatpurata Page #303 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 302 vyavahAra- chedasUtram-1-1/35 AlocagitavyaM / tadevamasatIti vyAkhyAtamadhunAtatthaivattivyAkhyA-vadipArthasthAdiko nAbhyuttiSThati zuddhaM ca tapastena prAyazcitta tayA dattaM tatastatraiva tat zuddhaM tapo vahati yAvattapo vahati tAvattasthAlocanApradAyinaH sukhaduHkhegaveSayati, sarvamudantaM vahatItyarthaH pazcAtkRtagatameva vidhimAha[bhA.968] liMgakaraNaM nisajjA kitikammamanicchato paNAmoya / emeva devayAenavaraMsAmAiyaMmottuM / / vR- pazcAtkRtasyetvarakAlasAmAyikAropaNapurassaramitvarakAlaM liGgakaraNarajoharaNasamarpaNaMtadanantaraM niSadyAkaraNaM / tataH kRtikarmavandanakaMdAtavyam / athasavandanakaMnecchatitatastasyakRtikarmA nicchataH praNAmovAcAkAyenacapraNAmamAtrakartavyaM pArzvasthAderapikRtikarmAnicchAyAMpraNAmaH kartavyaH / evameva anenaiva prakAreNa devatAyA api samyaktva bhAvitAyAH purataH Alocayati / navaraM sAmAyikAropaNaM liGgasamarpaNaMca na kartavyamavistatvena tasyAstadyogyatAyA abhAvAt / yaduktaM 'gaveSaNA jAva suhadukkhe' iti tadvyAkhyAnayati[bhA.969] AhAra uvahisejjA esaNAmAdIsu hoijaiyavvaM / anumoyaNa kArAvaNa sikkhattipayammitto suddho / / vR- AhAraH piNDa upadhipAtraniryogAdiH zayyA vasatireSaNAzabdaH pratyekamabhisambadhyate / AhArapaNAyAmupadhyeSaNAyAM zayvaipaNAyAmAdizabdAdvinayavaiyAvRtyAdiSu ca bhavati tena yatitavyama | kathamityAha-anumodanena kArApaNena ca / kimuktaM bhavati? yadi tasyAlocanArhasya kazcidAhArAdIna utpAdayatitatastasyAnumodanAkaraNataHprotsAhane yatateathAnyaH kazcinnotpAdayatitataHsvayamAlocaka AhArAdIn zuddhAnutpAdayati / atha zuddhaM notpAdyate tataH zrAddhAn protsAhyAkalpikAnapyAhArAdIna yatanayA utpAdayatIti / athAkalpikAnAhArAdInutpAdayataH tasya mahatI malinatopajAyate / atha ca sazuddhikaraNArthaM tadantikamAgatastataH paraspara virodhaH / atrAha-sikkhatti payaMmitI suddho yadyapi nAma tasyAlocanArhasyArthAyAkalpikAnapyAhArAdInutpAdayati / tathApyAsaMvanAzikSA tasyAntike kriyate / bitiyapade apavAdapadesa tathA vartamAnaH zuddha eva tadevabhAvayati[bhA.970] coiya se parivAra akaramANebhaNaiyA saDDhe / avyocchitti usuyabhattIekuNahayUyaM / / vR-prathamataH setasyAlocanArhasya parivAraMvaivAvRtyAdikamakurvantaM codayatizikSayati / tathA grahaNA sevanA zikSA niSNAta eSa tata etasya vinayavaiyAvRtyAdikaM kriyamANaM mahAnirjarAheturiti / evamapi zikSamANo yadi na karoti tatastasminnakurvANe svayamAhArAdInutpAdayati / atha svayaM zuddhaM prAyogyamAhArAdikaMnalabhatetataH zrAddhAnbhaNatiprajJApayati / prajJApya catebhyo'kalpikamapi yatanayA sampAdayati |ncvaacyNtsyaivNkurvtH kathaMnadoSoyataAha-avyocchittItyAdi / avyacchittikarasya pArzvasthAdeH zrutabhaktihetubhUtayA akalpikasyApyAhArAdeH saMpAdanena zrutabhaktyA pUjAM kuruta yUyaM na ca tatra doSa evamatrApi / iyamatra bhAvanA-yathA kAraNe pArzvasthAdInAM samIpe sUtramarthaM ca gRhNAno'kalpikamapyAhArAdikaM yatanayA tadarthaM pratisevamAnaH zuddho grahaNazikSAyA kriyamANatvAdevamAlocanArhasyApi nimittaMpratisevamAnaH zuddha eva AsevanA zikSAyAH tatsamIpa kriyamANatvAditi etadeva spaSTataraMbhAvayati Page #304 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 1, mUlaM : 35, [bhA. 971] [ bhA. 971] 303 duvihA satI etesiM AhArAdi karei savvesiM / paNahAnIe jayaMtI attaDDAe viemeva / / vR- iha parivArAbhAve tasyAlocanArhasya kartavyamiti / samAcArI ca teSAM pArzvasthAdInAM, duvihA asatI iti parivArAbhAvo dvividhaH vidyamAnAbhAvo'vidyamAnAbhAvazca / vidyamAnaH san abhAvo'san vaiyAvRtyAderakaraNAt vidyamAnAbhAvaH / avidyamAnasannabhAvo vidyamAnAbhAvaH / tatra dvividhe'pyabhAve se tasyAlocanArhasyAhArAdikaM sarvaM kalpikamakalpikaM vA yatanayA karoti utpAdayati / yatanayA kathamakalpikamutpAdayati iti cedata Aha-paJcakahAnyA yatamAnaH / kimuktaM bhavati ? aparipUrNa mAsikaprAyazcittasthAnapratisevanApattau gurulAghavaparyAlocanayA paJcakAdi paJcakahInamAsikaprAyazcittasthAnapratisevanAM karoti / tAmapi yatanayA paJcakagrahaNamupalakSaNaM tena dazAdihAnyApi yatamAna iti draSTavyam / evaM sarvatra na kevalamAlocanArhArthamevaM yatate kintu kAraNe samutpanne AtmArthamapyevameva paJcakahAnyA yatata iti / yaduktaM samyaktvabhASitAyAH purataH Alocayitavyamiti tadetadbhAvayati[bhA. 972 ] koraMTagaM jahA bhAviyaTTamaM pucchiUNa vA annaM / asati arihaMta siddhe jANato suddho jA ceva / / vR- koraNTakaM nAma bharukacche udyAnaM, tatra bhagavAnmunisuvratasvAmyarhannabhIkSNaMsamavasRtastatra tIrthakareNa gaNadharaiH ca bahUnAM bahUni prAyazcitAni ca dIyamAnAni tatratyatA devatayA dRSTAni tataH koraNTakaM gatvA tatra ca samyaktvabhAvitadevatArAdhanArthamaSTamaM kRtvA tatra ca samyakkaMpitAyA devatAyAH puratI yathocitapratipattipurassaramAlocayati / sA ca prayacchati yathArhaM prAyazcittaM / atha sA devatA kadAcit cyutA bhavet pazcAdanyA samutpannA tayA ca na daSTastIrthakarastataH sASTame nAkaMpitA brUtemahAvidehe tIrthakaramApRcchya samAgacchAmi / tataH sA netAnujJAtA mahAvidehe gatvA tIrthakaraM pRcchati pRSTvA ca samAgatyasAdhave prAyazcittaM kathayati yathA ca koraNTakabhudyAnamuktamevaM guNazilAdikamapi draSTavyam / tatrApyabhIkSNaM vardhamAnasAmyAdInAM samavasaraNAt tAsAmapi devatAnAmabhAve'rhatpratimAnAM purataH svaprAyazcittadAnaparijJAnakuzala Alocayati / tataH svayameva pratipadyate / prAyazcittaM tAsAmapyabhAve prAcInAdigabhimukho'rhataH siddhAnabhisamIkSya jAnan prAyazcittadAnavidhiM vidvAn Alocayati / Alocya ca svayameva pratipadyate prAyazcittaM / sa ca tathApratipadyamAnaH zuddha eva sUtroktavidhinA pravRtteH yadapi ca virAdhitaM tatrApi zuddhaH prAyazcittapratipatteriti / koraNTakaM jahetyatra yathAzabdopAdAnAt koraNTakasamuddizatAnAnyapyudyAnAni sUcitAnIti prakaTayipurAha [bhA. 973 ] sohIkaraNA diTThA guNasilamAdIsu jahaya sAhUNaM / to deti visohIto paccuppaNAya pucchaMti / / vR guNasilAsudyAneSu yAbhidvatAbhiH sAdhUnA tIrthakarairgaNadharaizcAnekazo vidhIyamAnAni zodhikaraNAni dRSTAni, tAH svayaM dadati prayacchantivizodhIH prAyazcittAniyAH punaH pratyutpannA devatAsto mahAvideheSu gatvA tIrthakarAn pRcchanti pRSTrA ca sAdhubhyaH kathayanti / / uddezakaH - 1 - samAptaH muni dIparatnasAgareNa saMzodhitA sampAditA vyavahAra sUtre (bhadrabAhusvAmiracitA niryukti yuktaM ) saMghadAsa gaNi viracitaM bhASyaM evaM malayagiri AcAryeNa viracitA TIkA parisamAptA / Page #305 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 204 vyavahAra - chaMdasUtram - 1-2 / 36 uddezaka : 2 vR- sAmprataM dvitIya Arabhyate / tasya cedamAdisUtram mU. (36) 'dAM sAhammiyA egaAMviharati eMgatattha annataraM akicaTTANaM paDisevittA AloejjA ThavaNijaMThavaitA karaNicaM vayAvaDiyaM / vR. athAsya sUtrasya sambandha ucyate [bhA. 974 ] abbhuThiyassa pAsaMmi, vahato jai kayAi Avajje / attheneva ujAgo paDhamAo hoti bitiyassa / / vR- yo'sau pArzvasthAdiH prAyazcittatapo vahanArthamabhyutthitasya pArzve prAyazcittatapo vahan yadi kadAcidbhUyo'pi tapo'haM prAyazcittamApadyate tadapi niyamAdAlAMcayitavyamiti tadAlIcanAnena pratipAdyate / epo'rthenArthamAzritya prathamAduddezakAdanantarasyAsya dvitIyasyoddezakasya yogaH sambandhaH || atraiva prakArAntaramAha[bhA. 975 ] ahavA egassa vihIu to negANa hoi ayamano / AiNavigaDievA paThavaNA esa saMbaMdhI / / vR- athaveti sambandhya prakArAntaratopapradarzane pUrvamekasya prAyazcittadAnavidhiruktaH / sAmpratamayamanekeSAmanyaH prAyazcittadAnavidhiH / athavA yadAcIrNaM pratisevitaM tasmin vikaTite Alocite prasthApanAprAyazcittadAnaM bhavati / tataH prAyazcittadAnaprastAvAdasya sUtrasyopanipAta ityeSa sambandhaH / anena sambandhenAyAtasyAsya vyAkhyA - dvausAdharmi ko saMvignasAMbhogikAdirUpAvekata ekasmin sthAne samudito viharataH / tatraiko 'nyatarat akRtyaM sthAnaM pratisevya Alocayet / tatra yadya gItArthaH pratisevitavAn / tatastasmai zuddhatapo dAtavyamatha gItArthastarhi yadi parihAratapo yogyamApannastataH parihAra tapo dadyAt / tadanantarasthApyateviviktaM kRtvA prarUpyate itisthApanIyaM parihAstapo yogyamanuSThAnaM, tat sthApayitvA prarUpya ya ApannaH sa parihAratapaH pratipadyate / itaraH kalpasthito bhavati / sa eva ca tasyAnupArihArikaH tatastena tasya karaNIyavaiyAvRtyamityeSa sUtrasaMkSepArthaH / adhunA niryuktivistaraH[bhA. 976] do sAhammiya cha bAraseva liMgami hoi cabhaMgI / cattAri vihArammi uduvihAM bhAvammi bhedou / / vR- dvizabdasya sAdharmika zabdasya ca yathAkramaM SaT dvAdaza nAmAdayI nikSapAdvizabdasya SaTkaH sAdharmikazabdasya dvAdazako nikSepa ityarthaH liGge liGgaviSaye caturbhaGgI bhavati / sUtre ca puMstvanirdezaH prAkRtatvAt / tathA vihAre catvAro nAmAdayo nikSepAH / tatra bhAve dvividho bhedaH / eSa dvAragAthAsaMkSepArthaH / vyAsArthaM ca pratipadamabhidhitsuH prathamato dvizabdasya paTka nikSepamAkSipannAha [ bhA. 977 ] nAma davaNA davie khette kAle ca hoi bodhavvI / 'bhAveva duge eso nikkhevI chavviho hoi / / vR- nAmadvikaM sthApanAdvikaM dravye dravyaviSayaM dvikaM dravyadvikaM, evaM kSetradvikaM kAladvikaM ca bhavati boddhavyam / tathA bhAve ca bhAvaviSayaM ca dvikameva dvike dvizabdasya SaTkAM bhavati nikSepaH / tatra nAmadvikaM dve nAmanI athavA vasya dvikamiti nAmatan nAmadvikaM / sthApanAdvikaM dve sthApane, dvikasya sthApanA vA Page #306 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 2. mUlaM : 36, [bhA. 977] 305 sthApanA dvikam / samprati dravyakSetrakAladvikapratipAdanArthamAha[bhA.978] cittabhacittaM ekkakkayasya je jattiyAudubheyA / khette dupaesAdI dusamayAdI ukAlaMmi / / vR- dravyadvikaM dvividhamAgamato noAgamatazca / tatrAgamato dvikazabdArthajJAtA tatra cAnupayuktaH; noAgamatastrividhaM.-jJazarIra bhavyazarIstasyatiriktabhedAt / tatra jJazarIrabhavyazarIre prAgvat tadvyatiriktaM sacittamacittaM ca ekaikasya ye yAvanto dvikabhedAH sambhavanti te sarve vaktavyAH / ye me sacittaM dravyadvikaM dvidhA saMsArasthaM nirvRttaMca, saMsArasthaM dvidhA ekendriyamanekendriyaM ca / tatraikendriya paJca prakAra-pRthivyaptejovAyuvanaspati bhedAt / ekaikamapi dvidhA-paryAptamaparyAptaM ca / anekendriyaM dvidhAsaMkhyAtavarSAyuSkamasaMkhyAtavarSAyuSkaM ca / ekaikaM dvidhAparyAptamapayArataM ca / nirvavittamapi dvidhAanantarasiddha paramparasiddhaMca / athavA sacittaM trividhaM tadyathA-dvipadaMcatuSpadamapadaM ca / tatra dvipadaM dvau puruSAvityAdi, catuSpadaM dvau balIvardAvityAdi, apadaM dvau vRkSAvityAdi / acittaM dvau paramANU dvau dvipradeziko tripradezikau yAvatdvau saMkhyAtpradeziko dvAvanantapradeziko saMkhyAtasya saMkhyAtA bhedAH, asaMkhyAtasya asaMkhyAtA anantasya anantAH |uktN dravyadvikamadhunA kSetradvikamAha-khette dupadesAdI kSetrakSetraviSayaMdvikaMdvIpradezAdidvAvAkAzapradezAvAdizabdAdvipradezAvagADhaMvA dravyaMkSetradvikaM kSetradvike tasyAvasthAnAt / yadi vA dve bhArate dve erAvate ityAdi parigrahaH / ukta kSetraddhika, kAladvikamAha dvisamayAdikaMdvausamayAvAdizadvAtdveAvalikedvaumuhUrtAvityAdiparigrahaH |athvaa dvisamayasthitikaM dravyaM kAladvike'vasthAnAtkAladvikamAdizabdAt vyAvalikAsthitikAdiparigrahaH / uktaM kAladvikamadhunAbhAvadvikamAha[bhA.979] bhAve pasatthamiyara hoipasatthaM tu nANiNonANe / kevali chaumaMnANe nonANe diThicaraNeya || vR- bhAvadvikaM dvidhA Agamato no Agamatazca / tatrAgamato dvikazabdArthajJAtA tatra copayuktaH, upayogobhAvanikSepaitivacanAt,noAgamatodvidhA tadyathAprazastamitaraca, itarannAmA prazastaM / tacchedaM rAgodveSazca, prazastaMdvidhA-jJAnaMnojJAnaMca tatrajJAne jJAnaviSayaMtikamidaMtadyathAkaivalikaMchAdyasthika ca nojJAnenojJAnaviSayaM dvikaMdRSTizcaraNaMca / dRSTiH samyaktvaM, caraNaMcAritram etadevasaprabhedaMprarUpayati[bhA.980] ekkakaM piyativihaM, saThANenatthikhaiya aiyAro / uvasAmiesu dosu. aiyAro hojja sesesu / / vR- ekaikamapi darzanaM caraNaM ca pratyekamityarthaH / trividhaM triprakAraM / tadyathA-kSAyika aupazamikaM kSAyopazamikaMca / tatrakSAyikaMsamyaktvaMkSAyikasamyAdRSTeH / aupazamikamupazamazreNyAm / zeSakAlaM kSAyopazamikaM, / caraNamapi kSAyika kSapakanirgranthasya, aupazamikamupazamazreNyAmanyadA kSAyopazamikam / tatrakSAyikajJAnedarzanecAritrecasvasthAne nAstyatIcAraH, tathAhikevalinastiSvapi jJAnadarzanacAritreSukSAyikeSuvartamAnasyana tadvipayA kAcidapivirAdhanA, parasthAneSusaMbhavedapi, tathAhi zrutakeyalyAdeH kSAyikedarzanavartamAnasthadarzanenAsti virAdhanAjJAnacaraNayostubhajaneti / uvasAmie vidosutidvayordarzanacaraNayoropazamikebhAve vartamAnayoH svasthAnenAstyatIcAraH / aupazamikaM hidarzanaM 2729 Page #307 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 306. vyavahAra - chedasUtram - 1-2 / 36 cAritraM ca niyamAdupazamazre eyAM bhavati, tatra kaSAyANAmupazAntatvAnnAsti kazcidaticArasaMbhavaH, jJAnavirAdhanAt [tu] sambhavedapyanupayogato'nyathA prarUpaNAcintanAdisambhavAt / upazamazreNitaH pAtettubhavatyatIcAraH audayikabhAve vartamAnatvAt, zeSeSu punaH kSAyopazameSujJAnadarzanacAritreSu svasthAne parasthAne vAtIcAro bhavet kSAyopazamikatvAdetadevAha [ bhA. 981 ] saThANa paraThANe khauvasamisu tIsu vibhayaNA / daMsaNa uvasamakhatie paraThANe hoi bhayaNAu / / I vRkSAyopazamikebhAve vartamAneSu triSyapi jJAnAdiSu svasthAne vAtIcArasya bhajanA, kadAcidbhavati kadAcinna bhavatItyarthaH / darzane upalakSaNametat, caraNe ca aupazamike kSAyike ca svasthAne'tIcAro na bhavati parasthAne tu bhajanA | atra yena dvikenAdhikArastadabhidhitsurAhadavvadue dupaeNaM saccitteNaM ca ettha ahiyAro / mIsenodaieNa bhAvamivi hoti dohiMpi / / [ bhA. 982 ] - atra dravyadvikena bhAvadvikena cAdhikAraH / tatra dravyadvikena sacittena tenApi ca dvipadena sAdharmikadvayasya cintyamAnatvAt bhAve mizreNa kSAyopazamikena audayikena ceti dvAbhyAM bhAvAbhyAmadhikAraH anayoreva dvayorbhAvayorvartamAnasyAtI cArasaMbhavAt / ukto dvikasya paTkonikSepaH / / samprati sAdharmikasya dvAdazakaM nikSepamAha [bhA. 983 ] nAma ThavaNA davie khette kAleya pavayaNe liMge / daMsaNa nANaM carite Abhigahe bhAvanAeya || bR- nAmasAdharmikaH, sthApanAsAdharmikaH, dravyasAdharmikaH, kSetrasAdharmikaH, kAlasAdharmikaH, pravacanasAdharmikaH, liGgasAdharmikaH, darzanasAdharmikaH, jJAnasAdharmikaH, cAritrasAdharmikaH, abhigrahasAdharmikaH, bhAvanAsAdharmikaH, tatra nAmasthApanAdravyasAdharmika pratipAdanArthamAhanAmaMmi sarisanAmI ThavaNAe kaTThakammamAdIsu / [ bhA. 984 ] duvvaMmi joubhavio sAhammi sarIragaM ceva / / vR- nAmni nAmaviSaye sAdharmiko yatsadRzanAmA yathAdevadatto devadattasya, sthApanA sAdharmikaH kASTakarmAdiSu sthApyamAno yathA vArakarSirAdizabdAt pustakarmAkSavarATakAdiparigrahaH, dravye dravyarUpatayA sAdharmiko yo bhavyobhAvI / sa ca triprakAraH / tadyathA ekabhaviko baddhAyuSko'bhimukhanAmagotrazca / amISAMca bhAvanA dravyabhikSuvadbhAvanIyA / yacca sAdharmikazarIraMvyapagatajIvitaM siddhazilAtalAdigataM tat dravyasAdharmikaH / dravyatAcArasya bhUtabhAvatvAt kSetrakAlapravacanaliGgasAdharmikAnAha[bhA. 985 ] khette mANadesI kAlammiu ekkakAlasaMbhUto / pavayaNasaMdhegayaro liMge rayaharaNamuhapattI / / dR- kSetre kSetrataH sAdharmikaH samAnadezIya yathA saurASTraH saurASTrasya, kAle kAlataH sAdharmikaH ekakAlasambhUto yathA varSAjAto varSAjAtasya, pravacanamiti pravacanataH sAdharmikaH saGghamadhye ekataraH zramaNaH zramaNI zrAvakaH zrAvikA ceti, liGge liGgataH sAdharmikaH rajoharaNamuhapottitti rajoharaNamukhapoti [tti ]kAyuktaH / / samprati darzanAdisAdharmikAnAha [bhA. 186 ] daMsaNanANecaraNe tigapaNativiha hoi uvarite / Page #308 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 307 uddezakaH 2, mUlaM : 36, [bhA. 996] davvAdIo abhigaha ahabhAvaNamoaniccAI / / vR- darzanataH sAdharmikaH tigatti trividhastadyathA-kSAyikadarzanI, aupazamikadarzaninaH aupazamikadarzanI, kSAyopazamikadarzaninaH kSAyopazamikadarzanI / anye punarAhurevaM trividhastadyathAsamyagdRSTeH samyagdRSTirmithyAdRSTemithyASTiH mizrasya mizraH, jJAnataH sAdharmikaH paJcavidhaH, tadyathAAbhinibodhikajJAnI AbhinibodhikajJAninaH, evaM zrutAvadhimanaH paryAyakevaleSvapi bhAvanIyam / caraNataHsAdharmikaH pannattipaMca prakAraH-sAmAyikacAritriNaH sAmAyikacAritrI |evNcchedopsthaapnprihaarvishuddhismpraayythaakhyaatessvpi vAcyam / tiviho hoi carite iti trividhastriprakAro bhavati cAritre, cAritrataH sAdharmikastadyathA-kSAyikacAritrI kSAyikacAritriNa ityAdi / davvAdIo abhiggahatti-abhigrahataH sAdharmiko dravyAdau veditavyastadyathA-dravyAbhigrahI dravyAbhigrahiNaH / evaM kSetrakAlabhAveSvapivAcyam |tushbdo'nuktsmuccyaarthH / tenaSaSThAdikSapaNAbhigrahISaSThAdikSapaNAbhigrAhiNaH ityAdyapi draSTavyam, / bhAvanAtaH sAdharmiko'nityatvAdau yathA eko'pyanityatvabhAvanAM bhAvayatyaparo'pyanityatvabhAvanAmityanityatvabhAvanAsAdharmikaH / evaM shessaasvpibhaavnaasudrvytvm| tadevamuktaH sAdharmikasya dvAdazako nikSepaH / / samprati yaduktaM liGge bhavantibhaGgAzcatvAra iti tadetadvyAcikhyAsurAha[bhA.997] sAhammiehiM kahie liMgAihoicaubhaMgo / nAmaMThavaNAdaviebhAva vihAreya cattAri / / vR-sAdharmikaSu kathiteSu satsu gAthAyAM tRtIyA saptamyarthe prAkRtatvAt liGgAdau pravacanAdibhiH saha bhavati pratyekaM caturbhaGgI; gAthAyAM puMstvamArSatvAt / vihAre ca ye catvAro bhedAH prAguktAste imetadyathAnAmavihAraH sthApanAvihAro dravyavihAro bhAvavihArazca / tatra liGgAdiSu pravacanAdibhiH saha pratyekaM catubhraGgImAvirbhAvayiSuH prathamato liGgapravacanena caturbhaGgI sUcAmAha[bhA.998] liMgena usAhammInopavapaNato yanihagAsavve / pavayaNasAhammI punana liMge dasahotisasihAgA / / vR-liGgenarajoharaNAdinA sAdharmikononaiva pravacanataityekobhaGgaH, keteityAhasarveninhavAsteSAM saGghabAhyatvAtroharaNAdiliGgopetatvAcca, tathApravacanataH sAdharmiko napunaH liGge liGgataH eSa dvitIyaH kete evaM bhUtA ityAha-daza bhavanti / sazikhAkAH amuNDitaziraskAH zrAvakA itigamyate / zrAvakA hi darzana vratAdi pratimA bhedena ekAdazavidhA bhavanti / tatra daza sakezAH ekAdaza pratimA:pratipannastu luJcitazirAH zramaNabhUtobhavati / tatastadvayavacchedAyasazikhAkagrahaNaM, etehi dazazikhAkAH zrAvakAH pravacanataH sAdharmikA bhavanti / teSAM saGghAntarbhUtatvAt na tu liGgato rajoharaNAdiliGgarahitatvAt / tRtIyacaturthItubhaGgau supratItatvAnnoktautaucemaupravacanato'pisAdharmiko liGgato'pisAdhuHeSatRtIyaH pravacanato nApi liGgata iticaturthaH / eSazUnyo bhaGgaH / tadevaMliGgasya pravacanena saha caturbhaGgikoktA / samprati darzanAdibhiH saha catubhraGgikApratipAdanArthamAha[bhA.999] emevaya liMgena udaMsaNamAdI uhotibhNgaau| bhaiesu uvarimesuMheThellapadaMtuchaDDejA / / vR- evameva prakcanagatena prakAreNa liGgena saha darzanAdiSu bhaGgA bhavanti jJAtavyAH / ukteSu ca . Page #309 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 308 vyavahAra - chedasUtram-1-2/36 uparitaneSu sarveSvapi bhAvanAparyanteSu adhastanaM liGgalakSaNapadaM tyajettyaktvA ca tadanantaraM dvitIyapadaM gRhNIyAt / abhigRhya ca tenApisaha caturbhaGgikA:krameNa yojayettatrApyuparitaneSu sarveSubhaGgeSutadadhastanaM padaMtyajetH agretanamanantaramAzrayet / tatrApyayamevakrama evaM tAvadvAcyaM yAvadantimapadadvayacaturbhaGgikA iha liGgena saha darzanAdiSu bhaGgasUcAkRtA / tatra liGgagrahaNamupalakSaNaM / tataH pravacanenApi saha bhaGgA draSyavyAste cAmI-pravacanasAdharmikonadarzanataH eSa kSAyika aupazamike kSAyopazamikevA / uktaM ca-visarisadaMsaNajuttA pavayaNasAhammiyA na daMsaNato iti darzanataH sAdharmikona pravacanatastIrthakaraH pratyekabuddhazca teSAM saGghAnantarvartitvAdAha ca-titthayarApatteyA no pavayaNadasaNasAhammI, pravacamato'pi sAdharmiko darzanato'pi samAnadarzanI saGghamadhyavartIti, na pravacanato nApi darzanata iti caturthaH / eSa zUnyaH / uktA pravacanena saha darzanasya caturbhagikAH; / sampratijJAnasyocyate, na pravacanataH sAdharmiko na jJAnata ekodvijJAni ekastrijJAni caturjAni kevalajJAnI vA, jJAnataH sAdharmiko na pravacanataH tIrthakaraHpratyekabuddho vA, pravacanato jJAnato'pitRtIyaH, na pravacanato'pi nApi jJAnataH iti caturthaH / eSazUnyaH / tathApravacanataHsAdharmiko nacAritrataH zrAvakaH, cAritratonapravacanataH tIrthakarapratyekabuddho vA pravacanato'pi cAritrato'pi sAdhuH, na pravacanato nApi cAritrataH, eSa zUnyaH tathA pravacanato nAbhigrahataH zrAvako yatirvA ubhayorapyanyAnyAbhigrahayuktatvAt, / abhigrahato na pravacanato nihnavastIrthakaraH pratyekabuddho vA uktaM ca,-sAhammabhiggaheNaM no pavayaNaniNha tittha patteyA iti pravacano'pyabhigrahato'pi zrAvako yatisimAnAbhigrahaHna pravacanato nApyabhigrahata itizUnyaH / tathA pravacanataHsAdharmikonabhAvanAtobhinnabhAvanAkaH / zrAvakoryatirvA, bhAvanAtaH sAdharmikonapravacanataH samAnabhAvanAkastIrthakaraH pratyekabuddho nihnavI vA, pravacanato'pi bhAvanAto'pi samAnabhAvanAkaH zrAvakoyatirvA, na pravacanato'pinabhAvanAtaH / eSazUnyaH, / uktA pravacanena saha darzanAdiSubhaGgA / sampratiliGgenasahocyante / liGgataH sAdharmiko nadarzanataH nilavaH,darzanataH sAdharmiko na liGgataH pratyekabuddhastIrthakarovA liGgato'pidarzanato'pi samAnadarzanI sAdhuH nApi liGgato nApidarzanataH, epa zUnyaH / tathAliGgataHsAdharmiko najJAnataH / nihavo vibhinnajJAnIvA sAdhuH,jJAnatonaliGgataH samAnajJAnI zrAvakaH,pratyekabuddhastIrthakaro vA liGgato'pijJAnatopisamAnajJAnIsAdhuH, naliGgato'pinApi jJAnataH |ess zUnyaH / ; tathA liGgattona cAritrato nihnavo viSamacAritrI vA sAdhuH, cAritrato na liGgataH pratyekabuddhastIrthakarovA, cAritrato'pi liGgato'pi samAnacAstriIsAdhuH, na liGgato nApicAritrataH / eSa zUnyaH / tathA liGgato nAbhigrahataH vicitrAbhigrAhI sAdhu nihavo vA, abhigrahato na liGgataH, eSa zUnyaH, tathA liGgattaH sAdharmiko na bhAvanAtaH viSamabhAvanAkaH sAdhuH, na liGgatto'pi na bhAvanAtaH eSa zUnyaH / tadevamuktA liGgena saha darzanAdiSu bhaGgAH samprati liGgapadaM tyaktvA darzanapadaM gRhyate / tena sahajJAnAdiSuucyante-darzanataHsAdharmiko najJAnataHkSAyikadarzanIekaH kevalajJAnIeko dvijJAnIti, jJAnataHsAdharmiko nadarzanataHsamAnajJAnI vibhinnadarzanI,dazanato'pijJAnato'pisamAnadarzanajJAnI, nadarzanatonApijJAnataH zUnyo bhaGgaH / tathA darzanataH samAnajJAnI vibhinnadarza, dazanato'pijJAnato'pi samAnadarzanajJAnI, nadarzanatonApijJAnataH zUnyo bhaGgaH / tathA darzanataH sAdharmiko na cAritrataH samAnadarzanI zrAvakaH, cAritrato na darzanataH samAnacAritrI vibhinnadarzanI sAdhuH, / cAritrato'pi darzanato'pi samAnadarzanI cAritrI sAdhu, na cAritrato'pi nApidarzanataH / eSazUnyaH, / tathA darzanato Page #310 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 2, mUlaM : 36, [bhA. 989] na abhigrahataH samAnadarzanI vicitrAbhigrahaH zrAvakaH sAdhurvA, abhigrahatonadarzanataH samAnAbhigrahI vicitradarzanataH zrAvakAdi, darzanato'pi abhigrahato'pi samAnadarzanAbhigrahI zrAvakAdi; nadarzanato nApyabhigrahataH eSaH zUnyaH / tathA darzanato na bhAvanAtaH samAnadarzanI vicitrabhAvanAkaH zrAvakAdiH, bhAvanAtonadarzanata: samAnabhAvanAvicitradarzanaH zrAvakAdiH, darzanato'pi bhAvanAto'pi samAnadarzanabhAvanAkaH zrAvakAdi, nadarzanatonApibhAvanAtaH eSazUnyaH / / tadevamuktA darzananApisaha jJAnAdiSubhaGgAH / adhunA darzanapadamapahAyajJAnapadamabhigRhyate tena saha cAritrAdipupradarzyantajJAnataHsAdharmikonacAritrataHsamAnajJAnovicitracAritrasAdhuH; yadivA zrAvakaH, cAritrataH sAdharmikona jJAnataH, samAnacAritrI ekaH kevalI ekazchadmasthaH, jJAnato'picAritrato'pi samAnaHjJAnacAritrIsAdhuH, najJAnato'pinacAritrato'pizUnyaH, tathAjJAnatonAbhigrahataH samAnajJAno vicitrAbhigrahaHzrAvakAdiH,abhigrahato na jJAnataHsamAnAbhigrahataH eSazUnyaH tathAjJAnato nAbhigrahataH samAnajJAno vicitrAbhigrahaH zrAvakAdiH, abhigrahato na jJAnataH samAnAbhigraho vicitrajJAnI sAdhustIrthakaraH pratyekabuddho vA, jJAnato'pyabhigrahato'pi samAnajJAnAbhigrahI sAdhvAdiH, na jJAnato'pyabhigrahataH eSazUnyaH tathAjJAnato nabhAvanAtaH samAnajJAno vicitrabhAvanAkaH zrAvakAdiH, / bhAvanAto na jJAnataH samAnabhAvano vicitrajJAnI zrAvakAdiH, jJAnatopi bhAvanAto'pi samAnajJAnabhAvanAkaH zrAvakAdirna jJAnato nApibhAvanAtaH eSa zUnyaH / uktA jJAnenasahacAritrAdiSu bhaGgAH / / samprati jJAnapadaM vimucya cAritrapadaM gRhItvA tena sahAbhigraha bhAvanayorbhaGgA ucyante-caraNataH sAdharmiko nAbhigrahataH samAnacaraNo vicitrAbhigrahIsAdhuH, abhigrahataH sAdharmiko na caraNataH zrAvakAdi:,caraNato'pi abhigrahato'pi sAdhuH, na caraNato nApyabhigrahataH zUnyaH / tathA caraNato na bhAvanAtaH vicitrabhAvanAkaH sAdhuH, bhAvanAto na caraNataH zrAvakaH samAnabhAvanAkaH sAdhurvA visazacaraNaH,caraNato'pibhAvanAto'pisamAnacaraNabhAvanAkaH sAdhuHnacaraNatonApibhAvanAtaH zUnya eSaH sampratyabhigraheNasahabhAvanAyAbhaGgAH-abhigRhataH sAdharmikonabhAvanAtaH,samAnAbhigrahI vicitra bhAvanAkaH zrAvakAdi, bhAvanAtaH sAdharmiko nAbhigrahataH vicitrAbhigraha zrAvakAdiH, abhigrahato'pi bhAvanAto'pi samAnAbhigraha bhAvanAkaH zrAvakAdiH, nAbhigrahato nApi bhAvanAtaH eSa bhaGga zUnyaH / tadevamuktAbhaGgAH / / sAmpratamamIpAMbhaGgAnAM viSayavizeSapratipAdanArthamAha[bhA.990] patteyabuddhaniNhAuvAsae kevalI ya Asajja / . khaiyAieyabhAve paDuccabhaMgA ujAejA / / vR- pratyekabuddhAn nihravAn upAsakAn kevalinazcAzritya tathA kSAyikAdIMzca bhAvAn pratItya Azritya bhaGgakAn anantaroditAna yojayet / tadyathA-na pravacanataH sAdharmiko liGgataH eSa bhaGgaH pratyekabuddhAnkevalinazcajinAnAzrityayojanIyaH / liGgato na pravacanata ityayaM nhivAn, pravacanatIna liGgata ityepa zrAvakAn pravacanato na darzanata ityAdayastu kSAyopazamikadarzanajJAnacAritrAdInAzritya yojayitavyAste ca tathaiva yathAsthAnaM yojitA eveti samprati ye vihAre nAmAdayo'pi bhedA uktAstAna viparISuH punaH kathayati[bhA.991] nAmaMThavaNAdaviebhAveyacaDavvihAM vihAro hoi / viviha pagArahiMsyaM hAijamhA vihAro u / / . Page #311 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 310 vyavahAra - chedasUtram - 1-2/36 vR- nAmavihAraH sthApanAvihArIdravye dravyanimittaM dravyabhUto vihAro dravyavihAraH bhAve bhAvavihAraH / evameSa vihAracaturvido bhavati, ihaca no Agamato bhAvavihArena gItArthenAdhikArona zeSaistastAnadhikRtya vyutpattimAha-yasmAdvividharanekaiH prakAraiH rajaH karma harati tasmAdvihAra ityucyate / vividhaM hiyate rajaH karmAneneti vihAro'kartarIti ghaJiti vyutpatteH / samprati nAmAdibhedA vyAkhyeyAstatra yasya vihAra iti nAma sa nAmavihAraH sthApanAvihArazcittakarmaNyanyatra vA AlikhyamAnaH sthApanAvihAraH / dravyavihAro dvidhA Agamato no Agamatazca / tatrAgamatI vihArazabdArthajJAtA tatra cAnupayuktaH / noAgamatastridhAjJazarIra bhavyazarIratadvayatiriktabhedAt / tatra jJazarIra bhavyazarIre prAgvat / tadvayatiriktamAhaAhArAdINaThA jo u vihAro agIya pAsatthe / joyA va anuvautto, viharati davyavihAro u / / [bhA. 992 ] vR- yo nAma AhArAdInAmAhAropadhiprabhRtInAmarthAyotpAdanAya agItAnAmagItArthAnAM pArzvasthAnAM ca gAthAyAM samAhAro dvandvaH / SaSThIsaptamyorarthaM pratyabhedAcca saptamyA nirdezaH / tathA yo'pyanupayuktaH san viharati eSa sarvo'pi dravye vihAraH Adyo dravyanimittatvAt dravyavihAraH dvitIyo'nupayuktatvAditi uktI dravyavihAraH / bhAvavihAro dvidhA- Agamatono AgamataJca / tatrAgamatI vihArazabdArthajJAtA tatra copayuktaH no Agamato bhAvavihAro dvidhA - gItArthI nizritazca / tathA cAha [bhA. 993 ] gItthaya vihArI bIya gIyatthanissito hoMti / eto tattiya vihArI nANunnAto jinavarehiM || vR- vihAraH prathamo bhavati gItArthaH gItArthasAdhyAtmako dvitIyo gItArthanizritaH gItArthasya nizrA saMzrayaNaM gItArthanizrA sA saJjAtAyasyeti pAThAntaraM gItArthamizrita iti tatra gItArthasaMyukta iti vyAkhyevaM iti / AbhyAM gItArthagItArtha nizritAbhyAmanyastRtIyo vihAro nAnujJAto jinavarendraiH / / tatra gItArthaM gItArthanizritaM ca vihAramAha [ bhA. 994 ] jinakappitI ugIyatthI, parihAravisuddhito vigIyattho / gItthe iDDIdugaMsesA gIyatthanissAe / / vR- gItArthA dvividhAstadyathA-gacchagatA gacchanirgatAzca / tatra gacchanirgatA ime jinakalpiko gItArthaH parihAra vizuddhiko'pi gItArthaH / api zabdAdyathAlandakalpikapratimApanno'pi ca gItArthaH, amISAM vihAro gItArthaH / gacchavAse gItArthe gItArthaviSaye RddhidvikaM tadyathA - AcArya upAdhyAyazca / athavA AcAryaH zeSa catuSTayamupAdhyAyapravRttisthaviragaNAvacchedirupametacca dvikaM sthAnAni niryuktamiti / vyavahiyate svasvavyApAre teSAM niryuktatvAt zeSAH sarve aniyuktAH te yadi gItArthA yadi vA agItArthAH / sarve gItArthanizrayA vihartavyam / atra para Aha [bhA. 995] coei agIyatthe, kiM kAraNa mo nisijjhai vihAro / suNaditaM coyaga, siddhikaraM nihnave esiM / / vR- codayati praznaM karoti agItArthe agItArthasya kiM kAraNaM kiM nimittaM mo iti pAdapUraNe niSiSyate vihAraH sUrirAha - he codaka! trayANAmapyeteSAM gItArthAgItArthanizritAgItArthAnAM siddhikaraM dRSTAntaM zrRNu / tamevAha [bhA. 996 ] tivihe saMgillaMmi jAnato nissie ajAnaMte / Page #312 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 2, mUlaM : 36, [bhA. 996 ] 311 pANadhicchittakaraNe aDavi jale sAvaetenA / / vR-saMgillo nAma gosamudAyastasmin rakSaNIye trividho rakSake dRSTAntaH / tadyathA jAnan nizrito'jAnaMzca eSo'kSarArthaH / bhAvArthastvayam - ego khakhago nagarassa gAvINaM so nijehiM ugAsehiM gAvItI jaMtIu etIya khettAINaM avarohaM na kareMti tesiM ugAsehiM nei Aneiya jattha ya tenAi bhayaM natthi tattha cArei, annayA do purisA gAviu rakkhAmitti uvaThiyA / amhe bhaiyAe gAvI ekAmotti nAgaragA citaMti so ego na tarai savvanagarassa gAviu rakkhiuM / tamhA eevi nijujaMtu tti bhaNiyA rakkhaha / tattha egI tassa purANassa saMkheDipAlassa nissAe gAvI to nei Aneiya, ajAnatIti kAuM tassamaeNa caMkamai, bitito saMkheDipAlato ciMtei / ahamannassa nissAe na cAremi sayameva ahaM rakkhiuM samattho so varAto ajAnato imAni ThANANi na yANai pANaMdhIti dezIpadametat vartinI vAcakaM tato'yamarthaH / kSetra kSetreSu ca zAlyAdaya uttAstiSThanti / gAvazca gacchantya Agacchatyazca rakSamANA api zAlyAdi caranti / tataH kSetrasvAmibhirgAdhRtvA kSetropadravamUlaM yAcyate / evaM kuruNe'pi doSA vAcyAH / kurUNaM nAma rAjakIyamanyadIyaM vAvItaM tathA aDavitti so varAko'jAnan mA aTavImapi pravezayati / tatra pulindAdibhirgAvo mAryante, tathA jalatti so'jAnan nadyAdiSu tatra pradeze gAH pAyayati yatra grAhAdibhirjalacarairgAva AkRSyante / sAvaeiti samUDho varAkastatra pradeze nayati / yatra vyAghrAdayo duSTazvApadAstaizca gAva upadryante tiNaMti teSu ca nikuJjAdiSu nayati yatra stenAnAM prasarastatastenAstA apaharanti / evaM so'jAnan gA vinAzayati itarastu jJAtA etAni sarvANyApatsthAnAni pariharati / yo'pi nizritastamapi parihArayati / eSa dRSTAnto'pamarthopanayaH - yo gItArthaH sarvAnapi doSAn svayaM pariharati / yastunicitastaM parihArayati / yaH punaH svayamagItArtho yazcAgItArthanizritastayorAtmavirAdhanA saMyamavirAdhanA ca bhavati / tonavAtmavirAdhanAdidoSAn vivakSurdvAra gAthAmAha [bhA. 997] ma sehavihAre, micchatte esaNAdi visame ya / sohI gilANamAdI, tenA duvihAvi tivihA vA / / bU - mArge mArgaviSaye tathA zeSe zekSaka kulaviSaye evaM vihAre mithyAtve eSaNAdau viSame zodhI mlAnAdau doSAstathAstenA dvividhAstrividhA vA ye bhavanti tebhyo'pi doSA bhaveyuH / eSa dvAragAthAsaMkSepArthaH sAmpratamenAmeva dvAragAthAM vivarISu prathamato mArgadvAraM zaikSadvAraM cAha [bhA. 998 ] maggaM saddavarIyai pAusau magga ajayaNA eva / sehakulesa ya viharati, nanu yattati na gAheti / / vR-mArga panthAnaM sevate so'jAnan agItArthaH san dravacAritayA rIyate gacchati, tatra ca saMyama virAdhanA kITAdisatvopamardanAt, AtmavirAdhanA pAdAdiviskhalanAt / tathA ajJatayA pAusatti prAvRSyapikAle gacchati tatrApi saMyamavirAdhanA AtmavirAdhanA ca, tathA mArgenmArgAbhijJatayA unmArge'pi gacchati / tatra sthANu kaMTakAdibhirAtmavirAdhanA sacittapRthivyAdyupamardanAt saMyamavirAdhanA ca, tathA grahaNazikSAyAmAse vanA zikSAyAM vA'pravINatvAt / ayatanayA vA gacchet / ayatanayA ca saMyamAtmavirAdhanA / gataM mArgadvAraM; zaikSakadvAramAha-sehetyAdi zaikSakulAni abhinavaprapannavratAni dharmANi kulAni teSvajJatayA sa viharati / tebhyo'yatanayA bhaktapAnAdikamutpAdayatIti bhAvaH tathA na tAni anuvartayati nuvarttanAguNataH vardhamAnataradharmazraddhAkAni karoti / anuvartanAyA aparijJAnAt / tathA na Page #313 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 312 vyavahAra - chedasUtram - 1-2 / 36 grAhayati tAni grahaNazikSAmAsevanAzikSAM vA zrAvakadharmocitAM ubhayorapi zikSayostasyAkuzalatvAt gataM zaikSadvAramadhunA vihAradvAraM midhyAtvadvAraM cAha[ bhA. 999 ] dasudese paccaMte, vaiyAdi vihArapAmabahule ya / appANaM ca paraM vA na muNati micchattasaMkataM / / vR- so'jJatayA dasyudeze cauradezovihAraM karoti yadi vA pratyaMtabahule mlecchAkule athavA lubdhatayA brejikAda AdizabdAt svajAtikAdikulaparigrahaH yadi vA prANavahule jIvasaMsakte deze eteSu yathAyogamAtmavirAdhanA saMyamavirAdhanA ca bhUyasIti, gataM vihAradvAram adhunA midhyAtvadvAramAha- appANaM cetyAdisa varAko ajAnan AtmAnamapi kuprarUpaNAdibhi rmithyAtva zaGkAsaMkrAntaM na jAnAti, nApi paraM tataH AtmanaH parasya ca mithyAtvaM pravartayatItyubhayeSAmapi saMsArapravardhakaH / gataM mithyAtvadvAramadhunA eSaNAdvAramAha [ bhA. 1000 ] AhAra ubahi sejjA, nu magga uppAvaNesanakaDille / laggai avivANaMtI, dose seesa savvesu / / vR- AhAro bhaktapAnAdirUpaH upadhiH kalpAdi lakSaNaH zayyA vasatiH etAsAMgrahaNe iti gamyate / kiM viziSTe ityAha- udgamena udgamadoSaiH SoDazabhirAdhAkarmaprabhRtibhirutpAdanayA utpAdanAdobairdhAtryAdibhiH SoDazabhireSaNAyAgaveSaNAdidoSaiH zaGkitamrakSitaprabhRtibhiH saMyojanApramANAGgAradhUmaiH kAkazRgAlAdibhakSitaizca / kaDille iti mahAgaddane sati so'vijAnan eteSvanantaroditeSu doSeSu sarveSu lagati dvAragAthAyAmeSaNAdAviti ya AdizabdaH sasamastodbhamAdidoSaparigrahArthaH / tathA visame iti viSame ca parvata jalAdau yA yatanA tAM sa na jAnAti ajAnaMzcAtmavirAdhanAM saMyamavirAdhanAM cApnoti / samprati zodhidvAramAha[ bhA. 1001] mUlaguNe uttaraguNe Avannarasa ya na bANaI sohiM / paDisiddhetti na kuNati, gilANamAdIna tegicchaM / / vR- mUlaguNaviSaye uttaraguNaviSaye ca prAyazcittamApannasya yasya yAdRzI yasminnaparAdhe dAtavyA zodhistasya tAdRzI tasminnaparAdhe na jAnAti / ajAnAnazcAprAyazcitte'pi atiprabhUtaM prAyazcittaM dadyAditi mahadAzAtanAbhAk, gataMzodhidvAramadhunA glAnAdi dvAramAha-paDisiddhetyAdi pratiSiddhA khalu cikitsA SaT jIvanikAyavirAdhanApatteriti vacanamekAntenAGgIkurvan glAnAdInAmAdi zabdaH svagatAnekabhedasUcaka AgADhA'nAgADhasahAsahabAlataruNaglAnAdInAM cikitsAM na karoti / na ca tadviSayAM yatanAM jAnAti tatazcikitsAyA yatanAyAzca akaraNe bhUyAMso doSAste ca prAgeva prathamoddezake'bhihitAH / samprati tenA duvihA vA iti vyAkhyAnayati [ bhA. 1002] appasuyatti ya kAuM vuggAheuM harati khuDAdI / te nAsapakkhaiyare, saliMgi gihi annahA tivihA / / vR staMnA dvividhAH sapakSAH parapakSAzca / tataH sapakSAH dvividhAH gItArthAH pArzvasthAdayazca tatra gItArthA idaM cintayanti / amI alpazrutA alpazrutatvAccAgItArthA na cAgItArthAnAM kSetramasti / tata evaM cintayitvA teSAM sacittAdigItArthA apaharanti pArzvasthAdayaH punaH kSullakAdIn vyudgrAhayanti yathA duSkarAcaryAmISAM na ca duSkaracaryAyAH sampratidezakAlI tasmAdatrAgacchateti / evaM cyudgrAhya kSullakAdIna Page #314 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :2, mUlaM : 36. [bhA. 1002] 313 AdizabdAttaruNAdi parigrahaH apaharanti parapakSAmithyAdRSTa yasta'pi kSullakAdInvyudgrAhya apaharanti, athavA trividhAstenAstadyathA svaliMgAH pArzvasthAdayastepUrvavat, gRhiNastaskarAste upadhiprabhRtInapaharaMti, anyevA svaliMgagRhibhyo vyatiriktAsteca bhikSukAdayo'vagaMtavyAstekSullakAdIn vyudgrAhyApaharaMti, [bhA.1003] eeceva ya ThANe, gIyatyo nissito uvajei / / bhAvavihAro eso duviho usamAsatobhaNio / / vR- etAnyevAnantaroditAni sthAnAni gItArtho gItArthanizritazca varjayati tatra gItArthaH svayaM kuzalatvAt gItArthanizritastugItArthopadezena eSa bhAvavihAro dvividho bhaNitaH samAsataH saMkSapeNa / / [bhA.1004] sopuna hoiduviho, sammatakappo taheva asamatto / tatthasamattoiNamo, jahannamukkosato hoi / / vR-sa punarbhAvavihAro dvividho'pi bhUyo dvividho bhavati / tadyathA-samAptakalpastathaivAsamApto'. samAptakalpaH / tatrAyaMsamAptaH samAptakalpo dvividho bhavati / tadyathA-jadhanya utkRSTazca anayoreva pramANamAha [bhA.1005] gIyatthANaMtiNhaM, samattakappo jahannato hoti / battIsasahassAiMhavaMti ukkosaoesa / / vR- gItArthAnAM trayANAM vihAraH samAptakalpo jadhanyo bhavati / utkRSTastveSa samAptakalpo dvAtriMzatsahastrANibhavanti / [bhA.1006] tiNhasamatto kappo,jahanaudAMniUjayAvihare / gIyatthANavi lahuo, agIegurugA ime dosA / / vR-trayANAM kilasamAptakalpojaghanyobhavatitatoyadA dvau viharatastadA dvayogItArthayorviharatorladhukA mAsAH prAyazcittaM, agItArthayozcatvAro gurukA dvayozca viharatoribhavakSyamANA doSAstAnevAha[bhA.1007] dohavi viharaMtANasaliMgagihaliMga annaliMgeya / hoi bahudosa vasahI gilANamaraNe yasalleya / / vR-dvayorviharatoH svaliGgAnyaliGgagRhaliGgAnadhikRtyabhUyAMsA doSAstadyathA-ekovasatipAlaeko bhikSArthaM gatastatrayo bhikSArtha gatastasya khaliGge saMyatyA AlopAdikaM pRcchantyAH AtmaparobhayasamutthA doSAH; / paliGge carakAdikAyA gRhi liGge striyAH proSitabhartRkAdikAyAH / hoi bahudosavasahitti hiNDamAnAdvasatirbahudopAbhavatItikimukaktaM bhavati vasatipAlasya hinnddmaanaapekssyaabhuuyaaNsodossaaH| ekAntamitikRtvAsvaliGginyAdInAmupapAnasambhavAtpradIpanakecalagneekAkIsakathaMkaroti |arthte doSA mA bhUvanniti zUnyAM vasatiM kRtvA nirgacchataH / tadAnIM vakSyamANA bahavo doSAstadyathAdvayorviharatoryoko glAnI bhavati tadA tasya glAnasya ekAkinA mocane pipAsAdisambhavatastathA maraNe maraNakAle zalyaM noddhattamiti |shlyen tathAca sthitesatigarIyAMsodoSAH tatradvayornirgamane doSAnAha[bhA.1008] micchattaya bahusuyacAraNabhaDiyamaraNaM tirikkhamanuyANaM / Aesa vAlanikkeyaNeya suNebhave dosA / / vR-utsargatastAvadiyaMsamAcArIzUnyAvasatirna kartavyA / yadipunastauzUnyAMvasatiMkustastatastayoH pratyekaM prAyazcittaM caturladhuttapasA kAlena cauguru uktaM ca-sunaM jati vasahi karati cau lahuyA dohivi Page #315 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 314 vyavahAra - chedasUtram-1-2436 gurugA iti, anye ca bahavo doSAstathA hi-tau sAdhUsarvamAtmIyaM bhANDamAdAya zUnyAM vasatiM kRtvA gatI zayyAtaraNacabahirAgatenazUnyAvasatirdRSTA, tataH sa pRcchatikvagatau sAdhUitigRhamAnupANibhaNanti / na jAnImo nUnaM gatau bhaviSyataH, etat zrutvA yadi sa pratyanIkaM karoti yathA yadigato, tato gatAviti tadA tayoH prAyazcittaMcaturlaghu, tathA'prItiMkarotiyathAakRtajJAstenistrehAstato'nApRcchayAgatAH, / athavA nirdAkSiNyAste etamapyupacAraMna jAnanti / yathA ApRcchya gantavyamiti tadA caturgurukAstathA so'prItikotpattivazAttayoranyeSAM vA sAdhUnAM tad dravyAnyadravyavicchedaM kuryAt, / tato bhUtairbhAjanairAgatayostayoH zayyAtarI na sthAnaM dadyAt kopAvezAt yadi divA / niSkAzayati tatazcaturlaghu, taizca bhRtairbhAjanairanyAMvasatiyAcamAnayoryA AgADhAdiparitApanAtetanniSpannaMcaturladhulokeca gopajAyate kutsitamAbhyAM kimapyAcaritamanyathAkathamakANDa evAkRtabhojanauniSkAzitau iti / evaM cAnyatrApi to vasatinalabhataH [labhete] tato vasatimalabhamAnau tAvadanyatra gacchataH tato mAsakalpabhedastathA ca satiyA tatravirAdhanAtanniSpannamapitayoH prAyazcittamapicAnyesAdhavo vihArAdinirgatAstatrAgatA anyA ca vasatistatra na vidyate / sa ca zayyAtaraH tatkRtA prItivazatasteSAmapi vasatiM na dadAti, tato yatte svApadastenAdibhiH prApnuvanti taM niSpannamapi tayoH prAyazcittaM, ete tAvaddopA bhikSAmaTitvA tatkSaNamAgatayoruktA, yadipunarbahirbhuktvA rAtrAvAgatauvasatinalabhete / tadA caturlaghu. - vasati vizeSatarAzcagarhAdayo doSAH, vinAzaH svApadAdibhyaH, athavA samyag dRSTibhUtaH san pazcAdanApRcchya taugatAvityaprItikotpattivazato mithyAtvaM yAvatbaDDuyattizUnyAMvasatiMdRSTrAbaTukaiH zayyAtaroyAcitoyathAvayamatratiSThAmaH zayyAtaraH prAha zramaNotiSThatastaisvataMgatAtozramaNauzayyAtaro brUtetikhtayadigatau zramaNau,testhitAH zramaNAvAgatau praveSTuMpravRttaubaTukairniruddhau, |tto'sNkhddmbhvt baTukA bruvate vasatiriyamasmAkaM svAminA dattA / itarAvapibruto asmAkamapi svAminA dattA / evaM kalahAyamAnau sAdhUzayyAtarasamIpaM gatau sa vadati yUyamanApRcchayA zUnyAM vasatiM kRtvA gatA mayA jJAtaM yathA yUyaM gatA yena zUnyA kRtA vasatirdRzyate / tato mayA baTukAnAM pradattA tasmAtparasparaM sAMmatyenaikatra tiSThata, na punarahamAtmAnamalIkaM karomi / tatra yadiparasparaM sAMmatyena tiSThanti tataH paThatAM pratilekhanAMca kurvatAM saMyatabhASAzca zrutvA tAbhirupahAsaM kurvanti, [kriyate / tataH kalahabhAvato'dhikaraNadoSaH / athavA zayyAtaraHsaMyatAnAMbhadraka bhadraka ititAn baTukAnniSkAzavettataH saMvataprayogavazato'nena duSTena vayaMniSkAzitA itizayyAtarasyasaMvatAnAMcaviSayastenaprayogato'gniprakSepAdinAvAyamupadravaMkurvanti / taniSpannaprAyazcittaM to zramaNau prApnutaH / cAraNeti evaM cAraNe'pi doSA vaktavyAH / navaramadhikatarA. yataste saMyatAnprapaJcya yAcitvA vA yattadgRhNanti / tatastaiH sahaekatrasarvathA navastavyamete eva doSA bhaTe'pi yatastepi baTukA iva pradviSTAH santaH zayyAtarasya saMyatAnAM vA stenaprayogato'gniprakSepAdinAvAprabhUtamupadravaMkurvanti, / / maraNaMtirikkhamanuyANamitizUnyAMvasatimabhisamIkSyagavAdistiryaGa anAthamanuSyo vA pravizya mriyate taM yadi grahasthairasaMyateH pariThApayanti tataH SaT jIvanikAya virAdhanA yadisvayaMtyajantitataHpravacanasyoDDAhaH ko'pyevamAzaGkayetaetairavAyaM mAritoloke'pisvayaM tatyajane mahatIga azucayaeteiti / athaitaddoSabhayAnasvayaM tyajantinApigRhasthaistyAjayantitatorudhiragandhena tayoH zramaNayo zAoNsyupajAyante, athAsvAdhyAyikamitikRtvAsUtrapauruSIMnakurutastatomAsalaghu artha pauruSIM na kurutomAsaguru, sUtra pauruSImakurvatoH sUtraMcainazyati / tatazcaturlaghu / Page #316 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 2, mUlaM : 36, [bhA. 1008 ] 315 atha pauruSImakurvatorarthanAze caturguru, avarNazca loke samucchalati / yathaite pizAcamUrtayaH zmazAnepriyAH zmazAne tiSThantIti / adisatti AdezA nAma prAghUrNakAste bhikSAgatayoH zramaNayoH samAgatAH zayyAtareNa ca zUnyAM vasatimupalabhya gatau zramaNAviti vicintya sA vasatisteSAM dattA / tato yathA baTukacAraNabhaTeSu doSA uktAstathAtrApi draSTavyAH / vAlattivyAlo nAma sarpaH sa zunyaM dRSTrA vasatau pravizet tato yadyAgatau to zramaNI niSkAzayatastato haritakAyamadhyena tasya gacchato'dhikaraNadoSaH anyasmin gRhe praviSTastasmAn mAnuSANidRzetsa vA tairmAryeta / athaitaddoSAbhayAnnaniSkAzayatastatastena bhakSyate / AtmavirAdhanA nikAyaNetti zunyAM vasatiM dRSTrA tirazcI anAthamAnuSI vA samAgatya prasUte / tatra yadi tiracI zunI prasUtikA navaprasUtA niSkAzyate niSkAzanena nirAzrayA kriyate tadA sadyo jAtapillakamaraNaMzunIbhakSaNamAtmavirAdhanAca / athavA mAnuSI prasUtA tata iyametayoreveti pravacanoDDAhI niSkAzane'dhikaraNaMloko brUyAnniranukampA abhI ceDarUpaM vA mriyate / athavA sA prasUtA ceDarUpaM tyaktvA vrajettatra tasyojjhane niranukampA iti garhAnuSTambhe uDDAha ete zUnyavasatikaraNe doSAH / / samprati glAnasya ekAkino mocane maraNe ca doSAnAha[ bhA. 1009] gelanna suNakaraNe khadvAiyaNe gilANa anukaMpA / sANAtinayana dugaMcchA tassaguyaMbhi kAlagae / / bR- glAnArthamAtmArthaM vA nirgame glAnaH zUnyo bhavet / tasya ca glAnasya zUnyasya karaNe pipAsA tadanububhukSA vA yadyati pipAsito bubhukSitazca mahatA zabdena vyAharet / vyAhArazravaNAcca gRhasthA Agaccheyuste ca gRhasthAH samAgatA yadyAcate glAnaH pathyamapathyaM vA tatsarvamanukampayA dadAti / tatra pathyasyApathyasya vA khaddhasya pracurasya aiyaNe iti adane bhakSaNe vamanaM bhUyAtsa ca na kimapi kartuM samartho glAnatvAditi vamanena mukhahRdayAdikaM sarvakharaNTayet / taMca tathA vamantaMdRSTrA zvAnaH samAgatya taM vamyamAnaM bhakSayaMti / bhakSayantazca mukhaM hRdayAdikaM ca lihanti / evaM zunAmatiyaNetti adane bhakSaNe loke nindA jugupsA samupajAyate / yathA-dhigeteSAM dharmarUpo vA yaditthamihaloke'pi phalamanubhavanti te iti gataM glAnadvAram / / sampratimaraNadvArabhAha tassaThe tyAdi tasya glAnasyArthaM yadvaidyauSadhAdi samAnayanaprayojanAya grAmAntarAdau gate yadi sa glAnaH kAlagato bhavet tadA amI doSAstAne vAha [bhA. 1010] gihiMgoNamallArAula nivevaNApAna kaDDUNuDDAhe chakkAyANavirAdhana jjhAmiya mukke yadA banne / vR- yadisa glAno mRtaH sadgRhasthai niSkAzyeta yadi vA balIvadairniSkAzyate athavA mallaiH niSkAzyate yadi vA kenApi rAjakule nivedanA kriyate yathA eko vratI anAtho mRta iti tato rAjJA sa niSkAzyeta / yadi vA kecit pANAnAM cANDAlAnAM mUlyaM datvA tai niSkAzayeyuritthaM tasya glAnasya karSaNe niSkAzane pravacanasya uDDAho mAlinyaM tathA gRhasthAdayo'yatanayA gacchanti tatastai nIyamAneSannAM jIvanikAyAnAM virAdhanA saMghaTTana paritApana apadrAvaNarUpA tathA tathAyatratasyAgnisaMskAraH kartavyaH / tatra sthaNDilamasthaNDilaM veti [na] paribhAvayanti / tatastasminnasthaNDile dhyAmite [dagdhe ]'gninA SaTjIvanIkAyavirAdhanA / atha nAgnisaMskAraM kurvanti kintvevameva muJcati tathApya sthaNDile mukte SaTjIvanikAyavirAdhanA / anyacca yadi tasya glAnasya zarIraM kvacit pradezeSu vyApannaM kuthitaM bhavet tatastasmin vyApanne ayatanayA nIyamAne dvIndriyavirAdhanA atraiva ca prAyazcittavidhimAha Page #317 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra - chedasUtram-1.2/36 [bhA.1011] goNanivesaNe suya gurugA sesesucaTalahuhuMti / uDDAhuttiya kAuMnivavajesuMbhavelahugo / / vR-yadigRhasthAvalIvardAbhyAMniSkAzitavanto thadivArAjAniSkAzitavAn zvAnovAglAnAvasthAyAM vamane mukhahRdayAdikaM lihanti tadA eteSu sthAneSu prAyazcittaM pratyekaM catvAro gurukA mAsA / zeSeSu ca sarveSvapisthAneSupratyekaM catvArolaghumAsAbhavanti / athavA rAjJA niSkAzane catvAro gurukAH zeSeSuca sarveSvapisthAneSu uDDAhaH saMvRtta iti catvAro laghukAH yathA'yatanayA niSkAzane pannAM jIvanikAyAnAM saMghaTTanaparitApanA'yadrAvaNarUpAM virAdhanAM yaccAsthaNDile mocanaM agnisaMskArakaraNaM vA yAvatkuthite nIyamAne dvIndriyavirAdhanA tannimittaM ca prAyazcittamiti / [bhA.1012] bitiya micchAdiThIkato dhammotavovaesitu / ___ ihaloe phalameyaM paraloemaMgulatarAgaM / / vR-bruvate mithyAdRSTayaH kuto dharmastapo vA eteSAM naiva kutazcidapIti bhAvaH / tathAhi ihaloke tAvatphalametat / yaditthaM niSkAzanaM paraloke etasmAdapiphalAtphalaMmaGgalataramazubhataramiti, tathA[bhA.1013] jaierisANipAveti dikkhiyA kiMkhuamhadikkhAe / pavvajjAbhimuhANaMpunarAvattibhave duvihA / / vR- yadi dIkSitA api IdRzAni viDambanAni prApnuvantitataH kimasmAkaM khu-nizcitaMdIkSayA naiva tayA kiJcitprayojanamitibhAvaH, evaM pravrajyAbhimukhAnAMpunarAvRttiH punaH pazcAdvalanaMdvividhAdravyato bhAvatazca bhavet ||gtNmrnndvaarmdhunaashlydvaarmaah[bhaa.1014] bAlena viparaddhe sallo vAdhAtomaraNabhIyassa / evaM duggatibhIe vAghAtosallamokkhaTTA / / vR- ego puriso nagaraM patthito annahiM vArito mAgacchaM paMthe sappo ciThati, so dhAviUNaM khAti, / sobhaNati ahaMnassIhAmi na me so sappA ammAhitI / tato socalito paMthe vaccato sapyeNa diTho / tato pahAvito sappo, so sigdhayaraM nAseuM pavatto / tassa tahA nassaMtasya pAe kaMTako lago / tena vAghAeNa sappeNa sameTaMkhatitomatoya, tato yathA tasya vyAlena duSTena sarpaNa prArabdhajIvitaviprayogAva prakarpaNa khAditumArabdhasya maraNabhItatvAdenazIghrapalAyamAnasyazalyavyAghAtato vyAhanyategamanamanenetivyAghAto gamanavyAdhAtakaraNamabhavat / evaM durgatibhIte SaSTIsaptabhyoratha pratyabhedAtadurgatibhItasya mokSArthaM vrajataH zalyamaparAdhalakSaNaM mokSagamanavyAghAtakArijAtam tataH kimityAha[bhA.1015] mariuMsasallamaraNaMsaMsArADavi mahAkaDillaMmi / suciraMbhamaMtijIvA anorapAraMbhioinnA / / vR-uktaprakAraNasazalyaM maraNaM yathA bhavatievaMmRtvAsaMsArATavI mahAgahane anarvApAre avatIrNA jIvAH suciramanantamapikAlaM yAvatbhramanti atropasaMhAramAha[bhA.1016] jamhA etedosA tamhA doNhaMna kappati vihAro / evaM suttaM viphale iha saphalaM nirasthatI attho / / vR-yasmAdvayoH vihAreete anantaroditA doSAstasmAnnakalpatedvayorvihAraH atrapara Aha-nanvetat sUtramaphalaM dvayorvihAra svevAsaMbhavAt / atha saphalaM tarhi dvayorvihAra: sUtreNAnujJAta iti yo'yamarthataH Page #318 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 317 uddezakaH 2, mUlaM:36, [bhA. 1016] pratiSiddho bhavadbhirvihAraH so'rtho nirarthakaH / sUtreNAbAdhitatvAt |aacaary Aha[bhA.1017] mAkya suttaniratthaM na nirasthagavAiNo jatotharA / kAraNiyaM punasuttaMimeyatekAraNA hoti / / vR-mA vada mA brUhi tvaM codaka yaMtsUtraM nirthakaM yataH sthavirA bhagavanto nirarthaka vAdino na bhavanti teSAM zrutakevalitvAt / yadyevamarthataH pratibiddhodvayorvihAro'tha casUtre pratipAditaiti kathamataAha . sUtrapunaH kAraNeSubhavaMkAraNairnivRttaM vA kAraNikaM kAraNAnyadhikRtya pravRttamitibhAvaH / / tAni ca kAraNAnyamUni vakSyamANalakSaNAni tAnyevAha[bhA.1018] asiva omoyarierAyA sNdesnnejyNtaavaa| ajjANaguruniyogA pavvajjA nAtivaggaduge[ve] || vR-azivaM kSudradevatA kRtaupadravaH / tasmin dvayorvihAraH, / tathA avamaudaryadurbhittaM tasmin athavA rAjA pradviSTo bhavettatodvayorvihAraH, saMdesaNatti AcAryapreSaNena dvau vihareyAtAM jayaMtAvAitiyatamAnA nAmajJAnanimittaMdarzananimittaMvA prayatnavantaH / iyamatrabhAvanA-viSamazAstrANisampratikAlagahitAni ca yadi nAbhyastAni kriyante tato / vismRtimupayAnti / gacche ca savAlavRddhAkule bhikSAcaryAdinA vyAdhAtastataAcAryAnApRcchayatairvisRSTodvAvanyatragaccheyAtAM, |evaM darzanaprabhAvakazAstranimittamapi dvayorvihAro bhAvanIyaH, / AcAryANAM vA ekasmAtkSetrAdanyasmin kSetre nayane saGghATasya guruniyogAt dvayorvihArobhavet / yadivA pravrajyAbhimukhaH ko'pisaJjAtastatastasya sthirIkaraNA) saGghATakapreSaNaM yadivA jJAtivargaH svajanavargaH kasyApisAdhorvandApanIyo jAtaH tatastadvandanArthaMca dvau vihAreyAtamiti tatra yatanAmAha[bhA.1019] samayaM bhikkhAhaNaM nikhamaNapavesaNaM anunnavaNaM / ekko kahamAvannoekovakahanaAvaNo / / vR- yo nAma prAguktakAraNavazAt vihatau tau dvAvapi samakaM yugavat bhikSAgrahaNaM kurutaH, samakaM bhikSAnimittaM hiNDate ityarthaH / evaM sabhakameva zeSaprayojananimittamapi niSkrAmato vrajataH samakameva ca pravizataH gatvA pratyAgacchataH tathA samakarmavAnujJApanaM kurutaH / kimuktaM bhavati? samakameva naSedhikyAdikaMzayyAtarAdikamanujJApayataHtataekAkinaHsatoye prAguktAdopAsteprAyona sambhavanti / para Aha-yadyevaMsamakabhikSAgrahaNAdikaraNaM kathamekaH prAyazcittasthAnamApannaeko vAkathaM nApanna iti sUrirAha[bhA.1020] egassa khamaNabhANassadhovaNaMva hiya iMdiyatthehi / eehiM kAraNehiM AvannovAaNAvanne / / - ekasya kSapaNamabhaktArtho'bhavata; ekena tu kSapaNaM na kRtam / tatra yadi kSapaNakArI zaknoti tato dvAvapi samakaM bhikSAnimittaM hiNDete / atha kSapaNakRt na zaknoti tata eko bhikSArthaM gacchati / ekastUpAzraya eva tiSThati / evaMdvayorapyekAkitvasaMbhava tathAbhANassadhovaNaMtiathadhAvanArthamupAzrayAt bahirvinirgata ekastUpAzrayasyaivAMtastiSThiti / evamekAkinau jAtau tato yo bhikSAgato yo vA bhAjanaprakSAlanArthaM bahirvinirgato yovAvasatAvavatiSThatesa indriyArthairUparasAdibhiriTAniSTeH samApatitaM rAga dveSaM vA prayAti rAgadveSagamanAcca prAyazcittasthAnamApadyate / tata evamanantaroditaiH kAraNairekaH Page #319 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra - chedasUtram-1-2/36 prAyazcittasthAnamApannobhavatyekastvanApannaiti |athvaaydypinaam bhikSAgrahaNAdinimittaMsamakaMhiNDete yathApyeka ApadyateprAyazcittasthAnamaparo naiva / tathA cAha[bhA.1021] tulle va iMdiyatthe ego sajjai virajjaI ego ! ajjhatthaM tupamANaMnaiMdivatthA jinAbeti / / vR-tulye'pisamAne'piindriyaviSaye rUpAdau rAgahetAvekorajyaterAgamupAcchati, dvitIyo virajyate viSayapariNAmasya ca dAruNatAM bhAvayan viraktI bhavati, / tasmAtprAyazcittApattyanApattiviSaye adhyAtmanAntarapariNAmaH sapramANaM na indriyArthA iti jinA bhagavantaH sarvajJA brUvate / tataH samakahiNDane'pyeko ghaTateprAyazcittamApanno'paroneti itazcaviSayAna pramANaMyata Aha[bhA.1022] manasA uvetivisaemanasAviya sAnniyattietesu / iya vihuanjhatthasamo baMdho visayA na upamANaM / / -iha viSayopalabdhivyatirekeNApimanasA antaHkaraNenaviSayAn rUpAdIn upaiti adhyavasatIti bhAvaH, / manasaiva ca tebhyo viSayebhyaH sannivartate virajyate ityarthaH / ityapi evamapi hu nizcitamadhyAtmasamo'dhyAtmAnurUpaH pariNAmAnusArI ityarthaH bandhaH karmabandhaH tasmAnna viSayAH pramANaM teSu satsvapi keSAJcidrAgadveSAsaMbhavAt / tadabhAve'pica keSAMcinmanasAtatsaMbhavAditi / [bhA.1023] evaM khaluAvane takkhaNaAloyaNA ugIyaMmi / ThavaNijjaMThavatittAyAvaDiyaM karebitio / / vR- evamuktena prakAreNakhalu nizcitamekasmin prAyazcittasthAnamApanne tena tatkSaNameva tatkAlameva gIte gItArthasya purata AlocanA dAtavyA / tatra yadi dvAvapi gItArthI viharatastataH sthApanIyam prAguktasyarUpaMsthApayitvA yaH prAyazcittasthAnamApannaH saparihAratapaH pratipadyate / dvitIyaH kalpasthito bhavati sa eva cAnupArihArika iti tasya vaiyAvRtyaMkaroti / mU. (37) dosAhammiyAegato viharati, doviteannayaraMakiccaTTANaMpaDisevittAAloejjA, ekaM tattha kappAgaMThAvaitAegeNivvisejjA, ahpNcchaasevinivisejjaa| vR-dvau sAdharmikAvekata ekatra sthAne viharatastau ca dvAvapyanyataradakRtyaM sthAnaM pratisevya AlocayetAtAM tatra yadi dvAvapi gItArthI tatastatra tayorddhayormadhye ekaM kalpasthitaM sthApayitvA eko nirvizet parihAratapaHpratipadyateyazcakalpasthitaHsaeva cAnuparihArikobhavatyanyasyAbhAvAttataHsatasya vaiyAvRtyaM karoti atha parihAratapaH samAptyanantara.sa kalpasthitaH pazcAnircizet parihAratapaH pratipadyeta itarastu kRtaparihAratapaHkarmAkalpasthito'nupArihArikazcabhavati / eSa sUtrArthaH enamevasUtrArthabhASyakRta savizeSamAha[bhA.1024] bitienivisaego nivviThetena nivise iyaro, * egaMtaraM miyagItedosuyasaganeyaresohI / vR- dvitIye sUtre dvayorapi gItArthayoranyatarat akRtyasthAnamApanayoreko nirvizati parihAratapaH pratipadyate, dvitIyaH kalpasthito'nupArihArikazcabhavatItivAkyazeSastatastena nirviziSTe parihAratapasi kRteitarodvitIyo nirvizatikRtaparihAratapaHkarmAnutasyakalpasthito anupArihArikazcopajAyate / yadi punarekataro argAto'gItArtho bhavati tataH zodhiM zuddhatapaH prAyazcittadAnaM, / atha dvayorapyagItArthayoH Page #320 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 2, mUlaM : 37, [bhA. 1024] 319 satoH prAyazcittasthApanApattau svagaNe itarasmin paragaNevA gItArthAnAM militvA tAbhyAMzodhizuddhatapaH pratipadyate agItArthatvena parihAstapo yogyatAyA abhAvAt / / mU.(38) bahavesAhammiyAegato viharatiegetattha annayaraMakiccaTThANaMpaDisaMvittAAlAejjA, tatthaThavaNijaMca ThavittA karaNijjaMveyAvaDiyaM / / vR- bahavaHsAdharmikA ekataH ekatra sthAne viharanti / tatrateSAMmadhye ekogItArtho'nyataradakRtyasthAnaM pratisevya Alocayet / AlocanAnantaraM parihAratapodAne sthApanIyaM prAguktasvarUpaM sthApayitvA anupArihArikeNa tasyakaraNIyaM vaiyAvRtyamityeSa sUtrArthaH |enmev bhASyakRtsavizeSamAha[bhA.1025] emeva taiyasutte jaiego bahugamaJjhe Avaje / AloyaNagIyatthesuddhe parihAra jahapubbiM / / vR- evameva anenaiva prAguktena prakAreNa yadyeko bahuSumadhye avatiSThamAnaH prAyazcittasthAnamApadye / tatastena tatkSaNaMgItArthe gItArthasya purata AlocanA dAtavyA / tatra yadi so'gItArtho bhavati tadA zuddhaM tapastasmai dAtavyam / atha gItArthastataH parihAratapastacca yathA sthApanIyaM sthApanA purassaraM pUrvamuktaM tathAtrApi vaktavyamiyamatra bhAvanA-te bahave sAdharmikA gItArthA vA bhaveyuH / gItArthamizrA vA / tatra gItArthamizreSujadhanyenaiko gItArthobhavet utkarSatodvivAdikAstatrayadisaveMgItArthAyadivAdvitrAdikA gItArthAH prApyante tadA ekaH kalpasthitaH kriyate / eko'nupArihArikaH / atha sarve AcAryAvyatirekeNAgItAstitaH zuddhatapodeyam / athAcArya eva prAyazcitasthAnAmApanastataH so'nyatragacche gatyAparihAratapaH pratipadyate / athasamastA apyAcArya prabhRtayo'gItArthAstato'nyatra gacchAntaretesarve gatvA yaH prAyazcittamApannaH sazuddhaM tapaH pratipadyate / mU. (39) bahavesAhammiyAegaoviharati, savveviteannayaraM akiJcaTThANaMpaDisevittA AloejjA egaMtattha kappagaMThavaitA avasesA NivvisijjA ahapacchA sevi nivvisejjA / vR-athAsya sUtrasya kaH saMbaMdhaH? ucyate[bhA.1026] sarisammi asarisesuva avarAhapaesujaigelanne / baya kayammivi dositti hoi suttsssNbNdho| vR- sadRzamaparAdhapadanAmayathAsarvairapiprANatipAtaHkRta iti, asadRzAnyaparAdhapadAni mUlaguNAnAM prANAtipAtanivRtyAdInAM madhye kimapi kenApyaparAddhaM tatra yadi gaNaH sadRze'parAdhe yadi vA asahazeSvaparAdheSu laget tathApi yathA loke zatamadaMDyaM sahastramavadhyaM tathAtrApi pratipattiA'bhUtU / kintubahukairapikRte'parAdhedoSaH |kimuktN bhavatibahavo'pyaparAdhakAriNoniyamataHprAyazcittamApadyante ityasyArthasya khyApanArthamidaM sUtramityeSa sUtrasya sambandhaH / anena sambandhenAyAtasyAsya vyAkhyA / bahavaH sAdharmikA ekato viharanti te ca tathA viharantaH sarve'pyanyatarat akRtyasthAnaM pratisevyAlocayeyurAlocyaca ekaM tatra kalpasthitaM kRtvA avazeSAH sarve'pi nirvizanti parihAratapaH pratipadyante ityarthaH, tatasteSAM parihAratapaH samAptyanantaraMpazcAtsakalpasthito nirvizetsa parihAratapaH pratipadyateti bhAyaH / tasyaiko'nupArihAriko dIyate, eSa sUtrasaMkSepArthaH / vyAsArthaM tubhASyakRdAha[bhA.1027] savve vAgIyatthA mIsA vajahannaego gIyattho / parihAriya AlavaNA iya bhattaM dentAya geNhaMtA / / Page #321 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 320 vyavahAra - chaMdasUtram-1-2/39 [bhA.1028] lahugurugA suddha tavANaMca hAIpannavaNA / aha hoti agIvatthA annagaNe sohaNaMkujjA / / vR- te bahavaH sAdharmikAH kadAcit sarve'pi gItArthA bhaveyuH kadAcidgItArthamizrAH tatra yadi jaghanyenaiko gItArthaH / tatrAcAryo gItArthaH, zaMSAH sarve agItArthA iti yaH eko gItArthaH prAyazcittasthAnamApannastasya evAcAryaH kalpasthitaH sa eva cAnupAriharikaH yadi punarbahavo gItArthAH prApyanta, yadi vA sarve gItArthAH, tata ekaM kalpasthitaM kRtvA bahavaH pArihArikA bhavati, teSAM ca pArihArikANAmanupArihArikA bhavaMti, teSAM ca pArihArikANAmanupArihArikAH karttavyAH pArihArikaizca parihAra tapasivyUDhenupArihArikAH parihAstapaHpratidyante kRtaparihAratapaH karmANastu teSAmanupArihArikA bhavanti / kalpasthito'pi parihAratapo vahati, tasyApyanupArihArika eko dAtavyaH, / yaTi punarAcAryaH parihAratapI yogyaM prAyazcittasthAnamApanno bhavati / zeSAstu sarve'pyagItArthAstataH so'nyagaNaM gatvA parihAratapaH pratipadyate, / parihArikasya yadi zeSAH sAdhava AlApanAdikaM kurvanti AdizabdAsUtravAcanAdiparigrahaH tatasteSAM prAyazcittaM laghavaH; / atha bhaktaM dadati tadA catvAro guravaH / tathA pArihArikAdabhaktaM gRhNAntitadAcatvArolaghavaH; yadipArihArika evAlApanAdikaMkarotibhaktaMvA dadAti gRhNAtivAtadAsarvatra pratyekaM catvArI guravaH / ye punaragItAsteibhyaH zuddhatapodAtavyamagItArthatayA teSAM parihAratapo yogyatvAbhAvAt atha kIdRzAH parihAratapo'rhAH kIdRzAzca zuddhatapo yogyA iti ziSyapraznAvakAzamAzaya zuddhatapoyogyAnAMca zabdAtparihAratapoyogyAnAMcaprajJApanAprarUpaNA kartavyA / atrApitatprarUpaNAyAH sthAnatvAtsAcaprAgevakRtetinabhUyaH kriyate |athsrve'pygiitaarthaa bhaveyustataste anyasmin gaNe gatvAzodhanaM kuryurAlocanAMdatvAzuddhatapaH pratipadyeranitibhAvaH mU.(40) parihArakappaTTite bhikkhUgilAyamANe annayA akiJcaTThANaMpaDisevittAAloejjA, seya saMtharejjA ThavaNijjaM ThavaittA karaNijjaM veyAvaDiyaM / seva no saMtharejjA anupArihArinaM karaNijja vayAvaDiyaM, saMbasaMtebale anupArihAriNaM kIramANaM vaMdyAvaDiyaM sAijajjA, saMyakasiNe tatthaiva aaruhevvvesicaa| vR- parihArakappaThie bhikkhUgilAyamANe' ityAdi sUtra parihArakalpasthito bhikSuglAyana glAnimupAgacchan / anyataradakRtyasthAnaM pratisevya Alocayet / saca tenAkRtya pratisevanena saMstareta parihAratapovahanesamarthIbhavettataH sthApanIyaMsthApayitvA anupArihArikastasyasthApayitavyastena tasya karaNIyaMvaiyAvRttyamiti sevanasaMtharejA' ityAdi so'dhikRtaH pArihAriko glAnayanakRtyapratisevanenApi saMstArayet / na parihAratapo yogyamanuSTAnaM vidyAtumalaM stataH tasyAnupArihArikeNa vaivAvRtvakaraNIyaM ca thAkaraNIyaM tathA bhASyakRddarzayiSyati / yadi punaH satyapi bale'nupArihArikeNa kriyamANaM vaiyAvRtyaM sAijejati svAdayet anumanyeta, tadapi prAyazcittaM kRtsnaM atraiva uhyamAne parihAratapasi anugrahakRtsnenAropayitavyaM syAditi sUtrasaMkSepArthaH |vyaasaarthtubhaassykRtprtipaadyti[bhaa.1029] parihArayAhigAraM anuvaMttaMte ayaMviseso u / AvannadAna saMtharamasaMthare cava nANattaM / / vR-pArihArikeprakRte'nuvartamAna ayaM vakSyamANalakSaNovizeSaH pArihArikavidhigataAbhyAMsUtrAbhyAM abhidhIyate / ko vizeSaityataAha-AvannadANasaMtharatti parihAratapaHprAyazcittamApannasya parihAratapodAne Page #322 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka H 2, mUlaM : 40. [bhA. 1029] 321 kRte sati tadvahato glAnimupagatasya anyataradakRtyasthAnaM pratisevyate na saMstarataH prathamasUtreNavidhirabhidhIyate / dvitIyasUtreNapunastenApyasaMstarata iti sUtraddhavasya parasparaM pUrvAnantarasUtrAcca nAnAtvaM vizeSa iti atrapara Aha[bhA.1030] ubhayabale priyaagNsutttthaabhiggheyvnnetaa| nahujujjaivottuMjejaMtadavathovi Avajje / / vR-nanutasyapArihArikasyapUrvamubhayaM dhRtisaMhananarUpaMbalaMvarNitaMparyAyazcagRhiyatiparyAyarUpaubhayato varNitaH sUtrArthAvapi tasya yAvatpramANau bhavatastAvat pramANau varNitAvabhigrahA api ca tasya kSetrAdiviSayAH pUrvamabhyastA vyAvarNitAstataubhayabalamubhayaMparyAyaM sUtrAvibhigrahAMzcavarNayitvAnahu naiva yuSmAkaM yujyate vaktuM je iti pAdapUraNe yattadavasthopiparihAratapaH pratipanno'pyApadyate prAyazcittasthAnamitiubhayabalayuktasyabhUyaH prAyazcittasthApanApattisambhavAbhAvAdatra sUrirAha[bhA.1031] dohi vi gilaaymaannepddisevNtemenndilNto| AloyaNA apharise johe vasahe ya diTaMte / / vR- dvAbhyAmAdyAbhyAMparIpahAbhyAMkSutpipAsAlakSaNAbhyAMglAyanglAnimupagacchangurulAdhavacintayA aneSaNAdikamapi pratiseveta tasmiMzca tathA pratisevamAne dRSTAnto mRgeNa veditavyaH / sa ca tathA pratisevyAlocayet / AlocanAyAM ca tena dIyamAnAyAM aparuSaM bhASaNIyaM / yadi punaH puruSaM bhASante prAyazcittaM catvArogurukAmAsAAjJA anavasthA mithyAtvavirAdhanAzcadoSAH / atrArtheyodhAn dRSTAntI kuryAdyadivAvRSabheNa dRSTAntaH kartavya iti / tatramRgadRSTAnto'yam- egomigo gimhakAle saMpatte tanhAe abhibhUto pANiyatthANaMgato pAsati / kodaMDakaMdhariyahatthaM vAhaM tato migo imaMciMtei |jin piyAmi to khippaM marihAmi, pItesuheNa marihA[jjA]mi avi ya pIe kayAi valiyattaNaguNeNa palAijAMvi evaM ciMtiUNaMsoanneNaugAseNaMkhippaMpAniyaMpAuMlago |jAvasovAhataMugAsaMpAvatitAvakaivipoTe [ghoTTe] krittaaplaato|evN sovipArihAritociMtei 'jainapaDisevAmitomarAmi; abUDhe capAyacchitte annamavi kammanijjaraNaMna kAhAmipaDiseviepuna pacchittaMca abUDhaM ca vahissAmi annaMcakammanijjaraNaM ciraMjIvaMto karissAmi |lvsttmdevditttenN kayAi sijehAmi vijjutaveyaMjato bhaNiyaM[bhA.1032] apeNabahume sejjA evaM paMDiyalakkhaNaM / savvAsupaDisevAsu eyaM aThAvayaM vid / / vR.atrottarArdhAkSaragamanikA-sarvAsu pratisevanAsu etadanantaroditamalpena bahveSaNAmarthapadaM sArthakamapavAdapaM vidurjAnantipUrvamaharSayaH enameva mRgadRSTAntaMbhAvayati[bhA.1033] gimhe samokkhiesudaTuMbAhammato jaloyAro / ciMteijahana pAhatoyaM tome dhuvaMmaraNaM / / [bhA.1034] pAuMmarirapisuhe kayAivisaciThato palAejjA / iti ciMteuMpAuMnolleuMtogatovAhaM / / vR-grISme grISmakAle sa mRgojalAvatAre gato vyAdhaM mokSiteSu mokSito moktumiSTa iSurbANo yena sa tathAtaMdRSTrA cintayati / yadina pAsyAmi toyaMjalaMtato medhruvaM maraNaM, apica pAnIyaM pItvAmartumapime [2][21] Page #323 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 322 vyavahAra -chadasUtram-1-2/40 sukhaM tathA kadAcitpAnIyapAnena saceSTAkaH san palAyevamapi iti cintayitvA iti pAnIyamanyasminnavakAze pItvA vegabalenavyAdhaMnuditvA preryagatomRgaH svasthAnamukto mRgadRSTAntaH / sampratidArzantikayojanAmAha[bhA.1035] migasAmANo sAhUdagapAnasamA akappapaDisevA ! vAhovamo yabaMdho seviya pItaMpaNollei / / vR- mRgasamAno mRgasadRzaH sAdhurudakapAnasamA udakAbhyavahArasamA akalpapratisevA, vyAdhopamo vyAdhasthAnIyo bandhaH karmabandhaH |tN karmabandhamakalpaMpratisevya mRga iva pAnIyaM pItvA vyAdha anudati prerayati / / samprati AlocanAyA aparuSabhASaNe yo yodhadRSTAnta upanyastaH sabhAvyate egorAyA, so parabaleNaM abhibhUto, tena johasaMdiTThA junjhaha / te jujhaMtA parabalena pahArehiM paritAviyA bhaggA / tato AgayA appanijagasva sno pAyamUlaM tena vAyAsaMrahitajiyA tumbhemamavittikhAittA kiMpahArANAM bhIyA paDiAgatA, tAhete johA parabalamabhibhaviumasamatyAimaMciMtaMti |jujjhtaann AuhapahAreNaMbhaggANaM paDiAgayANavAyAsarapahArAbaMdhanamaraNAdINivisesaMtikIsaappAnaparicattotticiMteUNaMtehiMjodhehiM rAyA baMdhiuM parabalarano dinno / enamevArthamAha[bhA.1036] parabalapahAracaiyA vAyAsarato iyAya tepahuNA / parapaccUhAsattA tasseva havaMtighAyAya / / vR-yodhAH parabalakRtaiH prahArasyAjitAHsaGghAmAdhyavasAyaMmocitAstaHpratyAgatAHsantastesvakIyena rAjJA vAkzaraistoditAH atizayena pIDitAH parapratyUhAzaktAH parabalapratikSepaM kartumasamarthA stasyaivAtmIyasya rAjJovyAghAtAyabhavanti / annorAyAparabalenAbhibhUto taheva johe peseiparabalapahArehi bhaggepaDiAgateprotsAhayati kathamityAha[bhA.1037] nAmeNa yagotteNaya pasaMsayA cevapuvakammehiM / bhagavanniyA vijohA jiNaMti sattuMudinnapi / / vR. te yodhAH pratyAgatAH santaH tena rAjJA nAmrA abhidhAnena gotreNAnvayena tathA pUrvakarmamiH pUrvakRtiranekaiH saMvidhAnakaiH prazaMsitAH samyakstutAstatasyatA prazaMsayA utkarSaM grAhitA santo bhagravraNitAH santI bhagnAbhagnavraNitA rAjadaNDAdi darzanAdbhadmazabdasya pUrva nipAtaH / tathA bhUtA api udIrNamapi pravalamapizatrujayanti / uktI yodhadRSTAntaH |smprti dAAntikayojanAmAha[bhA.1038] iya Aura paDisevaMtacoditoahavataM nikAyaMto / liMgArovanAcAgaMkarejjaghAyaMca kalahaMvA / / vR- iti evaM yodhagatena prakAreNaturaH prathama dvitIyaparIsahanAbhibhUtatvenAkulIbhUto'neSaNAdi pratisevamAnaHsancodito'thavA pratisevitaMnikAcayanAlocayancoditoyathA henidharman kimIdRzaM tvayA kRtamityAdi / sa ca tathA paruSabhASaNena roSaM grAhitaH santAM prati codanAmasahamAno liGgasya vA joharaNamukhavasrikArUpasya AropaNasyavA prAyazcittasyatyAgaMkuryAt / yadivA ghAtaMcodakasya kuryAt, ghAtagrahaNamupalakSaNaM, piTTaNaMvA lakuTAdibhirjIvitAdvyaparopaNaMvA kuryAtkalahaMvA rATirUpaMvidadhyAt kopAvezataH sarvasyApyakRtyasaMbhavAt; samprati vRSabhadRSTAnta ucyate-kedAresuM sAlIvAvitA teyakeyArAvittIe parikkhittAkayA tesiM ekkaM bAraM kayaM / annAyA tena bAreNa vasabhI paviTTho, keyAresu Page #324 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :2, mUlaM:40, [bhA. 1038] sAlI carai keyArasAbhI Agato / taM vasabhaM paviThaM pAsiUNataMbAra DhikkayaM |tto sasmAdIhitaM vasabhaM paritAveti / tAhe tenaM paritAvieNaMimaMkayaM / [bhA.1039] jaMpina cinataM tena camaDhiyaM pelliyaM vshraae| keyArekkaduvAre poyAleNaMniruddhaNaM / / vR-kedArasakteekasmindvAresatitenadvArasthaganatoniruddhenapoyAlenasAMDhavRSabhenayadapareSukedAreSu nacIrNaM tadapizarAdibhiH paritApyamAnena itastataH paribhramatA camaDhiyaMtivinAzitapelliyaM cetipAtitaM zIdhra eSa dRSTAnto'pirthopanayaH[bhA.1040] tanuyaMmipi avarAhe kayaMmi anuvAya coieNataM / sesacaraNaM pi miliyaM apasasthapasattha biiyaMtu / / vR-evaM vRSabhadRSTAntagatenaprakAreNastoke'pyaparAdhekRte anupAyena upAyAbhAvena yazcoditastenAnupAyacoditenAdhikRtapratisevanAtaH zeSaM yazcAritramavatiSThate tadapi liGgatyAgAdinA malinaM kriyate / idamaprazastamudAharaNam, dvitIyaMtUdAharaNaMprazastaM, taccedam-anno keyArasAmI, vasamaMpAsiUNaMduvArassa egapAseThiccAsadaM kareti / tatosovasabhobhItotenaduvAraNaniSphaDattinipphaDatoyaleDhumAdIhiM aahto| evaM tassa khettamalaNAdiyA puvyuttAdosA najAyA / evaM AyarieNa viso uvavAeNacoeyavyo jahAna rusati / tato puvutto ego vi doso na saMbhavati / vyAkhyAtaM prathama sUtramadhunA dvitIyaM vyAcikhyAsuH prathamataH sUtreNa sahasambandhamAha[bhA.1041] tenevasevieNaM asaMtharaMto visNthrojaato| bitito puna sevaMto akappiyaM nevasaMtharaMti / / dR- anantarasUtrAbhihito'saMstarannapi tenaiva prAguktenAkalpikena sevitena pratisevitena saMstaro vivakSitA'nuSThAnavahanasamartho jAtaH dvitIyaH punaradhikRtasUtrokto akalpikamapi pratisevamAno naivaM saMstarati / naivAdhikRtAnuSThAnavahana samartha upajAyate / tato'saMstarato vidhi khyApanArthamadhikRta suutraarmbhH| [bhA.1042] emeva ya bIyasutteNa nANataMnavaraM asaMtharatami / karaNaManuparihArIcoyagagoNIediThato / / dR- yatA prAmuktasUtre'bhihitamubhayabalaM pariyAgamityAdi emeva anenaiva prakAreNAsminnapyadhikRte dvitIye sUtre vaktavyaM / navaramatra nAnAtvamidamasaMstarati akalpikapratisevanenApisaMstaraNamaprApnuvati karaNamanuparihAriNaH yanna zaknoti parihArikaH kartuM tadbhaNitaH san karotyanuparihArika iti bhAvaH / coyagagoNIe dilaMtoiti pazcAdvyAkhyeyam / samprati yadanuparihAriNA kartavyaM tadAha[bhA.1043] pehA bhikkhavaggahaNeuTuMtanivesaNeyadhuvaNeya | jaMjana taraikAuM,taMtaMse karei bitiou / / vR-prekSAyA bhikSAgrahaNe uttiSThati utthAnaM kartumArabhamANo nivezanecAnuparihAriNaH karaNaM bhavatIti zeSaH / iyamatrabhAvanA-yadiparihArikobhANDapratyupekSituMnazaknotitato'nupArihArikaMbrUtepratyupekSasvedaM bhANDakamiti, tato abhidhattebhikSAmaTa; tatobhikSAmaTitvAdadAti, |evmutthaanNydikrtuNnshktstt utthApayati / upaveSTumazaktamupavezayatilepakRdAdinAkharaMTitaM pAtrabandhAdi yadi prakSAlayitumazakta Page #325 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 324 vyavahAra - chedasUtram-1-2/40 stadAtadapiprakSAlayati, / atracoyagagoNIe dirhRto ityasyAvakAzaH |codkH prAhayadinAmatasyAnu parihAriNA kartavyaM tataH kimuktameva karoti sarvaM kasmAnna kurute tathAhi yathA bhikSAhiNDanArthamutthAtumazaknuvatA parihArikeNoktemAmutthApayati tamanupArihArika utthApayati / tathA bhikSAmaTitvA kasmAdbhaktamAnetuMna dadAti yathA vA bhaNitaH san bhikSAmaTitvA bhikSAmAnetuM tasmai prayacchati, tathA bhANDapratyupekSaNAdikamapyabhaNita eva kasmAna karoti / sUrirAha-goNyAtra dRSTAntaH / yathAkasyApi gaurvAtAdinAbhagnazarIrAmupaviSTAmutthAtumazaknuvantI pucchegRhItvAgonAyakautthApayati |saacotthitaa satIsvayameva cAriMcarituyAti / yadi punarasamarthAcAricaraNAya gaMtu tadA cAra pAnIyaMcAnIya dadAti / evaM ca tAvatkaroti yAvadvaliSTopajAyate / evaM ca pArihAriko'pi yatkartuM na zaknoti tattat se tasya dvitIyo'nupArihArikaH karoti / yatpunaH kartumalaM tatsvayamevAnigUhita balavIryaH karoti / evaM nAma tenavIryAcAro'nucIrNo bhavati / samprati yaduktamaNDa parihAriNaMkIramANaM veyAvaccaMjaMsAejatitatrasAijaNAmAha[bhA.1044 jaMse anuparihArI kareitaMjaibalaMmisaMtami / nanisehai sAsAijaNA utahiyaM tusaThANaM / / vR. yat se tasya parihAriNo'nuparihArI karoti tadyadi tena kriyamANaM satyapi bale'pizabdo'trAnukto'pi sAmarthyAdlabhyate / na niSedhatena nivArayati, sA nAmasAijaNAsvAdanA tatra ca tasyAM ca svAdanAyAM kriyamANAyAM prAyazcittaM svasthAnam kimuktaM bhavati ? prathamoddezake yeSu sthAneSvAlapanAdiSu laghava uktAsteSu sthAneSvasya gurukAdAtavyAH, anumananA'dhyavasAyasyAti prmaadhetutvaat| mU. (41)parihArakalpaTTiyaM bhikkhuMgilAyamANaM no kappai tassa gaNAvaccheivassa Nihitae, agilAe tassa karaNicaM vevAvaDiyaM0 jAva tato rogAo vippamukko tato pacchA tassa ahAlahussaya nAmaMyavahAre pttttveydhvNsiyaa|| vR- athAsyasUtrasya pUrvasUtreNa sahakaH saMbaMdhaH? ucyate[bhA.1045] tava sosiyassa vAU, khubheja pittaM vadovisamagaMvA / sannagi pAraNaMmI, gelannamayaMtusaMbaMdho / / vR- tapaH zoSitasya dhoraparihAratapasA zoSamupAgatasya vAtaH kSubhyate / yadi vA pittaM athavA dvayamapivAtapitte samakaM kSubhyeyAtAM, tato vAtena pittena vA sanne vidhyAte agnau pAraNe kRte sati glAnatvamupajAyate, tito glAnasyasato vidhikhyApanArthametatsUtramupAgatamityeSe sUtrasya sambandhaH / anena sambandhena AyAtasyAsya vyAkhyA-parihArakalpasthitaM bhiDaM glAyantaM yasya sakAzamAgatastasya gaNAvacchedinonakalpatenihitumapAkartuMvaiyAvRttyA karaNAdinA kintvanAnyAtasyakaraNIyaMvaiyAvRtyaM tAvadyAvatsa rogAtaGkAdvipramuktobhavati, titaH pazcAttasyaparihAriNolahussagattistoko nAmavyavahAraH prAyazcittaM prasthApavitavyo dAtavyaH syAditi sUtraM saMkSepArthaH vyAsArthaM tubhASyakRdvivakSuryaH kAraNaiH sa glAyati tAnyabhidhitsurAha[bhA.1046] paDhamabiiehiM na tarai gelaneNaMtavo kilaMtovA / . nitahaNA akaraNaM ThANaMcana deivasahIe / / Page #326 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka H 2, mUlaM: 41, [bhA. 1046] 325 vR-prathamadvitIyAmyAM kSutpipAsAlakSaNAbhyAM parIpahAbhyAmabhibhUtaH san parihArI slAyati / yadivA glAnatvena athavA tapasA klAntaH san etAvatA gilAyamANamiti padaM vyAkhyAtamadhunA 'nihittae' iti vyAcikhyAsurAha-nirdUhanA nAma vaiyAvRtyasyAkaraNaM yadi vA vasatau doSAbhAve yasthAnAM na dadAti eSA niyUhanA vaivAvRtyAkaraNAdinA yattasyA'pAkaraNaM sA nihaneti bhAvaH / yaduktamagilAe tassa karaNijjamiti / tatragilA pratiSedenA'gilA jJAyate iti gilAvyAkhyAnArthamAha[bhA.1047] nivaveThiMcakuNaMto jo kuNaierisA gilA hoi / paDilehuTavaNAiveyAvaDiyaMtupuvyuttaM / / vR-yo nAma nRpaveSTiMrAjaveSTimiva kurvan vaiyAvRtyaM karotietAdRzIbhavati gilA slAniH gilAyAH pratiSedho'gilA tavA karaNIyaM vaiyAvRttyaM kiM tadityAha-pratilekhanotthApanAdikaM bhANDasya pratyupekSaNamupaviSTasyotthApanamAdizabdAt bhikSAnayanAdiparigrahaH / etatpUrvoktaM vaiyAvRtyaM atra niyuktivistara:[bhA.1048] parihArikAraNami aagmenijnuhnnmicugurugaa| ANAiyAya dosA jaM sevatitaMca pAvahiti / / vR- parihAriNaH kAraNe vakSyamANalakSaNe Agame Agamane sati yadi niyUhanA kriyate tadA tasya gaNAvacchedino nihituH prAyazcittaM catvAro gurukA mAsAH / tathA AjJAdayazca AjJA anavasthA mithyAtvavirAdhanArupAzcatasyadoSAH / tathAyadvaiyAvRtyA karaNataH sthAnAlAbhena vApratisevateparihAri, tacca nimittamapi ca prAyazcittaM saprApnotIti, saMprati yaiH kAraNaiH parihAriNa AgamanaM bhavati, tAnyamidhitsurAha / [bhA.1049] kAlagato se sahAo, asiverAyAva bohiybhevaa| eehiM kAraNehi, egAgI hojjaparihArI / / vR-setasyaparihAriNaH sahAyaekoaneko vA kAlagataH,yadivAsAdhUnAmazivamupasthitam, athavA rAjApradviSTaH, bohiyattimlecchAH tadbhayaMvA samupajAtaMtataH sAdhUnAMvRndasphoTa upajAyate etaiHkAraNaiH sa parihAri ekAkI bhavet / ekAkinazca sataH parihAratapo na nirvahati, vizeSato glAyatastasya Agamanamiti / / [bhA.1050] tamhA kAyavvaMse kappaTThiyamanu parihAriyaMThaveUNa / bitiyapada asivAdI, agahiyagahiyaMmi Adese / / vR-yasmAdevakAraNesamAgatastasmAtsetasyaparihAriNaHprAyazcittaparijJAnanimittaMsakalagacchasamakSaM kalpasthitamanupahAriNaMcasthApayitvAkartavyaM, yatkaraNaMdvitIyapadeazivAdilakSaNe'pavAdena niyUhanApi parihAriNaMsa gaNAvacchedI azivAdibhizca gRhItA'gRhItaviSaye AdezaH prakAracaturbhaGgayA[gAtmakaH tamevaprakAramevAraha[bhA.1051] gahiyAgahie bhaMgA, cauro nauvasatipaDhamabitietu / icchAetaiyabhaMge suddho ucatutthaobhaMgo / / vR-gRhItAgRhIte gRhItAgRhitaviSayebhaGgAzcatvArastadyathA-azivenagacchogRhItonaparihArItiprathamo bhaGgaH,parihArIgRhitonagacchaitidvitIyaH, parihAryapigRhItogaccho'pItitRtIyaH,nagaccho naparihArIti Page #327 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 326 vyavahAra-chedasUtram-1-2/41 caturthaH / tatra prathame dvitIye vA bhaGgena pravizati, prathamabhaMge parihAriNo dvitIyabhaMge vAstavyAnAmanarthasaMbhavAt tRtIyabhaMgepunaricchayApravezaH,yadisazenAzivenagRhItAH parihArIgacchazcatataH pravezyate,atha visazena, ekasomamukhIbhiraparaH kAlamukhIbhIraktamukhIbhirvAtadA na pravezyate, anyatarasyAnarthasaMbhavAt, yastu caturtho bhaMgaH sazuddhaH eva samprati prathamAdiSu bhaGgeSu pratiSiddhamapi pravezanaM kurvataH prAyazcittavidhimAha[bhA.1052] agamanecagurugA sAhasAgArigAmabahi ttheti| . . kappaTTasiddha sannI sAhugihatthaM paveseti / / vR-prathamAdiSu pratiSedhamatikramya gamanaM pravezanamiti gamanaM tasmin prAyazcittaM caturgurukA mAsAH AjJA'navasthA mithyAtvavirAdhanAzca doSAstathA yadi prathamAdiSu bhaGgeSu pratiSiddhe'pi pravezane kRte sAdhureko'pikAlaMkarotitadAcaramaMpArAJcitaMnAmaprAyazcittaM / athazaiyyAtarasyakAlakaraNaMtatazcatvArA gurukAH |ytevN prAyazcittamataH parihArikeNagrAmasya bahiH sthitvA yadikalpasthakaM pazyati |ydivaa siddhatti siddhaputraM athavA saMjJitaMzrAvakaMsAdhuMvA vicArAdivinirgataMgRhasthaM vA, tataH sandezaMkathayitvA preSayati yathA gatvA sAdhUnAmAcakSya bahiH pravrajito yuSmAn draSTukAmastiSThati / sa tathA prepitaH sAdhunAmAkhyAti tataH kimityAha[bhA.1053] gaMtUNa pucchiUNaMtasya yavayaNaM kareMtinakareti / egAbhogaNasavve bahiThANaM vAraNaMiyare / / vR-grAmAbhyantaravartinaH sAdhavaH parihAriNaH samIpaMgatvA pRcchaMtinirAbAdhaMbhaktovartate / tatravadi brUtenahito'hamaziveneti / tadAtassayavayaNaMkaritinakaritittitasya parihArakasyavacanaMpravezalakSaNaM tekurvanti / yadivAnakurvatikimuktaMbhavati? prathamedvitIyevAbhaGgenakurvantitRtIyabhaMgecaturthekurvanti, tRtIye yatanAmAha-egA bhoganetyAdi, tRtIye bhaGge yadi sadhzamazivaM tata ekasminnupAzrayetaM kurvanti / atha visazaHtarhinaikasminnupAzrayesthApanIyo'nyatarasyAnarthasaMbhavAt / kintubhinnetasminnapyasambandhe arthavyavacchinnaMgRhaMna kimapilabhyate, / tataH sambandhe'pigRhepRthagdvAresthApanIyaH egAbhogaNasavyeti / ekasya sAdhorAbhoganaM pratijAgaraNaM kimuktaM bhavati / ekaH sAdhustaM mlAyantaM parihAriNaM pratijAgarti, zeSAH sarve'pi sAdhavaH tatprAyogyamaupadhAdikaM yAcante / bahiTThANamiti yadi punaH parihAriNo vasatAvAnayane zayyAtaro'pratiM karotitadA grAmasya bahirvasate(revA yo'nyo vATakAdistatra parihAriNaH sthAnaM kartavyam / vAraNaM iyare iti, atha sAgAriko yastaM praticaratiyazcatatra gatvA zarIravArtA pRcchati tasmin vAraNaM pratiSedhaM karoti / yathA-yUyamazivagRhItasya samIpaM gacchata Agacchata evaM ca tena saha samparka kurvANAasmAkamapyazivaM saMcArayiSyatastasmAnmAko'piyuSmanmadhye tatrayAsIt, tadA yatanA kartavyA sAcAgresvayameva vakSyate sAmpratamegAbhoya[ga]Nesavve itivyAkhyAnayannAha[bhA.1054] vojchina gharassAsaipihaduvAre vasaMtisaMtisaMbaddhe / egotaMpaDijaggati, jogaM savvevijJosaMti / / vR-vyavacchinnagrahasya asambaddhasyopAzrayasya asatiabhAvesambaddhe'pyupAzraye vasati / kathaM bhUte ityAha-pRthagdvAre vibhinnadvAretataekotamititaMparihAriNaMpratijAgartipraticarati,zeSAH sarve'pisAdhavo yogymaussdhaadikNjhossynti-maargynti|aabhognNmaargnnNjhossnnmiti kArthauktaMca-AbhogaNaMti Page #328 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 2, mUlaM : 41, [bhA. 1054 ] vAgaNaMti vA bhaktosaNaMti vA egaThamiti' samprati bahi ThANamiti vyAkhyAnayatisAgAriya aciyatte vAhiM paDiyaraNa tahavi necchati / [bhA. 1055] 327 adiThe kuNai ego, na puNo baMti diThaMmi || bR- sAgArikaH zayyAtarastasya aci [vi] yatte aprItI grAmasya bahirvasatedUre vA yo'nyaupAzrayastaM yAcitvA taM parihAriNaM vimucya ekaH sAdhuH praticarati / vAraNaMiyare ityasya vyAkhyAnamAha- 'tahavi necchaMte' ityAdi tathApi evamapi zayyAtaro necchati yathA kimiti yUyaM gamanAgamana kAraNenAsmAkamapyazivaM saJcAratastasmAnmA ko'pi tatra gacchediti / tadA ekaH sAdhuH yathA zayyAtarI na pazyati na jAnAti vA tathA praticarati / yadi punaH kathamapi zayyAtareNa svayaM dRSTo bhavet jJAto vA tato vadet yathA yUyaM vAritA api na tiSTaya tadA tadvaSTe upalakSaNetat jJAtaMvArite caivaM vaktavyaM na bhUyo gamiSyAmi kSamasvaikavAramiti / atha sAgArikasya gADhamaprItikaraNaM tataH sarve'pyanyavasatiM yAcitvA ca tiSThanti / [ bhA. 1056 ] bahu pAumuvassaya asatI vasahA duve'havAtiNI / kaiyava kalaheNaNahiM uppAyaNa vAhiM saMcchobho / / bR- bahuprAyogyopAzrayasyA sati abhAve, kimuktaM bhavati ? yatra sarve sAdhavo mAntisa upAzrayo'nyo labhyate / tato dvau vRSabhAvathavA trayaH kaitavena kalahaM kRtvA anyatra vasatyantare gacchaMti / tatra sthitAH parihAriNaH pariceSTAM kurvanti / anyatarakai rapi auSadhAdInAmutpAdanaM kRtvA auSadhAdIni yAcitvA bahiH saMkSobhaH kriyate / bahiH parihAriNaH samIpe prApyate / ye'pi ca kaitavakalahaM kRtvA na vinirgatAste'pyanyatarakaiH saha vivikte pradeze militvA pArihArikayogyaM gRhNanti samprati tadvatapraticaraNavidhimAha[bhA. 1057 ] te tarasasohiyassa ya uvvattaNasaMtharaMvadhovejjA / acchekkovahipehe acciyaliMgeNa jo pauNe / / vR- te'bhyantarakAH kalahavyAjena vinirgatAstasya zodhitasya pratipannaparihAratapaH prAyazcittasya udvartanamupalakSaNametat / parAvartanamauSadhAdi pradAnaM ca vastrAntaritena hastena kurvanti / vastrANi ca tasya satkAni sAntaramekonaMtaritAni gRhNanti so'nyasmai samarpayati / so'nyasmAyityantaritaM dhAvayanti prakSAlayanti / upadhimapi tasya pratyupekSante / acchikkA aspRSTAssantaH bahuvacanaprakrame'pyekavacanaM gAthAyAM prAkRtatvAt vacanavyatyayo'pihi prAkRte yathA lakSyaM bhavatIti / evaM tAvatpratijAgarati yAvatsa praguNaM bhavati / rAjapradveSe tu yat yatrArcitaM liGgaM tena liGgena yAvat praguNo bhavati tAvatpratijAgrati / samprati tassa ahAlaghussage nAmaM vavahAro paTTaveyavve siyA iti sUtraM vyAkhyAnayan vyavahAraM yathA laghukaM prasthApanaM ca paryAyairvyAkhyAnayati [ bhA. 1058 ] vavahAro AloyaNa sohI pacchittameva egaDDhA / thobo u ahA lahuso paTTavaNA hoi dAnaMtu / / vR- vyavahAra AlocanAzodhiH prAyazcittamityeko'rthaH / tathA yathA laghuko nAma stokaH tathA prasthApayitavyaH iti prasthApanA dAnaM tato dAtavyo yathA lahU mityartho veditavyaH / yathA laghusvako vyavahAraH prasthApayitavya ityuktaM tato yathA laghukAdi vyavahAra prarUpaNArthamAhaguruo gurutarAgo ahA gurugo ya hoi vavahArI / [bhA. 1059] Page #329 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 328 vyavahAra * chedasUtram-1-2/41 lahuo lahuatarAgo ahA lahugoya vavahAro / / [bhA.1060] lahusolahusatarAgo ahA lahusoya hoivavahAro / eesiMpacchittaMvocchAmi ahAnupuvvIe / / vR-vyavahArastrividhastadyathA guruko laghuko laghusvakazca tatra yo gurukaH sa trividhastadyathA guruko gurutarako yathA gurusvakazca laghukopi trividhastadyathA laghuH laghutaro yathA laghusvako, laghusvakopi trividhastadyathA laghusvo laghusvatarako yathA laghusvakazca: eteSAM vyavahArANAM yathAnupUrvyA yathokta paripATyA prAyazcittaM vakSyAmi / kimuktaM bhavatyeteSu vyavahAreSu samupasthiteSu yathA paripATyA prAyazcittaparimANaM abhidhAsye yathA pratijJAtameva kroti| [bhA.1061] gurugoyahoimAso gurugatarAgo bhavecaummAso / ahagurugocchammAso gurugayapakkhaMmipaDivattI / / dR- guruko nAma vyavahAro mAso mAsaparimANaH, guruke vyavahAre samApatite mAsa ekaH prAyazcittaM dAtavya iti bhAvaH / evaM gurutarako bhavati caturmAsa caturmAsa parimANaH yathA gurukaH SaNmAsaH SaNmAsaparimANaH |epA gurukapakSegurukavyavAhAretrividheyathAkramaprAyazcittapratipattiH samprati laghuka laghusvakavyavahAraviSayaMprAyazcittapramANamAha[bhA.1062] tIsA ya paNavIsA, vIsA panarasevaya / dasapaMcayadivasAI,lahusagapakkhaMbhi paDivattI / / vR-laghuko vyavahArastriMzadivasaparimANaH / evaM laghutaraka paJcaviMzatidinamAnaH, / yathAladhusvako viMzativiMzatidinamAnaH / epAlaghukavyavahAre trividheyathAkramaprAyazcittapratipattiH / tathAladhusvako vyavahAraH paJcadazapaJcadazadivasa prAyazcittaparimANaH / evaMladhusvatarako dazadivasamAnoyathA laghusvakaH paJcadivasAnipaJcadivasaprAyazcittAni parimANaH |essaalghusvvyvhaarpkssepraayshcittprimaannprtipttiH / athakaMvyavahAraM kena tapasA pUryatItipratipAdanArthamAha[bhA.1063] gurugaMca aTThamaMkhalugurugatarAMgaMca hoidsmNtu| ahagurugaduvArasamaM gurugapakkhaMmi paDivattI / / vR- gurukaM vyavahAraM mAsaparimANaM aSTamaM kurvan purayati / kimuktaM bhavati ? gurukaM vyavahAra mAsaparimANamaSTamaMna vahati / tathA gurutarakaM caturmAsapramANaM vyavahAraM dazamaM kurvan pUrayati dazamena vahatItyarthaH / yathA gurukaMSaNmAsapramANaMvyavahAradvAdazakaM kurvandvAdazamenetyarthaH pUrayatieSAgurukapakSe gurukavyavahArapUraNaviSaye tataH pratipattiH / / [bhA.1064] chaTuMca cautthaM vA AyaMbila egaTTANapurimahUM / nivvIyaMdAyavvaM ahA lahussammi suddhovA / / vR-laghukaMvyavahAraM triMzadinaparimANaMSaSTaMkurvanpUrayati / laghutarakaMpaDhvaviMzadivasaparimANavyavahAra caturtha kurvan yathA laghukavyavahAraM viMzati divasamAnamAcAmlaM kurvan eSA laghukatrividhavyavahAra pUraNe tapaH pratipattiH / tathA laghukasvabhAvavyavahAraM paJcadazadivasa parimANamekasthAnakaM kurvan pUrayati / laghutarasvakavyavahAraMdazadivasa parimANaMpUrvArdhaM kurvanyathAlaghusvakavyavahAraMpaJcadinaparimANaM nirvikRtikaM kurvanpUrayati tataeteSugurukagurutarakAdiSuvyavahAreSvanenaivakrameNatapAdAtavyaM |ydivaaythaalghusvke Page #330 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 329 uddezaka H 2, mUlaM:41, [bhA. 1064] vyavahAre prasthApayitavye sa pratipannavyavahAratapaH prAyazcitta evamevAlocanApradAnamAtrataH zuddhaH kriyate kAraNeyatanayA pratisevanAt / mU.(42) anavaTThappaMbhikkhuMgilAyamANaM nAMkappai tassagaNAvaccheiyassa nihittae, agilAe tassakaraNijaMvaiyAvaDiyaMjAvatao rogAyaMkAoviSyamukkotaopacchAtassaahAlahasaenAmaMvyavahAra paTThavivavvesiyA / / vR-athAsya sUtrasyakaH sambandha ucyate[bhA.1065] pacchittaM khalu pagayaM nijUhaNa ThANuvattaejogo / hoti tavocchedo vA gilANatullAhigArovA vR-yogaH sambandhaH pUrvasUtreNa sahAsya sUtrasyAyaM bhavati-prAyazcittaM khalu prakRtamadhikRtaM, tataH pAyazcittaprastAvAdadhikRtasyApyanavasthApyasUtrasyAvakAzaH / athavA prAktanasUtreSupArihArika uktH| pArihArikasya gacchasAmAcAryAnihaNaMtato'nuvartate niRshaNamiti nirvRhaNaM prastAvAdanavasthApyasyApi nihasyavidhiprarupaNAyadivA tavocchedovetiprAktaporhaprAyazcittaMpratipannasya sUtramuktamidAnIMcchedAI. pratipannasya vaktavyam / chedazca dvidhA-paryAya vyavacchedo maNDalIvyavacchedazca / tato maNDalyAvyavacchinnamanavasthApyamapekSyAdhikRtasUtrasyopanipAtaH / athavA pUrvasUtre mlAyato vidhirukto'nenApi slAyato vidhirucyateityanenasambandhenAyAtasyAsyavyAkhyA-anavasthApyaM navamaprAyazcittapratipannabhikSu slAyantaM na kalpate / yasya samIpagatasya gaNAyacchedino nirvRhituM nirAkartuM kintu tasya agilayA rAjaveSTimivAnanumanyamAnenasarvajJAdeza itibuddhayAkarmanirjaraNanimittaMtasthakaraNIyamvaiyAvRtyaMtAvata yAvat rogAtaGkAt vipramukto bhavati, / tataH pazcAttasya praguNI bhUtasya sato yathA laghusvako yAditasvarupo vyavahAraH prAyazcittaM prasthApayitavyo dAtavyaH syAt / / mU.(43) pAraMciyaMtibhikkhuMgilAyamANaMnokappaitassagaNAvaccheditassa nihittae agilAe tassa karaNicaM veyAvaDiyaM jAva rogAtaMkAto vippamukke tato pacchA / tassa AhAlahussagAM vavahArI paThaviyavve siyaa|| vR- athAsya sUtrasyapUrvasUtreNa sahakaH sambandhaucyate[bhA.1066] sagaNe gilAyamANaM kAraNaparagacchamAgaryavAvi | mAhunakujA nijuhottiiisuttasaMbaMdho / / vR- yathA anavasthApyasya kartavyaM tathA pratipannapArAMcitaprAyazcittasyApi na punareSa niyuhito niSkAzitaitikRtvA svagaNeglAyantaMrogAtaGka vazatomlAnimupagacchantaM yadivA prAguktaurazivAdibhiH kAraNaiH paragacchamAgataM mA hu nizcittaM vRtyAvRtyaviSayaM na kuryAt na kApIt / kintu tasyApi vaiyAvRtyasyAvazyamagilayA kartavyaM / tathA pratipannapArAJcitaprAyazcittasyApi tatra svagaNe kSetrabahiH sthitasyAcAryaH svayamudantaM vahati / paragaNe'pi kAraNavazAdAyAtasya tadIya AcAryaH karoti / yathA sUtraM vaiyAvRtyAmityeSa pUrvasUtreNa sahAsya sUtrasya sambandhaH / anena sambandhenAvAtasyAsya vyAkhyA kartavyAsAca prAgvat sAmpratamanavasthApya pArAJcitayoH svarupamatizata Aha[bhA.1067] anavaTThappo pArAMcI, puvvaMbhaNito imaMtunANattaM / kAyavya gilANassa uakaraNe gumagA ya ANAdI / / Page #331 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 330 vyavahAra - chedasUtram - 1- 2/43 vR- anavastho'navasthApyaH pArAJcI pArAJcitaH / pUrva kalpAdhyayanebhaNitaH / idaM tuvakSyamANaM nAnAtvaM tatra glAnasya satazcintA na kRtA, atra tu kriyate / kathamityAha-snAnasya sato gaNAvacchedinA AcAryeNa ca yathAsUtraM vaiyAvRtyaM karttavyaM yadi punarna kurute tato'karaNe catvAro gurukAH gurumAsAH prAyazcittaM tathA AjJAdaya AjJA'navasthA midhyAtvavirAdhanAdoSAH samprati pArAJcitaM pratyAcAryasya vaiyAvRtyakaraNe zikSAmAha [ bhA. 1068 ] uloyaNaM gavesaNa Ayario kuNati savvakAlaMpi, uppanna kAraNammI savvapavatteNa kAyavvaM / bR- avalokanaM nirIkSaNaM kSetrabahiH sthitasya pArAJcitasya gaveSaNaM ca tadyogyasya bhaktapAnAderAcAryaH sarvakAlamapiyAvatpArAJcitAvasthAyAH kAlastAvattaM sakalamapi yAvatkaroti / utpanne kAraNe mlAnatvAdi lakSaNe punaH sarvaprayatnena kartavyamAcAryeNa / [bhA. 1069 ] jou uveha kujjA Ayarito keNaI pamAdeNaM / ArovaNAU tassA kAyavvA puvvanidiTThA vR- yaH punarAcAryaH kimapi janavyAkSepAdinA pramAdena upekSA kurute, tasthAropaNA prAyazcittAropaNA pUrvanirdiSTA kartavyA catvAro gurukAstasmai prAyazcittaM dAtavyamitibhAvaH / mU. (44) khittacitte bhikkhU gilAyamANaMno kampaitassa gaNA'vaccheiyassa nijjUhitae agilAe tassakaraNijjaM vaiyAvaDiyaM jAyarogAyaMkAo vippamukka taopacchA tasya ahAlahuyassae nAmaM vavahAre paTTavesiyA / vR- khittacittaM gilAyamANamityAdisUtraM / athAsya sUtrasya kaH sambandha ucyate[bhA. 1070] ghorammitave dine, bhaeNa sahasA bhavejja khittou / lannaM vA payaM agilA karaNaM ca saMbaMdhI / / bR-dhIre raudre pArivArikAdirUpetapasi datte bhayena sahasA bhavet kSiptaH kSiptacittaH apahRtacitta ityarthaH / athavA glAnyaM prakRtaM kSiptacitto'pi ca glAnakalpastatastasyApi agilayA yathoktasvarUpayA kartavyamiti tatpratipAdanArthamepa sUtropanipAta ityayaM pUrvasUtreNa sahAsya sambandhaH / anena sambandhenAyAtasyAsya vyAkhyA sA ca prAgvat / / samprati kSiptacittaprarUpaNArthamAha [ bhA. 1071] loiya louttario, duviho khitto samAsatI hoi / kaha puna havejja khitto, imehiM suNakArI hiMtu / / vR- samAsataH saGkSepato dvividho dvi prakAraH kSipto bhavati / tadyathA-laukiko lokottarikaJca / tatra loke bhavo laukikaH, adhyAtmAdityAdikaNa evaM lokottare bhavo lokottarikaH atha kathaM kena prakAreNa punaH kSiptaH kSiptacitto bhavet / sUrirAha zRNu ebhirvakSyamANairbhavati tAnyeva kAraNAnyAha - rAgeNa vA bhayeNa va ahavA avamAnito narrirdeNa / [bhA. 1072 ] eehiM khittacitto vaNiyAdi parUvaNA lIe / / bR- rAgeNa vA yadi vA bhayena athavA narendreNa prajApatinA upalakSaNametat / sAmAnyena vA prabhuNA apamAnito'pamAnaM grAhitaH etaiH khalu kAraNaiH kSiptacittI bhavati / te ca loke udAharaNatvena prarUpitA vaNigAdayaH / tatra rAgeNa kSiptacitto yathA vaNigbhAryA / tathA hi- kAcidvaNigbhAryA bhartAraM mRtaM zrutvA Page #332 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 2, mUlaM: 44, [bhA. 1072] kSiptacittAjAtA,bhayenApamAnena cakSiptacittatve udAharaNAnyAha[bhA.1073] bhayato sAmilabaDuto, sahasottharito va saMjuyAdIsu / dhana haraNena pahaNavavimANato loiyA khitto / / vR-bhayatobhayena kSiptacittoyathAgajasukumAlamArakojanArdanabhayenasomilanAmAbaTukobrAhmaNaH / athavA saMyuga[saM)grAmastava AdizabdAt parabaladhATIsamApatanAdiparigrahastaithiAyAMsaptamItRtIyArthe sahasAatarkitaH samantataH parigrahItobhayena kSiptacittobhavati / saca pratItaevabhayenodAharaNamuktam / saMpratyapamAnata Aha-prabhuNA vA narendreNa dhanaharaNena samastadravyApaharaNo vimAnito'pamAnitaH kSipto bhavati / evamAdikAni laukikAnyudAharaNAni kSiptacittaviSayANi / / samprati lokottari-kAnyabhidhitsurAha[bhA.1074] rAgambhirAyakhuDojaDDAditirikkhacasyavAyammi / rAgeNajahA khittotamahaMvocchaMsamAseNa / / vR- rAge saptamI tRtIyArthe / rAgeNa kSiptacitto yathA rAjakSullakaH rAjaputraH kSullakorAjakSullakaH zAkapArthivAdidarzanAdimadhyapadalopIsamAsaH / bhayena yathA jaDDAdIn hastiprabhRtIna tirazco dRSTA / apamAnato yathA carakeNa saha vAde parAjitaH tatra / rAgeNa yathA-rAjakSullako yaH kSiptacitto'bhavattamahaM tathA samAsena vakSye / yathApratijJAtaM karoti[bhA.1075] jiyasattunaravaissA pavvajjA sikkhaNA videsaMmi / kAUNapoyaNammItaMvyAi nivyutobhayavaM / / [bhA.1076] eko yatassabhAyArajjasiripayahiUNapavvaito / bhAuga anurAgeNaM khitto jAtoimo uvihIM / / vR-jitazatrunAmanarapatistasyapravrajyAabhUt |dhrm tathAvidhAnAMsthavirANAmantike zrutvA pravrajyAM sapratipannavAnityarthaH / pravrajyAnantaraMcatasyazikSaNAgrahaNazikSAAsevanAzikSAcapravRttA,kAlAntare capotanapurevidezarUpeparatIthibhiH sahavAda upasthitaH / tatastaiH saha zobhanovAdaH sadvAdastaMdatvA mahatI jinazAsanaprabhAvanAM kRtvA sa bhagavAn nivRtto muktipadavImadhirUDhaH / ekko ya ityAdi, ekazca tasya bhrAtAjitazatrorAjJaH pravrajitasyAnurAgeNa rAjyazriyaMprahAyaparityajya jitazatrupravrajyApratipattyanantaraM kiyatA kAlena pravrajitaH pravrajyAM pratipannaH / sa ca taM jyeSThabhrAtaraM videze potanapure kAlagataM zrutvA bhrAtranurAgeNakSipto'pahRtacittojAtastatracAyaMvakSyamANastatpraguNIkaraNAya vidhistamevAha[bhA.1077] telokkadeva mahiyA titthayarA nIrayA gayA siddhiM / . therA vigayA keIcaraNaguNa pahAvagAdhIrA / / vR-tasyabhrAtAdimaraNaM zrutvAkSiptacittI bhUtasyAzvAsanArthamiyaM dezanAkartavyAyathAmaraNaparyavasAno jIvalokastathA hi ye tIrthakarA bhagavantastrailokyadevaistribhuvananivAsibhirbhavanapatyAdibhirdevaimahitAste'pi nIrajasovigatasamastakarmaparamANavaH santo gatAH siddhiM, tathA tathA sthavirA api kecinmahIyAMsogautamasvAmiprabhRtayazcaraNaguNaprabhAvakAdhIzamahAsatvAdevadAnavairapyakSobhyAH siddhiMgatAH tadyadibhagavatAmapitIrthakRtAMmahatAmapimaharSINAmIdRzAgatistatrakA kathAzepajantUnAMtasmAdetAdRzI saMsArasthitimanuvicintya nazokaH kartavya iti / anyacca Page #333 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 332 vyavahAra - chedasUtram - 1- 2/44 [ bhA. 1078] na hu hoi soiyacvo jo kAlagatI daDho caritaMmi / so hoi sotiyavvo jo saMjama dubbalo vihare / / vR-nahu nizcitaM sa zocayitavyo bhavati yazcAritre dRDhaH san kAlagataH, sa khalu bhavati zocayitavyo yaH saMyame durbalaH san vihRtavAn / sa kasmAt zocayitavya ityata Ahajo jahava tahava laddhaM bhaMjai AhAra uvahimAIyaM / samanuguNa mukkajogI saMsArapavaDagI bhaNito / / [bhA. 1079 ] vR- yo nAma yathA vA tathA vA doSaduSTatayA na nirdoSatayA ityarthaH / labdhaM AhAropadhyAdikaM bhuGkte upabhogaparibhoga viSayI karoti / sa zramaNAnAM guNA mUlaguNottaraguNarUpAH zramaNaguNAstairmuktAH parityaktAstadrahitA ye yogA manovAkkAyavyApArAste zramaNaguNamuktayogAste yasya santi zramaNaguNamuktayogI saMsArapravardhako bhaNitastIrthakara gaNadharaistatoyaH saMyamadurbalI vihRtavAn sa zocya eva bhavadIyastu bhrAtA yadi kAlagato dRDhacAritre tataH sa paraloke'pi sugatibhAgiti na karaNIyaH zokaH samprati jaDDAitirikkha ityasya vyAkhyAnArthamAha [ bhA. 1080 ] jaDDAitericche satthaM aganIyamehavijjUya / ume paDibhesaNAyA caragaM puvvaM paruveDaM / / - jaDDo hastI AdizabdAt siMhAdi parigrahaH tAn tirazco dRSTrA vimuktaM bhavati / gajaM vA madonmattaM siMha vA guJjantaM vyAghraM vA tIkSNakharanakharavikarAlamukhaM dRSTrA ko'pibhayataH kSiptacitto bhavati / ko'pi punaH zastrANi khaDgAdInyAyudhAni dRSTrA iyamatra bhAvanA - kenApi parihAsenodgIrNaM khaGgaM vA kuntaM vA kSurikAdikaM vA dRSTrA ko'pi hA mArayati mAmeSa iti sahasAkSiptacittaupajAyate / tathA apropradIpanakeca lagne ko'pi bhayataH kSipto bhavati / ko'pi stanitaM meghagarjitamAkarNya ko'pi vidyut [taM] dRSTvA evaM kSiptacittasya jAtasya ome paDibhIsaNayA iti avamo laghutarastena pratibhISaNaMhastyAdeH kartavyaM / yena kSiptacittatApagacchati yadi punazcarakeNa vAde parAjitaH iti kSiptacitto bhavet / tatazcarakaM pUrvaM prarUpya prajJApya tadanantaraM tena svamukhoccAritena vacasA tasya kSiptacittatoccArayitavyA / sampratyapamAnataH kSiptacittatAM bhAvayati[bhA. 1081] avahIritovagaNiNA ahavaNa sagaNeNa kamhieipamAe / vAyami vicaragAI parAito tatthimA jayaNA / / vR- gaNinA AcAryeNa so'vadhIritaH syAdathavA Namiti vAkyAlaGkAre svagaNena svagacchena gaNAvacchedyAdinA kasmizcitpramAde varttamAnaH san gADhaM zikSitAM bhavet / tato'pamAnena kSiptacitto jAyate, yadi vA carakAdinA paratIrthikena vAde parAjita ityayamAnataH kSiptacittaH syAt / tatra tasmin kSiptacitte iyaM vakSyamANA yatanA tatra prathamato bhayena kSiptacitte yatanAmAha [bhA. 1082 ] kannami esa sIhI gahito ahidhADitI yaso hatthI / khuDala taragena tu me te viya gamiyA purA pAlA / / bR- iha padaikadeze padasamudAyopacArAt pAlA ityukte hastipAlAH siMhapAlA draSTavyAH / te'pi purA pUrvaM gamitAH pratibodhitAH karttavyAH / yathAsmAkamekaH kSullako yuSmadIyaM siMhaM hastinaM vA dRSTvA kSobhamupAgataH tataH sa yathA kSobhaM muJcati tathA kartavyam / evaM teSu pratibodhiteSu Page #334 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka H 2, mUlaM: 44, [bhA. 1082] sakSiptacittIbhUtasteSAmantike nIyate / nItvA ca teSAM madhye yaH kSullakAdapi laghutaraH tena siMhaH karNe dhAryate / hastI vAtena dhADyate tataH sa kSiptacittaH prodyatatvatto'piyaH kSullataro atizayena laghustena epa siMhaH karNe gRhItaH / athavA sahastI anena dhATitastvaM tu vibheSi kitvametasmAdapi bhIjharjAto dhAryamavalambyamiti[bhA.1083] sattha'ggiMthabherapannollaNaMtassa eva sohatthI / therAcamma vikaTThaNa, allAya cakaM dosuNc|| vR-yadizastraM yadi vAgniM dRSTrA kSipto'bhavat / tataH zastramagniM ca vidyayAstambhitvA tasya pAdAbhyAM praNodanaM kartavyaM bhaNitavyaM ca taM prati eSo'smAbhiragniH zastraM ca pAdAbhyAM praNodyate / tvaM punaretAbhyAM bibheSIti yadivApAnIye nAdrIMkRtya hastAdibhiH so'gniH spRzyate bhaNyate ca / etasmAdapi tava kiM bhayaM tathA yato hastinaH tasya bhayamabhUt / sa hastI svayaM parAGmukho gacchan darzAte / yathA yatastvaM bibheSi sahastI nazyati nazyadvartate tataH kathaM tvamevaMbhIrorapibhIrurjAtaH / tathA yo garjitaM zrutvA bhayamagrahIt / taM pratyucyate sthavirA nabhasi zuSkaM carma vikarSati AkarSati / evaM coktvA zuSka carmaNa AkarpaNe zabda:vyatetatobhayaMjasyati / tathAyadyagneH stambhanaMnajJAyate, tadA dvayoH agnaucavidhuticabhavaMpratipannaH san alAtacakraMpunarakasmAttasya darzyate, yAvadubhayorapibhavaM jIrNabhavati / samprativAde parAjayAdapamAnataH kSiptacittIbhUtasyayatanAmAha[bhA.1084] eeNajitomiahaMtaMpuna sahasAnalakkhiyaMnena / dhikkaya kaiyavaMlajjAvitoyapauNe tatokhuDo / / vR-ihaikena carakeNavAde parAjitaH saca jJApyate yathoktaM prAktataH saAgatya vadati / etenAhaM vAde jito'smi tatpunaH svayaM jayanamanena sahasA na lakSitaM tato melokato jayapravAdo'bhavat / evamukte sacarakodhikkRtenAdhikAreNa lajjApyate lajjAM grAhyate / lajAMca grAhitaH san sopasAryate tataH sa kSipro bhaNyate / kimititvamapaMthAnaM gRhItavAn vAdenahinanu tvayA parAjitaH / tadAcatvatsamakSabhevaiSadhikkAra grAhita iti / evaMyatanAyAM kriyamANAyAM yadisa kSullakaH praguNI bhavati tataH sundaram / / [bhA.1085] tahaviya aThAyamANe saMkhakhamarakkhaNeyacaugurugA / ANAiNoya dosA,jaMsevatijaMca pAvihitI / / vR- tathApi ca evaM yatanAyAmapi ca kriyamANAyAmapi tiSThati anivartamAne kSiptacittatve saMrakSaNaM vakSyamANayatanayAkartavyaM arakSaNeprAyazcittaM catvArogurukA gurumAsAH / tathAAjJAdayaAjJA'navasthA mithyAtvavirAdhanAdoSAH / tathAasaMrakSamANo yatsevateSaTjIvanikAyavirAdhanAdikaM,yaMcaprApsyatyanarthaM tannimittaM ca prAyazcittaM / atha kiM sevate kiMvA prApsyatIti tannirUpaNArthamAha[bhA.1086] chakkAyANa virAdhanajjhAmaNatenAti vAyaNaMceva / agavA DevisameyapaDie, tamhA rakkhaMtijayaNAe / / vR-SaNNAMkAyAnAM pRthivIkAyikAdInAM virAdhanA kriyeta |dhyaapnN pradIpanakaMtadvA kuryAt / yadi vA stanyamathavAtipAtanamAtmanaH parasya vA vidhIyeta / avaTe kUpe'thavA'nyatraviSame patito bhavet tadevamasaMrakSaNe ya ta ime doSAstasmAt rakSanti yatanayA vakSyamANAyA sAmpratamenAmeva gAthAM vyAcikhyAsurAha Page #335 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra - chedasUtram-1-2/44 [bhA.1087] sassagihAdIna Dahetene avasosayaMvAhI rejjA / mAraNapiTTaNamubhayetaddosAjaMcasesANaM / / vR-sasyaM dhAnyaM tadgRhaMsasyagRhaMtadAdIni AdizabdAtzeSagRhApaNAdiparigrahaH daheta kSiptacittatayA agnipradAnena bhasmasAtkuryAt / etenamApana[dhyAmana] mitivyAkhyAtam / yadivAstenayeta[corayet] athavA sa svayaM kimapi bhidyeta [kenApi hiyeta] anena stainyaM vyAkhyAtam / mAraNaM piTTanamubhayasmin syAt kimuktaM bhavati / sa kSiptacittatvena paravaza iva svayamAtmAnaM mArayet piTTayet, vA paraM mArayan piTTayitvA saparaNa mAryeta, piTyeta vA iti taddosA jaMca sesANamiti tasya kSiptacittasya doSAt yacca zeSANAM sAdhUnAMmAraNaM piTTanaM vA / tathA hi-sa kSiptacittaH parAn yadA vyApAdayati piTTayati vA, tadApare svarUpamajAnAnAH zeSasAdhUnAmapi ghAtaprahArAdikaM kuryustannimittamapi prAyazcittamarakSaNe draSTavyam / zeSANitusthAnAnisugamAnItinavyAkhyAnayati / yaduktaMtasmAdrakSyantiyatanayeti titrayatanAmAha[bhA.1088] mahiDDIeuThanivesaNA yaAhAravigiMcaNA viussaggo / rakkhaMtANaya phiDie agavesaNehoticagurugA / / vR- maharddhiko nAma grAmasya nagarasya vA rakSAkArI tasya kathanIyam / tathA uThanivesaNA iti mRdubandhaistathA saMyamanIyo yathA svayamutthAnaM nivezanaM ca kartumIzo bhavati / tathA yadi vAtAdinA dhAtukSobho'syAbhUditi jJAyate tadA'pathyAhAraparihAreNa snigdhamadhuramadhurAdirUpa AhAraH pradAtavyaH / vigicaNatti uccArAdestasya pariSThApanaM kartavyaM / yadipunardevatAkRta eSa upadrava iti jJAyate tadA prAsukaiSaNIyena kriyA kAryA tathA viussaggo iti kimayaM vAtAdinAkSobha uta devatAkRta upadrava iti parijJAnAya devatArAdhanArtha kAyotsargaH karaNIyaH / tatastasyAAkapitayA kathitesatitadanurUpoyatno yathoktaH svarUpaH karaNIyaH / evaM rakSatAmapi yadi sa kathaJcit sphiTitaH syAt / tatastasya gaveSaNaM kartavyaM, anyathA'gaveSaNe prAyazcittaM catvAro gurukAH / eSadvAragAthAsaMkSepArthaH sAmpratamenAmeva gAthA vivarISuH prathamatomahardhikadvAraM vivRNoti[bhA.1089] / amhaM ettha pisAto khakhaMtANapi phiTTaikayAI / sahuparirakkheyavyomahaDierakkhiekahaNA / / vR-rakSA asyAstItirakSako rakSAyAM niyuktorAkSiko vAtasmin rakSakerAkSike grAmasya nagarasya vA rakSake kAraNike mahaddhika kathanA kartavyA / tasmai kathayitavyamiti bhAvaH / yathA atra tasminnupAzraye asmAkaM rakSatAmapi eSa pizAco grathilaH kadAcit sphiTati apagacchati sa hu nizcitaM parirakSitavyaH pratipannavatsalatvAditi vyAkhyAtaMmaharddhikadvAramadhunA 'uThanivesanAya' iti vyAkhyAnayati[bhA.1090] miubaMdhehitahANaMjametijaha so sayaMtuuTheti / uvvaragasattharahita vAhikudaMDe asunnaMca / / vR- mRdubandhaiH komala baMdhaistathA Namiti taMkSiptacittaM yamayanti badhnanti yathA svayamuttiSThati / tu zabdasyAnuktasamuccayArthatvAnnivizatecatathA satasminnapavarake sthApyate / yatrana kimapizastraM bhavati / anyathA sa kSiptacittatayA yuktamayuktaM cA'jAnAnaH zastraM dRSTA tenAtmAnaM vyApAdayet / tasya cApavarakasya dvAra bahiH kudaNDena vaMzaTokarAdinA badhyate na yena nirgatyApagacchati tathA azUnyaM yathA bhavati / evaMsavAraNaprativAreNajAgriyate / anyathAzUnyamAtmAnamupalabhyabahutaraMkSiptacittIbhUyAt / Page #336 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 2, mUlaM : 44 [ bhA. 1091] [bhA. 1091] 335 uvvarayassa ya asatI puvvakhayA satI ya khaMmae agaDe / tassovariM ca cakkaM na phiDDi jai u pphiDaMtovi / / bR- apavarakasya asati abhAve pUrvakhani [khA ] takUpe nirjale sa prakSipyate tasyApyabhAve avaTI navaH khanyate, khanitvA tatra sa prakSipyate / prakSipya ca tasyA'vaTakasyopari cakraM rathAGgaM sthaganAya dIyate, yathA sa usphiTannapi utplavamAno'pi nasphiTati na bahirgacchati / / sAmpratamAhAravigiJcaNetyAdi vyAkhyAnayati [ bhA. 1092] niddhamahuraM ca bhattaM karIsa sejjA nI jahA vAU / davvidhAtukkho nAuM ussaggato kiriyA / / vR-yadi vAtAdinA dhAtukSobho'sya saJjAta iti jJAyate tadA bhaktamapathyaparihAreNa snigdhaM madhuraM ca tasmai dAtavyam / zayyA ca karISamayI karttavyA, sAhi soSNA bhavati / uSNeca vAtazleSmApahAraH / tathA kimayaM daiviko devena bhUtAdinA kRta upadrava uta dhAtu kSobhaja iti jJAtuM devatArAdhanAya utsargaH kriyate / tasmiMzca kriyamANe yadA kaMpitayA devatayA kathitaM tadanusAreNa tataH kriyA karttavyA / yadi daivika iti; samprati ' rakkhatANaya phiTie' ityAdi vyAkhyAnayati [bhA. 1093] agaDe palAyamagaNa annagaNAvAvi jena sA rakkho / gurugAya jaMca jatto tesiM ca niveyaNA karaNaM / / vR- agaDe iti saptamI paJcamyarthe / tato'yamarthaH, avaTAt kRpAt upalakSaNametat apavarakAdvA yadi palAyate, kathamapi tatastasya mArgaNamanveSaNaM kartavyam / tathA ye tatrAnyatra vA Asanne dUre vA anyagaNA vidyante teSAM ca nivedanAkaraNaM teSAmapi nivedanaM kartavyamitibhAvaH / yathAsmadIya eSaH sAdhuH kSiptacitto naSTo vartate tatastairapi gavepaNIyaH dRSTeca saMgrahaNIyaH / yadi punarna gaveSayanti svagaNavartino'nyagaNavartino vA tadA teSAM prAyazcittaM catvAro guru mAsAH, yacca kariSyati paTjIvanikAryAvirAdhanAdikaM tannimittaM teSAM prAyazcittamiti / [bhA. 1094 ] chammAse paDivariuM anicchamANesu bhuMjjataragovi / kulagaNasaMghasamAe puvvagameNaM niveejjA / / vR- pUrvoktena prakAreNa tAvatsa prati caraNIyo yAvat SaNmAsA bhavanti, tato yadi praguNo jAyate tarhi sundaramathana praguNIbhUtastato bhUyastarakamapi tasya praticaraNaM vidheyaM / atha tesAdhavaH parizrAntA bhUyastarakaM praticaraNaM necchati / tatasteSvanicchatsu kulagaNasaGghasamavAyaM kRtvA pUrvagamena kalpoktaprakAreNa tasmai nivedanIyaM / nivedya ca tadAjJayA vartitavyamiti atha sa sAdhuH kadAcidrAjAdInAM svajanaH syAt tata iyaM yatanA vidheyA [bhA. 1095 ] rannoniveiyaMmi tesiM vayaNe gavesaNA hoti / osaha vejjAsaMbaMdhuvassae tIsuvI jayaNA / / bR-yadi rAjJo'nyeSAM vA saputrAdiko bhavet tato rAjJa upalakSaNametat / anyeSAMcA svajanAnAM nivedanaM kriyate, tathA yuSmadIya eSa putrAdikaH kSiptacitto jAtaiti evaM nivedite yadibruvaterAjAdayo mama putrAdinAM kriyA svayameva kriyamANA vartate / tata ihaiva tamapyAnayateti tataH sa tepAM vacanena tatra nIyate / nItasya ca tasya tatra gaveSaNA bhavati / ayamatra bhAvArthaH / sAdhavo'pi tatra gatvA auSadha bheSajAni prayacchanti Page #337 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 336 vyavahAra - chedasUtram - 1-2 / 44 pratidivasaM ca zarIrasyodantaM vahanti / yadi punaH sambandhinaH svajanA vadeyurvayamauSadhAni vaidyaM vAsaM vA saMprayacchAmaH / paramasmAkamAsanne praveze sthitvA yUyaM praticaratha tatra yadi zobhano bhAvastadevaM kriyate / atha gRhasthIkaraNAya teSAM bhAvaH / tadA na tatra nayanaM kintu svopAzraya eva dhriyate tatra ca triSvapi AhAropadhizayyAsu yatanA kartavyA / eSa dvAragAthAsaMkSepArthaH sAmpratamenAmeva vivarISuH prathamatI snI niveiyaMmItyetadvayAkhyAnayati [ bhA. 1096 ] puttAdInaM kiriyaM sayameva gharaMmi koi kArejjA / anujANate va tahiM ime ca gaMtuM paDiyaraMti / / vR- yadi ko'pi rAjA anyo vA tasya kSiptacittasya sAdhoH svajano gRhe svayameva sAdhunivedanAt prAk Atmanaiva putrAdinAM kriyAM cikitsAM kArayati tadA tasmai nivedite yuSmadIyaH kSiptacitto jAta iti kathite yadi te anujAnate yathA tamatrasamAna yateti tataH sa tatra nIyate nItaM ca santamime'pi gacchvAsinaH sAdhavo gatvA praticaranti / / [bhA. 1097 ] osaha vejje demo paDijaggahaNaM tahiM ThiyaM ceva / tesiM virUva bhAvaM na deti mAnaM gihI kujjA / / vR- kadAcitsvajanAH brUyuH yathA auSadhAni vaidyaM ca vayaM dadmaH / kevalamiha asminnasmAkamAsanne pradeze sthitaM Namityena pratijAgrata tatra yadi teSAM bhAvo virUpo gRhasthI karaNAtmakastataH teSAM tathArUpaM bhAvamiGgitAkArakuzalA jJAtvA na dadatina prayacchati na teSAmAsannepradeze nayantItibhAvaH / kuta ityAha- mA etaM gRhasthI kuryuritihetoH sampratitIsuvi jayaNetyetadvyAkhyAnayati [bhA. 1098 ] AhAra uvahi sejjA uggama uppAyaNA disujayaMtA / vAyAdi khobhUmi vijayaMti patteyamissAvA / / vR- AhAre upadhau zayyAyAM ca viSaye udgamotpAdanAdiSu AdizabdAdeSaNAdi doSaparigrahaH yatante prayatnaparA bhavanti / udgamotpAdanAdidoSavizuddhAhArAdyutpAdanena praticArakA anyepi ca yatamAnAstaM praticarantIti bhAvaH / eSA yatanA daivike kSiptacittatve dRSTavyA evaM vAtAdinA dhAtukSobhe'pi pratyekaM pratyekaM sAMbhogikA mizrA vA asAMbhogikaiH saMmizrA vA pUrvoktaprakAreNa yatante / / [bhA. 1099 ] puvyuddiThI uvihI iha vikareMtANa hoti taha caiva / tegicchaMmi kayammI AdasA tinnisuddhI vA / / vR- yaH pUrvaM kalpAdhyayane glAnasUtra uddiSTaH pratipAdito vidhiH sa eva ihApi kSiptacittasUtre'pi vaiyAvRtyaM kurvatA tathaiva bhavati / caikitsyeca cikitsAsAH karmaNi ca kRte praguNIbhUte ca tasmin traya AdezA eke bruvate / guruko vyavahAraH prasthApayitavyo'pare bruvate laghuko'nye AcakSate laghusvakaH / tatra tRtIya AdezaH pramANaM sUtropadiSTatvAt / athavA sa zuddhI na prAyazcittabhAkU paravazatayA rAgadveSAbhAvena pratisevanAdetadeva vibhAvayiSaridamAha [ bhA. 1100 ] cauro ya huti bhaMgA tesiM vayaNami hoti panavaNA / parisAe majjhami paTTvaNA hoi pacchittai / / vR- iha cAritraviSaye vRddhihAnyAdigatAzcatvAro bhavanti bhaGgAste cAgre ca vakSyante / teSAM ca bhaGgAnAM vacanena gAthAyAM saptamI tRtIyArthe bhavati / parSado madhye prajJApanA prarUpaNA tadanantaraM yadi bhavati Page #338 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 2, mUlaM : 44, [bhA. 1100 ] 337 zuddhimAtranimittaM prAyazcittaM dAtavyaM tatastasya prAyazcittasya laghukasvarUpasya gAthAyAM saptamI SaSThyarthe bhavati / prasthApanAdAnamiti samprati caturo bhaGgAn kathayan prAyazcittadAnA bhAvaM bhAvayatibaDDhati hAyati ubhayaM, avaTTiyaM ca caraNaM bhave cahA / khaiyaM to vasamiyaM mIsa ahakhAyakhittaM ca / / [ bhA. 1101] vR- kasyApi cAritraM vardhate, kasyApi hIyate kasyApi vardhate hIyate ca, kasyApyavasthitaM vartate / ete catvAro bhaGgAzcAritrasya / sAmpratamamISAmeva caturNAM bhaGgAnAM yathAsaMkhyena viSayAn pradarzayati / khaiyamityAdi kSapaka zreNiM pratipanne kSAyikaM caraNaM vartate, upazamazreNItaH pratipatane aupazamikaM caraNahAnimupagacchati / kSAyopazamikaM tadrAgadveSAtkarSApakarSavazataH kSIyate parivardhate ca / yathAkhyAtaM kSiptaM ca padaikadeze padasamudAyopacArAta kSiptacittaM cAritraM cAvasthitaM yathAkhyAtacAritre sarvathA rAgadveSodayAbhAvAt kSiptacittacAritre paravazatayA pravRttestato rAgadveSAbhAvAttadevaM / yataH kSiptacitte cAritramavasthitamato nA sau prAyazcittabhAgiti, para Ahananu sakSiptacitta AzravadvAreSu cirakAlaM pravartitaH bahuvidhaM vA'samaMjasaM tena pralapitaMlaukalokottaraviruddhaM ca samAcaritaM / tataH kathamayamaprAyazcittabhAk, atra sUrigraha [bhA. 1102] kAmaM AsavadAresu bahnito palaviyaM bahuvihaMca / logavirudvAya eyA logottariyAya AiNA / / vR- kAmamityanumatau anumatametat yathA sa AzravadvAreSu pravartito bahuvidhaM ca tena pralapitaM lokaviruddhAni lokottarikAni ca padAni AcIrNAni pratisevitAni [bhA. 1103] naya baMdha vigalittaNeNa kammassa uvacao hoi / lokoviettha sakkhI jaha esa pavvaso kAsI / / vR- tathApi na ca naiva tasya ca kSiptacittasya bandhahetuvikalatvena bandhahetavo rAgadveSAstadvikalatvena tadrahitatvena karmaNa upacayo bhavati-karmopacayasya rAgadveSAdhInatvAt tasya ca rAgadveSavikalatvAt na ca tadrAgadveSa vikalatvaM vacanamAtra siddhaM, yatI loko'pyatrAsmin viSaye sAkSI yathA eSa sarvaM paravazo'kArSIditi / tato rAgadveSAbhAvAnnakarmopacayastasya tadanugatvAt / tathA cAharAgaddosAnugayA jIvA kammassa baMdhagA hoMti / rAgAdi viseseAya vibaMdha viseso vi avigIto / [ bhA. 1104 ] vR- rAgadveSAbhyAmanugatAH santo jIvAH karmaNIbandhakA bhavanti / tatorAgadveSatAratamyena bandhavizeSo bandhataratama bhAvo'vigIto vipratipannaH / tataH kSiptacittasya rAgadveSAbhAvataH karmopacayAbhAvaH / amumevArthaM dRSTAntena dRDhayati [bhA. 1105 ] kuNamANI vitha ciDDA parataMtANa dviyA bahuvihAo / kiriyAphaleNa jujjai, na jahA emeva evaM pi / / vR- yathA nartakI yantrakASTamayI paratantrA parAyattA paraprayogata ityarthaH / bahuvidhA bahuprakArA api, tuzabdo'pi zabdArthaH / ceSTA kurvANA kriyAphalena karmaNA na yujyate / evameva anenaiva prakAreNa evamapi kSiptacittamanekA apiviruddhAH kriyAH kurvANaH na karmopacayaM pazyati, atra parasya matamAzaGkamAnaH Aha21 22 Page #339 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra - chedasUtram-1-2/44 [bhA.1106] jaiicchasisA serI aceyaNA tena se caonasthi / jIvaparimAhiyA punavAdI asamaMjasaM smyaa| vR- yaditvametadicchasi anumanyate yathA sAserIti dezIvacanametatyantramayI narmakI acetanA tena kAraNena se tasyAzca karmopacayo nAsti vAdistanuH punarjIva parigRhItA jIvenAdhiSThitA jIvaparigrahItatvAccAvazyaM tadviruddhaceSTAtaH karmopacaya sambhavastato yA serI dRSTAntena samatA ApaditA sA'samaJjasamayujyamAnA'cetanAcetanatve ca dRSTAntadArTAntikayorveSabhyAt |atraacaary Aha[bhA.1107] ceyaNamaceyaNaM vAparatattaMtena dovitullAI / natayAvi sesayaM ettha kiMca bhaNatIsuNavisesaM / / vR-cetanaM vAsyAdacetanavAcetanatvAcetanatvavizeSasyAtrAprayojakatvAt / kathamaprayojakatvamata Aha-paratantratvena parAyattatayA / yato ve api tulye tato na kiJcidveSamyaM / para Aha-na tvayA atra karmopacayacintAyAMkaJcidapimanAgapivizeSitaMyenajIvaparigRhItatve'pyekatrakarmopacayobhavatyekatra neti pratipAdyamAha atrAcAryobhaNatibrUte,zRNubhaNyamAnaM vizeSaM / tamevAha[bhA.1108] nanusoceva viseso jaMegamacevaNaMsa vinneyaM / jahaceyaNAvisesotahabhaNasujhaM nisAmeha / / vRnanusa evaM yantra nartakI svAbhAvika nartakI dRSTAntasUcito vizeSa evaM zarIraMjIvaparigRhItamapi parAyattatayAceSTAmAnamacetanamevaMsvAyattatayApravRtteH sacittaMsacetanamiti |praah-ythaisscetnevishesso nissaMdigdhapratipattiviSayobhavati / tathAbhaNatapratipAdayata AcAryaHprAha-tataidaM vakSyamANaM nizamaya AkarNaya / tamevAha[bhA.1109] jopellitopareNaMheUvasaNassahoikAyANaM / tathya nadosaMdUcchasilogenasamaMtahAtaMca / / vR-yaH pareNapreritaHsacakAyAdInAMpRthivyAdInAMvyasanasya saMghaTTanaparitApanAdirUpasya hetuH kAraNaM bhavati / tatratasmin pareNa prerita tayA kAya vyasanahetau na tvaM doSamicchasi anAtmavazatayA pravRtteH / kathaMpunardoSaM necchasItyata Aha-lokena samaMlokenasahaloke tathA darzanataH ityarthaH / tathA hiloko yo yatrAnAtmavazatayA pravartate taM tatra nirdoSamabhimanyate tato loke tathA darzanatastamapi kAyavyasane hetuM nirdoSamabhimanyatAm / yathA ca taM nirdoSamicchasi tathA tamapi ca kSiptacittaM nirdoSaM pazya, tasyApi parAyattatayA tathArUpAsuceSTAsupravRtteH / etadevasavizeSaMbhAvayati[bhA.1110] pAsaMto viya kAye apaJcalo appagaMvidhAreuM / jaha pellito adoso eme vamimaMpipAsAmo / / vR- yathA pareNa presti AtmAnaM vidhArayituM saMsthApayitumapratyalo'samarthaH san pazyannapi kAyAn pRthivIkAyikAdIn virAdhayan anikAputrAcArya ivAdoSo nirdoSaH / evameva anenaiva prakAreNAparAyattatayA pravRttilakSaNena imamapi kSiptacittamadoSaM pazyAmaH / iha pUrvaM praguNIbhUtasya prAyazcittadAnaviSaye traya AdezA gurukAdaya uktAstatastAneva gurukAdInprarUpayati[bhA.1111] gurugogurutarANo ahAgurugoya hoIvavahAro / lahuo lahuyatarAgo ahAlahugoyavavahAro / / Page #340 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 2, mUlaM : 44. [bhA. 1112] [bhA. 1112] [bhA. 1113] [ bhA. 1114] [bhA. 1115 ] [ bhA. 1116] bU - [AsAM SannAmapi gAthAnAM vyAkhyA pUrvavat ] bhU. (45) dittacittaM bhikkhuM gilAyamANaM no kappai tassa gaNAvacchediyassa nijjUhittae agilAe tassa karaNijjaM veyAvaDiyaM jAva tato rogAtaMkAto vippmukko| tato pacchA tassa ahA lahussage nAma vavahAra paTTaviyacce siyA' / vR- asya vyAkhyA saMkSepataH prAgvat / sampratibhASyakAro vistaramabhidhitsurAhaeseva gamo niyamA, dittAdInaM pi hoti nAyavvo / [bhA. 1117] ho dattacitta sopavalati anicchiyavvAiM / / vR- eSa evAnantaraM kSiptacittasUtragata eva gamaH prakArI laukikalokottarikabhedAdirUpI dIptAnAmapi dIptacittaprabhRtInAmapi niyamAdveditavyaH / yadi punarnAnAtvaM tadabhidhAtavyaM / tadevAdhikRtasUtre'bhidhitsurAha - 'jo hoi' ityAdi yo bhavati dIptacittaH so'nIpsitavyAni bahUnI pralapati bahavanIpsita pralapanaMtasya lakSaNaMkSiptacittastyapahRta cittatayA maunenApyavatiSThate iti parasparaM sUtrayorvizeSaM itibhAvaH / atha kathameSa dIptacitto bhavatIti tatkAraNa pratipAdanArthamAha lahuso lahusatarAgo ahA lahuso ya hoi vavahAro / eesiM pacchittaM vocchAmi ahAnupuvIe / / gurugoya hoi mAsa guruyatarAgo ya hoi caumAso / aha gurugocchammAsoM gurugapakkhami paDivattI / / tIsA ya panavIsA vIsA pannarasa sevaya / dasa paMca ya divasAiM lahu sagapakkhaMmi paDivattI / / gurugaM ca aTamaM khalu gurugatarAgaM ca hoi dasamaM tu / AhA guruga duvAlasamaM gurugapakkhami paDivattI / / chaThaM ca cautthaM vA AyaMbila egaThANa purimaDDA / nivviigaM dAyavvaM aha lahusagaMmi suddhovA || [ bhA. 1118 ] iti esa asaMmAnAkhitto saMmAnato havati dittI / aggIva iMdhanehiM dippai cittaM imehiM tu || - iti prAguktena prakAreNa eSa kSiptaH kSiptacitto'sammAnato apamAnato bhavati / dIpto dIptacittaH punaH sammAnato viziSTa sanmAnA vAptito bhavati / dIptacitto nAma yasya dIptacittaM tacca cittaM dIpyate agnirivendhanairebhirvakSyamANairlAbhamadAdibhistAnevAha lAbhamadenava matto ahavA jeUNa dujjae sattU / dittaMbhi sAtavAhaNo tamahaM vocchaM samAseNaM / / 339 [ bhA. 1119] vR- lAbhamadena vA mattaH sad diptacittI bhavati / athavA durjayAn zatrUn jitvA ubhayasminnapi dIpte dIptacitte laukiko dRSTAntaH zAtavAhanI rAjA / tamahaM sAtavAhanadRSTAntaM samAsena vakSye / yathA pratijJAtameva karoti [ bhA. 1120 ] mahurA daMDenattI niggaya sahassA apucchiyaM kayaraM / tassa yatikkhA ANA duhAgayA dovi pADeuM / ! Page #341 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 340 vyavahAra - chedasUtram-1-2/45 vR-godAvarIenaIe taDe paiThANaM nayaraM / tattha sAla(ta)vAhaNo gayA / tattha sAlavAhaNo rAyA tassa kharagaoamacco / annayA so sAlavAhaNo rAyA daMDanAyage Anavei / mahuraM ghetUNa sigdhamAgaccha, soya sahasA apucchiUNadaMDehiMsaha niggato |tto ciMtA jAyA kAmaharA ghetavyA |dkkhinnmhraa uttaramaharA vA / tassa ANAtikkhApuNopucchiu~natIrati / tato daMDATuhA kAUNadosuvipesiyA gahiyAto dovi mahurAotatovaddhAvagopesio |ten gaMtUNarAyAvaddhAvitI-devadovimahurAtogahiyAto |anno Agato deva! paTTadevIeputtojAto, annoAgato deva! amugatthapadese vipulonihIpAyaDo jAo |ttaa uvaruvari kallANaniveyaNejeharisa vasa visappamANahayahiyato paravasojAto |tohrisNdhriumvaayN to saNija kuTTaikhaMbhe AhaNai, kuDDe viddavai bahUNi ya asamaMjasANi palavati, / tato kharageNAmacceNaM tamuvAegA paDibohiU kAmeNa khaMbhA kuDDA bahuviddaviyA ranA pucchyiM kena viddaviyaM so bhaNai tuDabhehiM / tato mama saMmuhamalIyamevaMbhaNatittirudreNaranAkharagopAegA tADito, tatosaMkeiya purisehiM upyADito, annatya saMgovioya / tatokamhi paovaNesamAvaDieraNApucchiokatthama amaccociTThati |sNketiypurisehiN kahiyaM deva tumhaM avinaya kAritti so mArito / rAyA visUriuMpavattI, duTu kayaM mae / tayANiM na kiMpi veiyaMti, tatosabhAvattho jAto |taahesNkeiypurishiN viNavito-deva gavesAmiMjaivikayAiMcaMDAlehiM rakkhito holA / tato gavesiUNaAnIto rAyAsaMtuTTho amacceNa sambhAvokahito |tuTTeNaviulA bhogA dinA !sAmpratamakSarArtho vidriyate-sAtavAhanana rAjJAmathurAgrahaNAyadaNDasyadalasyAjJaptiHkRtAtedaNDA: sahasA kAMmathurAMgRhNImaityapRSTAnirgatAH / tasya carAjJaAjJA tIkSNA |ttobhuuyH praSTuMnazaknuvanti, / tataste daNDA dvividhA gatAH dvidhA vibhajya eke dakSiNa mathurAyAmapare uttaramathurAyAM gatA ityarthaH / dve apicamathure pAtayitvA tesamAgatAH / [bhA.1121] suyajammamahurapADaNa nihilaMbha niveyaNA jugavaditto / sayaNijja khaMbhakuDDekuTTei imAIpalavaMto / / vR-sutasya janma mathurayoH pAtanaM nidhebhisya ca yugapannivedanAyAM sa harSavazAt diptAdiptacitto'bhavat |diiptcitttyaaimaanivkssymaannaaniprlpnshyniiystmbhkuddyaanikuttttytittryaani pralapati tAnyAha[bhA.1122] sarca bhaNagoyAvari puvvasamuddeNa sAhiyA saMtI / sAlAhaNakula sarisaMjatite kUle kulaM asthi / / vR-hegodAvaripUrvasamudreNasAdhikRtAkRtamaryAdA satIsatyaMbhaNa-brUhiyaditavakUlesAtavAhanasadRzaM kulamasti / / [bhA.1123] uttarato himavaMto, dAhiNato saalvaahnnoraayaa| samabhArabharakaMtA tenana palatthae puDhavI / / - uttarata uttarasyAM dizi himavAn giridakSiNataH sAtavAhano rAjA tena samabhArabhArAkrAntA satI pRthivI naparyasyati / anyathAyadyahaM dakSiNato na syAMtato himavagiribhArAkrAntA niyamataH paryasyet / / [bhA.1124] eyANiya annANivapalavitoso abhaanniyvvaaiN| kusaleNa amaJceNaM, kharageNaM so uvAeNaM / / vR- etAnyavantaroditAni anyAni ca so'bhaNitavyAni bahUni pralapitavAn / tataHkuzalena Page #342 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 2. mUlaM : 45. [bhA. 1124] 341 kharakanAmnA amAtyenopAyena pratibodhayitukAmena kimityAha[bhA.1125] viddaviyaM karNatiya tujhahiMpAyatAlaNArakharae / katthattimAritosoduThitti yadaMsaNe bhogA / / vR-vidravitaM vinAzitaM samastaM stambhakuDyAdi rAjJApRSTaM kainedaM vinAzitaM / amAtyaH sammukhabhUya sadoSaM niSThuraMcavakti yuSmAbhistatorAjJAkupitena tasya pAdena tADanA kRtA tadantaraM saMGketitapuruSaiH sa utpATitaH saMgopitazca / tataH samAgate kasmiMzcit prayojane rAjJApRSTaM 'kutrAmAtyo vartate' ? saMketitapuruSairuktaM- ' deva puSmatpAdAnAmavinayakArI mAritaH tato duSTaM kRtaM mayeti prabhUtaM visma(sta)ritavAnsvasthIbhUte'smin jAtesaMketitapuruSairamAtyasyadarzanakAritaM |sdbhaavkthnaanntrN rAjJA tasmai vipulA bhogAH pradatAiti ukto laukiko dIptacitto lokAntarikamAha[bhA.1126] mahajjhayaNabhattakhIre kaMbalagapaDiggahe phalagasaDhe / pAsAe kappaTTevAyaMkAUNa vAdito / / vR-mahAdhyayanaMpauNDarIkAdikaMdivasenapauruSyAvAsamAgatam / athavA bhaktamutkRSTaMlabdhvAnAsmin kSetrebhaktamIdRzaMkenApilabdhapUrvaM, yadivA kSIraMcAturjAtakasammizramavApya netAdRzamutkRSTaMkSIraM kenApi labhyate |ydivaakmblrtnmtii votkRSTamathavA viziSTavarNAdiguNopetaMapalakSaNahInaMpatadgrahaphalagatti yadvAphalakaMcampakapaTTAdikamathavA zrAddhamIzvaramatidAtAramupAsakatvena pratipannaMlabdhvA yadivA prAsAde sarvotkRSTeupAzrayatvenalabdhe, kappaThevAitiIzvaraputrarUpavatiprajJAnidhAnelabdhepramodate, pramodanavazAcca dIptabhitto bhavati / etena lAbhamadena vA matta iti lokottare yojitamadhunA durjayAn zatrUn jitvetyetadyojayati, vAyaMkAuNavattivAdaMvAparapravAdinAdurjayensaha kRtvAtaMparAjityAtiharSavazato dIptI dIptacittobhavatisAmpratamenAmeva gAthAM vineyajanAnugrahAya vivaripurAha[bhA.1127] puMDariyamAiyaM khalu ajjhayaNaMkaDhiUNa divasena | harisenadittavitto evaM hojjAhikoiu / / vR-kazcitpauNDarIkAdikamadhyayanaMkhalu divasenaM upalakSaNametatpauruSyAdinA vAkarSitvA paThitvA harSeNa dIptacittobhavet / evamadhyayanalAbhena dIptacittatA / / [bhA.1128] dullahadavvedese paDiseviyataMaladdhapuvvaM vA / AhArovahi vasahI ahuNavivAho va kappaTho / vR-durlabhadravye dezetatdurlabhadravyaMkenApyalabdhapUrvaM / vAzabda: samuccaye pratisevya labdhvA dIptacitto bhavati / evamAhAre bhaktakSIrAdike upadhau kambalaratnAdike vasatau prAsAdAdirUpAyAM labdhAyAM yadi vA kampaThetti / Izvaraputro'dhunA kRtvIvAhaH prajJAnidhAnaM ziSyatvena labdha iti harSeNa dIptacitto bhUyAt / tatraiteSudIptacitteSu yatanAmAha[bhA.1129] divasena porisIeva tumaeThaviyaM imeNasaaTeNaM / evassa natthigavyo, dummehatarassako tujjha / / vR-divasena pauruSyA vA tvayA pauNDarIkAdikamadhyayanaM sthApitaM paThitaM tadanena divasasya pauruSyA vA ardhena tathApyetasya nAstigarvaH / tava punaryurmedhastarasyako garvo naiva yukta itibhAvaH / etasmAditi apitava hInaprajJatvAt / / Page #343 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 342 vyavahAra - chedasUtram-1-2/45 [bhA.1130] taddavvassa dugaMccheNa diluto bhAvaNo asariseNaM / pagayaMmi panavettA, vijjAdivisohijA kammaM | vR-yatodurlabhadravyaMbhaktakSIrAditenalabdhatasyadravyasyajugupsanaM kriyate yathAnedamatizobhanamamuko vA'syadoSa ityAdi / yadivA dRSTAnto'nyenApIdRzamAnItamitipradarzanaM kriyate / tasya dRSTAntasyabhAvanA asadRzena tasmAt zatamAnena sahastrabhAgena vA yo hInastena kartavyA / tathA pagayaMmItyAdi prakRte avamatassya viziSTeprAsAdAdikesampAdyetathAvidhaM zrAvakamitaraMvAprApya tadabhAvekasyApimaharddhikasya vidyAdi / AdizabdAt mantracUrNAdiparigrahaH yAvat karmApi kArmaNamapi prayujya tato'yamatarasya viziSTaprAsAdAdisampAdanenetarasyApabhrAjanA sampAdanIyA yena praguNo bhavati / tataH pazcAdvidyAdiprayogajanitapApavizuddhaye vizodhiH prAyazcitaM pratipattavyetisAmpratametadeva vivarISurAha[bhA.1131] ukkosabahuvihIyaM AhArovagaraNaphalagamAdIyaM / khuDDeNomatareNaM AnItIbhAmi(yi)to paDaNo / / vR- utkRSTaM bahuvidhikaMbahubhedamAhAraMbhaktakSIrAdikamupakaraNakambalaratnaprabhRti, phalakaMcampakapaTTa tinisapaTTAdikamAdizabdaH svagatAnekabhedasUcakaHtathAvidhazrAddhaprajJApanena vidyAdiprayogenavA sampAdya kSudreNa kSullakena guNato'vamatareNa zatabhAgasahastrabhAgAdinA hInena AnItamupadarza AnItamupadarya so'pabhrAjitaH kriyate / tataH praguNobhavatiprAsAdAdi viSaye yatanAmAha[bhA.1132] AdiThThasaddakahaNaM AuTTAabhinavoyapAsAo / kayametteya vivAhe siddhAdisuyA kaiyaveNaM / / vR-yastena zrAddhonadRSTo'dRSTapUrvastasyAdRSTasya zrAddhasyakathanaM prajJApanAupalakSaNametat |mhrddhiksy vidyAdiprayogato'bhimukhIkaraNaM vA tataste AvRttAH santastasya labdhyabhimAninaH samIpamAgatya bruvate vayamete kSullakenaprajJApitAstato'bhinava evakRtamAtraeva vAvadhAraNeprAsAdodattaH tathAkaitavane kapaTena siddhAdisutaH siddhaputrAdisutAH kRtamAtraevavivAhe utpAdanIyAH iyamatra bhAvanA-siddhaputrAdikeSu prajJApanamitarasya prajJApanaM vidyAdi prayogaM vA kRtvA tatsutAH kRtamAtravIvAhA eva vratArtha tatsamakSamupasthApanIyA yena tasyApabhrAjanopajAyate / tata pazcAt zakunAdivaiguNyamudbhAvya te mucyate yadinasyAttAtvikI vratazraddheti vAyaMkAUNa vetyatrayatanAmAha[bhA.1133] caragAdipannaveupuvvaMtassa purato jinarveti / . umatarAgeNa tatopaguNattiobhAmitIevaM / / vR- carakAdikaM pracaNDaM paravAdinamadhaHkRtasAdhovadinAsAdhyaM pUrvaM prajJApya prarUpitasyAdhikRtasya vAdAbhimAninaH sAdhoH purato avamatareNa carakAdikaM jApayanti / varavRSabhAstataH sa evamapabhrAjitaH san praguNAyatepraguNIbhavati / mU.(46) jakkhAviThaM bhikkhu gilAyamANaM no kappai, tassagaNAvacchadiyassa nihitae jAva rogAtaMkAto vippamukko tato pacchA tassaahAlahussagaM nAmaM vavahArate paThThaviyavve siyAiti / vR-athAsyasUtrasya pUrvasUtreNasambandha ucyate[bhA.1134] poggalaasubhasamudato esaNAgaMtuko duveNhapi / jakkhAveseNaMpuna niyamAAgaMtugo hoi / / . Page #344 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :2, mUlaM:46, [bhA. 1134] 343 vR- dvayoH kSiptacittadIptacittayoreSa pIDAhetutvenAnantaramuddiSTo'zubhapudgalasamudAyo'nAgantukaH svazarIrasaMbhavI pratipAditaH yakSAvezena punaH glAyati pIDA heturazubhapudgalasamudAyo niyamAdAgantuko bhavati |tto'naagntukaa zubhapudgalasamudayapratipAdanArthamepasUtrAraMbhaH prakArAntareNa saMbaMdhamAha[bhA.1135] ahavAbhayasogajuo ciMtaditto aiharasitovA; Avassatijakkhehi, aimatto hoisaMbaMdho / vR- athaveti prakArAMtaropapradarzane bhayazokayukto vA cintArdito vA etena kSiptacitta uktaH / atiharSito vAnena dIptacitto'bhihitaH yakSaiH paravazahadayatayA Avizyate AlihyatetataH kSiptadIptasUtrAnantaraMyakSAviSTasUtramityayamanyo bhavatisambandhaH / anenaivasambandhenAyAtasyAsyavyAkhyA pUrvavat |smprti yato yakSAviSTobhavatitatpratipAdanArthamAha- [bhA.1136] puvvabhavivareNaM ahavArAgeNaraMgito sNto| eehi ukkhaviThThA seThIsaSbhilagavesAdI / / vR- paurvabhavikena pUrvabhavabhAvinA vaireNa athavA rAgaMNa raJjitaH san yakSairAvizyate / etAbhyAM rAgadveSAbhyAM yakSAviSTobhavatiyathAzreSThI dveSyabhAryayAbhUtikayAsajhiNatti laghubhrAtAjyeSTabhAtRbhAryayA dveSTyAdibhirityatrAdizabdAtbhRtikA jyeSTabhAryayA parigrahaH tatra zreSThyAdhudAharaNamAha-- [bhA.1137] sehissa donni mahilA piyAya vessAyavaMtarIjAyA / sAmantrami payattaMcchaletitaMpuvvavareNaM / / / bR-egoseTTI,tassadomahilA |egaapiyaaegaavessaa | taujAvesAsAakAmanijjArAemariUNaM vaMtarI jAyA, siTThIvi tahAnavANaM therANamaMtie dhamma soccA pavyaito / sA ya vaMtarI puSvareNa chiddANi magati / annayAmapattaMdaTTaNacchaliyAito akSarArthastvayaM zreSThinodvemahile / tadyathA-ekA priyAaparA dveSyA / tatraikAmRtyA vyantarI jAtA | sA zrAmaNye sthitaM zreSThinaM pramattaM dRSTvA pUrvabhavavairaNa chalitavatI gAthAyAmatItakAle'pivartamAnatAprAkRtatvAtsamprati laghubhrAtRdRSTAntamAha-- [bhA.1138] jeTTagabhAumahilA ajjhovannAo hoikhuilie / dharamANayAriyaMmI paDisehevaMtarI jAyA / / vR- egaMmigAmedobhAvaro |tsyjesybhaariyaa khuGalageajhovavaNA sAtaMpattheikhuGalagonicchai bhaNai-tumamamaje bhAuyaMdharamANaMnapAsasi |tiieciNtiyNjiivitaavmensthi esodevarottitaocchidaM lahiUNa visasaMcAraNa mArito niyabhattA / tato bhaNiyaM jassa bhayaMkAsI so mao / iyANiM pUrehi me manorahaM |ten ciMtiyaM nUnametAemArito je bhAugo dhiratyukAmabhogAnamitisaMvegagatopavvaito |iyro vi duha saMtattA akAmanijjArAe mariUNa vaMtarI jAyA / ohiNA puvvabhayaM pAsati TThio devaro sAmanne dvito / tato nAhamanena icchiyatti pubvabhavaveramanusaraMtIe / pamatto cchalito, akSarayojanA tviyamjyeSThabhrAtRmahilA kSullake laghubhrAtari adhyupapannA jAtAnurAgA sA ca tena jyeSTho bhrAtA dharantaM jIvantaM na pazyatItipratiSiddhA, mAritepravrajyApratipattitaHpratiSiddhetivyantarI jAtA / atrapUrvarAgaH pazcAdveSaH, bhRtikA dRSTAntamAha[bhA.1139] bhatiyA kuTuMbieNa, paDisiddhA vANamaMtarI jAyA / pavattaMsAmaNammipamattaM, chaletitaMpuSvavareNa / / Page #345 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra - chedasUtram-1-2/46 dR- ego kuTumbito urAlasarIro egAe bhagAe urAlasarIrAe patthito, sA tena necchiyA tato sA gADhamajhuvannA |tanasahasaMpaugamalabhamANITukkhasAgaramAgADhAakAmanijagaemariUNavaMtarIjAyA, / so ya kuTumbito tahA rUvANaM thegaNaM aMtite pavvaito, so tIe AbhAgito annayA pamattaM daTUNa cchaliyAito / / akSarArthastvayam-bhRtikAkarmakArI kauTumbikenapratipiddhA vyantarI jAtA tatastaM' kauTumbinaM zrAmaNyAzritaMpramattaMsantaMpUrvavareNacchalitettichalitavatI / |smprtyevNchlitsy yatanAmAha[bhA.1140] tassa ubhUyavigicchA bhUyaravAvesaNaMsayaMvAvi / nIuttamaMtubhAvaM, nAu~kiriyA jahA pubviM / / dR-tasya gageNa dveSeNa vA vyantarAdinA chalitasya punaH kriyA kartavyeti yogaH kathamityAha-tasya bhUtasya nIcamuttamaMtubhAvaMjJAtvA / kathaM jJAtvetyataAha-yathAbhihitaMpUrvaM kimuktaMbhavati kAyotsargeNa devatAmAkampya tadvacanataH kA kriyA kartavyetyata Aha-bhUtacikitsA bhUtoccATinI cikitsA bhUtacikitsA; yakSAviSTaH kilonmAdaM prApnotitato yakSAviSTasUtrAnantaramunmAdaprAptasUtramAha mU.(47) ummAyapattaMbhikkhuMgilAyamANaM nokappae tassagaNAvaccheyassa nihittae agilAe karaNiyaM vayAvaDiyaM jAva tAto gaMgAyatAko vippamukko tato pacchA lahussagaM nAmaM vavahAre paTTaviyavyasiyA' iti / / vR-asyavyAkhyA pUrvavat / sAmpratamunmAdaprarUpaNArthabhASyakAraH prAha[bhA.1141] ummAto khaluduviho jakkhAveso yamohanijjoya / jakkhAveso uttomohena imo uvocchAmi / / vR-unmAdaH khalunizcitaMdvividho dviprakArastadyathA-yakSAvezahetukIyakSAvezaHkAryakAraNopacArAt / evaM mohanIyakarmodayahetuko mohanIyaH / ca zabdau parasparasamuccayArthI svagatAnakabhedasaMsUcako vA tanna yo yakSAvezo yakSAvezahetukaH so'nantarasUtra ukto yazcamohena mohanIyodayena mohanIyaMsa nAma yenAtmA muhyati |tccjnyaanaavrnnNmohniiyNythaadrssttvyN dvAbhyAmapyAtmanoviparyAsopAdAnAttenottastrocyamAnamAha ca pittamucchAe ityAdhucyamAnaM na virodhabhAk / imotti ayamanantara vakSyamANatayA pratyakSIbhUta iva / tamevedAnIM vakSyAmi / pratijJAtameva nirvAhayati[bhA.1142] rUvaMgiTThaNa ummado ahava pittamucchAe / __kaha rUvaMdaNaM havejja ummAyapattoya / / vR-rUpeNAtizAyinA yuktabhaGgaM zarIraM yasyAH sA rUpAGgI / tAM dRSTA kasyApyunmAdo bhavet / kopyunmAdabhAgabhUyAditibhAvaH / athavA pittamU yA pittodrekeNa upalakSaNametat / vAtodrekavazato vAsyAd unmAda:, |pr Aha-kathaM rUpaMdRSTAbhavedunmAdaprAptaH / sUrirAha[bhA.1143] ThUNa naDiM koi uttakhaMubviyaM mynnmtto| teneva ya rUpeNauuTuMmi kayaMmi niviNo / / vR- kazcidalpasatyo naTIM dRSTrA / kiM viziSTAmityAha-uttaravaikurvikA uttaramuttarakAlabhAvinaH svAbhAvikamityarthaH / vaikurvikaM vikurvaNaM vikurvastena nivRttaM vaikurvikaM viziSTavastraviziSTAbhagNa sumliSTatatparidhAnasamIcInakuMkumAdhupalepanajanitamatimanohAri rAmaNIyakaM yasyAH sA tathA tAM dRSTrA madanamatta unmAda prApto bhavettatreyaM yatanA uttaravaikurvikarUpApasAraNena tenaiva svAbhAvikena rUpeNa Page #346 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 2, mUlaM: 47. [bhA. 1143] 345 tasyAmuyAMkRtAyAM, gAthAyAMpuMstvaMprAkRtatvAtmAnasvarUpapradarzanena kazcidalpakarmA nirviNA bhavati, tadviSayaM virAgamupapadyate / tata etatkartavyam-- [bhA.1144] paNaviyAo virUvAummaMDijjatI etassa puratou / rUvavatIeubhattaM dijjaijeNaMtuMcheDui / / vR- anyacca ca yadi sA naTIsvarUpato virUpA bhavati tataH sA pUrva prajJApyate prajJApitA ca satI tasyAdhikRtasya tAM dRSTA unmAdaprAptasya purata unmadyate / yattasyA maNDanaM tatsarvamapanIyate / tato virUparUpadarzanatastasya virAgo bhavati / atha sAsvabhAvato'pi rUpavatI atizAyinodbhaTena rUpeNa yuktAtatastasyAstadbhaktaMmadanaphalamizrAdidIyate yena tasyapuratazchardayati uddhamanaMca kurvatIsA kila jugupsanIyA bhavatitataH satAM dRSTrA virajyate iti / / [bhA.1145] gujhaMganami yaviyarDa pajjAveUNakhadiyamAINaM / taddAyaNA virAyo hojjajahAsADhabhUtissa / / vR- yadi punaH kasyApi guhyAGgaviSayaunmAdo bhavati, na rUpalAvaNyAdyapekSitastataH kSarakAdinAM vikaTaM madyaM pAyayitvA prasuptIkRtAM tAM prabhUta madyodgAlikharaNTitasarvazarIrA(vayavA)nAmata eva makSikAbhirbhiNibhiNAyamAnAnAM taddAvaNatti tasya guhyAGgasya madyogAlanAdinA bIbhatsIbhUtasya darzanA kriyate / tatobhavati darzanAntaraMkasyApimahAtmano virAgaH |yathA ASADhabhUtaH kSullakasya, vAtenapittana conmAdayatanAmAha[bhA.1146] vAte abbhaMgasineha pajjaNAdI tahA nivaaey| sakkarakhIrAdi hiyapitta gicchA ukAyavvA / / vR- vAte vAtanimitte unmAde tailAdinA zarIrasyAbhyaGgaH kriyate, snehapAyanaM ghRtapAyanamAdizabdAttathAvidhAnyacikitsA parigrahaH tatkAryate / tathA nivAte sthApyate, pittavazAdunmattIbhUtasya zarkarAkSIrAdibhistasya cikitsA kartavyA mU. (48) uvassaggapattaM bhikkhaM gIlAyamANaM no kappai tassa gaNAvaccheditasya nijjUhittae agilAekaraNijjaveyAvaDiyaMjAvarogAtaMkAtoviSyamukke / tato pacchAtassa ahAlahussaganAmaMvavahAre paTTaviyavve siyA iti / / vR-athAstha sUtrasyakaHsambandhaH? [bhA.1147] mohena pittato vA AvA saMcayato samakkhAto / eso udhvassaggo imo uanoparasamuttho / / vR-mohanamohanIyodayena vedodayenetyarthaH pittatovA pittodayenetyarthaH / unmattaH sa AtmA saMcetakaH AtmanaivAtmanoduHkhotpAdakaH samAkhyAtaH yaccAtmanaivAtmanoduHkhotpAdanamegha AtmasaMcetanIya upasargaH tataH pUrvamAtmasaMcetanIya upasarga utkRSTata upasargAdhikArAdayamanyaH parasamuttha upasargo'nena pratipAdyate ityanena sambandhenAyAtatasyAsvavyAkhyA sA ca prAgvat / tatropasargapratipAdanArthamAha[bhA.1148] tiviho va jvassagyo divyo mAnussito tiricchoya / divvo.upuvabhaNito mAnusatirie ato vocchaM / / vR-trividhaH khalu parasamuttha upasarga / tadyathA-devo mAnupikastarazcazca / tatra devo devakRtaH Page #347 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 346 vyavahAra -chadasUtram-1-2/48 pUrvamanantarasUtrasyAdhastAdbhaNitaH / atomAnuSaM tairazcaMca vakSye |prtijnyaatmev nirvAhyatti[bhA.1149] vijjAe maMtenavacuNeNava joito aNappavaso / anusAsanA lihAvaNakhamae mahurAtirikkhAdI / / vR- vidyayA vA mantreNa vA cUrNena vA yojitaH sambandhitaH san kazcidanAtmavazo bhUyAt / tatrAnuzAsanetiyathArUpo lubdhayA vidyAdiprayojitaMtasyAnuzAsanA kriyate / yathA tapasvIeSana vartate tavataMpratIdRzaM kartuevaM karaNe hi prabhUtapApopacayasaMbhava ityAdi / athaivamanuzAsitApina nivartata tarhi tasyAstaMpratipratividyayA vidveSaNamutpAdyateathasAnAstitAdRzIpratividyA, tarhi lihAvaNattizunyA: sAgArikaMvidyAprayogatastasyapurataAlekhApyateyenasattadRSTrAsAgarikamidamatibIbhatsamitijAnAno virAgamupapadyate / eSA mAnupika upasargaH; khamage mahurA iti madhu(thorAyAM zramaNIprabhRtInAM mAnuSa upasargo'bhUt |tNksspko nivAritavAn |essopimaanuss upasargaH / tairazcamAha-tirikkhoya ititiryaJco grAmeyakAAraNyakA vA zramaNAdInAmupasargAnukurvantite yathAzakti nirAkartavyAH / sAmpratamenAmevagAthAM vivarISurAha-- [bhA.1150] vijjAmaMte cuNe abhijoivohiyAdigahie vaa| anusAsanA lihAvaNamaharAkhamakAdiva balena / / vR-vidyAmantreNacUrNevA abhiyojito bodhikAstainA, AdizabdAtmlecchAdiparigrahastairvA gRhIte yayA vidyayAyojitaM tasyAH prAguktaprakAreNAnuzAsanA kriyate / tathA pratichaMtyAMpratividyA prayogatastaM pratividvaSeNamutpAdyatetasyAbhAve pUrvaprakAraNalekhApanaM kAryate,bodhikAdigRhItepunaH mathurAkSapakAdineva balena yathAzakti bodhikAdernivAraNaM kartavyaM vidyAbhiyogamevabhedataH saMpratipratipAdayati[bhA.1151] vidyAdabhiyogo punaduviho mAnussitoya divvoya / taMpunajANaMti kahajainAma giNhaetesiM / / vR-vidyAdibhirabhiyogo'bhiyujyamAnatA punadvividho dviprakArastadyathA-mAnuSiko daivazca / tatra manuSyeNa kRto mAnuSiko devasyAyaM tena kRtatvAddevaH / tatra devakRto vidyAdibhirabhiyogaH / eSa eva yattasmin dUrasthite'pi tatprabhAvAtsa tathArUpa unmatto jAyate / athataM vidyAbhiyoga daivaM mAnuSikaM vA kathaM jAnanti / sUrirAha tayordevamanuSyayormadhye yasya nAma gRhNAti tatkRtaH sa vidyAdhabhiyogo jJeyaH sAmpratamanusAsanA lihAvaNetyetaddhyAkhyAnayati[bhA.1152] anusAsiyaMmi ahie, viddesaM deti tahaviya aTTite / . jakkhIe kovINaMtassa upurao lihAvaMti / / vR-yena sAmAnyataH striyA puruSeNa vA vidyAdyabhiyojitaM tasyAnuzAsanA kriyate / anuzAsitepya tiSThati vidyAprayogatastaM vivakSitaMsAdhuMprati tasya vidyAdyabhiyoktuM vidveSaM dadatyutpAdayanti varavRSabhAH tathApica tasminnatiSThati yakSyAH zunyAH kaupInaM tasya purato vidyAprayogato likhApayanti / yenasa tat dRSTrAtasyA idaMsAgArikamiti jAnAno virajyate / samprati vidyAprayogedRDhAdaratAkhyApanArthamAha[bhA.1153] visassa visameveha usahaM aggimaggiNo / maMtassa paDimaMto udujjanassa vivajjaNA / / vR-viSasyauSadhaM viSameva, anyathA viSAnivRtteH / evamagnerbhUtAdiyuktasyauSadhamagniH,mantrasya prati Page #348 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : : 2, mUlaM : 47, [ bhA. 1153] mantro durjanasyauSadhaM vivarjanA tadgAmanagaraparityAgena parityAgaH / tato vidyAdyabhiyogesAdhusAdhvIrakSaNArthaM prati vidyAdiprayoktavyamiti / [ bhA. 1154 ] jati puna hojjagilANI nirujjhamANo tato se tigicchaM / saMvariyamasaMvariyA uvAlabhaMte nisiM vasabhA / vR yadi punarvidyAdyabhiyojitastadabhimukhaM gacchan nirudhyamAno glAno bhavati tataH sa tasya sAdhoH cikitsA saMvRttAM kenApya lakSyamANAM kurvanti tathA asaMvRttA yayA vidyAdyabhiyojitaM tasyA pratyakSIbhUya nizi rAtrau tAmupAlabhante, bheSayanti piTTyaMti ca tAvat yAvat sA muJcatItiH khamae mahuratti / asya vyAkhyAnamAha [bhA. 1155 ] 347 thUbhamasaDi samaNI bohiyaharaNaM ya nivasuya tAve / majjheNa ya akaMde kayambhi juddheNa moetti / / vR- mahurAnavarIe thUbho devanimitto / tassa mahimA nimittaM saGghIto samaNIhiM samaM niNayAto rAyaputto ya / tattha adUre AyAvaMto ciTThei / tato saDDI samaNIto bohiehiM gahiyAto / tenaM AnIyAto bAhiM taM sAhuMduhu~ akkaMdo katI / tato rAyaputtreNa sAhuNA juddhaM dAUNa moiyAto / akSaragamanikA tviyam stUpasyamahe mahotsave zrAddhikAH amarNAbhiH saha nirgatAstAsAM bodhikaizcarairharaNam / nRpasutazca tatrAdUre AtApayati bodhikaizca tAstasya madhyena nIyante / tAbhizca taM dRSTvA Akrande kRte sa yuddhena stenebhyazcastA mocayati / ukto mAnuSika upasargaH / samprati tairazcamAha[ bhA. 1156 ] gAmeNAstrevA abhibhUyaM saMjayaM tu tirieNaM / thaddhaM pakaMpiyA vA rakkhe arakkhaNe garugA / / vR-gAmenAraNyena vA tiracA abhibhUtamApAditAbhibhavaM saMyataMca yadivA stabdhaM tadbhayAt staMbhIbhUtaM prakampitaM vA tadbhayataH prakampamAnazarIraM rakSet / yadi punarnarakSati satyapi bale tato'rakSaNe prAyazcittaM gurukAzcatvAro gurukA mAsAH / mU. (49) sAhigaraNaM bhikkhuM gilAyamANaM no kappai tassa gaNAvaccheyassa nijjUhittae agilAe karaNijjaM veyAvaDiyaM / jAva rogAyaMkAto viSpamukke tato pacchA ahAlahussage nAmaM vavahAre paTTaviyavve siyA iti / vR- athAsya sUtrasya kaH sambandha iti sambandhapratipAdanArthamAha [bhA. 1157 ] abhibhavamANo samaNo pariggaho vAse cArito kalaho / uvasAmeyavvou tato aha kujjA duvihabheyaM tu / zramaNaM sAdhumabhibhavan gRhastho yadi vA se tasya gRhasthasya parigrahaH parijanazcA vAritaH san kalahaM kuryAttataH sa kalaha upazamayitavyaH / etatpradarzanArthamadhikRtasUtrArambhaH asya vyAkhyA prAgvat / atha so'nupazAntaH san kuryAttadvividhaM dviprakAraM saMyamabhedaM jIvitabhedaM cetyartha tata Aha- [bhA. 1158 ] saMyamajIviyabhede sArakkhaNa sAhuNoya kAyavyaM / paDivakkhanirAkaraNaM tassa sasattIe kAyavvaM / / vR- saMyamabhede jIvitabhedaM vA tena kriyamANe saMrakSaNaM sAdhoH kartavyam / tathA tasya sAdhIryaH pratipakSastasya nirAkaraNaM sva zaktyA katavyaM kathaM karttavyamityata Aha Page #349 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 348 vyavahAra -chedasUtram-1-2/49 [bhA.1159] anusAsanabhesaNayA jAladdhI tassataMna hAvejjA / kiMvA satisattIe hoisapakkhe uvekkhAe / / vR- tasyaprathamataH komalavacanairanuzAsanakartavyaM tathApratiSThatibhISaNamutpAdanIyaM / tathApyatiSThati yA yasya labdhiHsatAM nahApayetprayuMjItetyarthaH / etadeva vipakSephalabhAvopadarzanadraDhayati kiMvAsatyAM zakto bhavati svapakSe svapakSasya upekSA, upekSayA naiva kiJciditi bhAvaH kevalaM svazaktitaH vaikalyamupaMkSAnimittaM prAyazcittApatizcabhavati / tasmAdavazyaMsvazaktiH parisphoraNIyeti / / mU.(50) sapAyacchittaM bhikkhuM gilAyamANe no kappai tassa gaNAvacchediyasya nijjUhitae agilAe karaNijja veyAvaDiyaM jAva rogAtaGkAto vipyamukke tatI pacchA ahAnuhussage nAma vavahAre paTTaviyavye sivA / / vR-athAsya sUtrasya kaH sambandhaH? ucyate[bhA.1160] ahigaraNaMmi kamikhAmiya samuvaTThiyassa pacchittaM / tappaTamayAbhaeNava, hojjA kilaMtoca vahamANo / / va-adhikaraNekatekSAmitecatasminasamapasthitasya prAyazcittaMdIyate / tataH sAdhikaraNasatrAnantaraM saprAyazcittaM sUtramuktamasya vyAkhyA prAgvat / saprAyazcittaM bhikkhuM gilAyamANamityuktaM / tatra yathA glAnirbhavati tathApratipAdayati / tappaDhamayAeityAditasyAdhikRtasya sAdhoH tatprathamaMtAyAM prAyazcitta prathamaMtAyAM bhavetkathamahametatprAyazcittaM vokSyAmItyevaM rUpeNayadivA vahantapasA klAntaH sanglAno bhavati / tatreyaM yatanA[bhA.1161] pAyacchitte dine bhIyassa, visajjaNA kilaMtassa, anusar3hiyaMvahaM tassa, ubhayenakhittassa tegicchaM / / vR- prAyazcitte datte bhItaH san yadi glAyati tatastasyasattaH klAntasya visarjanA kriyate prAyazcittaM mutkalaM kriyateitibhAvaH / athavahana klAmyatitatastasya vahato'nuziSTirdIyate,yathAmAbhaiSIH bahugataM stokaM tiSTatiyadivA vayaMsAhAyyaM kariSyAma ityAdiarthavamanuziSyamANo'pibhayena kSiptacittobhUyAta tatastasya bhayena kSiptasya satazcaikitatsyaM cikitsAkarmakArayitavyamiti / / mU.(51) bhattapAnapaDiyAikhippaMbhikkhuMgilAyamANaMnokappaitassagaNAvacchaMyagassanihitae agilAe karaNijjaM viyAvaDiyaM jAva rogAtaMkAto vippamukke tato pacchA ahA lahussaMga nAmaM vavahAre paTTaviyavye siyA / / . vR-athAsya sUtrasya kaH sambandhaH? ucyate[bhA.1162] pacchittaM ittarito hoitavo vaNito ujo esa / AvakahiyaMpuna tavo hoipariNA anasanaMtu / / vR-prAyazcittaM prAyazcittarUpaM yadetattapo'nantarasUtre varNitaM tattae itvaraM bhavati yatpunaH parijJArUpaM tapo'nazanaM tat yAvat kathikaM (ta) tata itvara tapaH pratipAdanAnantaraM yAvatkathikatapaH pratipAdanArthamadhikRtaMsUtram / athavAyaM sambandhaH-- [bhA.1163] aTThavA heuM vA samaNarasa uvirahiekahemANo / mucchAe vivaDiyassa ukappaigahaNaM pariNAe / / Page #350 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddeza : 2, mUlaM : 51 [bhA. 1163 ] 349 vR- artha vA bhAviprayojanaM hetuM vA kasyApi prayojanasya kAraNaM zramaNasyAcAryAdiH zeSajanavirahite pradeze kathayan mUrcchayA vipatitasyAtmanaH praguNaM bhavantamanumanyamAnasya kalpate grahaNaM parijJAyAnazanapratyAkhyAnasya tata etadartha pratipAdanArthaM saprAyazcittasUtrAnantaramidaM bhaktapAnapratyAkhyAnasUtramanena sambandhenAyAttasyAsya vyAkhyA | bhaktaM ca pAnaM ca bhaktapAnetepratyAkhyAte yena sa tathA klAntasya paranipAtaH sukhAdidarzanAditi bhikSaM glAyantamityAdi prAgvat / atra vaiyAvRtyamAha[bhA. 1164 ] gIyatthANa asatI savvasatI eva kAraNapariNA / pAnagabhattasamAhI kahaNA AlogadhIvaNA / / vR- gItArthAnAmasati abhAve yadi vA sarvasyApi sAdhorazivAdikAraNata ekasyApi sAdhorabhAve kAraNapariNatti kAraNavazata ekAkinA jAtena parijJApratyAkhyAnaM bhaktapAnasya kRtaM tatastasya kRtabhaktapratyAkhyAnasya gItArthAnAmabhAve yadi vA kAraNata ekasyApi sAdhArabhAve sIdatAM yogyapAnaka pradAnena caramepsitabhaktapradAnena ca samAdhirutpAdanIyA / kathanA dharmakathanA yathAzakti svazarIrAnAbAdhayA kartavyA / tathA AlokaM AlocanaM sadApayitavyaH / yadi kathamapi cirajIvanena bhayamutpadyate yathA nAdyApi mriyate kimapi bhaviSyatIti na jAnIma iti tassa dhIrApanAkartavyA / [bhA. 1165 ] jai vA na nivvajjA asamAhI vAse tasmi gacchammi ! karaNijja tatthagate vavahAro ettha suddho vA / / vR- yadi vA prabalabubhukSAvedanIyodayatayA kRtabhaktapratyAkhyAnatayA na nirvahet / na yAvatkathikamanazanaM pratipAlayituM kSama iti / yAvadasamAdhirvA tasmin gacche tasya vartate tato'nyatra gate tasmin yatkarttavyaM tatkaraNIyaM anyatra nItvA yadyaducitaM tattasya karaNIyamityarthaH / pazcAdanazanapratyAkhyAnabhaGgaviSayastasya vyavahAraH prAyazcittaM dAtavyam / atha svagacchasamAdhimAtreNAnyatra gatastataH samidhyAduSkRtapradAnamAtreNa zuddha iti / / mU. (52) aTTha bhikkhuM gilAyamANaM no kappai tassa gaNAvacchediyassa nijjUhittae agilAe karaNijjaM veyAvaDiyaM jAva rogAtaMkAto vippamukke / tato pacchA ahAlahussage nAmaM vavahAre paTTaviyalve siyA iti / / vR- athAsya sUtrasya kaH sambandhaH ? ucyate-[bhA. 1166 ] - vRttaM hi uttamaTThe paDiyaraNaTThA va dukkhare dikkhA / etoya tassamIvaM jai hIrai aTThajAyamaMto / / vR" uktaM hi yasmAtpUrvaM kalpAdhyayane uttamArthe uttamArthaM pratipattukAmasya dvyakSare dvyakSarasya dAsasya dIkSA dIyate / yadi vA praticaraNAya eSa dIkSito mAM glAnaM santaM praticariSyatIti nimittaM / etoya ityAdi itazca dIkSAdAnAnantaraM tassarmApAdyasya samIpe dIkSA gRhItA tasya sakAzAt / gAthAyAM dvitIyA paJcabhyarthe / yadi hRdaye ato arthajAtaM bhavati / prayojanajAtamutpadyate tataH sampratyarthe jAtastatrAvakAzaH / anena sambandhenAyAtasyAsya vyAkhyA / sA ca prAgvat / sAmpratamarthajAtaM bhikSu glAyantamityatra yo'rthajAtazabdastadvyutpattipratipAdanArthamAha- [bhA. 1167 ] atthena jassa kajjaM saMjAyaM esa aTThajAtoya / so puna saMjamabhAvA cAli jaMto parigilAi / / Page #351 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 350 vyavahAra - chedasUtram-1.2/52 - arthena arthitayA jAtaM kAryaM yasya sambandhaH vivakSAyAmatra SaSThI yenetyarthaH / so'rthajAtaH gamakatvAdevamapi samAsaH / upalakSaNametat / tenaivamapi vyutpattiravasAtavyA arthaHprayojanaM jAto'syatyarthajAtaH; pakSadvaye'pi pakSadveye'pi jAtasya paranipAtaH sukhAdidarzanAt sa punaH kathaM glAyatIti cedata AhaH-sa punaH prathamataH prathamavyutpattisUcitaH saMyamabhAvAt cAlyamAnaH kaMpyamAnaH pariplAyati / dvitIyavyutpattipakSe prayojanAniSpayAmlAyati, tasyobhayasyApi agilayA prAguktasvarUpayA vakSyamANaM vaiyAvRttyaM karaNIyaM yAvat rogAtaGkAt saMyamabhAvacalanAt prayojanAniSpAdanAcca / vipramuktasyAt |ttH pazcAtyatkimapyAcaritaMbhISaNAditadviSaye yathA laghusvakovyavahAraH prasthApitaH syAditi sampratiniyuktikRtyeSu sthAneSusaMyamasthitasyApyarthajAtamutpAdyatetAnyabhidhitsurAha[bhA.1168] sevagapuriseome Avanna aNattabohiNetene / eehiM aTThajAtaM uppajjaisaMyamaTThiyassa / / vR- sevakapuruSe sevakapuruSaviSaye evameva omedurbhikSe tathA Apanne dAsatvaM samApane tathA videzAntaragamane uttamarNenApte tathA bodhikairapaharaNe stenairapaharaNe ca bodhikA anAryamlecchAH stenA AryajanapadajAtA apizarIrApahAriNaH etaiH kAraNairarthajAtaMprayojanajAtamutpadyate / saMyamasthitasyApIti eva niyuktigAthAsaMkSepArthaH / sAmpratametAmeva vivarItukAmaH prathamataH sevakapuruSadvAramAi{bhA.1169] aparigahagaNiyAe sevagapurisoukoiAlato! sotaMatirAgeNaMpaNayae aTThajAyAya / / [bhA.1170] sArUviNitti kAuM, raNANIyAukhaMdhavAreNa / iyaro tIe viutto, dukkhattoteya nikkhaMto / / [bhA.1171] paJcAgaya taMsouM, nikkhaMtaM beigatUNaMtahiyaM / bahuyaMme uvauttaM, jaidijjai to visajjAmi / / vR- na vidyateparigrahaH kasyApi yasyAH sA aparigrahAH sA cAsau gaNikA ca aparigrahagaNikA tayA ko'pi rAjAdInAM sevakaH puruSaH AlaptaH saMbhASitaH Alapya casvagRhamAnItaH, tataH sA arthajAtA satI taM puruSamatirAgeNAtirAgavazAt praNayate prasAdayati, anyadA sA gaNikArUpiNI atizayena rUpavatItikRtvA rAjJAskandhAvAreNakaTakenagacchatAAtmanAsahAnItA, itaro'picasevakapuruSastayA gaNikayA viyukto dukhArtaH priyAviprayogapIDito niSkrAntastathA rUpANAsthavirANAmantikepravrajyAM pratipannaH, |sAca vezyA rAjJAsahapratyAgatAtaMpuruSaM na pazyatigaveSayitumArabdhA / tataH kasyApi pArthe taM niSkrAntaM zrutvA yatra tatra sa tiSThati / tasyA vasatau gatvA tAn sthavirAn brUte / bahukaM prabhUtaM mama tu dravyamanenopayuktamAtmopayogaMnItaMbhuktamityarthaH / tadyadidIyate tato visRjAbhi / evamukteyatkartavyaM sthavirestadAha[bhA.1172] sarabhedavaNabheyaM aMtaddhANaM vireyaNaMvAvi / / varadhanumayavesa pussabhUtI kusalo sahumeya jhANaMmi / / va-guTikAprayogatastasya svarabhedaM varNavevAsthavirAH kurvanti / yathAsAtaMna pratyabhijAnAti yadi vAgrAmAntarAdipreSaNena antardhAnaM vyavadhAnaM kriyate, / athavA tathA vidhauSadhaprayogato virecana kAryate tena sa glAna iva lakSyate, kRccheNaiSa jIvatIti jJAtvA sA taM muJcati / athavA zaktau satyAM yathA Page #352 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka H 2, mUlaM : 52, [bhA. 1172] . 351 brahmadattahiNDyAM dhanuHputreNa varadhanunA mRtakaveSakaH kRtastathA nizcalo nirucchvAsaH sUkSmamucchvasat tiSThati yena mRta iti jJAtvA tayA visRjyate, yadi vA yathA puSpabhUtirAcAryaH sUkSme dhyAne kuzalaH san dhyAnavazAt nizcalo nirucchvAso'tiSThan, tathA tenApi sUkSmadhyAnakuzalena tathA sthAtavyaM yena sA mRtaityavagamya vimuJcati eSAM prayogANAmabhAve-- [bhA.1173] anusaddhiM uccaratI gamaMtiNamittanAyagAdIhiM / evaMpi aTThAyaMte kAraMtisuttaM mijaM vRttaM / / vR-tasyAgaNikAyAyAnimitrANiyeca jJAtaya AdizabdAttadanyastathAvidhaparigrahaH taiHsthavirAstAM gamayanti bodhayanti / yenAnuziSTimuccaratimutkalanaM karotIti bhAvaH evamapi atiSThatyAM tasyAM yaduktaM sUtre tatkurvanti / vimuktaM bhavatIti sa moktavya iti sUtremocanasyAbhidhAnAt / tathA coktaM-tAhe so mokkheyavyo evaM suttebhaNiyamiti gataMsevakapuruSadvAramadhunA avamadvAramAha[bhA.1174] sakuTuMbonikkhaMtoajjataMdAragaMtunikkhiviraM / mittassa gharosocciyakAlagato tovamaMjAyaM / [bhA.1175] tattha anodijjaMto tassa upattehiMso tato ceDo / dholaMto AvaNo dAsattaM tassa aagmnN|| vR-mathurAyAM kila nagaryA ko'pivaNik avyaktaMbAlaMdArakaM putraM mitrasya gRhe nikSipya sakuTumbo niSkrAntaH |so'picmitrbhuutH puruSaHkAlagataH,tatotasmAttasya kAlagamanAnantaramavamaMdurbhikSaM tasya mitrasya putraiH saceDo nAdriyamANo'nyatrAnyatra dholati paribhramati / sa ca tathA paribhraman kasyApi gRhe dAsatvamApannastasya ca pituryathA vihArakramaM viharatastasyAmeva mathurAyAmAgamanaM jAtam / tena ca sarvatat jJAtam |smprtitnmocne vidhimabhidhitsurAha- .. [bhA.1176] anusAsakahaNaThaviyaMbhIsaNavavahAraliMgajaMjattha / dUrAbhogagavesaNapaMtho jayaNAjayA jattha / / vR- pUrvamanuzAsanaM tasya kartavyaM, tato dharmakathAprasaGgena kathanaM sthApatyA putrAdeH karaNIyam / evamapyatiSThati yanniSkrAmatA sthApitadravyaM tat gRhItvA samarpaNIyaM, tasyAbhAve nijakAnAM tasya vA bhISaNamutpAdanIyaM yadi vA rAjakule gatvA vyavahAraH kAryaH / evamapyatiSThati yat yatraliGga pUjyaM tattatra parigRhya samocanIyaH / etasyApiprayogasyAbhAvedUraNocchannasvAmikatayA dUradezevyavadhAnenavAyannidhAnaM tasyAbhogaH kartavyaH / tadanantaraM tasya gaveSaNA sAkSAnirIkSaNaM karaNIyam gaveSaNayAcagamane pathi mArge yatanAyathaughaniryuktAvuktA tathAkartavyA |yaacytrytnaasaapittrvidheyaaythaasuutrmiti dvAragAthA saMkSepArthaH |saamprtmenaamev vivarISuH prathamato'nuzAsanakathanadvAramAha[bhA.1177] nicchinno tujjhaghare risiputto muMca hohiidhmmo| dhammakaha pasaMgeNaMkahaNaMthAvacca puttassa / / vR- eSa RSiputrastava gRhe'vamAdikaMsamastamapi nistIrNo'dhunA vratagrahaNArthamudyata ityamuMmuJcatava prabhUto dharmo bhaviSyati / etAvatA gatamanuzAsanaM dvAraM / tadanantaraMdharmakathAmArabhate / dharmakathAprasaGgena cakathanaMsthApatyAputrasya karaNIyaMvathAsasthApatyA putrovrataM jighRkSurvAsudevena mahatA niSkrAmaNamahimnA niSkAzya pArthasthitena vratagrahaNaM kArita iti / evaM yuSmAbhirapikartavyam / / THE Page #353 -------------------------------------------------------------------------- ________________ - 352 [ bhA. 1178 ] tahavi ahaMte ThaviyaM vibhIsaNA vavahAranikkhamaMtenaM / taM ghetUNaM nijjai tarasa saie imaM kujjA vR- tathApica evamapi vAnuzAsane kathane ca kRte ityarthaH atiSThati sthApitaM ca deyaM bhISaNaMvA karaNIyaM vyavahAre vA samAkarpaNIyaH / tatrasthApitaMbhAvayati / tena pitrA niSkrAmayatA kimapisthApitaM dravyamasti tat gRhItvA tasmai dAtavyam upalakSaNametat, tenedaM draSTavyamabhinavaH ko'pi zaikSaka upasthitaH / tasya yat kimapyarthajAtaM sthApitamasti / vadi vA gacchAntare yaH ko'pi zaikSika upasthitastasya haste yat dravyamavatiSThate tadgRhItvA tasmai dIyate / tasya dravyasyAsati abhAve idaM vakSyamANaM kRryAt / tadevAha[ bhA. 1179] niyallagANa tasya va bhIsaNaM rAule sayaM vAvi / avarikkAmI amhe kahaM va lajjA na tujjhati / / vavahAreNa ahayaM bhAgaM picchAmi bahutarAgaM sa / acciya liMga va kare pannavaNA dAvaNaDDAe / / [ bhA. 1180 ] 1 vR- nijakAnAmAtmIyAnAM svajanAnAM bhISaNaM kartavyaM / yathA vayamaviriktA avibhaktariktA vartAmahe / tato mocayata madIyaM putraM, kathaM vA kAraNena yuSmAkaM na lajjA abhUttato yadevaM madIyaputro dAsatvamApanno'dyApIha dhRto vartate / athaivamapyukte te dravyaM na prayacchanti / tata idamapi vaktavyaM rAjakulaM gatvA vyavahAreNApyahaM bhAgaM bahutarakaM prabhUtatarakaM grahISyAmi bhavatAM pArzve tadvaramidAnIM stokaM prayacchtha, evaM teSAM bhISaNaM kartavyam / yadi vA yena gRhito vartate tasya bhISaNaM vidheyaM yadi mocanIyaM marhi mocaya / anyathA bhavatastaM zApaM dAsyAmi yena na tvaM nedaM vA tava kuTumbakamiti / evaM bhISaNe'pi kRte yadi na muJcati yadi vA te svajanAH kimapi na prayacchanti tadA svayaM rAjakule gatvA nijakaiH saha vyavahAraH karaNIyaH / vyavahAraM ca kRtvA bhAga AtmIyo gRhItvA tasmai dAtavyaH / yadi vA sa eva rAjakule vyavahAreNAkRSyate tatra ca gatvA vaktavyaM yathA'yamRSiputrI vrataM jighRkSuH / kenApi kapaTena dhRto vartate yUyaM ca dharmavyApAraniSpannAH tato yathAyaM dharmamAcarati yathA vAmISAmRSINAM samAdhirupajAyate tathA yatadhvamiti / asyApi prakArasyAbhAve yat yatra liGgamarcitaM tatparigRhNAti / parigRhyaM dApanArthaM, vivakSita bAlaka mocanArthamityarthaH / talliGgadhAriNAM madhye ye mahAntasteSAM prajJApanA kartavyA / yena te mocayanti samprati dUrAbhogetyAdi vyAkhyAnArthamAha [ bhA. 1181 ] vyavahAra- chedasUtram - 12/52 puTThA vA apuTThA vA cuvasAminihiMkahi ti to dAhI / ghettUNa jAva daTTA punaravi sA rakkhaNA jayaNA / / bR- yadi vA avadhyAdayo avadhijJAnena AdizabdAt viziSTa zruta jJAniparigrahaH pRSTA vA apRSTA tathAvidhaM tasya prayojanaM jJAtvA cyutasvAmikaM nidhimutsa (ccha) nnasthAmikaM nidhiM kathayanti / tadAnIM yasya teSAM tatkathanakasyopacitatvAt tato yAvadarthaH yAvatA prayojanaM tadgRhItvA punarapi tasya nidheH saMrakSaNaM kartavyaM, pratyAgacchatA ca yatanA vidheyA / sA cAgre svayameva vakSyate [ bhA. 1182 ] soUNa aDajAyaM aTTha paDijaggae Ayario / saMghADagaM ca deti paDijaggaiNaM gilANaMpi / / vRnidhigrahaNAya mArge gacchantamarthajAtaMsAdhuM zrutvA sAMbhogikI'sAMbhogiko vAcAryortha pratijAgarti utpAdayati / yadi punastasya dvitIyaH saMghATako na vidyate tataH saGghATakamapi dadAti / atha kathamapi sa Page #354 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 2, mUlaM :52, [bhA. 1182] 353 glAnIjAyatetatoglAnamapisaMtaMpratijAgartinatUpekSate, jinAjJAvirAdhanaprasakteH, yaTuktamanantaraMyatanA pratyAgacchatA kartavyA tAmAha-- [bhA.1183] kAuMnisIhiyaM aThThajAyabhAveyaNaMguruhatthe / dAuNa paDikkamarNamApehaMtA migA essA / / vR- yatrAnyagaNesa prAghUrNaka AyAti, tatranaiSedhika kRtvA namaH kSamAzramaNebhya ityuditvA ca madhye pravizati pravizya ca yadarthajAtaM tadgurabhya Avedayati kathayati / Avedya ca tadarthajAtaM guruhaste datvA pratikrAmatikasmAtguruhastedatvApratikrAmati / nisvapArzvaevasthite iticedyataAha-mAprekSamANA mRgA iva mRgA agItArthA kSullakAdayaH pazyeyurguruhaste ca sthitaM nirIkSante / asmadgurUNAM samarpitamiti virUpasaMkalpe'pravRtteH samprati jayaNAyajAjattheti tadvyAkhyAnArthamAha[bhA.1184] sannIva sAvako vA vArie dejja aTTajAtassa / . paccuppannanihANe kAraNajAegahaNasohI / / vR-yatra saMjJI siddhaputraH zrAvako vA vartate tatragatvA tasmai svarUpaM nivedanIyaM prajJApanAca kartavyA / tato yattatra tena pratyutpannaM navaM nidhAnaM gRhItaM vartate / tasyArthajAtasya madhyAtkatipayAnbhAgAn dadyAt svayaM tadAnIM prajJApito vA gItArtha tvAt asyaprakArasyAbhAve yannidhAnaM dUramavagADhaM tatastena utkhanya dIyamAnamadhikRte kAraNajAtegRhNAnopizuddhaH bhagavadAjJayAvartate, vartamAnAt / gatamavamadvAramidAnImApanadvAramAha[bhA.1185] thopidharemANo ktthidaasttmeadlNte| paradesaMmi vilabhativANiyadhammomagesatti / / vR-stokamapi RNaM zepaM dhArayan kvaciddeze ko'pi puruSastataH adalaMtetti adadAnaH kAlakrameNa pravRddhyA dAsatvamevaMpratipadyate, tasyaivaMdAsatvamApannasyasvadezedIkSAnadAtavyA, |ath kadAcitparadeze gataH sannaviditasvarUpoazivAdikAraNatovAdIkSitovAbhavet / tatravaNijA paradezevANijyArthaMgatena dRSTobhavettatrAyaM kila nyAyaH paradezamapigatA vaNija AtmIyaM labhante |ttev vaNigdharme vyavasthite saevaM brUyAtmama eSadAsa itinamuJciSye (muMcAmi) amumititatraAtmIyaM labhante |ttevN vaNigdharme vyavasthitesa evaMbrUyAtmama eSadAsaitinamuJciSye (muMcAmi) amumititatrayatkartavyaM tatpratipAdanArthaM dvAramAthAmAha[bhA.1186] nAhaM videsa AharaNamAi vijjAyamaMtajogAya / nemittarAyadhammopAsaMDagaNedhaneceva / / vR- yastAvaddAsatvamApano vartate, na so'haM kiM tvahamanyasmin videze jAtastvaM tu sAkSyatayA vipralabdho'si / atha sa prabhUtajanavidito vartate tata evaM na vaktavyaM kintu sthApatyA putrAyudAharaNaM kathanIyaM / yadyapi kadAcittat zravaNataH pratibuddho mutkalayati, ! AdizabdAt guTikAprayogataH svarabhedAdikartavyamiti parigrahaH, / eteSAM prayogaNAmabhAve vidyAmantro yogA vA te prayoktAvyA yaiH parigRhItaH san mutkalayati, teSAmapyabhAve nimittenAtItAnAgataviSayeNa rAjA upalakSaNametadanyo vA nagarapradhAna AvarjanIyo yena tatprabhAvatsapreryatedharmovAkathanIyo rAjAdInAM yenate AvRttAH santasyaM [2[23 Page #355 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra - chedasUtram-1.2/52 prerayanti / etasyApi prayogasyAbhAvepASANDAnsahAyAn kuryAdyadvAyo gaNasArasvatAdiko balIyAntaM sahAyaM kuryAt / tadabhAve dUrAbhogAdinA prakAreNadhanamutpAdyatena mocayet / eSa dvAragAthAsaMkSepArthaH / sAmpratamenAmevagAthAM vivarISurAha--- [bhA.1187] sArakhaeNajapasi jAto annattha te viAmaMti / bahujanavieNAyaMmi uthAvaccasuyAdi AharaNaM / / vR- yadi prabhUta jana vidito na bhavati yathAyaM taddezajAta iti tataH evaM brUyAt / ahamanyatra videze jAtastvaM tusAdRkSyeNa vipralabdha evamasamaJjasaM jalpasi, / evamukte te'pi tatratyA Amamevametat / yathAyaMvadatIti sAkSiNo jAyante, / atha taddezajAtatayA prabhUtajanavidito vartate / tatastasmin bahujanavijJAtepUrvoktaMna vaktavyaM kintuprabodhanAya sthApatyAputrAdyAharaNaMkathanIyam ! [bhA.1188] vijjAmaMtA jogAaMtaddhANaMvireyaNaMvApi / varadhanuyapussabhUtI muliyA suhume yajjhANaMmi / / vR-vidyAdayo vidyAmantrayogAH prayoktavyAyena tairabhiyAjitaH sanmutkalayatiAharaNamAdItyatrAdi zabdavyAkhyAnArthamAha-guTikAprayogataH svarabhedena / upalakSaNametat / varNabhedaMvA kArayedyadivAantardhAnaM grAmAntarapreSaNena vyAvadhAna, virecanevAstAnatopadarzanAya kArayitavyoyena kRcchraNaiSajIvatItijJAtvA / visRjyati yadi vA varadhanuriva guTikAprayogataH, puSpabhUtirAcArya iva sUkSmadhyAnavazato nizcalo nirucchvAsastathAsyAt yena mRta itijJAtvA parityajyate / [bhA.1189] asatIe vinatIrAyANaMsova hojja ahAbhinnI / tosekahijjaidhammo anicchamANe maMkujjA / / vR- eteSAM prayogANAma sati-abhAve rAjAnaM vijJApayanti yathA tapasvinamiha paralokanispRhamenaM vratAccacyAvayatIti / atha so'pirAjA tena bhinno vyudagrAhitAM vartate tataHsetasya rAjJaH pratibodhanAya dharmaH kathyate / atha sadharma necchati tatastasmin dharmamanicchati upalakSaNametat / nimittena vAtItAnAgatarUpeNaanAvArya(driya)mANeidaMvakSyamANaM kuryAtadevAha[bhA.1190] pAsaMDevasahAegeNhaitujhaMpierisaM hojjA / hohAmohasahAyA tubhavi jovAgaNobalio / / vR- pASaNDAnvAsahAyAn gRhNAti atha te sahAyA na bhavanti tata idaM tAn prativaktavyam / yuSmAkamapIdRzaMprayojanaMbhavetbhaviSyatitadAyuSmAkamapivayaM sahAyAbhaviSyAmaH, evaM tAnsahAyAna kRtvA tadvalataH sapreraNIyo yadivA yogaNo balIyAntaMsahAyaM parigRhNIyAt / / [bhA.1191] eesiM asatIesaMtAvijayA nhotiushaayaa| ThavaNA dUrAbhogana liMgenavaesiuMdeti / / vR- eteSAM pASaNDAnAM gaNAnAM vA asati abhAve ye santaH ziSTAste sahAyAH kartavyAH / yadA tu santovAsahAyAnabhavanti, tadAThavaNattiniSkrAmatAyA dravyasyasthApanAkRtAtadAnataHsamocayitavyo yadi vA dUrAbhogaNena prAguktaprakAraNAthavA yadyatra liGgamacirataM tena dhanameSitvA utpAdya dadati / tasmai vasvRSabhAgatamApanaddAramidAnImRNAta (anApta) dvAramAha[bhA.1192] emeva aneMtassa vitavatulaNAnavari etthanANattaM / Page #356 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 355 uddezakaH 2, mUlaM : 52, [bhA. 1192] jaMjassahoibhaMDaMsodetimamaMtigedhammo / / vR-evameva anenaivadAsatvApannagatenadvAreNa prakAreNaRNAtasyApiprAguktazabdArthasyAmokSaNeyatanA draSTavyA / navaramatra dhanadAnacintAyAM nAnAtvaM kiM tadityAha-tapastulanA kartavyA sA caivaM / sa bhaNyate sAdhavastapodhanAahiraNya suvarNAloke'piyadyasyabhANDaMbhavatisatattasmaiuttamavarNAya dadAti, / asmAkaM ca pArzvedharmastasmAttvamapidharmaM gRhANa evamuktesa prAha[bhA.1193] joNeNakatodhammotaMdeuna ettiyasamaMtulati / hAnI jAvetahiMtAvaiyaM vijathaMbhaNaya / / vR-yo'nena kRtIdharmaH sarvamahyaM dadAtu / evamuktesAdhubhirvaktavyaM naitAvatdadmo yato naitAvatsamaMtulatisaprAha, ekenasaMvatsareNahInaMprayacchata, tadapipratiSedhanIyadvAbhyAMsaMvatsarAbhyAMdatta itievatAvat vaibhASA kartavyA / yAvadekena divasena kRto yo'nena dharmastaM prayacchata tato vaktavyaM nAbhyadhikaM dattaH dAH / kintu yAvattadgRhItaM muhUrtAdikRtena dharmeNa tolyamAnaM samaM tulati tAvatprayacchAmaH / evamukte yaditolanAyaDhokatetadA vidyAdibhistulAstaMbhanIyAyenakSaNamAtrakRtenApidharmeNasahanasamaMtolayatIti dharmatolanaMcadharmAdhikaraNikanItizAstraprasiddhimiti tato'vasAtavyam / [bhA.1194] jaipunanicchejjatavaM vANiyadhammeNatAhesuddhou / ko punavANiyadhammosAmudde saMbhave iName / / [bhA.1195] vatthANAbharaNANiyasavvaMchaDDittuegavideNaM / poyaMmi vivaNNamivANiyadhamme hveisuddho|| [bhA.1196] evaM imovisAhUtujjaM niyagaMcasAramottUNaM / nikkhaMto tujjhaghare / kareuiNhaMtu vANijja / / 3- yadi punaruktaprakAreNa kSaNamAtrakRtasyApi dharmasyAlAbhena necchettapo gRhItuMtato vaktavyameva vANigdharmeNa vaNignyAyena zuddhaH saprAha-kaH punarvaNigdharmo yenaiSa zuddhaH kriyate |saadhvo vadantisamudre saMbhrame gamane'yaM vakSyamANaH / tamevAha -vatthANAbharaNetyAdi / yathA vaNik RNaM kRtvA pravahaNena samudrasamAgADhastatrapote pravahaNe vipanne AtmIyAni parakIyAni ca prabhUtAni vastrAnyAbharaNAni ca zabdAccheSamapicanAnAvidhaMkriyANakaMsakchadayitvAparityajyaekavRndenabhAvapradhAnaM ekazabdaH ekataiva vRndaMtena ekAkI uttIrNovaNigdharme vaNignyAyezuddhobhavati / na RNaMdApyate / evamayamapisAdhustava saktamAtmIyaMcasArasarvaMtavagRhemuktvAniSkrAntaH saMsArasamudrAduttIrNaitizuddhonadhanikA kraNamAtmIyaM yAcituM labhante, / tasmAna kiJcidatratavAbhAvyamastIti karotvidAnIbheSa svecchayA potavANijyaM potavaNimiva nirRNo vANijyamitigatamanAptadvAram / adhunAvodhikastena dvArapratipAdanArthamAha-- [bhA.1197] bohiya tenehihi evinamaggaNA sAhuNo niyamasoya / .. anusAsanamAdIto esevakamo nikhseso|| vR-bodhikAH stenAzca prAguktasvarUpAstairhate sAdhauniyamazo niyamena sAdhorvimArgaNaM kartavyam / tasmiMzca vimArgaNe kartavye anuzAsanAdiko anuziSTipradAnAdiko dhanapradAnaparyanta eSa evAnantaroditakramonivazeSo veditavyaH / sampratyupasaMhAra vyAjena zikSAmapavAdaMcAha [bhA.1198] tamhA apArayatte dikkhajjANArieya vajjejjA / Page #357 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra - chaMdasUtram - 1- 2/52 aDANa anAbhogA videsa asivAdituMdovi / / bR- yasmAtparAyattadIkSaNe anAryadezagame caite doSA tasmAdaparAyattAn dIkSayet / anAryAMzca dezAn varjayet / atraivApavAdamAha advANeti adhvAnaM pratipannasya mamopagrahamete kariSyantIti hetoH parAyattAnapi dIkSayet / yadivAnAbhogataH pravrAjayet videzasthA vA svarUpamajAnAnA dIkSayeyurazivAdiSu punaH kAraNeSu dovititti dve api parAyattadIkSaNAnAryadezagamane api kuryAt / kimuktaM bhavati / azivAdiSu kAraNeSu samupasthiteSu parAyattAnapi gacchopagrahanimittaM dIkSayet anAryAnapi dezAna viharediti / 356 bhU. (53) aNavaTTappaM bhikkhu agihibhUyaM no kappai tassa gaNAvaccheyassa uvaTTAvettae / mU. (54) aNavaTTappaM bhikkhUM gihibhUyaM tassa gaNAvacchediyassa uvaTTAvittae iti / vR- athAsya sUtrasya kaH sambandha ucyate [ bhA. 1199 ] aTThassa kAraNeNaM sAhammiyateNamAdijjai kujjA / ii aNavaTTe jogo / niyamAtoyAvi dasamassA / / vR sAdharmikaiH kAraNena prAguktenotpAdito yo'rthastasya stainyamAdizabdAdanyadhArmikastainyAdi parigrahaH yadi kuryAttataH so'navasthApyo bhavati / etadarthakhyApanArthamarthajAtasUtrAnantaramanavasthApyasUtraM / iti eSo'navasthApyasUtrasya yogasambandha: / pArAJcitasUtrasyApi sambandhamAha-navamAtprAyazcittAdanavasthApyAdanantaraM kilaM dazamaM pArAJcitanAmakaM prAyazcittaM bhavati / tato navamAnnavama prAyazcittasUtrasyAraMbhaH / anena sambandhenAyAtasyAsya vyAkhyA- anavasthApyaM bhikSumagRhIbhUtamagRhasthIkRtaM no kalpate yasya samIpe'vatiSThate tasya gaNAvacchedino gaNasvAmina upasthApayituM / tathA'navasthApyaM bhikSugRhIbhUtaM kalpate tasyagaNAvacchedina upasthApayituM, samprati pArAJcitasUtramAha bhU. (55) pArAMciyaMpi bhikkhu agihibhUyaM nI kappate tassa gaNAvacchediyassa uvaDAvettae / mU. (56) pArAMciyaM bhikkhu gihibhUyaM kappai / tassa gaNAvacchediyassa ucaTThAvittae / / vR- asya sUtra dvayasyAkSaragamanikA prAgvat / samprati bhASyavistaraanavaTTo pAraMciya puvvaM bhaNiyA imaM tu nANattaM / [bhA. 1200 ] giribhUyarasa ya karaNaM, akaraNe gurugA ya ANAdI / vR- anavasthApyaH pArAJcita etau dvAvapi pUrvaM bhaNitau / idaM tvatra nAnAtvaM gRhibhUtasya gRhastha rUpasadRzasya karaNaM yadi punargRhibhUtama kRtvA tamupasthApayati / tadA gRhibhUtasyAkaraNe prAyazcittaM gurukAzcatvAro gurumAsAH / tathA AjJAdaya AjJAnavasthA mithyAtvavirAdhanAdoSAH / anyacca pramattaM santaM devatAcchalayet gRhibhUtasya tu cchalanA na bhavati / yasmAdgRhIbhUtaM kRtvA tamupasthApayet / gRhastharUpatAkaraNameva bhAvayati- [bhA. 1201 ] vasneyatthaM ege pahANAdi vivajjamavare jugalamettaM / parisAmajjhe dhammaM, suNejjato kahaNadikkhA / / bR- eke AcAryA evaM bruvate -snAnavivarjaM varaM nepathyaM tasya kriyate / apare dAkSiNAtyAH punarevamAhurvastrayugalamAtraM paridhApyate / tatparSanmadhye AcAryasamIpamupagamya bruvate / bhagavan dharmaM zrotumicchAmi / tataH kahaNatti AcAryaH dharma kathayati kathite ca sati sakalajanasamakSaM brUte zraddhadhAmi samyag dharmamenamiti mAM pravAjayata / evamukte tasya dIkSAliGga samarpaNAnantaraM ca tatkSaNamevopasthApyate Page #358 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 2, mUlaM : 56, [ bhA. 1201 ] atra ziSyaH prAha- kasmAdeSa gRhasthAvasthAM prApyate / sUrirAha [bhA. 1202] uhAyito na kuvvai puNo vi so tArisaM atIcAraM / hoi bhayaM sesANaM gihirUve dhammiyA ceva / [ bhA. 1203 ] kiMvA tarasa na dijjati gihiliMga jena bhAvato liMgaM / ajaDhe vi davvaliMge saliMgapaDisevaNAvi jaDhaM / vR- apabhrAjito mlAnimApAditaH san punarapisa tAdRzamatIcAraM na karoti / zeSANAmapica sAdhUnAM bhayamutpAditaM bhavati yena te'pyevaM na kurvate tasmAdgRhirUpe gRhasthatArUpasya dharmatAdharmAdanapetA tyAjyA tasyApAdyamAnA gRhastha rUpatetibhAvaH / kiMcetyAdi kiMvA kena vA kenavA kAraNena tasya na dIyategRhiliGga dAtavyameva tasya gRhiliGgamityarthaH / yena kAraNonAparityakte'pidravyaliGge svaliGge pratisevanAt / bhAvato liGga vijaDhaM parityaktamiti samprati sUtrakRdevApavAdamAha mU. (57) aNavaTTappaM bhikkhuM agihibhUyaM vA gihibhUyaM vA kappai tassa gaNAvaccheditassa ubaDhAvettae jaha / tassa gaNassa patiyaMsivA / mU. (58) ( evaM) pAraMciya bhikkhU agihibhUyaM vA jAva patiyaMsivA / vR- anavasthApyaM bhikSu pArAMcitaM vA bhikSaM gRhIbhUtamagRhIbhUtaM vA kalpate tassa gaNAvacchedina upasthApayituM kathamityAha-yathA tasya gaNasya prItIkaM prItikaramupasthApanaM syAt / tathA kalpatenAnyathA, iha yo gRhasthIbhUtaH san / tAvadupasthApyate / evama syApavAdaviSayatA yastvagRhIbhUtaH so'pavAdaviSayastasyotsargataH pratiSiddhatvAt / tatra yaiH kAraNairagRhIbhUto'pyupasthApyate tAnyabhidhitsurAha- [bhA. 1204 ] amihibhUte kArai rAyanuvattie paTTasamaNo vA / para moyAvaNa icchA doha gaNANaM vivAdo vA / / bR- agRhIbhUto'gRhasthIbhUtaH san upasthApyaH kriyate rAjAnuvRtyA yadi vA pradiSTaH svagaNo'thavA parairbalAtMkAraNe mocApanaM paramocApanaM yadvA icchA pUryatedvayorgaNayorvivAda etaiH kAraNairagRhIbhUto - 'pyupasthApyate tatra yathArAjAnuvRttyA so'gRhasthIbhUto'pyupasthApyo bhavati / tathA bhAvyateihAnavasthApyaM pArAJcitaM vA ko'pi pratipannastasya cAyaM kalpo yAvadanavasthApyaM pArAJcitaM vA vahati tAvadbahiH kSetrAdavatiSThate / sa ca bahiryAvattiSThati tAvannagRhasthaH kriyate kiM tvAgataH kariSyati / bahicAvatiSThamAnaH sa jinakalpika iva bhikSAcaryAmalepakRdbhaktAdigrahaNAtmikAM karoti / tasya ca tathA bahistiSThato yadAcAryaH karoti tathA pratipAdayati [ bhA. 1205 ] 357 uloyaNaM gavesaNa AyariokuNati savvakAlaMpi / upapanne kAraNaMmi savvapayatteNa kAyavvaM || vR-yasyAcAryasya samIpe'navasthApyaM pArAJcitaM vA pratipannaH sa AcAryaH sarvakAlamapi yAvantaM kAlaM tatprAyazcittaM vahati tAvantaM sakalamapi kAlaM yAvatpratidivasamavalokanaM karoti / tatsamIpaMgatvA taddarzanaM karotItyarthaH tadanantaraM gaveSaNaM gato'lpaklAma (klAnta) tayA tava divaso rAtri veti pRcchAM karoti utpanne punaH kAraNe glAnatvalakSaNo sarvaprayatnena svayamAcAryeNa kartavyaM bhaktapAnAharaNAdi / jo udehaM kujjA, AyariokeNaI pamAeNa / [bhA. 1206 ] Page #359 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra - chedasUtram - 1-2 / 58 ArovaNAu tassa kAyavyA puvva niddiTThA / / vR- yaH punarAcAryaH kenApi pramAdena janavyAkSepAdinA upekSAM kurutena tatsamIpaMgatvA taccharIrasyodantaM vahati / tasya AropaNA prAyazcittapradAnaM pUrvanirdiSTA kartavyA / catvAro gurukAstasya prAyazcittamAropayitavyamitibhAvaH / yaduktamutpanne kAraNe sarvaprayatnena kartavyaM tadbhAvayati [ bhA. 1207]. 358 Aharati bhattapAnaM uvattaNamAdiyaMti se kuNati / sayameva gaNAhivatI agilANo sayaM kuNati / / vR- atha so'navasthApyaH pArAJcito vA plAno'bhavattattastasya gaNAdhipatirAcAryaH svayameva bhaktaM pAnaM vA harati Anayati uddhartanAdikamapyAdizabdAt parAvartanoddharaNopadezanAdiparigrahaH sa tasya karoti / atha jAto glAno nIrogastaH sa AcArya na kimapi kArayati kiMtu sarvaM svayameva kurute / adhunA yaduktamuloyaNaMgavesaNatti tadvayAkhyAnArthamAha [ bhA. 1208 ] ubhayaMpi dAUNa sa paDipucchaM voDhuM sarIrassa ya vaTTamANiM / AsAsaittANa tavo kilaMtaM tameva khettaM samuveti therA / vR- sthavirAH AcAryAH ziSyANAM pratIcchakAnAMca ubhayamapi sUtramarthaM cetyarthaH / kiMviziSTamityAhasapratipRcchaM pRcchA praznaH tasyAH prativacanaM prativacanaM pratipRcchA pratyuktau pratizabdaH sahapratipRcchA yasya tat sapratipRcchaM sUtraviSayevA yadyena pRSTaM tatra prativacanaM cetyarthaH dattvA tatsakAzamupagamya tasya zarIrasya vartamAnamudantaM vahati / alpaklAmatAM pRcchatIti bhAvaH / so'pi cAcAryaM samAgataM mastakena vande iti pheTAvandanakena vandate / zarIrasya codanta mUrddhA (dhdharva) yadi tapasA klAmyati tata AzvAsayati / AzvAsya ca tadeva kSetraM yatra gaccho'vatiSThate tatrasamupagacchanti kadAcinnagaccheyurapitatremAni kAraNAni / [bhA. 1209 ] gelane vipuTTho abhinava mukkA tato varogAto / kAlammi dubbale vA kappe ane va vAghAto / / vR- ihaikasyApi kadAcidekavacanaM sarvasyApi vastuna ekAnekarupatAkhyApanArthamityaduSTaM AcAryo glAnyena vA spRSTaH syAt glAno bhavediti bhAvaH / athavA tasmAt rogAt abhinavamuktastatkAlamuktaH syAt tato na gacchet yadi vA kAle durbale na vidyate balaM gamanAya yasmin gADhAtapaH saMbhavAdinA durbalo 'yeSThASADAdiko duruzabdo'bhAvavAcI tasmin na gacchet zarIra klezasaMbhavAt / kajje aNe va vAghAto iti atra saptamI tRtIyArthe prAkRtatvAttato'yamarthaH / anyena vA kAryeNa rAjJA pradveSato nirviSayatvAjJApanAdinA vyAghAto bhavet / tato na gacchediti agamane copAdhyAyaH preSaNIyo'nyovA tathA cAha[ bhA. 1210] pesei uvajjhAyaM annaM gIyaM ca jo tahiM joggo / puTTo va apuTTho vA tahAvidIveti taM kaJjaM / / vR- pUrvoktakAraNavazataH svayamAcAryassa gamanAbhAve upAdhyAyaM tadabhAve'nyo vA gItArthastatrayogyastaM preSayati / sa ca tatra gataH san tena pArAJcitena kimiti adya kSamAzramaNo nAyAta iti pRSTo vA athavA na pRSTastathApi tatkAraNaM kAryaM kAraNaM dIpayet tathA amukena kAraNena nAyAta iti / / [ bhA. 1211] jANatAmAhapaM sayameva bhAMti ettha taMjoggo / atthi mama eva visayo ajANate sova te beti / / vR- iha yadi glAnIbhavanAdinA kAraNena kSamAzramaNAnAbhanAgamanaM pRSTenApRSTena vA dIpitaM tadA na Page #360 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka H 2. mUlaM : 58, [bhA. 1211] 359 kimapyanyattena vA pArAJcitAdinA vaktavyam / kiMtuguvadizaevobhAbhyAMyoditaH sampAdanIyaH / atha rAjJA pradveSatonirviSayatvAjJApanAdinAvyAghAto dIpitastatrayaditeupAdhyAyA anye vAgItArthAstasya zaktisvayamevabudhyante / tato jAnantaH syameva tasvamAhAtmyaMtaMbruvate, yathA asminprayojane tvaM yogya iti kriyatAmudyamaH / atha na jAnate tasya zaktiM tataH sa eva tAn ajAnAn brUte yathA asti mamAtra viSaya itietacca svayamupAdhyAyAdibhirvAbhaNito vakti[bhA.1212] attha umahAnubhAgo jahA suhaM guNasayAgarosaMdho / gurugaMpiimaM kajaMmaMpappabhavissae lahuyaM / / vR-tiSThatu yathAsukhaM mahAn anubhAgo'dhikRtaprayojanAnukUlA acintyA zaktiryasya sa tathA guNazatAnAmanekeSAM guNAnAmAkaro nidhAnaM guNazatAkaraH saGghaH yata idaMgurukamapikAryamAMprApya laghukaM bhaviSyati, samartho'hamasya prayojanasya lIlayApi sAdhane itibhAvaH / evamukte (ktaH) so'nujJAtaH sanyatkaroti tadevAha[bhA.1213] abhihAnahetukusalo bahUsunIrAjito viusabhAsu / gaMtUNarAyabhavaNabhaNatitaMrAyadAraTuM / / vR- abhidhAnahetukuzala iti abhidhAneSu zabdeSu hetuSu sAdhyagamakeSu kuzalo dakSo'bhidhAnahetukuzalaHzabdamArgetarkamArgevAtIvakSunnaityarthaH ataevabahuSuvidvatsabhAsunIrAjito nirvaTitaH itthaM bhUtaHsanarAjabhavanaM gatvAtaMrAjadvArasthaM pratIhAraMbhaNati kiMbhaNatItyata Aha[bhA.1214] paDihArasvIbhaNarAyarUviM, tamicchaesaMjayaruvidaTuM / nivedayittA yasapatthivassa,jahiM niyo tassa tayaM pavese / / vR-hepratIhArarupinmadhye gatvArAjarupiNaMrAjAnukAriNaMbhaNabUhi, yathAtvAMsaMyatarupIdraSTumicchati evamuktaH san pratIhArastathaivAsya nivedayati / nivedya ca rAjAnumatyA yatra nRpo'vatiSThate tatra taM sAdhu pravezayati[bhA.1215] taMpUyaittANa suhAsaNatthaM, puTviMsurAyAgayakouhallo / * paNhe urAle asuekayAI,savvAvi Aikkhapatthivassa / / vR-taM sAdhu praviSTaM santaM rAjA pUjayitvA zubhAsanasthaM zubhe Asane niSaNabhAgatakutUhalaH samutpannakutUhalo'prAkSIt / kAnityAha-prazrAn udArAn gaMbhIrArthAn kadAcidapyazrutAn pratihArarupin ityevamAdikAnsacApisAdhurevaMpRSTaH pArthivasyAcaSTe, kimAcaSTe ityAha[bhA.1216] jArisayAyaArakkhA sakkAdINAMna tArisA, thraaydaarpaalotNpickkiinnpddiruvii|| vR-yAdRzakAHkhalu zakrAdInAmAdizabdAcyA surAdi parigrahaH AtmarakSA na tAdRzaH eSa tava rAjan / dvArapAlastata uktaM he pratihArarupin tathA tvamapi yAdRzazcakrI cakravartiH tAdRzo na bhavasi ratnAdyamabhAvAdatrAntare cakravartisamRddhirAkhyAtavyA / kintu pratApazauryanyAyAnupAlanAdinA tat pratirUpo'si tata uktaM rAjarupiNaM brUhicakravartipratirupamityarthaH / evamukte rAjA prAha-tvaM kathaM zramaNAnAM pratirupI tata Aha [bhA.1217] samaNANaM paDiruvIjapucchasi rAyataMkahamahati / Page #361 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra - chedasUtram - 1-2 / 58 niratiyArA ya samaNAM na tadAhaM tena paDiruvaM / / vR- yattvaM rAjan pRcchasi atha kathaM tvaM zramaNAnAM pratirUpI tadahaM kathayAmi / yathA zramaNA bhagavanto niraticArA na tathAhaM te zramaNAnAM pratirupI na tu sAkSAt zramaNa iti pratirupitvameva bhAvayati / / [bhA. 1218 ] nivvUDhomi naresara khette vijaINa asthiraM na labhe / atiyArarasa visohI pakaremi pamAyamUlassa / / vR- he narezvara pRthivIpate ! pramAdamUlasyAticArasya samprati vizodhiM karomi, tAM ca kurvan niryUDho'smi niSkAsito'smi / tata AstAmanyat kSetre'pi yatInAmahaM sthAtuM na labhe tataH zramaNa pratirupyamiti rAjAprAha- kastvayA kRtotIcAraH kA vA tasya vizodhirevaM pRSTe yatkartavyaM tadAha 2 [bhA. 1219] 360 kahaNA uddaNA Agamana pRcchaNaM dIvaNAya kajjassa / vIsajjiyaMtiya mayA hAsussito bhaNati rAyA / / vR- kathanaM rAjJA pRSTasya sarvasyApyarthasya prasaGgato'nyasyApi yathA pravacanaprabhAvanA bhavati / tata AvartanamAkampanaM rAjJo bhaktI bhavanamiti bhAvaH / tadanantaramAgamanapracchannamAgamanakAraNasya praznaH / kena prayojanena yUyamatrAgatAHstha, atrAntare yena kAryeNa samAgatastasya dIpanA prakAzanA, tato rAjA hAsossito ti hAsena utsRtA hRSTodbhAso smito hasitamukhaprahaSTazca sannityarthaH / bhaNati yathA mayA visarjitaM mutkalitamiti / atha kiM tatkAryaM yasya rAjJo mutkalanaM kRmityata AhavAyaparAyaNakuvito ceiyataddavvasaMjattI gahaNI / [ bhA. 1220 ] puvvattANa caraNhaNhavi kajjANa havija annayaraM / / vR- vAde parAjayena kupitaH syAt athavA caityaM jinAyatanaM kimapi tenAvaSTabdhaM syAt tatastanmocA kruddhobhavet / yadivA tatadravyasya grahaNe'thavA saMyatyAgrahaNe tataH pUrvoktAnAM kalpAdhyayanoktAnAM caturNA nirviSayitvA jJApanAdInAM kAryANAmanyatarat kAryaM bhavet / [ bhA. 1221] saMgho na lahati kajjuM laddhaM ka uJjaM mahAnubhAgenaM / tujhaM tu visajamI, soviya saMghotti pUei / / bR- nirvipayitvA'jJApanamutkalanAdilakSaNaMkAryaM saGghA na labhate / kintutenAnavasthApyena pArAJcitena vA mahAnubhAgena labdhaM na ca sa evaM kAryalAbhe'pi garvamudvahati yata Aha- tujjhaM tu ityAdi rAjA prAhayuSmAkaM tu nizcitaM prabhAvenArhaM pUrvagrAhaM visRjAbhi nAnyathA so'pi brUte rAjan ko'haM kiyAnmAtrI vA garIyAn saGgho bhaTTArakastatprabhAvAdahaM kiJcidajJa stasmAtsaGghamAhUya kSamayitvA ca yUyamevaM brUtha-mutkalitaM mayA yuSmAkamiti saGghaM pUjayati / tataH kimityAha [bhA. 1222 ] anbhatthito varaNA, sayaM va saMgho visajjayati tuTTo / AdimajjhavasAne savvAvidosI dhuo hoti / / vR- abhyarthito vA rAjJA saGko yadi vA svayamapi santuSTaH saGgho visarjayati kimuktaM bhavati / yadvaSUDhaM zeSaM sarvaM prasAdena muktvA so'gRhasthI bhUta evopasthApyate iti etadevAha-savvApi dAMSo dhutaH prakampitaH prasAdena sphaTita ityarthaH / Adau madhye avasAne vA bhavati rAjAnuvRttidvAraM gatam / idAnIM pradviSTa svagaNadvAramAha[bhA. 1223] sagaNo ya paTTo se AvaNo taM ca kAraNaM natthi / Page #362 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 2, mUlaM : 58, [bhA. 1223] 361 eehiM kAraNehiMya gihiDabhUteuvaThThavaNA / / / vR- sa tasthAcAryasya svagaNaH prasiddhaH san brUte / yathA mukena kAraNenaiSa pArAzcitapratipattyA gRhibhUtatvamApannaititacca kAraNaMtasyAcAryasyanAsti / etAbhyAMkAraNAbhyAM svagaNApradveSa kAraNAbhAvalakSaNAbhyAmagRhIbhUte agRhastIbhUtasya upasthApanA kriyate / eSa gAthAkSarArthamAha / bhAvArthastvayamegA taruNI bahusayaNaM ghetuMpavvaiyA, annayA tAe saMjatIe AyastioubhAsio AvarieNa necchiyA, tAhesA padosamAvannA Ayariyassa tesiMsayaNANaM pavvaiyANaM kaheimaM esa Ayarito uvasaggei, tAhe te saMjatIe niyallaga pavvaiyA Ayariyassa pauTTA bhaNati esa Ayarito pArAMcie gihibhUto A bhavati, tatoAyarito annaMgaNaMgaMtuMsavvaM jahaTThiyaMparikahei, soya jaMgaNaMgato, tetaMkacaM paramatthaM jANettA tesiM gamanaMrohehitti, khettassabAhiMkAUNatevikhettassa bahiTThiyA, mAtesiM abbhakkhANai,ttAna micchArupA icchA saphalA hoitti, agihibhUyaM keyaveNa uvaTThAveti, tadevAha[bhA.1224] uhAsaNaMpaDisiddhA bahusayaNA dejjattho bhagavattinI / taMcAvaNamannatthakuNaha gihiyaMtitebati / / . [bhA.1225] tanAUNapauTTe mAhohitite migassatarautti / / micchicchAmAsaphalA hohitti, tosito agihibhuuto|| vR-kAcidvatinIbahusvajanA'vabhAsateyAcate,pratisiddhAsatIcchobhagamitiabhyAkhyAnaM ddyaat| kAlatraye'pisaptamIti dattavatI tathAbhyAkhyAnasampAditaMprAyazcittamanyatragaNesaAcAryovahati, teca saMyatI svajanAH pradviSTA bruvate kurutainamAcAryaM gRhikaM gRhasthIbhUtamiti, / teca gaNAntarasthavirAstAna pradviSTAn jJAtvAmAteSAMgamyataraH pazcAdabhUditite'pikaitavenakSetrAhistatsamIpesthitAH tathAmA teSAM mithyA rupA icchA saphalA bhavediti |so'gRhiibhuut evopasthApyate, / / gataMsvagaNapradviSTadvAramadhunAparamocApana dvAramAha[bhA.1226] souMgihiliMgakaraNaManurAgeNaMbhaNaMtigIyatthA / mAgIyaM kuNahaguruMahakuNaha imaMnisAmeha / / [bhA.1227] viddhaMsAmo amhe evaM ohAvaNe jaiguruNaM / eehiMkAraNehiM agihibhUteuvaTThavaNA / / vR- ego bahusisso Ayarito paDisevaNAe gihibhutattamAvaNo so annaM gaNaM gaMtu aloei / tehiM gihibhUto kaDDimADhatotato tassa sIssAbhaNaMti-mAamhaM guruMgihibhUyaM kuNai, jaipuna amhaM guruNamevaM uhAvaNA kIraiti to amhe savve u nikkhamissAmA / tato tesi apattiyaM mAhohitti agihibhUto ceva souvaThThAviJjatti ||akssrgmnikaa-aacaarysy gRhaliGgakaraNaM zrutvA tasya ziSyAagItArthAanurAgeNa bhaNanti |maagRhikmsmdiiyN guruMkuruta,athakariSyathatataidaMnizamayata AkarNayata / evamapabhrAjanA yadiguruNAMtato vayaMvidhvaMsAmAtiunniSkramiSyAmaH / etenakhalvanantaroditena kAraNena agRhIbhUtasya tasyopasthApanA gataM paramocApanadvAramidAnImicchAgaNadvayavivAdeiti dvAramAha[bhA.1228] anonesu gaNesuMvahaMtitesi guravo agIyANaM / tebiti anamanaM kiha kAhiha amhatheratti / / vRdvaugautayozcadvayorapigaNayoH sAdhavo'gItArthAsteSAM caturupasthApanArha prAyazcittasthAnamApanI Page #363 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra - chedasUtram - 1- 2/58 navarameko'gRhibhUtopasthApanAmaparogRhI bhUtopasthApanArhatau ca parasparaM gaNayoH pratipadyete tadyathAeko'parasmin gaNe aparopi tasmin evamanyonyasya gaNayosteSAmagItArthAnAM guru prAyazcitaM vahataste gaNAH parasparaM bruvate - kathamasmAkaM sthavirAn kariSyatha / kiM gRhIbhUtAn agRhIbhUtAnvAtatra yo gRhibhUtIpasthApanArhaM prApta stadgaNaM pratItare bruvate gRhIbhUtaM kariSyAmaH / [bhA. 1229] gihibhUtettiya utte amhevi karemo tujjhagihIbhUtaM / agihiM donnivi mae bhAMti therA imaM dovi / / navisujjhemI amhe agiribhUyA tahAvinicchesu / icchA saMpUriJja gaNapItikAragehiM tu // 362 [bhA. 1230 ] ? bR- gRhIbhUtaM kariSyAma ityukte itare vadanti vayamae tavAcAryaM gRhibhUtaM kariSyAmaH / tatraivaM parasparaM vivAde tAn dvayAnapi mRgAn agItArthAn bhaNanti / dvAvapyagRhibhUtI vayamupasthApayiSyAmaH / itarau ca dvAvApyAcAryAvidaM brUtaH na vayamagRhibhUtAH zuddhyAmaH tasmAdgRhIbhUtA kriyAmahe iti / evaM yadyapya gRhI bhUtopasthApanaM tenecchanti tathApi teSu tathA anicchatsvapi gaNaprItikArakairmahadbhiH stharviraiH saM ti teSAM dvayAnAmapi gaNasAdhUnAmicchA pUrvate dvAvapyaprIti parihArArthamagRhasthabhUtAvupasthApyate ityarthaH / / mU. (59) dosAhammiyA egatAM viharati, tehiMege tattha annayaraM akidyadvANaM paDisaMvittA AloiJjA ahaNaM bhaMte! amueNaM sAhuNA saddhiM imithammikAraNammi mehuNa paDisaMvI. paccayaheuM ca sayaM paDiseviya bhaNati, tatthapucchiyavve kiM paDisevI ? apaDisevI ? seya vaejjA paDisevI parihArapattaM; seya vaejANo paDisevI no parihArapatte jaisepamANaM vadati seca pamANA u ghetavve, siyA se kimAhu bhaMte! saccapaiNA yavahArA / vR- athAsya sUtrasya pUryai sUtreNa sahakaH sambandha stata Aha[bhA. 1231] vR- anantare anavasthApyasUtre dvayormadye ko'pipUrvavrate, sthApitaH syAt upasthApitaH syAt ityarthaH / aparaM pazcAt tatra yo'sau pUrvamupasthApitaH pazcAdupasthApitasya ratnAdhiko bhavati sa ca pazcAdupasthApitaH ko'pi pUrva vrateSu sthApitasya ratnAdhikatvamaviSahamAnazcacchidrANi prekSate, prekSamANazca kadAcicchidramupalabhyAyamavamo laghurmama bhaviSyatIti buddhyA cchobhakamayAkhyAnaM dadAti, tata etadarthapratipAdanArthamavasthApyapArAJcitasUtrAnantaramadhikRtamabhyAkhyAnasUtraM pravRttamityeSa sthobhakaH sUtrasambandhaH, athavAnyasaMbaMdha: / [ bhA. 1232] puvvaM vatesu Thavie rAyaniyattaM avisahaM koi / ubho bhavissatti imo ucchobhaga suttasaMbaMdho || pItiya paDivakkhovA aciyattaNeNa cchobhagaM dekhA / paccayaheuM ca pare sayaM ca paDiseviyaM bhaNai / / vR- adhastanAnantara sUtre'bhihitamidaM yathA tasya gaNasya prItikaM bhavati / tathopasthApanIyaH tasya ca prItikasya pratipakSo vA zabdaH sambandhasya prakArAntaropadarzane aciyattamaprItikamaciyattaMti vA apiyattanti vA egaTThamiti vacanAt / tena prItikena cchobhakamabhyAkhyAnaM dadyAditi pUrva sUtrAnantaramasyAbhyAkhyAnasUtrasyopanipAtaH / anena sambandhenAyAtasyAsya vyAkhyA dvau sAdharmikau sAMbhogikAvekata ekena saMghATakena viharataH / tatra tayordvayormadhye eka itarasyAbhyAkhyAnapradAnanimittamanya Page #364 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 363 uddezakaH 2, mUlaM : 59, [bhA. 1232] taradakRtyasthAnaM maithunAdikaM pratisevya pratisevitamabhyupagatasya guruNAmantike Alocayet AlocanAprakAramAha-ahaNamitivAkyAlaGkArabhadanta! amukenasAdhunAsArdhamasminkAraNe maithunAdike pratisevI / kimuktaMbhavati |tenaanen maithunAdinAkAraNena cAritrapratikUlakriyAsevanAbhAgajAtaiti / atha sakasmAdAtmAnaM prati sevitavaMtamabhyupagacchatina parasyaiva kevalasyAbhyAkhyAnaM dadAti tata AhapaccavaheuM cetyAdi / pareSAmAcAryANAmanyeSAM ca sAdhUnAmeSa satyaM vadatyanyathA ko nAmAtmAnaM pratisevitamabhimanyata itipratyayo vizvAsaH syAditihetoHsvayamapica pratisevitamitibhaNati, |ev mukteyasyAmyAkhyAnamadAyisapraSTavyaH |kiNbhvaan pratisevIna vA, tatrayadi sa vadet pratisevI tataH sa parihAraprAptaH syAt parihAratapobhAk kriyate, / upalakSaNametatcche dAdiprAyazcittabhAgapi kriyate iti dRSTavyaH / atha sa vadet nAhaM pratisevI tarhina parihAraprAptaH syAt, na parihAratapaH prabhRti prAyazcittabhAk kriyateitibhAvaH |scprtiseviivaaydbhyaakhyaandaataasetsyprtisevnaayaaprmaannNcrikaadivkti, / tasmAtpramANAt gRhItavyo nizcetavyaH sa atha kiM kasmAtkAraNAdevamAhurbhavanto he bhadanta sUrirAhasatyapratijJAvyavahArAstIrthakaraiH darzitAH / tato yathA kathaMcitpratisevI apratisevI vA kriyate / eSa sUtrAkSarArthaH / adhunA niyukti bhASyavistaraH / tatra bhikSAcaryAM vicArabhUmigamanavihArAdiSu yo ratnAdhikataraH kutazciddoSAdavamojAtaH satamavaramaratnAdhikaM yeH karairabhyAkhyAnena dUSayati / tAni pratipAdayiSurAha[bhA.1233] rAyaniyavAyaeNaMkhaliyamilitapellaNAe udaeNaM / deulamehuNamiya abbhakkhANaMkuDaMgaMmi / / vR- ratnAdhikavAtena ratnAdhiko'hamiti garveNa avamaratnAdhikaM dazavidhacakravAlasAmAcAryAmaskhalitamapikaSAyodayena tarjayati / yathAhe duSTazaikSaka ekhalito'sItitathAepithikI pratikramya prathamameva parAvartayantaM yadi vA agrimataparadaM padena vicchinnaM sUtraM uccArayaMtaM hA duSThu zaikSakamilitamuccArayasIti / tathApellaNatti anyaiH sAdhubhirvAryamANo'pikaSAyodayatastaMhastena prerayatitarjayati / tataH sovamaratnAdhikaH kaSAyitaH san cintayati eSaratnAdhikavAtenetthaMbahujanasamakSaMtarjayati |arth caiSA sAmAcArI ratnAdhikasya sarvaM kSatavyamiti tatastathA karosi / yathaiSa mamalaghuko bhavati / evaM cintayitvA tau dvAvapi bhikSAcaryAya gatau ca tRSitau bubhukSitau vetyevaM cintayanto cintitavantau asminnAyadivakulevRkSaviSasevAprathamAlikAMkRtvApAnIyaMpAsvAmaiti |evN cintayitvAtau tadabhimukhaM prasthitau / atrAntare avamaratnAdhikaH pabriAjikAmekAM tadabhimukhaM gacchantI iSTA sthitopalabdha eSa idAnImiti cintayitvA ratnAdhikaM vadati-aho ajja jyeSTArya kuru tvaM prathamAlikAM pAnIyaM vA piba, ahaM punaH saMjJAM vyutsukSyAmi / evamuktvA tvaritaM vasatAvAgatya maithune abhyAkhyAnaM dadat Alocayati tathA cAha-deule ityAdi devakule AdivagRhAdau kuDaGge vA vRkSaviSame pradeze maithune abhyAkhyAnaM dAtuM vasatAvAgatya Alocayati, yathA Alocayati, tathA darzayati[bhA.1234] jeTTajeNaakajaM sajjaM ajjA ghare kayaM ajaM / uvajIvitotthabhaMtemae visaMsaTThakappova / / vR-jyeSThAryeNAdya sagha idAnImAryAgRhe kRtamakArya maithunAsevAlakSaNaMtatobhadanta tatsaMsargato mayApi saMsRSTakalpo maithunapratisevA atrAsminprastAve upajIvitaH Page #365 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra -chedasUtram-1-2159 bhA.1235] ahavA uccArAgatokuDaMgamAdI kddilldesmmi| vettI kayaMakajaMjeTTajeNaMsahamaevi / / vR- athavetyabhyAkhyAnasya prakArAntarapradarzana kuDaGgAdau kaDilladeze gahana pradeze uccArAya gatastatra jyeSTAryeNa sahamayApi kRtamakAryamiti / tasmAdbrattAni mama sAmpratamAropayata / evamukta sUribhiH sa evaM vaktavyaH / [bhA.1236] tammAgate vayAiMdAhAmo deti vAturaMtassa / bhUyatthe punanAe aliyanimittaM namUlaMtu / / vR-yo'sau tvayA abhyAkhyAtaH sa yadA Agato bhaviSyati tadA tasminnAgate vratAni tedAsyAmaH / athasa tvaramANo brUte / bhagavan kuzAgrasthitavAtAhatajalabindurivAticaJcalaM jIvitamitinazakyate / kSaNamANamapyavratena sthAtumityadhunaiva mAdIyatAMvratAdInItitasyaivatvaramANasya dadativratAni vAzabdo vikalpArthaH / atra punarbhUtArtho gaveSaNIyaH kimayaM satyaM brUte utAlikaM tatra yathA bhUtArtho gaveSaNIyastathAnantarameva vakSyate / bhUtArthe ca gatejJAtayadisatyaM sadA dvayorapimUlaMdIyate, |athaaliikN tato yo'bhyAkhyAtaHsazaddhaH itaratvasya tvabhyAkhyAturmUlaMna dIyate kintvalIkanimittaMmRSAvAdapratyayaM caturgurukaM prAyazcittamitisamprati yathAbhUtArtho jJAyatetathA pratipipAdayiSurigAthAmAha[bhA.1237] cariyapucchaNapesaNa kAvAliyatavosaMghojabhaNati / caubhaMgohinirikkhI devayAvatahiyaM vihI eso|| vR-tatrabhUtArthe jJAtavye eSa vidhizcarikA pabriAjikA tasyAH pracchanAya vRSabhAraNAM preSaNaMsAceta satyavAdinInamanyate / tatastaudvAvapipRthagupAzrayepreSyatatravRSabhAstatsvapagaveSaNAya kApAlikarupeNa preSyante / kApAlikagrahaNamupalakSaNaMtenasarajaskAdirupeNApItyapidraSyavyam / evamapibhUtArthAnirNaye tavotti tapasvI kAryotsargeNa devatAmAkampya pRcchati / etasyApi prakArasthAbhAve saMgho melayitvA pracchanIyastenaca nirIkSaNonirIkSakAnadhikRtya caturbhaGgI kecittathAbhUtaMtathAbhAvenapazyantItyAdirUpA vakSyamANA prarupyate / gAyAnAMpuMstvaM prAkRtatvAt sA ca caturbhaGgIbhadraprAntadevatA Azcitya saMbhavati / eSa dvAragAthAsaMkSepArthaH sAmprapamenAmeva gAthAM vivarISurAha-- [bhA.1238] AloiyaMmi niuNekajaMsa sIsae tayaMtavvaM / paDisiddhimi ya iyarobhaNati biyaM pitenasthi / / vR-abhyAkhyAtaH sAdhurAgataH san AlocayatiprathamAlikAMcAvannajAnAmi dvitIyaHsaGghATakakvApi gata iti / kevalo'hamAgato'smi tat AcAryA bruvate / samyagAlocaya tataH sasmRtvA Alocayati yAvattasminnapi tRtIye vAre tadAlocitaM tatastriguNe triHkRtvA Alocite yadi na pratisevitamityAlocayati / tato yena kAraNena trIn vArAnAlocApitastatkAryaM karaNaM sarvaM se tasya kathyate, ziSyateyathAsaeSa tavasaGghATakastvayAsaha kiJcinmAtraM hiNDitvAsamAgatobrUte-jyeSThAryeNa AryAgRhe vRkSaviSame vA kvacitpradeze kRtamakAryaM tatsaMsargato mayApi saMsRSTakalpa upajIvita iti tato'bhyAkhyAtaH sAdhurvadati na mayA pratisevitamevaM tena pratiSiddhe pratiseviteitaro'bhyAkhyAnapradAtA bhaNati-aho jyeSThAryatava dvitIyamapivrataMnAsti |aastaaN caturthamityapizabdArthaH / / [bhA.1239] doNhaMpianumaeNaMcariyAvasahe pucchiyapamANaM / Page #366 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 2, mUlaM:59, [bhA. 1239] - annatyavasahatumbhe jAkuNimo deva ussagaM / / vR-evaMtayoyorapividatorevamucyate-carikA pRcchyatAMyatsAvakSyatitatpramANayiSyate / evamukte yaditau dvAvapyanumanyete-tato dvayoranumatena sammatyA ityarthaH / vRSabhAzcarikAMpraSTuMprekSante tecatatra gatAH prathamatazracirikAM prajJApayanti / prajJApya pRcchanti / kimatrasatyamalIkaMvA evaM vRSamaizcarikA pRSTA satI yat bUte tatpramANaM kartavyam / tatra carikayoktaM bhagavan abhyAkhyAnaM tena dvitIyena tasmai dattamiti / etaccauktaM vRSabhA vasatAvAgatya gurave nivedayanti / tairyathAvasthite nivedite yadyanyataro vadati gRhyati carikA na samyakkathayati / tadA gurakho dvAvapibrUte yUyamanyatra ksartiyAcayi(ci) tvAtatravasathayAvadadya rAtrau devatArAdhanArthaM kAyotsarga kurmaH ! kimuktaM bhavati kAyotsargeNa devatAmAkampya pRcchAmaH ko'tra satyavAdI ko vAlIkavAdI itievamuktedvAvapi vasatyantare gatau atrAntarekApAlikadvAropanipAtaiti tadabhidhitsurAha[bhA.1240] aTTiAmAdI vasabhApusviM pacchAva jaMtinisisuNaNA ! ___ AvassagaAuTTaNasabbhAvevA asabbhAve / / vR-asthikAH kApAlikAH AdizabdAt sarajaskAdi parigrahastadra pAH santaH kimuktaM bhavati / kApAlikaveSaMvAsarajaskaveSaMvAyadivAmAyAstanavIyaMveSaMkRtvAyasyAMvasatau dvAvapijanautiSThatastatra pUrvaM vRSabhA gacchanti yadi vA tayorgatayoH pazcAttatra gatvA rAtrau mAtRkasthAnena suptA iva tiSThanto dvayorapitayoH parasparamullApaM zRNvanti / tayozcAvazyakaM kartukAmayoryo'sAvavamaratnAdhiko'bhyAkhyAnadAtA sa itaraM prati mithyAduSkRtenopasthitaH etadvadati tvaM mayA asatyAbhyAkhyAne nAbhyAkhyAto mithyAduSkRtamititato ratnAdhiko brUtte / kiMnAmatavApakRtaM mayAyenAsadAbhyAkhyAnaM me dattamiti avamaratnAdhiko bhASate tvaM nityameva yatratatra vA kArye samyak pravarttamAnamapi he duSTa zaikSaka! iti tarjayasi tena mayA tvamasadabhyAkhyAnenAbhyAkhyAta evamAvazyake AvazyakavelAyAmAvartana bhAvapratyAvarttane alIkAbhyAkhyAne sadbhAyo jJAyate / atha na parasparAsaMbhASaNataH sadbhAvo jJAyate, tadAsadbhAvaparijJAnAbhAvetapasvIpraSTavya iti zeSaH / tathA cAha[bhA.1241] sehottimaMbhAsasi niccameva bahaNamaktaM kiMkahemi / abhAsamANANa paropparaM vA divvANamussagatabassI kuJA / . vR-nityamevasarvakAlamevapadepadehAduSTazaikSakaitimAMbhASatetenatvamasatAbhyAkhyAnenAbhyAkhyAtaH / atha sa ratnAdhikastamavamaratnAdhikaM brUyAt / yadi mayA kayApi yuvatyA saha kRtamakAryaM tataH kiM tvayA bahUnAM madhye ahamevamAkhyAto'nena kRtA pratisevaneti / kintvahamevaikAnte vaktavyo bhavAmi yathA duSTutamAlocayaguruNAmantike itimama roSeNatvayAtmIyamapivigopitam / evaMsadbhAvojJAyate / etAvatA AvassaMga AuTTaNasambhAve vA iti vyAkhyAtamidAnImasadbhAve iti vyAkhyAnayati / abhAsamANANa paropparaM vA iti / atha kadAcittau roSataH parasparaM na saMlapataH tadA tayoH parasparamabhASamANayorbhUtArthaparijJAnAbhAvetapasvI kSapako devatArAdhanArthaMkAyotsarga kuryAt |kaayotsrgnncdevtaamaakmpy pRcchati ko tayordvayormadhye samyagvAdI ko vA mithyAvAdIti tatra yaddevatA brUte tatpramANametena tapa iti dvAraM vyAkhyAtam |adhunaa saGghaddhAraMvyAcikhyAsuridamAha [bhA.1242] kiMcitahAtaha dIsaicaubhaMge paMtadevayA bhaddA / Page #367 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 366. anIkArai mUlaM iyara sacca ppatiNAu / / bR- sarvaprakAreNA jJAyamAne bhUtArthe saGghasamavAyaM kRtvA tasmai Avedyate / stvAdhiko vadati nAhaM kRtavAn pratisevanAmitaro brUte dvAvapi pratisevitavantAviti, tatra kiM kartavyamiti evamAvedane kRte ye saGghamadhye gItArthAste vadanti kiJcittathAbhAvaM tathA bhAvenaddazyate / kiJcittathAbhAvamanyathAbhAvena dRzyate, kiMcidanyathAbhAvaM tathA bhAvena, kiJcidanyathA bhAvamanyathA bhAvena eSA caturbhaGgI / asyAM caturbhaGgayAM prathamobhaGgaHpratItaH / dvitIyabhaGgabhAvanA tvevam-ko'pikvApi vanapradeze parastriyAsahavarttate, tasmiMzcapradeze kecidArakSakA apanyAyAdakSamA asi vyagrahastA valganti / tataH kAciddevatAbhadrikA mA vinazyatveSa puruSa iti tau durAntaritau darzayati / tRtIyabhaGge bhagavato varddhamAnasvAminaH sAgArikamakaSAyitaM saGgamakaH kaSAyitaM darzayati / caturbhaGgaH kasyAMcidvipadidAsaM rAjJA kAritarAjanepathyaM vinazyaMtaM dRSTrA kAcidbhadravevatA tadanukampayAstriyaM darzayati / evaM prAntA ca bhadrA devatA anyathAbhUtaM sadvastu anyathAkaroti / anyathAbhUtaM darzayati / tato dRSTamapi yAvadapramANamatra na jJAyate kimapi dRSTamavamaratnAdhikena / atha ca satyapratijJA vyavahArAstIrthakRdbhirupadiSTAstasmAt yat ratnAdhiko brUte na mayA pratisevitamiti tatpramANataH zuddhaH eSa na prAyazcitta bhAgiti, yadipacAvamaratnAdhiko vaktimayApratisevitamititadapi pramANamatastasya mUlaM prAyazcittamiti / mU. (60) bhikkhUya gaNA ovakkamma ohANu pehIvajrejA-se ahaca anohAito seya icchejA doccaMpitamevagaNaM uvasaMpatrittANaM viharitae tatthaNaM therANaM imeyAruve vivAe samupacittAimaM ajo jANaha kiM paDisevI apaDisevI seyapucchiyavve kiMpaDisevI apaDisevi seyavaejA paDisevI parihAra patte seyavaejjAnopaDisevI nopaDihArapatte jaM se pamANaM vayati se pamANe ghetavya se kiM eva mAhu bhaMte / saca paiNAvavahArA / / *: vyavahAra- chedasUtram - 1-2 / 59 vR- athAsya sUtrasya kaH sambandhastata Aha[bhA. 1243 ] tyo bhagadino dAuM, vatthobhagaseviyaM ca tadakiccaM / saccA ova asacaM ohAvaNasuttasaMbaMdho / / vR- sthobhakamabhyAkhyAnaM dattaM yasmin sa cchobhakadattaH klAntasya paranipAtaH prAkRtatvAt sukhAdidarzanAdvAsovadhAvanaprekSIbhavet / iyamatra bhAvanA yasyAbhyAkhyAnamadAyi sa kathamahamevamasatAbhyAkhyAnenAbhyAkhyAtaH kathaM vA sAmpratamevamalIkakalaMkAGkito janAnAM purata evamAtmAnaM darzayAmItyavadhAvanaprekSI gacchet / athavA yenAbhyAkhyAnaM dattaM sa cintayati / yathA asadabhyAkhyAna tasmai dattamevatacca bahubhirjanairjJAtaM yathAnenAsadabhyAkhyAnamasmai dattamiti / tataH kathamahaM teSAM purataH tiSThAmItyevaM cchI sthobhakamabhyAkhyAnaM datvA lajjayA avadhAvanaprekSI gacchet / yadi vA tadakRtyaM maithunarUpaM mohodayena sevitvA jJAtI'haM sarvajanairapIti lajjayA ko'pyavadhAvanaprekSI yAyAt / etadarthapratipAdanArthaM cchobhakaM sUtrAnantaramasya sUtrasyopanyAsaH / athavA yaM sambandhaH saccA ova asaccamiti satyasaMyamaH sa pUrvasUtreSvabhihitaH / satyAccAnyadasatyamasaMyamo'vadhAvamaprekSI vA'saMyamaM yAti / tato'saMyamapratipAdanArthamavadhAvanaprekSI sUtramanena sambandhenAyAtasyAsya vyAkhyA bhikSuzca gaNAt gacchAdapakramya avadhAvanamasaMyamagamanaMtadanuprekSI vrajeta / sacAnavadhAvita eva asaMyamamagata eva sanicchet dvitIyamapi vAraM tameva gaNamupasmapadya vihartuM tatra sthavirANAmayaM vakSyamANa etadrupAnantaramevocyamAnasvarUpo vivAdaH Page #368 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 2, mUlaM :60, [bhA. 1243] samutpadyeta, idaMbhoAryAjAnIta |kimyNprtisevii kiMvA neti tatrasapraSTavyaH / kiMpratisevI apratisevI vA? kRtapratisevanAkaH tatrayadi sa vadet pratisevI tataH parihAraprAptaH prAyazcittaprAptaH syAdatha vadetna pratisevI tarhinoparihAraprAptobhavati, yatsapramANaMvadatitasmAtpramANAtgRhItavyamitisatyo'satyo vA, atha kasmAdevamAhuH bhadanta ! sUrizaha-satyapratijJAvyavahArAstIrthakRbhirdezitA iti kRtvA eSA sUtrAkSaragamanikA / sampratiniyuktibhASyavistaraH[bhA.1244] sopuna liMgeNa samaM ohAvemotu liMgamahavAvi / kiMpuna liMgena samaM, ohAvaiimehiMkajjehiM / / vR-sapunasvadhAvanAnuprekSIko'piliGgenasamamavadhAvet / athavA ko'pimuktvA liGgaMtatra ziSyaH prAha-kiM kena kAraNena punarliGgana samamavadhAvati / sUrirAha-etai rvakSyamANaiH kAryaiH kAraNaiH kajaMti vA kAraNaMtivA egaTTamitivacanAttAnyeva kAraNAnyabhidhitsurAha[bhA.1245] jati jIvehitibhajjAijaivAvidhaNaMdharaijaivocchaMti / liMgamocchaMsaMkA paviThetattheva uvahamme / / vR- yadibhAryAdayo me jIviSyanti jIvato drakSyamIti bhAvaH / yadi vA tanme pitRpitAmahopArjitaM svabhujopArjitaMvAdhanaMdharatividyamAnamavatiSThati, yadivAvakSyantimuJcavrataMbhukSya vipulAn bhogAniti / tadA liGgaM mokSyAmi nAnyathA,eva mAzaGkayAvrajatastasyasaGghATakodAtavyaH / kiM kAraNamiticeducyate kadAcittena saMghATakenAnyena cAnuziSyamANaH pratinivartetApIti hetoH tathA saMghATake pratinivRtte sati kimutpravrajAmi / kiMvAnetizaGkApraviSTo rAtrauvyuSito yadibhavettadeva kAraNamabhidhitsurAha[bhA.1246] gachami keipussiA,sIyaMte visayamohiyamaIyA / ohAvaMtANagaNA caubvihAtesimA sohI / / vR* gacche kecitpuruSA viSayamohitamatikA rUpAdikaviSayaviparyAsitamatayo gaNAt gacchAdavadhAvanti / teSAMtathAgaNAdavadhAvatAMkenApisamanuziSTAnAmathavAnasundaraMvayaMkurmaitisvayameva paribhAvya vinivRttAnAmiyaMvakSyamANa caturvidhAcatuH prakArAMzodhiH prAyazcittaMbhavatitAmevAha[bhA.1247] davve khettekAlebhAve sohI utasthimA davve / rAyAjuveyamacce purohiyakumArakulaputte / / vR-dravye dravyataH kSetrataH kAlato bhAvatazca / tatra tAsu catasRSuzodhiSumadhye dravye dravyaviSayA iyaM vakSyamANA anye punaridaM vadanti-dvividhAH dravyataH zodhiH sacittaviSayA acittaviSayA ca / tatra sacittaviSayA chakkAyacausulahugA ityAdikA pUrvavarNitA, acittaviSayA udgamopAdanAdi doSaniSpannA yaccAkalpikaM yacca kalpanIyamapi sUtreNa pratiSiddhaM taM tadviSayA sarvApi zodhivyata iti, bhASyakAra: svapratijJAtAM zodhimAha rAyA ityAdi rAjA pratItaH, tasmin yuvarAjye amAtye purohite kumAre kulaputre dravyazodhiriti vAkyazeSaH kathametadviviSayAdravyazodhirata Aha[bhA.1248] eesiM riddhiMtodaThulobhAo aniyattaM to| paNagAdIyA sohI bodhavyAmAsa lahuaMtA / / vR- eteSAMrAjAdInAMRddhIdRSTrAahodharmasyaphalaMsAkSAdupalabhyate / tasmAdahamapikaromidharmamiti lobhAt bhogAbhiSvaGga rUpAt sannivartamAne SaSTIsaptamyorarthaM pratyabhedAt samyag nivartamAnasya bodhavyA Page #369 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 368 vyavahAra -chedasUtram-1-2/60 zodhiH |pnyckaadikaamaaslghupryntaa, tadyathA-gajAnaMsphItimantamupalabhyAhodharmaprabhAvataH kathameSa sphItimAn tasmAnatyajAmi dharmamiti pratinidhivartamAnasya paJcarAtriM divAni zodhiH, yuvarAjaM draSTA nivartamAnasya dazarAtriMdivAni,amAtyaM dRSTrA paJcadaza, purohitaMviMzatiH,kumAraMpaJcaviMzatiH, kulaputraM mAsalaghukamiti / [bhA.1249] coetI kulaputte, gurugataraM rAyANoya lahugataraM / pacchittaM kiM kAraNa bhaNiyaMsuNacoyagaimaMtu / / vR-codayati paraH kiM kAraNaM kena kAraNena kulaputre'lpardhika dRSTe nirvartamAnasya gurukataraprAyazcisaM bhaNitaM, rAjJo maharddhikasya darzanAt pratinivartamAnasya laghukataramatra sUrirAha-codaka yena kAraNenetthaM prAyazcittaM nAnAtvaM tatkAraNamidaM vakSyamANaM zRNu / tadevAha[bhA.1250] dIsaidhammassaphalaM, paccakkhaM tattha ujjamaMkuNimo / iDDIsupayaNuvIsu visajjatehotinANattaM / / vR- dRzyate khalu dharmasya phalaM pratyakSa sAkSAttasmAttatra dharme vayamudyama kurmaH / evamRddhiSu rAjaprabhRtisambandhiSu pratanvIsu yathAkramaM hIyamAnatarAsvapi sadyate saGgamupayAti / yathA yathA cAlpAlpatarAsvapiRddhiSusaGgamutpadyate tathA tathAlakSyatetIvrAtIvratarA tasyabhogAzaktirityuprakAreNa bhavati prAyazcittanAnAtvamiti / aparetviyaMbhAvavizodhimiti pratipannAH / sampratikSetrataH zodhimabhidhitsurAha- . [bhA.1251] khete nivapahanagarodvAreujjAne paraNasImatikate / panagAdI jolahuo, eesuyasaniyattaMte / / vR-kSetre kSetraviSayAH etebhyaH sannivartamAne eesutti gAthAyAMsaptamIpaJcamyarthe kabhyaH sa nivartamAne ityata Aha-nivapahetyAdi / atrApi saptamIpaJcamyarthetato'yamarthaH / tathAnRpapathAt nagaradvArAdudyAnAta parataHsImno'ktithAsImnaH pratisImAtikramataH kiMpramANAzodhirataAha-paJcakAdikA yAvalaghuko mAsaH / iyamatra bhAvanA-rAjapathAnnivartamAnasya paJcarAtriM divAni, nagaradvArAnivartamAnasya daza, udyAnAtpaJcadaza, udyAnAtparataH sImno'rvAka nivartamAnasya viMzatirahotrAH, sImno bhinnamAsaH, sImAnamanatikramya mAsalaghusampratikAlataH zodhimAha[bhA.1252] paDhamadinaniyattaMte, lahuodasahiMsapadaMbhave / kAlesaMjjoge puna ettodavve khette kAleya / / vR- yadi prathame divase nivartate tastasmin prathamadivase nivartamAne laghuko mAsaH laghuprAyazcittameva yAvatdazabhirdivasaiH svapadaMdazamaM prAyazcittaM bhavati / tadyathA dvitIye nivartamAnasya mAsagurutRtIye divase caturmAsa ladhu, caturthe divase caturmAsa guru, paJcame SaT laghu, SaSTe SaD guruH, saptamecchedaH, aSTame mUlaM, navame'navasthApyaM, dazame pArAzcittamiti, eSA kAle kAlaviSaye zodhiH bhAvato vakSyamANA sampratya Urdhvadravye kSetrekAlecayaH saMyogaH tasmin vakSye, pratijJAtameva nirvAhayati | [bhA.1253] davvassa yakhettassa ya, saMjoge hoimApuna visohI / rAyANaM rAyapaheduTuMjA sImatikaMte / / [bhA.1254] panagAdIjAmAso juvarAya nivapahAdidakhUNaM / Page #370 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 2, mUlaM:60, [bhA. 1254] dasagaiMdivamAImAsaguruMhoiaMtami / / vR-dravyasya cakSetrasyacasaMyogesambandhapunariyaMvakSyamANAbhavati vizodhistAmevAha-rAyANamityAdi eSA hi gajAdikaM dravyaM nRpapathAdikaM, kSetramadhikRtyAMcyate, itIyaM dravyakSetrasaMyogajA vizodhiH / tatra yadi rAjAnaM rAjapathe dRSTrA nivRttastataH tasya paJcakaM paJcarAtriMdivaM prAyazcittamevaM kSetraM rAjapathamAdi kRtvAg2ayeva dravye paJcakAdiprAyazcittaM yAvanmAsastadyathAnagaradvAre rAjAnaMSTrA nivartamAnasya daza rAtriM divAni, udyAnAnivartamAnasya paJcadaza, udyAnasya sImnazcAntarAt viMzatikaM, sImno nivartamAnasya paJcaviMzatikaM, sImAtikrAnta rAjAnaM dRSTrA nivartamAnasya mAsalaghu, yuvarAjaM dravyaM nRpapathAdi kSetre gataM dRSTrA nivartamAnasya dazarAtriMdivAdikaM prAyazcittaMkrameNatAvadvaktavyaM yAvadantebhavati, |tccaivN rAjapathe yuvarAjaM dRSTrA nivartamAnasya dazarAtriM divAni nagaradvAra paJcadaza udyAne viMzatiruhyAnasImnorapAntarAle paJcaviMzatiH,sImnimAsalagha,sImAtikrame mAsaguru / / - [bhA.1255] sacive pannarasAdI laghugaMtaMvIsamAdi upurohe / aMtami ucaugurugaMkumArabhinnAdijAccheo / / vR- sacive rAjapathAdiSukrameNapaJcadazAdicaturlaghuparyantaM, tadyathArAjapathasacivaMdRSTAnivartamAnasya paJcadazagatriMdivAni nagaradvAre viMzatirudyAne paJcaviMzati rudyAnasImnorantarAle mAsalaghu sImni mAsaguru sImA'tikramecaturmAsalaghu tathA purodhasi viMzatyAdiprAyazcittamantecaturgurukam, tadyathArAjapathe purodhasaM dRSTrAnivartamAnasya viMzatirahorAtraMnagaradvArepaMcaviMzatirudyAnemAsalaghuudyAnasImnorapAntarAlemAsaguru, sImni caturmAsaguru, kumAre bhinnamAsAdi yAvat SaT laghu tadyathA rAjapathe kumAraMdRSTrA nivartamAnasya bhinnAmAsaH paMcaviMzatirahorAtrAityarthaH nagaradvAremAsalaghuudyAnemAsaguruudyAnasImnospAntarAlecaturmAsa laghu, sImnicaturmAsaguru, sImAtikrame SaNmAsaladhu / / [bhA.1256] kulaputte mAsAdIchagurugaM hoi aNtimttttaanne| itto yadavvakAle saMyogamimaM tuvocchAmi / / vR-kulaputremAsAdimAsannadhvAdiprAyazcittaMkrameNatAvatdraSTavyaMvAvadantimaM sthAnaM SadgurukaMbhavati / tadyathA-rAjapathe kulaputraM dRSTvA nivartamAnasya mAsalaghu. nagaradvAre mAsaguru, udyAne caturlaghu, udyAnasImnopAntarAle caturgurusImnipaNmAsalaghu, sImAtikrame SaNmAsaguru / tadevaM dravya-kSetrasaMyoga ukta itaUrdhvaM dravyakAle ca saMyogamimaM vakSyamANaMvakSyAmi yathApratijJAtameva nirvAhayati[bhA.1257] rAyANaM tadivasaMTaguNa niyatte hotimAsalahuM / dasahiM divasehiMsapayaM juyaraNAditato vocchaM / / vR- rAjAnaM dRSTA tasmin divase yadi pratinivartate, tena tu avadhAvanAntaraM tatkSaNameva tadA tasya mAsalaghu prAyazcittaM, / evaM krameNa tAvadvaktavyaM yAvaddazabhirdivasaiH svapadaM dazamaM prAyazcittaM bhavati, / yadyathA-dvitIye divase rAjAnaM dRSTrA nivartamAnasya mAsaguru tRtIye divase caturmAsalaghu, caturthadivase caturmAsa guru, paJcame SaNmAsa laghu, SaSTe SaNmAsa guru, saptame cchedo'STame mUlaM navame'navasthApyaM dazame pArAJcitaM sAmpratamataUrdhvaM yuvarAjAdimadhikRtya vakSyAmi pratijJAtameva karoti [bhA.1258] mAsagurucaulahuyA caugurucchalahuyacchagurukamAdI / Page #371 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 370 vyavahAra - chedasUtram-1. 2/59 navahiM ahiMsattahicchahiM paMcahiM caiva caramapayaM / / vR-yuvarAjAmAtyapurohitakumArakulaputrepuyathAkramaMprathamadivasemAsagurucaturlaghukacaturguruka paTlaghu SaTgurukAdikRtyAyathAkramaMnavabhiraSTabhiH saptabhiH paDbhiH paJcabhizcadivasaizvaramaMpArAJcitaMvaktavyam, / tadyathA-prathame divase yuvarAjaM dRSTrA nivartamAnasya mAsaguru, dvitIye divase caturmAsalaghu, tRtIye divase caturmAsaguru, caturthedivase SaNmAsaladhu, paJcame divasa SaNmAsaguruH, paSTe cchedaH, saptame mUlamaSTame'navasthApyaM, navamepArAJcitam |tthaa amAtyaM dRSTrAprathame divase nivartamAnasya caturmAsaladhu, dvitIye divase caturmAsaguru, tRtIye SaNmAsalaghu, caturthe SaNmAsaguru, paJcame cchedaH, SaSThe mUlaM saptame'navasthApyaM aSTame pArAJcitamiti, tathApurohitaM dRSTrAprathame divase nivartamAnasya caturmAsaguru, dvitIyeSaNmAsaladhu, tRtIyeSaNmAsaguru, caturthecchedaH, paJcamemUlaM, paSThe'navasthApyaM saptamepArAJcitam / tathA kumAraM dRSTvA prathama divase nivartamAnasya SaNmAsalaghu, dvitIye divase SaNmAsa guru, tRtIvecchedaH, caturthe mUlaM, paJcame'navasthApyaM, SaSTe pArAJcitam / tathA kulaputrakaM prathama divase dRSTA nivartamAnasya SaNmAsaguru, dvitIyecchedaH, tRtIye mUlaM, caturthe'navasthApyaM, paJcame pArAJcitamiti; upasaMhAramAha--- [bhA.1259] itidavyakhettakAlebhaNiyA sohIu bhAvaiNamaNA / daMDiyabhUNage saMketabhoiyA vivaNebhuMjaNedosu / / vR- iti evamuktena prakAreNa pratyekaM saMyogatazca dravye kSetre kAle ca bhaNitA zodhiridAnI bhAvata ityamanyA dravyakSetrakAlavyatiriktAbhaNyateitivAkyazeSaH |prtijnyaatmev kurvandvArasaMgrahamAha-daNDike rAjAbhUNake dezIpadametatbAlake putrAdAvityarthaH |mRteiti vAkyazeSaH / tathA saGkrAnteparapuruSaMgate vipanne mRte kalatre iti gamyate / tathA dosutti tRtIyArthe saptamI / yathA / tisu tesu alaMkiyA puhavI ityatratato'yamarthaH / dvAbhyAMpuruSAbhyAM strIbhyAM vAvakSyamANasvarUpAbhyAMbhojanebhAvataHzodhirbhavati / tatra yathoddezaM nirdeza iti prathamato daMDitAdidvAratrayamAha[bhA.1260] daMDiya sou niyattaM puttAdimae va caDalahU hoti| saMkaMtamayAevAbhoete caugurUhAti / / vR-yatrasasaMprasthitastatra tAni manuSyANikasmiMzcidaparAdherAjA daNDitAni yadi vA teSAM putrAdikaM kimapimRtaMathavA dvayamapIdaMjAtaMtatodaMDitavAnyadivAputrAdInmRtAnathavA ubhayamapizrutvAnivartate / tato nivRtte nivRttasya prAyazcittaM catvAro laghukAladhumAsakA bhavanti, |tthaa bhojikAnAmabhAryA | sA anyapuruSasaGkrAntA, athavA mRtAzrutA; tato'nyapuruSasaGkrAntAyAMmRtAyAMvAbhojikAyAMnivartamAnasya catvAro gurukA gurumAsAbhavanti,sampratibhojaNedosatti vyAkhyAnayati / [bhA.1261] aha puna bhuMjejAhI, dohiM uvagehiM satthasamayaM tu / itthIhiM purisehi, va tahiMya ArovaNA iNamA / / vR-atha punastatra gataH san dvAbhyAM vargAbhyAmetadeva vaktavyamAcaSTe-strIbhyAM puruSAbhyAM vA samakaM sArdhaMtuzabdo vakSyamANasamastavizeSasUcakaH |bhunyjiitttr iyamanantaramucyamAnAAropaNA prAyazcittaM tAmevAha[bhA.1262] lahugAya dosudosu va gurugAcchammAsa lahugurucchedo / nikkhivaNaMsi ya mUlaM jaMcatraM sevaeduvihaM / / Page #372 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 371 uddezaka : 2, mUlaM: 60, [bhA. 1262] vR-dvayoHcatvAro laghukAtatradvayozcatvAro gurukAHtathASaNmAsalaghavaH paNmAsAguravaH | tathA cchedaH nikhevaNamiya ityAdi yadA svayaM liGgaM nikSipati parityajati tadA svayaM liGgasya mUlaM / athavA balAt liGga viDvarakenApi mocyate tadA zuddha iti / tathA yaccAnyat sevate strInapuMsakAdikaM tanniSpannamapi prAyazcittaM tasyabhavatyeSagAthAsaMkSepArthaH |saamprtmenmev vivarISuHprathamatolahumAyadosudosuyagurugA iti vyAkhyAnayati[bhA.1263] purise yanAlayaddhe anuvvatovAsaeya caulahugA / eyAsuMciya thIsuManAlasaMmeva caugurugA / / vR-atrApi sarvatrasaptamI tRtIyArtheSu puruSeNa nAlabaddhana tuzabdo vizeSaNArthaH / sa caitadvizinaSTi mithyAdRSTinA athavA anuvratopAsakena nAlabaddhanaitAbhyAM dAbhyAM puruSAbhyAM vA zabdasyAnuktasamuccayArthatvAddarzanamAtrazrAvakeNacasArdhaM bhuJAnasya prAyazcittaM catvAro laghukAH vyAkhyAtaMlaghugAya dosu iti padamadhunA dosu ya gurugA iti vyAkhyAnayati / eyAsuM ciyathIsumiti etAbhyAmeva strIbhyAM kimuktaMbhavatinAlabaddhamithyAdRSTistriyA nAlabaddhANuvratopAsakastriyAvAsArdhabhujJAnasya caturgurukA, anAlasamme ya cau gurugA iti anAlabaddhamithyAdRSTipuruSeNAnAlabaddhANuvratopAsakena vA samaM bhuJjAnasya caturgurukAH adhunA chammAsa lahuguruiti vyAkhyAnArthamAha[bhA.1264] anAladasaNatthisu diTThAbhaddapurise yachallahuyA / diTThitti puna adiho, mehuNIbhottI echagurugAya / / vR-anAlabaddhAdarzanamAtrazrAvikAyAzcapUrvadRSTaHsantadAnImAbhASitapuruSastenacasamabhujAnasya SaT laghukAH, tathA divitti padaikadeze padasamudAyopacArAt pUrva yA dRSTA tadAnImAbhASitA tayA dRSTA bhASitayA tathA adRSTena puruSeNAbhASitena tathA mehuNItti maithunikyA maithunAjIvayA vezyayA ityarthaH / tathA bhojikayAbhAryayA etaizcaturbhiHsahabhuJjamA(jA)nasya SaNmAsAguravaH / sampraticchedaiti vyAkhyAnArthamAha[bhA.1265] adiTThA bhaTThAsutthIsuMsaMbhoisaMjaIcchedo / amaNunasaMjatIe mUlaM thIpAsasaMbaMdhe / / vR- pUrvamadRSTAbhistadAnImAbhASitAbhiH saha tathA sAMbhogikasaMyatyApi ca samabhujAnasya cchedaH, tathA asAMbhogikasaMyatyA saha bhojane tathA strIsparzasambandhe ca mUlaM prAyazcittaM / sAmpratamatraiva vyAkhyAnAntaramAha[bhA.1266] ahavAvipubvasaMthuyapurisehiM saddhiM caulahUhoti / ___ purasaMthUya itthIe puriseyaradosuvIguruyA / / vR-athavetiprakArAntaropadarzanapUrvasaMstutapuruSaiH sahapUrvasaMstutastriyAca samabhuJAnasya catvAro laghukA laghumAsA bhavanti, / etena lahugA ya dosu iti vyAkhyAtam / tathA puruSetarAbhyAM puruSastrIbhyAM dvAbhyAmapicasaha bhuJAnasya gurukAzcatvArogusmAsAH, anena dosuyagurugA iti vyAkhyAtam / / [bhA.1267] pacchAsaMthUya itthIe chalahu mehuNIe chgurugaa| samaNunneyara saMjaticchedo mUlaM jahA kamasI / / . -pazcAtsaMstutayA striyAsahabhuJAnasyaSaTlaghavaHmaithunikyAmaithunAjIvayApaNAGganayA ityarthaH / Page #373 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 372 vyavahAra -chedasUtram-1-2/50.. saha bhujAnasya SaDguruvaH samanojJayA saMyatvA sahabhuJAnasya cchedaH / amanojJayA saMyatvA saha mUlaM, punaHprakArAntaramAha-- [bhA.1268] ahava purasaMthue tara purisitthIsoya soyavAdIsu / samaNunevarasaMjai aDDokaMtIemUlaMtu / / vR-asyA vyAkhyA kalpanAdhyayana cUrNitaH kartavyA samprati yaduktaM prAk jaM caNaM sevate duvihaMti tadvyAkhyArthamAha[bhA.1269] thIviggaha kiliyA mehuNakammaMcaceyaNamaceyaM / mUlottarakoDidugaMparittaNaMtaMca emAdI / vR-strIvigrahonAmastrIzarIraM / klIbonapuMsakaMetaddhikaMyatsevate / ahavAmehuNattimaithuna kammati hastakarmA / athavA savittamacittaM vA yat pratisevate / yadi vA mUlaguNaviSayaM yadi vA udgamakoTivizuddhikoTi athavA parittamittipratyekazarIramanaMtattianantakAyamevamAdidvividhaMdraSTavyamAdizabdAta tiryagayonikaMmAnuSikaM vA maithunamityAdidvikaparigrahaH / [bhA.1270] eesiMtupayANaMjaM sevai pAvaItamAlavaNaM / annaMca jamAvajje pAvaMtitaMtathyatahiyaM tu / / vR-eteSAmanantaroditAnAMstrIvigrahaklIbAdInAMpadAnAMmadhyevatsevatetamAropaNaMtanniSpannaMprAyazcittaM prApnoti |anycc padApadyatesaMyamavirAdhanApratyayaM prAyazcittaM tadapitatra prApnoti / / [bhA.1271] tattoyapaDinivarta suhumaM parinivvavaMtiAyariyA / bhariyaM mahAtalAgaM talaphaladiTuMtocaraNammi / / vR-tatastasmAt avadhAvanAtpratinivRttAtsUkSmaMyathAtejAnantisUrayo'smAkamuparitathaiva sasnehA vartante ityekamabhi komalenopAyenAcAryAH parinirvApayanti sukhApayanti yena te sarvamAlocayanti / te cAlocanAnantaramevaM vadeyuH / yathAcAritramasmAkaMsarvaMgalitamasmabhyaMvratAni dastha / evamuktesUribhizcaraNe caraNavipayebharitamahAtaDAgamatibharaNadeva kasmiMzcitpradeze bAlIbhedAt galadudakaM tatkSaNAdeva patitena phalena / tatpradezApUraNAnniruddhodakaM dRSTAntaH karaNIyaH / iha suhumaM parinivvavantItyuktaM tacca sUkSma parinirvApaNaMdvividhaM / tadyathA-laukikalokottarikaMca / tatralaukikaMyathAgaihiNikacaurasyAbhayakumAraNa kRtam / taccaivam-sayagihaM nagaraM, tattha rohiNito cauro bAhiM dugaTTitososayalaM nagaraM musati / na koI ghettuMsakkati / annayA vaddhamANasAmI samosaDho / rohiNito bhayavato dhammaM kaheMtassa nAtidUraNaM bolei socalamANo mA titthagaravayaNaM souM coriyaM na kahAmitti kaNe vei ei tassevaM bolamANassa kaeTakaH pAda lagyotaMjAva egeNAM hattheNaM uddharaitAva titthagaro imaMgAhatthaM paNavei[bhA.1272] amilAyamalladAmA animisanayanAtha nIrajasarIrA / cauraMguleNa bhUminacchivaMti surA jino kahai / / vR-surAdevAzcaturnikAyabhAvino'piamlAnamAlyadAmAnastathAna vidyatenimiSo yeSAMteanimiSA animepe nayane yeSAM teanimipanayanAH / tathA nIrajAnirmalaM zarIraMyeSAM tenIrajAH zarIrAH / caturaGgulena caturbhiGgulebhUmiM na spRzanti iti jinaH sarvajJaH kathayati / anena sarvatIrthakRtAmavisaMvAdivacanatAmAvedayati / evaM souMkaNTagaM uddharitA pune kageTaveDagato annayA so rohiNito g2ayagihamatigato rattiM Page #374 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 2, mUlaM : 59 [ bhA. 1272 ] 373 corotti gahito na ya nijjai rohiNito jyAhu anno coro tato piTTiumADhatto bhAi ya akkhAhi savvaM tumaM rohiNito navati / jai rohiNito siyAto suyAmI / evaM so nItistatha paviThAhiM aThArasahiM kAraNehiM ekekkaM kAuM pucchijai so na kahei jahA kahaM rohiNitI coroti / tAhe aThArasamA suhumA kAraNA kariumADhattA majjuM pAito matto nivveyaNI jAto / tAhe devalogabhavaNasarisaM bhavaNaM kAuM tattha mahariha sayaNije nijjAvito tatI paDivIhavelAe itthi nADae nivvatijamANe tAhiM bhaNai-tumaM devaloge uvavannI devaloe ya esI anubhAvI jI pucchitI puvvabhavaM sammaM akkhAti to ciraThitI devati atthati, jo na akkhAti to takkhaNaM paDati, tI mA amhaM anAhA kAhasi sadhvaM akkhAhi / tatAM rohiNIena titthayaravayaNaM saMbharittA ciMtiyaM- apUtivayaNA titthagarA sAmiNA bhaNiyaM-amilAya ityAdi imaM ca savvaM vitahaMdIsai / tao kayagaM evaMti bhaNAi nAhaM rohiNitI / tato mukko / rohiNieNa ciMtiyaM - aho essa visAmiNo vayaNassa kerisaM mAhappaM / ahaM jIviya suha AbhAgI jAto, jai puna niggaMdhANavayaNaM suNemi to ihalAe paraloe ya suhio bhavAmiti ciMtiUNa pavvaitI / uktaM saukSmaM lokikaM parinirvApanaM / tathA cAha[ bhA. 1273 ] suhumAya kAraNA khalu loe emAdi uttare iNamo / micchadiThIhiM kyA kiM tuha bhe tattha uvasaggA / / vR- sUkSmA khalu kAraNA cAtanA loke evamAdikA evaM prabhRtikA AdizabdAtprabhUtAnyevavidhadRSTAntasUcakAH uttare lokottara iyaM vakSyamANasvarUpAkAraNA, tAmevAha mithyAdRSTibhiH kintu kRtA bhe bhavatastatra gatasyopasargAH / kimuktaM bhavati na tava vatsa virUpAcaraNe kimapi cittaM kevalaM yadi mithyAdRSTibhirbalAtkAreNa kitapikAritaH syAt / tatra kiM pratisevitaM kiMvA na pratisevitamiti, evamukte sa yat karoti tadAha [ bhA. 1274 ] avisiMdharai sineho porANI Ayao niSpivAsAe / iigArava mAruhito kahei savvaMjahAvittaM / / vR- apIti saMbhAvane / saMbhAvayAmItyet siMti eteSAM paurANAM purANAyAmavasthAyAM bhavaH paurANaH sneha AyAtI adyApi niH pipAsayA madIyavaiyAvRttyAdi pipAsA vyatirekeNAdi dharati vidyate / evaM gauravatvamAropitaH san kimeteSAM kurmo jIvitamapi madIyameteSAmeveti manvAno yathAvRttaM samastamapi kathayati / etadeva spaSTataramAcaSTe / [bhA. 1275 ] evaM bhaNito saMto uttaio so ruhei sacvaM tu / jaMgeNa samanubhUyaM jaM vAse taM kayaM tehiM / / vR evaM pUrvapradarzitana prakAreNa bhaNitaH san uttUiotti dezIpadametat garve vartate tato'yamarthaH / ahameva guruNAMmAnyAM nAnya iti gauravamAropitaH sarvameva turvadhAraNe yadanena svayaM samanubhUtaM yadvA se tasya mithyAdRSTibhiH kRtaM tatsamastameva kathayati / tatra yadi so'gItArtho bhaNati tata idaM brUte [bhA. 1276 ] pahANAdIni kayAiM dehavae majjha bei tu agIto / puvvaM ca uvasaggA kilabhAvo aho Asi / / vR - mayA khAnAdIni strAnAGgarAgAdIni kRtAni, tathA pUrvamupasargAt upasargeSvanArabdheSvahaM saMkliSTa pariNAmo'bhavamupasargaprAraMbhasamakAlameva punarvizuddhapariNAmI jAtastata eva tena kAraNena mahyaM dadata yUyaM Page #375 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 374 vyavahAra - chedasUtram - 1-2/59 vratAni mamAropayateti bhAvaH iti agIto agItArtho brUte, evaM tanokte yadA'cAryeNa vaktavyaM tadAhavesakaraNaM pamANaM na hoi nayamajjaNaM nalaMkArI / sAijjieNa sevI ananumaeNaM asebIu / / [ bhA. 1277 ] vR- vatsa na veSakaraNaM na sAdhu vepakaraNaM pramANaM na ca majjanaM nAlaGkAraH pramANaM yathAkramamapratisevane pratisevane vA kintu sAejieNaMti yadistrAnAdi viSaye anumananaM kRtaM tena sevI pratisevanAkArI bhavati, ananumatena tu asevI apratisevI / anyantra [ bhA. 1278 ] viddhabhAvI uppanna tena te caritAyA / dharitI nimajjamANI jaleNa nAvA kuviMDeNa || bR-yo'sau vizuddhabhAvastatropasargaprArambhasamace samutpannastena tava caritrAtmAdhAritaH / yathA kuvindena kolikena jale nimajjatI nauriti / [bhA. 1279 ] jahavA mahAtalAgaM bharitaM bhijjaMtamuvari pAlIyaM / tajjAeNa niruddhaM takkhaNa paDieNa tAlena / / vR- yatheti dRSTAntopanyAse vA itidRSTAntAntarasamuccayena mahA taDAgaM bharitamiti varSe (rSA) pAnIyena paripUrNa bharitamiti bharaNAdeva coparyekasmin pradeze bhidyamAnapAlIkaM bhittumArabdhapAlIkaM taJjAtanaMti prAkRtatvAttRtIyAMpaJcamyarthe tato'yamarthaH ttasyAM pAlyAM jAtastaJjAtastasmAt tAlAttAlavRkSAtyasmin kSaNe udakagalanena pAlI bhettumAkhdhA tatkSaNe tasminneva pradeze patitenatAlena tAlaphaleneti gabhyate udakaM galat tena niruddhameSa dRSTAnto'yamarthopanayaH / [ bhA. 1280 ] evaM caraNatalAgaM nAyaya uvasaggavIcivegehiM / bhijjaMtu tume dhariyaM dhiyabala veragma tAleNaM / / vR- evaM mahattaDAgadRSTAntagataprakAreNa caraNameva taDAgaM jJAtayaH svajanAstaiH kRtA ye upasargAsta eva vIcivegAH kallola vegAstairjJAtikRtopasargavIci vegairbhidyamAnaM tvayAdhRtivalaMca vairAgyaM ca dhRtibalavairAgyaM ca tadevatAlI'vayavaM samudAyopacArAt tAlaphalaM tena dhRtibalavairAgya tAlena dhAritaM kevalamavadhAvanataH prAyazcitta bhAgjAtaH tIrthakarAjJA bhaGgAttadevAha- [ bhA. 1281 ] paDisehiyagamanaM AvaNo jena tenaso puTho ! saMdhADagatiha voccho uvahiggahaNaM tato vivAdI / / vR- pratiSiddhaM khalu bhagavatA tIrthakareNAvadhAvanAnuprekSigamanaM tasmin pratiSiddhe gamane kRte tathA cena kAraNena strIsaMvAdita ApannaM prAyazcittasthAnaM tena sa spRSTaH karmabandhena tatastadvizodhanAya tasmai dIyate prAyazcittaM / atha yo'sau dvitIyaH saMghATakaH preSitastena kiyacciraMsa pratIkSaNIyaH tata Aha-saMghADagetyAdi saGghATakasya tryahaM trIn divasAn yAvat pratIkSyata / iha tryahagrahaNamadhyamato bhavitumarhati tata upadhigrahaNaM kartavyaM tadIya upadhiryAcitvA parigrahaNIyaH tato vivAdotti / yatra so vadhAvitastataH pratinivRttasya sahAyairyadi vivAdo vakSyamANasvarUpaH kriyate / tadA sa pramANayitavyaH iti / sampratyetadevottarArdhaM vyAcikhyAsurAha [ bhA. 1282 ] egAha tihe paMcAhae ya te biti NaM sahAyANAM / vaccAsu anicchaMte bhAMti uvahiMpi todehi / / Page #376 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 2, mUlaM: 59, [bhA. 1282] 375 vR-jaghanyataekAhe ekasminmadhye divasemadhyamatakhyAha, utkarSataH paJcAhepratIkSiteyadAsa nivartatuM necchati tataH sahAyANamiti taM bruvate kiyacciramasmAbhiravasthAtavyamehi vrajAmaH / evamukte yadi so'bhidhate nAhaM vrajAmi / tatastasmin pratyAgamanamanicchatibhaNaMti yadi nAgacchasi tarhi upadhi mapi tAvaddehi mA upadherapyupadhAto bhUditi / / [bhA.1283] na videmittiya bhaNie gaesu jaisosasaMkito suvati / uvahammai nisaMkenahammae appaDivajjata / / vR-yadiupadheryAcane kRtesabratenApinaivadadAmyupadhimahamititata evaMbhaNitesa saGghATako gacchati saGghADagatihetivyAkhyAtamadhunAvucchouvahigrahaNeititadvyAkhyAnayatigaesuityAdigateputeSusahAyeSu yadi sazaGkitaH zaGkanaMzaGkitaMsahazaGkitaMsazaGkitaM yasya yena vAsa tathA kA punaH zaGkA ? ucyate-kiMmata vrajAmi kiM vA neti eva rUpazaGkopetaH svapiti, rAtrau tadA sa upadhirupahanyate / atha niHzaGkitaH san (na) svapiti yathA niyamAnmayotpravrajitavyamiti tadA nopahanyate / atha niHzaGkita uSitvA yadi vA yasmin dine sahAyA gatAstadivasamevAnuSitvA yadi nivRtya jikAdiSvapratibadhyamAna Agacchati / nacAntA rAtrI divase vAsvapititadAtasminnapyaprativadhyamAna nopahanyate / athasvapitita[pahanyate / [bhA.1284] saMvega samAvanno anuvayaM ghettu eti taMceva / aha hojAhi uvahatosoviya jaihojna giiyttho|| [bhA.1285] toannaMuppAetaMvovayaM vigaMciuMhoi / apaDibajjhatettusucireNa vihUna uvahamme / / vR-saMvego mokSAbhilASastaMsamApanastameva gurupradattamupadhimanupahataMgRhItvA |etismaagcchti / atha bhavet kathamapyupahataH so'pi ca sAdhuryadi syAt gItArthaH tatastamupahatamupachi vigaMciuMti paristhApyAnyamupadhimutpAdya eti samAyAti / atha svAdagItArthastarhi tenopadhiranyAnotpAdanIyo agItArthatvenAnyotpAdane yogyatAyA abhAvAt / kintu tenaivopadhinA gantavyaM / samAgatasya cAnyamupadhimAcAryAH samarpayanti / prAktanaM ca sAdhubhiH paristhApayanti / samprati appaDibajhaM teu ityAdiaprativadhvamAne karmakartaryayaM prayogaH kvacidapipratibandhamakurvatipunaH sucireNApipradIrdheNApi kAlena hunizcitaM nopahanyate upadhiH kacanApipratibandhAkaraNataH sttodytvaat| samprati vivAdaiti vyAkhyAnayati[bhA.1286] gaMtUNa tehiM kahiyaM, sayAvi AgaMtu taarisNkhie| totaMhoipamANaM visarisakahaNe vivAdou / / vR-yausahAyau tasyapreSitau, tAbhyAMgatvA gurusamIpaMtasya pratisevanamapratisevanaM vAkathitaM, sacApi kRtAvadhAvanaH sAdhurAgatya tAdRzaMkathayatitatastadbhavatipramANamubhayepAmapyavisaMvAdAt / atha visadRzaM kathayati tato vivAdaH sahAyA bruvate epa pratisevIti / sa prAha napratisevIti, tatra satya pratijJAH khalu vyavahArAH iti, sa eva pramANIkriyate, na sahAyAH, / tadevaM pratisevanAmadhikRtya vivAdo darzitaH / sampratimajjanAdikamAdhikRtyAha[bhA.1287] ahavAti agIyA majanamAdiehiM esa gihIbhUtI / / taMtuna hoipamANaMsoceva tahiM pamANaMtu / / Page #377 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 376 vyavahAra - chedasUtram - 1- 2/59 vR- athaveti prakArAntaropapradarzana agItArthA bruvate / majjanAdibhirmaJjanAGgarAgadhUpAdhivAsAdibhirapa gRhibhUto jAtaH sapunarevasamAha nAhaM snAnAdikaM kRtavAn yadi vA balAdahaM svajanaiH snAnAdikaM kArito na punasteSu snAnAdiSvanurAgavAn jAta iti / tatraivaM bhUtaM vivAde yatte sahAyA bruvate tanna bhavati pramANaM, kintu sa eva tatra pramANamiti etadeva pravikaTaviSugraha [ bhA. 1288 ] paDisevI apaDisevI evaM zrerANa hoi u vivAdo / tattha vi hoi pamANaM sa eva paDisevaNA na khalu / / vR- sthavirA AcakSate eSa pratisevI sa prAha-nAhaM pratisevI evaM sthaviraiH sahagAthAyAM paTI tRtIyArthe vivAdo bhavati / atrApi pratisevanA viSaye'pi bhavati sa eva pramANaM na punaH khalu sahAyairucyamAnA pratisevanA tepAM punaragItArthAnAM purataH sUraya etadabhidadhati [ bhA. 1289 ] maJjana gaMdha pariyAraNAdi jaha necchato adosAya / anulomA uvasaggA emaMca imapi pAsAmI / / / vR- yathA anicchato'nabhilaSito'nulomA anukUlA upasargAH / ke te ityAha-majjanaM snAnaM gandhaH paTavAsAdirUpaH paricAraNAstriyA balAtkAreNopabhoga AdizabdAdevaM vidhAnyopasargaH parigrahaH ete yathA adoSAstadviSayAnumananAbhAvAt / evamidamapyadhikRtA'vadhAvitasAdhuviSayaM maJjanAdi pazyAmastadanurAgA bhAvato nirdoSamiti bhAvaH etadeva bhAvayati [bhA. 1290 ] jaha cevaya paDilomA apadurasaM tassa hAMti dosA ya / emeva ya anulomA hoti asAyajjaNe aphalA / / bR- yatheti dRSTAntIpanyAse, ca zabdo dRSTAntadASTantikayoH sAmyAvadhAraNArthaH / yathAcaivaM pratilAbhAH pratikulA upasargAH pradveSataH pradveSamagacchato bhavatyadIpAya evameva anenaiva pratikulopasargagatena prakAreNa anulImA api svajanaiH kriyamANA majjanAdaya upasargA asAijamANe ananumananaM bhavantyaphalAH anyacca[bhA. 1291] sAhINabhAgaccaI avimahatI nijarAu ekssa ! sumo vikammabaMdha na hoi univattabhAvassa / / - apIti guNAntara samuccaye / svajanakriyamANamaJjanAGgarAgAdyanAsvAdanAdepa svAdhIna bhogatyAgI svAdhInabhAMgaparityAgAccaitasya mahatI nirjarA purANakarmanirjaragaM pravRddhapravRddhatara zubhAzayasaMbhavAt na cApyabhinavakarmasaMgalanaMyata Aha-natunivRta bhAvasyAvadhAvanAtpratinivRtta pariNAmasya sataH sUkSmo'pi karmabandho bhavati, karmopacayahetorduSTAdhyavasAyasyAbhAvAt / mU. (61) egapakkhiyassa bhikkhuyassa kampati Ayariya uvajjhAyANa ittariyaM disaM vA anudisa vA uddittie vA dhAritaevA jahA vA tassa gaNassa pattivaM siyA / / vR- ekaH samAnaH pakSa ekapakSaH / so'syAstIti ekapakSikaH pravrajyayA zrutena ca svavargasya bhikSIH kalpate / itvarAM kiyatkAlabhAvinImityagrahaNamupalakSaNaM yAvatkacikAMca dizamAcAryatvamupAdhyAyatvaM vA anudizaM vA AcAryopAdhyAyapadadvitIyasthAnavartitvaM vA zabdo vikalpArthaH / uddeSTuM vA tasya vA svayaM dhArayituM yathA vA tasya gaNasya prItikaM svAt / yathAvA dizamanudizaM vA uddizeta / kimuktaM bhavati ? bhinnapakSikamapyapavAdapadena svagaNaprItyAcAryAdipadAdhyAropitaM kuryAditi saMkSepArthaH / vyAsArthaM tu bhASyakRdvivakSuH prathamataH pUrvasUtreNa saha sambandhamAhaH Page #378 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka H 2. mUlaM :61. [bhA. 1292] [bhA.1292] nikhittaMmiDaliMge mUlaMsA tinane yahANAdI ! dinesu ya hoi disA duvihA vivaesusaMbaMdhI / / vR-yadiliMgarajIharaNaMnikkhittaMparityaktaMbhavatitatastasminnikSipte liGge yadivAliGgA parityAge'pi snAnAdeH sAijaNe anumanane mUlaM nAma prAyazcittaM bhavati, tasmiMzca mUlaprAyazcitta dAnena samastaparyAyAcchedataH pradattepuvratepudvividhApyAcAryatvamupAdhyAyatvarUpAdikaM dIyate / tato'vadhAvanasUtrAnantaraM Tik sUtropanyAsaH eSa pUrvasUtresahAsya sUtrasya sambandhaH / sAmpratamekapakSikatvaM vyAkhyAnayati[bhA.1293] duvihoya egapakkhI pavvajasue va hoinAyavyo / suttammi egavAyaNapavvajAe kulivyAdI / / vR-dvividhodviprakAraekapAkSikobhavatijJAtavyaH |tdythaa-prvrjyaayaaN zruteca tatrasUtrasUtraviSaye ekapAkSikavAcanaH / ekA samAnA parasparaM vAcanayibhyaH (vastha) sa tathA ekagurukulAdhIna ityarthaH / pravrajyayAtvekapAkSika ekakulavartI AdizabdAdekagacchavarti ziSyasahAdhyAvAdiparigrahaH / etadava spaSTataramAha[bhA.1294] sakulivvaopavvajApakkhitto egavAyaNa suyaMmi | abbhuJjaya parikammo moharogeva ittarito / / vR-pravrajyA pAkSiko nAma sakulivvatottisvakulasaMbhavI upalakSaNametat tena svaziSya ityAdyapi draSTavyaM zrutezrutapAkSikaH punarekavAcanaihasUtreitvarAdiggrahaNAt kathikyapidiksUcitAtAmubhayImapi vyAkhyAnayati | abbhujjetyaadi| AcAryo abhyudyatavihAraparikarmakartukAma upalakSaNametat abhyudyata maraNaM vA pratipakSukAmena yAvatkathikAcAryopAdhyAyAviti zeSaH mohe cikitsAM roga rogacikitsAMvA kartukAma itvaraM, akSarayojanAtviyaMabhyudyatakarmaNiabhyudyatamaraNevA yAvatkathikAcAryopAdhyAyAviti zeSaH / mohe rogecatvArobahuvacanaMprAkRtatvAt / AcAryasya vAvatkathikAcAryasthApane dvividhaH sApekSA nirapekSazca tatrayaH tathA cAtrarAjadRSTAntastamevAha[bhA.1295] diTuMto jahagayA sAvekkhokhalutaheva nikhekkho / sAvikkho juva naridaMThaveiiyagacchuvajjhAvaM / / vR-dRSTAnto yathA rAjA / tathA hi-rAjA dvividhaH sApekSo nirapekSazca / tatra yaH sApekSaH sa jIvanneva yuvarAjaM sthApayati, / yuvarAjazca saMsthApanIyo yasminnanuraktA paripattataH kAlagate'pi rAjJi na vairAjyamupajAyate / kintu tadavasthameva rAjyamanuvartate yastu nirapekSaH san sthApayati yuvarAjaM tasmiMzca sthApiterAjJikAlagatedAyAdAnAM paraspara kalaha,bhAvato rAjyaM vinAzamAvizati, evamAcAryApidvividhaH sApekSAnirapekSazca,tatrayogacchasApekSaH sajIvannevagaNadharasthApayatitasmiMzcasthApita kAlagate'pyAcArye gacchI nasIdati / tathA cAha-ityevaM sApekSarAja iva yuvanarendraM sApekSa AcAryo jIvanneveti vAkyazeSo gacchopAdhyAyaM gacchanAyakaM sthApayati / yaH punargacchanirapekSaH san nAcArya jIvan sthApayati tasminkAlagataparasparakalahabhAvatogaccho vinAzamupajAyate, tasmAjIvatyevagaNadhara AcArya upAdhyAyo vAsthApanIyaH / sAmpratamitvarAcAryopAdhyAya sthApanAviSayamAha-- [bhA. 1296] gaNaharapAyoggA satipamAya aTAvi eva kAlagate / thegaNapagAsaMtI jAvannI naThAvito tattha / / Page #379 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 378 vyavahAra - chaMdasUtram-1-2/61 - gaNadharasyagaNadharapadasya prAyogyo gaNadharaprAyogyaH tasyAsatyabhAve athavA pramAdato asthApita evAcAryekAlagateitvara AcArya upAdhyAyovAsthApyate / sacayaiHsthApyatatesthavirANAM gacchabRhattagaNAM prakAzayanti / yAvattatra mUlAcAryapade vA mUlopAdhyAyapade vA'nyona ca sthApito bhavati / tAvadeva yuSmAkamAcAryopAdhyAyo vA pravartaka iti iha eka pAkSiko dvividha uktaH pravrajyayA zrutena ca atraca bhaMgacatuSTayaM tadyathA pravrajyavA ekapAkSikaH zrutena ca, 1 pravrajyayAna zrutena 2 pravrajyayA zrutena na 3 nApipravrajyayAnApizrutena 4 etadevabhaMgacatuSTanaMkulAdiSvapi yojanIyaM / tathA cAha- . [bhA.1297] pavvajAe kulassaya gaNassa saMthassa ceva patteyaM / samavaMsueNabhaMgA, kujA kabhasA disAbaMdhe / / vR-digbandhe AcAryapade upAdhyAyapadevAsthApyamAna ityarthaH / pravrajyAyAH kulasvagaNasya saGghasya ca pratyekaM zrutaMna sArdhaM bhaGgAn kuryAt / bhaGgacatuSyaM pratyekaM yojayediti bhAvaH / tatra pravrajyAyA bhaGgacatuSTayamupadarzitamidAnI kulasyopadIta-kulanekapAkSikaH zrutena ca 1, kulenaikapAkSikona zrutena 2,kulena nekapAkSikaH kintu zrutena 3, nakulena nApi zrutena 4 evaM gaNena saGghana ca pratyekaMbhaMgacatuSTayaM bhAvanIyaMtatra pravrajyAM kulaMgaNaMcAdhikRtya yaH prathamabhagavartIsa itvaro yAvat kathiko vAsthApanIyaH / tadabhAve tRtIyabhaMgavartI yadipunardvitIyabhaGgavartinaM catuparbhaGgavartinaM vA sthApayati tadA tasya sthApayituH prAyazcittaM catvAro gurumAsAH na kevalamatatprAyazcittaM kiM tvAjJAdayo'padoSAstathA cAha[bhA.1298] ANAiNo yadausA, virAdhanAhoiimehiM ThANehi / saMkiya abhinavagaNa tassavadIhana kAlena / / - vR- AjJAdaya AjJAnavasthA mithyAtvavirAdhanAjhapAzca zabdo'nuktaprAyazcittasamuccaye / tacca prAyazcittaM prAgevopadarzitaM tathA virAdhanA gacchasya bheTo bhavati / AbhyAM vakSyamANAbhyAM sthAnAbhyAM te eva darzayati / zaGkite abhinavagrahaNaM ca sAdhUnAM yadi glAnAvasthA vA tasya sthApayiturdIdhaina kAlena rogacikitsAM mohacikitsAM vA kRtvA smaagtsvshngkte| etadeva vibhAvavipuH prathama itvarasya yAvatkathikasya casthApane viSayamAha[bhA.1299] parikammaM kuNamANo maraNassabbhujayassa vavihAro / mAhe rogacikissA uhAvateya Ayarie / / vR- abhyudyatasya maraNasya pAdapopagamanalakSaNasya parikarmadvAdazasAMvatsarikasaMlekhanArupaM kurvANA yadivAbhyudyatavihArasyajinakalpAdipratipattilakSaNasyaparikarmatapobhAvanAdilakSaNaMkurvatiyAvatkathika AcAryaHsthApanIyaH, mohamohacikitsAyAMrogacikitsAyAMyadivA avadhAvavatyAcArye itvara AcAryaH sthApayitavyaH / atra zrutAnekapAkSiketvarAcAryasthApane doSamAha[bhA.1300] duvihatigicchaMkAUNa Agao saMkiyaMmi / kaMpucchepucchaMnuvakaMpiyare gaNabheo pucchaNA houM / / vR- atrAnekapAkSiketvarAcAryasthApane dvividhacikitsAM mohacikitsAM rogacikitsAM cetyarthaH / dIrdhakAlaM gatvA samAgataH san zaGkite sUtre arthe cakaM pRcchet / naiva kaMcanetibhAvaH sthApitAcAryasyabhinnavAcanAkatvAditare vA gacchavAsi AcAryo mohacikitsAM rogacikitsAM vA kurvatikaM pRcchaMti, naivakaMcana purvoktAdeva hetostataste vAcanApradAyakamalabhamAnAgacchAntaramupasaMpadyeran / gacchAnta Page #380 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 2. mUlaM : 61 [bhA. 1300 ] 379 ropasampattau na praznahetorgaNabhedaH syAt / samprati zrutAneka pAkSikayAvatkathikAcAryasthApane doSamAhana tarai so saMdheyaM appAhAro vi pucchiyaM dei / annattha va pucchaMte sacittAdIu giNhaMti || [bhA. 1301 ] vR sa zrutAneka pAkSikasthApito yAvatkathiko AcAryo bhinnavAcakatvAt na zaktoti saMdhAtuM vismRtamAlApakaM dAtumathavA zrutAnekapAkSiko'lpazrutopyucyate / tato'lpA dhAraH alpasya sUtrArthasya cAzraya iti pRSTaH sannanyaM praSTumAlApakaM dadAti / anyatra ca gaNAntare gatvA pRcchati te gacchAntaravartina AcAryAstenAtpAditaM sacittAdikaM gRhNanti agItArthAnAM na kiJcidAbhAvyamiti jinavacanAttasya ca teSAM samIpe pRcchanAt / upasaMhAramAha [ bhA. 1302 ] suyatI anaMgapakkhaM ee dosA bhave ThavaMtassa / pavvajjaNegapakkhita, svayaMte ime bhave dosA / / vR- zrutonekapakSiNamitvaraM yAvatkathikaM vAcArya sthApayata ete anantaroktadoSA bhavanti / pravrajyAnekapakSiNaM punaritvaraM yAvatkathikaM vA sthApayata ime vakSyamANA bhavaMti doSAH / tAneva pratipAdayiSurAha [bhA. 1303] donhavi bAhira bhAvo sacittAdIsubhaMDaNA niyamA / hoisa gaNassa bhedI sucireNa nae amhatti / / vR- pravrajyAnekapAkSiketvar2yAvatkathikAcAryasthApane dvayorapi gacchasya vAcAryasyetyarthaH / bahirbhAvo bahirbhAvAdhyavasAyo bhavat tathAhi yo'sau sthApita AcAryaH sa gacchavartinaH sAdhuna samastAnapi parakIyAnmanyate / sAdhavo'pi ca gacchavartinastaM paramabhimanyate / evaM parasparaM bahibhAvAdhyavasAye sati sthApitasyAcAryasya gacchavartinAM ca sAdhunAmanibhAvyAni sacittAdIni gRhNatAM niyamAt bhaNDanaM kalaho bhavati / tathA ca sati pravacanoDDAhaH prAkalpavyAvarNitaprAyazcitaprAyazcittApattizca anyacca gacchavartinaste sAdhavo manyante sucireNApi prabhUtenApi kAlena gacchatA nAsmAkamepa parakIyatvAt / upalakSaNametat / so'pyabhimanyate sucireNApyeta parakIyA ityevaM parasparamadhyavasAyabhAvato gaNasya gacchasya bhedobhavanti / tasmAditvaro yAvankathiko vA prathamabhaGgavartI sthApayitavyaH, atraivApavAdamAha[bhA. 1304] annayaranigicchAe paDhamAsati taiya bhaMgamittariyaM / taIya ssevasa bitito tarasANati cautthI / / vR- anyataracikitsAyAM mohe cikitsAyAM vaacaarymitvrbhuplkssnnmett| abhyudyatamaraNapratipattau abhyudyatavihAraparikarmapratipattau vA yAvatkathikamAcAryamutsargataH prathamabhaGgavartinaM sthApayet, prathamabhaGgavartino'sati abhAve tRtIyaM tRtIyabhaGgavartinamitvaramupalakSaNametat / yAvatkathikaM vA sthApayet, tata sUtre'rthe ca sazIghraM niSpAdayitavyaH / tRtIyasyApi tRtIyabhaGgatvartina eva zabdArthaH / asatyabhAve punardvitIyo dvitIyabhaGgacartI sthApyastasyApyasati abhAve caturthabhaMgavarttI / tatra yo'sau caturbhaGgavartI sthApayitavyI bhavati sa etAdRzaguNaH [bhA. 1305 ] pavatIe bhiusahAvaM pagatIe saMmataM vinItaM vA / nAUNa gaNassa guruM TaviMti anegapakkhipi / / vR anekapattiNamapi pravrajyApakSarahitaM zrutasamAnapakSarahitamapi prathamadvitIya bhaGgavartyasaMbhave prakRtyA Page #381 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 380 vyavahAra -chedasUtram-1-2/61 svabhAvena natu kapaTabhAvatI mRdusvabhAvamaroSaNa svabhAvaM tathA prakRtyA svabhAvena sammatamabhimataM samastasyApi gacchasyeti gamyate svajanasambandhabhAvato vA nijakamAtmIyaM jJAtvA gaNasya guruH sthApayitavyaH / tasya caturbhaGgavartinaH sacittAdiSuva Abhavana vyavahArastamabhidhitsurAha[bhA.1306] sAhAraNaM tupaDhame biiekhettaMmitaiya suhdukkhe| anahijaMtesIse seseekArasa vibhAgA / / vR- prathame varSe sAdhAraNaM vimuktaM bhavatiyI yAvallabhyate tasya tadvitIya varSe yat kSetre tadIye labhyate tadgacchavartinAM sAdhUnAM, zeSaM gaNadharasya, tRtIye varSe samaduHkhoyabhogAlabhante / tatteSAmeva gavartinAmAbAvayati zeSaM gaNadharasya, caturthAdipu varSeSu sarvagaNadharasya, eSa AbhavavyavahAro. 'nadhIyAneziSye / kimuktaM bhavati / ye sthApitAcAryasya samIpe na paThanti tAn pratidraSTavyaH, / ye punarAcAryasya samIpe paTanti teSAmekAdazavibhAgAstathA cAha-zepe'dhIyAne ekAdazavibhAgAH prakArA AbhayavyavahArasyatAnava pratipipAdaviSurAha-- [bhA.1307] puvyuTTi paDitthepaccuTThi pavAdayaMtassa | saMvaccharaMmi paDhame pahicchajaM evasacittaM / / ha-pratIcchakegacchAntarAdadhyayanArthamadhikRtacchopasampadaMprapanneyatAcAryapadasthApanAtaH pUrvamudriSTaM sacitaM upalakSaNametat acittaM vastrapAtrakaMbalAdiprathame varSe bhavati sampadyate tatsarvatasya pratIcchakasya epaprathamo vikalpaH / vatpunarAcAryapadasthApanAtaH pazcAduSTiMprathamevarSesampadyate |scittaadikNttsrv pravAcayato'dhikRtasthApanAcAryasyAdhyApayituH eSa dvitIyo vikalpaH / [bhA.1308] puvaM pacchaddiDhepaDicchae jaMtuhAisacittaM / saMvacchiraMmi bitietaMsavvaMpavAyayaM tassa / / vR- AcAryapadasthApanAtaH pUrvaM uhiSTaM yatsacittamupalakSaNametat acittaM vA dvitIye saMvatsare bhavati sampadyate kvetyAha-pratIcchake gacchAntarAdAgatya sUtrasyArthasya vA pratIcchanaM pratIcchA tayA carati .. pratIcchikastasmiMstatsarva pravAdayato'dhyApayituradhikRtasthApitAcAryasya veditavyam / eSa tRtIyo'pi vikalpaH / / {bhA.1309 puvvaM pacchuddihaMsIsaMmiujaMtu hoisaccittaM / saMvaccharaMmi paDhamesavvaM gururasa Abhavati / / vR-AcAryapadasthApanAtaH pUrva pazcAdvA uddiSTaM yatsacittamupalakSaNatvAdasyAcittaM vastrAdikaM ziSye prathame varSebhavatisampadyate tatsarvaM bhavati / etha caturtho vibhAgaH / / [bhA.1310] pubuddilu tassaya pacchuTTi pavAiyaM tassa / saMvaccharaMmi biiesIsaMmi ujaMtusaccittaM / / vR- yatsaccitamacittavAcAryapadasthApanAtaH pUrvamuddiSTaMsacittamacittaMvAziSyaM dvitIyesaMvaccharebhavati sampadyate tatsarvaM tasya ziSyasyA bhavati epa paJcamA vibhAgaH / yatpunarAcAryapadasthApanAtaH pazcAduSTiM sacittamacittaM vA ziSye dvitIye saMvatsare bhavati sampadyate tatsarvaM pravAcayato'dhikRtagurorAbhavati eSa SaSTho vibhaagH| [bhA.1311] puvvaM pacchudiTuMsIsaMmi ujaMtu hoisaccittaM / Page #382 -------------------------------------------------------------------------- ________________ udezaka : 2, mUlaM : 61. [bhA. 1311] 381 saMvacchami taIe, taM savvaM pavvAiyaMtassa / / vR- yaH pUrvapazcAdvAcArya padasthApanAtaH uddiSTaMsacita macittaM vA ziSye tRtIye saMvatsare bhavati sampadyate tatsarvaM pravAcayato 'dhikRtagurorAbhavati, epa saptamI vibhAgaH || [bhA. 1312] pUvvuddinaM tarasa pacchuddiddhaM pavAyayaMtassa / saMvaccharaMmi paDhame taM sissiNI eusaccittaM / / vR- AcAryapadasthApanAtaH pUrvamudRiSTaM sacittamavittaM vA prathame saMvatsare ziSyiNyAH ziSyAcA bhavati saMpadyate, tatsarvaM tasyAH ziSyAyA Abhavati, epo akaSTamo vibhAgaH / yatpunarAcAryapadasthApanAtaH pazcAduddiSTaM sacittAdikaM prathame saMvatsare ziSyAyAH sampadyate / tatsarvaM pravAcayato'dhikRtasya gurorAbhAvyam epa navamo vibhAgaH / / [bhA. 1313] puvvaM pacchuddinaM sissIe ujaM tusacittaM / saMvaccharaMmi bitie etaM savvaM pavAyayaMtassa / / bR- pUrvaM pazcAdvA yaduddiSTaM sacittamacittaM vA dvitIye saMvatsara ziSyAyAH sampadyate tatsarvaM pravAcayato'dhikRtasya guroH eSa dazamI vibhAgaH / / [ bhA. 1314] puvvaM pacchuddinaM paDicchyAe usaMti saccittaM / saMvaccharaMmi eThame taM savvaM pavAyacaMtassa vR- pUrvaM pazcAdvA yaduddiSTaM sacittamupalakSaNametadacittaM vA prathame varSe pratIcchikyAH ziSyAH sampadyate / tatsarvaM pravAcayato'dhikRtasya guroreSa eva nyAyo dvitIyAdiSvapi saMvatsareSUktAH ekAdazApi vibhAgAH sAmpratamupasaMhAramAha [bhA. 1315] jamhA ete dosA duvihe aparikkhae uThaviyaMmi / tamhAu Thaveyacyo kameNimeNaM tu Ayario / / vR- dvividhepyapAkSike zrutapakSarahite pravrajyApakSarahite cetyarthaH / sthApite cAcArye casmAdete anantaroditA doSAstasmAdanenAntaroditena paDhamA sati taiyabhaMgamityAdi lakSaNena krameNa sthApayitavya AcArya iti / atha prathamabhaGgavartI kena vidhinA sthApayitavyaH / ucyate [bhA. 1316 ] eyarasa~ga dugAhI niSphaNA tesiM baMdhai disAtI / saMpucchaNa u loyaNa dAne milieNa diTTaMto / / - etasya prathamabhaGgavartinaH sthApitAcAryasya ekadvikAdayaH ekadvitricaturAdayaH ziSyAH niSpannAH bhavanti / tatasteSAM diza AcAryatvamupAdhyAyatvaM cetyarthaH badhnAti tathA yo'sAvAcAryaiH sandiSTo yathaiva sUtrato arthatazca nirmApyAcAryapade sthApanIya stasya sthApitagaNadhareNAcAryapade sthApitasya ziSyANAM vipratAraNArthaM sampracchanaM parairudantavahanamavalokanaM sAkSAtsamIpaM gatvA saMyamayAtrA nirvahan pracchanaM dAnaM vastrapAtrAdeH eteSAM samArAhIdvandvaH / tasminnapi kRte vipariNAmAbhAve militena gopAladvayamilanena dRSTAnto vaktavyo dvayorgopAlayormilitayoH prabhUtA dhanavRddhirabhUttathA yuSmAkamasmAkaMca militAnAM vihastAM bhUyAn jJAnAdilAbho bhavatIti militairvihartavyamiti / / sAmpratamenAmeva gAthAM vivarIpuridamAhagIyamagIyA bahavAM gIyattha salakkhaNA uje tattha / tesiM disAu dAu~ viyarati sese jaharihaM tu / / [ bhA. 1317] Page #383 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra - chedasUtram-1-2/61 va- gacche bahavaH sAdhavo gIvamagIyA iti gItArthA agItArthAzca / tatra ye gItArthAstatrApisalakSaNAcAryalakSaNopetA teSAM diza AcAryapadAni datvA zeSAn sAdhUna yathArha yathAyogyatayA kecidanuratnAdhikatvena kecitsAmAnyataH ziSyatvena vitarati prayacchati / etaccatadAdraSTavyaM vadA pratyekaM bahavaH ziSyAH prpynte|anythaatvekevaacaaryHsthaapniiyHshessaaHsmstaaapishissytvensmbdhvnte| tatrApisalakSaNAnAM dizo jJAyante / etadeva suvyaktamabhidhitsurAha[bhA.1318] mUlAyarirAyanito anusarisI tassa houvjjhaato| gayamagIyA sesAmajjhillayA hoti sIsAhA / / vR-mUlAcAryo nAma rAtliko ratnAdhikaH / tasya mUlAcAryasyA'nusadRzo'nurupAMpAdhyAyaH zeSAstu ye gItAgItArthAste tasya sabbhilagA anuratnAdhikA agItA agItArthA hakAro alAkSaNikaH ziSyA bhavanti / / [bhA.1319] rAbaniyAgIyatthA aladdhiyAdhArayaMtipucadisaM / _ apahuvvaM tesalakhaNa kevalamege disAbaMdho / / vR-ye punarAtnikAvrataparyAyeNAdhikAH gItArthAH zrutasampadupetA vratazrutaniSpannAzca kevalaM saGgrahe upagrahe vA'lAbdhikAH te pUrvadizaMpUrvAcAryapradattaM dizamanuratnAdhikatvalakSaNaM dhArayanti / natvAcAryapadamupAdhyAyapadaM vA teSAmAropyate labdhihInatvAt / eSa vidhiH yAvantaH sthApitA AcAryAsteSAM pratyekamanugantavyaH / etacca tadA kriyate yadA bhUyAMsaH sthApyante / apahuvvaMte ityAdi aprabhavati pratyekamAcAryANAM sAdhuparivAre bhUyasya'prApyamANe kevalamekasmin lakSaNe viziSTAcAryalakSaNopete digbandha AcAryapadAdhyAropaH kriyate / etadevAha[bhA.1320] sIse ya pahuvvaMtaM savvesiMtesiMhoidAyavyA / apahuvvaM tesuMpuna kevalamege disAbaMdho / / vR-ziSye ziSyavargepratyekaM bhavati paripUrNatayA bhavatitepAmAcAryalakSaNopetAnAM sarveSAmapidizo dAtavyAH / aprabhavastu pratyekaM pUrNatayA sAdhuSvaprApyamANeSu kevalamekasmin salakSaNetare digbandhaH kartavyaH / zeSANAM tu salakSaNAnAM dizo'nujJApyAH sAmprataM teSvAcAryapadasthApiteSu upakaraNadAnavidhimAha[bhA.1321] acittaMcajaharihaM dijjaitesuMca bhusugiiesu| esavihI akhAto aggIesuMimo uvihI / / . vR- teSu AcAryapadasthApiteSu bahuSu gItArtheSu acittaM vastupAtrAdi upakaraNaM yathArha yo yAvanmAtrArhastasya tAvanmAnaMdIyate, eSavidhirAkhyAtogItAryeSusUtrArthaniSpanneSuAcAryalakSaNopeteSuH agIteSvanadhigatasUtrArtheSu AcAryalakSaNopeteSvayaM vakSyamANo vidhirdraSTavyastamevAha[bhA.1322] arihaM va animmAuMnAuMtherAhaNaMti jo tthvito| evaMgIyaMkAuMdijAhi disaM anudisaMvA / / vR-aho nAmalakSaNopetatayAcAryapadayogyaH paramadyApisUtrearthaca na vinirmAtastamarhamanirmAtaMjJAtvA yogaNadhastatkAlaMsthApatastaMsthAvaravRddhAcAryAbhaNantiyathAetaMsAdhuMgItaMgItArthaMkRtvA dadyAtbhavAna dizamanudizaMvA / Page #384 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 2, mUlaM : 61. [bhA. 1323] [bhA. 1323] so nimmAviya Thavito atthati jaitaNa saThito laddhaM aha navi ciThati tahiyaM saMghADI to si dAyavyAM / / vR- yo sAvAcAryeNa sandiSTo yathaitaM sAdhuM nirmApya etasmai dizamanudizaM vA dadyAt / sa nirmApitI nirmApya cAcAryapadesthApitaH / tataH sa yadi nirmApitasthApitastena saha tiSThati viharati tato labdhaM samIcInaM / atha naiva api zabda evakArArtho na tiSThati / tatra tasya samIpe tarhi se tasya saGghATA dAtavyaH vazcapUrvAcAryeNa vaiyAvRttakAro dattaH so'pi tena sArdhaM viharati / tatra ye sthApitagaNadhareNaiko dvI vA sahAyA dattAH yazca pUrvAcAryapradatto vaiyAvRttyakarastAn pAThayati / ye vAbhinava ziSyakA upasthitAH pravrAjitAste'pyAtmanaH ziSyatvenasaMbandhanIyAH / evaM saJjAtapuSTavihAraH sannanyatra vihAriNa gatastasya tathA viharataH ziSyAn sthApitagaNadharo vipariNamayitukAmo yatsamAcarati tadupadarzayati [bhA. 1324 ] pesei gaMtuM va sacaM va pucche saMbaMdhamANo uvahiM va detIM / sajjhaMtiyAsi ca samalliyAvi sacittamevaM na labhe karato / / vR- yatra sa nirmApitasthApita viharati tatrodantavAhakAn sAdhUn tacchiSyANAM preSayati / athavA svayamantarAntarAgatvA tAn pRcchati, yathA saMstarati yUyaM sukhena yadbho bhavatAM nAsti tataH kathayata, yenAhaM dadAmIti; tathA tAn ziSyAnAtmanaH saMbaMdhayan upadhiM cAntarAntarA dadAti / tathA ye svAdhyAyAntikAH svAdhyAyanimittaM samIpasthAyinI anuratanAdhikA gItArthA itvarthaH tAn teSAM nirmApya sthApitAnAmAcAryANAM saktAnAtmanaH samAlApayati saMzleSayati lIDa zleSaNe iti vacanAt evaM tena gItArthAH ziSyAzca vipariNamyamANA nirmApitasthApitasya samIpaM muktvA taM sthApita gaNadharamupasaMpadyate, sacaivaM sacittaM sAdhuvargalakSaNamAtmIkurvan na labhate, vyavahArato na te tasyA bhavantIti bhAvaH athaivamapi te vipariNamyamAnA na vipariNamanti nApi tasya samIpamAyAnti tato'nena dRSTAntena tAn sambandhayanti tameva dRSTAntamAha [bhA. 1325] govAlagaditaM karei jaha doni bhAugA govA / raktI goNIo, ppihappihA asahiyA dovi / / gela egassa u, dinA goNI uttAhi annassa / [bhA. 1326 ] iya nAUNaM tAhi sahiyA jAyA duvaggAvi / / bR- doni govAlA sahoyarabhAugA bhaMDaNaM karettA patteyaM patteyaM veyaNaeNa gAvIto rakkhati / annayA tesiM ego rogI jAto tato tena jAva na rakkhiyA to gAvIto parihINI jAto, annayA bitito paDilago so vitaheva pariNINo tato tehiMegAgayissana sohamiti ciMtiUNa paropparaMpItI kayA, to eko paDilago / tarasa viyAto gAvIto viito rakkhai, evaM iyarassavi / evaM tesiMdavvaparivaDDI jAyA / evaM amhaMpi vIsuMvIsuM viharaMtANaM parihAnI bhavati tamhA miliyA viharAmI jeNa viulA nANAdINaM vaDDo havai / jaM tubbhaM taM tubbhaM caiva nAhaM taM harAmi / evaM samalliyAvettA sIse sajjhatie yadi pariNAmei tahadi so na lahaha / sampratakSarayojanAgopAlakadRSTAntaMkaroti / yathA- dvau gopIbhrAtRkau tau dvAvapyasahitau pRthak pRthak vetanena gA rakSataH anyadA ekasya glAnatve gA anyasya gosvAminA dattA sa vetanAtparibhraSTaH / evamitaro'pi glAnatve vetana parihIno jAtastata iti pRthak pRthak asaMhitasthitasya mahatI dravyahAniriti jJAtvA jAtau dvAvapi sahitAviti upasaMhAramAha 383 " Page #385 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 384 vyavahAra - cheTasUtram-1-2461 [bhA.1327] evaM donivi amhe pihappihA taha viharimA samayaM / vAghAtaNaNonnesIsAto paraM ca na bhayaMti / / vR-evaM dvayorapi vayaM dadyapi prathaka prathaka tiSThAmaH tathApi samakaM sahitatayA vihAmo yena vyAghAte glAnatvAdi lakSaNe'nyonyajJAnAdihAnirnopajAyate ziSyA vA paraM gacchAntaraM na bhajante / evamapi sa kurvANo na kurute ziSyAn / mU. (62) bahave parihAriyA vahave aparihAriyA icchennA egato egamAsaMdumAsaMvA timAsaM vA cADa mAsaM vA paMcamAsaM vA chamAsaM bA batthae te annamannaM saMbhuMjati, annamannaM no saMbhuMjai mAsaMte tao pcch| savvaMvi egaAMsaM jti| vR- athAsva sUtrasya kaH sambandha iti saMbandhapratipAdanArthamAha[bhA.1328 asarisapakkhe gaotieparihAro esa suttasaMbaMdhI / kAUNavitegicchaMsAijayA gate sRttaM / / / vR- asadRzapakSiko nAma dvitIyabhaGgavartI caturthabhaGgavartI vA tasmin sthApita kila caturguru nAmaprAyazcittaparihAraprastAvAdadhi kRta parihArasUtrasyopanikSepaH / epa pUrva sUtreNa sahAdhikRta sUtrasya sambandhaH / / atraiva prakArAntaramAha-kAuNa vetyAdi rogacikitsAM kurvatA manojJamaupadaM manojJaM vA bhojanamanurAgaMNAsvAditaM tatra ca prAyazcittaM parihAratapastato rogacikitsAM kRtvA manojJaM ca bhojanAdikamAsvAdyasamAgatasyaprAyazcittaM parihAratapobhavatItijJApanArthamadhikRtaMparihAraviSayasUtram / eSa dvitIyaH samvandhaH prakAraH / adhunA tRtIyamAha[bhA.1329] ahavA gaNassa apattiyaM tuThAvatI hoiparihAro / esotitaesoti TavejjaubhaMDaNaM sagaNe / / vR-yo gaNadharaHsvAbhipretaMgaNAsaMmataMguNarahitamapisthApayitukAmo'bhimAna vazeneSayogyo na punareSa gaNasammatIyogya ityevaM svagaNebhaMDanaM kRtvA sthApayatitasmingaNasyagacchasya aprItikaMyathA bhvti| evaM svAbhipremamAcArya sthApayati prAyazcittaM bhavati pAhAraH parihAratapaH, / tata etadartha pratipAdanArtha digbandhasUtrAnantaraM parihArasUtrameSa tRtIyaH sambandhaH / sampraticaturthaM paJcamaMcasambandha prakAramAha[bhA.1330] parihAge vA bhaNito natuparihAraMbhivaNiyA merA / . vavahAre vApagate aha vavahAro bhavetesi / / vR-vAzabdaH prakArAntaradyotanArthaH / adhastAtparihArauktona tutasmin parihAra voDhavye vyAvarNitA maryAdAvidhirityarthaH / tataH parihAra vidhiprarUpaNArthameSa ArambhaH kriyate / ayaM ca caturthaH sambandhaH prakAraH / paJcamamAha |vaa zabdo'trApi prakArAntaradyotanArthaH / vyavahArArthaM kila vyavahAradhyayanaM prakRtaM / tatastasmiAzriotovadanavartamAnekRlevyavahAre ahAepaeteSAMparihArikANAmaparihArikANAMca vyavahAra bhaNyate / anena sambandhapaJcakanAyAtasyAsya vyAkhyA-bahavaH prabhUtAH parihArikA bahavo'parihArikAH kAraNavazataH tIrthakaropadezecchayAna svacchandacchayA iccheyurekata ekatrasthAne ekamAsaM vA dvimAsaM vA trimAsaM vA catumAsaM vA paJcamAsaM vA paNmAsaM vA vastuM anyo'nyaM parasparamapi parihArikA iti zeSaH / saMbhuJjate sarvaprakAraiH bhuJjate annamannaM na saMbhuJjatitti parihArikA yAvattapo vahanti tAvatte parasparamaparihArikA samaM nasaMbhuJjanti vaiH SaNmAsAH sevitA teSAMyaH SaNmAsoparivartImAsastaM yAvatte Page #386 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 6:2, mUlaM : 62, [bhA. 1330] 385 parihArikAH parasparaM parihArikaiH samamupalakSaNametat / aparihArikairvA samamekatra na saMbhuJjate / AlApanAdIni kurvanti tata uparitanamAsa paripUrNo bhavanAnantaraM pazcAt sarve'pi pArihArikA aparihArikAzca ekata ekatrasthAne sarvaprakArairbhuJjate / eta sUtra saMkSepArthaH / atra para Aha- nanu bahavaH parihArikA aparihArikAzca kathamekatra saMbhavanti yenAdhikRtaM sUtramupapadyeta tata AhakAraNigAte lInA bahugA parihArikA bhavejjAhi / aparihAriyabhogo parihArina bhujjae bahavo [ bhA. 1331] vR- bahavaH pArihArikA ekatra militA bhaveyuH kAraNikAH kAraNavazeneti bhAvaH tato nAdhikRta sUtrAnupapattiH tatrAparihArikANAmekatra parasparaM bhogobhavati / etAvatA te anamanaM saMbhuJjatIti vyAkhyAtaM yastu parihArI sa parihAratapo vahan parihAribhirvA samaM na bhuGkte / etena annamannaMno saMbhuJjatIti vyAkhyAtam / pArihArikA nAma ye parihArataporUpaM prAyazcittaM prapannAH / ye punaH parihArataporUpaM prAyazcittaM na pratipannAste aparihArikAstatra parihAratapaH pratipAdanavidhiH pariharaNavidhizca nizIthAdhyayane kalpe ca vyAvarNito yastu tatra noktastamidAnIM pratipipAdayiSurAha- [bhA. 1332 ] gimhANaM AvaNo causuvi vAsAtu deti AyariyA / punaMmi mAsavajjaNa apune mAsiyaM lahuyaM || vR- iha grISmagrahaNena RtubaddhakAlagrahaNaM teSAmRtubaddhAnAM mAsAnAM madhye ekamAsaM yAvat SaNmAsaM tAvat parihAratapa; samApannastadvarSArAtre caturSumAseSvapi dIyate atrArthe ca kAraNaM svayameva vakSyati yastu SaNmAsaM parihAratapaH prapannastasya pUrNe SaNmAse upari mAsavarjanaM mAsaM yAvadekatra bhojanavarjanam / etena mAsAdike paripUrNI paJcarAtriMdivAni bhojanavarjanamupalakSitaM / taccAnantaragAthAyAM svayameva vakSyati, 1 taMtra yAvadbhojanaM pratiSiddhaM, tatra tAvat paripUrNe bhojanaM kurvataH prAyazcittaM mAsikaM laghu samprati punaMmi mAsavajaNamityetadvyAcikhyAsurAha [bhA. 1333] panagaM panagaM, vajjejjai mAso chaNhamAsANaM / nayabhadda paMtadosA, puvyuttaguNAyato vAso / / vR-mAse mAse paJcakaM paJcakaM parivardhamAnaM tAvatparyante yAvatSaNAM mAsAnAmuparimAso varjyate, iyamatra bhAvanA - yo mAsikaM parihAratapa Apannastasya mAsaM vahataH pUrvokto vidhiH AlA (la) panavarjanAdiko veditavyaH / mAse tu vyUDhe upari paJcarAtriMdivAni yAvadAlApanAdIni sarvANi kriyante, navaramekaM bhojanameka varjyate / evaMyau dvau mAsAvApannastasyadazarAtriMdivAni, yastrInmAsAn tasya paJcadaza cazcaturo mAsAntasya viMzatiH, yaH paJcamAsAn tasya bhinnamAsaM yAvatyastu SaNmAsAnnApannastasya SaNmAseSu vyUDheSu upari mAsa yAvadekatrabhojanamekaM varjyate / zeSaM tvAlApanAdikaM sarvaM sarvatra dazarAtriM divAdI kriyate, atha kasmAdRtu bandheSu mAseSvApannasyApi varSArAtraiH tapo dIyate / ata Aha-nayabhaddapaMta dosA ityAdi Rtubaddhe kAle yadi parihAratapo dIyate tatastasmin datte sati yadi mAsakalpe paripUrNe sati viharanti tarhi parihArikANAM paritApanAdi doSaprAdurbhAvaH / athana viharanti tato bhadrakaprAntakRtadoSasambhayaH / bhadrakRtA doSA ugamAdikaraNaM, prAntakRtadoSA ati cirAvasthAne camaDhanAdikA, varSAkAle tvetedoSAH prAyo na saMbhavanti / sarvadarzaninAM varSAkAlasya tapo'nuSTAnAayatayA sammatatvena kasyacidapi vizeSataH 2125 Page #387 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 386 vyavahAra - chedasUtram-1-2/62 vizeSataH prIteDheSasya vA'saMbhavAttayA pUrvoktaguNAzca kalpAdhyayanapratipAditA guNAzca varSAkAle avApyante, / tato varSAsu parihAratapo dIyate atha ke te pUrvoktA guNA iti vismaraNazIlAn prati tAna bhUya upadarzayati - [bhA.1334] vAsAsubahupANA, baliokAlociraMca ThAyavvaM / sajjhAyasaMjamatavedhaNiyaM appA nijotavyo / / vR-varSAsuvarSAkAle sarvataH prAyobahavaH prANAstato dIrghAbhikSAcaryAnabhavati tathA snigdhatayA sa kAlo baliko baliyAn tapaH kurvatAH baloSaSTaMbhaM karotItibhAvArthaH / tathA ciraMca prabhUtaM kAlaM caikatra sthAtavyamata eva svAdhyAye saMyame tapasicadhaNiyamityarthamAtmA niyoktavyo bhavati / tata evaM prabhUta guNo padarzanato varSAkAle parihAratapaH pratipattiH kAryA etena Avanno gimhANaM causuvivAsAsu deti AyariyAityatrayaduktaMkAraNaMsvayamevavakSyatItitatsamarthitaM / sampratiSaNmAsavAhanAntaramupariyanmAso bhojanamadhikRtya vaya'te tatra kAraNamAkSepapuraHsaramabhidhitsurAha-- [bhA.1335] mAsassa guNAnAmaM pariharaNA puti nivvlnnmaaso| tattopamoyamAsobhuMjaNavajjena sesehiM / / vR-athaSaNAMmAsAnAmuparimAsasyapariharaNaMbhojanamadhikRtya kasmAkriyate / ucyatenirvalanArthaM pramodArthaM veti vAkyazeSaH, tathAhi kuthitamadyAdigandhaMmRttikAbhAjanaM yAvadadyApinirvalitaMna bhavati, tAvanatatrakSIrAdiprakSepa evameSo'piduzcaritadurabhigandhabhAvitoniyamAdetAvatAkAlena nirvalitobhavati nAnyathA / tathA jinavacanapravRtteH, tathA kazcitkenApyagamyagAmitvenAlIkenApizapito rAjakuleca niveditaH sataptagolAdikaM gRhItvA zuddhaH san mithaH saMbhASaNAdibhiH pramodaM kRtvA parasparaM svajanaH saha bhukte, / evameSo'pi pArihArikamAtmAnamaparAdhena malinaM prAyazcittena zodhayitvA mAsaM yAvanmithaH saMbhASaNAdibhiH pramodamAdhAyatesahaikatrabhuGkte, tidevamuktakAraNavazato anyaiH samamasaMbhujamAno mAsaM yAvadavatiSThate, tasmAdetasya mAsasya gauNaM guNaniSpannaM nAma dvidhA, tadyathA-pUtinirbalanamAsa iti pramodamAsa iti pUtirdurabhigandhistasya nirvalanaM spheTanaM tatpradhAno mAsaH pUti nirvalanamAsaH tathA pramodahetumAsaH pramodamAsaH sacamAso bhojanena vartyaH parihartavyo na punaH zeSairAlApAdibhiH yathAbhyAM kAraNAbhyAMmAsavarjanamevaM paiJcarAtriM divAdiparivarjanamapibhAvanIyaM kiJcAnyadapikAraNamastipaJcarAtriM divAdiparivarjane tatastadabhidhitsurAha[bhA.1336] dijjaisuhaMca vIsuM, tavasosiyassa jaMbala karaMtu / punaraviya hoijogo acirAduvihassa vitavassa / / vR- iha yadyekatra bhuGkte tataH sahaiva svasaMGghATakenaiSabhuGkte, ityanAdarabuddhyA yattapaH zoSitasya balavardhanakaraMtasyadAnaMnabhavati, viSpakpRthakpratibhojanepunastapazoSitagAtro'yamadyApinamaMDalyAM bhuGkte, ityAdakhuddhibhAvataH tapasAzoSitasyatadbalavardhanakasmazanAditatsukhenaivasarvairapisAdhubhirapi dIyate / tasyApi dAne ko guNa ityAha-balavardhanakarAzanAdipradAne punarapyacirAt stokena kAlena dvividhasyApitapasaH parihAratapasaH zuddhataphsazcetyarthaH yogyo'pi bhavati / mU.(63) parihArakappaTThiyassa bhikkhussa nokappai, asanavApAnaM vAkhAimaMvAsAimaMvAdAuMvA anuppadAuMvAtherAyaNAM vA dejjAimaMtaMajjotumaetasiM dehi vA anuppadehivA, evaM se kapyaidAuMvA Page #388 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH 2, mUlaM :63, [bhA. 1336] 387 anuppadAuMyAkappaise levaM anujANavittie anujANahabhaMta levAe, evNsekppilevNsmaasevitte| vR-athAsyasUtrasyakaHsambandha ucyate[bhA.1337] esA bUDhe merA hoiabUDhe ayaMpuna viseso / sutteneva nisiddho hoianunnA usUteNa / / vR-eSAanantarasUtrapratipAditAmaryAdA sthitirbhavativyUDheparihAratapasi / avyUDhepunaH parihAratapasi ayamadhikRtasUtreNapratipAdyamAnomaryAdAyA vizeSaH, eSapUrvasUtreNasahAdhikRtasUtrasya sambandha: / anena sambandhenAyAtasyAsya vyAkhyA-parihArakalpe sthitaH parihArakalpasthitaH, tasya parihArakalpasthitasya bhikSorna kalpate azanaM pAnaM khAdima svAdimaM vA anyasmai sAkSAtsvahastena dAtumanupradAtuMvA parampara kena pradAtumanuzabdasyaparamparakadyotakatvAt / atraivAnujJAtamAha therANayamityAdiyadipunaH sthavirANAmiti vAkyAlaGkRtau vadeyuH imaM parihArakalpasthitaM bhikSu, aho Arya! tvametebhyo dehi paribhAjaya anupradehi vA, |evaMsthavireranujJAtesatisetasyakalpatedAtumanupradAtuMvAdAne anupradAnecatasyahasto vikRtidravyeNa (prazreNi) kharaNTito bhavati tataH se tasya kalpate / lepavikRti hastagataM anuprajJApayituM yathA bhadanta yUyamanujAnItha, lepa kharaMTita hastaM levAe iti samAsevitumevamanujJApane kRte sati se tasya kalpate lepaM vikRtihastagatAMsamAsevitumupalakSaNametadanyadapiyaduddharitaMtadapyanujJAtaMsatkalpatesamAsevitumiti sUtrasaMkSepArthaH, vyAsArthaM tu bhASyakRt vivakSuH prathamataH sAmAnyata Aha sUtreNa cetyAdi sUtreNaiva dAne anupradAneca prathamato niSiddhe tadanantaraMtenaiva sUtreNadAne anupradAneca bhavatyanujJAevaM saMkSepataH sUtrArthe kathitesatyAha [bhA.1338] kiha tassa dAu kijjaicoyagasuttaM tuhoi kAraNiyaM / sodubbalo gilAyaitassa uvAeNadetevA / / vR-kihakathaM kena prakAreNatasyaparihArakalpasthitasyabhikSotuM kriyateazanAdikaMtadAnakaraNasya kalpaviruddhatvAt / atra sUrirAha-he codaka ! sUtramidaM bhavati kAraNikaM kAraNena nivRttaM kAraNikaM kAraNamadhikRtya pravRttamityarthaH / tadeva kAraNamAhaso dubbalo ityAdi sa parihArakalpasthito bhikSurdurbalastapaH zoSitazarIratvAdata eva pade glAyati / tatastasyAnukampanArthamevamanenopAyena dAnAnupradAnakArApaNalakSaNena vikRtisthavirA dadatiprayacchanti / tataeSApiparihArakalpasamAcArIti na kazciddoSaH samprati yathA tasya dAnamanupradAtuMvA karaNIyaM bhavati yena ca kAraNena sthavirA anujAnate tadetadabhidhitsurAha[bhA.1339] parimiyaasatianosoviya paribhAyaNamikusalo u / - uccUrapauralaMbhe agIya vAmohananimittaM / / [bhA.1340] tavasosIyamajjhovAtauya tapbhAvito bhave ahavA / therA nAUNevaMvadaMtibhAehitaM ajjo / / vR-ihayaddAnamanupradAnaMvA paribhAjanamucyatetaccayathAsaMbhavatitathopapadyatesAdhubhiH sarvaistapovizeSa pratipannaviitarekatramaNDalyAMbhoktavyam / kiM kAraNamiti ceducyate-iha dvividhAsAdhavo labdhimanto labdhirahitAzca / tatra ye labdhirahitAstebahirgatAstathAvidhaM prAyogyaM na labhante, |mnnddlyaaN tUpaviSTAnAM labdhimatsAdhusaGghATakAnItaparibhAjanenateSAmanyeSAmapica bAlazaikSavRddhaglAnAdinAMprAyomyaM bhavatIti Page #389 -------------------------------------------------------------------------- ________________ rU88 vyavahAra chedasUtram-1-2/63 teSAmanugrahaNAyamaNDalIbandhakaraNaM, maNDalIbandheca kRte kasyacidajIrNabhavati |jiirnne'pic ko'pi kAzcitvikRtIrbhuGktenasarvAH sastitaH pracuravikRtilAbhesarvajanAnugrahAyaparibhAjanaM kriyate / tatra saparihArakalpasthito'pibhikSustapaHzoSitazarIraititasya vikRtiviSayedhyupapAtazraddhA jAtA / athavA pUrva sadaiva tasyAM vikRtau bhAvita iti tadbhAvanayA tasyAmadhyupapattau jAta svata eva tatsathavirA jJAtvA tadanugrahAya parimite vikRtilAbha sati asanU avidyamAno'nyaparibhAjana kuzalo yaH sarveSAmaucityenApUrayati so'pi ca parihArakalpasthitaH paribhAjanakuzala iti / sarvasAdhUnAM vacanena prakAzyaivaMvadatiahoArya!gAthAyAmokArAntatAprAkRtalakSaNavazAttvametebhyaHsAdhubhyaH paribhAjaya, yadi punaH uccU nAnAvidhaM bhavati / pracUramatiprabhUtaM ghRtAdilabdhaM bhavati tadA uccUrapraccUralAbhe agItavyAmohananimittaM agItArthA mA vipariNamantviti / yathA tadvA kAraNaM vacasA prakAzya tadvyAmohananimittamevaMbruvateAryatvaM sAdhubhyaH paribhAjaya / [bhA.1341] paribhAIya saMsaddhe, jo hatthaM saMlihAvaepareNa / phusaivakuDDeicchaDDeananuNNAebhavelahuo / / vR-AcAryopadezane paribhAjite satitasya hastaH saMsRSToghRtAdinA liptobhavati tasmin saMsRSTe yadi tathaivasaMsRSTena hastenAvatiSThatetarhiprAyazcittaMmAsalaghu, yathA hastaMparaNasaMlehApayati,tasyApiprAyazcittaM mAsa laghu / athavA kuDye hastaM spRzati tatrApi mAsa laghu athavA kApTena nighRSya cchardayati tatrApi mAsalaghu, athAnanujJAtaH sansvayaM ledihastaMtadApi / [bhA.1342] kappaiya dinnaMmI coyagavayaNaMca sesasUpassa / ___ evaM kappaiappAyaNaMca kappaTTitI cesA / / vR-vitIrNe anujJAtesatikalpatisvayaM svahastaMparileDhuM / iyamatrabhAvanA-yadyAcAryaHsamAdizati tvaM svahastaM ghRtAdi vikRti kharaMTitaMsvayameva leDhi, tataH sa leDhi / cazabdAdanyadapi yatparibhAjitazeSa tadapyAcAryeNAnujJAtaM bhuGkte, / coyaga vayaNaM ceti atra codakavacanaM yathA kathaM parihArikasya vikRteranujJApanaM yuktamiti sUrirAha-sesa sUpassa sUpakArakasya yathA zeSa mAbhAvyaM bhavati tasyApIti bhAvaH / etaduktaM bhavati yathA sUpakAraH kenApi svAminA saMdiSTa etAvatpramANaistandulamudrAdibhirbhaktaM niSpAdyaitAvataH puruSAn bhojaya, evamAdeze labdha sAdhite bhaktebhojiteSu ca puruSeSu yaccheSamuddharati tatsarvaM sUpakArasyAbhAvyam evamAcAryopadezataH parihArikena paribhAjite yaccheSamuddharati tattasya parihArikasyAbhAvyaM,sUpakAradRSTAntaM upalakSaNaMtenApUpikadRSTAnto'piveditavyaH / sacaivaM kenApyApUpika AdiSTaetAvatA kaNikkAdinAdravyeNaetAvatpramANamaNDakAdikartavyamevamAdezelabdhetathaivamaNDakAdike niSpAdite zeSaM yaduddharati maNDakAdi tadA pUpikasyA bhavatyevaM parihArikasyApi, tata evaM tapaH zoSita zarIrasyApyAyana nimittamAcAryasya kalpate anujJApanamityadoSaH, itarastvadoSaH kalpasthitireSA yata glAyata ApyAyana nimittameva manujJApanaM kartavyaM, yena zeSaM prAyazcittatapaH sukhena vahatIti sUpakAradRSTAntamevasavistaraMbhAvayati-- [bhA.1343] evaiyANaMbhattaM karehidinami sesa yaMtassa / ___ iyabhAiyapajjatesesuvvariyaMcadeMtassa / / vR-etAvadbhistandulAdikairetAvadbhaktaMkurvitisamAdezelabdheniSpAditebhaktedattecoktapramANebhyaH Page #390 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaMka : 6:2, mUlaM : 63. [ bhA. 1343] 389 puruSebhyo bhojane yaccheSaM tattasyA bhavati / iti eva amunA prakAreNAcAryopadezataH paryApta bhojite zeSamuddharitamasya pArihArikasya pariveSakasyAcAryo dadAti / samprati yena pramANenAcAryA upadizanti tatpramANamabhidhitsurAha [bhA. 1344 ] davvapyamANaM tu vidittu puvvaM, therA se dApati tayaM pamANaM / jutte visesaMbhavate jahA u, uccara laMbhetu pakAmadAnaM / / vR- ihAcAryaiH pUrvaM dravyaM pramANayitavyaM yathedaM kiMyuktapramANamAhozcitsaparisthApanamevaM pUrvaM dravyapramANaM viditvA jJAtvA sthavirA AcAryAH se tasya parihArikasya tatpramANaM darzayanti / yathA yukte'pi yuktapramANe'pi zeSaM bhavati / uccUralAbhe pracUranAnAvidhaghRtAdilAbhe prakAmadAnaM yAvat yasmai rocate tAvattasmai dIyatAmityevaM rUpamanujJApyate / / bhU. (64) parihAra kampaTThie bhikkhU saraNaM paDiggaheNaM bahiyA appANaM veyAvaDiyAe gacchejjA, therA taM vaejjA paDihehi ajjo ! ahaMpi bhokkhAmi vA pAhAmi vA evaM naM se kappai paDiggAhitae, tatthanokappai aparihArieNaM parihAriyassa paDiggahammi asanaM vA pAnaM vA khAimaM vA sAimaM vA bhAMtae vA, pAyaevA, kappaise sarAMsi paDiggahaMsi, savaMsi palAsagaMsi vA kamaDhagaMsi vA sayaMsi vA khuvagaMsiyA uddhava bhottae vA pAyae vA esa kappe aparihAriyassa pArihAriyao / / vR- asya sUtrasya pUrvasUtreNa saha sambandhena pratipAdanArthamAha-[bhA. 1345 ] AyANAdivasAne saMpuDito esa hoi uddeso / egAhigAriyANaM vArei atippasaMgaM vA // vR- AdAnamAdivasAnaM paryantaH tayoH sAdharmikAdhikAra pratipAdranAdeSa uddeza sampuTitaH tArakAdi darzanAditaH pratyayaH / iyamatra bhAvanA- asyoddezakasyAdAvante ca pratyekaM dve dve sUtre sAdharmikAdhikArapratipAdake / tataH eSa uddezakaH sAdharmikAreNaH sampuTitaH sampuTitatvAcca sampuTanakaraNamevAsya sUtrasya sambandhaH 1 athavA ekAdhikArikAni yAni yAnyanantaramuddiSTAni parihArikasUtrANi teSAmekAdhikArikArikANAM pArihArikasUtrANAM yo bhaktadAnaikatra bhojanapratiSedhe atiprasaGgastaM vArayatyadhikRtena sUtradvayenetyeSa pUrvasUtreNa sahAsya sambandhaH / anena sambandhenAyAtasyAsya vyAkhyA- parihArakalpasthito bhikSuH svakIyena patadbhahaNena patadgrahaNe vA vasaterbahirAtmanaH svazarIrasya vaiyAvRtyAya bhikSAnayanAyetyarthaH gacchetsthavirAzca taM gacchantaM dRSTrA vadeyusmad yogyamapisvapAtrake gRhaNIyAt / ahamapibhokSye pAsyAmi vA ekamukte se tasya kalpate sthavira yogyaM pratigRhItuM tatra tasmin Atmayogya parigRhIte sati no kalpate aparihArikeNa satA pArihArikasya patadgRhe azanaM pAnaM khAdimaM svAdimaM bhoktuM vA pAtuM vA, kintu kalpate se tasyA'pArihArikasya svakIye vA patadgrahe tumbAdimaye svakIye vA palAzake palAzapAtrake sthAle svakIye vA kamaDhake svakIye vA khubbae iti / palAzAdipatramaye doNake uddhaDDU uddhaTThU ityavakRSya avakRSya bhoktuM vA pAtuM vA upalakSaNametat / durlabhapAnIyabhAve kAlAprApaNe vA tatpAtre eva pArihArikeNa samaM kalpate bhoktuM pAtuM vA / upasaMhAramAha-eSa kalpo'pArihArikasya pArihArikatapaH pArihArikamadhikRtya eSa prathamasUtra saMkSepArthaH / Page #391 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 390 vyavahAra - chedasUtram - 1-2 / 65 mU. (65) parihArakappaTThie bhikkhu therANaM paDimAheNaM bahiyA therANaM veyAvaDiyAe gacchez2jA dharAya vadejjA paDiggahe hi ajjo ! attha tumaM pi ettha bhAMyasi vA pAhasi vA evaM se kappai paDigAhittae, tattha no kampai pArihArieNaM apArihAriyassa paDimpahaMsi asanaM vA pAnaM vA khAimaM vA sAimaM vA bhAvaevA pAyaevA, kappar3a se sarvasi paDiggahaMsi sayaMsi vA palAsagaMsi vA sayaMsi vA kamadagaMsi sayaMsi vA khuvvagaMsivA pANisi uddhaTuMuddhavaM bhoyae vA pAyae vA esa kappepArihAriyarasa apArihAriya AMttiyemi / / vR- dvitIyasUtrasaMkSepArthastvayam - parihArakalpasthito bhikSuH sthavirANAM patadbhaheNa vasaterbahiH sthavirANAM vaiyAvRtyAya bhikSAnayanAyetyarthaH / gacchet sthavirAzca taM tathA gacchantaM dRSTrA nUnaM sarvagRheSu bhikSAkAlaH samakaM vartate tato'smadyogyamAnIya SazcAdeSa Atmano yogyAnayanAya praviSTo na kimapi lapsyate / iti kAraNavazato vadeyuH pratigRhNiyAt / tvamapyatra bhokSyase pAsyasi vA / evamukte se tasya kalpate sthavirasya pratigRhItuM tatra tasminnAtmayogyagrahaNe sati na kalpate parihArikeNA pArihArikasya patadgrahe'zanaM pAnaM svAdimaM khAdimaM vA bhoktuM vA pAtuM yA kiM tukalpate tasya svakIye vA patadgrahe svakIye vA palAzake svakIye yA kamaDhe svakIyekhuvvake bhoktuM vA pAtuM vA upalakSaNaM vyAkhyAnamatrApi draSTavyam / eSa kalpaparihArikasyAparihArikato'parihArikamadhikRtya iti bravImi tIrthakaro padezato na svamanISikayeti / samprati niyuktibhASyavistaraH [ bhA. 1346 ] sapaDigmahe parapaDiggahe ya bahi puvvapacchatattheva / Ayariya sehabhiggaha samasaMDAse ahA kappo / / vR- pUrvaM vasaterbahirbhikSA nayanAya niSkramya svapatadgRhe svayogyamAnIya pazcAtparapatadgrahe AcAryayAMgyamAnayati / athavA pUrvaM parapatadgrahe AcAryayogyamAnIya pazcAt svapatadgrahe svayomyamAnayati / athavA kAraNavazatastatraiva ekasmin patadgRhe ubhayayogyamAnayati / AnIte sthaviraNa pUrvaM bhukte pazcAtparihArikeNa bhoktavyam / atha kAlo na prApyate tataM AcAryaH sthaviraH zaikSAbhigrahaH parihArakaetau dvAvapi samakamekasmin tapagadgrahe bhuJjate / tatraca saNDAsopalakSitaH zunakamAMsadRSTAnto vaktavyaH / eSa yathAkalpo yathAvasthitA sAmAcArI / sAmpratamenAmeva gAthAM vivarISuH prathamataH sapaDiggahe ya bahipuvvapaccha iti vyAkhyAnavatiH - [bhA. 1347 ] kAraNiya donni thero, so va guru ahavakeNai asahU / puvvaM sayaM va gehai pacchA ghettuM va therANaM / / } vR- azivAdikAraNavazato dvau AcArya pArihAriko kAraNikau jAtau vimuktaM bhavati azivAdikAraNavazataH zeSasAdhUn dezAntaraM preSyatAveva kevalAvekatra sthAnasthitau tatra yo'sau guruH sa sthavira iti kRtvA athavA kenApi rogeNa grasta iti bhikSAmaTitumasasaho'samarthaH yaH punastasya sahAyaH sa parihAratapaH pratipanno vartate / tatastatreyaM sAmAcArI pArihArikaH pUrvamAtmIyena patadgraheNAtmayogyamAnIya muktvA AtmIyaM patadgrahaM sthApayitvA pazcAtsthavirasatkaM patadgrahaMgRhItvA sthavirANAM yogyaM gRhItumaTati / athavA pUrvaM sthavirasatkaM kRtvA sthavirayogyamAnIya sthavirANAM samparka pazcAdAtmIyena patadgraheNa hiNDatvAtmanA bhuGkte / atra parasyAvakAzamAhaH [ bhA. 1348 ] jai esa sAmAcArI kimasutaM imaM tu AraddhaM / Page #392 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 2, mUlaM : 65, [bhA. 1348] sapariNahetareNavaparihArI veyAvaccakare / / vR- yadi nAma eSA sAmAcArI yathA pArihArI pArihArikaH svapatadgraheNa itaraNa vA cAryapatadgrahaNa yathAkramaM svasyAcAryasya ca vaiyAvRtyakara iti tadidaM sUtradvayaM kimarthamArabdhaM sUtroktasyArthasyA saMbhavAdAcAryaH prAha nasUtroktArthAsaMbhavaH kAraNataHsUtradvayasthapatitattvAdatha kAnikAraNAniyadvazAdidaM sUtradvayaMpatitamata Aha[bhA.1349] dullahadavvaMpaDucca, vatavakkheviyaM samaMvasatikAle / coyagakuvvaMti tayaM,jaMyuttamihe va suttami / / vRhe codaka durlabhaM dravyaM pAnIyaM pratItya yadi vA tapasA kheditaM pArihArikamathavA samakamekakAlaM sarvagRheSu sati bhikSAkAle AcArya parihArikau na kurvato yaduktamihaiva sUtre / yathAhi-parihArikatapasA kheditaH san sthavirasya cArthAya dvau vA bhikSAmaTitumasarthaH / / tatastaM pArihArikaM svakIyena patadgraheNAtmano arthAya hiNDitvA pazcAt svavirANAmaya sthavirpatadgraheNa hiNDiSye iti buddhyA samprasthitaM sthavirA asamartha jJAtvA bruvate / asmAkamapi yogyamAtmIyena patadgrahaNaM pratigRNIyAstata upariekasminvA pArzvesthavirayogyaM gRhaNAti / gRhIteca tathA tasminsthavirastataHsamAkRSyasamAkRSya bhuGkte, eSA sthavirasya sAmAcArI; pArihArikasya punariyaM taM pArihArikaH sthavirANAM patadgrahaM gRhItvA sthavirasyArthAya hiNDitvA pazcAcAtmano arthAya hiNDiSye iti buddhayA samprasthitaM dRSTrA grahAdikaM vA parimitaM jJAtvAsthavirA bhASante / AtmanopyA yAsmadIya eva pAtre pratigRhaNIyA evaM sandiSTaH sansa tathaiva ca gRhItvA samAgatastataH sthavirapatadgrahAdAtmIye patadgrahe palAza bhAjane kamaDhagevA samAkRSya samAkRSyabhuGkte / eSAparihArikasya sAmAcArI / etAvatAtavakheviyamitibhAvitaM,sampratisamaMvasati kAle iti bhAvyate-yatra grAme nagare vA tauM sthaviraparihAriko vyavasthitau tatra sarvagRheSu samakAlaM bhikSAkAlo'janiSTa. taM sthavirA jJAtvA dvitIyaM vAraM praviSTaH san eSa na labheteti saMprasthitaMbhASante / ekatraivAtmano mama ca yogyaM gRhaNIyA iti tatra cobhayorapi mRgyamANaM stokaM pAnIyaM labhyate, tataH sthavirapatadgrahasya prakSAlanAya pAnIyaM na pUryate / tat etat jJAtvA sthavirAstaM pArihArika saMdizyantyekasminneva patadgRhe dvayorapiyogya gRhNIyAH / evaM sandiSTe pArihArikasyevaMsAmAcArI tasmin patadgrahe sthavirayogyaM bhaktaM tat biSvag gRhaNAti dvitIye pArthe AtmayogyamathavAtmayogyamadhastAd gRhaNAti sthavirayogyamupariSTAtevaMgRhItvA vasatAvAgacchati, |ttraacaarybhojnvidhiH / tasyaivekasya ekasmin pArzve uparivAyadAcAryayogyaM gRhItuMtasminnAcAryobhuGkte, pazcAtpArihAriko yadasmin pArthe adhastAdvAtmayogyaMgRhItaMtat kte, |athvaaytsthvirobhuktepshcaadbhukttaavtsuuro'stmupyaati / tato dvAvapisamakaM bhujAte / etAvatAsamatibhAvitaM / etadeva vyAcikhyAsurAha[bhA.1350] pAsa uvarivagahiyaMkAlassa davvassa vAvi asatIe / puvvaM bhottuMtherA dalaMti samayaMcabhujanti / / vR-dravyasya pAnIyasyAsatiabhAve ekasmin pArzve uparibAyatgRhItamAcAryayogyaM tatpUrvaMsthavirA bhuMktvA pazcAccheSaMpArihArikAya dadati / kAlasyadvayoH krameNabhojanakAlasyAsatisamakaMvA ekakAlaM tau bhujAte / sampratisaNDAsopalakSitezunakamAMsadRSTAntabhAvanA kriyate / yathA ko'pya'larkeNazunA khAditaH sa yadi tasyaiva zunakasyamAMsaMkhAdati, tataH praguNaH bhavati, anenakAraNenazunakamAMsaMkhAdyate, Page #393 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 392 vyavahAra -chedasUtram-1-2/65 sacataMkhAditukAmaH kathamahaMsarvAspRzyaMzunakamAMsaMspRzAmItisaMdaMzakenamukhekSipati,evaMpArihArikopi kAraNataekasminpArzve uparivAgRhItaMsthavirasatkaMjugupsamAnaivatatpariharan AtmIyaMsamuddizati / / uddezakaH-2samApta munidIparatnasAgareNa saMzodhitAsampAditA vyavahArasUtre dvitIyoddezakasya . [bhadrabAhuravAmiracitA niyuktiyuktaM] saMghadAsagaNi viracitaMbhASyaM evaMmalayagiri AcAryeNa vircitaattiikaaprismaaptaa| (uddezakaH3) vR- ukto dvitIyoddezakaH / sampratitRtIyamArabhyate / tatravedamAdisUtram | ma.(66) bhikkhUicchejAgaNaMdhAritaebhagavaMcase apalicchinneevaMsenokappaigaNaMdhAritae, bhagavaMcase palicchinne evaMse kampaigaNaMdhAritae / vR-athAsyasUtrasya kaHsambandha? tata Aha[bhA.1351] tasiMciva donapisIsAyariyANapaviharaMtANaM / icchejjagaNaMboDhuMjaisIso esasaMbaMdhI / / vR- tayoreva ziSyAcAryayoH kAraNavazato dvayorapi kevalayoH praviharato yadi ziSyo gaNaM voDhuM dhArayitumicchet tasya vidhirvaktavyaH tadvidhipratipAdanArthamidaM sUtramityeSa pUrvasUtreNa sahAssa sUtrasya sambandhaH / prakArAntareNasambandhamevAha[bhA.1352] tesiMca kAraNiyANaM annaM desaMgavAya jesiisaa| . tesiMgaMtukoI gaNaMdharejjAha vA jogo / / vR- athaveti prakArAnte / tayorAcAryapArihArikayoH kAraNikayoH kAraNavazataH tathA sthitayorye anyaM dezaM gatAH ziSyAsteSAM madhyAtko'pi bhikSuH yogyaH samAgatya gaNaM dhArayet, tatastadvidhipratipAdanArthamadhikRtasUtrArambhaH / anena sambandhenAvAtasyAsya vyAkhyA-bhikSuzvazabda AcAryapadayogyAnaikaguNasamuccayArtha icchet gaNaM dhArayituM bhagavAMzca se tasya bhikSoraparicchadaH paricchadarahitaH |pricchdshc dvidhA-dravyatobhAvatazca tatradravyataH paricchadaH ziSyAdiparivAraH |bhaavtH sUtrAdikaM / tatra bhagavAnAcAryo'paricchado dravyato bhAvataH punarniyamAt saparicchado anyathAcAryatvAyogAcazabdAtabhikSuzcadravyato'paricchadobhAvataHsaparicchadaH |prigRhyte |evN seityAdievamamunA prakAreNase tasyana kalpategaNaMdhArayitumevaMzabdo vizeSadyotanArthaH, |scaamuN vizeSa dyotayati AcArye dravyato'paricchadebhikSoH saparicchadasyavA nakalpategaNaMdhArayitumiti, bhagavAMzcasetasya dravyato'pi paricchannaH paricchadopetazcazabdAtso'pi ca dravyato'pi paricchannastata evaM se tasya kalpate gaNaM dhArayitumiti, vizeSadyotanArthaHbhASyakArI vyAkhyAnavati / / [bhA.1353] dherai apalicchannesayaMpica gahaNAtattha / chanotheropuna vA, iaro sIsobhavedohiM / / vR-sthavironAma AcAryaH, asAveva pUjAvacanena bhagavAnzabdenocyate / bhagavAnitimahAtmanaH Page #394 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka H 3, mUlaM: 66, [bhA. 1353] 393 saMjJA sasthaviroaparicchannaH paricchadarahitaH / cagrahaNAtcazabdopAdAnAbhikSurapisvayamaparicchannaH / tatrasthaviroaparicchanno dravyataH parivArahitodraSTavyaH, bhAvataHpunarniyamAtsaparicchadaH / itaraH ziSyaH punarvAbhyAmapidravyabhAvAbhyAmaparicchannobhavati, tatrabhAvato'paricchanno niyamAdayomba eva / itarastu dravyato'paricchadobhAvataHsaparicchadoyogyaH, atrAcAryadravyato'paricchadekiMsarvathA bhikSorgaNaMdhArayituM na kalpate, utAstikazcitkalpanAprakAraH? astItibrUmastathA cAha-- [bhA.1354] nokAro khalu desaM, paDisehayatI kyaaikppejjaa| usannaMmi uthero, socava paricchaotassa || vR- evaM se no kappai ityatra nozabdo dezavadhanatvAt dezaM pratiSedhayati / tena kadAcitkalpetApi, kadA kalpateiticedata Aha-avasanne AcArye, |iymtrbhaavnaa-ydyaacaaryo bhAvataH sUtrAdyupetastapaH saMyamodyatastasmin dravyato'paricchade na kalpate / atha cedavasannastarhi tasmin dravyato'paricchade sa paricchadevA kalpate |khlushbdo vizeSaNArthaH / sa caitadvizinaSTi, yo bhAvataH saparicchadastasya kalpate nazeSasya, saparicchade cAvasanne AcArye gaNaM dhArayati ziSyo ya AcAryasya paricchadaH parivAraH sa eva tasya ziSyasya bhavati / vyavahAratastasyAbhavanAt / itarasya tu na kimapyAbhavati / zithilatvAdiha paricchadaviSayA caturbhaGgikA / tadyathA-dravyato'paricchanno bhAvatazcAparichannaH 1, dravyato'paricchanno bhAvataH paricchannaH 2, dravyataH paricchadobhAvato'paricchanaH 3, dravyatasaparicchadobhAvatazcasaparicchadaH 4 tatracaturbhaGgavartI zuddhaHzeSAstvazuddhAH / eSa sUtrArthaH adhunA niyuktivistaraH / [bhA.1355] bhikkhUicchA gaNadhArae apvvaavitegnnontthi| ___ icchAtigassa aTThA mahAtalAgeNa ovammaM / / vR-bhikSoricchA gaNaM dhArayituM / sa ca gaNaH svayamapravrAjite nAsti tasmAt svayaM sAdhavaH pravrAjanIyAH |athvaaydypisvymprvraajnegnnonaasti tathAyadyapiyadAvasannaAcAryojAtobhavati, tadA yo'sAvAcAryasya gaNAH sa eva tasya bhavati / icchA ca gaNaM dhArayatiM trikasya jJAnAdiratnatrayasyArthAya | natupUjAsatkAranimittamatrArthe caupamyamupamA mahAtaDAgena / kimuktaMbhavati ? padmasarasA mahAtaDAgena gaNaparivardhasyopamAkartavyA |saacaagrebhaavyissyte / eSa niyuktigAthAsaMkSepArthaH / vyAsArthaM tubhASyakRdvivakSuH prathamataicchAnikSepamAha{bhA.1356] jo jaMicchai atyaM, nAmAdI tassa sA hviicchaa| nAmaMmijaMtunAmaMicchati nAmaM ca jasicchA / / vR- yo nAma yamarthaM nAmAdilakSaNamicchati, tasya sA bhavati icchA yo nAmecchati tasya nAmecchA, sthApanAmicchataH sthApanecchA / evaM dravyecchAdikamapi bhAvanIyaM, |icchaayaashc nikSepaH SoDhAtadyathAnAmecchA, sthApanecchA, dravyecchA, kSetrecchA, kAlecchA, bhAvecchA, / tatra nAmecchAmabhidhitsurAhanAmamItyAdinAnAmnastunAmaviSayAicchA / iyaMyannAmayadevadattAdikamAtmanaicchatidevadattAdikasya nAmni (mnaH)icchAnAmecchetibhAvaH, athavAyasyecchetinAmasa nAmanAmavatorabhedopacArAtnAmacAsau icchAcanAmecchA |sthaapnecchaamaah[bhaa.1357] emeva hoiThavaNA, nikkhippaiicchaevajaMThavaNaM / sAmittAIjahasaMbhavaMtudavvAdisubhaNasu / / Page #395 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 394 vyavahAra - chedasUtram - 1-3/66 vR- evamevAnenaiva nAmagatena prakAreNa bhavati sthApanA sthApanecchA atidezoktameva yadicchati nikSipyate sA sthApanA cAsAvicchA ca sthApaneccheti vyutpatteH sthApanecchA / yataH sthApanAmicchati sA sthApanecchA sthApanAyA icchA sthApaneccheti vyutpatteH, dravyecchA dvidhA / Agamato no Agamatazca / tatra Agamata icchApadArthajJAtA tatra cAnupayukto noAgamatastridhA jJazarIra bhavyazarIra tadavyatiriktabhedAt / tatra jJazarIrabhavyazarIra prAgvat / tadavyatiriktA yat dravyamicchati sA ca tridhAsacittadravyecchA, acittadravyecchA, mizradravyecchA / tatrasacittadravyecchA tridhA dvipadacatuSpadApadabhedAt / tatra dvipadasacittadravyecchA - yatra striyamicchati puruSamicchati ityevamAdi / catuSpadasacittadravyecchAyadazvamicchati gAmicchatItyAdi / apadasacittadravyecchA AmrasyecchA mAtuliGgasyecchetyAdi / acittadravyecchA - suvarNecchA hiraNyecchetyAdi / mizradravyecchA-suvarNAdyalaGkAravibhUSitasya dvipadAdericchA | athavA dravyAdiSu dravyakSetrakAleSu yathAsaMbhavaM svAmitvAdi svAmitvakaraNAdhikaraNAdikakaraNAni bhaNataH svAmitvAdibhiH prakArairdravyakSetrakAlecchA vaktavyA iti bhAvaH / tatra svAmitvena dravyecchA yathA AtmanaH putramicchati ityAdi, karaNena yathA mahadyenA'bhyavahatena stainyecchA kAmecchA vA jAyate / adhikaraNena yathA suprastAritAyAM zayyAyAM sthitasya kAmecchA samutpadyate / kSetrakAlAvacetanau tato na tayoH svayaM svAmitvena icchA bhavati, tataH karaNAdhikaraNAbhyAM tatra yojanA / tatra kSetreNA-yathA sundareNa kSetreNa labdhena krIDanecchA vapanecchA vA jAyate, adhikaraNena yathA-gRhesthitasya bhogecchA kAmecchA thA, sadgurukulavAse samyaganuSThAnecchA vA samupajAyate ityAdi / kAlekaraNena yathAyauvanakAlena dhanecchA kAmecchA vA jAyate ityAdi / adhikaraNe yathA-hemante rAtrau zItena pIDitaH sUrodgamakAlamicchati / bhAvata icchA dvidhA- Agamato noAgamatazca / tatrAgamataiccheti padArthajJAtA, tatra copayukta upayogI bhAvanikSepa iti vacanAt / noAgamata AhabhAve pasatthamapasatthiyAya apasatthiyaM na icchAmo / icchAmo ya pasatthaM nANAiyaM tivihamicchaM / / [bhA. 1358] vR- noAgamato bhAvata icchA dvidhA prazastA aprazastA ca / makAro'lAkSaNikaH / tatrAjJAnAdiviSayA icchA aprazastA, prazastA jJAnAdiviSayA / tAM trividhAmicchAmicchAmaH / / samprati gaNasya nikSepamabhidhitsurAha [ bhA. 1359 ] nAmAigaNo cauhA davvagaNo khalu puNo bhave tiviho / loiyakuppAvayaNio louttariyo ya bodhavvo / / vR- nAmAdirUpo gaNazcaturdhA | catuSprakArastadyathA-nAmagaNaH, sthApanAgaNI, dravyagaNo bhAvagaNazca / tatra yasya gaNa iti nAma sa nAmagaNaH, gaNasya sthApanA'kSavarATAkadiSu sthApanAgaNaH / dravyagaNo dvidhAAgamato noAgamatazca / tatrAgamato gaNazabdArthajJAtA tatra cAnupayuktoM, noAgamatastridhA - jJazarIra bhavya zarIratadvyatiriktabhedAt / tatra jJasarIrabhavyazarIraprAgvat / tadvyatiriktastridhA / tadyathAlaukikaH kuprAvacaniko lokottarikazca / eteSAM tryANAmapi pratipAdanArthamAha [bhA. 1360] sacittAdivasamUho logaMmi gaNo u mallaporAdi / carakAdikuppavayaNo logottaraosannagIyANaM / / vR- sacittAdisamuhaH sacittasamUho acittasamUho mizrasamUhazca dravyagaNaH / tatra sacittasamUho yathA Page #396 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH3, mUlaM:66, [bhA. 1360] 395 mallagaNaH / tathA pure bhavaH paurastasya gaNaH pauragaNaH / acittasamuho yathA zastragaNaH mizrasamUho yathA suvarNAlaGkArabhUSitomallagaNaH pauragaNo vA |kupraavcnedrvygnno yathAcarakAdi-carakAdigaNaH, carakaH parivrAjakaH AdizabdAtpANDurAgAdiparigrahaH / lokottarikodravyagaNaH avasannAgItArthAnAMsamUhaH / kimuktaM bhavati ? pArzvasthAdigaNo yadi vA pravacanaviDambakalumataprarupagaNo athavA agItArthagaNo lokottarikodravyagaNaiti, bhAvagaNo dvidhA-Agamato noAgamatazca / tatrAgamatojJAtAtatracopayukto noAgamata Aha[bhA.1361] gIyattha ujUyANaMgIyapurogAmiNaMca agIyANaM / esokhalubhAvagaNo naannaaditigNcjtthtthi|| vR- gItArthAnAmudhuktAnAM zaktyanupagRhanena saMyame pravartamAnAnAmathavA agItAnAmapi agItArthAnAmapi / apizabdo lupto'tra draSTavyo, gItapurogAminAM purogAmi gItArthanizritAnAM samUho noAgamatobhAvagaNaH |ess anantaroditobhAvagaNonoAgamatobhAvagaNaH / athavA kiNbhuunokten| ytrjnyaanaaditrikmstisnoaagmtobhaavgnnH| [bhA.1362] bhAvagaNeNahigAro sou apavvAvienasaMbhavati / icchAtIyagahaNaMpuna niyamaNahetuMtaokuNai / / vR-bhAvagaNena noAgamato bhAvagaNenAdhikAraH prayojanaM, / sa ca bhAvagaNo yathoktarupaH svayamapravrAjite nAsti tasmAt svayaM sAdhavaH pravrAjanIyAH, / taiH parivAratayA kartavyAH / athavA pramAdhyatyAcArye yaH parivAraH / yathA sa ko niyuktikAro dvAragAthAyAmicchAtrikagrahaNaM niyamena hetuM karotityuktaM, tava kiM niyamayati? sUrirAha[bhA.1363] niyamei nijaranimittameva na u pUyamAI aThAe / dhAreigaNaMjai pahumahAtalAgenasAmANo / / vR-nirjarA nimittamevagaNaMdhArayati, natupUjAdInAM nimittaMsacagaNaMdhArayanyatiprabhumahAtaDAgena samAno bhavati / mahAtaDAgenasamAnatAmevabhAvayati[bhA.1364] timimagarehinakhubbhatijahaMbunAho viyaMbhamANehiM / socciyamahAtalAgo paphullapaumaMcajaM annaM / / vR- yathAmbunAthastimimakarairvijRmmamANairna kSubhyati, na svasthAnAccalati, sa evacAmbunAtha iha mahAtaDAgastathA vivakSaNAt / athavA samudrAtyadanyatpraphullapA mahAsarastanmahAtaDAgaM, upanayamAha[bhA.1365] .paravAdIhi nakhkhubbhatisaMgiNhaMto gaNaMcana gilAi / hotI yasayAbhigamosattANasarovvapaumaDlo / / vR-timimakarairambunAthaiva paravAdibhirAkSipyamANonakSubhyate, nicagaNaMsaMgRhNan yathaucityenAnuvartamAno glAyati yathA vA saraH padmADhayaM satvAnAM sadAbhigamaM bhavatyevaM sadA satvAnAmabhigamaH sAdhuH prabhurbhavati / / [bhA,1366] eyaguNasaMpautto, ThAvijogaNaharo ugacchaMmi / paDibohAdIehiMya,jaihoiguNahiMsaMjutto / / vR-etenasamudratulyatArupeNapadmADhayasaraH samAnanatvena guNenavAsaMprayuktogaLegaNadharaH sthApyate, / Page #397 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 396 vyavahAra - chedasUtram-1-3/66 sacaitaguNasamprayuktastadAbhavatiyadipratibodhAdibhirvakSyamANaguNairyuktobhavati, pratibodhAdayo guNAH pratibodhakAdidRSTAntebhyobhAvanIyA iti,tAneva pratibodhakAdIn dRSTAntAnulliGgayati / / [bhA.1367] paDibohaga desiya siridhare ya nijAmageyabodhavve / tatto yamahA govo emeyA paDivattiopaMca / / vR-pratibodhakaH suptotthApakaH, dezako mArgadazI, zrIgRhikobhANDAgAraniyukto niryAmakaH samudre pravahaNanetA tathA mahAgopo'tIvagorakSaNakuzala evametA anantaroditAH paJca pratipattayo'dhikRtArthe AbhiritipratipattayaH upamA / tatrapratibodhakopamAbhAvayati[bhA.1368] jahaAlitte gehe, koipasuttaM naraMtubohejA / jaramaraNAdibhayattesaMsAradharamitaha ujie / / vR- yathAAsamantatodIpte gRheko'piparamabandhuH prasuptaMnaraMprabodhayettathAsaMsAragRhejarAmaraNapradIpte jIvAn avibuddhAnbhAvasuptAnprabodhayati sasthApanIyogaNadharodezitastIrthakaraiH |uktH pratibodhaka dRSTAntaH |smprti dezakAdidRSTAntamAha[bhA.1369] bohei apaDibuddhadesiyamAIvijAejA / eyaguNavippahINe apalicchanneya nadharejjA / / vR-bohei apaDibuddhe iti pUrvagAthAvyAkhyAyAM vyAkhyAtameva dezakAdInapi dRSTAntAn yojayet / tAMzcaivaM-yogrAmAdInAMpanthAnamRjukaMkSemeNa prApayatisadezaka iSyate / evaMjJAnAdInAmavirAdhanAMkurvana yo gacchaM parivardhayati sa gaNadharaH sthApanIyo na zeSaH, / zrIgRhakadRSTAntabhAvanA-yathA yo ratnAni sunirIkSitAni karoti sa zrIgRhe niyujyate, / evaM yo jJAnAdInAmAtmasaMyamayozcAvirAdhanayA gaNaM / parivardhayatisa tAzo gaNasya netA kartavyaH, niryAmakadRSTAntabhAvanA-yathA-niryAmakastathAkathaM-ca nApipravahaNaMvAhayatiyathA kSipramavidhnenasamudrasya pAramupagacchatieSa evaca tatvato niryAmaka ucyate, zeSo nAma dhArakaH, evaM ya AcAryastathA kathaMcanApi gacchaM parivardhayati / yathA kSipramavidhnenAtmAnaM gacchaMcasaMsArasamudrasyapAraMnayati |sttvtognndhrHshessovainaammaatrpritussttH |mhaagopdRssttaantbhaavnaayo gopo gAH svApadeSu viSameSu vA pradezeSvaTavyAM vA pataMtIvarvArayitvA ca kSemeNa svasthAnamAnayati sa mahAgopa ucyate, / evamAcAryo'pi yo gaNamasthAneSu pratyantadezAdiSu vihAriNaM dhArayati pUrvAbhyAsa pravRttAnica pramAdaskhalitAnyapanayatisatAddazo gaNaparivardhakaH karaNIyonazeSaH, athavA pratibodhakonAmagRhacintakaucyateyogRhaMcintayanyoyatrayopyastaMtatravyApAsyati / tatravyApriyamANaM capramAdataH skhalantaMnivArayatisagRhacintaka ucyate / evaMyaHsthApitoyo yatra yogyastaMtatra niyukte| niyuGktAMzca pramAdataH skhalataH zikSayati sa sthApanIyo gaNadharapade netara iti yazcaitaduNavihINaH pratibodhAdiguNavikalpo yazca dravyato bhAvatazcetyarthaH channaH paricchadahInaH sa gaNaM na dhArayet / na sa gaNadharapade sthApanIyaitibhAvaH / / [bhA.1370] dohiM vi apalicchanne, ekekeNaMca apalicchanneya / AharaNA hotiime, bhikcumigaNaMdharatami / / vR-dravyato'paricchannobhAvatazcAparicchannaityAdicatubhraGgIprAgevopadarzitA |ttrbhikssaugnnNdhaaryti dvAbhyAmapi dravyato bhAvatazca netavyaH / aparicchanne paricchadarahite prathamabhaGga upAttaH / ekaikena vA Page #398 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH 3, mUlaM:66, [bhA. 1370] aparicchannedvitIyabhaGgavartinidravyato'paricchannetRtIyabhaGgacartinivakSyamANAniudAharaNAnibhavanti / tAnyevAha[bhA.1371] bhikkhUkumAravirae jhAmaNapaMtI siyaalraayaanno| vittatthajuddha asatI damagabhayagadAmagAIva / / vR-bhikSaudravyabhAvAbhyAmapalicchannegaNaMdhArayatikumAradRSTAntaH virayo-laghuzrotorupojhAmaNavanadava dvitIyo dRSTAntaH, tRtIyaH paGktidRSTAntaH, caturthaH zRgAnaH jadRSTAntaH, / paJcamo vitrastena siMhana saha yuddhasyAbhAvo dRSTAntaH, / ete paJca dRSTAntA aprazastAH / prathamabhaGgavartini, prazastAzcaturbhaGge dvitIye dramakadRSTAntastRtIyabhaGgavartini bhRtakasya sato dAmakAdiparigraho dRSTAntaH / atrAdizabdAt mayUrAGgacUlikAdiparigrahaH / tatra kumAradRSTAntabhAvanArthamAha- . [bhA.1372] buddhIbalaparihINo kumArapaJcaMtaDamarakaraNaMtu / - appeNevabaleNaMgehAvaNamAsaNAranA / / vR-eko rAjakumAraH buddhibalaparihIno hastyAdivalaparihInazceti bhAvaH etena dravyabhAvaparicchadarahitatvamasyAkhyAtaMsapratyantadeze sthitoDamaraMdezaviplavaMkaroti / tatodAyAdena rAjJAtaMbuddhivalaparihInaM jJAtvA alpenaiva valenaiva balena daNDapreSaNena gRhApaNaM tasya rAjJA kRtaM, grahaNAnantaraM ca zAsanAkRtA, grAhayitvAsa vinAzita itibhAvaH / atraivopanayamAha[bhA.1373] suttattha anuvaveto, agIyaparivAragamaNapaccaMtaM / paratitthaka uhAvaNa, sAvagasehAdavaNo || vR-evaM sUtreNa arthena cAnupapeto'sampanno'nena bhAvato'paricchannatAmevAha-agItAparivAro akItArthapakhito'nena dravyato'paricchannatvamuktaM saMpratyantaM dezaM prati gamanaM vidhAya AcAryatvaM karoti / sa ca tathA AcAryatvaM viDambayan paratIrthikaH parimIya niHpRSTavyAkaraNaH kriyate / tadanantaraM zrAvakANAmapabhrAjanA yathA viDambitA yUyaM, na bhavadIyo dharmaH zobhanaH / tathA ca bhavadAcacAryaH pRSTaH sanna kimapyuttaraMdadAti kitvasamaMjasaMpralapatIti tathA ziSyAapitairvipariNamyante, / evaMca jAyate mahAnavarNaH zAsanasya, tadevaM yata ime doSAstadravyabhAvaparicchadarahitena bhikSuNA na gaNo dhArayitavyaH / gataMkumAradvAramadhunAviyasyadRSTAntamAha[bhA.1374] vaNadavasattasamAgama virae siMhassapucchaDe vnnyaa| taMdissajaMbUeNa-viviraecchUDhAmigAIyA / / vR-viyasyonAma laghuzrotorupojalAzayaHsacaSoDazahastavistAronadyAMmahAgartAyAMvAtasyAkuJcaH trihastavistArastasya pradezemadhyorveTaH / annayA aDavIe vaNadavo jAto, sosavvato samantAt dahanto vacchaI / tAhe migAdayo sattA tassa vaNadavassa bhIyA paridhAvaM veTaM paviThThA |ttthvi so vaNadavo Dahanto Agacchati / tattha ya sIho paviTTho Asi / teya migAdIbhIyA cintaMti veTe esa vaNadavo pavisaitti unjhiyavvaMti / tatotesIhapAyavaDiyA vinaveti / tumheamhaM / migarAyAto / nitthArehi |siihennNbhnnNti pucchemama dhaNiyaMlagaha / telaggA |ttosiihenn plutaMkayaM / solasahatthe vikaMtosaha migAITThIDiNaM, / annayA puNo vanadavo jAte / tadeva migAdayo tattha paviTThA / tato ekko siyAlo sIheNa uttariyapuvvo ciMteti ahaMpi sIho ceva uttArehAmitti migAdayobhaNaMti, mamapucchedhaNiyaM laggeha, / telgaa| tena Page #399 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 398 vyavahAra - chedasUtram-1-3/66 siyAleNaplutaMkayaM viyaraesahamigAiehiM paDiosavveviNaThA |teaddhaannaatii AvatIsuyagIyattheNaM bIyapae jayaNAe nisevaNAe gacchaM nitthAriyaM pAritA agIyastho ciMtei savvatthavi evamAyariyavyaMti mantraMto nikkAraNe bitiyadeNa gacchaNa samaM vihagi / so tahA viharaMto naragAi bhavaviyarae appANaMgacchaMca pADei eSa bhAvArthaH / adhunAkSarArtho vivriyate-vanadeva jAte satvAnAM mRgAdInAM viyarayaparivRte veNTe samAgataH teSAM siMhasya pucche lagnAnAM sihana sahavyaparajaso laghuzroto rupasya jalAzayasya DepanaM lAnaM, tato dRSTvAjambukenApyanyadAtatkartumazaknuvatA mRgAdayastastinvyaparajasicchUDhAkSiptAH essdRssttaantH| samprati dAntikayojanAmAha[bhA.1375] addhANAdisuevaM daTuMsavvattha eva mannato | bhavavirayaM agIto, pADe annevipavaDato / / vR-adhvAdiSvApatsveva dvitIyapadena yatanA niSevanato gacchaMnistArayantaM dRSTvA agIto'gItArthaH sarvatraivamAcaritavyamiti manyamAno niSkAraNayatanayA dvitIyapadena gacchaMparipAlayan bhave viyarayamiti dvitIyagrAkRtatvAtsaptamyarthenarakAdibhavarupevyaparajasiprapatan anyAnapisvagacchavAsinaH pAtayati, / gataMvyaparajodvAramadhunA paGktidvAramAha[bhA.1376] jaMbukakUve caMde, sIhenuttAraNAya paMtIe / jaMbukasapaMtipaDagaemeva agIyagIyANaM / / vR-egayA jeTThA mUlamAse siyAlA tisiyA addharattekUvataDeTThiyA kUvaM paloyaMti / tattha tejoNhAe udae caMdabiMbaMpAsaMti, ciMtetiya caMdo kUve paDito titthaya sihoAgato viTThati / tato tehiM siyAlehi sIho vitravito tuma migAhivatI e savi gahAhivatI kUve paDito / eyassa guNeNaM amhe divasabhUyAe rattIe suhaM niruvasamA viyarAmo / tato juJjasi tumaMgAhAhivatimuttAreuMsIhobhaNati, paMtIe samaM pucche lagitA viyaraha / aMtillassa caMdo laggahiti tAhe savve plutenottArehAmitti / tato tepaMtIe sIhapucche laggAkuvamajjheotiNhAsIheNaplutaMkAuMsavveuttAriyA |uvriNggnnecNdNpaasNtikuuvtley Alolie udae caMdaM apAsamANAuttAriyattimannaMti / annayAtaheva caMdaMpAsettAsIheNa uttAriyapuvyo siyAlo evaM ciMteti / ahamavi sIho iva uttArebhi evaM ciMtittA so siyAlo bhaNati / paMtIe mamaM pucche lagittA uyaraha teuttiNA | sIyAleNa uttArehAmiti plutaM kayaM / tato asamatthotti taha pucche laggittAsaha kUve paDito |ttthevmto evamaddhANAdIsuAvaIsugIyastheNaM bitiyapadejayaNA nisevaNAeityAdiupanayaH pUrvavadeSabhAvArtho'dhunAkSarArthaH-ekadAjambUkAHkUpataTe militAstaiH kUpekUpamadhyecandrodRSTaH / tasmin dRSTetaduddharaNAya siMhapucchevilanAnAMpaDkattyApraviSTAnAMzRgAlAnAM siMhanottAraNAkRtA |tddssttraanydaa ekena jambukena siMhottArita pUrveNa tathA kartumArabdhaM / tatastasya jambukasya evaM sa paDktikasya kUpe patanamevamanenaiva dRSTAntadvayoktenaprakAreNAgItagItayorbhavakUpegacchena saha patanaMtatauttAraNaMcagacchasya paribhAvanIyamiti gataMpaktidvAramidArnIzRgAlarAjadvAramAha. [bhA.1377] nIlIrAgakhasardumahatthIsarabhA siyaalkcchaao| bahuparivAraagIte vicUyaNohAvaNaparehiM / / vR-eko siyAlo rattiM gharaMpaviTThogharamANusehiM ciMtito nicchibhiumADhattososunagAIhiM pAruddhau / nIlIrAgaraMjaNe paDito kihavi tato uttinno nIlavanno jAto, taM anne (hatthI) sarabha tarakkha sIyAlAdI Page #400 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 3, mUlaM : 66. [bhA. 1377] 399 pAsiuMbhaNaMti |kotumNeriso / sobhaNati / ahaMsavyAhiMmiggajAtIhiMkhasakhumonAmamigarAyA kato, tatohaM etthamAgato pAsAmi tAva ko maMna namati / te jANaMti apulyo eyassa vaNo avassaM esa devehiM anugahio / taobhaNaMti-amhe tava kiMkarA, saMdisaha kiM karemo / khasakhumobhaNati-hatthi bAhaNaM deha dinnaM, vilagoviyarati (annayAsIyAleNaunnaiyaMtAhekhasuddameNataMsIyAlasabhAvamasahamANeNa unnaiyaM / tato hatthiNA sIyAlotti nAuM soDAe ghettuM mAstio / evaM koi agIyastho agIyatthaparivAra labhittA paJcattaM desaM gaMtuMahaM Ayarioti pakAsei / so kahiMci viusehiM peyAlito jAva na kiMci jANati, / evaM tena appAUNamito |ess bhAvArtho'dhunAkSarArthaH / nIlyAH sambandhI rAgoyasyasanIlIrAgaH zRgAlaH khasajhumonAmamRgarAjojAtaH / tasyahastinaHsarabhAHzRgAlopakSaNametattarakSAdayazcaparivAraH so'nyadA kasyApizRgAlasyonnadanamAkarNya zRgAlonnaditakamabhUditi unnaditavAntataH zRgAlo'yamitijJAtvA hastinA mArati iti zeSaH / evamagItArthabahuparivAre agIte agItArthe viharati bahuzruto'hamacArya iti bahujanavizrutaMbruvANepraSTavyAkaraNAsamarthatayA parebhyaH svapakSavartibhyazcApabhrAjanAbhavati / athavAayamanya upanayaH[bhA.1378] sehAdIkajesubakulAdisamitIsujaMpau ayaMtu / gIehiM vissuyaM to nihoDaNapamaccato sehe / / vR-vAzabdaupanayAntarasUcakaH zikSakAdikAryeSukulAdisamitiSukulagaNasaMghasamavAyeSuzrAvakAH siddhaputrAzcabrukte |aymev turevakArArthaH |bhushrutojlptuvyvhaarnirnnyNkrotu / yathAkasyAbhavatIti tatastenAvyavahAramuktaM / taccagItairgItArthairvizrutaMtatastairnihoDaNamiti niheTTitaM / tathAagItArtha eSana jAnAti vyavahAramiti zeSaH / tataH zaikSeprAkRtatvAt SaSTyarthe saptamI ekavacane bahuvacanaM zaikSakANAmupalakSaNametat / zrAvakANAM siddhaputrANAM ca tadvacasya pratyayo jAtaH / cintayaMti ca eSa etAvantaM kAlamasmAbhiH gItArthaH saMbhAvita iti, gataMzRgAlarAjadvAram / samprati vitatthajuddhaasatittidvAraM vyAcikhyAsurAha[bhA.1379] ekkakka egajAtI pattidinasamameva kUvapaDibiMbaM / siMhe pucchakaejaNakUmi ya Deva uttaraNaM / / [bhA.1380] emeva jaMbugo vAkUve paDibimbamappaNo dissa | DevaNaya tatthamaraNaMsamAyArogIyaagIyANaM / / vR-ego siMhoso hariNajAtINaMluddho divase divase hariNaM mAreUNakhAI, taohariNehiM vinavito kimaMgarAyaM tumaM hariNajAtINa kkayANa pariniviTTho / tA pasAyaM karehi, / savvamigajAtINaM vAraeNaM paidivasamekkakkaM migaMkhAhi / siMhaNa ciMtiyaM juttamesa bhaNai / tatosavve migAmelittA siMhaNa bhaNiyA tumbhe kulajuttIe (juttattAe) AtmakulaucityenenetyarthaH / savvamigijAtiNaM vAraeNaM pai divasaM mama saTThANaTThiyassaegapasijjAha |tehi apbhuvagayaMtatotevi migAtaheva pesaMti / annayAsasagajAtIevArae sasagA saMpasAreti mantrayantItyarthaH / ko vaccau ajja sIhasagAse! tattha ego vuDsasago bhaNati / ahaM vaccAmi jo savyesi migANaM saMti kAuMemittiso calio aMtarAle mAruyakUvasarise kUvaMdaLU ussUre sIhasagAsamAgatotAhe siMhaNabhaNiyaM / kiMretumaMussUreAgatosi |ssgobhnnti-ahNpaaeaagcchNto saMto anneNa siMhaNaruddhojahA kahiMyavaccasi / tatomaesambhAvo kahito tAhe sobhaNati / annona hoi Page #401 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 400 vyavahAra - chedasUtram-1-3/66 so migarAyA / tato mae bhaNiyaMjaiahaM tassa migarAyassa sagAsa na jAmi, tato soruho savve sasagA ucchAdehitti |tmhaa jAmitassa sagAsaMkahemitatojo tumavalitohohittitassa amhe ANaMkAhAmo / tahi ahaM tena bhaNito vacca, kahehi bhaNaAgaccha mamasagAsaM jatitesattI asthi / tato sIho bhaNati / daMsehi mamaM taM siMhaM tato sasao sIheNa samAgamma dUraM amaDaM dUrastho ceva daMseti / bhaNati ya-ettha paviTTho ciTThati / jaina pattiyasi to tuma uggajjava soviuggajjei / tato tena uggajjiyaM uggaja paDisaddo uchito tato muhattaM atthai, / jAva na puNo kovi ugajai tAhe sIho ciMtei mama bhaeNa vitattho to namajaI niSphiDaivA / taM ettheva kUpe pavisittA mAremitti paDitto apekkhamANo ciMteti-nUnaM nilukko tAhe sIhogAirokkiiya |tto ciMteina jujhiukAmomaesamaM / evaMjuddhAsatIesIhoplutaMkAuMuttiNo, / evaMgIyatthassavijaivicchalaNAbhavatitahAvisojANagattaNeNaappANaMvisohei, tahAegojambugo so bhamaMto kahavi kUvataDe samAgato kUve pANiyaM paloiyaM dilu attaNo paDibiMbaM / tato unnayaha tAhe ucchalito paDisaddI / taM souM me same hakkAra itti rAbhasiyAe paDito taM yamANaM plutaM kAumasamatthotti tatthevamato evamagIyattho cchalito na sakkei appANaM paccuddhariuyamiti tassa gaNo na dAyavyo / eSa bhAvArthaH / adhunAkSarArthavivaraNaM / sarvA mRgajAtayo militvA pratidivasamekaikamekasyA jAteH siMhasya sthAnasthitasya samarpayanti / anyadA zazakasya vArako jAtaH / so'pAntarAle DepakUpe pratibimbaM maskUpasazamatIvoNDa kUpaM dRSTretyarthaH / cirAt siMhasakAzamAgataH / tataH siMha siMhasya pRcchA kasmAccirAdAgataH tasyAnyasiMhakathanaM tata ejaNati siMhasya kUpa samIpa mAgamanaM tadanantaraM pUrvaprakAreNa kUpeDema AtmanaH pratikSepaH tataH plutenottaraNaMevamevetyAdievamevayathApravRttyaivetyarthaH / jambuko'pi kUpepratibimbamAtmano dRSTrADepanakaMpratikSepaNamAtmanaH kRtavAn / tatratasyamaraNamevaMsamavatAra upanayo yathAkramaMgItAgItArthayoH kartavyaH |sc prAgeva kRtaiti / sAmpratametAnyudAharaNAniyaMbhaMgamAzrityopadarzitAni tatrayojayati[bhA.1381] eeu udAharaNAdavve bhAve apalicchannaMmi / davyeNa apalicchanne, hoti imetaiyabhaMgaMmi / / vR-etAnyanantaroditAni paJcApyudAharaNAni aprazastAni dravye bhAvecasaptamI prAkRtatvAttRtIyArthe dravyena bhAvena vA'paricchinne prathamabhaGgavartini veditavyAni / prazastAni caturthabhaGge dravyato bhAvatazca paricchinne iti vAkyazeSaH, / dravyeNAparicchanne'nena dravyato aparicchannaH bhAvataH paricchanna iti dvitIyabhagaH sUcitaH / tatra tathAbhAve saptamI tRtIyAthe bhAvenAparicchanne' dravyataHparicchanno bhAvato'paricchanna ititRtIyabhaGga upAtastatrabhAvataime vakSyamANe udAharaNe / tatra prathamato dvitIyabhaGga upAttaH / / [bhA.1382] damagevaiyA vIraghaDi ghaTTaciMtAyakukuDippasayo / dhanapiMDaNa samANeriUsIsaga bhiMdanaghaDIe / / vR- egodamago goulaMgato / tattha goulihiMduddhapAito, / annayA se duddhassabhariyA ghaDiyA dattA / taMsodhettUNadharaMgato khaTTAeUsIsamUleThaviuMnivvi(vva)nociMtiumADhatto, eyAedahiyaghaDiyAe kallekukkuDItokiNissAmi |taahe pasavohohittitaMpasavaM vikkehAbhi, tatotaMmUlaMvaDDIepauMjehAmi / evaM subahuM dhanaM piMDittA kulInaM samANatara kulappasUrya kannaM pariNitA ANehAmi / tAhe sA kulamadena Page #402 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 3, mUlaM :66, [bhA. 1382] 401 UsIsaeNaM senaM caDihiti, / tato haM kiM UsIsaeNaM sejjaM ciDihitti panhIe AhanissAmiti pAdo ucchUDho tena sA ghaDi bhaggA akSarayojanA tviyam-dramako raMkaH sa vajikAyAM gokule gataH / tena dugdhapAnAnantaraM kSIrabhRtA ghaTikA labdhA sA gRha gatena khaTvAyA ucchIrSakamUle sthApitA / tatazcintA'bhUt |kiNvissyetyt Aha-kukkuDhyaHkretavyAH |tdnntrNtaasaaNprbndhen prasavaH / punastasya mUlyena vikrayastato vRddhiprayogena dhanapiNDanaM kRtvA samANetaramiti samAnAM samAnakulaprasutA mitarAmasamAnakulapasUtAM kanyAM pariNIya tAM kulamadenocchIrSaka caTI padenAhaniSyAmIti dugdhaghaTikAyAH bhindanamakArSIt / / atropanayamAha[bhA.1383] pavvAvaittANa bahuossise, pacchAkarissAmigaNAhivaccaM / icchA vigappehiM vissaramANo, sajjhAyamevaM na karei maMdo / / vR-bahUna ziSyAnpakhriAjyapazcAtkariSyAmigaNAdhipatyaM, evamicchAvikalpaiHsamandonitya kAlaM vistarayansUtrArthaposIna karotityarthaH / tAzcAkurvANaH pUrvagRhItAnsUtrArthAnnAzayatiyathAsa dramako dugdhaghaTikAM nAzitavAn ||smprtitRtiiybhngge udAharaNamAha[bhA.1384] gAvIto rakkhaMto, ghetuMcabhattIepahiyA tatto / voddhaMto govaggo hotiyavacchigAtattha / / [bhA.1385] tesiMtudAmagAikaremi moraMgacUliyAoya / evaM tutaiyabhaMge, vatthAI piMDaNamagIo / / vR- ego govo |somaaviiokhkhNto ciMtei, ahaMgorakhaNamolleNapaDDiyAto gahissAmi / tato se pavaDDamANo govaggo bhavissatti / tammiya pavaDDamANe govaNe vacchagAo bahuyAo hohiti tato karemi tAliMjogAumoraMgacUliyAoya / evaM ciMtitAso tahApakareti / evamagIyastho vibhAveNApalicchanno taiyamaMgillobahuge parivAreciMteti iti vatthAdINi piMDeti / akSarayojanA tviyam-go-rakSanpravardhamAna govargevatsikA bhaviSyanti / tatotastAsAMyogyAni dAmakAnikaromimayUrAGgacUlikAzcamayUrAGgacUlikA AbharaNavizeSarupA ! evaM cintayitvA sa tathA prakRttavAn / tannopanayamAha-evaM tu evameva tusvakArArthastRtIyabhagavartamAnasyaagIte'gItArthasya vastrAdipiNDanamavagantavyam |asvydypiprivaaro nAstitathA vastrAdiSu labdhirastItidravyataH paricchannatvamaGgIkRtya tRtIyabhaGgeityuktam / / [bhA.1386] tAIbahUhiM paDilehiyaMto addhANamAIsuyasaMvahato / / emeva vA sammatirattigaMse, vAtAdikhobhaya eva hAnI / / vR-tAni vastrANi bahUni pratidivasamubhayakAlaMpratilekhayan apratilekhana prAyazcittApatteraddhAdiSu adhvani mArge AdizabdAdvasatyantarasaMkramaNAdau ca saMvahan zrAmyati / zramAcca glAnatvaM glAnatveva saMyamavirAdhanAsUtrahAnizca / evameva anenaivaprakAreNavarSAsvapidoSAvAcyAH kevalaMsetasya ubhayakAlaM tAni pratilekhayato'tiriktakarma atirekeNa vAtadikSobho bhavati / tathA vasati sudIrdha zrute sUtrasya ca zabdArthasya ca parihAniH / / atra parasyAvakAzamAha[bhA.1387] codeti na piMDetiya kjjeginnhtiyjoslddhiio| tassana dijaikiMgaNo |bhAveNajo usaMcchannI / / 2126 Page #403 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 402 vyavahAra - chedasUtram-1-3/66 vR. codayati parI yathA-yaH sa labdhiko bhAvena cayo'saMcchanaparicchadarahito na pUrvameva vastrAdIni piNDayati |kintukaaryesmutpnne gRhNAti |tsvkiNksmaatkaarnnaatgnnondiiytepraaguktdossaasNbhvaat, atrasUri rAha[bhA.1388] coyaga appabhUya asatIpUyA, paDiseha nijaratalAe / saMtaMse anujANasi, pavvAvie-tinicchAse / / vR-codaka!sabhAvato'paricchanno'prabhurahito'tasmAttasmaigaNonadIyate, etautRtIyabhaMgavartinyAkSepa parihArI asatiti yasya gaNo nAsti tasya tRtIyabhaGgavartina AkSepaparihArAvabhidhAtavyAviti vAkyazeSaH / tathA pUyatti pUjArthe gaNo dhriyate iti kasyApi vacanaM tasya pratiSedho vaktavyaH / kintu nirjarArthe gaNodhAraNIya iti vAcyaM, niz2arArthe vyavasitAH kecit pUjAmapIcchanti / tatra nirjarArtha gaNaM dhArayataH pUjAmapipratIcchata AcAryasya yathAna doSaH tathAtaDAgaM dRSTAntatvena dRSTavyaM, / tathAyo bhAvataH paricchinnaziSyolabdhimAMzcazataMparivAraMsetasyAtmIyasyAcAryasyAnujAnAti / kiyaMtamisthAha, jadhanyata strInpravrAjitAn kimuktaMbhavati? jadhanyatastrayaH pravrajitA avazyaM dAtavyAH icchA seti icchA vA se tasya AcAryasyeyamatrabhAvanA | AcArya Atmano yathecchayA trIn vAbahutarAbhavAsarvAnvA pravrAjitAna gRhNAti / eSa gAthAsaMkSepArtho vyAsArtha tu bhASyakRta vivakSuH prathamataH coyaga appabhuttipadaM vyAkhyAnayati[bhA.1389] bhaNaiavigIyassa huukgrnnaadiihiNjivisNpttii|| tahavinasopajatto voDhavve karIlakAuvva / / vR-codakenAkSepe prAgukte kRte sati prativacanaM bhaNyate-avigItasya viziSTagItArthatvarahitasya hu nizcitaMyadyapiupakaraNAdInAmupakaraNaziSyAdInAMgAthAyAMtRtIyASaSThyarthe prAkRtatvAtsampatistathApi nasa paryAptaH samartho voDhavye utkSipte gaNabhAre kimivetyata Aha-karIlakAuvva karIlo nAma vaMzajAti vizeSo durbalastanmayIkApotIva kasmAdgaNabhAravahanenasamartha itiataAha-- [bhA.1390] nayajANaiveNaiyaM kArAveu~nayAvI kuvyti| taiyassaparibhaveNaMsuttattheNaM apaDivaddhA / / / vR-vA yasmAdarthe yasmAna jAnAti vinaya eva vainayikaM / kiM vinayAdibhya iti svArthe ikaNapratyayaH ati vartante / svArtheka pratyayaH prakRta(ti) liGgavacanAnItivacanAta vinayazabdasya puMstve'pipratyaye samAnIte napuMsakaliGgatA / tat na ziSyAn kArayitumagItvAt / na ca tasya gaNapArzve sUtramartho vA bhAvato'saMcchannatvAt / tataH sUtrArthAbhyAM gAthAyAMsaptamI tRtIyArthe prAkRtatvAt / apratibaddhAH santaH ziSyAH paribhavameva kevalaM manyante, janmano niSphalIbhavanAta tena ca paribhavena tasya tatIyasya tRtIyabhaGgavartino vainayikaM kArayituM jAnato'pi na cApi na caivaM te ziSyA vinayaM kurvanti / tasmAnna tRtIyabhagavartI gaNadhAraNayogyaH |saamprtmstitti padaMvyAkhyAnaya dvitIyamaGgagatAvAkSepaparihArAvAha[bhA.1391) biyabhaMgepaDisehojapucchasi tattha kAraNaMsuNasu / . jaise hojadharejA tadabhAve kiMnadhAreu / / [bhA.1392] taMpiyahudavvasaMgaha parihINaM pariharaMtisehAdI / saMgaharieyasayalaMgaNadhArItaMkahaM hoi|| . . Page #404 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 3, mUlaM :66. [bhA. 1392] * vR- yat pRcchasi tvaM yathA dvitIyabhaGge dvitIyabhaGgavartinA gaNadhareNa kasmAtpratiSedhaH kRtaH? ttrkaarnnmidNshrRnnu| tadevAha-yadise tasyagaNobhavettatodhArayet / tadabhAvegaNAbhAvekiMnudhArayet ? naivakiJciditibhAvastatogaNAbhAvAdetasya gaNadhAraNapratiSedhaH apicataMbahuityAditamapicabhAvayet / sacchannamapicabahunizcitamalabdhikatayAdravyasagrahaparihInaM vastrapAtrAdhupakarasaGghaharahitaMzaikSAdayaH zaikSaka AdizabdAt munivRSabhAdi parigrahaH pariharanti / vastrAdyabhAvAt, teSAM sIdanAt / tataH saMgrahamRte vinA sakalaM paripUrNa gaNadhAritvaM kathaM bhavati naiva bhavatIti bhAvastadabhAvAcca tasya tatpratiSedha idamalabdhikamadhikRtyoktam / yadi punarvitIyabhagavartyapi vakSyamANaguNairupeto bhavati, tato'nujJApyatApi, gaNadhArI doSAbhAvAJca tathA cAha[bhA.1393] AhAravatthAdisuladdhijuttaM Adeja vakkaM ca ahInadehaM / sakkArabhaJjamaimaMmiloe, pUyaMtisehAyapihujanAya / / - AhAravastrAdilabdhiyuktamAdeyavAkyamahInadehaM paripUrNadehAvayavaM tathA matimaMmilokaM satkArabhAjavidvajjanapUjyamityarthaH zaikSakAH pUjayantipAThAntaraM sakkArahajjaMmi imaMmiloe' tatrAyamarthaH satkAreNa hriyate AkSipyate itisatkArahAryo'yaMvato lokastata evaM bhUte'smin loke AhAravastrAdiSu labdhiyuktamityAdiguNaiH zaikSakAH pUjayantipRthagajanazcabahumanyate / tataHsatAzogaNadhArIkartavyaH / samprati pUyApaDiseheiti padevyAkhyAnayannAha[bhA.1394] pUyatthaM nAma gaNo dhArijAtievaM navasitosuNato / AhArovahipUyA kAraNana gaNo dhareyavyo / / vR- pUjAMprApnunuyAmityevamarthanAmaguNodhriyate / ityevaMkazcitvyavasito'bhyupagatavAn, / etAvatA pUyA ityazo vyAkhyAtaH / atrAcAryaH prAha-zrRNuta yadarthaM gaNodhriyate, tatra paroktapratiSedhamAhaAhAropadhipUjAkaraNena utkRSTaHAhAraHzobhana upadhirmahatIpUjAsyAditikAraNato'tra vibhaktilopaH prAkRtvAtna gaNodhArayitavyaH / etAvatA pratiSedha iti vidhRtaM, / kimarthaMtarhigaNodhArayitavya ityata Aha[bhA.1395] kamANanijaraTThA evaM khugaNo bhavedhareyavyo / nijjarahetuvavasiyA pUryapica keiicchaMti / / vR-evamanena kAraNena khu nizcitaM bhavati gaNo dhArayitavyo yaduta karmaNAM jJAnAvaraNIyAdInAM nirjarArthaM mokSAyaiva tatvavedinAM pravRtterAhAdInAM caihikatvAt / kevalaM kecit sthavirakalpikA nirjarAhetoH gaNadhAraNaM vyavasitAH pUjAmapi vakSyamANa lakSaNAmicchanti / kimuktaM bhavati ? yadyapi nAma tatvataH karmanirjaraNanimittaM gaNo dhriyate tathApi pUjAmeSa prApnuyAditi pUjAnimittamapi tasya maNadhAraNamanujJApyate / pUjAmevAha[bhA.1396] gaNadhArissAhAro uvakaraNaMsaMthavoya ukkoso| sakkArosIsapaDicchaehiM gihi annatitthIhiM / / vR-gaNadhAraNiHsata utkRSTa AhAra utkRSTamupakAraNutkRSTaMsaMstavaH satAMguNAnAM prakhyAnaMtathA ziSyaiH pratIcchakai gRhibhiranyatIrthikaizcotkRSTaH satkAra upAdhyAyAdibhiH pUjanaM kriyate / tataH pUjAnimittamapitasya gaNadhAraNamanujJApana, saMstavaM vyAkhyAnayati Page #405 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 404 vyavahAra - chedasUtram-1-3/66 [bhA. 1397 ] sutteNa attheNa ya uttamI u AgADhapaNesu ya bhAviyappA / jaccanniovA vi visuddhabhAvo, saMte guNevaM vikatthayaMti / vR-sUtreNArthena ca eSa uttamaH pradhAnaH paripUrNaH sUtrasyArthasya cAvadAtasyAsya saMbhavAt / tathA AgADhA prajJA yeSu vyApriyatena yA kAcana tAnyAgADha prajJAni zAstrANi teSu bhAvitAtmA tAtparyagrahitayA tatrAvIta niSpannamatiriti bhAvaH / tathA jAtyA sakala janaprazasyayAnvito yukto jAtyanvitastathA vizuddhaH svaparasaMsAranistoreNaikatAnatayA avadAto bhAvo'bhiprAyo yasya sa vizuddhabhAvaH / evaM sato guNAn gaNadhAriNaH ziSyA apare ca prakarSato harSAtirekalakSaNato vikatthayante - zlAghyante / evaM ca pUjyamAne AcArye pUjakAnAM yo guNastamupadarzayati [ bhA. 1398 ] AgamA evaM ca bahumAnitohu, AnadhistaM ca abhAvitesu / vinijjaraviniyayAya niccaM, mANassa bhaMgovi ya dujjayaM te / / vR pUjyamAne AcArye pUjakairAgamo bahumAnito bahumAnaviSayIkRto bhavati / Agamasya tatrasthatvAttathA bhagavatAmarhatAmAjJA paripAlitA bhavati / bhagavatAM hi tIrtha kRtA miyamAjJA yudata guroH sadA pUjA kartavyA / tathA coktam jahAhi aggijalaNaM namase, nANo hutI maMtapayAbhisittaM / evAyariyaM uvaciTThaejjA anaMtanANovagato visaMto / / tathA guruvinayakaraNena yenAdyApi bhAvitAteSvabhAviteSu kriyamANapUjAdarzanataH sthiratvamupajAyate / tathA vainayikairvinayanimittA vinirjarA karma nirjaraNaM sadA satataM bhavati / guruvinayasya sadA kartavyatvAt / tathA mAnasyAhaMkArasya bhaGgo'pi ca kRto bhavati / ete pUjakAnAM guNAH / samprati nirjanArthameva gaNadhAraNaM vyavasitasya pUjAmapIcchataH AcAryasya dopAbhAve yastaDAgadRSTAntastaM bhAvayati / [ bhA. 1399] loiyadhamma nimittaM, taDAgakhANAviyami paumAdi / nagirihiyANubhettuM emeva imapi pAsAmo / / vR- kenApi laukikI zrutimAkarNya dharmanimittaM taDAgaM khAnitaM / tasmiMzca taDAge padmAdIni jAtAni / varSArAtre cApagate yatra yatra pAnIyaM zuSyati tatra tatra dhAnyaM vApayati / tatra yathA padmAdInyanubhavituM bhoktuM gRhyamANAnyapi na tasya garhitAni bhavanti loke tathA saMmatatvAdevamevAnenaiva prakAreNa idamapi gaNadhAraNaM pazyAmaH / nirjarArthamAcAryamANaM gaNadhAraNamapyuktaprakAreNa pUjAnimittamapyadoSAyetibhAvaH / samprati santesetyAdi pazcArdhaM vyAkhyAnayati [bhA. 1400 ] saMtaMmiu kevaIo, sirasagaNodijjatIti tA tassa / pavvAvite samANe tinnijahannena dijjati / / vR- bhAvaparicchannasya ziSyasya sati vidyamAne parivAre tena tasyAcAryasya tato gaNadhAraNAnujJApanAnantaraM kiyAn ziSyagaNo dIyatAm / atrottaraM pravrAjiteziSyagaNo satitatro trayo jaghanyena dIyante, utkarSaNo bahutarakAH sarve vA iti vAkyazeSaH / atha kiM kAraNaM jaghanyatastrayo'vazyaM dAtavyA ityata Aha [bhA. 1401] ego ciTThati pAse sannA AlittamAdikajjatthA / Page #406 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 3, mUlaM:66, [bhA. 1401] 405 bhikkhAdiviyAraduve, paccayaheuMca doheuM / / vR- ekaH pArthe samIpe saMjJApurIpotsarge AlaptamAlapanaM kasyApyAcAryaH kArayedityAdikAryArthaM tiSThati / dvau ca bhikSAyAmAdizadvAdauSadhAnayanAdau vicAre bahibhUmau gacchataH yadi vA sUtrArthaH saMvAdapratyayahetojhai bhAvetAM,sampratiprAguktAyAmeva caturbhayAM vizeSaM vaktukAma Aha[bhA.1402] davvebhAvepalicchadadavvetiviho uhoicittAdI / loiya louttaritoduviho vAvArajuttiyaro / / vR-paricchado dvividho dviprakAro-dravye bhAve ca / tatra dravye dravyaparicchadastrividho bhavati cittAdi sacito acitto mizrazca / eSa trividho'pi dravyaparicchadobhUyo dvidhA-laukiko lokottarikazca / tatra laukikaH sacitaH trividho dvipadacatuSpadApadabhedAt |acittehirnnyaadi mizrasacittAcittasamavAyena, lokottarikaHsacittodravyaparicchadaH ziSyAdiH |acitt upadhimizraHsacittAcittasamavAyataH, tatra laukike lokottarike ca dravyaparicchede dvidhA, yathA-vyApArayukta itaro vyApArAyuktaH tatra laukike vyApArayukteca nidarzanamAha[bhA.1403] dobhAuyA virikkA, ekko puna tatthaM ujjato kamme / ucitabhattippadAnaM akAlahInaM ca parivaDDI / / vR-dvau bhrAtarau / tau parasparaM viraktau dhanaM viricya pRthakpRthak jAtAvityarthaH / tatra tayordvayormadhye punarekaH kRSikurvankarmaNi udyuktaH / vimuktaMbhavati?svayaMkarmakarotibhUtikAMzcakArayati, bhRtikAnAM vA kAlaparihInaM ucitAM paripUrNA bhRti mUlyaM dadAti / akAlaparihInaM ca paripUrNa bhaktaM / evaM ca tasya vyApriyamANasya kRSaH parivRddhirajAyata sAdhuvAdazca / / [bhA.1404] kayamakayanajANainaya ujjamaesayanavAvAro / bhattibhattakAlahIne duggahiyakisIe parihAnI / / vR-dvitIyo vyApArAyukto bhRtikaiH kiM karmakRtaM kiM vA na kRtamiti naiva jAnAti svayamaparibhAvanAdanyatazcApracchanAtUna casvayaMkarmakaraNAyodyacchatinavAmadhye sthitvAbhUtakAna vyApArayati bhRtibhakteca bhRtibhRtakAnAM kAlahIne dadAti / kimuktaMbhavati? bhRtimaparipUrNAM dadAti kAlahInAMca evaMbhaktamapi,tataevaMdurgRhItAyAH kRSestasyaparihAnirabhUdasAdhuvAdazcasampratilokottarikaMdravyaparicchade vyApArayuktamAha[bhA.1405] jojAe laddhIe uvaveotatthataMnijoiMti / uvakaraNasue atthe, vAdekahaNegilANeya / / vR- yo yayA labdhyA upapeto yukto vartate, tatra taM niyojayanti sUrayastadyathA upakaraNe iti upakaraNotpAdane sute iti sUtrapAThalabdhyupetaM sUtrapAThe arthagrahaNa salabdhisamanvitaM parayAdimathane dharmakathanalabdhiparikalitaM dharmakathane, slAnapraticaraNaM paTIyasaMglAnapratijAgaraNe / . [bhA.1406] jaha jahavAvArayate jahA yvaavaariyaanhiiyNti| tahatahagaNaparivaDDI nijjaravaDDIviemeva / / vR- yathA yathA tattallabdhyupetAn tatkarmaNi vyApArayanti yathA yathA ca vyApAra na hIyante dezakAla svabhAvaucityena vyApAraNAttathAtathAgaNasya gacchasyaparivRddhirbhavati, |nirjraavRddhirpyevmev nirjarApi Page #407 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 406 vyavahAra - chedasUtram-1-3/66 tathA tathAparivardhate itibhAvaH / tadvyatirikto vyaapaaraayuktstsygccheprihaanirbhvtincnirjrti| sampratibhAvaparicchadamAha[bhA.1407] saNanANacarite tave va viNaeyahoibhAvaMmi / saMjogecaubhaMgo viIenAyaMvairabhUtaM / / vR- darzanaM kSAyopazamikAdibhedabhinnaM samyaktvaM, jJAnaM matijJAnAdi, cAritraM sAmAyikAdi, tapo'nazanAdievabhAvabhAvataH paricchadaH / anyayozcadravyabhAvaparicchadayoH saMyogecaturbhaGgI / yadyathAdravyato'paricchannobhAvataH paricchanna ityevaM rUpe dvitIyebhaGge jJAtamudAharaNaMca vajrabhUtistadevAha[bhA.1408] bharuyacche nahavAhaNAdevI paumAvatI cavarabhUtI / urohakatthagaNeya kouyanivapucchadevigamo / / [bhA.1409] kasthattinivAesosayamAsaNa esacevaceDikahA / pariNAmamadAnaM virUvapaDicArarahie ya / / vR-bharukaccha nayara nahavAhaNo nAma rAyA / tassa paumAvatI devI / tattha nayare vairabhUtI Ayario mahAkaI aparivAro rUveNayamaMdarUvo / atIva kisotassa kavvaM aMteDere gijaMti / sAyapaumAvatI devI tena kavveNa hayahiyayA kayA ciMtei jasseyaM kavvaM kahamahaMtaM pecchijjA / tato rAyaM anunnavittA dAsI saMparikhuDAmaharihapaNAgAraMaucityena DhaukanIyaMghettuMvairabhUtissavasahiMgatAtaMvArar3hiyaMpAsittA vairabhUtI sayameva misiyaM ghettuM nigato / paumAvaIe kahiyaM kahaM vairabhUtI Ayarito / vairabhUtiNA AyarieNa bhaNitaM bAhiMgato dAsIe sanniyaM esa ceva vairabhUtI tAhe virAgaM gayA ciMtei ya diTThAsi kaserumatI pIyaMte pANiyaM yaM varaMtuhanAma na daMsaNayaM / atra kaseru nAma nadI tasyAH prasiddhiratIva navaraM na prasiddhayanurUpaM tasyAH pAnIyamiti kSepaH / tAhe taM paNAgAradiNaM ThaviyaM etaM Ayariyassa dijjAsitti gayA / sampratyakSaraghaTanA-bharakacchenabhovAhanonAmarAjA / tasyapadmAvatI devI / tatravajrabhUtirAcAryaH avarodhe antaH puretatkAvyagAnaM kautukenanRpaMpRSTrAdevyAstadvasatIgamastadanantaraMpRcchA |kutrvbhuutiraacaaryH / tasya pratyuttaraMbahirnirgataH sa cAcAryaH saparivArAbhAvAtsvayamAsanaM gRhItvA madhyAvahirAgataH / bajayA dAsyAH kathAkathanameSa eva vajrabhatistato vipariNAmo vipariNAmAca sAkSAdadAnaM virUpe parivArarahite catasmintrAcArye etenaitadAveditaMyaH parivAravAnapirUpeNa virUpaH / so'pidravyaparicchadena aparicchannaH / tato yadyapi tasya parivAro'sti tathApi yo'dhastAt dravyaparicchado varNitastasya mUlamAkRtistadabhAve tasyAbhAvAttathA cAha[bhA.1410] mUlaMkhaludavvapalicchayassasuMdarimorasabalaMca / Akitimato hi niyamA sesA vi havaMtiladdhIto / / vR-samastasyApi prAguktasya dravyaparicchadasya mUlaM khalu sodaryamaurasaM ca balaM hRdayabaliSTatA sarvavyApAreSu dAkSyamiti bhAvaH / kuta iti cedata Aha-hi yasmAdAkRyimataH sato niyamAccheSA api labdhyo vastrAdiviSayA bhavanti, na tvAkRtivirahitasya pratyakSata eva darzanAt tata AkRtirahito'pi dravyaparicchadarahita iti na tasyApigaNadhAraNAnujJA |smprti vakSyamANagranthasambandhanArthamAha[bhA.1411] jo soupuvvabhaNito apabhUso u avisesiotahiyaM / soceva visesijjaiihaiMsutte ya attheya / / Page #408 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 407. uddezakaH 3, mUlaM : 66, [bhA. 1411] vR-yo'sau coyaga appabhu ityAdinA granthena aprabhuH pUrva bhaNitaH sa tatrApi vizeSataH evoktaH / iha asmin prastAveprabhuH sUtre'rthe ca vishessyte|suutrto'rthtshctsyaaprbhutvN nityateitibhAvastadevAha[bhA.1412] abahussue agIyatthe, dilaMtA sppsiisvejjsue| atthavihUNo dharate, mAsA cattAribhArIyA / / vR- abahuzrutA gItArthapadAbhyAM bhaGga catuSTayaM / tadyathA-abahuzruto agItArtha iti prathamo bhaGgaH 1, abahuzruto gItArthaH 2, bahuzruto'gItArthaH 3 bahuzrutogItArthaH 4 |tatrayasya nizIthAdikaM sUtrato'rthato vA nagataMprathamabhaGgaH / yasya punarnizIthAdigatau sUtrArthI vismRtIsa dvitIyabhaGgaH, |punrekaadshaanggdhaarii azrutArthaH sa tRtIyabhaGgaH3sakalakAlo citasUtrApitazcaturthaH / atrabahuzrute agItArthevA etenAdya bhaGgatrayamupAttaM tasmingaNaMdhArayati / dRSTAntausarpazIrSakaMvaidyasutazca / iyamatrabhAvanA-AdyAnAMtrayANAM bhaGgAnAmanyataro yadi gaNaM dhArayati tataH sa sahagaNena vinazyati yathA sarpazIrSakaM vaidyasuto vA etat dRSTAntadvayaM yathA kalpAdhyayane tathA bhAvanIyam / atthavihaNetyAdi arthavihIne agItArtha ityarthaH / arthagrahaNamupalakSaNaM te ityapi draSTavyaM tasmin arthavihIna sUtravihIne yA gaNaM dhArayati upalakSaNametat nisRjativAprAyazcittaM catvAro bhAriyA itigurukAmAsAH / / [bhA.1413] abahussute agIyatthenisiraevA vidhArae vAgaNaM / taddevasiyaMtassa umAsA cattAribhAriyA / / vR-abahuzruto'gItArthovAyadigaNaMnisRjatidhAsthativAsvayaM kimuktaMbhavati |aadyaanaaN trayANAM bhaGgAnAmanyataroyadigaNaMgItArthasya vA nisRjati svayaM cAdyAnAM trayANAM bhaGgAnAmekataraH san yadi gaNaM dhArayati / ekaM dvau vA divasAvutkarSataH saptarAtriM divAni tatastadaivasikasteSAM saptAnAM divasAnAM nimittattvatastasya gaNaMnisraSTurdhArayatisa prAyazcittaM catvAro mAsA gurukaaH|| [bhA.1414] satarataMtavo hohI tatocchedopadhAvatI / cchedena chinapariyAetato mUlaM tatodugaM / / vR- anyadanyataH saptarAtriM yAvadgaNasya nisarjane dhAraNe vA prAyazcittaM tapo bhavati / tapaH prAyazcittaparisamAptyanantaraM tapaH krameNa cchedaH pradhAvati cchedena cenna cchinnaH paryAyo bhavati / tato'cchinnaparyAye tasmin mUlaM dIyate, / tato'pyatikrame antimaM dvikamanavasthApya pArAJcitalakSaNaM / iyamatrabhAvanA-prathamasaptadivasAnAntaramanyAnicetsaptadinAnigaNaM nisRjatidhArayati vA svayaM tataH prAyazcittaM SaT laghu / tato'pyanyAnisaptadinAni tataH SaTguru, tadanantaramapyanyAni cetsaptadinAni / tatazcaturgurukAHcchedaH / tato'pyanyasaptadinAnitatazcaturgurukAHcchedaH / tato'pyanyasaptadivasAtikrame SaTladhukaH cchedaH / tadanantaramapyanyasaptadivasAtivAhaneSaTgurukacchedaH / etAvatAkAlena yadiparyAyo nachinati / atastriMcatvAriMzattame divase gaNaM dhArayato nisRSTurvA prAyazcittaM mUlaM, catuzcatvAriMzattame divase anavasthApyaM paJcacatvAriMzattamepArAJcitaMtadevaMyataitthaM prAyazcittaM tatonivartate AdyAnAM trayANAM bhaGgAnAmekataraH sthApayituM, kaH punargaNadharaH sthApayitavyaH iti ceducyatezuddhaH / atha ko'sauzuddha itizuddhalakSaNamAha[bhA.1415] jo socautthabhaMgo davvebhAve yahoisaMcchanno / gaNadhAraNami ariho sosuddho hoinAyavyo / Page #409 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra - chedasUtram - 1- 3 / 66 vR-yo'sau caturthabhaMgavatIM / ko'sAvityAha- dravye bhAve cayo bhavati saMcchannadravyaH paricchadavizeSaizca parikalita iti bhAvaH / tathA AcAryalakSaNopetatayA yo gaNadharaNe yogyaH sazuddho bhavati jJAtavyaH / sa ca parIkSayA jJAtuM zakyate iti tatparIkSAmAha[ bhA. 1416 ] 408 suddhassa ya pAricchA khuDya dherai ya taruNavaggUDe / domAdi maMDalIe suddhamasuddhe tato puccha / / vR- zuddhasya parIkSA kartavyA / kasmin viSaye ityata Aha- kSullake sthavire taruNe khaggUDaH svabhAvAdvakrAcAraH / tasmiMstathA dvayorAdimaNDalyoH etAbhiH parIkSAbhiryadi nirvaTitastataH zuddha itarastyazuddhaH zuddhasya ca gaNadharapadAnujJA kartavyA / nAzuddhasya tataH zuddhAzuddhapratipAdanAnantaraM codakapRcchA upalakSaNametadAcAryasya prativacanaM vaktavyaM / eSa dvAragAthAsaMkSepArthaH / sAmpratamenAmeva gAthAM vivarISuH prathamataH kSullakaviSayAM parIkSAvidhimAha [bhA. 1417 ] uccaphalo aha khuDDo sauNicchAvopavAsiuM dukkhaM / puTTho vihohiti na vA palimaMdhI sAvaMtassa / / vR- tasya dravyabhAvaparicchadopetasya gaNadharapadayogyatA parIkSaNAya prathamataH kSullako dIyate / enaM dvividhAmapi zikSAM tvaM grAhaya, tataH sa eva muktaH san yadi cintayati yathA ahatti eSakSullakaH ucca cirakAlabhAviphalaM yasmAtsa uccaphalacirakAlenopakArI tAvatA kAlena kimapi bhaviSyatIti ko veda, tataH ka enaM zikSAM grAhayiSyati / yadivA zakunizAvazivAvat poSayitu duHkhaM mahatA kaSTenaiSa poSyate / punaH punarbubhukSAbhAvAditi bhAvaH / apica puSTo'pi sanneSa mama bhaviSyati na vA ko jAnAti anyaJccAmuM dhArayataH sArAmasya kurvatI mama sUtrasya ca mahAn palimantho vyAghAtastato naitasya me zikSayAyojanamevaM cintayan yo na grAhayati so'narhastadviparIto'rhastato yaH sthavira eSa pravacanopagrahakaro bhaviSyati dRDhadeho vA yathA AryarakSitapiteti kAraNato dIkSitastiSThati / zaikSastasya samarpyate / evaM dvividhAmapi zikSAM grAhayati tasmiMstatsamarpite yadi sa idaM cintayati / [ bhA. 1418 ] puThI vA samarisatidurANuvRttI na vettha paDiyAro / suttatthe parihANI there bahuyaM niratthaM tu / / vR- eSa prathamAlikAdidApanataH zikSAgrahaNatazca puSTIkRto'pyAsu zIghraMmariSyati / vAzabdazcintAntara samuccaye / yadi vA vRddhaH svabhAvAt duranuvartya duHkhenAnuvartyate na vA atra vRddhazikSApanekazcitpratIkAraH / kimuktaM bhavati ? nAsmAt vRddhAt kazcitpratyupakAraH / athavA vRddho vRddhatvAdeva jaDaprajJazca tato'sya zikSaNe mama sUtrArthaparihANistadevaM sthavirazikSAM grAhyamANe bahukaM nirarthakamiti ya evaM cintayitvA yona zikSAM grAhayati so'narhaH tadviparIto'rha iti / tadanantaraM yo'sau taruNo medhAvI taM samarpya bhaNyate yathA eSa maNDaliparipATyA AlApakedIyamAnesIdati / tatastvamevamapyAkSepeNa pAThya, tataH sa idaM cintayati[ bhA. 1419] ahiyaM pucchati giNhae bahuM kiM guNo maregeNa / hohitiya vivarddhato eso mamaM paDisavattI || vR- eSa medhAvitvAdadhikaM pracchatyavagRhNAti vA vadhArayati bahu prabhUtaM tata itthamasyaiva sUtrasyArthasya carakeNa pradAnata AkSaNikayoH ko guNo mama nirarthakaM kazcidityarthaH / kevalaM doSo nijasUtrArthaparigalanAdanyacca eSa hu nizcitaM vivardhamAnaH / sUtrato'rthatazca vRddhiM gacchan mama prati sapatnI ca Page #410 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 3, mUlaM : 66, [bhA. 1419] 409 pratipanthI bhaviSyati / tato na ko'pyenaM pAThayiSyatItina zikSayati, so'narhastadviparIto'rhastataH khaggUDa datvA sa bhaNyate - amuM tathA grAhaya yathA RjuH sAmAcArI kuzalazca bhavati / tato yadikohI niruvagArI karuso savvassa vAmavaDDoya / avinItotti ca kAuM haMtuM sattuM ca nicchubhatI / / [bhA. 1420] vR- krodhI yadi vA nirupakArI athavA paruSaH paruSabhASI tathA sarvasya sAdhuvargasya vAmAvartaH pratikUlatayA vartate yadi vA avinIta iti kRtvA zikSAM grAhayati, athavA Akruzya zatrumiva vA hatvA niH kAzayati tarhi so'narhastadviparIto'rhaH / [bhA. 1421] samprati caturSvapi yojaneSu tadviparItatayA yathArho bhavati tathA bhAvayativacchAhArAdIhiya saMgiraha anuvattae ya jo jugalaM / gAI aparitaMto, gANa sikkhAvae taruNaM / / kharamauee anuyattatikhaggUDaM jeNa paDati pAseNaM / gADhamavihAra vijaDho tatthoDaNa appaNe kuNati / / [bhA. 1422] vR yo nAma yugalaM kSullaka vRddhalakSaNaM vastrAhArAdibhiH saMgRhNAti AtmavazIkarotyanuvartayati ca taruNamaparibhrAntaH parizramamagaNayan grAhayati grAhaNaM grAhyate / ziSya etaditi bAhulakAtkarmaNyanaTU grAhaNamAcArAdisUtraM AsevanA zikSayA ca zikSayati / tathA khagUDaM kharamRdubhirvAkyaistathAnuvartayati yena sa pAzena patati anyathA gatiM na labhate iti manyamAnastadvazI bhavati / tathA yaH sthAnAvicalanAdapi san khamgUDatayA vihAravijaDhI bhavati vihAraM na karotIti bhAvastatra uDDaNamaGgIkAramAtmanA karoti / yathainamahaM khareNa mRdunA copAyena vihArakramaM copAyena vihArakramaM kArayiSyAmIti eSa evaMbhUto yogya: / [bhA. 1423] iya suddhasutta maMDala dAvijjai attha maMDalI ceva / dohipi asIyaMte, dei gaNaM coie pucchA / / bR- iti evamupadarzitena prakAreNa caturSvapi janeSu sUtropadezataH parIkSitaH san zuddho bhavatina manAgapi doSaH tatastasya sUtramaNDalI dApyate, arthamaNDalI ca etayozca dvayorapi maNDalyoryadi na viSIdati / kintvaparizrAntatayA gacchavartinAM pratIcchakAnAM ca jJAnAdyabhilASiNAM cittagrAhako varttate, tatastasmina mUlAcAryo gaNaM dadAti / evamukte codake codakasya pRcchA ketyata Aha [bhA. 1424] [ bhA. 1425 ] coei bhaNiUNaM ubhayacchannarasa dijjai gaNotti / sutte ya anunnAyaM bhayavaM dharaNaM paDicchanne || aparihANarihaparicchada attheNa jaM puNo parUveha | evaM hoi viroho suttattheNaM duvehaMpi / / vR- codayati praznayati paro yathA- pUrvamidamuktaM ubhayacchinnasya dravyabhAvaparicchadavizeSAt sAkalyaparikalitasya gaNo dIyate / yuktaM caitat yataH sUtre'pica zabdo'pi zabdArthe bhagavan dhAraNaMgaNadhAraNamanujJAtaM paricchanne dravyabhAvaparicchedopetamAtre, tataevamuktvA yadarhAnarhaparIkSAmarthenArthamarthamAzritya prarUpayatha nanvevaM sati dvayorapi sUtrayorbhavati virodhaH / uktasvarUpasyArthasyAdhikRtasUtreNAsUcanAt atra sUrirAha [bhA. 1426] saMtihi Ayariya viyajjagANi satthANi coyagasuNAhi / Page #411 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra - chaMdasUtram - 1-3/66 suttAnunAto vihu hoi kathAI anarihou / / tena parAcchA kIrai suvaNagasseva tAva nihasAdI / tattha imo diTTaMto rAyakumArehiM kAyavvI || [bhA. 1427] vR- codaka zrRNu madIyaM vacaH / santi hi sphuTaM tAni zAstrANi yAnyAcAryadvitIyakAni kimuktaM bhavatyAcArya paramparAyAtasampradAya vizeSa parikalitAni tato yadyapyarhAnarhaparIkSAlakSaNArthaH / sUtre sAkSAnnopanibaddhastathApi sUcanAtsUtramiti sopasUtreNa sUcita iti sampradAyAdavagamyate iti na kazciddoSa:, / tathAca sUtrAnujJA'pi hu nizcitaM kadAcidanarho bhavati / na ca sUtramanyathA sarvajJapraNItatvAt tena parIkSApi sUciteti tApanikaSAdibhiH suvarNasyeva sUtrAnujJAtasyApi kSullakAdibhiH parIkSA kriyate, 1 tatrAyaM vakSyamANalakSaNo dRSTAnto rAjakumAraiH kartavyaH / tamevAha [ bhA. 1428 ] sUre vIre sattie vavasAyadhire ciyAya dhitimaMte / [ bhA. 1429 ] buddhI vinayakaraNe sIse vi tahA paricchAe / / nibbhayaurassabalI avisAyi puNo kareti saMThANaM / na visammatti deti anassito cauhA nuvittIya - 1 vR- ityAdyagAthApadAnAM dvitIyagAthApadairvyAkhyAnaM tadyathA zUro nAma nirbhayaH / sa ca kutazcidapi na bhayamupagacchati / vIra UrasabalavAn tenAklezena paribalaM jayati / sAtviko nAma yo mahatyapyudave garva nopayAti / naca gariSTe'pi samApatite vyasane viSAdaM / tathA cAha-aviSAdI upalakSaNametat / agavI vA vyavasAyI analasa udyogavAnityarthaH / tathA cAha-punaH karoti saMsthAnaM kimuktaM bhavati pramAdataH kathaMdacidhyavasAyavikalo'pi bhUtvA punaH karoti saMsthAnaM kartumudyacchatisvocitaMvyavasAyamitibhAvaH, | sthiro nAma udyogaM kurvannapi na paritAmyati / tathA cAha - vizrAmyatIti ciyAyatti dAnaruciyathaucityamAzritebhyo'nyebhyazca dadAtItyarthaH / dhRtimAn rAjyakAryANi kurvan paranizrAma'nikSepamANaH tathA cAha- anissite iti, buddhitti autpattikyAdibuddhi catuSTayopetaH, vinIto gurvAdiSu vinayakArI yathaucityaM gurvAdInAmanuvartaka ityarthaH, karaNe iti yadrAjJaH kartavyaM tatkaraNe kuzalaH / eteSu parIkSA kriyate / kimete guNAH santi na vA tatra yaH etairguNairUpeto bhavati sa rAjJo rAjye'bhiSicyate / dAnazIlo'tra yaH sthiraH so'paribhrAntaH san kartavyaM karoti / kRtvApi paJcAdananupatApI tyAgavAn nAma dAnazIlaH sa ca stokAdapi stokaM dadAno gaNasya bahumAnabhAgbhavati / / [bhA. 1430 ] [ bhA. 1431] paravAdI uvasagge uppanne sUrayAitaMtaravi / addhAne te mAdI urassabaleNa saMtarati / / albhudae vasaNe vA anubbhamANo usatti hoti / Avati kulAdi kajesu caiva vavasAyavaM tarati / / kAyavyamaparitaM to dAtuM vi thiro anAnubhAviu / thovA to vidalato ciyAga vaMdana sIlou / / uvasagge soDhavve jhAe kiccesu yAvi (sAi) dhImaMto / buddhicakka vinIto ahavA gurumAdi vinIto u / / [bhA. 1432 ] [ bhA. 1433 ] vRdhRtimAn upasargAn soDhavyAn dhyAyati, kRtyeSvapi kAryeSvaviSAdaM pravarttate, buddhivinIta ityatra 410 Page #412 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 3, mUlaM : 66, [bhA. 1433] idamapi vyAkhyAtaM buddhi catuSTayaM nItaM prApitamAtmani yena sa buddhivinItaH sukhAdidarzanAtklAntasya (catuSkasya) pAkSikaH parinipAtaH / athavA buddhitti buddhicatuSkopeto vinIto gurvAdiSu vinItaH / davvAI jaM jattha ojammi vi kiccaM tu jassa vA jaMtu / kiccai ahIna kAlaM jiyakaraNavinIya gaccha / / [ bhA. 1434 ] 411 vR- yadyatra dravyAdyupayogi yasya yA yatra yat kRtyaM tatsarvamahInakAlaM jitakaraNaH karoti kArayati jitakaraNo vinIta iti dvAvapyekArthau tatparyaM vizrAntyA zabdArthastu parasparaM bhinno jitakaraNo nAma karaNadakSa ucyate / vinIta iti vinayakaraNazIlaH / / [bhA. 1435 ] evaM juttaparicchA jutto ye tehimehiu ajogo / AhArAdi dharato titiNimAIhiM dosehiM || vR- evametairanantaroditaiH zUratvAdibhiguNairyuktA ucitA yA parIkSA tathA yukto'pi nizcita ebhirvakSyamANadoSaiH ayogyastAnevAha- AhArAdi AhAropadhipUjAnimittaM guNaMdhArayan tintiNAdibhizca doSairayogyaH / tintiNI nAma yatra tatra vA stoke'pi kAraNe karakarAyaNaM / Adi zabdAccalacittatAdiparigrahaH / etadeva vyAkhyAnayati [ bhA. 1436 ] bahusute gIyatthe, dharei AhArapUyaNaThAI / tiMtiNi cala anavaThiya, dubbalacaraNA ajogAu / / vR- bahukAlocittaM sUtraM AcArAdikaM yasya sa bahusUtro gItArtho viditasUtrArthaH / etena yuktaH parIkSAyukto'pItyetadvyAkhyAnayati / evaMbhUto'pi yo gaNaM dhArayati AhArapUyaNaThAI utkRSTo me AhAro bhaviSyati, pUjanaM vA svapakSataH cetyevamarthaM AdizabdAdupadhiranyadvopakaraNamutkRSTaM me bhaviSyatItyevamartha parigrahaH / so'yogyastathA yo tiMtiNaH svalpe'pi prayojane karakarAyamAnaH calazcalacitto'navasthitaH svapratipannArthA'nirvAhI durbalazcaraNacAritraviSaye durbalaH / ete'pyayogyAH / [bhA. 1437] evaM parikkhivayaMmI patte dijjati apatte paDiseho / duparikkhiyapatte puNacAriya hAveti mA merA / / vR- evamanantaroditeSu guNeSu ca yadi parIkSayA nirvaTito bhavati, guNairupetA doSaizcaviprayukta ityarthaH, tadA sa pAtramiti kRtvA tasmin parIkSite pAtre gaNo dIyate / yastu prAguktairdoSairupeto guNaizca vipramuktaH so'pAnnamiti tasminnapAtregaNadAnasya pratiSedhaH / tasmai gaNo na dAtavya itibhAvaH / duparikkhiya ityAdi / atha kadAcitsuduH parIkSitaH kRto bhavet gaNazca tasmai dattaH / sa ca gaNaH sIdati / taM dRSTvA anye'pi gacchavartinaH kecit sAmAcArI zithilA bhavituM pravRttAstataH parIkSite prApte pAtre gaNe pradatte sati gaNe ca sIdati ye tatra gacche anya tIvradharmakA na sIdanti, tairupAyena pratibodhya vArayitavyaH / tatra yadi vAraNAnantaramAvRtyodyacchati tataH samIcInamatha vArito'pi kiJcitkAlamudyamya punaH sAmacArI hApayati tata iyaM maryAdA kartavyA / ayaM vidhiH prayoktavya ityarthaH / tamevAha- [bhA. 1438] diThovasamosaraNe ahavA therA tahiM tu vacca'ti / parisAya ghaTTamaTTA caMdaNa khoDi kharaMTaNAya / / vR-yatra samavasaraNejJAyate, AcAryo'trapravekSyati, tatra gaccho'nulomavacasA pravezanIyaH / pravezya tatra gatvAcAryasya kathayati / tvaM sIdan tiSThasi naiva ca tadyuktaM, tasmAdbhavatyAvarttasva / athavA kulAni Page #413 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 412 vyavahAra- * chedasUtram - 1- 3/66 hiNDamAnAH sthavirAstatra gacchevrajanti tatradRSTAntaiH parSadsAdhuparivArarUpA ghRSTA pAdagharSaNAt, mRSTA zarIrasya kezAdInAM ca samAracanAt tatastAM tathArUpAM parSada mavalokya candanAkhoDidRSTAntena kharaNTanA kartavyA / sA caivaM--AyariyAdinaMtamegaM suNaMti / ego iMgAladAhao iMgAlakaThAINaM ANaNaThAe nadIkUlaM gatI, tatthapAsai !taDeNa bujjhamANaMgosIsacaMdaNakhoDiM sotaM ghettUNa pAraMThito, tamaMtarA vaNiopAsaijANai / esA gosIsacaMdanakhoDI / tato tena so bhaNito kiM eeNa kaTTeNa taM karissai / iMgAladAhago bhAidahiUNa iMgAle ghecchAmi / vaNio ciMteti jai ittAhe ceva maggIhAmo to bahuM sukaM mollaM kAhiti to jAhiomAjhavehiti tAhe kiNIhAmi / evaM ciMtittA jAva vaNio mullassa kaeNa gharaM gaMtu eti tAva tena dahA gosIsacaMdanakhoDI / vaNieNa AgaMtuM pucchito kahiM te kaTuM / so bhagai datti / evaM bhaNieNa khiMsito mahAbhAga phiDito siIsariyattaNassa evaM jahA so iMgAladAhao soya vANiyao IsariyattaNassa cukko evaM tumapi nANAdI dahaMto nivvANassa cukkihisi / etadevAhaiMgAladAha khoDI pavese diThAu vANieNaMtu / , [bhA. 1439] [ bhA. 1440 ] jA mulaM Anayae iMgAlahAe tA daDDhA / / iya caMdanarayaNanibhA pamAyatikkheNa parasuNA bhettuM / duvihaM paDisevi sihiNA tiriyaNakhoDI tumedaDDA / / vR- aGgArAn dahatIti aGgAradAhastasya pArzve gozIrSacandanakhoDI praveze grAmapraveze ca vaNijA dRSTA / sa ca yAvanmUlyamAnayati tAvattenAGgAradAha ke nAGgArArthaM sA khoDirdagdhA / ityakSarArtho bhAvArthastu prAgevoktaH / / sAmpratamupanayamAha - iya caMdaNetyAdi / ityevamamunA prakAreNa candanaratnanibhA gozIrSacandanamUlyA triratnaralatrayarUpA khoDiH / pramAdarUpeNa tIkSNaparazunA bhittvA dvividhA yA pratisevA mUlaguNapratisevA uttaraguNapratisevA cetyarthaH / saiva zikhI vaizvAnarastena tvayA dagdhA / evaM vAritaH san yadi nivartate tataH prAyazcittaM datvA tasya varttApakAH sthavirA dAtavyAH / atha na nivarttaye tasya go'paharaNIyaH na kevalamete'narhAH kiM cAnye'pi tathA cAha- [ bhA. 1441 ] eeNa anarihahiM ane iya sUiyA anarihAto / ke puna te imo te dInAdiyA muNeyavvA / / vR- etairanantaroditairanArheranye'pi khalu sUcitAnarhAH ke punaste / sUrirAha ime te vakSyamANAdInAdayo jJAtavyAstAne vAha [bhA. 1442 ] dInA juMgiya cauro jAtIkamme ya sippasArIre / pANA DoMbA kiNiyA sovAgA ceva jAtIe / 1 bU - dInArhAH kasmAditi ceducyate-teSAM nandanAbhAvAduktaM ca dInAbhAsaM dInagaviM dINajaMpiuM purisaM / kaM pecchasi naMdataM dINaM dINAe diThIe / / tattha juMgikA hInAzcatvAro'narhAH / tadyathA jAtau karmaNi zilpe zarIre ca tatra jAtau juMgikAzcatvArastadyathA-pANA DoMbAH kiNikAH zvapacAzca / tatrapANA nAma ye grAmasya nagarasya ca bahirAkAze vasanti teSAM gRhANAmabhAvAt, DombA yeSAM gRhANi santi gItaMca gAyanti, kiNikA ye vAditrANi pariNayanti / vadhyAnAM ca nagaramadhye nIyamAnAnAM puratI vAdayanti / zvapacAzcaeDAlA ye zunaH pacanti / Page #414 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 3, mUlaM : 66. [bhA. 1442] . 413 tantrIzcavikrINantItietejAtau juGgikA upalakSaNametat |tenaay (yi) kalpikAyecaharikezajAtayo meyA yeca varuDAdayaste'pijAtau juGgikA draSTavyAH samprati karmaNi zilpecatAnabhidhitsurAha[bhA.1443] posagasaMbara naDalaMkha vAhamacchaMdharayarA vacchuriyA / paDagArA yaparIsaha sippesarIre yavucchAmi || vR- poSakA ye strIkukkuTamayUrAn poSayanti, / saMvarAH stAnikAH zodhakAH / naTAH pratItA ye nATakAni nartayanti |lddhaayevNshaaderuuprivRttNdrshynti |vyaadhaalubdhkaa |mtsybndhaaH kaivArajakA vastraprakSAlakAvAgurikA mRgajAlikAjIvinaH / etekarmaNijuGgikAH, paTakArAH kuJcikAdayazcarmakArA ityareparISahA nApitA ete zilpe juGgikAH samprati zarIretAn vakSyAmi |prtijnyaatN nirvAhayati[bhA.1444] hatthe pAekaNe nAsA uThehiM vajjiyaMjANa / vAmaNagamaDamakoDhiya kANA taha paMgulA ceva / / vR-zarIre juGgikA jAnIhi / haste saptamI prAkRtatvAt tRtIyArthe / evaM sarvatra, tato'yamarthaH hastena upalakSaNametat / hastAbhyAMvA varjitaM, |evN pAdena pAdAbhyAM vA karNena karNAbhyAM vA nAzayA opTena vA vAmanakA hInahastapAdAdyavayavA, maDabhAH kubjAH kRSTavyAdhyupahatAH, kANA ekAkSAH, paGgulAH pAdagamanazaktivikalA: etAnapizarIrajuGgikAnjAnIhi / [bhA.1445] dikkheuM pina kappaMti, cuMgiyA kAraNevidosAvA / anAdivikhaevA nAuMna kareMti Ayarie / / vR- eteanantaroditAzcatvAro'pijuGgikAdIkSitumapinakalpante {punarAcAryapade sthApayitumityapi zabdArthaH kAraNe tathAvidhe samutpanne'doSAkA nirdoSAvA dIkSitumapi sambadhyante / ajJAtAzcetkathamapi juGgikA dIkSitA bhaveyustatastAna jJAta dIkSitAn jJAtvA kurvantyAcAryaguNopetAn apyAcAryAn pravacanahIlanAprasakteH / / [bhA.1446] pacchAvi hoti vikalA AyariyattaMna kappaItesiM / sIso ThAveyavyo kAnagamahisova ninnammi / / vR-pazcAdapizrAmaNyasthitAkSigalanAdinA vikalAbhavanti,teSAmapyAcAryaguNairyuktAnAmapyAcAryatvaM nakalpate,ye'pyAcAryapadopaviSTAH santaH pazcAdvikalA jAyanteteSAmapinakalpatedhArayitumAcAryatvaM, kintutaistathA vikalaiH sadbhirAtmanaH pade ziSyaH sthApayitavyaH / AtmA tvaprakAze sthApayitavyaH / kaivetyata Aha-kANakamahiSa iva nimne / iyamatra bhAvanAkANako nAma coritamahiSo mA kopyenamadrAkSIditi hetoH grAmasya nagarasya vA bahirgata rUpe nimne pradeze upalakSaNametaditi gupile vA vanagahanesthApyate / evameSo'pyanyathApravacanahIlanAprasakterAjJAdidoSaprasaGgazca / athavAso vAtmIyaH ziSyaH pazcAdvikalairAcAryaHsthApyatesa kIdRza ityataAha[bhA.1447] gaNi agaNI vA gIto jovi agItoviAgaImaMto / logesa pagAsijjaitahA betina kiccamiyarassa / / vR- gaNo'syAstIti gaNI sAdhu parivAravAn yo vartate tadabhAve'gaNI vA yo gIto gItArthaH kAlocitasUtrArthapariniSThitaH tasyApyabhAve yo cApyagItArtho'pi AkRtimAn rUpeNa makaradhvajatulyaH sa gaNadharapade nivezyate, / yathAyamasmAkamAcAryoM netara iti kevalamitarasyApi juGgikA Page #415 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 414. vyavahAra -chedasUtram-1-3/66 cAryasya yatkRtyaM tatsthavirA anye'picanahAyanti / sarvamapi kRtyaM kurvntiitibhaavH| sampratyanarhAn pratipipAdayiSuridamAha[bhA.1448] eyaddosavimukkA vianarihA hoti se uanevi / avvAbAdhAdIyA tesi vibhAgo ukaayvvo|| vR- etairanantaroditairdoSairvimuktA api bhavantyanye ime anarhAH / kete ityAha-ityabAdhAdayastetastaSAmatyAbAdhAdInAM vibhAgapArthakyena svasvarUpavarNanaM kartavyaM / pratijJAtameva nirvAhayati[bhA.1449] accAbAdha avArthatenecchaIappacetae / egapurise kahaM niMdUkagavAbhA kahaMbhave / / vR-ityAbAdhA AvAhaMtotti azaknuvat necchatitti necchati anicchan tathA AtmacintakaH ete catvAro'pipuruSAanarhAH / na kevalamete'narhAHkintvekapuruSAdayo'pitatraziSyaHprAha-kathamekapuruSo bhavati?, kathaM vA niMdU: ? kathaM vA kAkI kathaM vA bandhyeti ? | evaM ziSyeNa prazne kRte sUriH sakalavineyajanAnugrahapravRttaHsarvAnapyavyAbAdhAdIn vyAkhyAnayati[bhA.1450] acAbAdhebAheina mannai bitidhareumasamattho / taionaceva icchaitiniee anarihAto / / vR- atizayena AbAdhA yasya so'tyAbAdhaH / sa gacchasya dvividhepyugrahe vastrapAtrAdijJAnAdhupaSTambharUpe kartavye bAdhAMmanyate, dvitIyo'zaktavadrNadhArayitumasamarthaH dvividhagapyupagrahaMgacchasya kartumazaktaH ityarthaH, tRtIyo'nicchansamartho'plAlasyenagaNaMdhArayitunecchati, etetryo'pynrhaaH| AtmacintakamAha[bhA.1451] albhujjayamegayaraMpaDivajjissaMtiattaciMtou / jovAgaNevasaMtona vahati tattIto annesi / / vR-ya AtmAnameva kevalaM cintayanmanyate, yathAhamabhyudyataM jinakalpa yathAlandakalpAnAmekataraM vihAraM pratipatsye iti AtmacintakaH yo'pi gaNo'pi gacche'pi vasan tiSThan na vahati na karoti taptimanyeSAMsAdhUnAMsopyAtmacintakaH / eto dvAvapyAtmacintakAvanIM / [bhA.1452] evaM magatisissaM paNatthaDemaraMti viddhsNtevaa| annamayassa viyaevaM, navaraMpuna tthaayeego|| .. vR. paNattipaJcamaeka puruSaekaM ziSyaM mRgayatesahyevaM cintayatikimapyekamAtmanaH sahAyaM mRgayAmi yena sukhaMtiSThAbhIti, tathAkaSTe nindUtulye ziSyAmriyante, vidhvaMsantevApratibhajyante cetibhAvArthaH, / iyamatrabhAvanA-yathA nindUmahelA yadyadapatyaM prasUtetanmiyate |evN yo'piyaM yaM pravrAjayati,sasa mriyate, apagacchativA / tataHsaninduriva nindUsattamasyApikAkItulyasya evamevadraSTavyaM / navaraMpunarakaM tiSThati kimuktaM bhavati ? yasyApi yaH ziSyaH sa mriyate vidhvaMsate vA kevalamekastiSThati upalakSaNametat / tenaitadapi draSTavyam / yasyaikasmin pravAjite sati dvitIyaviSaye labdhireva nAsti sa kAkIva kAkI kAkyapihikilaikaMvAraM prasUteitiprasiddhiH |vNdhyaatulyH supratItaitina vyAkhyAtastadevedaMvyAkhyAtaM vandhyA kilAprasavadharmA / evaM yasyanaiko'japa ziSya upatiSThate savandhyevavandhayeti / punaranyAnarhAn pratipipAdayiSuridamAha Page #416 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH3, mUlaM : 66, [bhA. 1453] 415 [bhA.1453] . ahavA ime anArihA desANaMdarisaNaM kareMtena / je pavvAviyatenaMtherAdi payacchatigurUNaM / / vR-athavetianarhANAmevaprakArAntastopadarzana imevakSyamANAanarhAstAnevAha-dezAnAdarzanaM kurvatA tena ye pravrAjikAH sthavirAdayastAn prayacchati gurUNAM, na taruNAdIn pUrvaM bahuvacanamanekavyaktyapekSayetyadoSaH / sthavirAdInemAha- [bhA.1454] there anarihesIse khamgUDe evlNbhie| ukkhovagayatti riha paMthe kAlagateiya / / vR-yaHsthavirAn prayacchatiziSyAnyovA narhAnyovAkhaggUDAnyadivAcaekalambhikAn athavA ya ekaM pradhAna ziSyamAtmanA labhate gRhNAti zeSAstvAcAryasya samarpayati / sa ekalAbhena caratIti ekalAbhikaH / yo vA ziSyANAmutkSepako yazcAcAryANAmitvarikAn ziSyAn karoti yo vA gurusambandhinaH ziSyAn pathi kAlagatAn ca zabdAt pratibhagnAn kathayati ete sarve'pyanastitra sthavirAdina vyAkhyAnayati[bhA.1455] therA uatimahallA aNarihA kANakuMTamAdIyA / khagUDA ya avassA egAlaMbhI pahANou / / [bhA.1456] taMegaMna vivaMtI avisese deije gUruNAMtu / ahavAviegadavvaM labhaMtije te deigurUNaM / / va- sthavirA nAma atimahAnto vayasAtigariSTA ityarthaH, / anarhAH kAraNakuTAdayaH, khaggUDA avazyAH |aymtrbhaavaarthH / yo'sau pUrvaparIkSitaH sa dezadarzanaM kAryate, tena ca dezadarzanaM kurvatA yadi se sthavirAH pravrAjitA ye ca juGgikA ye ca khaggUDA vA te AcAryasya samarpyante / taruNA navyAGgA vinItAzcAtmanastadA so'nahaiti, ekalAbhInAmayaHpradhAnaH ziSyaH tamekaMyo nadadAti / avazeSAMstu sarvAnapi pravrAjitAn guruNAM prayacchati / athavA yeSAmeka eva lAbho yathA yadi bhaktaM labhante tato vastrAdIni na, / atha vastrAdIni labhante tarhi na bhaktamapi, ekameva labhante ityevaM zIlA ekalAbhinastathAcAha-athavA ye ekaMdravyaMtAziSyAnguruNAyaH prayacchati, ubhayalabdhikAnAtmanaH sambandhayati so'pyanarhaH / [bhA.1457] ukkheveNaM dotinnivAvi uvaneti sesamappaNogeNhe / . AyariyANittariyaM vaMdhai disamappaNova karhi / / vR-iyaM kilasAmAcArI yAvantaH kiladezadarzanakurvatA pravrajitAH tAvantaH srvegurunnaaNsmrpnniiyaaH,| yastu pravAjitAn dvidhA kRtvA utkSepeNa hastoptATanena dvautrIn vA ziSyAn guruNAmupanayati, zeSAn sarvAnapyAtmanA gRhNAti / eSotkSepako'narhaH tathAyekecana dezadarzanaM kurvatA pravAjyantetesarve'pyAtmana itvarikA bandhanIyAH yathA AcArya samIpaM gatA yUyaM sarve'pyAcAryasya yatpunarAcAryANAM dizamitvarikAM bandhAti / Atmanastu yAvatkathikaMyathA yAvatyUyamAcAryasamIpe tiSThatatAvadAcAryasaktAH zeSakAlaM mametyevamitvarikAn katiziSyAnso'pyanarhaH / / [bhA.1458] . paMmiyakAlagayApaDibhaggA yAvi tujjhajesIsA / eesavve anarihA tappaDivakkhAbhave arihA / / Page #417 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 416 vyavahAra - chedasUtram - 1-3/66 vR- yodezadarzanaM kRtvA samAgataH san brUte yuSmAbhirdattAH sAdhavaH parivAratayA te sarve yuSmAkaM ziSyAH pathi kAlagatAH pratibhagnAvA, ime punaH sarve mama ziSyA ete sthavirAdayo'nahasteiSAM punaranarhANAmAcAryasamIpagatAnAM ye taiH pravrAjitAH ziSyAstAnAcArya icchApayati vA na vA guruNAmatrecchA pramANaM / / [ bhA. 1459 ] esA gIte merA imAu apariggahAu agIyANaM / gIyatthapamAdI Nava aparigaha saMjatINaMca / / bR- eSA anantaroditA maryAdA yogyasya gItArthatA AcAryastasmin gIte gItArthe draSTavyA, iyaM punaraparigrahANAmagItAnAM tathA gItArthapramAdinAmaparigrahasaMyatInAM ca iyamatra bhAvanA - yeSAmAcAryo'pyagItArthaste aparigrahA yadyapi nAma teSAmAcAryaparigrAhakastathApi so'gItArtha iti tatvataH sUtranItyA te aparigrahA eva, teSAM madhyAtko'pyeko'nyaM saMvignaM gacchamupasampannaM eSa ekaH anyo avaSannA gItArthAnAM gacchasteSAM madhyAdekaH kazcidanyaM saMvignaM gacchmAzritavAn eSa dvitIyaH / tathA anyAH kAzcana saMyatyastAsAmAcAryo nAsti, kAlakarAlapizAcena kavalitatvAt kevalaM tAbhirekaH kSullakaH paribrAjita AsIt / (so?) ko'nyaM saMvignaM gacchamupasampannaH ete trayo'pi pUrvagatA kAlikagate vA zrute sUtrArthatadubhayaiH paripUrNA jAtAsteSAmAgatAnAM yAvadA bhavati, tAvadvaktavyamiti / etadevAha[ bhA. 1460 ] gIyatthamagIyatthe, ajjANaM khuDDae ya annesiM / AyariyANa sagAse, amuyatteNaM tu nimmAyA / / vR- gItArtho yo'vasannagItArthaH gacchAdvinirgato'gItArtho yo'parigrahagItArthagacchAnnirgataH AryikAbhiH pravrAjitaH AryikANAM kSullaka ete tryo'pyanyeSAmAcAryANAM sakAze amAyitvena kadAcanApi AcAryasamIpamamuJcato nirmAtAH / sUtrArthatadubhayajJA jAtAH / etadeva spaSTataramAhasIsa paDiccho houM, puvvagae kAlie ya nimmAto / [bhA. 1461] tassAgayassa sa gaNaM kiM AbhavvaM imaM suNasu / / vR-gItArtho'gItArtha AryikA kSullako cAnyepAmAcAryANAM samIpe pratIcchaka rupakaH ziSyo bhUtvA pUrvagate kAlike vA zrute nirmAtastasya svagaNasya gatasya kimAbhAvyaM sUrirAha- idaM ca vakSyamANaM zRNu tadevAha - [bhA. 1462 ] sIso sIso sIso, cautthaMpi purisaMtaraM lahai / vilabhati tiNI, purisajugaM sattahA hoi / / vR- ziSyaH svadIkSitaH tasyApi ziSyo yaH pautrakalpastasyApi ziSyaH prapautrakalpa rUpaM evaM santAnatrayAtmakaMcaturthamapi puruSAntaraH puruSayugaMlabhate / caturthagrahaNAdanye'pi trayaH sUcitAstAne vAhaTThAvi lahai tiNI ityadhastAttrINi puruSayugAni labhate / apizabdAduparyapi trINi / iyamatra bhAvanAAtmIyamAcAryaM varjayitvA yastasya parivArastaM sarvaM labhate idamekaM puruSayugaM ? pitAmahaMvarjayitvA pitAmaha parivAraM sarvaM labhate iti dvitIyaM puruSayugaM prapitAmahaparivAraM sarvaM labhate iti tRtIyapuruSayugaM 3 / etAni trINyuparitanAni / sAmpratamadhastanAni trINi bhAvyante / gurubhrAtRpravrAjitaM samastaM parivAraM labhate ityevaM puruSayugaM, bhrAtRvya prabrAjitamapi sarvaM labhate parivAramiti dvitIyaM puruSayugaM, bhrAtRpravrAjitairapi prabrAjitAn samastAn labhate iti tRtIyaM puruSayugaM / tadevamadhastanAni trINi puruSayugAni trINyuparitanAnIti militAni SaT jAtAni / tathA AtmanA ye pravrAjitAH putrasthAnIyA ye ca taiH pravrAjitAH pautrasthAnIyA Page #418 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH 3, mUlaM : 66, [bhA. 1462] 417 ye ca tairapi pravrAjitA prapautrakalpAH / eSa sarvo'pi samudAya ekaM puruSayugaM / idaM ca SaTsumelitamamiti puruSayugaMsaptadhAbhavati / tathAcAha-purisajugaMsattahA hoi / tadeva spaSTayati[bhA.1463] mUlAyarie vajjitu uvarisagaNo uheThime tinni / appA yasattattamokhalu purisajugaMsattahA hoi / / vR- mUlAcAryAn pitRpitAmahalakSaNAn varjayitvA'nyauparitanaH samasto'pisvagaNastasyAbhavati / etena trINi puruSayugAnyupAttAni / adhastanAnyapi ca prAguktasvarupANi trINi puruSayugAni labhate / AtmA ca AtmIyazca putrapautraprapautralakSaNaH parivAraH saptama iti puruSayugaM saptadhA bhavati / bhAvanA prAgevoktA / atraiva prakArAntaramAha[bhA.1464] ahavA nalabhati uvari heDicciya laDabhaitini tineva / tiNatalAbhatinniyadAsakkharanAyaM / / vR-athavetiAbhavanasya prakArAntarasUcaneyAnyuparitrINipuruSayugAniprAguktAni, tAninevalabhate garIyastayAekagurudIkSitatvenasamAnatayA catepAMsadAyattatvAyogAt / heThicciyalabbhaitiNittiyAni pUrvaM trINi puruSayugAnyadhastanAni pradarzitAni teSAM grahaNArtha prathamaM trINItyuktvA tinnevatti teSAM pUrvabhaNitAnAmathastanAnAM trayANAM puruSayugAnAmanyAnyapyadhastanAni yAni trINi puruSayugAni paralAbhatrayaH putrapautralakSaNA AtmalAbha idamekaM puruSayugaM sarvamIlane saptapuruSayugAni tasyAbhAvyAni teSAMcAbhavane jJAtamudAharaNaM-dAsena mekharo kItodAso vime kharo vime / / mU.(67) bhikkhUyaicchejAgaNaMdhArettae nokappaisaMtherA aNApucchittA gaNaMdhArittae, therAyase vitarejAevaMkappaigaNaMdhAretae, therAyasonavivarejAevaMse nokappaigaNaMdhAritae, janatherehiM aviiNaM gaNaMdhArejA se saMtarAcheovA parihAro vA / / vR-adhAsyasUtrasyakaHsambandhastataAha[bhA.1465] duhatovi palicchanneappaDisehotti atippsNgaa| dhArevva anApucchAgaNameso suttasaMbaMdho / / vR- dvidhAto'pi dravyato bhAvatazca paricchanne paricchadoSeta AcAryastrayamapi ca dvighAtaH paricchanne gaNadhAraNasya na pratiSedha iti kRtvA kimanujJayA sthavirANAM kAryamiti buddhA mAti prasaGgataH sthavirANAmanApRcchayAgaNaMdhArayedatastatpratiSedhArthamidaMsUtramArabhyate / eSo'dhikRtasUtrasyasambandhaH / anenasambandhenAyAtasyAsyavyAkhyA-bhikSuricchedraNaMdhArayituMtatrasetasyanakalpatesthavirAngacchagatAna puruSAn anApRcchaya gaNaMdhArayituM, kalpate se tasya sthavirAn ApRcchaya gaNaM dhArayituM, sthavirAzca se tasya vitareyuranujAnIyugaNadhAraNaM pUrvoktaH kAraNairarhatvAt tata evaM sati se tasya kalpate gaNaM dhArayituM, sthavirAzca se tasya na vitareyurgaNadhAraNAnahatvAdevaM sati na kalpate gaNaM dhArayituM, yaH punaH sthavirairavitIrNamanujJAtagaNaM dhArayet tataH se tasya kRtAdantarAdapanyAyAt prAyazcittaM cchedo vA parihAro vAvAzabdAdanyadvAtapaH / eSa sUtrAkSarArthaH / bhAvArthabhASyakRdAha[bhA.1466] kAuMdesadarisaNaM, AgatauvaThiyammi uvarayA / therA asivAdikAramehiM, vanaThAvitosAhassasatI / / 2727 Page #419 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 418 vyavahAra-chedasUtram-1-3/67 [bhA.1467] sokAlAgatammiugato, videsaMvatattha va apucchA / theredhAreyamaNaMbhAvanisiThaManugghAyA / / vR- dezadarzananimittaM gatena ye pravAjitAstAn yadyAtmano yAvat kathikAn ziSyatayA baddhAti tatastasya prAyazcittaM caturgurukaM / tathA dezadarzanaM kRtvA tasminnAgate aprasthApite ca tasminnA cAryapade sthavirA yasyAcAryA uparAtAH kAlagatA yadivA sapratyAgato'pyazivAdibhiH kAraNairyadivAsAdhakasya asatittibhAvenAcAryapadesthApite'trAntarevAcAryaH tasmin kAlagate yadivAgato videzaMtatraiva videze gaNaMdhArayimumicchit / eteSu sarveSvapi kAraNeSu samutpanneSu yadi sthavirAn gacchamahato apRSTA yadyapi tasyAcAryeNabhAvatogaNonisRSTo'nujJAtastathApisthavirA ApRcchanIyAstataAha-bhAvanisRSTamApagaNaM dhArayati tarhi tasya sthavirAnApRcchApratyayaM prAyazcittaM anudAtA gurukAzcatvAro mAsA upalakSaNametat AjJAnavasthAmithyAtvavirAdhanArupAzcataspadoSAH / [bhA.1468] sayameva disAbaMdhaM ananunnAte kare anApucchA / therehiMya paDisiddhosuddhAlaggA uvehaMtA / / vR- yo nAma svayameva AtmacchaMdasA ko mama nijamAcArya muktvAnya ApRcchanIyaH samastItyadhyavasAyataH pUrvAcAryeNAnanujJAta AcAryapade tasya sthApanAt sthavirAn gacchamahattararupAn anApRcchaya digbandhaMkarotisthaviraiHpratiSedhanIyaH / yathA navartateArya! tavatIrthakarANAmAjJAlopayituM evaM praticodito yadina pratinivartatetarhi sthavirAHzuddhAH sa caturguruke prAyazcite lagnaH |ath sthavirA upekSante tarhi te upekSApratyayaM caturguruke lagnA yata evamupekSAyAmanApRcchAyAM ca tIrthakarAbhihitaM prAyazcittamAjJAdayazca doSAstasmAtsthavirairupekSAna kartavyA |ten ca sthavirA ApRcchanIyAH / / [bhA.1469] sagaNetherANasatI tigatherevA vAtigaMtu / baddhAtisevA sati ittariyaMdhAreina melitojAva / / vR- atha svagacche sthavirA na santi tarhi gaNe svakIye gacche sthavirANAmasati abhAve ye trikakulagaNasaMgharupe sthavirAMstAna trikaM sthavirANAM trikaM vA samastaMsamastaM kulaM vA saGgha vAgaNaM vA ityarthaH / upatiSThet yathA yUyamanujAnIta mahyaM dizamiti atha azivAdibhiH kAraNairna pazyet kulasthavirAdInAmasatyabhAve itvarikAM dizaM gaNasya dhArayati yAvat kulAdibhiH saha gaNena milito bhavati / / [bhA.1470] jeu ahAkappeNaM anunAyaMmi tattha saahmmii| viharatitamaTTAena tesiMccheona parihAro || vR- ye tu sAdharmikAH svagacchavartinaH paragacchavartinI vA yathAkalpena zrutopadezena teSAM sUtrAdyartha tatropasthApanAt viSaye tadarthAya sUtrANAmarthAya AsevanA zikSAyaivetyarthaH / anujJAte gaNadhAraNA tatra gacche viharanti / Rtubaddhe kAle mAsakalpena varSAsu varSAkalpe teSAM tatpratyayo yadeSo'nujJAto gaNaM dhArayatItitannimittamityarthaH |praayshcittNncchedonprihaaruplkssnnmetnnaanydvaa / tapaH, zrutopadezena . teSAM sutrAdyarthaM tatropasthApanAt, viSaya lolatA hi tasyA samIpamupatiSThamAnAnAM doSA, na sUtrAdyarthamiti, / / mU.(68) tivAsaparivAe samaNe niNaMthe AyArakusale saMjamakusale pavayaNakusale pannatikusalaM Page #420 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 419 uddezakaH 3, mUlaM:68, [bhA. 1470] saMgahakusale uvamahakusale akkhayAyAre abhinnAyAre asabalAyAre asaMkiliTTAyAracitte bahussue babhAgame jahanneNaMAyArapakappadhere kappai upajjhAyattAeuhisittae / / mU. (69) sacevaNaMsetivAsaparivAesamaNenigAndhenoAyAkusalaMjAvanouvagrahakusalekhayAyAre bhinnAyAre sabalAyAre saMkilihAyAracitte appasue appAgamenokappai uvjjhaayttaaeuddisitte| mU.(70)paMcavAsapariyAesamaNeniggaMdha (jahA68) jahannaNaMdasakappavavahAradharekappai Ayariya uvjjhaayttaaeudisite| mU.(71) saccevaNaMse paMcavAsapariyAesamaNe niNaMthe (jahA69)nokappaiAyariyauvajjhAyattAe udisitte| mU.(72) aTThavAsapasthiAesamaNeniNaMthe (jahA 68) jahanneNaMThANasamavAyagharekappaiAyariyatAe jAva gaNAvacche ityttaaeuddisitte| mU. (73) saccevaNaM se aTThavAsapariyAe samaNe nigathe (jahA 69)no kappai AyariyattA jAva gaNAvacche iyttaaeuddisitte|| vR-'tivAsapariyAesamaNe' ityAdi sUtraSaTkam / athAsya pUrvasUtreNa saha kaH sambandhastataAha[bhA.1471] bhAvapalicchayassa upariNAmaThAe ho imaMsuttaM / suyacaraNe upamAnaMsesAu havaMtijAladdhI / / vR- dravyabhAvaparicchadopetaH sthavirairanujJAto gaNaM dhArayati tadviparIto na dhArayatIti uktaM / tatredaM sUtraSaTakam | bhAvaparicchedasya parimANathaM parimANapratipAdanArthaM bhavati vartate yathA cAnena sUtraSaTkena zrutena caraNe ca pramANamabhidhIyate, zeiSAzca yA labdhaya AcAryANAmupAdhyAyAdInAM yogyA yAbhiH samanvitAH AcAryatayA upAdhyAyAditayA vA uddizyante / tA api pratipAdyante, / tatra zrutaparimANaM jahanneNa AyArapakappadhare ityAdinA cAritraparimANaM ti vAsapariyAe ityAdinA ryAyaH / zrAmyati, tapasyatIti zramaNaH / sa ca zAkyAdirapibhavati tatastadvacchedArthamAha nigraMthaH nirgatonthAt dravyataH suvarNAdirupAt, bhAvatomithyAtvAdilakSaNAditi nirgranthaH AcArakuzalaHjJAnAdipaJcavidhAcArakuzalaH / tatra kuzala iti dvidhA-dravyato bhAvatazca / tatra yaH kuzaM darbha dAtreNa tathA lunAti na kvacidapi dAtreNa vicchidyatesa dravya kuzalaH / yaH punaH paJcavidhenAcAreNa dAtrakalpena karmakuzaMlunAtisabhAvakuzalaH / tatraevamatra,samAsaH AcAreNajJAnAdyAcAreNakarmakuzalaH karmacchedakaH AcArakuzalaH / AcAraviSaye samyakaparijJAnavAn iti tAtparyArthaH / anyathA tena karmakuzacchedakatvAnupatteH / evaM sarvatra bhAvanIyaM, saMyama saptadazavidhaM yojAnAtyAcarati ca sa saMyamakuzalaH / samAsabhAvanA sarvatra tathaiva / athavA yaH kuza lunan kvacidvAtreNAcchidyatesa loke tatvataH kuzalo nanyusyastena kuzalazabdasya pravRttinimittaM dakSatvaM / tacca yatrAstitaMtrakuzalazabdo'pipravartate itidakSavAcIkuzalaHzabdastataevaMsamAsa AcAre jJAtavye prayoktavye prayoktavyevAkuzalodakSaAcArakuzalaH eva saMyamakuzalaH pravacanejJAtavye kuzalaH pravacanakuzalaH prajJapti masvasamayaparasamayaprarupaNA / tatrakuzalaH, saMgrahaNasaMgrahaH / sadvidhA-dravyatobhAvatazca / tatradravyataAhAropadhyAdInAMbhAktaHsUtrArthau .tayoiivadhe'pisaGgrahe kuzalaH {upasAmIpyena grahaNamupagrahaH so'pi dvidhA-dravyatobhAvatazca / tatra yeSAmAcArya upAdhyAyo vA na vidyate tAn AtmasamIpe samAnIya teSAmitparAM dizaM badhvA tAvaddhArayati yAvannidhyAdyante / eSa ___ Page #421 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 420 vyavahAra -chedasUtram-1-3/73 dravyataupasaGgrahaH |grhii upAdAne itivacanAt, yaH punaravizeSeNasarveSAmuphkArevartatesabhAvataupagrahaH / akSatAcAratA paripUrNAcAratA ca cAritre sati bhavati / cAritravatA niyamataH zeSAzcatvAro'pyAcArAH sevyAzcAritravatazcAritraM svAdAnateti vacanAt / tatazcAritravAnittyuktaM draSTavyam / na tveSo'pyartha AvArakuzalaityanenopAtta itikimarthasyApyAdAnamucyate / cAritraMkhalupradhAnaM mokSAtadapikaNTato noktamiti tadA zaGkAvyudAsArthamityadoSaH |tthaa azavalo yasya sitAsitavarNopatabalIyardaiva karbura AcAro nivayAzikSA bhASA gocarAdiko yasyAsAvazabalAcAraH / tathA abhinnena kenacidamyatIcAravizeSeNa (a) khaNDita AcAro jJAnAcArAdiko yasyAsAyabhinnAcAraH / tathA asaMkliSTa iha paralokAzaMsArupasaMkvezavipramukta AcAro yasya so'saMkliSTAcAraH / tathA bahuzrutaM sUtraM yasyAsI bahuzrutaH / tathAbahurAgamo'rtharupo yasyasabAgamaH jadhanyenAcAraprakalpadharo nizIthAdhyayanasUtrArthadhara ityarthaH |jdhnytaacaarprklpgrhaadutkrsstodvaadshaanggviditi draSTavyaM,sakalpateyobhavatyupAdhyAyatayoreSTumiti prathamasUtrArthaH saccevaNaM se ti vAsetyAdi se zaddho'thazadvArthaH / atha sa eva trivarSaparyAyaH zramaNo nirgrantho no AcArakuzala ityAdi pUrvavyAkhyAnataH supratItaH / evaM dve sUtre paJcavarSaparyAyasthAcAryopAdhyAyatvodezaviSaye bhAvanIye / navaraM tatrajadhanyena dazAkalpavyavahAradha iti vaktavyam (4) evamevASTavarSaparyAyasyApyAcAryopAdhyAyagaNAvaccheditvoddezaviSaye dve sUtre vyAkhyeye / kevalaM tatra jadhanyena sthAnasAmAcAryA gaNa iti vAcyaM / zeSaM tathaiva / / eSa sUtraSaTkasya saMkSepArthaH adhunA niyuktivistaraH / tatra tAvatsarveSAmeva sUtrapadAnAMsAmAnyena vyAkhyAM cikIrSuridamAha-bhASyakRt [bhA.1472] - ekkArasaMga suttattha, dhArayA nvmpuvkddjogii| bahusuya bahuAgamiyA, suttattha visArayAdhIrA / / [bhA.1473] eyaguNovaveyAsuyanidhasa nAyagAmahA(ja)nassa / Ayariya uvajjhAya pavattitherA anunAyA / / vR- ekAdazAnAmaGgAnAM sUtrArthamavadhArayantItyekAdazAGgasUtrArthadhArakAH / navamapuvvatti atrApi sUtradhArakA iti sambadhyate, navamapUrvagrahaNaM ca zeSapUrvANAmupalakSaNaM / tato'yamarthaH / samastapUrvasUtradhArakAH tathAsUtropadezena mokSAvirAdhIkRto nyastoyogomanovAkkAyavyApArAtmakaH sakRtayogaH sa yeSAmastite kRtayoginaH bahuzrutAH prakIrNakAnAmapisUtrArthadhAraNAt / iha pUrvadharA apitulyepica sUtre mativaicitryato'rthAgamamapekSya SaTsthAnapatitAstataH prabhUtAvagamapratipAdanArthamAha-bAgamAH bahuprabhUtaH Agamo'vagamo yeSAMtetathAetadevAha-sUtrArthavizAradAH tatkAlapekSayAsUtre'rtheca vizAradAH tathAdhiyA autpattikyAdirupayA caturvidhayA buddhayA rAjante iti dhIrAH / etadguNa ityAdi / ye anantaragAthAyAmuktA guNairupetA etadguNopetAH zrutaM nigharSayantIti zrutanigharSAH / kimuktaMbhavati? yathAsuvarNAkArastApanidharSacchedaiH suvarNaparIkSate kiMsundaramathavAmaGgalamiti / evaM svasamayaparasamayAn parIkSyantetezrutanigharSAiti / yathAnAyakAHsvAminomahAjanasyasvagacchavartinAMsAdhUnAmitibhAvaH / athavA nAyakA jJAnAdInAM prApakAstadupadezanAt, mahAjanasya samastasya saGghasya itthaMbhUtA AcArya upAdhyAyAH pravartinaH sthavirA upalakSaNametat / gaNAvacchedinazcAnujJAtAH / tadevaM sAmAnyataH sarvasUtrapadAnAmartho vyAkhyAtaH / sampratyekaikasya sUtrapadaspArtho vaktavyastatra yeSAM padAnAM vaktavyastAnyuparikSapannAha-- Page #422 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 421 uddezakaH3, mUlaM :73, [bhA. 1474] [bhA.1474] AyArakusalAsaMjamapavayaNapaNAttisaMgahovagahe / / __ akkhuyA asabalabhinnasaMkiliTThAyArasaMpanne / / vR- atra kuzalazaddhaH pUrvArddha pratyekaM sambadhyate / tato'yamarthaH AcArakuzalazadvasya pravacanakuzalazadvasya prajJaptikuzalazaddhesya saGgrahakuzalazaddhasya upagrahazaddhakuzalasya ca / akkhue ityAdi / atrAcArazadvasampannaH pratyekamabhisambandhanIyaH / akSatAcArasampannasya akSatAcArasyetyarthaH, evaM zavalAcArasampannasya abhinnAcAra sampannasya asaMkliSTAcArasampannasya ca vyAkhyA kartavyA / tatrAcArakuzalazadvasyavyAkhyAnArthamAha[bhA.1475] abbhuTThANe AsanakiMkara abbhAsakaraNamavibhattI / paDiruvajogajuMjaNanijogapUjA jahAkamaso / / [bhA.1476] apharusa annvlacvlmkukuymddNbhgom(a)siibhrgaa| .. sahitasamAhI uvahiguNanihi AyAkusalo / / vR* AcArakuzalo nAma yo gurvAdInAmAgacchatAmabhyutthAnaM karoti, / Asanatti AsanapradAnaM ca teSAmevagurvAdInAM vidhatte, samAgatAnAMpIThakAdyupanayatItibhAvaH, tathA prAtarevAgatya AcAryAnvadati saMdizata kiM karomIti sa kiGkaraH / tathA abbhAsakaraNamiti ya abhyAsAdabhyupetAsteSAmAtmasamIpavartitvakaraNamabhyAsakaraNaM,avibhaktirvibhAgAbhAvaH shissyprtiicchikaanaaNvishessaakrnnmitibhaavH,| paDiruvajogajuMjaNatti pratirupaH khalu vinayaH kAyikAdibhedatazcaturdhA'dhastAt pIThikAyAmabhihitastadanugatA yogA manovAkAyAsteSAM yojanaM vyApAraNavazyakaraNaM, avibhaktavibhAgAyojanaM, niyogattiyo yatravastrAdyutpAdane niyoktavyaH tasyatatraniyogakaroti, / pUjAjahAkamasottigurvAdInAM yathAnurupaMkramazo yena pUjA kriyate / aparuSamaniSThuraMmanaH prahlAdakRdityarthaH / tadbhASate, aNabalatti tatra prAkRtatvAt yakAralopaH tena avalayA iti draSTavyaM / tasyAbAvo'valayA akuTilatvam ityarthaH / acapalaH sthirasvabhAvaH akukuco hastapAdamukhAdivirupaceSTArahitaH / adambhako vaJcanAnugatavacanavirahitaH sIbharonAmaya ullapampalAlayA siJcati / tatpratiSedhAdasIbharaH,prAkRtatvAt |svaarthikprtyyvidhaanen asIbharakaH / eSasarvo'pikilavinaya itivIryAcAraH pratipAditodraSTavyaH |smprtishessaannaaN jJAnAdyAcArANAM prarupaNAnimittaM pazcArdhamAha-sahito nAma so yasya jJAnAderucitaH kAlastenopetaH / kimuktaM bhavati? kAle svAdhyAyaM karoti / kAle pratilekhanAdikaM kAle casvocitaM tapa iti samyak Adito yat yasyopadhAne tatkaraNevA svAbhiprAyaH samAhitaH upazamI jJAnAdInAM hitaH sthita utpattike jJAnAdyadhikaM nirmalataraMAtmanovAMcchansadaiva guruSubahumAnapara itibhAvaH |evNjnynaadyaacaarsmnvito guNanidhirbhavati / tata Aha-guNanidhirguNAnAmAkAraH eSa AcAskuzalaH / sAmpratametadeva gAthAdvayaM vineyajanAnugrahAyabhASyakRddhayAkhyAnayati[bhA.1477] abbhuThANaM gurumAdiyANa AsanadAnaMca hoitasseva / gosevaya Ayarie saMdisaha kiM karomitti / / vR-atra gose iti prAtarevetyarthaH / [bhA.1478] abbhAsakaraNadhammabhuyANa avibhattisIsapADicche / paDiruvajogojaha pIr3hiyAe jhuMjaNa karemidhuvaM / / Page #423 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 422 vyavahAra - chedasUtram-1-3/73 vR-atra pratirupayogo yathA pIThikAyAM prAk pratirupa vinayAdhikAre'bhihitastathA pratipattavyaH / jhuMjaNa ityasya vyAkhyAnaM yadhruvamakAlahInaM pratirupayogAt karoti vyApArayatItibhAvaH / [bhA.1479] pUrya jahAnuruvaMgurumAdINaM kareha kamasou / lhAdI jananamapharasaM aNavalayA hoikuDilattaM / / vR-atralhAdijananamitimanaH pralhatti (lhAda) janakaM / [bhA.1480] acavalathirassa bhAvo appaMdaNayA yahoiakuyattaM / ullAvalAlasasIbharasahitokAlenanANAdI / / vR-avaspandanatA bhnnddocithstpaadaadicessttaavikltaa| . [bhA.1481] sammaM ahiyabhAvosamAhitosamIvammi / nANAdINaMtuTTito guNanihijoAgaroguNANaM / / vR-gAthApaJcakamapigatArthaM / upasaMhAramAha[bhA.1482] AyArakusalo esA saMjamakusalaM ato vocchAmi / puDhavAdisaMjamaMmI sattarase jo bhave kasalo / / vR-eSo'nantaramuktaHAcArakuzalaH ataUrdhvaMsaMjamakuzalaMvakSyAmi |prtijnyaatmev nirvAhayati / pRthivyAdisaMyame[bhA.1483] puDhavi dagaagaNimAruya vaNassa viticaupaNiMdiajIvo / pehuppeha pamajaNapariThavaNamaNovaIkAe / / ityevaMrupesaptadazesaptadazaprakAre yobhavati kuzalaH saMyamaMprakArAntareNa saMyamakuzalamAha[bhA.1484] ahavA gahaNe nisiraNa esaNA sajjA niseja uvahI ya / AhArevi yasatimaMpasatthajogeya juMjaNayA / / [bhA.1485] iMdiyakasAyanigaha pihiyAsavajogajbhkANApallINo / saMjayakusalaguNanihi tivihakaraNabhAvasa visuddho / / vR-athavetisaMyamasyaivaprakArAntaropadarzanagrahaNeAdAne nisiraNeeSaNAyAMgaveSaNAdibhedabhinnAyAM zayyAniSadyopadhyAhAraviSayAnAM ca niSadyAyAM samyagupayuktasaMyamakuzalaH / kimuktaM bhavati? ya upakaraNabhAramAdadAno nikSipinvA pratilekhya pramAya' ca gRhNAti nikSipati vA etena prekSAsaMyamaH pramArjanAsaMyamazcoktaH, etadgrahaNAttajjtIyAH zeSA apyupekSAdisaMyamA gRhItA draSTavyAH / tathAyaH zayyAmupadhimAhAraM ca udgamotpAdanaiSaNAzuddhaM gRhNAti / saMyojanAdidoSarahitaM ca bhuGkte sthAnAdyapi kurvANaH pratyupekSya pramAdyaM ca karotisa saMyamakuzalaH, atraniSadyAgrahaNena sthAnAdi gRhItaM, tathA ya eteSu sarveSvapi saMyameSu yojanA vyApAraNaM, kimuktaM bhavatya prazastAnAM manovAkkAyayogAnAmapavarjanaM, prazastAnAM manovAkkAyayogAnAmabhiyojanaM saMvamakuzalaH / tathA indriyANi zrotrAdIni kaSAyAzca krodhAdIn yo nigRhNAti / tathA zrotrAdIni na svaviSaye vyApArayati zrautrAdiviSayaprApteSu zubhAzubheSu zadvAdiSvartheSu rAgadveSau na vidhatte / krodhAdInapyudayituH pravRttAn niruNaddhi / udayaprAptAMzca viphalIkaroti |tthaashrvaannipraannaatipaataadilkssnnaani pidadhAti, yogaMcamanovAkkAyalakSaNamaprazastaM dhyAnaM cAtaraudraM tatparihAreNa prazastadharma zuklaM ca AlIna Azrito nigRhitabalavIryatayA tatra pravRtta Page #424 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 3, mUlaM :73, [bhA. 1485] 423 ityarthaH / eSa saMyamakuzalaH, kathaMbhUtaH sannityAha-guNanidhiH saMyamAnugatA ye guNAsteSAM nidhirikha taiH / paripUrNa iti bhAvaH guNanidhiH 1, tathA trividhena prakAreNa manovAkAyalakSaNena suvizuddho manasApyasaMyamAnabhilASAn bhAvena ca pariNAmena vizuddha iha lokAdyAzaMsAdipramuktatvAta trikaraNabhAvavizuddhaH |asyaiv gAthAdvayasya vyAkhyAnArthamAha[bhA.1486] giNhaipaDileheDaM, pmjiyNthynisireyaavi| uvautto esaNAesenjanisajjovahAhAre / / [bhA.1487] eesuMsavvesuMjona paDhsae usosattimaM / jhuMjaipasatthemeva umaNabhAsAkAyajogaMtu / / [bhA.1488] soiMdiyAiyANaM niggaNaMceva tahakasAyANaM / pANAtiyAiyANaMsaMvaraNaMAsavANaMca / / [bhA.1489] jhANe apasattha eyapasatthajjhANeyajogamallINo / . saMjamakusalo eso, visuddho tivihakaraNeNa || vR-gAthAcatuSTayamapi gatArtham / navaraM uvautto esaNAe ityAdi upayukta eSaNAyAM kiM viSayAyAmityAha-zayyAniSadyopadhyAhAre zayyA upAzrayaH niSadyA pIThaphalakAdirupA, sthAnAdirupaniSadyA vyAkhyAnaM tu prAgevoktaM / upadhiH pAtraniryogAdirAhAro'zanAdirUpaH / eSAM samAhAro dvandvastasmin tadviSayAyAmityarthaH / jjhANe apasatthetyAdidhyAnaM dvidhA-aprazastaMprazastaMca, 1 aprazastamArtaM raudra ca, prazastaMdharmaM zuklaM ca / tatra prazastedhyAne dharmazuklerupecazabdo bhinnakramaH prazastaMyogamAlInaH suvizuddho tivihakaraNeNaMti upalakSaNametat / bhAvenApi savizuddhaH zeSa sugama uktaH saMyamakuzalaH / pravacanakuzalamAha[bhA.1490] suttatthaheTakAraNa vAgaraNasamiddhacittasuyadhArI / porANa duddharadharasuyarayaNanihANabhivapuNo / / [bhA.1491] dhAriyaguNiyasamIhiya nijavaNA viulavAyaNasamiddho / pavayaNakusalanihI pavayaNahiyaniggahasamattho / / vR-sUtrArthAtmakatvAtyadivAsUtrayukto'rtho'sminnatisUtrArthaH, nitvakSarAdhAnAruDhArthamitibhAvaH / heturanvayavyatirekAtmakakAraNamupapattimAtraMhetukAraNevyAkriyatepratipAdyateanenetihetukAraNavyAkaraNaM, samRddhaanekAtizayAtmakatvAtcitramAzcaryabhUtaManantagamaparyAyAtmakatvAt / evaMrupaMzrutaMdhArayatItyevaM zIlaHsUtrArthahetukAraNavyAkaraNasamRddhacitrazrutadhArI,tathAporANamiva porANAMyAdRzamatItAddhAyAmAsIt tAdRzamidAnImapyatibahulatvenetibhAvaH,durddharaM nayabhaGgAkulatayAprAkRtajanairdhArayitumazakyaMdharate'rthAn prakcanamiti paurANadurddharaH / tathA zrutaratnasya nidAnamiva pUrNaH pratipUrNo'rthanirNayapradAnAdinA, tathA dhAritaMsamyagdhAraNAviSayIkRtaMna vinaSTamitibhAvaH, |gunnitNc bahuzaH parAvartitaM tathA samyakIhitaM pUrvAparasambandhena pUrvAparAvyAhatatvenetyarthaH, mImAMsitaMsamIhitaMetAnipravacana vizeSaNAni itthaMbhUtena pravacanena tathA tasyaiva pravacanasya niryApaNA mImAMsitatayAnirdoSatvena nizcayatayAnirdoSatvena nizcayanaM tayA vipulavizodhanArthaM bahUnAmAcAryANAM sakAze grahaNAt vAcanA vipulAvAcanA tayA ca samRddho dhAritaguNitasamIhitaniryApaNAvipulavAcanAsamRddhaH / tathA pravacanaparijJAnugatAnAM guNAnAM nidhirikha Page #425 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 424 bAlikA vyavahAra - chedasUtram-1-3/73 guNanidhiH / kimuktaM bhavati ? | pravacanamadhItyAtmano hitaM caratyanyeSAM ca hitamupadizatIti tathA pravacanasyAhitAavarNabhASiNastannigrahasamarthaHpravacanAhitanigrahasamarthaH pAThAntaraM-pavayaNahiyanigama samatthopravacanAya hitaH svazaktyanigUhunenaprabhAvakaityarthaH / nirgamaAtmanaH parasyacasaMsArAnnistAraNe samarthaH |atraiv katipayapadavyAkhyAnArthamAha[bhA.1492] nayabhaMgAulayAe duddhara ivasaddotti uvame / / dhAriyamavighaNaTuMguNiyaM pariyattiyaM bahuso / / [bhA.1493] puvvAvarabaMdheNaMsamIhiyaM vAiyaMtunijaviyaM / bahuviya vAyaNakusalopavayaNaahiyae nigiNaho / / vR-gAthAdvayamapigatArthaM / navaraMvAcitamApekSaparihArapUrvakatayAsamyakgurupAdAntikenirNItArthIkRtaM niryApitaM vipulavAcanAsamRddha ityasyA vyAkhyAnaM bahuvidhayA vAcanayA kusalo dakSo bahuvidhavAcanAkuzalaH, uktaH pravacanakuzalaH |smprtiprjnyptikushlmaah[bhaa.1494] logeveesamae tivaNasuttattha gahiyapeyAlo / dhammatthakAmamIsaga kahAsukahavittharasamattho / / [bhA.1495] jIvAjIvaMbaMdhamokkhaMgatirAgatisuhaMdukkhaM / pannattIkusalaviU parivAdakudaMsaNemahaNo / / vR- loke vede samaye vAtmIye pravacane yAni zAstrANi teSu sUtrArthayo rgRhItaM peyAlaM parimANaM yena sa sUtrArthagRhItapeyAlaH samyagavinizcitasUtrArthaititAtparyArthaH |tthaa dharmakathAsuarthakathAsukAmakathAsu mizrakathAsucadvitrisaMyogatIdharmArthakAmakathAsukathayitavyAsu,kahavittharatti vistareNakathane samarthaH dharmArthakAmamizrakathAsu vistarakathAkathanasamarthaH, tathA jIvamajIvaM baMdhamokSaM gatimAgati sukhaM duHkhamadhigatya prajJaptau kuzalaH |kut ityAha-yato vidU vidvAn / etaduktaMbhavati-yato lokavedasamayAcArANAM samyagvettA tato jIvAnAM nArakAdibhedabhinnAnAmajIvAnAM dharmAstikAyAdInAM bandhasya mithyAtvAviratapramAdakaSAyayogapratyayakasya mokSasya sakalakarmAzApagamarupasya jJAnadarzanacAritrahetukasya tathA yena yena karmaNA kRtena narakatiryagdevabhaveSUtpattirbhavati / tadrUpayogato yena ca karmaNA kRtenamanuSyabhavesamutpattistadrUpAyAAgatestathAsukhaMyathA prANinAmupajAyatetathAbhUtasya,yathA duHkhaM tathAduHkhasyaprarupaNAyAMkuzalaH tathAparavAdinoyatkudarzanaMtasminmathanaH kimuktaMbhavati / paravAdinaH prathamaMbhASanteyathAyuSmAbhiH kudarzanamagrAhitatastenasahamAnAvipratipadyantetAMzcavipratipadyamAnAn yuktibhistathA madhnAtiyathA svadarzanaparityAgaMkurvantIti / eSa itthaMbhUtaHprajJaptikuzalaH / sAmprata-matraivadRSTAntamAha[bhA.1496] panattI kusalo khalujae khuDugaNImuruMDarAvassa / / puTho kahanavi devA,gayaMpikAlaM nayANaMti / / [bhA.1497] to uThito gaNadharo, rAyAviya uThito sasaMbhaMto / aha khIrAsavaladvI kahatisokhuDDagagaNIto / / [bhA.1498] jAhe yapaharamettaM kahiyaMnaya munnikaalmhraayaa| tovetikhuDDAgaNI rAyAe eva jANAhi / / Page #426 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 425 uddezaka : 3, mUlaM :73, [bhA. 1499] [bhA.1499] jahauThieNavitumenavinAo ettioimo kAlo / iyagIyavAdiyavimohiyAudevAnayANaMti / / [bhA.1500] abbhuvagayaMcaraNA kahaNAeeriso bhace kusalo / sasamayaparUvaNAemaheti sokusamaeceva / / vR-prajJaptikuzalo yathAkuza (la)kSullakagaNI kSullakAcAryo murueDarAjasya tathAcAnyadAtenA rAjJA pRSTaH kSullakagaNI kathaM tu devA gatamapi kAlaM na jAnanti, / tata evaM pRSTaH san sa gaNadharaH sahasA AsanAdutthitaH, / tamutthitaM dRSTrA rAjApi sasaMbhrAntaH samutthitaH tato thAnaMtaraM sa kSullakagaNI kSIramivAzrati kathayana yasyA labdheH sAkSIrAzravA sA labdhiryasyAsau kSIrAzravalabdhiH sa itthaMbhUtaH svasamayAnugataM kimapikathayati / jAhe ye ityAdi yathA ca praharamAtra kAlaM yAvatkathikamatha ca tAvantaM kAlaMrAjAgatamapinajAnAtitatorAjAnaMbatekSullakagaNI, evamanenaprakAreNavakSyamANamapijAnIhi / tadevAha-jaha uThieNa vetyAdi / yathA utthitenApi tvayA na vijJAto'yametAvAna kAlo gataH / kathArasapravRttanetievamanenaprakAreNagItavAditravimohitA devAH prabhUtamapigataMkAlaMnajAnanti, etacca sajJA tathaivAbhyupagataM jAtA mahatI pratipattirIdRzaH khalu kathanAyAH prajJaptaH kuzalaH / sa ca tathAbhUtaH svasamayaprarUpaNAniyamataH kusamanAyamathnAtyeva uktaHprajJaptikuzalaH / / samprati saMgrahakuzalo vyAkhyeyastataH saGgrahaprarUpaNArthamAha[bhA.1501] davve bhAvesaMgahI davveUukkha hAramAdIu / sAhijjAdIbhAve parUvaNAtassimA hoi / / vR-saMgraho dvidhA-dravye bhAve ca / tatra dravye ukSAdika AhArAdikazca / ukSA balIvardaH / bhAve bhAvaviSayaH sAhAyyAdikasyabhAvasaMgrahasya / iyaM vakSyamANA bhavatiprarUpaNA tAmevAha[bhA.1502] sAhijjavayaNavAyaNaanubhAsaNadesakAlasaMvaraNa / anukaMpanamanusAsaNapUyaNAmabbhaMtaraMkaraNaM / / [bhA.1503] saMbhuMjaNasaMbhogebhattovahi annmnsNvaaso| saMgahakusalaguNAnihIM anukaraNakArAvaNanisaggo / / vR- sAhijjaM sahAyakRtyakaraNaM vacanamAbhASitasya icchAkArabhaNanaM, athavA abhigrahasya grahItamaunavratasyavacanaviSayenakenApyAbhASaNaMkRtetasyottarabhaNanaMvacanaM, vAyaNattivAcanayA klAnte gurausAdhUnAMdadAtivAcanaM, anubhASaNaMnAma AcAryeNabhASitepazcAdbhASaNaMnapunaH pradhAnIbhUyAcAryAbhASaNAdagreevabhASate / dezakAlasaMsmaraNaMnAmaasmin dezeasminkAlecakarttavyamidamlAnAdAnImiti vijJAya yaddezekAlesmArayatyAcAryANAMglAnAdInAM anukampanaMduHkhArtasyAnukampAkaraNaMbAlavRddhAsahAna yathAdezakAlamanukampateitibhAvaH, anuzAsanaM bhajyamAne vA dRSTevA kimuktaMbhavati |saamaacaariitH pratibhajyamAnAn kathaMcit ruSTAn vA yadanuzAsti tadanuzAsanaM, / yadi vA yo yathoktakArye'pi san kathaMcinna kuste tatkasyacicchikSaNametattadakRtyamitikhagUDAnvAnuzAsti etadanuzAsanaM, pUjanaM nAma yathAkramaM gurvAdInAmAhArAdisampAdanavinayakaraNaM, yadi vA jJAnAcArAdiSu paJcasvAcArAdiSu yathAyogamudyacchatAmupabRMhaNaM / abhyantarakaraNaM nAma dvayoH sAdhvorgacchameDhIbhUtayorabhyantare kulAdikAryanimittaM parasparamullapato stRtIyasyopazuzrUSo bahiHkaraNaM / athavA yadiSTaH sannabhyantare gatvA tat gacchAdiprayojanaM brUte etadabhyantarakaraNaM 1 yadi vA tena saha ye bAhyabhAvaM manyante tAnapi tathAnuvartayati yathAtaMtejasvinamabhimanyanteetadabhyantarakaraNaM |sNbhojnN nAmayatsAMbhogikaiH sahabhAjanasaMyogobhakte . vahatIti / yadibhaktamupadhivAsaMbhogayatikimuktaMbhavati? yadyasya kArakaMbhaktamupadhirvA yatsvamutpAdya aguvA Page #427 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 426 vyavahAra - chedasUtram-1-3/73 tasmai dadAti tato gRhNAtivA / tathA annamannaM saMvAse iti sAMbhogikaiH parasparamekatra vasanaM etAni kurvANaH saMgrahakalaH / punaH kathaMbhUta ityAha- saMgrAhAnugatA ye guNAM teSAM nidhiriva guNanidhistathA anukaraNaM nAma yatsIvanalepAdi kurvantaM dRSTrA brUte - icchAkAreNa tavedamahaM kariSyAmi kurute ca, kArApaNaM vA na yatsvayaM karaNe akuzalAnanyAnapIcchAkAreNa kArApayati tasmin nisargaH svabhAvo yasya so'nukaraNakArApaNa nisargaH itthaMbhUtastasya svabhAvo yadi anabhyarthita evaM karoti kArayati cetibhAvaH / samprati katipayapadavyAkhyAnArthamAha [bhA. 1504 ] vayaNe tu abhiggahiyasya keNatI tassa uttaraM kuNati / jA jayAha kiNhaM te u gurammI vayaNaM dei / / vR- vacane vacanaviSaye abhiggahikasya gRhItAbhigrahapratipattamaunavratasyetyarthaH / kenApi pazce kRte sati tasyottaraM yadbhaNatyeSa vacanasaMgrahakuzalaH / pazcArdhaM sugamam / sAhUNaM anubhAsa AyarieNaM tu bhAsie saMte / sAreyAyariyANaM dese kAle gilANAdI / / [ bhA. 1505 ] vR- atra sAdhUnAmiti padaM paJcAt gAthAyAM sambadhyate / zeSaM prAgeva vyAkhyAnArthamAha[ bhA. 1506 ] dukkhatte anukaMpA anusAsana bhajamANarakkho vA / vAhutakArI anusAsaNa kiJccameyaM // / vR- iyamapi vyAkhyAnArthA / [ bhA. 1507 ] pUyaNamahAguruNaM abbhaMtaradoNhamullaveMtANaM / taiyaM kuNatI vahiyA veI gurUNaM ca taM iTTo || vR- pUjanaM yathAkramaM guruNAmanyatarakaraNaMyadabhyaMtare dvayIrullapatostRtIpamupazuzrUSaMbahiH karoti / yadi vA tadracchAdiprayojanaM pRSTaH sannabhyantaraM gatvA guruNAM brUte kathayati [bhA. 1508 ] saMbhujaNa saMbhogeNa bhujAe jassa kAraNaM bhattaM / taM ghettumappaNAse dei emeva uvahiM pi / / vR- saMbhojanaM nAma yatsaMbhogena yojayati sAMbhogikaiH sahakatra bhuGkte iti, tathA yadyasya kArakamupakArakaM bhakta tadAtmanA gRhItvA tasmai dadAti / evamevopadhimapi upadhirapiyo yasyopakArakastaM svayamutpAdya tasmai dadAti / etena saMbhoge bhattauvahIti vyAkhyAtaM parasparamekatra saMvAsaH supratItatvAnna vyAkhyAtaH / [bhA. 1509] anukaraNaM sivvaNalevaNAdI anubhAsaNA udumme ho / eriso tassa nisaNA, jaM bhaNiyaM erisa sahAvo || vR- anukaraNaM nAma sIvanalepanAdi svayaM kiJcitkurvantaM dRSTrA icchAkAreNAnujJApya karoti / tathA durbhedhasi svayaM sIvanalepanAdikartumanujAnAti svayaM tAvat karotyeva / kintvanyAnapi bhASate / yathA kurutaitasya mahAnubhAgasyetyetatkaraNaMIdRzastasyAnukaraNe kArApaNeca nisargaH nisargaH svabhAvaH jaMbhaNiyaMti kimukta bhavatItyarthaH / IdRzaH svabhAvaH uktaH saMgrahakuzalaH / upagrahakuzalamAhavAlAsahuuDhesuM saMtatavakilaMta veyaNAtaMke / sejjanisejjAvahipANamasaNabhesajju vaggahie / / [ bhA. 1510 ] [bhA. 1511] dAna davAvaNa kArAvaNe yA tahA kayamanunAe / uvahitamaNuvahita vihI jANAti uvaggahaM eyaM / / vR- bAlAsahavRddheSu tathA prabhUtamArgagamanataH pavano (Thato) vA zrAnteSu tapaH klAnteSu tathA vedanAyAM Page #428 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH3, mUlaM :73, [bhA. 1511] 427 'sAmAnyataH zarIrapIDAyAM jAtAyAmAtaMke ca sadyojAte sati roge samutpanne zayyAvasatirniSadyApIThaphalakAdirupAH upadhikalpAdiH pAnaMdravaM azanamodanAdibheSajamauSadhamaupagrahikaMdaNDaproJchanAdhupakaraNaM / eteSAM samAhAro dvandvastasmin saptamI SaSTyarthe / tato'yamarthaH- eteSAM svayaM dAne anyairdApane tathA vaiyAvRtyAdeHkArApaNekaraNeca tathAkayamaNunAeitiparaiH kRtasyAnujJAyAM yatpravartanaMtathAupahitavidhiryazcAnupahitavidhistatropahitavidhi mayata AcAyairvitIrNaM tadAcAryamanujJApyAnyeSAMsAdhUnAM tadantaraNa vistasyatAM dadAti / anupahitavidhiryadanutpannamutpAdya dadAti / anye tuvyAcakSate-yadyasya gurubhirdataM tattasyopanayartAtyeva upahitavidhiH yatpunastasya gurubhirdattaM tatso'nyasya gurun anujJApya dadAti / eSo'nupahitavidhiH evaM sarvamapagrahaMjAnAtietadevalezatovyAkhyAnayati[bhA.1512] bAlAdInetesiM senjanisejo vahippayANehiM / bhattanapAna bhesajjamAdIrhi uvghNkunni|| [bhA.1513] deisayaM dAveiya kareya kArAvae yaanujANe / uvahiyajaMjassa guruhiM dinnaM taMtassa uvanetiM / / [bhA.1514] anuvahiyaM jaMtassaudinaMtaM dei so uannassa / khamasamaNehi dinnaM tubhaMti uvagahoeso / / vR. etepAmanantaragAthAbhihitAnAM bAlAdInAM bAlAsamarthavRddhamArgagamanAdizrAntatapaH klAntavedanAtajAtAtaGkAnAMzayyA-nipadyopadhipradAnaistathA bhakta modakAzokavAdi annamodanAdi pAnabhaiSajeprAmuktasvarupeAdizadvAdopagrahikopakaraNAdiparigrahaetairupagrahamupaSTambhaMkarotikathamityAhasvayaM zayyAdikaM dadAti anyairvA dApayati tathA svayaM vaiyAvRttyAdi karoti anyaiH kAsyati / kurvantaMvA anyamanujAnIte / uvahiyatti padaikadeze padasamudAyopacArAdupahitavidhiriti draSTayaM yadyasya gurubhirdattaM tattasyopanayatItyepa upahitavidhiryatpunastasya dattaM so'nyasmai gurun anujJApya dadAti kSamAzramaNa:tubhyamidaMdattamityepo'nupahitavidhiH / eSa sarvo'pyupagrahaH / ukta upagrahakuzalaH / sAmpratamakSatA-cArAdipadAnAMsAmAnyena vyAkhyAnamAha[bhA.1515] AhAkammuddesiya ThaviyaraiyakIyakAriyacchejjaM / ubbhiNAhaDamAle vaNImagA jIvaNanikAe / / [bhA.1516] pariharati asanapAnaM sejovahipUtisaMkiyaM mIsaM / akkhuyamasabalamabhinnamasaMkiliThamAvAsaejutA / / vR-AdhAkarmikaMyanmUlataeva sAdhUnAMkRtakRtaM,audezikamuddiSTAdibhedabhinnaM, sthApitaMyatsaMyatArthaM svasthAne parasthAne vA sthApita, racitaM nAma saMyatanimittaM kAMsyapAtrAdau madhye bhaktaM nivezya pArtheSu vyaJjanAni bahuvidhAni sthApyante / tathA krItena kAritamutpAditaM krItakAritaM AcchedyaM yata bhRtakAdilabhyamAcchidya dIyate udbhinnaM yatkutapAdimukhaM sthagitamapyudbhidya dadAti / AhRtaM svagrAmAdyAhatAdi mAlattimAlApahRtaM,vanIpakIbhUya piNDautpAdyatesa piNDo'pivanIpakaH / AjIvanaM yadAhArazayyAdikaMjAtyAdyAjIvanenotpAditaM, |nikaaettimmetaavddaatvymiti nikAcitaM / etAni yo'zanapAnAni zayyopadhIzca pariharati tathA pUtizaGkitaM mizramupalakSaNametat / adhyavapUrakAdikaMca yazcAvazyakeyuktaHso'kSatAcAraH abhinnAcAraH asaMkliSTAcAraH / tatrasthApitAdiparihArIakSatAcAraH abhyAhRtAdiparihArI azabalAcAraH / jAtyopajIvanAdi pariharan abhinnAcAraH / doSaparihArI asaMkliSTaH / samprati lAghavAya dvitIyasUtragatAnikSatAcArAdIni padAnivyAkhyAnayati[bhA.1517] osannakhupAyAro balAyAro yahoipAsattho / Page #429 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 428 vyavahAra - chedasUtram-1-3/73 bhinnAvArakusIlo saMsattosaMkiliTThou / / vR-avasanna AvazyakAdiSvanudyamaHkSatAcArastathApArzvastho'nyodmAdibhojIsabalAcAraH,kuzIlo jAtyAjIvanAdiparo bhinnAcAraH, saMsaktaH saMsargavazAta sthApitAdibhojI, saMkliSTaH saMkliSTAcAraH / sampratyAcAraH prakalpadhara itipadaM vyAkhyAnayati[bhA.1518] tivihoyapakappadharo, sutte asthaya tadubhaeceva / suttadhara vajjiyANaM tigadugaparikaDaNA gacche / / - trividhaH khalu prakalpadharastathA sUtre sUtrataH arthataH tadubhayatazca / iyamatra bhAvanAAcAraprakalpadhAriNAM catvAro bhaGgAstadyathA- sUtradharo'rthadharaH, nosUtradharo'rthadharaH, sUtradharopyarthadharo'pi / nA sUtradharAnApyarthadharaH 4 1 atracaturtho bhaGgaH zUnya ubhayavikalatayA AcAraprakalpadhAritvavizeSaNAsaMbhavAt |AdyAnAMtutrayANAMbhaGgAnAMmadhye tRtIyobhaGgavartI sa upAdhyAyauddizyate / yataH sa ubhayadhAritayA gacchasyasamyakaparivardhako bhavati / tadabhAve dvitIyabhagavayapi tasyApyarthadhAritayA samyaka parivardhakatvAnnAtvAdyavartI tathA cAha-sUtradharavarjitAnAmAcAraprakalpikAnAM gacche gacchasya parivardhanA trika tRtI yabhaGge ca tatasta evopAdhyAyAH sthApyA na prathamabhaGgavartinaH / evaM dazAkalpavyavahAradharAdipadAnAmapivyAkhyAkartavyA / atra para Aha[bhA.1519] puvvaMvaNeUNaMdInaMpariyAya saMghayaNasaI / dasapuvvIe dhIremajjArapaDiyaparuvaNayA / / vR- nanu pUrvamAcAryapadayogyasya dIrdhaH paryAyo varNitaH, saMhananaM cAti viziSTaM zraddhA ca pravacanaviSayA'tyuttamAAgamatazcArcAyapadeyogyAjadhanyato'pidazapUrvikAstathAdhIrAbuddhicatuSTayena virAjamAnAH tataH evaM pUrva varNavitvA yadevamidAnI prarupayatha, yathA trivarSaparyAya AcAraprakalpadhara upAdhyAyaH sthApyate / paJcavarSaparyAyodazAkalpavyavahAradhara ityAdi saiSA prarupaNA mAridinakalpA / yathA himArjAraH pUrvaM mahatAzabdenAraTati pazcAdevaM zanaiH zanairAsTati / yathAsvayamapi zrotuMna zaknotyevaM tvamapi pUrvamuccaiH zabditavAn pazcAcchanairiti; sUrizaha-satyametat / kevalaMyatpUrvoktaM tadyathoktaM nyAyamaGgIkRtya, sampratipunaHkAlAnurupaMprajJApyateityadopastathA cAtrapuSkariNyAdayo dRSTAntAstAnevAha[bhA.1520 pukkhariNI AyAre,ANAyaNAtenagA yagIyatthe / AyAraMmi uee, AharaNA hotinAyavyA / / vR-puSkariNIvApI AcAraAcAraprakalpasya AnayanastenakAzcaurAgItArthAetAnicatvAryAharaNAni dRSTAntAbhanatyAcAryejJAtavyAniimAni ca[bhA.1521] satthapariNAcchakkAya ahiMgama piMDauttarajjhAe / rukkhe yavasabhagAvo gohA sohI yapukkhariNI / / vR-zastraparijJA SaTakAyAdhigamaH, SaTjIvanikA idamekamudAharaNaM 1 piMDa 2 uttarAdhyavana uttarAdhyayanAni 3 vRkSAH kalpadrumAdayaH 4 vRSabhAH balIvAH5 gAvaH 6 godhAH 7zodhiH 8 / atraiva dRSTAntaH puSkariNI ca 9 / evaM sarvasaMkhyayA trayodaza AharaNAni / etAni vyAcikhyAsuH prathamataH puSkariNyAharaNaM bhAvayati[bhA.1522] puskhariNIto puvvaM jArisayA tuNhA tArisayA iNheiM / tahaviyatA pukkhariNItA havaMtikajjAiMkIrati / / vR-pUrva sukhamasukhamAkAleyAdRzyaH puSkariNyo jambUdvIpaprajJaptauvaNyante / idAnIM natAdRzyaH tathApi catA apipuSkariNyobhavantikAryANicatAbhiH kriyante / AcAraprakalpAnayanAharaNamAha Page #430 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 429 uddezakaH3, mUlaM:73, [bhA. 1523] [bhA.1523] AyArapakappoUnavame puvaMmiAsisodhIya / tattocciya nigUDhoihAhi to kiMna suddhibhave / / vR-AcAraprakalpaH pUrvaM navame pUrvaM AsIt zodhizca tato'bhavat / idAnIM punarihAcArAne tata eva navamAtpUrvAniyUhyAnItaH tataH kimeSa AcAraprakalpo na bhavati kiM vA tataH zodhirnopajAyata / eSo'pyAcArakalpaH zodhizcAsmAdavaziSTA bhavatItibhAvaH / adhunA stenakadRSTAntabAvanArthamAha[bhA.1524] tAlugdhADiNiusovaNAdi vijAhitenagA Asi / iNhiteunasaMtItahavi kiM tenagAnakhalu / / vR- pUrvastenakAzcaurA vijayaprabhavAdayastAlodghATinyavasvApinvAdibhirupetAAsIran |taashcvidyaa idAnIM na santi / tathApi kiM khalu stenakA na bhavanti bhavatyeva / tairapi paradravyApaharaNAditi bhAvaH / adhunAgItAdRSTAntaMbhAvayati / [bhA.1525] puvvaM caudasapuvvI iNhaMjahannopakappadhArI u / majjhimaga pakappadhArI kiMso unahoigIyattho / / vR-pUrvagItArthazcaturdazapUrvI abhavat / idAnIMsa kiMgItArthojadhanyaH prakalpadhArI nabhavatibhavatyeveti bhAvaH / zastraparijJAdRSTAntamAha[bhA.1526] puvva satthapariNAadhIyapaDhiyAi houuvaTThavaNA | iNheiMcchajIvaNayAkiMsAunahouuvaTThavaNA / / vR-pUrva zastraparijJAyAmAcArAGgAntargatAyAmarthato jJAtAyAM paThitAyAMsUtrata upasthApanAabhUdidAnI punaH sA upasthApanA kiM SaTajIvanikAyAM dazavaikAlikAntargatAyAmadhItAyAM paThitAyAM ca na bhavati bhavatyevetyarthaH / piNDadRSTAntabhAvanArthamAha- / [bhA.1527] bititamibaMbhacere paMcamauddesa AmagaMdhammi / suttami piMDakappI iha puna piMDesaNAeo / / vR- pUrvamAcArAGgantargata lokavijanamni dvitIye'dhyayane yo brahmacaryAkhyaH paJca uddezakastasmin yadAmagandhisatraMsavvAmagaMdhaM paricayaM ititasminasUtrato'rthatazcAdhIte piNDakalpIAsIta, / iha idAnIM punardazavaikAlikAntargatAyAM piNDaiSaNAyAmapi sUtrato'rthatazcAdhItAyAM piNDakalpikaH kriyate so'pi cabhavati tAzaiti, uttarAdhyayane dRSTAntaMbhAvayati / / [bhA.1528] AyArassa uuvariM uttarajjhayaNAuAsipuvvaM tu / dasaveyAliya uvariMiyANiM kiMtena hotiu / / vR- pUrvamuttarAdhyayanAni AcArasyApyAcAraGgasyoparyAsarin idAnIM dazavaikAlikasyopari paThitavyAni / kiMtAni tathArupANinabhavantibhavantyevetibhAvaH vRkSadRSTAntabhAvanAmAha[bhA.1529] mattaMgAdItaruvara nasaMti iNhina hoti kiM rukkhA / mahajUhAhivadappiya pudivasabhANapunaiNhaM / / vR-pUrvasukhamasukhamAdikAlemattaGgAdayodazavidhAstaruvarAH kalpadrumAAsIran |idaaniiN tena santi / kintvanye cUtAdayastataH / kiM te vRkSA na bhavanti te'pi vRkSA bhavantIti idAnIM te tathAbhUtA na saMtikintupaJcadazAdigosaMkhyAtAstataH kiMteyathAnabhavanti kiMtubhavantyevetibhAvaH / adhunAgodRSTAntamAha[bhA.1530] pubdi koDIbaddhAjUhAo naMdagovamAiNaM / . iNhaMnasaMtitAiMkiMjUhAiMna hotiu / / vR- pUrvaM nandagopAdInAM gavAM yUthAH koDIbaddhAH koTIsaMkhyAkA AsIran / idAnIM te tathAbhUtAna Page #431 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 430 vyavahAra - chedasUtram-1-3/73 santi kintupaJcadazAdi gosaMkhyAkAstatkiMteyuthAnabhavanti kintubhavantyeveti / adhunAyodhadRSTAntabhAvanAmAha[bhA.1531] sAhassI mallAkhalu maha pANA pucca Asi johAo ! tetullanasthi eNheiM kiMtejohA na hoMtItu / / vR-pUrva yodhA mahAprANAH sahasramallA AsIran / idAnIM teSAMtulyAnasanti kintvabhAgahInAH tataH kiMteyodhAnabhavantibhavantyevakAlaucityena teSAmapiyodhakAryakaraNAditibhAvaHevaMzodhidRSTAMtamAha[bhA.1532] puTviM chammAsehiM parihAreNaMca AsisodhItu / suddhavataveNa nivvatiyAdiehiM visodhItu / / vR- pUrva SaDibharmAsaiH parihAreNa vA parihAratapasA vA zodhirAsIt / idAnIM nirvikRtikAdibhirapi ca zodhiH paJcakalyANakadazakalyANakAdimAtraprAyazcittadAnavyavahArAt zodhiviSaya eva puSkariNI- . dRSTAntamAha[bhA.1533] kiMcapuna eva sohIjaha pubvillAsu pacchimAsuMca / puskhariNIsuMvatthAiyANisujjhaMtitahasohI / / vR- kiM kena prakAreNa punaratrAdhunA evaM nirvikRtikAdimAtreNa zodhirbhavati / sUrirAha yathA pUrvAMsu kAlabhAvinISu puSkariNISvatiprabhUtajalapUrNAsu vastrANi zuddhayanti sma eva pazcimAsvapyadhunAtana kAlabhAvinISu zuddhyantitathAzodhirapipUrvamivedAnImapibhavatIti / evaM dRSTAntAnabhidhAyadA ntikayojanAmAha[bhA.1534] AyariyAdIcoddasa puvAdiAsipuTviMtu / evaM jugANuruvAAyariyAhRtinAyavvA / / vR- evamanantaroditadRSTAntakadambakaprakAreNa yadyapi pUrvamAcAryAdayazcaturdaza pUrvadharAdaya AsIran tathApIdAnImAcAryA upalakSaNametat upAdhyAyAdayazca yugAnurupA dazAkalpavyavahAradharAdayastapo niyamasvAdhyAyAdiSUdhuktA dravyakSetrakAlabhAvocitayatanAparAyaNA bhavanti jJAtavyAH / samprati yAvatparyAyasya yAvantisthAnAni sUtraiNAnujJAtAni tasya tAvantyasaMmohArthamupadidarzayiSurAha[bhA.1535] tivarise egtthaannNdonniytthaannaaupNcvrisss| savvANi vikiTThopuna voDhuMvA ititthaannaaii|| vR-trivarSe trivarSaparyAyasya ekamevopAdhyAyalakSaNaMsthAnamanujJAtaM, na dvitIyamAcAryatvalakSaNamapi tasyAlpaparyAyatayA prabhUtakhedasahiSNutvAbhAvenAcAryapade yogyatAyA abhAvAt paJcavarSasya paJcavarSaparyAyasya dve sthAne'nujJAte tadyathA-upAdhyAyatvamAcAryatvaM ca bahuvarSataravarSaparyAyatayA khedasahataratvAtvikRSTo'STavarSaparyAyaH |punH sarvANyayisthAnAnivoDhuMzaknotibahutamavarSaparyAyatvAt tatastasyasUtreNopAdhyAyatvamAcAryatvaMgaNitvaM pravartitvaMsthaviratvaMgaNAvaccheditvaMcAnujJAtaM / athakathaM sarvANi yathoktAni sthAnAni zaknoti |tt Aha[bhA.1536] noiMdiiMdiyANayakAleNajayANi tassadIheNa / kAyavyesubahusuya appA khalubhAvatitenaM / / vR-tasya aSTavarSaparyAyasya dIrdhaNATavarpapramANena indriyanoindriyANi jitAni bhavanti / kartavyeSu cabahuSvAtmAkhalutena bhAvitobhavati / tato yogyatvAtsarvANyapisthAnAni tasyAnujJAtAni / .mU. (74)niruddhaparivAesamaNe niganthekappaitadivasaMkappaiAyariyauvajjhAyattAeuddisitae sekimAhubhaMte asthiNaMtherANAMtahAruvANikulANikaDANipatiyANijANivesAsiyANisaMmayANi Page #432 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 431 uddezaka : 3. mUla :74, [bhA. 1536] sammuikarANi anumayANi bahubhayANi bhavaMti, tehiM pattiehi thejehiM tehiM basAsiehiM tehiM saMmaehi tehi saMmuikarahiM niruddhapariyAe samaNe niganthaMkappai AyariyauvajjhAyattAeudisittaetaddivasaM sUtraM / / vR-athAsya sUtrasya kaH saMbaMdha ucyate / / / [bhA.1537] ussagassa vavAdo hoti vivakkho uteNimaMsuttaM / niyamena vigiTho puna tassAsI puvvapariyAto / / vR. ihotsargasya vipakSapratipakSo bhavatyapavAdastena kAraNena tibarisapariyAe samaNe nigadhe ityAdirupasyotsargasyedamapavAdabhUtaM sUtramucyate, / anena sambandhenAyAtasyAsyavyAkhyA, niruddho vinAzitaH paryAyo yasya sa niruddhaparyAyaH zramaNo nirgranthaH kalpate yujyate taddivasaM yasmin divase pravrajyArthaM pratipannAvAn tasminneva divase pUrvaparyAyaH punastasya prabhUtatara AsIt / tathA cAhaniyamenetyAdi niyamena punastasya pUrvaparyAyo vikRSTo viMzativarSANyAsIt tatastadivasaM kalpate / AcAryopAdhyAyatayA uddeSTuM / atra ziSyaH prAha-se kimAha bhaMte si zabdo'tha zabdArthaH / atha kiM kasmAtkAraNAt bhadanta paramakalyANayogin bhagavanta evamAharyathA taddivasameva kalpate AcArya upAdhyAyayoruddaSTuM na khalu pravrajitamAtrasyAcAryatvAdInAropyamANAni yuktAnyagItArthatvAt / atrasUrirAha-asthiNamityAdi / astIti nipAto nipAtatvAcca bahuvacane'pyaviruddha stato'yamarthaH / santi vidyante namiti vAkyAlaGkAre sthavirANAmAcAryANAM tathArupANi AcAryAdiprAyogyAni kulAni tena katAni gacchaprAyogyatayA nirvartitAnItyarthaH / yena yattathAkAlaM tebhya AcAryAdiprAyogyaM bhaktamupadhizcopajAyate / upalakSaNametat / tena kevalaM tathArupANi kulAni kRtAni kintvAcAryabAlavRddhaglAnAdayo'pi anekadhA saMgrahopagrahaviSayIkRtA iti draSTavyaM na kevalaM kulAni tathArupamAtrANi kRtAni kintu pattiyANitta prItikarANi vainayikAni kRtAnicchejANitticchedyAni prItikaratayA gacchacintAyAM pramANabhUtAni / athavA stheyAnIti kimukta bhavati ? naikaM dvau vA vArau prItikerANa kRtAni kintvanekaza iti / vesAsiyANitti AtmAnaM anyeSAM gacchavAsinAM mAyArahitIkRtatayA vizvAsasthAnAni kRtAni / vizvAse bhavAniyogyAni vizvAsakAnIti vyutpatteH / atra eva sammatAni teSu teSu prayojaneSviSTAni saMmudikarANi aviSamatvena prayojanakArINi ! so'pi cabahuzovigraheSusamutpatreSugaNasya saMmuditamAkArSIt |sNmudikRtyaa iSTeSuca prayojaneSuAnukUlyena matAnyanumatAni,tathA bahUnAMkhaguDavarjAnAMsarveSAmityarthaH matAnibahamatAnibhavaMti, tiSThatizabhratasya syAdidaMrupaM, tatoyadyasmAt-teSu kuleSu tathArupeSu kuleSuprItikareSu teSu stheyeSu teSu vaizvAsikeSu teSu saMmuddikareSvipibhAvanIyaM,sazramaNonirgranthoniruddhaparyAyo'bhavattena kAraNena sakalpateAcAryatayA upAdhyAyatayAvAuddeSTuMtaddivasamiti eSasUtrasaMkSepArthaH |vyaasaarthtubhaassykRdvivkssuH prathamataH se kimAhu bhaMte ityAdietatpadaM vyAkhyAnayati[bhA.1538] cAei tivAsAdipuvvaM vanneudIhapariyAgaM / taddivasameva iNhiMAyariyAdINa kiMdeha / / vR- codayati praznayati paro yathA pUrvaM trivAdikaM dIrdhaM paryAyaM varNayitvA kimidAnIM taddivasameva AcAryAdInibhAvapradhAno'yaM nirdeza AcAryatvAdIni dattha / atrasUrirAha[bhA.1539] bhnntitehiNkyaaiivenniyaannNtuuvhibhttaaii| gurubAlAsahumAdI anegakAre uvagahiyA / / vR- bhaNyate atrottaraM dIyate tairAcAryAdipadayogyairvainayikAnAM vinayamahantIti vainayikA AcAryAdayasteSAM kRtAni utpAditAni upadhibhaktAni / kimuktaM bhavati ? tathArupANi sthavirANAM Page #433 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 432 vyavahAra - chedasUtram-1-3/74 tairvaiyikAni kulAnikRtAniyenatebhyo yathAkAlamupadhibhakta copajAyate / itietena asthiNaMtherANaM tathArUpANikulANItivyAkhyAtam / nakevalaM taistathALapANikulAni kRtAni kintugurubAlAsahAdaya AdizabdAtavRddhaslAnAdiparigrahaHanekaprakArarupagRhItAHsagrahopagrahAnyAbhupaSTambhenItAH pattiyAnIti supratItatvAnna vyAkhyAtaM, taccetyatra dvitIyaM vyAkhyAnamAha[bhA.1540] tAiMpItikarAI asaIpuvatti hotithegjAni / vesiya aNavekkhAe jimhajaDhA ItivissaMbho / / vR-athaveti pratItaprathamavyAkhyAnApekSayAvyAkhyAnAntaropadarzanasthevAnItikintvasakRditi tathA vaizvAsikAnIti ko'rthaH anapekSayA svaparavizepAkaraNena prabhUtatagaNAM saJcitA (saMvatinA) DrenetyarthaH vaiSyANi vizeSataH eSaNIyAnyabhilaSanIyAni kRtAni yatastAni jimhajaDhAni jimhaM mAyArahitAni kRtAnIti teSu, vizrambho vizvAso vizraMbhasthAnatvAsAdyavyapeNItisaMmuIkarANIti vyAkhyAnArthamAha[bhA.1541] savvattha avisamatteNa kArago hoisaMmurdAniyamA / bahusoya viggahesuMakAsigaNasammudiMsou / / vR-sarvatra sarveSu prayojaneSu yo niyamAdaviSamatvanAkuTilatayA kArako bhavati saMmadittipadaikadeze padasamudAyopacArAt sammudikaraH tAnyapi kulAni tena tathArUpANi katAni na kevalaM tena kulAni saMmudikarANi kRtAni kintu so'pi tu zabdo'pi zabdArthaH bahuzo bahubhiH prakArairvigraheSu samutpanneSu tadupazamanatogaNasya gacchastha sammudimakArSIt / zeSANitupadAni supratItatvAnnavyAkhyAtAni ! [bhA.1542] thiraparicciya puvyasutosarIsthAmAvahAravijaDho u / puTviM vinIyakaraNo karei suttaMsaphalameyaM / / vR- sthiro nAma acapalaH paricitaM pUrvasmin paryAye zrutaM yasya sa paricitapUrvazrutaH yadi vA pratyAgatasyApi svAbhidhAnamiva paricitaMpUrvapaThitaM yasya sa tathA tataH pUrvapadena vizeSaNasamAsaH / tathA zarIrasya sthAmaprANastasyApahAro'palapanaM tena vijaDho rahitaH zarIrasthAnApahArarahitaH / kimuktaMbhavati ? pUrvaM tena zArIraM balaM vaiyAvRtyavAcanAdiSu parihArApitamiti tathA pUrvaM pUrvaparyAye vinItAni vizeSataH saMyamayogeSu nItAni karaNAni manovAkAyalakSaNAni yena sa vinItakaraNaH saMyamayogAdikaM sarva tena pUrvamaparihInaM kRtamiti bhAvaH / ya IzaH pUrvamAsIt / sa etatsUtra saphalaM karoti / Izasya taddivasamAcAryatvamupAdhyAyatvaM vAuddizyatena zeSya tato na kazcitpUrvAparavirodha itibhAva / / [bhA.1543] kiha puna tassa niruddho pariyAto hojjtbivstou| pacchAkaDasAvekkho saNaIhiM balAnIto / / vR-kathaM kena prakAreNa tasya pUrvaH paryAyo niruddhaH kathaM tAvadevasikastaddivasabhAvIparyAyo'bhavat / atrottaramAha-pacchAkaDetyAdi svajJAtibhiH svakIyaiH svajanaiH sApekSA gacchasApekSaH san balAnItaH so'bhUdataH sarvaM sarvapRSTanamabhUt / etadeva prapaJcayannAha- .. [bhA.1544] pavvajjaappaMcama kumAragurumAdi uvahitenayanaM / nijjaMtassa nikAyaNa pavvaitetetaddivasapucchA / / vR- rAjA kopyamAtyapurohitasenApatizreSThisahito rAjyamanuzAsti / e (te) SAmekaikaH putrastatra rAjaputro rAjJA sajA bhaviSyatIti saMbhAvitaH amAtyaputro amAtyenAmAtyatve purohitena purohitatve senApatiputra: senApatinA senApatitve zreSTiputro'pizreSTinAzreSTitve |tepnycaapishkriiddnti / anyadA kumArI rAjaputra AtmapaJcamo amAtyapurohitasenApatizreSTiputraiH sahetyarthaH pravrajyAmagrahIt / sarvecate atIva bahuzrutA jAtA grahaNazikSAMAsevanAzikSAMcAtizikSitavantaH / kulAnicaprItikarAdirUpANi Page #434 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH3, mUlaM :74. [bhA. 1544] 433 kRtAni AcAryeNa ca te gurvAdayaH saMbhAvitAstadyathA-rAjaputra AcAryapade, amAtyaputra upAdhyAyatve, purohitaputraH sthaviratve, zreSThiputro gaNavaccheditve saMbhAvitaH / rAjAdInAM cAnye putrA na vidyante tataste sarisamIpamAgatya vijJapayanti / yathAnayAmaetAnasvasthAnaMpazcAdetairevasahasamAgatyavayaMpravrajiSyAmaH / evamupadhinAmAtRsthAnena vijJapya teSAM te nayanamupakaraNaM kurvanti / tasya ca rAjakumArasyAtmapaJcamasya nIyamAnasyAcAryo nikAcanaM karoti |ythaasmyktven niyamato'pramattenabhAvyaM atraziSyasya pacchA bhUyaH pravrajite sati rAjakumArAdau kimiti taddivasaM yasmin divase pravrajyA pratipannA, tasminneva dine AcAryAdipadasthApanamatrottaravaktavyamitibhAvArthaH / iti upadhinA teSAM nayanamuktaM / samprati prakArAntareNApaharaNamAha[bhA.1545] piyato vatAvasAdI pavvati umanAute phuraaveti| .. ThavitArAyAdIsuThANesute jahA kamaso / / vR-pitaro vA teSAM tApasAdayaH tApasAdirUpatayA pravrajitumanasaH tAn rAjaputrAdIn phurAvititti dezIpadametat apahArayantiityaM ca nItAH santastesvapitRbhiryathAkramaM rAjAdiSusthAneSusthApitAH / [bhA.1546] nIyAviphAsubhojI, posahasalAeporisikaraNaM / dhuvaloyaMca kareMtI lakkhaNapAThepacchaMtI / / [bhA.1547] jo tattha amUDhalakkhAriukAle tIeekkamekaMtu / uppAeUNa suyaM aviya tAhe punoeMtI / / vR. nItA api te rAjakumArAdayaH prAsukabhojinaH pauSadhazAlAyAM pratidivasaM sUtrapauruSyA arthapauruSyAzca karaNaM dhruvamavazyaM locaM ca te kurvanti, brahmacaryaM ca paripAlayanti / navaraM lakSaNapAThakAna dine pRcchanti kasyA mahelAyA RtukAle garbho lagatIti, / evaM pRSTA yAsAM mahelAnAM lakSaNapAThakA bhavanti yathaitAdRzAmRtukAle niyamAt garbho lagISyatIti / tato yA RtukAle amUDhalakSA RtukAlasya jJAtrItasyAmAtmIyAyAmAtmIyAyAmaikaikaMvAraMgatvAbIjaM nikSipanti / evaMcAtmIyamAtmIyaM putramutyAdya yadAyorAjyasamartho jAyate tadA tadA tasvasthAne sthApayitvA punarAgacchantIti / [bhA.1548] abbhuJjayamegayaraMpaDivajiukAmatheraasatianne / taddivasamAgatesuMThANesuThavaMtitasseva / / vR-yasmin divase te pratyAgatAstasminneva divase sthavirA AcAryA abhyudyatamekataraM vihAraM jinakalpikaM yathAlandakalpavihAraMvA pratipattukAmAHsthaviratvAt anyazcagaNadhAraNeasamarthastAzo na vidyate tatastaddivasamAgatAnAjakumArAdIn teSvAcArvatvAdiSusthAneSusthApayanti / puvvayetadivasapucche yadukta tAmevapRcchAMbhAvayati[bhA.1549] kahadijaitassa gaNo tdivsNcevpvvigss| bhaNaitammaMThavie hoti subahuguNAuime / / vR-kathaMtasya rAjakumArasya pravajitasya tadivasamevayasmin dine pravrajyApratipannAmatasminneva dine gaNodIyate |atrsuuriraah-bhnnyte |tsminsthaapen suSThuatizavena bahavo guNAimevakSyamANAbhavanti / tAnevAha[bhA.1550] sAhU visIyamANo ajjAgelaNabhikkhauvagaraNA / vavahAraicchiyAevAeya akiMcanakareya / / .[bhA.1551] eteguNA havaMtitajJAyANaM kuTuMbaparivaDhI / 228] Page #435 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 434 vyavahAra - chedasUtram-1-3/74 uvahANaMpiya tesiM anulomuvasagga tullaM tu // vR- sAdhurviSIdan tAn tathAbhUtAn dRSTvA sthiro bhavati / AryikA api teSu svacetasi sthirA upajAyante / gilaNatti glAnatve sAdhUnAmauSadhaM sulabhaMbhavati / vaidyo'pi teSAM prabhAvato'nukUlAM kriyAM karoti / yathA eterAjAdiputrAH, teSAMcAmI ziSyA iti / tathA bhikSA upakaraNamapi sAdhUnAmatisulabhaM / vavahAroitthiyA ete striyA apahRtAyAsteSAM bhayato vyavahAro labhate / iyamatra, bhAvanA kAcit rupavatI kumArazramaNI ke nApi rAjJA gRhItA syAt tatasteSAM gatAnAM bhayena sA mucyate iti vAde ca tagauravAtsAdhavo'pirabhUtA bhavanti / akiMcanakareyatti yopi kazcitsAdhUnAM pratyanIkaH so'pi teSAM rAjAdikumArapravrajitAnAM bhayato na kiMcit karoti / athavA akiMcanAnAM sAdhUnAM yadi kathamapi kenApyarthajAne prayojanamupajAyate tarhitatsarvaM lokaH prAyo'prArthita eva karoti / tadevamete anantaroditA guNAstaJjAtAnAM rAjAdijAtInAM yato'taste niruddhaparyAyAH pratyAgatAH pravrAjitAH taddivasa evAcAryAdipadeSu sthApyante / ayaM ca guNaH kuTumbaparivRddhirgacchaparivRddhistathAhi yadi nAmaite tathAbhUtaM rAjyAdikamapahAya dharmaM sanAcaranti / kiM vayamapi tuccheSu bhogopabhogeSu sajAmaH (iti) niSkrAmanti tato bhavati gacchasya mahatI vRddhiH / eteSAmavadhAvanamutpravrAjanaM tadapyanulomopasargatulyaM / kimuktaM bhavati ? yathA kasyApi sAdhoH kazcidanulomAn upasargAn prakRtavAn sa caivaM cintayati-yadi paramanenopAyenAhaM mucye, nAnyathA / tata evaM vicintyAzaThabhAvaH parisevate sa ca tathAkRtaparisevano'pyazaThabhAva ityakhaNDacAritra iti vyavahriyate / evamete'pyakhaNDacAritrA eva tatvato mantavyAH / etadeva nezato vyAkhyAnayannAha- [bhA. 1552] sAhUNaM ajjAya visIyamANANa hoti thirakaraNaM / jai erisAvi dhammaM kareti amhaM kimaMga puna / / vR- sAdhUnAmAryikANAM ca viSIdatAM sthirakaraNaM bhavati / tathAhi kecitsAdhavo bhogeSu viSIdantastAn dRSTrA evaM cintayanti yadi tAvadIdRzA api vipularAjyAdikA amI devakumArikA prakhyAbhirapi nijamahelAbhirupasaryamANA dharmaM kurvante na punarnijaM brahmacarya bhraMzitavanto atra eva te taddivasa evAcAryapadeSusthApitAH kimaGgapunarasmAbhiH sutarAM dharme samAcaraNIyaM vibhavAdiparibhraSTatvAditi / AryikA api cintayati-yadi tAvadIdRzAH khalvasmAkaM bAndhavAH sampannAH kathamamaMdapunnaeteSayA / sukhamapi nirIkSyante na sIdanti / khalvetAdRzadhIrapuruSagRhItA AryikAH kevalamaparibhUtAH sadA vartante / [bhA. 1553 ] kiM ca bhayaM goravvaM bahumANaM ceva tattha kuvvaMti / gelaNosahimAI sulabha uvakaraNa bhattAdI / kumArAdiSvAcAryAdipadeSu sthApiteSu loko bhayaM gauravaM bahumAnaM ca kurvate / vR- kiM ca tatra teSu rAjA glAnatve ca bhavatyauSadhAdikaM sulabhamupakaraNaM bhaktAdica / [ bhA. 1554 ] saMjatimAdIgahaNe vavahAre hoi duppadhaMsou / taggorakhyA vAde havaMti aparAjiyA eva / / vR- saMyatyAdInAmAdizadvAt tathAvidhakSullakAdiparigrahaH grahaNe apahAre bhavatyasau rAjakumArAdiduH pradhRSyaH tathA tadgauravAt vAde bhavanti sAdhavo'parAjitA eva / [ bhA. 1555 ] paDinIya akiMcakarA hoti avatavyo aTTa jAeya / tajjAyadikkhiNaM hoI vivaDDIviya gaNassa / / vR- pratyanIkAH akiJcitkarA bhavanti / arthajAteca samutpanne kazcidapi vaktavyo na bhavati / kintu sarveNa prArthita eva yathaucityaM karoti tathA tena tajjAtena rAjAdijAtena taddivasa evAcAryAdi padasthApitena Page #436 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 435 uddezaka : 3, mUlaM :74, [bhA. 1555] gaNasyagacchasyavRddhirbhavati / zeSaM supratItatvAnavyAkhyAtam / mU. (75) niruddhavAsapariyAe samaNe niggaMthe kappai Ayariya uvajayattAe uddisittae samuccheyakappaMsitassaNaM AyArapakappassadesaM avaTTieseyaahijissAmi, tiahijejA, evaMsekappai Ayariya uvajjAyattAe uddisittae seya ahijissAmiti no ahijejjA evaM se no kappai Ayariya uvajAyattAe uddisittaetaddivasaM / / vR-asyasambandhamAha[bhA.1556] apavaditaM tuniruddha AyariyattaM tupuvapariyAe / imaMtopuna avavAto, asamattasuyassataruNassa / / vR-niruddha vinAzite pUrvaparyAye satyAcAryatvamapavadituM pravrajyAdivasa evAcAryatvamanujJAtamanantarasUtre'yamanena sUtreNAbhidhAsyamAnaH punarapavAdo'samAptazrutasya taruNasya kimuktaM bhavatyalpaviSayaparyAyasyAsamAptazrutasyApi cApavAdato gaNadharatvamanujJApyate / tato'nenApyayapavAdAbhidhAnato bhavati pUrvasUtreNAsya sambandhaH / anena sambandhenAyAtasyAsya vyAkhyA-niruddho vinAzitovarSaparyAyo yasyasaniruddhavarSaparyAyaH / etaduktaMbhavati-triSuvarSeSu paripUrNeSu yasyaniruddhaH pUrvaparyAyo yadi vA pUrNeSu samAptazrutasya niruddhavarSaparyAya iti zramaNo nirgranthaH kalpate AcAryopAdhyAyatayA AcAryatayA upAdhyAyatayA vA uddeSTuM kvetyAha-samucchedakalpa AcArya kAlagate anyasmizca bahuzrute lakSaNasampUrNa sati tasya ca AcAryatayA upAdhyAyatayA vAddaSTumapi tasya AcAraprakalpasya nizIthAdhyayanasya dezo'dhIto bhavati / sUtramadhItamAdyApinAdhIto yadivAcAryo na paripUrNo'dyApyadhIta ityarthaH / seya ityAdi sacadezamadhItavAna pAzcAtyaM sthitaM dezamadhye'dhIyate / tata evaM sati kalpate AcAryopAdhyAyatayA uddeSTuM, yadi punaH so'dhyeSye iti cintayannapi nAdhIyateti saMbhAvyate / tata evaM sati na kalpate AcAryopAdhyAyatayA uddeSTuM / eSa sUtrArthasaMkSepArthaH / tatrAlpavarSaparyAyasyAsamAptazrutasyApavAdato gaNadharapadAnujJAnArthamidaM sUtramityuktamato'lpavarSaparyAyatvaM samAptakutatvaMca bhASyakRdbhAvayati[bhA.1557] tinI jassaapunAvAsApune hi vA tihiutaMtu / vAsehiM niruddhehahiM, lakkhaNajuttaM pasaMsaMti / / vR- yasya trINi varSANi vrataparyAyatayA'dyApyaparipUrNAni etasyAmavasthAyAM yadi vA triSu varSeSu paripUrNeSutasyatanniruddhavarSaparyAyatvamabhavat |strissuvrssessupuurnnessuvaa apUrNeSuvAvarSeSuniruddheSuAcArye kAlagate anyobahazruto'pi lakSaNasampUrNo na vidyate / sa cAsamAptazruto'pi lakSaNayukto grahaNadhAraNasamarthazcetisthApyate,bahuzruto'pyanyonasthApyatekintuso'samAptazruto'pilakSaNayuktaH / kiMkAraNamata Aha-lakSaNetyAdilokevedesamayecavizAradA nAyakatvapadAdhyArope prazaMsantilakSaNayukta netaraM bahuzrutamapi, tataH sa eva sthApyate / atrapara Aha[bhA.1558] kiM amhalakkhaNehiM tavasaMjamasuThiyANasamaNANaM / gacchavivaddhinimittaM icchijjaisojahA kumaro / / vR-kimasmAkaM zramaNAnAM tapaHsaMyamasusthitAnAM lakSaNaiH kevalaM lakSaNahIno'pi bahuzrutaH sthApyatAM yenAsmAkaM svAdhyAyavaddhirbhavati / AcArya Aha-so'lpazruto'pi lakSaNayuktatayA gaNadharapadasthApanAyAmiSyate gacchavivRddhinimittaM yathA rAjyavivRddhinimittaM rAjye kumAraH etadeva bhAvayati[bhA.1559] bahuputto nakhaIsAmudaMbhaNati kiMThavemi nivaM / dosaguNaeganege soviyatesiMparikahei / / Page #437 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra - chedasUtram-1-3/75 vR-ko'pibahuputrako narapatiH sAmudrikaMsAmudralakSaNavetAraMbhaNatiyathAkamahaM kumAraMnRpaMsthApayAmi evamuktaH so'piteSAMkumArANAM yasyadoSo guNovA eke naikaica vidyante tatsarvaM parikathayati / tatradoSA ime[bhA.1560] nidhUmagaMca DamaraMmArIdubhikkhacorapaurAI / dhaNadhannakosahAnI balavatipaccaMtarAyANI / / vR-nidhUmakaMnAma apalakSaNaMyatprabhAvato rAjyamanuzAsatimdhanIyamevanabhavati / imarayatazAdrAjya DamarabahulaM bhavati prabhUtasvadezotthaviplavA evopajAyante ityarthaH / mAriryadvazAnmAridoSopahataM pracura dubhimupayAti / corapracuraM yadvazAdahavazcaurA ucchalanti / dhanahAniryataH sarvatra dhanakSayaH saMbhavati dhAnyahAniryatprabhAvAt vRSTe'pi medhe sasyaniSpattistAddazI nopajAyate / kozahAniryataH kozakSayaH / balavatpratyantarAjakaMyadobalavataH pratyaMtarAjanaHsarvebhavanti / etekasyApyekaH kasyApyaneke kasyApi sarvadoSAH |adhunaa guNamAha[bhA.1561] khemaMsivaMsubhikkhaM niruvasaNaM guNehiM uvaveyaM / abhisiMcaMti kumAraMgacchavi tayAnuruvaMtu / / vR-kSemaM nAma sulakSaNaM yadvazAtsarvatra gajye nIrogatA, zivaM yataH kalyANaM subhikSaM yataH sarvatra subhikSasaMbhavaH, nirupasarga yataH sakale'pidezemAriDamarAdyapasagasiMbhavaH / ete'piguNAH kasyApyekaH kasyApyaneke kasthApi sarve / tatra yathA doSApetamadhikRtaizca guNaiH sarvairapyupetaM kumAraM rAjAmAtyAdayo rAjye'bhiSiJcanti / tathA gacche'pi tadanurupaM rAjA kumArAnurupaM sarvathA doSavinirmuktamekAntato guNairupetamAcAryapade siJcanti / etadeva spaSTayati[bhA.1562] jaha terAyakumArA sulakkhaNAje suhA janavayANaM / saMtamavi suyasamiddhaMna ThAu~tiguNe guNavihaNaM / / / vR- yathA te rAjakumArAH salakSaNA ye sthApitAH santo janapadAnAM zubhAH kalyANakAriNaH ta eva sthApyante / na zeSAstathA surayo'pi gacchavRddhimapekSamANAH santamapi zrutasamRddhaM guNavihinaM na gaNe sthaapynti| [bhA.1563] lakkhaNajuttojaivihuna samiddhasutteNa tahavi taMThavae / tassa puna hoti asamattopakappanAmassa / / vR-lakSaNayukto yadyapihunizcitaMnasamRddhaH zrutenatathApitaMsthApayettasyapunardezobhavatyasamAptaH prakalpanAmno nizIthAdhyayanasya kathaM punardezo'samAsa ityAha[bhA.1564] desosuttamadhItaMna tu attho asthatova asamattI / . sagaNe aNarihagItA sattIe giNhela mesthehito / / vR- prakalpasya dvidhA zarIraM sUtramarthazca / tatra dezaH sUtramadhItaM na tvarthaH / athavA artho'pi kiyAnadhigataH kevalamarthataH samApti bhUt / tato ye svagaNe AcAryalakSaNavihInatayA gItArthA api santo'narhAH AcAryapadAyogyAstebhyaH AcAryapadopaviSTaH sannatha gRhNIyAt / atha svagaNe gItArthA na vidyante teSAmasatyabhAveebhyo vakSyamANebhyo gRhNIyAttonevAha[bhA.1565] saMviggamasaMviNe sAruviyasiddhaputapacchanne / paDikaMtaabbhuThie asatI annattha tattheva / / vR-svagaNe gItArthAnAmabhAve anyeSAMsAMbhogikAnAMsamasukhaduHkhAnAMgItArthAnAmaMtikegatvAdhIte, teSAmapyabhAve nyasAMbhogikAnAM gacche pravizya paThaMti, teSAmapya bhAve pArzvasthAdInAM saMvigra Page #438 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 3, mUlaM : 75, [ bhA. 1565 ] 437 pAkSikANAmantike kevalaM tAn saMyamayogeSvabhyutthApya etAvatA saMvigneti vyAkhyAtaM / adhunA asaMvignetyAdi vyAkhyAyate asaMvignAt sArupikAn saMyatarupadhAriNaH siddhaputra pracchannAn siddhaputrAn pazcAtkRtAMzcAzrayet / kathaM bhUtAnityAha-pratikrAntAbhyutthitAn asaMyamavyApArAn pratikrAntAn saMyamaM pratyabhyutthitAn teSAmapyasati abhAve anyatrayatra tena jJAyantetatra gatvA teSAmantikai adhItena anyatra, teSAmagamane tatraiva paThet / yatra te svavyApAreNa sthitA vartante / iyamatra bhAvanA pArzvasthAdInAM saMvignapAkSikANAmabhAve ye pUrva saMvignA gItArthA asIran teSAM pazcAtkRtAnAM punaH pratikrAntAbhyutthitAnAmantikegRhNIyAt teSAmapyabhAve saMyamayogaM pratyamyutthitAnAM siddhaputrANAmaMtike eSAmapyabhAve'nyatra tAn saMyarupakAn kRtvA teSAmaMtike anyatrAgamane tatraiva tAn tathArUpAn kRtvA sAgArikANAmabhAve teSAmantike'dhIte / etadevAha[bhA. 1566 ] sagaNe paragaNe vA manuna annesi vA vi asatIe / saMvigga pakkhiesuM saruvisiddhesu paDhamaM tu / / vR- svagaNe gaNadharapadAnarhagItArthAnAmantike paragaNe vA manojJe sAMbhogike tadabhAve anyeSAM vA asAMbhogikAnAmantike teSAmapyasatya bhAve saMvijJapAkSikeSu pArzvasthAdiSu prathamameva pratikrAntAbhyutthiteSu teSAmapyabhAve sarupiSu pratikrAntAbhyutthiteSupazcAt kRteSu teSAmapyabhAve prathamameva svarupiSu siddheSu siddhaputreSu etatpratikrAntAbhyutthitAnadhikRtyokta, tadbhAve'nyatra vidhimAha[bhA. 1567 ] muMDa va dharemANe sihaM ca pheData anicchasasihevi / liMgena masAgArie vaMdanagAdINa hArveti // vR-te pazcAtkRtAdayo yadina pratikrAntAbhyutthitAH kintu liGgatto gRhasthA vartante anyatra gatvA tAn muNDaM vA dharamANAn dhAryataH kArayati, yadi punaH sazikhAkAH santi, tataH zikhAM spheTayati / atha zikhAspheTanaM te necchanti tataH sazikhAkAnapi sthApayitvA itvaraM zramaNaliGga teSAM samarpayanti vyAkhyAnavelAyAM ca caulapaTTakaM mukhapotikAM ca grAhayanti / tenApi teSAM tathAbhUtAnAM pArzve paThatA yathA pratirupazrutavinayaH prayoktavyaH / teSuna vAraNIyaH / atha te anyatra gamanaM necchanti tarhi tatraivA sAgArike sAgArikasampAtarahite pradezavizeSe liGgena rajoharaNamukhapotikAdinA zramaNarUpadhAriNaH kArayitvA paThanIyam / te ca tatrApi tathA paThanto na vandanAdIni hApayanti / / [bhA. 1568 ] AhAra uvahi sejjA esaNamAdIsu hoi jaiyavvaM / anumoyaNakArAcaNa sikkhatti padaMmi to suddho / / vR-tena teSAM samIpe paThatA AhAropadhi zayyAnAmeSaNAdiSu bhavati yatitavyaM tadAnumodanakArApaNe ca na ca karaNakArApaNAnumodanadoSaiH sa parigRhyate / yataH zikSA mayA'sya samIpe gRhyate iti dvitIye pade vartate / tataH sa zuddha iti / iyamatra bhAvanA yadi sa pArzvasthaH paJcAtkRtAdiH pAThayannAtmanaH AhAropadhyAdikamAtmanaivotpAdayati tataH sundaramathAtmanA notpAdayati tata Aha [ bhA. 1569 ] noyai se parivAraM akaremANaM bhaNati vA saddhe / avvocchittikarassa hu suyabhattIe kuNaha puyaM / / vR- se tasya parivAraM vinayamakurvantaM nodayati prajJApayati / yathA mahadidaM jJAnapAtramataH kriyatAmasyotkRSTAhArasampAdanena vinaya iti parivArasyAbhAve zrAddhAnvA siddhaputrapurANe tararUpAn bhaNati yathA avyavacchittikarasyAsya zrutabhaktyA kuruta pUjAmiti etenAnumodanakArApaNe vyAkhyAte / samprati svayamutpAdanamAhArAdInAM bhAvayati [ bhA. 1570 ] duvihA satI etesiM AhArAdI kareti se savvaM / Page #439 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 438 paNahAnIe jayaMtI attaThAe vi emeva / / - dvividhasya prati parivArakasya siddhaputrIdezcetyarthaH asatyabhAve teSAM pArzvasthapazcAtkRtAdInAmAhArAdikaM sa sarvAtmanA karoti / tatrApi sa prathamataH tadalAbhe paJcakaparihAnyA yatamAno'zuddhamAnamapi paJcakaparihAniyatanA nAma sa zuddhAlAbhe paJcakaprAyazcittasthAna- pratisevanAdutpAdayati / tadasaMbhave dazakaprAyazcittasthAnapratisevanAta evaM tAvat yAvaccaturgurukamasaMprAptaH / tathApi se tasyotpAdayati / evamevAtmArthaM paJcakaparihAnyA yatate / kimuktaM bhavati ? ugamAdidIpa-trayazuddhamalabhamAnaH paJcakAdiyatanayA tribhirapi doSairazuddhaM gRhNAti / sa tathA kurvannapi jJAnanimittaM pravRttatvAt kRtayatanAviSayapuruSakAratvAt rAgadveSavirAhitatvAcca zuddha iti / mU. (76) niggaMtharasaNaM navaDaharataruNassa AyariyauvajjhAe visaMbhejA no se kappai anAyariya uvajjhAiyAe hottae kappai se puvvaM AyaviM uddisAvettA tao pacchA uvajjhAyaM se kimAhu bhaMte ? dusaMgahie samaNe niggaMtha taM jahA AyarieNaM vajjhAeNaya / / vR- athAsya sUtrasya kaH saMbaMdha Aha [bhA. 1571 ] vyavahAra- chedasUtram - 1-3/75 AyariyANaM sIso pariyAo vAvi ahikatI esa / sIsANa ke risAva ThAvijai so u Ayario / / - pUrvasUtre AcAryasthApanIya uktaH AcAryANAM ca ziSyo bhavatIti tadvaktavyatArthamidaM sUtramathavA pUrvasUtreSu paryAyo'dhikRto'sminnapi ca sUtre eSa eva paryAyastathA ca navaDaharataruNagrahaNaM yadi vAnantarasUtre ya AcAryaH sthApanIya uktaH / sa kIdRzAnAM ziSyANAM sthApyate itIdamanena sUtreNocyate ! anena sambandhenAyAtasyAsya vyAkhyA nirgranthasya namitivAkyAlaGkAre navaDaharataruNasya navasyaDaharasya taruNasya vA AcAryasahita upAdhyAya AcAryaupAdhyAya AcAryopAdhyAyazcetyarthaH / viSkaMbhI yAvatbhriyate tataH se tasya navaDaharataruNasyA nAcAryopAdhyAyasya satto bhavituM vartituM na kalpate kintu pUrvamAcAryamuddezApya sthApayitvA tataH pazcAdupAdhyAyamuddezApyaivamAcAryopAdhyAyasya sato bhavituM kalpate / se kimAhu bhaMte iti se zabdo'thazabdArthaH / atha bhadanta kiM kasmAtkAraNAt bhagavanta evamAhuH - sUrirAhadvAbhyAmAcAryopAdhyAyAbhyAM saMgRhIto dvisaMgRhItaH zramaNo nirgranthaH sadA bhavati / tadyathAAcAryeNopAdhyAyena ca eSa sUtrasaMkSepArthaH / vyAsArthaM tu bhASyakRdvivakSuH navAdizabdArthAnAmarthamAha - te varisI hoi navI AsolasagaM tu DaharagaM beMti / taruNI cattA sattarUNamajjhimo theratI sIsI / / [ bhA. 1572 ] vR- pravrajyAparyAyeNa yasya trINivarSANi nAdhikamityeSa trivarSo bhavitanavaH / janmaparyAyeNa catvAri varSANi Arabhya yAvadASoDazakaM varSamatrADamaryAdAyAM yathA A pATaliputrAvRSTo devaH kimuktaM bhavati ? pATalIputraM maryAdIkRtyArato vRSTo devaH ityatra tato'yamarthaH yAvat paripUrNAni paJcadazavarSANi SoDazAdvarSAdarvAk yA taDuharakaM bruvante samayavidaH / tato janmaparyAyeNa SoDazavarSANyArabhya yAvaccatvAriMzadvarSANi tAvattaruNaH / tataH paraM yAvatsaptatirekena varSeNonA tAvanmadhyamaH / tataH paraM saptaterArabhya sthaviraH zeSaH / [bhA. 1573] anavassaviDaharaga taruNagasya niyamena saMgahaM biMti / emeva taruNamajjhe therammiya saMgahonavae / / vR- yaH pravrajyAparyAyeNa trivarSottIrNaH so'navaka ucyate / tasyAnavakasyApi AstAM navakasyetyapi zabdArthaH / DaharakaH san taruNako DaharakataruNakastasya dvAdazavarSANyaH rato yAvat paJcadazavarSANi tAvadityarthaH / niyamena saMgrahamabhisthApito AcAryopAdhyAyAnAM saMgrahaNaM bruvate abhinavasthApitA Page #440 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 3, mUlaM:76, [bhA. 1573] 439 cAryopAdhyAyasaMgRhItena tenAvazyaM vartitavyamiti bhAvaH / tathA yaH pravrajyAparyAyeNa trINi varSANi nAdyApyuttIrNaH san navakasminnavake taruNena madhyame sthire taruNe madhye sthavire cazabdADaharaM ca evaM pUrvoktenaivaprakAreNasaMgrahabruvate |kimuktNbhvti? navakasyaDaharasthataruNasyavAmadhyamasyavAsthavirasya vAnavakatvAdeva niyamAdabhinavAcAryopAdhyAyasaMgraho veditavya iti / [bhA.1574] vAkhalumajjhimatheragIyamagIyaMti hoinAyavvaM / uddisiNAu agIe puvyAyarie ugIyattho / / vR. vAzabdo vibhASAyAM / khalu nizcitaM trivarSaparyAyottIrNatvenAnavake madhyame sthavire ca pratyekaM gIte agIteca vibhASaNaMnAnAtvaMjJAtavyaM tadevAha uddisaNAuagIteagItArthe uddezanA |iymtrbhaavnaayemdhymaasthviraavaa trivarSaparyAyottIrNA apyagItArthAsteniyamAtyaHsthApito gaNadharastasya ziSyA badhyate iti gItArthe punaH sthavire madhyame ca pUrvAcAryaH pUrvAcAryasaMgrahaH ye madhyamAH sthavirA gItArthAH pUrvAcAryadizaMdhArayantIti / / [bhA.1575] navaDaharataruNagassA vihIe visuMbhiyaMmi Ayarie / pacchanne abhiseto niyamApuna saMgaheThAi / / vR-navazcaDaharakazcataruNacasamAhAro dvandvaH / tasyapunaHsaGgrahArthamAcAryeviSkaMbhitemRtevidhinA niyamenAnyasya gaNadharasyAbhiSekaH kartavyaH avidhinAabhiSekakaraNeprAyazcittaMcatvArogurukAmAsAH / ko'tra vidhiriti ceducyate AcAryaH kAlagatona prakAzyate yAvadanyo gaNadharonasthApitastathA cAhapacchannetiAcAryekAlagatepracchanne pradeze'bhiSekaH karaNIyaH / etadevAha[bhA.1576] AyariekAlagaena pasAgae aTTaviegaNaharammi / raneva aNabhisitterajjekkhobho tahA gacche / / vR-asthApite'nyasmin gaNadhare AcAryaH kAlagato na prakAzyate / atra dRSTAnto rAjA / tathAhiyathA rAjAkAlagatastAvanaprakAzyate yAvadanyonAbhiSicyate / anyathAanabhiSikterAjJirAjyakSobho bhavati dAyAdaiH parasparavirodhataH sarvaM rAjyaM vilupyate ityarthaH / tathA gacche'pyanyasminnasthApite gaNadhare yadyAcAryaHkAlagataH prakAzyate tadA gacchakSobhobhavati tamavAha[bhA.1577] anAhohAvaNasacchaMdakhitetenAsapakkhaparapakkhe / . layakaMpaNAya taruNesAraNamANAvamANeya / / vR-keSAMcidanAthA vayaM jAtA ityavadhAvanaM bhavet / keSAMcit sacchaMdattisvacchandacAritA / apare keciccikSAHkSiptacittAbhaveyuH / tathAstenAH svapakSeparapakSecottiSThanti |ltaayaaivsaadhuunaaNkmpnN / tathAtaruNAnAmAcAryapipAsavAnyatragamanaMtathA'sAraNAsaMyamayogeSusIdatAMpunaHsaMyamAdhvanyapravartamAmA tathA mAnApamAnaM ca |saamprtmetaanev doSAn vyAcikhyAsuH prathamato'nAthAvadhAvanasvacchandacAritA kSiptacittAni vyAkhyAnayati[bhA.1578] jAyAmo anAhotti anahigacchaMti keito hAve / sacchaMdAvabhamaMtI keikhittAva hojjAhi / / vR-bAlA vRddhAstaruNA vA kecidagItArthA AcAryANAM viprayoge jAtA vayamanAthA iti vicintya kecidanyatra gacchAntaregacchanti, kecidavadhAveyuH, tathA kecinmandadharmazraddhAkAgaNAdapakramya svacchandA bhramanti / apare kecidAcAryaviprayogataH kSiptAH kSiptacittAapagatacittA bhaveyuH / svapakSe parapakSe stenAn latAkampanaM cAha-- [bhA.1579) pAsattha gihitthAdI unnikhAvejja khuDagAdIe / Page #441 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 440 vyavahAra - chedasUtram-1-3/76 layAvakaMpamANAukeItaruNAuacchaMti / / vR- svapakSe pArzvasthAdayaH parapakSe gRhasthAdayaH / atrApizabdAt paratIrthikagrahaNaM kSullakAdIn unniSkrAmameyuH / kimuktaM bhavati ? pArzvasthAdayaH kSullakAdIn vipariNamayya pArzvasthAdIn kuryuH / punaranyatIrthikAnsvajJAtayogRhasthAnitilatevavAtena kampamAnAsaMyameparipahaiH kecittaruNAstiSThanti / iyamatra bhAvanA-yathA padmalatA'nyasminnanavaSTabdhA satI vAtena kampyamAnA tiSThati, evaM kecittarUNA gacche'pivartamAnAH saMyame parISahaiH kampyamAnAstiSThantItitaruNadoSamasmAraNAdoSaMcAha[bhA.1580] aayriypivaasaaekaalgyNtusoutevigcchejjaa| gacchejjadhammasaddhAvi keisAraMtagassaasatI // vR- kecittarUNA AcAryapipAsayA nAcAryamantareNa jJAnadarzanacAritralAbho'nuttaro bhavati, tasmAdavazyamAcAryasamIpe vartitavyamityAcAryavAJchayA kAlagataM zrutvA te'pyanyatra gaccheyuH / tathA dharmazraddhA apikecitsArayiturabhAve gacchAntaraM gaccheyuH / mAnApamAnadoSamAha[bhA.1581] mAniyA vAguruNaMtutherAdI tattha keciunasthi / mAnatutao anno ayamAnabhayAugacchejjA / / vR-tatra kecisthavirAdaya evaM cintayeyuH yathA sarvakAlaM mAnitA vayaM gurubhiH atra gAthAyAM SaSTI tRtIyArthe prAkRtatvAtnAstisAmpratamanyo'smAnmAnayanevaM cintayitvA te'pamAnabhayAt gaccheyuH / upasaMhAramAha[bhA.1582] tamhA napagAsijjA kAlagayaM evadosarakkhA | anambhivatAepagAsejjakAlagayaM / / vR- yasmAdete doSA tasmAdetaddoSarakSArthamAcArya kAlagataM na prakAzayet yadA punaranyo gaNadharo vyavasthApito bhavati tadAnyasmina vyavasthApitekAlagataMprakAzayeta, / / mU. (77) nigAMdhIeNaM navaDahara taruNIe Ayariya uvajjhAe vIsabhejjA no se kappai anAvariya uvajjhAiyAehottaekappaisepuvaMAyariyaMudisAvettAtaouvajjhAyaMtaopacchA pavattiNise kimAhu bhaMte? tisaMgahiyA samaNI niganthItaMjahAAyarieNaM uvjjhaaennNpvttiniiey|| vR- niggaMthIeNamiti pUrvavat navaDaharataruNAyA navAyA DaharAyAstaruNyA vA ityarthaH / AcAryopAdhyAyaH samAso'tra pUrvavat AcAryopAdhyAyamatat pravartinI ca viSkaMbhI yAvat kriyate / tataHsetasyA anAcAryopAdhyAyAyA upalakSaNametatpravartinIrahitAyAzcanokalpatebhavituMvartituM kintu pUrvamAcAryamuddizApyatataH pazcAdupAdhyAyaMtataH pazcAtpravartinIkayA (kRtA)? bhavituMkalpate |sekimaahu ityAdi / atha bhadanta kiM kasmAtkAraNAt bhagavanta evamAhaH / sUrirAha-tribhiH saMgRhItA trisaMgRhItA zramaNA nirgranthI sadA bhavati tadyathA-AcAryeNopAdhyAyena pravartinyA ca / eSa sUtrasaMkSepArthaH / atrAkSepaparihArau vaktavyau / tatrAyamAkSepaH-kiM kAraNaM nanu yat tribhiH saMgRhItA nirgranthI bhavati / tatrAcAryopAdhyAyasaMgrahe guNAnupadarzayati-- [bhA.1583] dUrasthammi vikIraipurise gAvabhayaMsabahumANaM / cchaMdeya avahuMtIcAeiMje suhaM hoi / / va-dUrasthe'pi puruSe svapakSaNa parapakSaNaca kriyategauravaM bhayaMsabahamAnaM cetyarthaH / iyamatra bhAvanAyadyapi nAma AcArya upAdhyAyo vA saMyatInAM dUre vartate tathApi dUrasthasthApipauruSasya gauraveNa bhayena vA ko'pisaMyatInAmapanyAyaMna karotikintusvapakSeparapakSecasubahamAnojAyate, / tathAsaMyatIpravartinyAH cchaMda avartamAnAcodayituM zikSayituMje iti pAdapUraNe iti vacanAt sukhaM bhavati, / kimuktaM bhavati? Page #442 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 441 uddezakaH3, mUlaM : 77. [bhA. 1583] AcAryopAdhyAyabhayatonakAcidapisaMyatI AcArakSatimAcarati,yApikAcidAcaratisApinavartinyA sAvaSTaMbhaM zikSyate / atha zikSyamANApina pratipadyate / tata pravartinI brUteAcAryasyopAdhyAyasya vAhaM kathayiSyAmitataH sA bhItA pravartinyA upapAte tiSThati / eteAcAryopAdhyAyasaMgraheguNAH / sampratipravartinIsaMgrahe guNAnAha[bhA.1584] miho kahA-jhaDDakhaDDarahikaMdappakiDDA bausattaNehiM / puvvAvare tesuya niccakAlaM giNhatenaM gaNiNIsAhINA / / vR-mithaH kathA parasparaMbhaktAdivikathAkaraNajhaDaraviDDanAmateSugRhasthaprayojaneSukuNTalaviMTalAdiSu vApravartanaMetAbhyAMkandarpaHkrIDAkandarpodrekajananIkAyavAkceSTA |bkushtvNshriiropkrnnvibhuussaakrnn etAbhyAM ca tathA pUrvarAtre apararAtre ca gaNinyA pravartinyA svAdhInA satI saMgRhyate / tathA tatpravartinIsaMgraho'pisAvyAH zreyAn etadeva vibhaavyissulokessvpi striyAstrividhaM saMgrahamAha[bhA.1585] jAyApitivvasA nArI dattA nArI pativvasA / vihavA puttavasAnArI natthinArI sayaMvasA / / vR-jAtAsatI nArI piturvazApiturAyattAbhavati, dattApariNItAsatI naariiptivshaabhrturaayttaa| vidhavA mRtabhartakA nArI putravazAsti / evaMca satI nArI nAstikadAcanApisvayaM vazA, amumevArthaM prakArAntaraNAha-- [bhA.1586] jAyaM piya khaMtI mAtApitisAsudevarAdinnaM / pitibhAyapattavihavaM gurugaNigaNiNIya ajjNpi|| vR-jAtAmapinArI rakSetAMmAtApitarau / dattAMpariNItAM rakSantimAtRpitRsvastra(zvazrU)devarabhAdayaH / devaragrahaNaMsvasura (zvazura)bhatradirupalakSaNaM |vidhvaapunHpitaabhraataaputrovaa / yadijIvantipitrAdayastarhi sarve'pi rakSanti / evamAryikAmapigururAcAryogaNI upAdhyAyaH gaNinI pravartinI rakSanti / [bhA.1587] egAniyA apurisA sakavADaM paragharaMtunopavise ! sagaNavaparagaNevA pavvatiyAvItisaMgahiyA / / [bhA.1588] AyariyauvajjhAyA sayayaM sAhussasaMgaho duviho / AyariyauvajjhAyA ajjANapavattiNItaiyA / / va-saMgRhNAtIti saMgrahaH saMgrAhaka ityarthaH sAdhoH satataM sarvakAlaM saMgrahaH saMgrAhako dvividhaH AcAryopAdhyAyau / AryikANAM trividhastadyathA dvAvAcAryopAdhyAyau tRtIyA pravartinI / atraivApavAdamAha[bhA.1589] bitiyapadesAtherI juNA giiyaayjikhlubhvejjaa| AyariyAdI tiNhavi asatIena uddisAvijjati / / vR-dvitIyapade apavAdapade sA pravrajitA sthavirA vayasA vRddhA jIrNA cirakAlapravrajitA gItA utsargApavAdasAmAcArIkuzalatayA gItArthA yadi khalu bhaveta tata AcAryAdInAmAcAryopAdhyAyapravartinInAM tisRNAmapyabhAvena saMgrAhakamAcAryamupAdhyAyaM pravartinI vA uddezApayet doSAsaMbhavAt mU. (78) bhikkhUyagaNAo avakamma mehuNaM paDisevejjA, tini saMvacchagaNitassa tappattiyaM no kappai AyariyattaM vA jAva gaNAvaccheiyattaM vA uddisittaevAdhArataevA, tihiM saMvaccharahiM vIikaMtehi cautthagaMsi saMvaccharaMsipaTThiyaMsi Thiyassa uvasantassa uvAyassa paDivirayassa evaM se kappai Ayariyata vA jAva gaNAvaccheiyattaM vA udisittevaadhaartevaa| dR-athAsyasUtrasyakaH sambandhastata Aha Page #443 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 442 vyavahAra- chedasUtram-1-3/78 [bhA.1590] navataruNe mehuNhaMkoIsevejjaesasaMbaMdho / anaMtabhakkhaNAdivya saMgahoettha visaevA / / [bhA.1591] apariyAevigaNo, dijjaivuttaMtimA atipsNgaa| seviyamapunapajjaya dAhiti gaNaM atosuttaM / / vR- pUrvasUtre navataruNAdikaH sAdhuruktastatra ko'pi navataruNo mohodayavazAt maithuna seveta kRtamaithunasevAkasya ca yathAcAryatvAdikamuddeSTavyaM tathAnena sUtreNa pratipAdyate ityeSa sUtrasambandhaH abrahmaNAdehetobrahmarakSaNAdeheMlobrahmarakSaNAdinimittaMsaMgraha AcAryAdiko'nantarasUtre'bhihitaH / atrApi sUtre sa eva saMgraho'bhidhIyate iti / athavA pUrvatareSu sUtreSu aparyAye'pi gaNo dIyate ityuktaM taddivasAcAryAdipadAnujJAnAttatetatzrutvA mAatiprasaMgAnmaithunaMsevitvA apUrNeparyAye gaNaMdAsyaMtIti tata etannivAraNArthamidaM sUtram / anena sambandhenAyAtasyAsya vyAkhyA-bhikSurgaNAt apakramya maithunaM pratisevatetattasya trINi saMvatsarANiyAvattatpratyayaM maithunasevApratyayaM na kalpateAcAryatvamupAdhyAyatvaM yAvatkaraNAtpravartitvaMsthaviratvamitiparigrahaH,gaNAvaccheditvaMvA uddeSTumanujJAtuMnApitasyakalpatesvayaM dhArayituM, kintu triSu saMvatsareSu vyatikrAnteSu caturthe saMvatsare prasthite pravartitumArabdhavati tacca prasthitatvamAbhimukhI bhavanAmAtre'pi bhavati tata Aha-asthi te pravartamAne sthitasya vartamAnasya kiMviziSTasyasata ityAha-upazAntasya upazAntavedodayasya taccopazAntatvaMpravRttiniSedhAdavasIyatetata Aha uparatasya maithunapravRtteH pratinivRttasya tacca pratinivRttatvaM dAkSiNyavazAdimAvato'pi bhavati tata Aha-maithunecchA prAtikUlyena vistaH prativirataH tasya tadapica prativiratatvaM vikArAdarzanato lakSyate / tata Aha-nirvikAralezato'pi maithunAbhilASahetukArarahitasya kalpate AcAryatvaM yAvadgaNAvaccheditvaM vA udeSTravAdhArayituMvA eSasUtrasaMkSepArthaH / vyAsArthaM tubhAvatobhASyakRdAha[bhA.1592] duvihI sAvikkhiyaroniravekkhI udine jAiNApucchA | jogaMca akAUNaMjAvasadesAdi sevejjA / / vR-dvividho dviprakAraH khalu maithunasevakaH / tadyathA-sApekSa itarazca / itaro nirapekSaH / tatra nirapekSo. yaudIrNevedeyAtiapagacchatyanApRcchayAyovA'yAtiyogayatanayAyogamakRtvA yadi vAsa vaizyAdikAM seveta / eSatrividho'pi nirapekSaH garutIrthakarApekSArahitvAta / [bhA.1593] sAvekkho uudiNo Apucche guruMtusojatiuvehaM / tA gurugAbhavatittI sova anApucchaegacche / / vR-yadipunarudIrNodayaprApte mohe uditevedetyarthaH / gurumApRcchatisa sApekSaH / saha apekSA gurvapakSA yasyAstisasApekSaitivyutpatteH / tatrApRcchAyAMyadisagururUpekSAMkurutetatastasya prAyazcittaM caturgurukA bhavanti, / sa ca sAdhuranApRcchya guruM yAti tarhi tasyApi prAyazcittaM caturgurukAH / sA ca pRcchA trIna vArAn kartavyA, tathA cAha-- [bhA.1594] ahavAsaidovAvI Ayarie puccha akddjogiivaa|| gurugA tiniuvAre tamhApucchejja Ayarie / / vR-athavA sakRdekaM vAraM yadyAcAryAn pRcchati tathApi prAyazcittaM gurukAH / atha dvau vAro pRcchatina tRtIyamapi vAraM tadApi caturgurukAH / athavA vAratrayapRcchAyAmapi kRtAyAM yadi akRtayogI yatanAyogamakRtvAgacchati / tadAnImapicaturgurukAH yataevamekaMdvauvA vArAvapRcchAyAMprAyazcittaM tasmAta trInvArAn AcAryAn pRcchet loke'pitathAdarzanAttathA cAha [bhA.1595] baMdhevaghAteya pamAraNeya daMDesuannesuya dAruNosuya / Page #444 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 5: 3, mUlaM: 78, [ bhA. 1595] 443 pamattamatte punavitaheuM loevi pucchaMti u tini vAre / / vR- rAjJAbaMdhe AdiSTe yadi vA ghAte prahAre athavA pramAraNe kumaraNamAraNe anyeSu ca daNDeSu hastapAdacchedAdiSu dAruNeSvAdiSTeSu loke trIn vArAn rAjA pRcchayate / kimarthamityata Aha-pamattamatte punavi taheumiti pramattena vyAkSiptena yadi vA madyapAnenamattenAdiSTaM bhavetprazAntasya punazcittamupajAyate, yathA mA mAryatAmiti, vAstrayamanApRcchAyAM sa ruSyeta kimiti sa mArita iti evaM yathA rAjA kenApi trIn vArAn pRcchyate tathAcAryo'pi / [ bhA. 1596 ] AlIiyami guruNA tassa cikitsA vihIe kAyavyA / nivvittigamAdIyA nAyavvAkameNimeNaMtu / / vR-Alocite vAstrayamApRcchAyAM kRtAyAM guruNA AcAryeNa tasyoditavedasya sAdhorvidhinA cikitsA kartavyA / sA cikitsA nirvikRtikAdikA krameNAnena vakSyamANena jJAtavyA / tameva kramamAha[bhA. 1597] nivvIyauma tavevee veyAvacce taheva ThANeya / AhiMDaNeya maMDali coyagavayaNaMca kappaThI / / vR- prathamato nirvikRtikaM kArayitavyaH / tato yadi nirvikRtikaM tapaH kurvato nopazAmyati vedastarhi nirvikRtikenAvamaudaryaM kArayitavyam tathApyanuzAmyati tatazcaturthAdikaM kAryate, tasyApyatiSThati vaiyAvRtyaMkAraNIyaH vaiyAvRtyenApyatiSThati sthAne nordhvasthAnena tiSThati, tathApyanupazAmyati AhiMDanaM kAryate dezakA hiNDakAnAM sahAyo dIyateityarthaH / tatra yadi pathaparizrameNopazAnto bhavati vedastataH sundaramathanopazAmyati tato yadi sabahuzrutastarhi sa sUtramaNDalI arthamaMDalI ca dApyate / atrArthe codakavacanaM yathA kimarthaM sa maNDalIM dApyate / sUrirAha dRSTAnto'tra kapyadvIti kUlavadhUH / ego seThI tassa puttI dhano vajraNA nimittaM saMtaraM gato / bhAriyA seThIsamIve mukkA / sA ya suhabhIyaNataMbolavilevaNamaMDaNapasAhaNaya gharavAvArakuNaMtI annayA ummattiyA jAyA / dAsaceDiM bhaNai purisaM moha | tIe seThiNI kahiyaM / tena ciMtiyaM jAvajjavina vinassatti tAva ciMtemiuvAyaM / seTTiNI bhaNiyAkalahaM kAUNaM tumaM gaccha jeNa sA dharavAvAre chuDabhatti / annahA viNissihiti / evaM sA mattheUNannayA seThI gharamAgao abhokkhaM maggai / sA nadei / to seThiNA mahato kalaho kato / sA peTTiUNa nissAriyA / sAya vahUya kalahasaddaM soUNa tatyAgayA seThiNA bhaNiyA-puttivahUe tumaM gharasAmiNI kAesA, tA tume ajjampabhitI savvo vAvAro kAyacyo / sA taheva kariumAraddhA / tao tIe vAvAravAulAe bhoyaNamavi vidyAlavelAe kuto maMDaNapasAhaNaM / dAsAceDDIe bhaNiyaM bhaggito ciTTati puriso, kayA melijjai / tIe bhaNiyaM - maraNassavi meM avasaro natthi kato purisassa / ' evaM yathA tasyA gRhavyApAravyApRtatabA vedopazAntirabhUt / tathAsyApi sUtramaNDalyAdivyApAravyApRtatayA kadAcidvedopazAntiH saMbhAvyate tataH sUtramaNDalI arthamaNDalI ca dApyata iti / [bhA. 1598 ] evaMpi aThAyaMte aThANAdekkamekkatigavArA 1 vajjejja sacitte puna imeu ThANe payatteNaM / / vR evamapi sUtramaNDalyAdidApanato'pi atiSThati vedodaye asthAne vaizyApATake stharviraiH saha vasatiM gRhNAti / tatrAliGganacumbanAdi dRSTrA yadi zukrapudgalavinirgame veda upazAmyati tataH sundaraM / evaM cIn vArAn tathApyatiSThati yatra zabdAH zrUyante tatra zabdapratiSiddhAyAM vasatau sthaviraiH samavatiSThate / tatra yadi paricAraNAzabdamAkarNya nibiDAdhyavasAyabhAvataH zukrapudralakSaraNe upazAmyati tataH sundaram / evamatrApi trIn vArAn tathApyanupazAntI dUSyapalAzapatrAntaritamekaM dvau trIn vArAn hastakarma karoti / tathApyanupazAntI manuSyayaunAvacittAyAM tathApyatiSThati sacittevakSyamANaM vidhinA saMcaranti / tatra sacitte Page #445 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 444 vyavahAra - chedasUtram-1- 3/78 punarimAni vakSyamANAnisthAnAni prayatnato varjayet / tAnyevAha[bhA.1599] sadesasissiNI sajjaMtiyA sissaNI kulagaNeyA / saMgheyakulakannagAya vihavA bahamAyatahAsaliMgeNaM / / vR-saMdezAsamAnadezajAtiziSyinI svahastadIkSitA sajaMtiyA bhaginyAdikA tathA ziSyinI kule saMgheca / kimuktaM bhavati? samAnakulavartinIsamAnaguNavartinIsamAnasaMghavartinIcakulakanyakA vidhavA ca pratItA vadhUkA laghukulavadhUrvA etA pariharet / apariharataH prAyazcittaM / tathA svaliGgena sevanAnyathA ttraapipraayshcitt| [bhA.1600] liMgaMmi ucaubhaMgo paDhamebhaMgaMmi hoicaramapayaM / mUlaM cautthabhaMge bitietatieyabhayaNAu / / vR-liGge liGgaviSaye caturbhaGgI tadyathA-svaliMgena svaliMge vartamAnAM sevate 1,svaliGgenAnyaliGge 2 anyaliGgena svaliGge 3, anyaliGgenAnyaliGge 4 tatra prathame bhaMge sevamAnasya bhavati prAyazcittaM caramapadaM pArAJcitalakSaNaMcaturthe bhaGge'nyaliGgenAnyaliGgeityevarUpesevamAnasya mUlaMnAma prAyazcittaM / dvitIyetRtIya bhaGgebhAvanIyaM bhajanA | kvacitaprAyazcittaM tAmeva vivikSuH prathamabhaGgagatAmapibhAvanAmAha-- [bhA.1601] 'saliMgena saliMge sevaMte caramaMtuhoibodhavvaM / saliMga annaliMge devI kulakannagA carimaM / / vR- svaliGgena svaliGge vartamAnAyAM yadi sevate tadA tasya bhavati boddhavyaM prAyazcittaM caramaM pArAJcitarUpaM |svlinggenaanylinggeityevruupedvitiiye bhaGge yadisevatedevIM rAjAgramahipImupalakSaNametat / anthAvArAjastriyaHkulakanyakAvAgAthAyAMvibhaktilopaH prAkRtatvAttadA prAyazcittaMcaramaMpArAJcittaM / [bhA.1602] navamaMtuamaccIe vihavIe kulacciyAemUlaMtu / paraliMgepAsaliMgo sevaMte hoibhayaNAu // vR-svaliGgenAmAtyAyA amAtyabhAryAyAH sevanaM prAyazcittaMnakmamanavasthApyaM vidhavAyAkulaccivAe iti kulavadhvA upalakSaNametat anyayAzcAvizeSitAyAH prAkRtastriyAH sevane mUlaM punavratAropaNaM prAyazcittamuktvA dvitIyabhaGgebhajanAtRtIye vivakSuridamAha-paraliGgesvaliGgevartamAnAyA sevanA bhavati / iyaM vakSyamANA bhajanA tAmevAha[bhA.1603] sadesasissaNIesajjaMtikulacciyAe caramaMtu / navamaM gaNacciyAe saMghacciyAemUlaMtu / / vR-saMdezAyAH samAnadezodbhavAyAH tathA ziSyinyAH svahastadIkSitAyAH sajjaMtI bhaginI tasyAH kulacciyAeitisamAnakulavartinyAsevanecaramaMpAraJcittaM / samAnagaNavartinyAH sevanenanavamamanavasthApyaM samAnasaGghacartinyAmUlaM / sampraticaturthabhaGgabhAvanAmAha[bhA.1604] paraliMgena paraMmi umUlaM ahavAvi hoibhayaNAu / eesiNbhNgaannNjynnNbucchaamisevaae|| vR- paraliGgena paraliMgenavartamAnAyAMyadisevatetadA mUlaMathavAbhavatyeteSAMbhaGgAnAMbhajanA vikalpanA kvacidbhaGge dvitIyapadena sevA kartavyA kvacinnetyarthaH / tatrayasmin bhaGge sevA kartavyA tatra sevAyAMyatanAM vakSyAmi / tAmevAha[bhA.1605] tattha vigicchAe vihiM nivvitivamAdiyaM aikate / uvabhuttatherasahito aTThANAdIsuto pacchA / / Page #446 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 445 uddezakaH 3, mUlaM : 78, [bhA. 1605] va-tatra cikitsAyAM vidhi nirvikRtikAdikamatikrAnte tataH pazcAtya upabhuktA upabhuktabhogA: sthavirAstaiH sahitaH sameto'sthAnAdiSuvezyApATakAdirUpeSuvasatigRhNAti / tatraca vidhiH progevoktaH / tathApyanupazAntau - [bhA.1606] aThThANasadRhatthe acittatirikkhabhaMgadocceNaM / egadugatinidArA samuddhassa uvaThie gurugA / / vR- asthAne vezyApATake yatra paricAraNA zabdAH zrUyante tatra zabdApUrNe upabhuktabhogasthaviraiH saha tiSThati tatrAyaM vidhisaeva prAguktaH / tathApyatiSThati kRtrimAyA tiryagUyonAvacittAyAM maithunakarma eka dvautrIna vArAnakaroti / tathApyanupazAntau kRtrimAyAM manuSyayonautathApyatiSThatibhaMgadocceNaMti dvitIyena bhaGgena svaliGge paraliGge ityevaMrupeNa svagaNa eva sthitena zUnyagRhe zUnyadevakulikAyAM vA nirapAyenApavAdapadataH prAkRtAyAH striyA vRttipradAnataH / tatra pravezitAyAM ekaM dvau trIn vArAn maithunamAcarati / tataH zuddhasyopazAntavedasyAkaraNAya upasthitasyAbhyutasya gAthAyAM saptamI SaSThyarthe prAyazcittaM catvAro gurukaaH| mU. (79) gaNAvaccheiegaNAvacchaMiyattaManivikhavitAmehuNadhammapaDisevejjA, jAvajIvAetassa tappattiyaM nokappai, AyariyattaM vA jAvagaNAyaccheiyattaMuddisittaevAdhAratae vA / / vR- gaNAvacchedako gaNAvacchedakatvamanikSipya maithunaprakAra pratisevate / tasya yAvajIvaM yAvatprANadhAraNaM karoti tAvatpratyayaM gaNAvacchedikatvamanikSipya yanmaithunadharmapratisevanaM tatkaraNaM na kalpate, / AcAryatvaM vA pravartitvaM vA sthaviratvaM vA uddeSTumanujJAtuM svayaM vA dhArayituM, idamekaM sUtra, dvitIyamAha / / bhU. (80) gaNAvaccheiegaNAvaccheiyattaM nikkhivittA mehuNadhamma paDisevajA, tini saMvaccharANi jAvadhArettaevA / / vR- gaNAvacchedako gaNAvacchedakatvaM nikSipya gurusamakSaM muktvA maithunadharma pratisevatastasya trINi saMvatsarANiyAvatpratyayaMna kalpate / AcAryatvaM vAyAvadgaNAvacchedakatvaMvA uddaSTuM vA anujJAtusvayaMvA dhArayituMtriSusaMvatsareSuvyatikrAnteSucaturthasaMvatsareprasthitesthitasya,vartamAnasya upazAntasya uparatasya prativiratassa nirvikArassa evaM se tasya kalpate AcAryatvaM vAgaNAvacchedikatvaM uddeSTuM vAdhArayituMvA, / atra padAnAmarthabhAvanA bhikSusUtre iva nikhazeSA draSTavyAH / tathA ca dve sUtre gaNAvacchedake ukte tathA AcAryopAdhye'pi tathA evaM AyariyauvajjhAevi evaM gaNAvacchedake ivAcAryApAdhyAye'pi dve sUtre tecaivaM / mU.(81)AyariyauvajjhAeAyasthi uvajjhAyattaMnikkhivettA mehuNadhammapaDisevecA jAvajjIvAe tassa tappatiyAM no kappai AyariyattaMvA jAva gaNAvacchidiyattaM vA uddisittevaadhaaritevaa| mU. (82) AyariyauvajjhAe AyariyauvajjhAyattaM nikkhivettA mehuNadhamma paDisevaMja tinni saMvacchagaNi tassa tapattiyaM no kapyai / AyariyattaM vA jAva gaNAvachediyattaM vA uddisittaevAcArittae vA tihiM saMvaccharehiM vaikaMtahiM cautthagaM saMkccharaMsi ppaThiyasi uThiyasi Thiyassa uvasaMtassa jvasthassa paDiviyarassa / evaM se kappaiAyariyattaM vA jAvaMgaNAvaccediyattaMvA uddisittae vA dhArettaevA / / vR-asyasUtradvayasyApyoMgaNAvacchedakasUtradvayavadbhAvanIyaH / atrabhASyakAraH prAha[bhA.1607] emeva gaNAyarie nikkhiviNA navaritatthanANattaM / ayapAlagasiridharie jAvajIvaMaNarihAu / / vR evameva anenaiva prakAreNa bhikSusUtrabhivetyarthaH / gaNegaNAvacchedake AcArye AcAryopAdhyAve Page #447 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 446 vyavahAra - chedasUtram-1-382 pratyekaMsUtradvikamanikSepaNanikSepaNaviSayaMbhAvanIyaM / navaraMtatratepuvatuSusUtreSumadhye anikSepaNAyAmanikSepaNAviSaye gaNAvacchedakasambandhinyAcAryopAdhyAyasambandhini ca satre nAnAtvamidaM tadevAhaajApAlakena zrIgRhikena ca dRSTAntena gaNAvacchedakAcAryopAdhyAyA yAvajIemAcAryapadAnAmanarhA tatrAjApAlakadRSTAntamAha[bhA.1608] ajhyAto rakkhaMto aibAlo diThatitthajattAu / kahivaJcaha titthAni veti ahagaMpivaccAmi / / [bhA.1609] cha UNagayaMmI sAvajAIhiMkhaiyariyanaTTA / paccAgatovavijainalabhatiyabhaktiMna viyattAo / / [bhA.1610] koIbhaIe ajAo khakhatitena addviie| AyAucArayaMtena va rakhatena kappaDiyAdIdiThThA / / vR-gaMgasaMpATTiyA tena pucchiyaM,kahiM baccaha tebhaNaMtigAjattA,sotato ajAochaDDitAtehiMsamaM gaMgaMgato, |taaoajaaosunnaatokaauvitaav sAvajehiMkhaDyAtokAtotenehihariyA tokAto vinaTTA u |soya gaMgAeNhAetApaDiAgato punokkhAmiti ajAtomaDagatitAhesobaMdhittAlogeNa ayANaM mollaMdavAvitobhattInaladdhInaya punolabhatimaNaMtIvi ayAtorakkhiuM |akssryojnaatvevN-ajaapaalo ajArakSan tIrthayAtrikAn kArpaTikAdIn dRSTA'prAkSIt kva vrajatha yUyaM / te'voca dUrikSIne / sabrUte ahamapivrajAmi / evamuktvA tasmin ajAstyaktvA gate zvApadAdibhiH khAditahatanaSTAH kAJcidajAH zvApadaiHkhAditAH kAzcitastenairapahatAaparAnaSTAnaMSTrAsvagRhamAgatAH |sc gaGgAyArasnAtvAarayAgataH san ajAmUlyaMdApyatena calabhatebhRtinApipunarajArakSitumiti / / [bhA.1611] evaM siridharIevI evaM tugaNAdiko va anikkhitte / __jAvajjIvaMtappattIyaMgaNaMsou / / / vR- evamajApAlakaiva zrIgRhiko'pidraSTavyaH |saacauvN / koisiridhariobhIIe siridharaMpAleha / annayA tena kei gaMgaM saMpaTTitA diThThA pucchiyA kahiM vaccaha / tehiM kahiyaM gaMgAe / tato so anApucchittA tahiMsamaMgaMgaMgato |pcchaa siridharaMsunnaM logeNavilutaM / sogaMgAeehAettApaDiyAgatopuno khAmitti siridharameti, tAhe so riridharasAmiNA baMdhittAjaM siridhare paNaTaM taM davAvito na ya puno labhati rakkhiuM mayAMtovi |ess dRSTAntaH / / atropanayamAha-evaMtuityAdi / evamevaturakhadhAraNegaNAdikasya anikSipte / anikSipte kRte bhAve ktapratyayavidhAnAttatapratyayaMgaNAdyanikSepeNa methunasamAcaraNagratyayaM sagaNAvacchedikAdiyAvajjIvanalabhategaNamiti / tadevamanikSepaviSayesUtradvike dRSTAntadvikamuktametadeva dRSTAntadvikaM nikSepaviSaye'pisUtrAdvikaM yojanIyaM taccaivaM-atro ajApAlagoajAtorakkhatikatena kappaDiyAdI anyAgaMgasaMpaTThiyA diTThA / tena pucchiyA-kahiM baccaha / tehiM kahiyaM gaMgAe vaccAmo / tato tenagaMgaMgantukAmeNaajAto ajAsAmiyANanikkhittA annovA appaNoTThANeajApAlagokatokAuM gaMgaMgato ! gaMgAeNhAetA paDiyAgato tenapuno rakkhAmiti ajAmagiyA laddhA / tahAkoisiridharito siridharaMpAlati |annyaa tenagaMgasaMpaTTiyA |kei diTThA ApRcchiyAkahigaMgAevaccAmosogaMgaM gaMtukAma siridharaM sAmissa kahettA appaNo vA hANe annaM paccaiyasiridhariyaM ThavittA tato gaMgAe ehAettA pddiaagto| puno laddhaM siridharamevaM yo gaNAvacchedaka AcAryopAdhyAyo vA gaNAvacchedakatvAdikaM nikSipya maithunadharmaMpratisevataM | sasaMvatsaratrayAtikramelabhate punarAcAryAdikamiti, sUtram mU. (83)bhikkhUyagaNAo avakammaohAyaitinnisaMvaccharANitarasapattiyaMnokappai Ayariyatta vA jAva gaNAvacchaMda iyattaM vA uddisittae vA dhArettae vA, tihisaMvaccharehiM vIiktehiM cautthagaMsi Page #448 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka H 3, mUlaM : 83, [bhA. 1611] 447 saMbaccharaMsiudviyaM siDiyarasa uvasaMtassa paDivIriyassa nivAriyassaevaMsekappaitiAyazyittaM vAjAva gaNAvacchediyattaM vA uddisittaevAdhArattaevA / vR- athAsyasUtrasya kaH sambandhastata Aha[bhA.1612] jo tinniaTThAMyatesAvekkho vaccaeu paradesaM / taMceva yaohAvaNajaM ujjati divvaliMgaMtu / / / vR- yAvatrIn vArAnapavAdato dvitIyabhaGge strIsevAyAmapi kRtAyAM na tiSThati vedodaye punareSyApi mAvAsyehamiti nikSipya pracchannamavadhAvAmIti svApekSAsti sa sApekSaH svadezapariharaNArthaM paradeza vrjti| tatra sukhaM liGgavivekena pratiseviSyAmIti buddhyA etadeva cAvadhAvanaM yatilliGga vivekabuddhyAgamanaMtathA cAha-taMceva ya ityAdi tadeva avadhAvanaM yad dravyaliGgaM rajoharaNAdikamuJjhati mA pravacanasyoDDAhobhUditi kRtvA tataH pUrvaM sUtrapaJcakAnantaramidamavadhAvanasUtrapaJcakaM / tadyathA-prathamaM bhikSusUtraMtadanantaraMgaNAvacchedakasambandhinAkrameNAnikSepaNanikSepaNaviSaye dve sUtre - ma.(84)gaNAvaccheiegaNAvaccheiyataM anikkhivittoohAejAjAva dhaarete|| mU.(85)gaNAvaccheiegaNAvacchaiyattaM nikkhivittAohAejAtinisaMvacchANitasyatAppattiya nokappaiAyariyataMjAva gaNAvaccheiyattaM vA jaavdhaartevaa| vR- akSarasUtragamanikAsUtrapaJcakasyApi tathaiva anikSepaNasUtradvike gaNAvacchedakAdayaH purvavadajApAlaka zrIgRhikadRSTAntAbhyAM yAvajIvamAcAryapadAnAmanahAH nikSepaNAsUtradvike__mU. (86) Ayariya uvajjhAe Ayariya uvajjhAyatta anikkhivittA ohAejA jAva dhaaretevaa| mU.(87) Ayarikha uvajjhAeAyariya uvajjhAyatva nikkhivitAohAejA jAva dhArettaevA / vR-tAbhyAmeva dRSTAntAbhyAM prAguktaprakAreNa saMvatsaratrayAtikrame'rhAH / samprati bhikSusUtrasyAnikSepaNasUtradvikasya camaithunasUtrAdApRcchanavidhau yatanAyAMcayo vizeSastamabhidhitsurAha[bhA.1613] emeva bitiyasutte biyabhaMga nisevayammiuaThate / tAhe punaravijayatI nivvItiyamAdiNA vihiNA / / vR- evamevaanenaivaprakAreNa bhikSumaithunasUtreivetyarthaH / dvitIyasUtrebhikSuravadhAvanasUtreupalakSaNametat nikSepaNasUtradvika ca dvitIyabhaGge prAguktasvarupeNa niSevite'pi maithune atiSThati vedodaye tataH punarapi nirvikRtikAdinA vidhinA yatate[bhA.1614] jaitaha vima uvasAmaitAhe jayaticautthabhaMgeNa / puvvatteNaM vihiNA, nigamane navarinANattaM / / vR- yadi tathApi punarapi nirvikRtikAdinA-paraliGgena paraliGge ityevarupeNa yatate / navaraM dvitIyabhaGgAccaturthabhaGge nirgamane nAnAtvaM vizeSastathAhi-pUrvoktena vidhinA dvitIyavAramapistrIsevAnantaraM bhUyo nirvikRtikAdike vidhau kRteyadinopazAmyativedastatra paradezaMgantavyaM tatracagamane iyaM yatanA[bhA.1615] ummatto vapalavategatovaANecchu banjhaI siDhilaM / bhAvite vasabhAmANaMbaMdhainAsejamAdUraM / / / vR-saparadezaMgantumanA unmattakaveSaMkaroti |unmttkbddhsmbddhNprlptiunmttkivetc gacchati tato'pi ca vRSabhaiH AnIya zithilaM badhyate, / evaM conmattakarupatayA pralapan palAyamAno vA tathA bAlazaikSakAdInsAdhUnanyAnbhAvayatiyathA tejAnate satyamayamunmattakaevaevaMbhAvitesAdhujanetAna vRSabhA brUvate (na) gADhamevaM bandhIthamAbandhanasyodvegato naSTaH sandUrakSyati / pazcAmArgayadbhirapina Page #449 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 448 vyavahAra - chedasUtram-1-3/87 lpsyte| [bhA.1616] guruApucchapalAyaNapAsuttamigesuamugadesaMmi / maggaNavasabhAdiTThabhaNatimuttAmAsasassa / / vR- rAtrI mRgeSvajJeSubAlazaikSyakAdiSuprasupteSugurumAcAryamApRcchayaamukaMdezaMgacchAmItipatlAyata / prabhAte ca vRSabhA bruvate naSTaH sa pizAco na dRzyate itimArgayitvA tasminnadRSTe vasatauvAgatya bhaNanti / naSTaH pizAco ca kvApi dRSTa iti muktAH sma cchuTTA vayaM zeSasya tadravepaNAdyAyAsasya: tena ca paradeza gacchatA yAnisthAnAni parihartavyAni, tAnyabhidhitsurAha[bhA.1617] viharaNa vAyaNakhamaNaveyAvacce gihasthadhammakahA | vajjejjasamosaraNaMpaDivayamANohiyaTTio / / vR- hitArthikaH pravacanavirAdhanAyA Atmana uDDAhasya ca saMrakSaNaparAyaNo yatra viharaNeti sAdhutvena vihatavAn yatra vAcanA dattA, yatracakSapakatvamakArSIdAtApanAvA kRtA yeSuca gaccheSu vaiyAvRtyaM kRtaMta yatra viharanti yatra ca gRhasthatvena / sthitavAn yatra vA dharmakathAprabandhenAnekazaH kRta yatra vA rathayAtrAdinimittamanekeSAmAcAryANAM samavasaraNaMmelaka etAnisthAnAnipratipanna pratisevitukAmo varjayet / [bhA.1618] gaMtUNa annadesaM vajjittA putvavaNie dese| ___ liMgavivekaM kAuMsasaDDhi kilI paNavittANaM / / vR- gatvA anyadezaM paradezaM varjayitvA pUrvavarNitAn anantaragAthopAttAn dezAn liGgavivekaM kRtvA AtmIyamAcArabhANDaM samastamapi kvacinikSipyAnyaliGga gRhaliGga vA gRhItvA sanitti aviratasamyagdRSTikAyathAbhadrikAvAprajJApyasaMbhogocitarItyAbodhayitvAkiTTIttikRSyatesaMbhogoyaHpratirikte sthAne nIyate / tadabhAve vidhyantaramAha[bhA.1611] paNapanagAdipadisu kiMvi adato uahvadsaadii| apayA ettha gurugA vAhiM tucaugurunisego / / [bhA.1620] sapayA aMtomUlaMcchedo puna hoibAhiranisege / anupubbiM paDisevaivajjatosadesamAdIni / / vR- paJca kapardAdayaH paNyaM yasyA ekavArapratisevane sA paJcapaNyikA / AdizadvAt dazapaNyakAdiparigrahastAsukRSTAsupratiriktasthAnaM nItAsupratisevanAMvAkaroti / kathaMbhUtaH sannityAha-kiJcit adadAna etaccAviratasamyagadRSTikAyA yathAbhadrikAyA vA viSaye draSTavyam / sAhilajjAto na kiJcidapi yAcate / athapaJcakapaNyikAdibhATIM vinAnecchatipratisevanAMtata Aha-athavAbhATI vinAnicchAyAM adasAdIni vastrANi prayacchati prathamato'dazAni dadAti tAnyanicchantyA yogyAnyapitasyA dIyante / sA ca pratisevitamiSyamANA dvidhA saMbhavati-aprajA saprajA ca / anapatyA sApatyA cetyarthaH / tatrAprajAyA grAmasyAntaryadizukraniSekaM karoti tataH pratyAgatasya prAyazcittaM SaT guru / atha bahistarhi tatazcatargaru / atha saprajAyA grAmasyAntaH karoti tato mUlamatha bahistarhicchedaH / tathAnupUrvyA krameNa prathamatobhATI vinAtadabhAve bhATyapItyarthaH / athavAprathamatobahistadasaMbhave'ntarapipratisevane varjayan sdeshaadikaa:smaandeshshissyeinnyaadikaa| [bhA.1621] phAsupiMDoyAreNaMnaya abhikkhanisephe jAvacchammAsA / caGaguruchammAsANaM parato mUlaMmuNeyavvaM / / vR- sa ca tatra tathA tiSThan prAsukapratyavatAreNa tiSThati yathAzakti azanAdikaM snAnAdikaM ca(cA) prAsukaM varjayatItyarthaH / na ca abhIkSNaniSevaNamabhIkSNapratisevanaM karoti / sa ca tathA pratisevamAno Page #450 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH3, mUlaM : 87, [bhA. 1621] yAvat SaNmAsAstAvadyadi tiSThati / tataH pratyAgatasya SaNmAsebhya Arato vA pratinivRttasya prAyazcittaM caturguruSaNNAMmAsAnAM parataH pratinivRttasya mUlaMjJAtavyam / [bhA.1622] AgaMtuM annagaNesohiMkAUNavUDhapacchitto / sagaNAgaNamuDabhAyedarisItI tAhe appANaM / / vR- evaM mohacikitsAM kRtvA tatpUrvanikSiptamAcArabhANDamAdAya anyagaNe Agatya pravizya zodhiM kRtvA AlocanAM pradAya yatprAyazcittaM labhate tatraiva vahati / tato vyUDhaprAyazcittaH san udbhrAmakabhikSAcarapracuragrAmeye AcAryasambandhinaHsAdhavobhikSAcaryAmAgatAstepAmAtmAnamupadarzayati taMdRSTrAyaH praruSayati, tasya prAyazcittaMcaturgurukAH, kintutairgatvA sUribhyaH kathanIyaM, dRSTo'smAbhiH sapUrvanaSTa iti / yaccatenokta tadapikathanIyaM / kiMtutenoktamityata Aha[bhA.1623] vetiya lajjAe-ahaMnatarAmigaMtugurusamIvaMtu / nayatatthajaMkayaM,me nigamanaMcevasumarAmi / / vR-Atmani sAdhunAmupadarzitesa tAn sAdhUn pratibrUte-lajjayA ahaM gurusamIpaM gaMtuMna zaknomina catatravasatau yanmayA kRtaMtatsmarAmi kevalaM nirgamanameva smarAmi | [bhA.1624] tehiM niveie guruNo gIyAgaMtUNaAnayaMtitayaM / migapurato ukharaMTaNa vasabhanivAraMtimAbhUo / / vR- evaMtaiHsAdhubhiguraunivediteguvadizenagItAgItArthAvRSabhA ityarthaH |gtvaatkNsaadhumaanynti AnItasyacatasya teSAMmRgANAMbAlazaikSikANAMpurataH kaitavena guruNAkharaNTaNA kartavyA |ythaa kriyAyAM kriyamANAyAMkimarthaMnaSToyadikathamapyanarthe apatiSyattataH kugatAvagamiSyaditi / evaMguruNAkaitavena kharaNTanAyAM kRtAyAM vuSabhAstaM nivArayanti / vatsa mA bhUya evaM kArSIriti / pRcchanti ca mRgapurataH tAM vArtA kathamityAha[bhA.1625] katthagatoanapucchA sAhu kiliTThA tumaM vimaggaMto / mAnaM ajjovaMdaha tini uvarisANidaMDose / / / vR-tvamanApRcchya kutra gataH kliSTAH khalu tvAM vimArgayantaH sAdhavaH sa prAha-na smarAmi bhagavan kathamahaM naSTaH kutra vAgataH kevalaM karmopazamena svasthIbhUto jAnAti sma yathAI vinirgata iti / tato yuSmatpAdAntikamAgataH / tata AcAryaiH sAdhavo vaktavyAH mA AryA amuM sAdhuM trIn saMvatsarAn vandadhvameSo'syasAdhoda~DaH / [bhA.1626] tiNhaMsamAnapurato hoyariho puno nimviyArou / jAvajjIvamanarihA iyamanneje ugaNAdINaM / / vR-tisRNAM samAnAM saMvatsarANAM purataH punaryadi nirvikArastato bhavatyo gaNAdInAM gaNAvacchedakatvAdInAM padAnAM zeSAstu sUtroktA anikSiptagaNAdayo na ise anye gaNAdInAM gaNAvacchedakatvAdipadAnAMyAvajIkmanIM tAnevAha[bhA.1627] paDhamo nikkhittagaNo bitito punahoiakaDajogitti / tatito jammasadesocauttho uvihaarbhuumiio|| [bhA.1628] paMcamo nikkhittagaNokaDajogI jobhavesadesaMmi / jaisevaMtI akaraNaMpaMcaNhavI bAhirA haMti / / vR-prathamo'nikSiptagaNodvitIyaH punarbhavatyakRtayogIyatanAyogamakRtavAn |tRtiiyojnmaadhikRty 2129 Page #451 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra - chedasUtram - 1- 3/87 svadeze'kRtyasevI caturtho vihArabhUmau svavihArabhUbhAvakAryasevI paMcamI nikSiptagaNaH kRtayogI kRtayatanAyogo'pi san svadeze bhavatyakAryasevI / tathAcAha - jai sevaMtItyAdi / paJcApyakaraNamakaraNIyaM maithunamityarthaH sevantepaJcApi paJcAnAmapi AcAryAdipadAnAM bAhyA bhavaMti etadevAhaAyariyamAiANaM, paMcahaM jajjiya anarihAU / caugurusattaratAdi, jAva ArovaNA dharate / / [bhA. 1629] vR-paMcApi padAnAM yAvajjIvamanarhAH cauguruya ityAdi / yadipunasteSAmanarhANAmapiyogaNaM nisRjati teSAmanyatamo vA yo dhArayati tadA tasyobhayasyApi saptarAtraM tasmin gaNaM dhArayati AropaNaM prAyazcittaM catvAro gurukAH, / AdizadvAdanyasaptadinAtikrame SaTguru / sattaratAriyAva AropaNadharete AcAryAdInAM paJcAnAmapi padAnAM yAvajjAvalaghukastato'nyasaptadivasAtikrame SaTgurukaccheda etAvatA kAlena yadi paryAyo na cchinnastatastricatvAriMzattame gaNaM nisraSTurddhArayatazca prAyazcittaM catuzcatvAriMzattame divase'navasthApyaM paJcacatvAriMzattame pArAJcitameva tadAropaNamiti / 450 [bhA. 1630 ] ahava akkhittagaNAiesa causuMpi solasaubhaMgo / carame suttAnivAto jAvajjiya anarihA sesA / / bR- athaveti prakArAntare anikSiptagaNo'kRtayogI janmataH svadeze'kRtasevI bihArabhUmAvakRtyakArItyeSaMrUpeSu caturSu padeSu SoDazabhaGgaste ca prastArato'mI amISAM SoDazAnAM bhaGgAnAM madhye yazcaramo bhaGga statra sUtranipAtaH / bhikSusUtrasya nikSiptasUtradvayasya cAvakAzaH zeSAH punaH paJcadazasvapi bhaGgeSu vartamAnA yAvajjIvamanarhAH / mU. (88) bhikkhU bahussue babbhAgame bahusso bahu AgADhAgADhesu kAraNesu mAI musAvAI asuI pAvajIvI jAvajjIvAe - (jAva) dhAretaevA / bhU. (89) gaNAvaccheie (jAva) dhArettae vA / mU. (90) Ayariya uvajjAe jAva dhArettaevA / bhU. (91) bahave bhikkhuNI bahussuyA babbhAgamA bahuso (jAva) navaraM tesiM tassa dhAretae / mU. (92) bahave gaNAvaccheiyA (jAva) dhAretae vA / mU. (93) bahave Ayariya uvajjhAyA (jAva) dhAreta vA / mU. (94) bahave bhikkhuNo bahave gaNAvaccheiyA bahave Ayariya uvajjhAyA (jAva) dhArettae vA / vR- sUtra saptakaM athAsya sUtrasya pUrvasUtraiH saha sambandhamAha [bhA. 1631] vaya atiyAre pagate ayamavi anno u tassa aiyAro / ittiriyamattaM vA vRttaM idamAvakahiyaM tu / / vR- pUrvasUtreSuvratasya / maithunaviratyAderaticAraH prakRto'dhikRto'yamapicAnyastasya vratasyAticAraH iti tatpratipAdanArthamidaM sUtrasaptakaM athavA pUrvasUtreSu trINi saMvatsarANi yAvadAcAryatvAdIni na kalpante iti vacanAditvaramapAtramuktamidaM punaH sUtrasaptakenAbhidhIyamAnamapAtraM yAvatkathitaM bahuzo yAvajjIvamAcAryatvAdIni kalpanta iti vakSyamANAt / [bhA. 1632 ] ahavA egahigAro uddeso taio uvavahArI / kerisito AyarioThavijjai keriso neti / / vR- athaveti sambandhasya prakArAntaropadarzane vyavahAre tRtIyoddezakAdhikAre yathA kIdRzaH AcAryaH sthApyate / kIdRzo na tatra yAdRzaH sthApyo yAdRzazca na sthApyaH tAdRza ukto mayanyo na sthApyata iti pratipAdanArthamepa sUtrasaptakAraMbhaH / Page #452 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 3, mUlaM : 94 [bhA. 1633] [bhA. 1633] 451 ahavAdIvagameyaM jaha paDisiddho abhikkhamAinno / sAgArisevi evaM abhivakkha ohAvaNakarIya / / vR- athaveti pUrvavat dIpakametat saptasUtrakaM pUrvasUtreSvadhikAryoddIpanArthamidaM sUtrasaptakamadhikamevArthamupadarzayati / yathAnena sUtrasaptakena abhIkSNaM mAyI bahuzo mAyAvI yAvajjIvamAcAryatvAdiSu, padeSu pratiSiddhastathA maithunasUtrapaJcakamadhye yo bhikSusUtre nikSepaNasUtradvaye ca sAgArikasevI maithunapratisevI saMvatsaratrayAtikrame yogya uktaH / so'pyevamabhIkSNaM sAgArikasevI san yAvajjIvaM pratiSiddho draSTavyaH / tasyApi yAvajjIvamAcAryatvAdIni na kalpante itibhAvastathA avadhAvanasUtreyo bhikSusUtre nikSepaNasUtradvaye varSatrayAtikrameNa yogya uktaH so'pi yadi abhIkSNamavadhAvanakArI bhavati tatastasyApi yAvajjIvamAcAryatvAdipadapratiSedhaH / anena sambandhenAyAtasyAsya vyAkhyA- bhikSurbahuzrutaM sUtraM yasyAsau bahuzrutastathA bahurAgamorthaparijJAnaM yasya sa bahvAgamaH / tathA kulaprAptaM gaNaprAptaM saMghaprAptaM yatsacittAdikaM vyavahAreNa cchettavyaM kAryaM tathA AgADhAgADhaM kAraNaM teSu AgADhAgADheSu kAraNeSu bahuprabhUteSu bahuzo'nekaprakAraM mAyI mAyAvAn mRSAvAdI azucirAhAradyarthamavyavahArI pApajIvI koNTalAdyAjIvI tasya yAvajjIvaM tatpratyayaM mAyitvamRSAvAditvAdipratyayaM na kalpate / AcAryatvaM vA yAvat gaNAvaccheditvaM vA uddeSTuMvA'nujJAtuM svayaM vA dhArayituM evaM prathamasUtrasaMkSepArthaH / evaM gaNAvacchedasutraM AcAryopAdhyAyasudraM cabhAvanIyaM / pATho'pi supratItaH / yathAca trINi sUtrANi ekatvenoktAni ityevaM trINi sUtrANi bahutve vaktavyAni saptamaM bahubhikSubahugaNAvacchedi bahvAcAryaviSayaM tadapi tathaiva / atra bhASyakRdAhaegatta bahuttANaM savvesiMtesimegajAtINaM / suttANaM piMDeNaM vocchaM atthaM samAseNaM / / I [ bhA. 1634 ] vR- ekatvabahutvAdisambandhinAM sarveSAmeteSAM sUtrANAmekajAtIyAnAmekaprakArANAM piNDenApyuktI vaiciktyena pratItaH / tatra prathamata ekatvabahutvaviSayA vAkSepaparihArAvAha | [bhA. 1635] egattiyasutte saMbhaNiesuM kiM puno bahugaNaM / coyaga suNasU iNamo jaM kAraNamo bahuggahaNaM / / I vR- ekatvenaikavacanena nivRttAnyaikatvikAni teSvekatvikeSu kiM punarbahuprahaNaM / bahutvaviziSTasUtracatuSTayopAdAnaM sUrirAha- yatkAraNaM yena kAraNena mo iti pAdapUraNe bahUgrahaNaM bahuSvapi viziSTasUtropAdAnaM tatkAraNamidaM he codaka zrRNu / tadevAha [bhA. 1636] logaMmi sayamavajjhaM hoi adaMDaM sahassamA evaM / hohiti uttariyambhi viuttAukayA bahukaevi / / bR- loke bahubhirakRtye sevite'yaM nyAya: zatamavadhyaM sahastramadaNDyaM tataevamauttarike'pi lokottarike'pi vyavahAre prasaGgomA bhUta ititatpratiSedhArthaM catvAri sUtrANi bahuke'pi bahuvacane kRtAni / sAmpratamAgADhAgADhakAraNAdini padAni vyacikhyAsurAha [bhA. 1637] kulagaNasaMdhapattaM sacittAdIu kAraNAgADhaM / chiddANi nirikkhatA mAyI teneva asutIo / / vR-sacittanimitto acittanimitto vA yo vyavahAraH kule kSipto yathedaM sacittAdikaM vivAdAspadIbhUtaM kulena cchettavyamiti tatkulaprAptamevaM gaNaprAptaM saGghaprAptaM bhAvanIyaM / yatra yatsacittAdikaM vivAdAspadIbhUtaM vyavahAreNa cchedyatayA kulaprAptaM vA gaNaprAptaM vA tatkAraNAgAnaM kAraNaM tathAkathamahamenaM vyavahAramAhArAdyupagrahe vartamAnaM tojjhitaMcchidyAmiti / buddhyA pareSAM cchidrANi nirIkSyamANo mAyI tenaiva mAyitvenaiva so'zuciH tamevAzuciM dravyabhAvabhedataH prarUpayati Page #453 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 452 vyavahAra - chedasUtram-1-3/94 [bhA.1638] davvebhAve asutI bhAve AhAravaMdanAdIhiM / kappaMkuNai akappaM vivihehiyarAgadosehiM / / vR- azucirdvidhA dravyato bhAvatazca / tatra yo'zucinA liptagAtro yo vA purISamutsRjya putau na nirlepayatisadravyato'zuciH,bhAvabhAvataH punarazucirAhAravaMdanAdibhirvividhairvA rAgadveSaiH kalpyamakalpyaM karoti / kimuktaM bhavati? AhAropadhizayyAdinimittaM vandananIcairvRtyAdinA vA toSito yadi vA eSa mama svagacchasambandhI svakulasambandhI svagaNasambandhI tairAgato'thavA na mAmeSa vandate virUpaM vA bhASitayAnityAdidveSato'yaM zrutopadezenAbhAvyamanAbhAvyaMkaroti, anabhAvyamapyabhAvyaMso'vyavahArI bhAvato'zuciH / etadeva suvyaktamAha-- [bhA.1639] davve bhAve asutI davvaMmi viTThamAdilittou / pANativAyAdIhiobhAvammiu hoiasuIo / / vR-azucirdvidhA dravyebhAveca / tatradravye viSTAdinA lipta AdizabdAnmUtrazleSmAdiparigrahaH |bhaave praanntipaataadirbhvtyshuciH| [bhA.1640] tappattiyametesiMAyariyAdI nadeti jAjIvaM / kepuna bhikkhuimeabahusyuyamAdinohaMti / / . vR- tatpratyayaM mAyAvivAdipratyayaM yeSAM bhikSuprabhRtInAM yAvajjIvamAcAryAdIni bhAvapradhAnA'yaM nirdezaH / AcAryatvAdIninadadAtikepunasteAhabhikSavaupalakSaNametatgaNAvacchedakAcAryopAdhyAyazca sUtroktAnakevalamete kintvimeca bahuzrutAdayobhavantyAcAryAdipadAnAmanarhAstAnevaniyuktikRdAha[bhA.1641] abahussute yaubhe paDisevate ayate appaciMteya / niravekkhapamattemAIanarihe juMgieceva / / vR-abahuzruto'vamaH pratisevako'yataH AtmacintakaH nirapekSaH pramattomAyI anarho juGgikazca / etesUritvAdipadAnAmanarhAH |saamprtmenaamev vyAcikhyAsurAha[bhA.1642] abahussuto pakappo aNahIomotivarisAraNaM / nikkAraNovi bhikkhukAraNa paDisevite jatou / / [bhA.1643] abbhujjayanicchao appavino niravekkhobAlamAdIsu / annayarapamAyajuttoasaccarucI hoimaaiio|| [bhA.1644] avalakkhaNA aNarihA accAbAhAdiyaje vuttA / cauroyajugiyAkhaluacaMtiya bhikkhuNoete / / vR-abahuzruto nAma yenAcAraprakalpo nizIthAdhyayananAmakaH sUtrato arthatazca nAdhItaH / avamo nAmaArAtrivarSAratoyasyapravrajyAparyAyeNatrINivarSANinAdyApiparipUrNAnibhavantItyarthaH, pratisevako nAma yo bhikSuH nikkAraNe kAraNAbhAve'pi paJcakAdIni prAyazcittasthAnAni pratisevate, Atmacintako yo'bhyudyatamaraNaM vA pratipattuM nizcito nizcitavAn, nirapekSo bAlAdiSu cintArahitaH, pramattaH paJcAnAM pramAdAnAmanyatareNa pramAdena yuktaH, / asatye mRSAmASaNe asaMyame vAruciryasyAsAvasatyarucirbhavati mAyI / kimuktaM bhavatyabhIkSNaM mAyApratisevanazIlo mAyIti, apalakSaNA yeSAmAcAryalakSaNAni na vidyante ye ca pUrvamuktA atyAbAdhAdaya ete sarvA'narhAH juGgikA jAtikarmazilpazarIrabhedatacaturdhA / ete'pi prAguktA ete sarve'pi bhikSavo atyantamAcAryatvAdipadAnAmanarhAH yadi punarbahuzruto bhavet / avamo'pi trivarSaparyAyottIrNaH pratisevako'pyapratisevako yatopyayatanAtaH prativirato nirapekSaH sApekSIbhUtaH pramatto'pyapramattatAmupagatastadA bhavantyete'pyAcAryatvAdipadAnAM yogyAH / Page #454 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 3, mUlaM : 94, [bhA. 1644] 453 samprati saptAnAmapisUtrANAMsaMbhavaviSayamAha[bhA.1645] ahavA jo AgADhaM vaMdanaAhAramAdisaMgAhito / kappaMkuNaiakappaM vivihehiMya rAgadosehiM / / [bhA.1646] mAIkuNaiakajaM ko mAIjobhave musaavaaii| ko puna musAvAIasuI pAvasuyajIvI / / * vR- athaveti sUtravyAkhyAprakArAntaropadarzane yo vandanAdibhiH / vandanavaiyAvRtyAdinA AhArAdibhirAhAropadhizayyAdibhirAgADhamatyarthaM saMgRhItaH san vividhaizca rAgadveSaiH prAmuktasvarUpaiH kalpyamapyAbhAvyamapyakalpyamanAbhAvyaM karoti |sptaanaampi sUtrANAM viSayaH mAIkuNaiityAdikaH / punarevamakAryaM kalpyamapyanAbhAvyamappAbhAvyamityarthaH karoti / evaM ziSyasya prazramAzaGkatasUtrakRdAhamAyI mAyAvAnko mAyItataAha-yobhavetmRSAvAdI kaH punarmUSAvAdItataAha-azuciHko'zuciH / sUtrakRdAha-pApajIvI etasya vyAkhyAnaM pApazrutopajIvI ityarthaH / koNTalAdizAstropajIvItyarthaH / [bhA.1647] kiha puna kajjamakajjaM karejja AhAramAdisaMgahito / jaha kammivinagarammI uppaNaMsaMghakajjaMtu || vR-kathaM punarAhArAdisaMgRhItaHsan kAryamakAryamupalakSaNametat akAryamapi kAryakaroti / atra sUri nidarzanamAha-yathA kasminnagarekimapi saGghakAryamutpannaMsacittAdinimittaM vAstavyasaGghasyavyavahAro jAta ityarthaH / sa cavAstavyasaMdhenacchettuMnazakyate / [bhA.1648] bahusuyaparivAroya Agato tattha koiAyarito / tehiMyanAgaragehiMsouniyattouvavahAre / / vR-anyadA ko'pyAcAryo vahuzruto bahuparivArastatranagaresamAgataH / sa ca tairnAgarakairnagaravAstavyena saGghanetyarthaH / niyukto vyavahAre bahuzrutastvamata etaM vyavahAraMcchiMddhi / [bhA.1649] nAeNacchinnevavahAre kulagaNasaMgheNa kIraipamANaM / toseviuMpavattA AhArAdIhiM kajjiyA / / vR- evamukte tena nyAyena zrutopadezena vyavahAracchinnastataH kulagaNasaGghana sapramANaM kriyate / eSa bahuzrutonaca zrutottIrNaM kimapi vadati, tasmAdyadeSabhASatetatpramANamiti / evaM ca pramANIkRtetasmin zrAvakasiddhaputrAdayaH kAryikAdayastatkArthinaHsantastamAhArAdibhiH sevituMpravRttAHsevanAnyAhArAdIni dIyamAnAni gRhnnaati| [bhA.1650] tocchiMdiu~pautto nissAetatthasouvavahAraM / paccatthIhinAyaMjahiMcchiMdaiesa nissAe / / vR-tataH AhArAdigrahaNAnantaraM sa tatra nagare vyavahAraM nizrayA pakSapAtena cchetuM pravRttaH / tato ye AhArAdikaM nadattavantaste tasya pratyarthinastaiH pratyarthibhitiM yathAeSa vyavahAraMnizrayA cchinatti / bhA.1651] konuhuhavejja annojonAeNaMnaejja vavahAraM / aha annaya samavAo ghuThovA Ayo yatattha vida // vR- tataste pratyarthinazcintayanti ko nu hu nizcitaM bhavedanyo gItArtho yo nyAyena vyavahAraM nayet / athAnyadA sacittAdivyavahAracchedArtha saGghasamavAyo ghuSTo ghoSitaH saGghasamavAyaghoSaNaM zrutvA tathA saGghasamavAyavidaH (dU) vidvAn sUtrArthatadubhayakuzalo'nyaH prAghUrNakaH ko'pi samAgataH / iha samavAyaghoSaNAmAkarNya dhUlIdhUsarairapi vAdairavazyamAgantavyamanyathA prAyazcittamityetadadhunA pratipAdayati-- Page #455 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 454 vyavahAra - chedasUtram-1-3/94 [bhA.1652] ghuTuMmi saMghakajjedhUlIjaMgho vijjona ejjAhi / kulagaNasaMghasamavAelagati gurugecaummAse / / [bhA.1653] nakahi~ti akajjataMpAvaisaibAle aagcchNto| anAiMtAvatohAnamAdijaMkajjataMpAve / / vR-ghuSTe ghoSite saGghakArye saMghasamavAye dhUlIjaMgho'pi AstAmanya ityapi zadvardhAH / dhUlyA dhUsare jaGgha yasya sa dhUlIjaMghaH zAkapArthivAdidarzanAtmadhyapadalopI samAsaH / saMghasamavAyaghoSaNAmAkI prAdhUrNakenApi pAdalagrAyAmapi dhUlAvapramattatayA tvaritamavazyamAgantavyamiti jJApanArtha dhUlIjaMgho'pItyupAdAnaM sati bale yo na Agacchet kulasamavAye gaNasamavAe saGghasamavAe vA guruke caturmAse lagati tasya gurukAzcatvAro mAsAH prAyazcittamiti bhAvaH, / na kevalametata kintvanyadapi / tathA cAha-jaM kAhiMtyAdisati bale Agacchan vyavahArocchedakAryakaraNato vAnyairanyathAcchinne vyavahAre yadakAryaM te vyavahArArthinaH kariSyanti tata prApnoti tannimittamapi prAyazcittaM tasyApadyate ityarthaH / anyadapicApamAnavazato yadavadhAvanAdikuryAttadapiprApnoti / [bhA.1654] tamhAusaMghasaddepuDhe gaMtavvadhUli jaMgheNa / dhUlIjaMghanimittaM vavahAro uhitosammaM / / vR-yata evamanAgamane doSAstasmAt saGghazaddhe ghuSTe ghoSitedhUlIjaMghenApyavazyaM sati bale gantavyaM / yataH kadAcit dhUlIjaMghanimittaM vyavahAraH samyagutthito bhavet / yathA prAghUrNako gItArtho dhUlIjaGghaH samAgataH snydibhnnissytittprmaannmiti| [bhA.1655] tena yasuyaM jaheso tena ghayAdIhiMsaMgahIto u / kajjAineivitahamAIpAvovajIvo (vI) u / / vR-tenacadhUlIja nAgacchataiva kathakasyApipAca~ zrutaMyathaiSa vAstavyovvavahAracchetAtailaghutAdibhiH saMgRhItaH san mAyI abhIkSNaM mAyApratisevI pApopajIvI koNTalAdhupajIvI vitathamutsUtra kAryANi nyti| [bhA.1656] so Agato usaMto vitahaMdaNa tatthavavahAraM ! samaeNa nivAreIkIsa imaMkIraiakajaM / / vR- evaM zrutvA samAgataH,san tRSNIkastAvadAste yAvatsUtreNa nirdizyamAnaM vyavahAraM pazyatitaMca tathAbhUtaMvitarthavyavahAraMdRSTrAsamayena siddhAntena nivArayati, yadakasmAdidamakArya kriyate,nakevalamevaM nivArayati kintvetadapivakti, / [bhA.1657] niddhamahuraM nivAyaM, vINiyamavi jaannesujpto| sacittakhattamIse aThadhara nihoDaNA (Na) vihiNA / / vR- sacittanimittavyavahAre svettatti kSetranimitte vyavahAre ya durvyavahAriNasteSAM pratidivasanimittaM avijANaesutti ye'pi ca sAdhavo na jAnanti / yathA ghRtAdi anuvRttA vitathamete vyavaharanti teSvavijAnasa vijJAnanimittamevaM jalpati / aho snigdho vyavahAraH / kimukta bhavati ? tailapatAdisaMgRhItaevameteanyathAvyavaharantIti / athaguDazarkarAdibhiH gRhItA vitathavyavahAriNaH tato jalpati aho madhuro vyavahAraH, / yadi punarupAzrayo nirvAto labdhaH zItaprAvaraNAni veti vitathaM vyavaharanti, / tataAha nirvAtovyavahAraH |ath kRtikarmavinayAdibhiH saMgRhItAstatobrUte / ahovinIto vyavahAraH / evaM snigdhaM madhuraM nivAtaMvyavahAraM jalpan so'rthadharasteSAM durvyavahAriNAM vidhinA sUtropadezana nihoDaNaM nivAraNaM karoti / Page #456 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 3, mUlaM : 94 [ bhA. 1658 ] [bhA. 1658] 455 evaM caiva ya suttaM uccAreDaM disaM avaharati / pAvagraha AdAna iyare ujA jIvaM / / vR evaM nihoDaNaM kRtvA etadevAdhikRtaM sUtraM saptasUtrAtmakamuccArya darzimAcAryatvAdikamapaharanti udAlayanti, atha solpAparAdhaH pratyAvRttazca tadA dANatti tasya dika punardIyate / iyare u iti saptamI paSTyarthe itarasya tvanAvRttasya AvRttasya vA bahudIpasya yAvajjIvamAcAryatvAdikaM na dIyate / evaM nAva bahusu majjhanthesuM tu hou vavahati / aha hojja balI iyaro, TAvaMDa utatthimaMvayaNaM / / [bhA. 1659 ] vR evamanantaditena prakAraNa nAvadbahuSu madhvastheSu satsu so'rthadharA vyavaharati / atha bhaveyuritare durvyavahAriNAM bahutvena valIyAMsaH / tatastatrAnyathA vyavahAracchede kriyamANe idaM vakSyamANaM brUte tadevAha [ bhA. 1660 ] gaNa va dose va pakkhaggahaNeNa ekamekkassa / kajjami vIramANe, kiM atthati saMghAMmajjhatthAM || - vR- gaMgeNa vA ekasya pakSasya grahaNana dvepaNa ekasya pakSAgrahaNena dvepaNA vA kArye kriyamANaM vitathe vyavahAra cchidyamAne kiM saMghA madhyasthastiSThati / [bhA. 1661] gaMgaNa va dosaNa va pakkhagahaNeNa ekkamakkassa, kanjami kIramANa aNo vi bhaNautA kiMci / / vR- gageNa ca ekasya pakSagrahaNena dvepeNa vA ekasya pakSAgrahaNena kArye kriyamANe tatastasmAt kiJcidanyo'pi bhaNatu, 1 [bhA. 1662] balavaMtI savvaM vA bhaNAti, aNovi labhati ko ettha / vottuM juttamattaM utAhu navi labbhate ANarasa / / vR- balavatpu sarveSu vAhurvyavahAreSvevaM vakSyamANarItyA bhaNati tAmevAha. - atra asmina saGghasamavAye kyuktaM vAkyo'pi kaJcillabhate utAho'nyasya vaktuM na labhyate anyo na labhate ityarthaH / [ bhA. 1663 ] jati vati labhate Uvi hetumaM jaMtu jAnasI juttaM / to anumANaUNaM viMti tahiM nAyatA sou / / vR- yadi yuvataM labhyate'nyenApi vaktumatastvamapi vajjAnAsi vaktuM tadbrUhi / tata evamukte tAM parpadamanumAnya samyak kSamayitvA tatra nyAyataH sa brUte kathamanumAnyatyanumAnaprakAramAhasaMghI mahAnubhAgoM ahaM ca vedasi o ihaM bhayavaM / [bhA. 1664 ] saMghasamiti na jANe taM bhe savyaM khamAvami / / vR- saGgI mahAnubhAgo'cintyazaktirasyati mahAnubhAvaH ahaM ca vaideziko videzavartI iha asmin sthAne bhagavatI saGghasamiti saGghamaryAdAM na jAne tatAM yuktamayukta vA vaktuM sarvaM bhe bhavataH kSamayAmi / yataH [ bhA. 1665 ] de de vA anatthA anantha hoi samitINaM / gIyanthI hoiNa adasi taM na jANAmi / / vR- samitInAM saGgamaryAdAnAM sthApanA gItArthairAcIrNA atra jagati deze deze'nyAnyA bhavanti / tato'hamadezika ihatyAM saGghamaryAdAM sthApanAM na jAnAmi, tataH kSamayataH zrutIpadezanAhamapi kiJciddhakSye anumAna uM saMgha parisagrahaNaM karer3a to pacchA ! kiha puna gai purisaM imeNa vAeNa sAM kusalo || [bhA. 1666 ] - vR evaM saGghamanumAnya samyak kSamayitvA tataH paJcAtparyadgrahaNaM karoti / ziSyaH prAha kathaM punaH Page #457 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 456 vyavahAra - chaMdasUtram - 13/94 parpadaM gRhNAti / sUrigaha- kuzalAM dakSo'nenopAyena gRhNAti samIcInAsamIcInAM vA jAnAti tamevopAyamAha [bhA. 1667 ] - vR- paryannAma vyavahAryau dvAvapi pakSI to brUte yadi dvAvapi pakSI madhyasthAM bhavato madhyasthatA rAgadveSAkaraNato bhavati / tata Aha- nibhRtI nirvyApArI gagadvapA yayAstAM rAgadvepanibhRtI klAntasya pAkSikaH paranipAtaH mukhAdidarzanAt / tataH sukhaM vyavaharituM vyavaharaNaM bhavati / evaM parpadgrahaNaM kRtvA ye durvyavahAriNastAnnikSipannidamAha [ bhA. 1668 ] usannacaraNakaraNe saccavvavahArayA dusaddahiyA / caraNakaraNaM jahaMto saccavavahArayaM jahai / / vR- avasatre zithilatAM gate caraNakaraNaM vratazramaNadharmAdipiNDavizAdhisamityAdirUpaM yasya so'vasannacaraNakaraNaH tasmin satyavyavahAratA yathAvasthitavyavahArakAritA duHzraddheyA yatazcaraNakaraNaM jahan tyajan satyavyavahAratAmapi jahAti [bhA. 1669 ] parisAvavahAriyA majjhatthA gagadIsanIhUjjA (yA) / jaha hoti dovipakkhA vavahariTaM to suhaM hoi / / jaiyA neNaM cattaM appANato nAgadaMsaNacaritaM / taiyA tassa pareSu anukaMpA natthi jIvasu / / bR- yadAnenAtmanaH sambandhijJAnadarzanacAritraM tyakta tadA tasya parepu jIvaSyanukampA nAsti yasya hyAtmano durgatI prapatatAM nAnukampA tasya kathaM pareSvanukampA bhavediti bhAvaH / bhavasayasahassaladdhaM jinavavaNaM bhAvatAM jahaMtassa / jassana jAyaM dukkhaM na tassa dukkha pare duhite / / [ bhA. 1670 ] vR- yasya bhavazatasahasraiH kathamapi labdhaM jinaMvacanaM bhAvataH paramArthato jahatastyajato duHkhaM na jAtaM na tasya pare duHkhite duHkha yasya hyAtmanyapi duHkhite na pIDA tasya para duHkhitaM kathaM svAditi bhAvaH / AyAra bahutAM, AyAraparuvaNA asaMkaDe / [bhA. 1671] AyArapabbhiThThAM suddhacaraNadesaNe bhaitA / / vR- AcAre vartamAnaH khalvAcAraH prarUpaNA azakyo'zaGkanIyAM bhavati yaH punarAcAraparibhraSTaH sazuddhacaraNadezanaM yathAvasthitacaraNaprarUpaNA sabhakto vikalpitaH zuddhacaraNaprarUpaNAkArIti vA na vetyarthaH / evaM durvyavahAriNAmAkSepa kRtaM te brUyurvayamapramANIkRtA yuSmAbhiH / tataH sa gItArthaH prAha[ bhA. 1672 ] titthayara bhagavaMte, jagajIvabiyANae tilAMgaguru / jona karei pramANaM, na so pamANaM subaharANaM / / jagajjIvavijJApakAn sarvajJAnityarthaH / trilokagurun yo na karoti pramANaM vR tIrthakarAn bhagavatI na sa pramANaM zrutadharANAM / / [bhA. 1673 ] titthayare bhagavaMte jagajIvavivANae tilokaguru / jo ukarer3a pamANaM, so upamANaM suyaharANaM / / vR tIrthakarAn bhagavato jagaJjIvavijJAyakAn trilokagurun sarvajJAnityarthaH yastu karoti pramANaM, sa pramANaM zrutadharANAM / evaM dhUlIjaGghana durvyavahAriSvapAlabdheSu te brUyugvaM saGghamapramANIkurutha yUyamiti / tataH prAha [bhA. 1674 ] saMghA guNasaMghAtI saMghAyavimoyagoya kammANaM ! rAgaddosavimukkI hor3a samAM savvajIvANaM / / Page #458 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 457 uddezakaH 3. mUlaM : 94, [bhA. 1674] vR-saMgho mayo guNAnAM mUlaguNAnAmuttaraguNAnAMca saGghAtaH saGghAtAtmakaH guNasaMghAtAtmakatvAdevaca karmaNAMjJAnAvaraNIyAdInAMsaMghAtAdvimocayatiprANinaitisaMghAtavimocakaH rAgadveSavimuktaAhArAdikaM dadatsurAgAkArItadviparIteSudveSAkArItyarthaH / ataeva bhavatisamaH sarvajIvAnAMsaitthaMbhUto nApramANIkartuM zakyate zrutopadezena vyavaharaNAt kiMcAnyat / / / [bhA.1675] pariNAmiyabuddhIe uvaveto hoisamaNasaMghAo / kaje nicchayakArIsuparicchiyakArago saMgho / / vR-pAriNAmikIcAsaubuddhIzcapAriNAmikabuddhistayA upetoyuktobhavati zramaNasaMdhaH / tathA kArye durge'pi samApatite yat zrutopadezabalena samyagnizcitaM tatkaraNazIlaH kArye nizcitakArI tathA suSTu dezakAlapuruSaucityena zrutabalena ca parIkSitaMsuparIkSitaM tasya kArakaH saMghona yathA kathaJcankArI / [bhA.1676] kiha suparicchiyakArI ekkasi do tinnivAvi pesavie / navi ukkhiyae sahasA ko jANAinAgato ken|| vR-kathaMkena prakAreNasuparIkSitakArI? ucyatehArthinAsaGghapradhAnasyasamIpesaGghasamavAyocitastena vAjJaptaHsaGghamelApakakArIsaGghastvayAmelanIyaH, tatracapratyarthI kutazcitkAraNAnnAgacchatitato mAnuSaM preSaNIyaM saGghastvAM zabdayati, / sa nAgatastato dvitIyamapi vAraM mAnuSaM preSayati, tathApi nAgacchati / tatrApariNAmikA brUvate-udghATyatAmeSa gItArthAstvAhuH / punaH preSyatAM gItArthaM mAnuSaM kena kAraNena nAgacchati? |kiNpribhven utabhayena / tatrayadibhayena nAgacchatitatovaktavyamA bhaistvaM paritrANakArI khalubhagavAn zramaNasaGghaiti, |atha paribhavenatatauddhATyate, / evaM suparIkSitakArI tathA cAhaevaM dvau trIna vArAna mAnuSe preSite'pi tamanAgacchantaM sahasA saGghI na kSipati na saGghabAhyaM karoti yata evaM paryAlocayati ko jAnAtinajJAyate ityarthaH |ken kAraNena nAgataiti / / [bhA.1677] nAUNaparibhaveNa, nAgacchaMtetato uninuhaNA | AuTTe vavahAroevaM suvinnitthkaariio|| vR-paribhavena nAgacchatItijJAtvA tasminnAgacchatitataH saGghAnni--haNA niSkAzanaM karttavyam / atha zaThatAmapi kRtvAsa pratyAvartatepratyAvRttazca saMghaM prasAdayati tatastasmintrAvRtte vyavahAro dAtavyaH / evaM suvinizcitakArI saGghaH / yastubhIto nAgacchatitaMpratIdaMvaktavyam[bhA.1678] AsAsovIsAsosIyadharasamoya hoimAbhAhi / ammApiti sammANosaMgho saraNaMtusavvesi / / vR-AzvAsayatItiAzvAsobhItAnAmAzvAsanakArIbhagavAn zramaNasaGghaH vizvAsayatIti vizvAso vyavahAre vaJcanAyA akartA sarvatrasamatayA zItagRheNa samaH zItagRhasamaH / tathA mAtApitRbhyAMsamAno mAtApitRsamAnaH putreSumAtApitarAviva vyavahArArthi(di)SvaviSamadarzI, tathA sarveSAM prANijAMzaraNaM bhagavAn saGghastasmAnyAbhaistvamiti idaMcaparibhAvayansaMgho'vyavahAraM na karoti / / [bhA.1679] sIsopaDicchaovA Ayariyo vA nasoggaineti / sesacca karaNa yogA te saMsArA vimoeMti / / / vR-ziSyaH svadIkSitaH pratIcchakaH paragaNavartI sUtrArthatadubhayagrAhakaH AcAryo vAcanAcAryAdiko nasugartinayati kituyesatyakaraNayogAH saMyamAnugata vyApArAstesaMsArAvimocayaMti / [bhA.1680] sIso paDicchaovA AyariovA vieteihaloe / je saccakaraNajogAtesaMsArA vimoeMti / / .. vR-ziSyaH pratIcchako vA AcAryo vA ete sarve'pi ihaloke, paraloke punaH satyakaraNa yogAste Page #459 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 458 vyavahAra - chedasUtram-1-3/94 saMsArAdvimocayanti / / [bhA.1681] sIsI paDicchaovA kulagaNasaMghonasoggatiMneti / jesaccakaraNajogAte saMsArA vimoeMti / / vR-ziSyaH pratIcachako vA kulaM vA gaNA vA saGgho vAna sugarti nayati, kintu ye satyakaraNayogAste saMsArAdvimocayanti / / [bhA.1682] sIsopaDicchatovA kulagaNasaMGghovA eteihaloe / jesaccakaraNajogAtesaMsArA vimoeMti / / vR-sugamAHzItagRhasamaH saGghaityukta / tatrazItagRhasamatAM vyAkhyAnayati[bhA.1683] sIse kulabvievA gaNamciya saMghavyie ysmdrisii| vavahArasaMthavesuyasosIyadharovamo saMgho / / vR-ziSye svadIkSite kulavvieti svakulasambandhini gaNasambandhino saGghasambandhini ca jAte samadarzI / kimuktaM bhavati? ziSyANAM kulagaNasaGghasambandhinAMca parasparaMvyavahAre jAtesamadarzI tathA saMstaveSu pUrvasaMstuteSu pazcAtsaMstuteSu cAnyaiH samaMvyavahAre jAtesamadarzI ataH sa saGghaH zItagRhopamaH / yathA zItagRhamAzritAnAM svaparavizeSAkaraNataH paritApahArI tathA vyavahArArthamAgatAnAM saGgho'pi svaparavizeSAkaraNataH paritApahArItibhAvaH |smprtisngghshbdsy vyutpattimAha[bhA.1684] gihisaMghAyaMjahiDaMsaMjamasaMghAyagaMuvagaeNaM / nANacaraNasaMghAyaMsaMghAyatato hvisNgho|| vR- gRhiNAM saMsAriNAM mAtApitrAdInAMsaGghAtaM hitvA parityajya saMyamasaGghAtamupagataH san namiti vAkyAlaGkAre / yo jJAna caraNa saGghAtaM saGghAtayati Atmani sthitaM karoti / sa jJAnacaraNe saGghAtayanbhavatisaGghaH / saGghAtayatIti saGgha itivyutpatte viparItastusaGghonabhavati / [bhA.1685] nANacaraNasaMghAyaM rAgaddosehiMjo visNghaae| abuho gihisaMghAyaMmi appANaMmelitonaso saMgho / / vR-yojJAnacaraNasaMghAtaMrAgadveSaiHanekairvyaktyapekSayA bahuvacanaMvisaMghAtayativighaTayati |so'budho mUryo gahisaGghAte AtmAnaM saMghAtayati melayati sa paramArthato na saGghaH, / jJAnacaraNasaGghAtanalakSaNapravRttinimittAbhAvAt |tsyaapaayrupNphlmaah[bhaa.1686] nANacaraNasaMghAyaMrAgaddosehiMjo visNghaae| so bhamihisaMsAraMcauraMgataM aNavadaNaM / / vR-yo jJAnacaraNasaGghAtaM rAgadveSairvisaMghAtayati vighaTayati saMsAre catuSu aGgeSu nArakatiryanarAmaragAtirupeSvantaH paryanto yasya sa caturaGgAMtaH taMaNavadagaMkAlato'parimANaMbhaviSyati, tasya ca saMsAraMparibhramato vitathavyavahArakAritvonmArgadezanayAtIrthakarAzAtanayAca bodhirapibhavAntare durlabhA / tathA cAha[bhA.1687] dukkhenalahaibohiM, boddhoviyana labhatte caritaMtu / ummggdesnnaaetitthkraasaaynnyaaey|| vR- vitathaM hi vyahAraM kurvatA tenonmArgodezitaH tIrthakarazcAzAtitastata unmArgadezanayA tIrthakarAzAtanayAca saMsAraMparibhramanduHkhena labhatebodhi,buddho'picanalabhatecAritraM, / kasmAtra labhate ityAha[bhA.1688] ummagadesaNAe saMtassayacchAyaNAe maggassa / Page #460 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH3, mUlaM: 94, [bhA. 1688] baMdhatikammarayamalaMjasmaraNamanaMtakaMghoraM / / vR- unmArgadazanayA santo mArgasyAcchAdanayA sthaganena vadhnAti karma kiM viziSTa mityAha-raja iva rajaH saMkramaNodvartanApavartanAdi yogyaM mala iva malo nidhattanikAcitAvasthAM tathA jaramaraNAnyanantAni yasmAttatjarAmaraNAnantakaMprAkRtatvAdvizeSaNasya paranipAtomakAro'lAkSaNikaH / ataeva ghoraraudramato nalabhatebodhinApicAritramiti, kIdRzena punarvyavahAracchettavyastataAha[bhA.1689] paMcavihaM uvasaMpaya nAUNaMkhettakAlapavvajaM / to saMghamajjhagArevavahariyavvaM anissAe / / vR-yata evaM vitathavyahArakaraNe doSAstatastasmAtpaJcavidhAM jJAnadarzanacAritratapovaiyAvRttyabhedataH paJcaprakArAmupasampadaM kSetraM kAlaM pravrajyAM ca jJAtvA saMghamadhye vyavahartavyam / kimuktaM bhavati? yaH paJcavidhAvAmupasampadiAbhavantamanAbhavantaMjAnAti, yazcakSekSamakSetraMvAbudhyate, kSetre'pica kSetrikasya yadA nayati tat jAnAti, / tathA kSetre yAvantaM kAlamavagraho nuvra (Sa) jati, tAvantaM kAlamavabudhyate, tathA pravAjayituMyojAnAti pravrAjito'pikenApitasya yat Abhavati yacca nA bhavati, tat jAnAti, tena saGghamadhye anizrayA AhArapradAyiSu svakulasambadhyAdiSu rAgAkaraNata itareSAmadveSAkaraNato vyavahartavyaM, atra parasyAzaGkAmAha[bhA.1690] ussuttaM vavaharaMto uvAritoneva hoivavahAro / betijaibahusuehiM, kattottitobhaNaiiNamo / / vR- utsUtraM sUtrottIrNaM vyavaharato bahuzrutasya bahuzrutaiH kRta iti vyavahAro naivAnyairvAritastataH sapramANamiti yadibrute tata idaM bhaNyate,-dvividhAH khalu vyavahAracchedakAstadyathA-prazaMsanIyA aprazaMsanIyAzca / tathA cobhayAnevasanidarzanamabhidhitsurAha[bhA.1691] tagarAe nayarIeegAriyassa pAse nippaNA / solasa sIsA tesiM, avyavahArIuaThThaime / / vR-nagaryAMtagarAyAmekasyAcAryasya pArzve SoDazaziSyA niSaNAsteSAMcamadhye'STau vyavahAriNo'STI cAvyavahAristatravyavahAriNo'STAvime / tAnevAha[bhA.1692] mA kittekaMkaTukaM, kuNimaM pakkhuttaraMva vccaaii| bahiraMcaguMThasamaNaM, aMbilasamaNaMca nidhamma / / . vR-mA kIrtaya prazaMsaya, vyavahAriNaM kaM kamityAha-kaMkaTukaM ? kuNapaMkunapanakhaM 2 pakvaM 3 uttaraM 4 cArvAkaM 5badhira 6 guNThasamAnalATamAyAvisamAnaM, amlasamAnaMca nirdharmANa 8 / tatrakaMkaTukaMkRNapaJca pratipAdayaMti[bhA.1693] kaMkaDuo vivamAso, siddhiM na uveijassa vavahAro / kuNimanaho vana sujjhaiducchejjo jassavavahAro / / vR-yasyavyavahAraH kAMkaTukamASa ivana siddhimupayAtisakAMkaTukavyavahArayogAtkAMkaTukaH yasya punarvyavahAro ducchejo(dyo)bhavati, na ca cchinno'pi sarvathA niravazeSaH zuddhyati, yattathA kuNape mAMse sUkSmonakhonakAvayavaH |skunnpnkhaavyvH |skunnpnkhaavyvtulyH vyavahArakaraNayogAt, kuNapaM pakvamuttaraMcAha[bhA.1694] phalamiva pakkaM paDae pakkassaha vA nagacchae pAgaM / vavahAro tajjogAsasiguttasirivva ,sannAse / / [bhA.1695] pakullovva bhayAvAkajaMpi na sesayAudIti / Page #461 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 460 vyavahAra - chedasUtram - 1- 3 / 94 pAeNa ahAtInniva uttarisI vAhaNeNaMti / / " vR- pakkasya vyavahAraH phalamiva pakkaM patati na punaH sthiro'vatiSThati, athavA tadyogAt vyavahAraH pArka na gacchati / yathA cANAkyasya sanyAse zazIgupta zrIcandraguptasya lakSmIH / ata eva etena pAko gamanena vA pakkaphalasadRzavyavahAra karaNAt sa pakva iti vyavahiyate 1 athavA yasya pakkakollApabhayAt kAryamapi na zeSakA uddIrayanti bruvate sa pakkaH / kimukta bhavati ? pakcapakvAni tAdRzAni saMbhASate yaiH bhASitAH santI anye sadvAdinastUSNIkA Asate, tataH pakkollApayogAtsapakva iti pAdena sopAnahA Ahata ityuttarasadRzottarakArI uttaraH / iyamatra bhAvanA - kenApi kvacitsopAnahA pAdenopahataH tena ca gatvA rAjakule nivedite kAriNikaizca sa AkAritaH / kiM tyayaiSa AhataH saptAha namayaisa Ahata, kintu sopAnahA pAdena evaM so'pidurvyavahAraM kurvana gItArthena sutropadezataH upAlabdhaH sannetAddazaiH chalavacanairuttaraM dadAti / tataH kaduttarakaraNAt sa uttara iti / samprati cArvAkabadhiraM cAha [bhA. 1696 ] romaMthayate kajaM vaccAgI nIrasaM ca visanetiM / kahile kahile kaje bhaNAti bahirodhana suryame || vR-yathA vRSanetraM vRSasAgArikaM nIrasamaparo vRSabhazcarvayati evaM yaH kArya romanthAyamANo niSphalaM racayan tiSThan carvaNazIlaH cArvAdikaH, / tathA yaH kathite kArye badhira iva brUte, na suSThu mayA zrutamiti sa badhira iva badhiraH; guNTha samAnamamlasamAnaM cAha[bhA. 1697 ] marahaTThalAspucchA kerisiyA lADaguMThasAhiMsu / pAvArabhaMDichubhaNaM dasiyA gaNaNe puno dAnaM / / guMThAhiM evamAdIhiM, harati mohittu taMtu vavahAraM / aMbapharisehiM aMbo, na tehiM siddhiM tu vavahAraM / / [ bhA. 1698 ] 7 " vR- eko lATo mantryA kimapi nagaraM vrajati apAntarAle ca pathi mahArASTriko militastena lATasya pRcchA kRtA kIdRzAH khalu lATA guNThAmAyAvinobhavanti / sa prAha-pazcAtsAdhayiSyAmi / mArgeca gacchatAM zItavelA'pagatA tato naSTe zIte mahArASTrikeNa prAvAro gantryAM kSiptaH / tasya ca prAvArasya dazakA lATena gaNitAstato nagaraprAptau mahArASTrikeNa prAvAro grahItumArabdhaH / lATo brUte - kiM madIyaM prAvAraM gRhNAsi ? / evaM tayoH parasparaM vivAdo jAto mahArASTrikeNa lATo rAjakule karSito vivAde lATo'vAdIt / pRcchata mahArASTrika yadi tava prAvAraH tarhi kathaya, kati dazAsya santi / mahArASTrikeNa na kathitAstena ca lATena karSitA iti mahArASTrako jitastato rAjakulAdapasRtya lATena mahArASTrakamAkArya prAvAraM ca tasmai datvA brUte, vara mitra yattvayA pRSTaM kIddazA lATaguNThA bhaktIti tatredhzAlATaguNThA bhavantIti / evamAdibhirguNThAbhirmAyAbhiryo mohayitvA taM prastutaM vyavahAraM harati apanayati sa guNThasamAnaH / tathA yeSuvacaneSUkteSu parasya zarIraM viDaviDAyatetAni amlAni amlaiH puruSazca vacanairvyavahAraMna siddhiM nayati, 1 so'mlavacanayogAdamla iti upasaMhAramAha [bhA. 1699] ee akajjakArI tagarAe AsiM taMmi ujugaMmi / jehiM kayA vavahArA khoDijaMta aNakajesu / / bU - ete anantaroktasvarupA aSTau kAryakAriNo durvyavahAriNastasmin guNe tasmin vivakSite kAle tagarAyAbhAsIran / yaiH kRtA vyavahArA anyeSu rAjyeSu khodyante, durvyavahAriNAmiha paraloke ca phalamAhaiha loeya akittI, paraloe duggatI dhuvA tesiM / [bhA. 1700 ] aNANAe jiNeMdANaM je vavahAraM vavaharati / / vR-ye jinendrANAmanAjJayA vyavahAraM vyavaharanti teSAmiha loke'kIrtiH paraloke dhruvA durgatiH / Page #462 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 461 uddezakaH3, mUlaM : 94, [bhA. 1701] [bhA.1701] tenana bahussutovI hoipmaannanaaykaario| nAeNavavaharaMto, hoIpamANaM jahAuime / / vR-yataevaMdurvyavahAriNaihaloke'pakIrtiH paralokedurgatistena kAraNenabahazruto'pyanyAyakArIna bhavati pramANaM, nyAyena punarvyavaharan bhavati pramANaM yathA ime vakSyamANAH tagarAyAM tasyaivAcAryasyASTI ziSyAstAnevAha[bhA.1702] kittehi pUsamittaM vIraM sivakoTThagassa ajjAsaM / arahannagadhammaNagaravaMdila govindadattaMya / / vR-kIrttaya prazaMsaya, suvyavahArakAritayA puSpamitraM 1 vAraM 2 zivakoSTakaM 3 AryAsaM 4 arhatakaM 5 dharmAnvagaM6 skandilaMgopendadattaMca 8 / / [bhA.1703] ete ukajakArI tagarAe AsitaMmijugammi / jehiM kayAvavahArA avalomA agaraom / / vR- ete anantaroditAstasmin yuge tasmin kAle kAryakAriNaH suvyavahAriNaH tagarAyAmAsIran / yaiH kRtA vyavahArA akSobhyA'cAlyAnyarAjyeSuHsuvyavahAriNAniha paralokeca phalamAha[bhA.1704] iha logaMmiya kittI paralogesogatIM dhuvA tesiM / ANAejiNiMdANaMjevavahAraMvavaharati / / vR-ye jinendrANAmAjJayA vyavahAraMvyavaharantiMteSAmiha loke kIrtiH paraloke sugatiH dhruvA / [bhA.1705] kerisato vavahArI Ayariyassa jugappahANassa / jeNesakAseggahiyaM, parivADIhi tihiM asesaM / / vR-kIzonanuvyavahArIbhavati, evaM ziSyeNa praznekRtesUrirAha-yena yugapradhAnasyAcAryasya sakAze samIpe tisRbhiH paripATIbhirazeSaM zrutaMvyavahArAdikamavagRhItaM |taaev paripATIrAha. [bhA.1706] sUyapArAyaNaM paDhama, viie padubbheditaM / taiyaM ca niravasesaM-jatisujjhAtigAhage / / vR- prathamaM sUcakapArAyaNaM arthaparisamAptyA padacchedena sUtroccAraNaM, saMhiteti bhAvArthaH / dvitIyaM padobhedakaM pArAyaNaM padavibhAgaH padArthamAtrakathanapadaM vigrahaphalA dvitIyA paripATIti bhAvaH / tRtIyaM pArAyaNaM nikhazeSaM cAlanA pratyavasthAnAtmikA tRtIyA paripATItyarthaH, / evaM zrute yadi zaGkA bhavati tarhi grAhaka AcAryaH zodhayati parIkSate ityarthaH / kathamiti ceducyate-tisRbhiH paripATIbhiH zrute'pi vyavahArAdikagranthesUriNAsa vicAraNIyaH kiMsamyakgRhItanavA, gRhIte'pipunaH parIkSaNIyaH kiMvyavahArI avyavahArIvA, tatrayadivyavahArI tarhi yogyaH / athAvyavahArIayogyaH, athavAgrAhakonAma ziSyaH, sayaditisRbhiH paripATIbhiHzuddhyatibhAvatoniHzeSasUtrArthapAragobhavati,tataHsavyavahAro kriyate, / etadevavyAkhyAnadvayaM vivadiSurAha- . [bhA.1707] - gAhago AyarioU, pucchaiso jANivisamaThANANi | jainivvahatItahiyaM, tassahiyayaMtutosujjhe / / vR-grAhaka AcAryaH grAhayatIti grAhaka itivyutpatteH, sa yAni viSamANi sthAnAni pRcchati / tatra yadi nirvahati / kimuktaM bhavati? tasya hRdayaM samyagabhiprAyaM jAnAti tataH zudhyati vyavahartuM vyavahArakaraNayogyaH / dvitIyaM vyAkhyAnamAha[bhA.1708] . ahavA gAhagosIso, tirhi parivADIhiM jena nissesaM / 'gahiyaM guNiyaM avadhAriyaMcasohoivavahArI / / Page #463 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra - chedasUtram-1-3/94 - vR-athavAgrAhako nAma ziSyaH gRhNAtItigrAhakaH itivyutpatteryena tisRbhiH paripATIbhiH nirvizeSaM vyavahArAdikaMgRhItaMparipATayA prathamataH pazcAdguNitamanekavAramabhyassIkRtamavadhAritaM tAtparyagrahNato hRdayaM vizrAmitaMsabhavati vyavahArI / / [bhA.1709] pArAyaNesammatte, thiraparivADI puno usaMvigge ! joniggao vitioguruhiMso hoivavahArI / / vR-pArAyaNesUcakAdilakSaNe trividhesamApte'pipunaryaH saMvigne saMvignasamIpa sthiraparipATIrabhUdyazca gurubhirvitIrNo'nujJAtaH san nirgato vihArakrameNasabhavati vyavahArI, nazeSastathA cAha[bhA.1710] paDinIyamaMdadhammo. jo niNatoappaNo sakammahi / nahaso hoipamANaM, asaMbhato desa niggmne|| - AtmanaH pareSAM ca pratikUlaH pratyanIko dharme mando mandadharmaH rAjadantAdi darzanAt dharmazadvasya pAnipAtaH, saMvame zithila ityarthaH / tathA ya AtmanaH svakarmabhiH svavyApArarnigato vihArakrameNa na tu gurubhagnujJAtaH sanhunaivabhavati pramANamasamAptazca bhavatidezanirgamanena dezeSu vihArakramakaraNe / / [bhA.1711] AyariyAdesAdhArieNaatyeNaguNivakkhArieNa / to saMghamajjhayArevavahariyavvaM anissAe / / / vR-yata evaM vipakSe doSAstasmAtsaGghamadhyakAre kArazadvo'tra svarupamAtresaGghamadhye vyavaharttavyamarthena kiM viziSTenetyAhAcAyadizAt AcAryakathanAdavadhAritena etena sampradAyAgatatvamAveditaM, / tathA guNitena anekazaH parAvartitvena akSaritena kasmalakSaNataH sthiratayAvasthitasAreNa evaM bhUtenApyarthena vyavahartavyamanizrayA rAgadveSAkaraNenAnyathA arthasya tatvato'kSaritatvAnupapatteH / [bhA.1712] AyariyaANAdesAdhArieNasacchaMdabuddhiraieNa / / sacittakhetamIse jo vavaharatinasodhano / / vR- yaH sacita vyavahAre kSetravyavahAre mizravyavahAre ca prAguktasvarupA'rthe na vyavaharati AcAryAnAdezAt dhAritena AcAryopadezamRte dhAritena kathamityAha-svacchandabuddhiracitena svecchayA nijabuddhyAnijabuddhikalitena nasadhanyaH zreyAn iti / yataH. [bhA.1713] sobhimuhei luddho saMsArakaDillagaMmi appANaM / ummggdesnnaaetitthyraasaaynnaaey|| vR-sa unmArgadazanayA tIrthakarANAmAzAtanayA cAtmAnaM saMsAragahane'bhimukhayatyabhimukhaM karoti pAtayatItyarthastasmAnasadhanyaH / adhunAsyaiva prAyazcittamAha[bhA.1714] umamagadesaNAesaMtassa chAyaNAemagassa, vavahariomavAyaMte, mAsAcattAribhAriyA / / vR- unmArgadezanayA sato mArgasyAcchAdanayA ca vyavaharan gItArtheH pratiSidhyaMte pratiSedhitazca vyavaharitumazaknuvatiprAyazcittaMcatvAro gurukAmAsAH / [bhA.1715] gAravarahieNatahiMvavahariyavvaMtusaMghamajhaMmi / ko puna mAravaDaNamo parivArAdImaNeyavyo / / vR-tatrApi gauravarahitena saMghamadhye vyavahartavyaM / kiMpunargauravamiti cet sUrirAha-idaM vakSyamANaM parivArAdikaM parivArAdiviSayaMjJAtavyam / tadevAha[bhA.1716] parivAra iDDIdhammakahavAdikhamagA taheva nemittI / . vijjA rAyaniyAe gAravI iti aThahA hoi / / Page #464 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 3, mUlaM: 94 [bhA. 1716 ] 463 vR- parivAragauravaM 9 kruddhigauravaM 2 dharmakathI ahamiti gauravaM 3 vAdyahamiti gauravaM 4 kSapako'hamiti gauravaM 5 naimittiko'hamiti gauravaM 6 vidyAgauravaM 7 ratnAdhikatAgaurava 8 mityevamamunA prakAreNASTadhA prakAraM gauravaM bhavati / [ bhA. 1717] bahu parivAramahiDDI nikkhato vAvi dhammakavAdI / jai gAraveNa jaMpijjai agIto bhai iNamo / / bR- bahuparivAro 1 maharddhiko vA niSkrAnto 2 dharmakathI 3 vAdI 4 upalakSaNametat kSapako naimittiko vidyAvAn zaniko vA yadi goraveNA gItArthaH san jalpeta yUyamasmAneva pramANIkuruthati, tarhi sa idaM vakSyamANaM bhaNyate / tadevAha- [bhA. 1718] [ bhA. 1719] rAyanie vaMdanAyaM jahiM dAyavvaM tahiM bhaNejjA / / , - parivAragauravAnidaM bhaNvate yatra saGghasya preSaNAdike kArye samutpanne parivAreNa prayojanaM bhaviSyati, tatra yUyaM bhaNiSyatha / tatra pramANI kariSyadhve yUyaM nAtra prastute vyavahAre iti bhAvaH / tathA Rddhimatsu vaktavyaM dharmakathA prayojane vAdI vAdakArye / iyamatra bhAvanA Rddhigauravopeto mahArddhika evamucyate ! yadi lokena kRtyaM bhaviSyati, tadA tvaM pramANIkRtya tatpArzvAt loko'nuvartiSyate, dharmakathI bhaNyate / yadi rAjAdInAM dharmaH kathayitavyo bhaviSyati, tadA yuSmAnvayamabhyarthayiSyAmo yathA kathaya kathAnakaM samprati rAjAdInAmiti, vAdI bhaNyate yadA paravAdI kazcanApyutthAsyati tadA tavoparodhaH kariSyate yathA nigRhItha kathamapyenaM vAdinamiti / tathA kSapako naimittiko vidyAsiddho vA pravacanakArye upAlambhanIyo yathA kSapakaH yadA saMghasya kRtye devatayA prayojanaM bhaviSyati, tadA tvaM kAryotsargaM kArayitvA sA AkampayiSyate / naimittiko bhaNyate yadi saGghasya nimittena prayojanaM bhaviSyati, tadAtvamabhyarthayiSyase / vidyAsiddho bhaNyate, yadA saMghasya kAryaM vidyayA sAdhanIyaM bhaviSyati, tadA tvatpArzvAtsAdhayiSyate / rAnike ratnAdhike punarevaM bhaNyate yatra pAkSikAdivandanakaM dAtavyaM bhaviSyati tatra yUyaM bhaNiSyata / kimidAnImAyAsaM kuruteti / etacca sa tAn pratimAha-na hu gAraveNa sakkA vavahariDaM saMghamajjhayAraMmi, nAsei agIyattho, appANaM ceva kajjaM tu / / , [bhA. 1720 ] - bahunaiva saMghamadhye gauraveNa zakyaM vyavaharttavyamanyairji nArAdhakairgItArthairnivAraNAtkevalaM so'gItArthastathA durvyavahAraM kurvan AsmIyameva kArya nAzayati / utsUtraprarUpaNAtoSbodhiphalaniviDakarmabandhanAttathA cAha [bhA. 1721] jattha uparivAraNaM payoyaNaM tattha bhaNihaha tujjhe / iDhImaMtesu tahA dhamnakahA vAyakajjevA || pavayaNakajje khamago nemittI caiva vijjasiddheya / nAsei agIyattho, cauraMgaM savvaloe sAraMgaM / nami ucauraMge, na hu sulabhaM hoi cauraMga || vR- agItArthI gauvena yo vyavaharan abodhiphalakarma bandhanAccaturNAmaGgAnAM samAhAracaturaGgaM mAnuSatvaM zrutiH / zraddhAsaMyame ca vIryamityevaM rUpaM kathaMbhUtamityAha sarvasminnipi loke sAramaGgaM svarUpaM yasya tatsarvalokasArAMgaM nAzayati / naSTe ca tasmin caturaMgena bahunaiva bhUyo bhavati / sulabhaM caturaMgaM Page #465 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 464 vyavahAra - chedasUtram-1-3/94 nibiDakarmaNA'narvAka parisaMsAre kSiptatvAt / [bhA.1722] thiraparibADIehiMsaMviggehiM anissiyakarahiM / . kajjesu jaMpiyavvaM anuogiyaM gaMdhahatthIhi / / vR- sthirAH sUtrArthaparipATyo yeSAM te sthiraparipATIkAstaiH saMvignaiH mokSAbhilASibhiranizritako rAgadveSaparihArato yathAvasthita vyavahArakAribhiH Anuyogika gandhahastibhiranuyogadharaprakAgaDaiH kAryeSu jalpitavyaM, nazeSairiti / etadevabhAvayati[bhA.1715] eyaguNasaMpautto vavahAIsaMghamajhayAraMmi / eyaguNavippamukke AsAyaNasumahatI hoti / / vR- etairanantaragAthayoktaiH sthiraparipATIkatvAdibhirguNaiH samprayuktaH saGghamadhye vyavaharati / etadguNavimukte punarvyavaharatisumahatI AzAtanAbhavati, na kevalamAzAtanAvratalopazca tathA cAha[bhA.1716] AgADhamusAvAdI vitiyataIe ya lovativaeU / mAIya pAvajIvI asuIkanne kaNagardaDe / / vR-AgADhe kulakArve gaNakArye saGghakArye vA anAbhAvyasvA bhAvasyA vA nAbhAvyasya jJAnatayA rAgadveSAjJAnasya vA bhaNanAt mRSA vadatItyevaM zIla AgADhe mRSAvAdI dvitIyatRtIyamRSAvAdAdattAdAnaviratirUpe vrate lopayati, / tatra dvitIyavratalopo mRSAvAdabhaNanAt tRtIyavratalopo nA bhAvyaM grAhayato'numatidoSabhAvAt tu zudvAt zeSANyapi vratAni lopayati / ekavratalope sarvavratalopa iti vacanAt |maayiisuutrmullngghy zaThottarairvyavahArakaraNAtpApajIvIdurvyavahArAdikaraNAtparadattAparAhArAdhupa jIvanAtataevAzucima'SAvAditvAdidoSaduSTatvAt / azucitvAdevayathA kanakadaNDaH saMjJAliptaH spRSTuM nakalpate / evameSo'pina kalpate / yAvajIcamAcAryatvAdipareSusthApayitavyamiti / uddezaka-3: samApta muni dIparatnasAgareNasaMzodhitA sampAditA vyavahArasUtretRtIyoddezakasya saMdhadAsagaNi viracitaMbhASyaM evaM malayagiri AcAryeNa viracitA TIkA parisamAptA / 36/1 tRtIyaM chedasUtraM "vyavahAraM" samAptam | Page #466 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhAvabharI vaMdanA jemanA dvArA sUtramAM guMthAyela jinavANIno bhavya vAraso vartamAnakAlIna ''AgamasAhitya''mAM prApta thayo e sarve sUrivara Adi ArSa pUjyazrIone paMcama gaNadhara zrI sudharmA svAmI daza pUrvadhara zrI zayyabhavasUri devavAcaka gaNi devarkiMgaNi kSamAzramaNa saMdhadAsaNa jinadAsa gaNi mahattara zIlAMkAcArya malayagirisUri haribhadrasUri droNAcArya vAdivetAla zAMticaMdra sUri zAMticaMdra upAdhyAya guNaratnasUrI AnaMda sAgarasUrijI jina vijayajI jaMbu vijayajI lAbhasAgarasurijI [1] bAbu dhanapatasiMha paM bhagavAnadAsa cauda pUrvadha2 zrI bhAhu svAmI (anAmI) sarve zruta sthavIra maharSio zrI zyAmAcArya vIrabhadra RSipAla brahmamuni tilakasUri = sUtra-niryukti - bhASya - cUrNa - vRtti - AdinA racayitA anya sarve pUjyazrI vartamAna kAlina Agama sAhitya vArasAne saMzodhana-saMpAdana-lekhana Adi dvArA mudrIta/mudrIta svarUpe rajU kartA sarve zrutAnurAgI pUjyapuruSone caMdrasAgara sUrijI jinabhadra gaNi kSamAzramaNa siddhasena gaNi agastyasiMha sUri abhayadevasUri kSemakIrtisUri punyavijayajI amaramunijI AcArya tulasI smaraNAMjali AryarakSita sUri (?) caMdra sUri malladhArI hemacaMdrasUri dharmasAgara upAdhyAya vijaya vimalagaNi paM. becaradAsa pa0 rUpendrakumAra zveta prakAzaka sarve saMsthAo muni mANeka caturavijayajI kanaiyAlAlajI caMpaka sAgarajI 50 jIvarAjabhAI 50 hIrAlAla Page #467 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [2] vRtti 45 Agama mULa tathA vivaraNanuM zloka pramANadarzaka koSTaka) AgamasUtranAma mUla vRtti-krtaa| zloka pramANa zlokapramANa 1. AcAra 2554 shiilaajhaacaary| 12000 2. |sUtrakRta 2100 zIlAnAcArya 12850 sthAna 3700 abhadevasUri 14250 4. samavAya 1667 abhayadevasUri 3575 bhagavatI 15751 abhayadevasUri 18616 6. jJAtAdharmakathA 5450 abhayadevasUri 3800 upAsakadazA 812 abhayadevasUri 800 8. |antakRddazA 900 abhayadevasari 400 / 9. anuttaropapAtikadazA 192 | abhayadevasUri 100 |10. praznavyAkaraNa 1300 abhayadevasari 5630 |11. vipAkazruta 1250 abhayadevasari 900 12. aupapAtika 1167 abhayadevasUri 3125 13. rAjaprazniya 2120 malayagirisUri 3700 14. jIvAjIvAbhigama 4700 malayagirisUri 14000 15. prajJApanA 7787 | malayagirisUri 16000 16. sUryaprajJapti 2296 malayagirisUri 9000 17. candraprajJapti 2300 malayagirisUri 9100 |18. jambUdvIpaprajJapti 4454 zAnticandraupAdhyAya 18000 19thI nirayAvalikA 1100 | candrasUri 600 23. | (paJca upAGga) 24. catuHzaraNa 80 vijayavimalayagaNi (?) 200 25. Atura pratyAkhyAna 100 guNaratnasUri (avacUri) (?) 150 26. mahApratyAkhyAna 176 |AnandasAgarasUri (saMskRtachAyA) | 176 27. bhaktaparijJA 215 | AnandasAgarasUri (saMskRtachAyA) 28. tandula vaicArika 500 vijayavimalagaNi (?) 500 29. |saMstAraka 155 guNarala sUri (avacUri) 110 30. gacchAcAra 175 | vijayavimalagaNi 1560 31. gaNividyA 105 | AnandasAgarasUri (saMskRtachAyA) 105 | 215 Page #468 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [3] krama / AgamasUtranAma 32. devendrastava |33. maraNasamAdhi * (34. nizItha 837 35. | vRhatkalpa 36. vyavahAra vRtti-kartA zloka pramANa zlokapramANa 375 AnandasAgarasUri (saMskRta chAyA) / 375 837 AnandasAgarasUri (saMskRta chAyA) 821 | jinadAsagaNi (cUrNi) 28000 | saGghadAsagaNi (bhASya) 7500 473 | malayagiri+kSemakIrti 42600 saGghadAsagaNi (bhASya) (7600 373 malayagiri 34000 | saGghadAsagaNi (bhASya) 6400 896/- ? - (cUrNi) 130 siddhasenagaNi (cUrNi) 1000 4548 130 haribhadrasUri 22000 ni.1355 droNAcArya (?)7500 ni. 835 | malayagirisUri 7000 835 haribhadrasUri 7000 2000 zAMtisUri 16000 700 matlayagirisUri 7732 2000 maladhArIhemacandrasUri 5900 2225 |37. ] dazAzrutaskandha 38. jItakalpa * |39. | mahAnizItha |40. Avazyaka 41. | oghaniyukti | piNDaniyukti * 42. | dazavaikAlika 43. | uttarAdhyayana |44. nandI |45. anuyogadvAra noMdha: (1) 6. 45 mAgama sUtrImA vartamAna aNe pada 1 thI 11 aMgasUtro, 12 thI 23 upAMgasUtro, 24thI33 prakIrNakasUtro 4thI 38 chedasUtro, 40 thI 43 mULasUtro, 44-45 cUlikAsUtronA nAhAra prasiddha che. (2) ukta zloka saMkhyA ane upalabdha mAhitI ane pRSTha saMkhyA AdhAre nodhela che. je ke te saMkhyA mATe matAMtara to jovA maLe ja che. jemake AcAra sUtramAM 2500, 2554, 2525 evA traNa zloka pramANa jANavA maLela che. Avo mata-bheda anya sUtromAM paNa che. (3) 3d vRtti- nodha che te mI 3 saMpAina bhuSanI. te sivAyanI 515 vRtti-cUrNi sAhitya bhudrita amudrita avasthAmA 59 che 4. (4) gacchAcAra bhane maraNasamAdhi naviya caMdAvejjhaya ane, vIrastava prakIrNaka bhAve che. he "AgamasuttANi" mAM bhUNa 35 bhane ' mahIpa"bhA kSarazaH gujarAtI anuvAda rUpe Apela che. temaja nIvavu jenA vikalpa rUpe che e Page #469 -------------------------------------------------------------------------- ________________ paMcakkAnuM mAdhya ame "kAmasudiLamAM saMpAdIta karyuM che. (5) moSa ane iTTa e baMne nizcitta vikalpa che. je hAla mUhUtra rUpe prasidhdha che. je baMnenI vRtti ame ApI che. temaja temAM mANanI gAthAo paNa samAviSTa thaI che. (9) cAra prajIvaka sUtro ane mAnizItha e pAMca AgamanI koI vRtti Adi upalabdha thavAno ullekha maLato nathI. aThThI nI saMjjata chavA upalabdha che tethI mUkI che. nizItha-razA-nitajanya e traNenI bU ApI che. jemAM dazA ane gItA e baMne uparavRtti maLatI hovAno ullekha che, paNa ame te meLavI zakyA nathI. jyAre nizItha upara to mAtra vIsamA dezanI ja vRtti no ullekha maLe che. ( vartamAna kALe 45 AgamamAM upalabdha nivi << ) krama niyuktizlokapramANa | krama | niyukti zlokapramANa 9. kAvA-niryukti ] 460 [ 6.| khAvA -nivRtti | ra100 2. sUravRtta-nivRtti | raddhA che. monikita 1355 rU. vRtva sva-niryukti ke - { 8. upanirvatti vyavahAra-nitti +| - ___9. dazavaikAlika-niyukti 100 5. dazAzruta0-niyukti / 180 10. uttarAdhyayana-niyukti 900 noMdha:(1) ahIM Apela brova pramANu e gAthA saMkhyA nathI. "3ra akSarano eka zloka" e pramANathI noMdhAyela hoda pramANa che. (2) vRddhatva ane vyavahAra e baMne sUtronI nivRtti hAla bhASya mAM bhaLI gaI che. jeno yathAsaMbhava ullekha vRttivAra mAM e pAtha uparanI vRttimAM karyo hoya tevuM jovA maLela che. (3) goi ane vinivijJa svataMtra mUnAma svarUpe sthAna pAmela che tethI tenuM svataMtra saMpAdana -4 rUpe thayela che. temaja A saMpAdanamAM paNa che.) (4) bAkInI cha nidhimAMthI zAzrutaskrantha niyukti upara pUrNa ane anya pAMca nivRtti uparanI vRtti ame amArA saMpAdanamAM prakAzIta karI che. jyAM A cha niyukti spaSTa alaga joI zakAya che. (5) nittikartA tarIke pakavAdughArI no ullekha jovA maLe che. Page #470 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 15] ( vartamAna ANe 45mAgamamA 560 bhASyaM krama ____ bhASya zlokapramANa | krama bhASya gAthApramANa 1. | nizISabhASya / 7500 / 6. AvazyakabhASya * 483 bRhatkalpabhASya 7600 oghaniyuktibhASya * 322 vyavahArabhASya 6400 / 8. piNDaniyuktibhASya - paJcakalpabhASya | 3185 9. dazavaikAlikabhASya * jItakalpabhASya / 3125 / uttarAdhyayanabhASya (?) 46 10. 1 nodha:(1) nizISa , bRhatkalpa bhane vyavahArabhASya na ta saGghadAsagaNi DopAna 4 // che. abhaa|| saMpAnabhAM nizISa bhASya tenI cUrNi sAthai mane vRhatkalpa tathA vyavahAra bhASya tenI-tenI vRtti sAthe samAviSTa yuM che. (2) paJcakalpabhASya abhaa2||. AgamasuttAgi bhAga-38 mAM zIta yu. (3) AvazyakabhASya bho // prbhaa|| 483 sabhyuTamA 18 ||dhaa mULabhASya 3 che bhane 300 2 // anya bhASyanI che.no samAveza Avazyaka sUtra-saTIkaM mAM yo che. [ vizeSAvazyaka bhASya pU54 prasidhdha dhayuM che 50 te samaya AvazyakasUtra- 652nu bhASya nathI bhane adhyayano anusAra nI malasamaga vRtti Adi peTA vivaraNo to rovara ane nIta; e baMne upara maLe che. jeno atre ullekha ame karela nathI.] (4) oghaniyukti, piNDaniyukti , dazavaikAlikabhASya no. samAveza tenI tenI vRtti bhAM 5yo 4 cha. 5 // teno ta vizeno abhIne bhaNeda nathI. [opaniyukti 652 3000 mA bhASyano lepa vA bhaNe cha.] (5) uttarAdhyayanabhASyanI 14 niyuktimA maNI gayAna saMbhagAya cha (?) (5) mArIta aMga - upAMga - prakIrNaka - cUlikA me 35 Agama sUtro (652 no ocha bhASyano ullekha amArI jANamAM Avela nathI. koIka sthAne sAkSI pATha-Adi s53 bhASyagAthA govA bhaNe che. (7) bhASyakartA tarI bhuNya nAma saGghadAsagaNi govA maNe che. tebhala jinabhadragaNi kSamAzramaNa ane siddhasena gaNi no 5 25 bhaNe cha. 32&i bhASyana l ajJAta ja che. Page #471 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [6] vartamAna aNe 45 khAgabhabhAM upalabdha cUrNi : zlokapramANa krama krama cUrNi 1. AcAra- cUrNi 2. sUtrakRta- cUrNi 3. bhagavatI - cUrNi 4. jIvAbhigama - cUrNi 5. jaMbUdvIpaprajJapti - cUrNi 6. nizIthacUrNi 7. vRhatkalpacUrNi 8. vyavahAracUrNi cUrNi 8300 9. dazAzrutaskandhacUrNi 9900 3114 1500 1879 28000 16000 10. paJcakalpacUrNi 11. jItakalpacUrNi 12. AvazyakacUrNi 13. dazavaikAlikacUrNi 14. uttarAdhyayanacUrNa 15. nandI cUrNi 1200 16. anuyogadAracUrNi noMdha : (1) (18 cUrNimAMdhI nizItha, dazAzrutaskandha, jItakalpa me bhae cUrNi samArA jA saMpAdanamAM samAvAI gayela che. zlokapramANa 2225 3275 1000 18500 7000 5850 1500 2265 (2) AcAra, sUtrakRta, Avazyaka, dazavaikAlika, uttarAdhyayana, nandI, anuyogadvAra e sAta pUrNi pUjyapAda AgamoddhAraka zrI e prakAzIta karAvI che. (3) dazavaikAlikanI zrI me cUrNi ne agatsyasiMhasUrikRta che tenuM prakAzana pUbhya zrI punyavijayajIe karAvela che. bhagavatI (4) jaMbUdvIpaprajJapticUrNi vize hIrAlAla apaDIyA prazrArthayita bhuMkure che.. cUrNi to bhajeSTha che, pAsa eka praazIta tharma nathI. tebha4 vRhatkalpa, vyavahAra, padmaRttva e traNa hastaprato ame joI che paNa prakAzIta thayAnuM jANamAM nathI. ( 4 ) cUrNikAra tarI 3 jinadAsagaNimahattara- nAma mukhyatve saMbhajAya che. DeTalAinA bhate amuka pUrNinA kartAno spaSTollekha maLato nathI. "bhAgama-paMthAMgI" roDa cintya jAyata" 1 vartamAna kALe prApta Agama sAhityanI vicAraNA pachI kharekhara AgamanA pAMca aMgomAM keTaluM ane zuM upalabdha che te jANyA pachI eka prazna thAya ke Agama paMcAMgI nI vAto DeTasI zintya che. aMga- upAMga- prakIrNaka-cUlikA se upa yAgabho upara mAlva nathI. eTale 35 AgamanuM eka aMga to aprApya ja banyuM. sUtra paratve upalabdha nivRtti phakata cha che. eTale 39 AgamonuM eka aMga aprApya ja banyuM. A rIte iyAMDa bhASya, DyADa niyukti rahane DyAMDa cUrNina / sabhAve vartamAna ANa suvyavasthita paMcAMgI kheDa mAtra Avazyaka sUtra nI gAzAya . 2 maMdIsUtra bhAM paMcAMgI ne pahale saMgrahaNI, pratipatti yo vagerenA pakSa se che. Page #472 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [7] 45 Agama aMtargata vartamAna kALe upalabdha vibhAgo [sUcanA :- ame saMpAdIta karela Agamavurga-saTIo mAM bekI naMbaranA pRSTho upara jamaNI bAju sAmasUtra nA nAma pachI aMko Apela che. jemake 1/3/6/2/54 vagere. A aMko te te AgamanA vibhAgIkaraNane jaNAve che. jemake khAvAmAM prathama aMka zrutamyano che tenA vibhAga rUpe bIjo aMka pUttA che tenA peTA vibhAga rUpe trIjo aMka adhyayana no che. tenA peTA vibhAga rUpe cotho aMka uddeza no che. tenA peTA vibhAga rUpe chello aMka mUno che. A mULa gadya ke padya hoI zake. jo gadya hoya to tyAM peregrApha AIlathI ke chUTuM lakhANa che ane A/padya ne padyanI sTAIlathI II - II goThavela che. pratyeka Agama mATe A rIte ja oblikamAM () pachI nA vibhAgane tenA-tenA peTA-peTA vibhAga samajavA. - jyAM je-te peTA vibhAga na hoya tyAM (-) oblika pachI Desa mukIne te vibhAga tyAM nathI tema sucaveluM che.] (1) bhAvAr zrutaskandhaH/cUlA/adhyayanaM/uddezakaH /mUlaM vRttA nAmaka peTA vibhAga bIjA zrutaskandha mAM ja che. (2) sUtraRRta - zrutanya:/gadhyayana/ddeza /mUna sthAnaM/adhyayanaM/mUlaM samavAyaH /mUlaM (3) sthAna (4) samavAya (6) mAvatI - za/va:-aMtarazata/uddeza: mUrchA ahIM zarunA peTA vibhAgamAM be nAmo che. (1) ya: (2) aMtargata, kemake za 21, 22, 27 mAM zatad nA peTA vibhAganuM nAma varjA ja NAvela che. zada - 33,34,39, 36.40 nA peTA vibhAgane saMtatA athavA zatarutaja nAmathI oLakhAAvAya che. - . - (6) jJAttAdharmavA- zrutapa:/van:/adhyayana mULa pahelA zrutattva mAM adhyayana ja che. bIjA zrutattva no peTAvibhAga varlDa nAme che ane te varlDa nA peTA vibhAgamAM adhyayana che. (7) hAlavA-dhvavanaM/mUrNa (8) bAMhrazA van:/adhyayanuM/pUrNa (2) anuttopa tivazA-varSA:/Jadhyayana/mUtta (10) praznavyAkaraNa- dvAraM/adhyayanaM/mUlaM Azrava ane saMvar evA spaSTa be bheda che jene bAzravadAr ane saMvadAr kahyA che. (koIka dAra ne badale zrutanya zabda prayoga paNa kare che) (11) viSAzruta-zruta nya: adhyayanuM mUrta (12) aupapAti-mUtyuM (13) rAjapraznIya- mUlaM Page #473 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [8] (14) jIyAjIvAbhigama- *pratipattiH/* uddezakaH/mUlaM sAmAgamamA trAsa vilayachi to pAsamA bhATe pratipattiH pachI vimAna nodhanIya cha. ma pratipatti -3-mAM neraiya, tirikkhajoNiya, manuSya, deva bhevA // 2 vibhAgo pahecha. tI tipatti/(neraiyaAdi)/uddezakaH/mUlaM marIte spara asara pAusA cha, merI bhI pratipatti nA uddezakaH navanayI 5 se vibhAga pratipattiH nA 4. (15) prajJApanA- pada/uddezakaH/dvAraM/mUlaM pdn| peTa vimA suis uddezakaH cha, suis aR cha 50 5da-28na! peTavilArAmA uddezakaH ane tenA peTA vibhAgamAM dA paNa che. (16) sUryaprajJapti- prAbhRtaM/prAbhRtaprAbhRta/mUlaM (17) candraprajJApti- prAbhRtaM/prAbhRtaprAbhRta/mUlaM Agama 16-17 prAmRtaprAmRta nA 54 pratipattiH nAmA peTa vimA . 595 uddezakaH ki mujaba teno vizeSa vistAra thAyela nathI. (18) jambUdIpaprajJApti- vakSaskAraH/mUlaM (19) nirayAvalikA - adhyayana/mUlaM (20) kalpavataMsikA - adhyayana/mUlaM (21) puSpitA - adhyayana/mUlaM (22) puSpacUlikA - adhyayanaM/mUlaM (23) vaNhidazA - adhyayana/mUlaM mAgama 18 thI 23 nirayAvalikAdi kA sAthe homaNe cha matene bhAganA pAya varga tarI sUAre mojAvedAcha.ial-, nirayAvalikA, l-2 kalpavataMsikA... vagere hAvA (24 thI 33) catuHzaraNa (Adi dazepayatrA) mUlaM (34) nizItha - uddezakaH/mUlaM (35) bRhatkalpa - uddezakaH/mUlaM (36) vyavahAra - uddezakaH/mUlaM (37) dazAzrutaskandha - dazA/mUlaM (38) jItakalpa - mUlaM (39) mahAnizItha - adhyayana/uddezakaH/mUlaM (40) Avazyaka - adhyayana/mUlaM (41) ogha/piNDaniyukti - mUlaM (42) dazavakAlika - adhyayana/uddezakaH/mUlaM (43) uttarAdhyayana - adhyayana//mUlaM (44- 45) nandI-anuyogadvAra - mUlaM Page #474 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [9] amArA saMpAdIta 45 AgamomAM AvatA mUla no aMka tathA temAM samAviSTa gAthA AgamasUtra mUlaM gAthA krama AgamasUtra mUlaM gAthA krama 9. 2. 3. 4. 5. 6. 7. AcAra sUtrakRta sthAna samavAya bhagavatI jJAtAdharmakathA upAsaka dazA antakRddazA anuttaropapAtika 6. 9. 10. praznavyAkaraNa 11. vipAkazruta 12. aupapAtika 13. rAjanazniya 14. jIvAbhigama 15. prajJApanA 16. sUryaprajJapti 17. candraprajJapti 18. jambUdIpaprajJapti 19. nizyAvalikA 20. kalpavataMsikA 21. puSpitA 22. puSpacUlikA 23. vahidazA 552 806 9090 383 1087 241 73 62 13 47 47 77 85 398 622 214 218 365 21 5 99 5 147 24. 723 25. 169 26. 27. 28. 29. 30. 31. 4 32. 33. 3 34. 35. 36. 37. 38. 93 114 57 13 12 14 30 - 93 231 103 39. 107 40. 131 41. 221 - catuHzaraNa AturapratyAkhyAna mahApratyAkhyAnaM bhaktaparijJA taMdula vaicArika saMstAraka gacchAcAra gaNividyA devendrastava maraNasamAdhi nizISa bRhatkalpa vyavahAra dazAzrutaskandha jItakalpa mahAnizItha Avazyaka oghaniyukti 41. piNDaniyukti 1 42. dazavaikAlika 2 43. 9 44. 9 45. uttarAdhyayana nandI anuyogadvAra 63 63 71 190 142 142 172 172 161 139 133 133 137 137 82 82 307 664 307 664 1420 215 285 114 103 1528 1 1 56 103 8 noMdha :- OM gAthA saMkhyAno samAveza mUlaM bhAMtha 4 bhaya che. te mUla sivAyanI alaga gAthA samabhavI nahIM. mUla zabda se abhI sUtra jane gAthA jane bhATe no khApelo saMyukta anukrama che. gAthA badhAMja saMpAdanomAM sAmAnya aMka dharAvatI hovAthI teno alaga aMka Apela che. paNa sUtranA vibhAga dareka saMpAdake bhinnabhinna rIte karyA hovAthI ame sUtrAMka judo pADatA nathI. 92 21 1165 1165 712 712 540 515 1731 1640 168 93 350 141 Page #475 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [10]. [11] [12]. [13] [14] [15] [1] -: amArA prakAzano :abhinava hema laghuprakriyA - 1 - saptAGga vivaraNam abhinava hema laghuprakriyA - 2 * saptAGga vivaraNam abhinava hema laghuprakriyA - 3 * saptAGga vivaraNam abhinava hema laghuprakriyA - 4 - saptAGga vivaraNam vRdantamAlA caityavandana parvamAlA caityavandana saGgraha - tIrthajinavizeSa caityavandana covizI zatrujha vi nivRtti-ro] abhinava jaina paJcAGga - 2046 abhinava upadeza prAsAda - 1-zrAvaka kartavya- 1 thI 11 abhinava upadeza prAsAda - 2-zrAvaka kartavya - 12 thI 15 abhinava upadezaprAsAda - 3- zrAvaka kartavya-16 thI 36 navapada - zrIpAla (zAzvatI oLInA vyAkhyAna rUpe). samAdhi maraNa [vidhi - sUtra - padya - ArAdhanA-maraNabheda-saMgraha caityavaMdana mALA [779 caityavanaMdanono saMgraha] tatvArtha sUtra prabodhaTIkA aidhyAya-1] tatvArtha sUtranA Agama AdhAra sthAno siddhAcalano sAthI [AvRtti - be]. caitya paripATI amadAvAda jinamaMdira upAzraya Adi DirekTarI zatruMjaya bhakti [AvRtti -be] zrI navakAramaMtra navalAkha japa noMdhapothI zrI cAritra pada eka karoDa japa noMdhapothI zrI bAravrata pustikA tathA anya niyamo - [AvRtti - cAra abhinava jaina paMcAMga - 204ra sarvaprathama 13 vibhAgomAM] zrI jJAnapada pUjA aMtima ArAdhanA tathA sAdhu sAdhvI kALadharma vidhi zrAvaka aMtima ArAdhanA [AvRtti traNa vItarAga stuti saMcaya [1151 bhAvavAhI stutio] (pUjya AgamoddhAraka zrI nA samudAyanA) kAyamI saMparka sthaLo tatvArthAdhigama sUtra abhinava TIkA- adhyAya-1 tatvArthAdhigama sUtra abhinava TIkA - adhyAya-2 tatvArthAdhigama sUtra abhinava TIkA - adhyAya-3 tatvArthAdhigama sUtra abhinava TIkA - adhyAya-4 [19]. [21]. [22]. [24] [25] [] [2] [28] [29]. 3i0] [31]. [32] [33] [4] [35] Page #476 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [11] [39] [35] tatvArthAdhigama sUtra abhinava TIkA - adhyAya-5 tatvArthAdhigama sUtra abhinava TIkA - adhyAya-5 [38] tatvArthAdhigama sUtra abhinava TIkA - adhyAya-7 tatvArthAdhigama sUtra abhinava TIkA - adhyAya-8 tatvArthAdhigama sUtra abhinava TIkA - adhyAya-9 tatvArthAdhigama sUtra abhinava TIkA - adhyAya-10 [3] - [40] [41] prakAzana 1 thI 41 abhinavazruta prakAzane pragaTa karela che. [42] AyAro [43] sUyagaDo [44] ThANaM [45] samavAo [46] vivAhapannati [ 47 ] [48] uvAsagadasAo [49 ] aMtagaDadasAo [50 ] anuttovavAiyadasAo [ 53 ] [ 54 ] nAyAdhammaka hAo [51] paNhAvAgaraNaM [52] vivAgasUrya uvavAiyaM rAyappaseNiyaM jIvAjIvAbhigamaM [ 55 ] [ 56 ] patravaNAsutaM [57] sUrapannatiH [ 58 ] caMdapannattiH [ 59 ] [60] [61] [62] [ 63 ] jaMbUddIvapatrati nirayAyaliyANaM kappavaDiMsiyANaM pulphiyANaM puSkacUliyANaM vahidasANaM causaraNaM [ 64 ] [ 65 ] [ 66 ] AurapaccakkhANaM mahApaccakkhANaM [ 67 ] [ 68 ] bhattapariNNA [AgamasuttANi-1] [AgamasutANi-2] [AgamasuttANi-3] [AgamasuttANi-4] [AgamasuttANi-5] [AgamasuttANi-6] [AgamasutANi-7] [AgamasuttANi-8] [AgamasuttANi-9] [AgamasuttANi 10 ] [AgamasuttANi-99] [AgamasuttANi- 12 ] [AgamasuttANi-13 ] [AgamasutANi 14 ] [AgamasuttANi- 15 ] [AgamasuttANi - 16 ] [AgamasuttANi- 17 ] [AgamasuttANi- 18 ] [AgamasuttANi- 19 ] [AgamasutANi-20 ] [AgamasuttANi 21 ] [AgamasuttANi - 22 ] [AgamasuttANi- 23 ] [AgamasuttANi 24 ] [AgamasuttANi-25 ] [AgamasuttANi - 26 ] [AgamasuttANi- 27] paDhamaM aMgasutaM bIaM aMga taiyaM aMgasutaM cautthaM aMgasutaM paMcamaM aMgasutaM chaThThe aMgasutaM sattamaM aMgasutaM abhaM aMgasutaM navamaM aMgasutaM dasamaM aMgasutaM ekkArasamaM aMgasutaM paDhamaM uvaMgasutaM bIaMuvaMgataM taiyaM uvaMgasutaM cautthaM uvaMgataM paMcamaM uvaMgasutaM chaThThe uvaMgasutaM sattamaM gataM aThTha uvaMgasutaM navamaM uvaMgasutaM dasamaM uvaMgasutaM evarasamaM uvaMgasutaM bArasamaM uvaMgasutaM paDhamaM paNNagaM bI paNagaM tIiyaM paISNagaM cautthaM paINNagaM Page #477 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [12] [69] taMdulaveyAliyaM [AgamasuttANi-28] paMcamaM paINNa [70] saMthAragaM [AgamasuttANi-29] chaTuM paINNagaM [71] gacchAyAra [AgamasuttANi-30/1] sattamaM paINNagaM-1 [72] caMdAvanjhayaM [AgamasuttANi-30/2 ] sattamaM paINNaga-2 [73] gaNivijA [AgamasuttANi-31] aTTamaM paINNagaM [74] deviMdasthao [AgamasuttANi-32 / navamaM paINNagaM [75] maraNasamAhi AgamasuttANi-33/1] dasamaM paINNaga-1 [76] vIratthava [AgamasuttANi-33/2 ] dasamaM paINNaga-2 [77] nisIha {AgamasuttANi-34 ] paDhamaM cheyasuttaM [78] buhatkappo [AgamasuttANi-35] bIaM cheyasuttaM [79] vavahAra [AgamasuttANi-36] taiyaM cheyasuttaM [80] dasAsuyakkhaMdhaM [AgamasuttANi-37 ] cautyaM cheyasuttaM [81] jIyakappo [AgamasuttANi-38/1] paMcamaM cheyasutta-1 [82] paMcakappabhAsa [AgamasuttANi-38/2 ] paMcamaM cheyasutta-2 [83] mahAnisIhaM [AgamasuttANi-39] chaTuM cheyasuttaM [84] AvasassayaM [AgamasuttANi-40] paDhamaM mUlasuttaM [85] ohanijutti [AgamasuttANi-41/1] bIaM mUlasuttaM-1 [86] piMDanitti [AgamasuttANi-41/2 ] bIaM mUlasuttaM-2 [87] dasaveyAliyaM [AgamasuttANi-42] taiyaM mulasutaM [88] utarajjhayaNaM [AgamasuttANi-43] cautthaM mUlasutaM [89] naMdIsUrya [AgamasuttANi-44 ] paDhamA cUliyA [90] anuogadAraM [AgamasuttANi-45 ] bitiyA cUliyA prakAzana 42 thI 90 Agamata prakAzane pragaTa karela che. [1] mAyAra gujarAtI anuvAda [AgamadIpa-1] paheluM aMgasUtra [2] sU43 - gujarAtI anuvAda AgamadIya-1} bIjuM aMgasUtra [8] - gujarAtI anuvAda (AgamadIpa-1] trIjuM aMgasUtra samavAya - gujarAtI anuvAda (AgamadIpa-1] cothuM aMgasUtra [er] vivAhapati- gujarAtI anuvAda [AgamadIpa-2) pAMcamuM aMgasUtra [es] nAyAdhamma- gujarAtI anuvAda [AgamadIpa-3]. chaThTha aMgasUtra [87] GALATEA1 - guratI anuvAda [bhAgamahI5-3] sAta maMgasUtra [88] saMtasA - gujarAtI anuvAda (AgamadIpa-3] AThamuM aMgasUtra [9] anuttarAyapAtikadasA- gujarAtI anuvAda [Agamadapa-3] navamuM aMgasUtra [10] pahAvAgaraNa- gujarAtI anuvAda [AgamadIpa-3 dazamuM aMgasUtra Page #478 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [13]. [11] vivAgasUya - [12] uvavAya [13] rAyappAseNiya - [14] jIvAjIvAbhigama - [15] pannavaNAsura [16] sUrapannatti - [107) caMdapannati - [10] jaMbuddIvapannati - [19] nirayAvaliyA - [11] kaMvaDisiyA - [111 puphiyA - [112] pucUiliyA - [13] vahidasA - [114] causaraNa - [115] AurappaccakhANa - [11] mahApaccakhANa - [117] bhattapariNaNA - [118] taMduveyAliya - [11] saMthAraga - 120 gacchAyAra - [121 caMdAya[122) gaNivijjA - 123] deviMdatyao - [24] vIratyava[125] nisIha[12] buhatakapta - [117] vavahAra - . [28] dasAsuyaphakhaMdha - [12] jIyakampo - [13] mahAnisIha[131] Avasmaya - 132 ohanistuti - [133) piMDonijutti - [134] dasayAliya - gujarAtI anuvAda (AgamadIpa-3] agiyAramuM aMgasUtra gujarAtI anuvAda AgamadIpa-4 paheluM upogasUtra gujarAtI anuvAda [AgamadIpa-4] bIjuM upAMgasUtra gujarAtI anuvAda AgamadIpa-4] trIjuM upAMgasUtra gujarAtI anuvAda [AgamardIpa-4) cothuM upAMgasUtra gujarAtI anuvAda AgamadIpa-5 pAcamuM upAMgasUtra gujarAtI anuvAda (AgamadIpa-pa chaThTha upAMgasUtra gujarAtI anuvAda [AgamadIpa-5 sAtamuM upAMgasUtra gujarAtI anuvAda (AgamadIpa-5] AThamuM upAMgasUtra gujarAtI anuvAda [AgamadIpa-5 navamuM upAMgasUtra gujarAtI anuvAda (AgamadIpa-5 dazamuM upAMgasUtra gujarAtI anuvAda [AgamadIpa-5] agiyAramuM upAMgasUtra gujarAtI anuvAda [Agamadapa-5] bAramuM upAMgasUtra gujarAtI anuvAda [AgamadIpa-4] pahelo patro gujarAtI anuvAda [AgamadIpa- bIjo prayatno gujarAtI anuvAda [AgamadIpa- trIjo paDyo gujarAtI anuvAda (AgamadIpa-6] cotho paDyo gujarAtI anuvAda [AgamadIpa-] pAMcamo paDyo gujarAtI anuvAda [AgamadIpa-s] chaThTho paDyo gujarAtI anuvAda (AgamadIpa-6] sAtamo payagno-1 gujarAtI anuvAda AgamadIpa-6] sAtamo payagno-2 gujarAtI anuvAda [AgamadIpa-6] AThamo paDyo gujarAtI anuvAda [AgamadIpa-6] navamo paDyo gujarAtI anuvAda [AgamadIpa-dazamo paDyo gujarAtI anuvAda [AgamadIpa- paheluM chedasUtra gujarAtI anuvAda [AgamadIpa-che bIjuM chedasUtra gujarAtI anuvAda [AgamadIpa-ka trIjuM chedasUtra gujarAtI anuvAda AgamadIpa-6] cothuM chedasUtra gujarAtI anuvAda agamadIpa-6] pAMcamuM chedasUtra gujarAtI anuvAda [AgamadIpa-6] chaThTha chedasUtra gujarAtI anuvAda [AgamadiIpa-7] paheluM mUlasutra gujarAtI anuvAda [AgamadIpa-7] bIjuM mUlasutra-1 gujarAtI anuvAda [AgamadIpa-cha bIjuM mUlasutra-2 gujarAtI anuvAda AgamadIpa-7 trIjuM mulatra Page #479 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [14] [135} uttara jayA - gujarAtI anuvAda [AgamadIpa-7] cothuM mUlasutra [13] naMdIsutta - gujarAtI anuvAda (AgamadIpa-7] pahelI cUlikA [137] anuyohAra - gujarAtI anuvAda [AgamadIpa-7] bIjI cUlikA prakAzana 91 thI 137 AgamadIpa prakAzane pragaTa karela che. [138 dIkSA yogAdi vidhi [39] 45 Agama mahApUjana vidhi [140] AdhArAGgasUtraM saTIka AgamasuttANi saTIkaM-1 [141] sUtrakRtAGgasUtraM saTIkaM AgamasuttANi saTIkaM-2 [142] sthAnAGgasUtraM saTIkaM AgamasuttANi saTIkaM-3 [143] samavAyAGgasUtraM saTIkaM AgamasuttANi saTIkaM-4 [144] bhagavatIaGgasUtraM saTIkaM AgamasuttANi saTIkaM-5/6 [145] jJAtAdharmakathAGgasUtraM saTIkaM AgamasuttANi saTIkaM-7 [146] upAsakadazAGgasUtraM saTIkaM AgamasuttANi saTIkaM-7 [147] antakRddazAGgasUtraM saTIkaM AgamasuttANi saTIkaM-7 [148] anuttaropapAtikadazAGgasUtraM saTIka AgamasuttANi saTIkaM-7 [149] praznavyAkaraNAGgasUtraM saTIkaM AgamasuttANi saTIkaM-7 [150] vipAkazrutAGgasUtraM saTIkaM AgamasuttANi saTIkaM-8 [151] aupapAtikaupAGgasUtraM saTIkaM AgamasuttANi saTIka-8 [152] rAjaprazniyaupAGgasUtraM saTIkaM AgamasuttANi saTIkaM-8 [153] jIvAjIvAbhigamaupAGgasUtraM saTIkaM AgamasuttANi saTIkaM-9 [154] prajJApanAupAGgasUtraM saTIka AgamasuttAgi saTIka 10/11 [155] sUryaprajJaptiupAGgasUtraM saTIkaM AgamasuttANi saTIkaM-12 [156] candraprajJaptiupAGgasUtraM saTIka AgamasuttANi saTIkaM-12 [157] jambUdvIvaprajJaptiupAGgasUtraM saTIka AgamasuttANi saTIka-13 [158] nirayAvalikAupAGgasUtraM saTIkaM AgamasuttANi saTIka-14 [159] kalpavataMsikAupAGgasUtraM saTIkaM AgamasuttANi saTIka-14 [160] puSpitAupAGgasUtraM saTIkaM AgamasuttAgi saTIkaM-14 puSpacUlikAupAGgasUtraM saTIkaM AgamasuttANi saTIka-14 [162] yahidasAupAGgasUtraM saTIkaM / AgamasuttANi saTIka-14 [163] catuHzaraNaprakIrNakasUtra saTIkaM AgamasuttANi saTIkaM-14 [164] AturapratyAvyAnaprakIrNakasUtraM saTIkaM AgamasuttANi saTIka-14 [165] mahApratyAkhyAnaprakIrNakasUtraM sacchAyaM AgamasuttANi saTIka-14 [166] bhaktaparijJAprakIrNakasUtraM sacchAyaM AgamasuttANi saTIkaM-14 [161] Page #480 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [167 ] taMdulavaicArikaprakIrNakasUtraM saTIkaM [168 ] saMstArakaprakIrNakasUtraM sacchAyaM [169 ] gacchAcAraprakIrNakasUtraM saTIkaM [ 170 ] gaNividyAprakIrNakasUtraM sacchAyaM [171] devendrastavaprakIrNakasUtraM sacchAyaM [ 172 ] maraNasamAdhiprakIrNakasUtraM sacchAyaM [ 173 ] nizIthachedasUtraM saTIkaM [15] [174 ] bRhatkalpachedasUtraM saTIka [175] vyavahArachedasUtraM saTIkaM [176 ] dazAzrutaskandhachedasUtraM saTIkaM [177 ] jItakalpachedasUtraM saTIkaM [ 178 ] mahAnizIthasUtraM (mUlaM ) [179] AvazyakamUlasUtraM saTIka [180] oghaniyuktimUlasUtraM saTIkaM [181] piNDaniryuktimUlasUtraM saTIkaM [182] dazavaikAlikamUlasUtraM saTIka [183] uttarAdhyayanamUlasUtraM saTIkaM [184] nandI - cUlikAsUtraM saTIkaM [185] anuyogadvAracUlikAsUtraM saTIka AgamasuttANi saTIkaM - 14 AgamasuttANi saTIkaM - 14 AgamasuttANi saTIkaM - 15-16-17 AgamasuttANi saTIka - 18-19-20 Agagama suttANi saTIkaM - 21-22 AgamasuttANi saTIkaM - 23 AgamasuttANi saTIkaM - 23 AgamasuttANi saTIka - 23 AgamasuttANi saTIkaM - 24-25 Agama suttAmi saTIkaM - 26 AgamasuttANi saTIkaM - 26 AgamasuttANi saTIkaM - 27 AgamasuttANi saTIkaM 28-29 AgamasuttANi saTIkaM - 30 AgamasuttANi saTIkaM - 30 prakAzana 139 thI 185 Agamazruta prakAzane pragaTa karela che. AgamasuttANi saTIka - 14 AgamasuttANi saTIkaM - 14 AgamasuttANi saTIkaM - 14 AgamasuttANi saTIkaM - 14 -: saMparDa sthaNa :'Agabha ArAdhanA Dendra' zItalanAtha sosAyaTI-vibhAga-1, phaleTa naM-13, 4the mALe zrI naminAtha jaina derAsarajI pAchaLa, nhAI senTara, khAnapura amadAvAda-1 Page #481 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [16] / "AgamasuttANi-saTIkaM" // 1 thI u0 nu viva25 / samAviSTAAgamAH | AgamasuttANi bhAga-1 AyAra bhAga-2 sUtrakRta bhAga-3 sthAna bhAga-4 samavAya bhAga-5-6 bhagavatI (aparanAma vyAkhyAprajJapti) bhAga-7 jJAtAdharmakathA, upAsakadazA, antakRddazA, anuttaropapAtikadazA, praznavyAkaraNa bhAga-8 vipAkazruta, aupapAtika, rAjaprazniya bhAga-9 jIvAjIvAbhigama bhAga-10-11 prajJApanA bhAga-12 sUryaprajJapti, candraprajJapti bhAga-13 jambUdvIpaprajJapti bhAga-14 niravAyalikA, kalpavataMsikA, puSpikA, puSpacUlikA vaNhidazA, catuHzaraNa, AturapratyAkhyAna, mahApratyAkhyAna, bhaktaparijJA. tandulavaicArika, saMstAraka, gacchAcAra, gaNividyA, devendrastava, maraNasamAdhi bhAga-15-16-17 nIzItha bhAga-18-19-20 bRhatkalpa bhAga-21-22 vyavahAra bhAga-23 dazAzrutaskandha, jItakalpa, mahanizItha bhAga-24-25 Avazyaka bhAga-26 oghaniyukti, piNDaniyukti bhAga-27 dazavaikAlika bhAga-28-29 uttarAdhyayana bhAga-30 nandI, anuyogadvAra Page #482 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vRtti: cUrNi: bhASyaM niryuktiH mUlaM Private & Personal Use Only . Page #483 -------------------------------------------------------------------------- ________________ namo namo nimmala saNassa mAgamasunANa (saTIka) bhAgaH - 22 :saMzodhaka sampAdakazca: mani dIparatanAlAgAra Privale & Personal Use Only jainelibrary.org Page #484 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bAlabrahmacArI zrI neminAthAya namaH namo namo nimmala daMsaNassa zrI AnaMda - kSamA-lalita suzIla sudharmasAgara gurUbhyonamaH Agama suttANi (saTIka) bhAga : 22 vyavahAra-chedasUtram - 2 -: saMzodhakaH sampAdakazcaH : muni dIparatnasAgara ravivAra 2056 tA. 14/4/2000 45- Agama suttANi-saTIkaM mUlya rU.11000/ 5 Agama zruta prakAzana 5 - saMparka sthala : " Agama ArAdhanA kendra" zItalanAtha sosAyaTI vibhAga-1, phleTa naM-13, 4 thI maMjhila, vhAyasenTara, khAnapura, ahamadAbAda (gujarAta) caitra suda11 Page #485 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra - chedasUtram (2) vyavahAra-chedasUtrasya viSayAnukramaH pIThikA evaM uddezakaH 1...3 gatAH bhAgaH-21, uddezakaH 4...10 atra vartate pRSTAGka: 322 mUlAGka: viSayaH 15-125 uddezakaH 4 vihAra maryAdA - varSAvAsa maryAdA - saGghasya sahavasanam - gaNAdhipati padaM - ekAnta vicaraNa - vandana vyavahAra |-147 | uddezakaH 5 - nirgranthyAH vihAra maryAdA - nirgranthyAH varSAvAsaH nirgranthyAH prarvatinIpadaM - AcAraprakalpa maryAdA -vaiyAvRttyaM - sarpadaMza cikitsA -159 | uddezakaH 6 - mohavijaya evaM gaveSaNA - atizaya varNanam - alpazruta - bahu zruta - prAyazcitasUtra - brahmacaryavrata |-186 | uddezakaH 7 - gaNasambandha - dIkSA, vihAra Adi 383 pRSThAGkaH mUlAGkaH viSayaH - AcArya upAdhyAya padapradAna - vasatI nivasanam - rAjya parAvartanama - mRtaka vyavasthA - 202 uddezakaH 8 - vasati vAsa : - zavyA - saMstAraka : 124 -sthavirANAmupakaraNam - upakaraNa-pradAnaM - adhikapAtrasya vidhiH - AhAra pramANam - 248 uddezakaH 9 - zayyAttarasya AhAraH - bhikSu pratimA - moka pratimA - abhigrahasya traividhyam - 285 uddezakaH 10 - bhikSu pratimA - vyavahAra - zramaNaparikSA - AcAryasambandhIkathanaM - ziSya sambanadhakathanaM - zaikSa sambandhIkathanaM - Agama adhyayanakAla - vaiyAvRttyaM 406 - svAdhyAya va vAcanA Page #486 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Arthika anudAtA Arthika anudAtA 0638: gyanmandira -pa.pU. mAlavabhuSaNa tapasvI AcAryadaiva zrI navaratnasAgara sUrIzvarajI ma.sA.nI preraNAthI zrI lAlabhAI devacaMda zAha taraphathI - nakala epha. -pa.pU. saraLa svabhAvI-zrImad bhagavatIsUtra vyAkhyAna paTu AcAryadeva zrI naradevasAgarasUrIzvarajI ma.sA. tathA pUjyazrInA ziSyaratana tapasvI gaNivaryazrI caMdrakIrtisAgarajI ma.sA.nI preraNAthI zrI puruSAdAnIya pArzvanAtha hai. mUrti. jaina saMgha, devakInaMdana sosAyaTI, amadAvAda taraphathI nakala epha. -pa.pUzAsana prabhAvaka-kriyArAgI AcAradivazrI vijaya cakacaMdra sUrIzvarajI ma.sA.nI preraNAthI eka sahastha taraphathI nakala eka. -pa.pU. sAhityapremI munirAja zrI sarvodaya sAgarajI ma.sA.nI ! preraNAthI-"acalagacchAdhipati pa.pU.A.bha. zrI guNasAgarasUrIzvarajI ma.sA.nA ziSyaratna pa.pU. munirAja zrI cAritraratnasAgarajI ma. nI 1lmI aThThAi nimitte zrI cAritraratna phA.ce. TrasTa taraphathI nakala eka. pa.pU. vaicAvRtyakArikA sAthvI zrI malayAzrIjI ma. sA.nA ziSyA vyavahAra vicakSaNA pU. sAdhvI zrI hitajJAzrIjI ma.nI preraNAthI jenA ArAdhanA maMdira "jJAnakhAtA" taraphathI nakala epha. -pa.pU. sIkhyamUrti sAthvIzrI saumyaguNAzrIjI ma.nI preraNAthI pa.pU. gurumAtA-vAtsalyamUrti sA. zrI ratnAsacAzrIjI ma.nI paMcamI punyatithi nimitte zrImatI lIlamabaina prANalAla pI. dAmANI taraphathI nakala eka. -pa.pU. svanAmadhanyA sA. zrI saumyaguNAzrIjI tathA teonA ziSyA sA. zrI samajJAzrIjInI preraNAthI-2013nA yazasvI cAturmAsa nimitte zrI pArzvapadmAvatI jaina saMgha, pArUlanagara, amadAvAda taraphathI nakala che. -pa.pU. rAtracArAdhako sAdhvIzrI samyaguNAzrIjI tathA teozrInA ziSyA sA. zrI samajJAzrIjInI preraNAthI saMvata 2054nA nirmaLa ArAdhanAmaya cAturmAsanI smRtimAM-ghATaloDiyA (pAvApurI) jena . mUrti. saMgha, amadAvAda taraphathI nakala eka. Page #487 -------------------------------------------------------------------------- ________________ -pa.pU. sAdhvI zrI ratnatrayAzrIjI ma.nA parama vineyA sA.zrI samyaguNAzrIjInI preraNAthI teonA saMsArIbhAIzrI indravadanabhAI dAmANInA anumodanIya puruSArthathI "Agama dIpa-saMpuTa"nA badalAmAM prApta rakamamAMthI-nakala cAra. -pa.pU. prazamarasanimagnA sAdhvI zrI prazamazIlAzrIjI ma.nI preraNAthIsametazikhara tirthI dvArikA pa.pU. sAdhvIzrI raMjanazrIjI ma. sA.nA ziSyA apratima vaiyAvRtyakArikA sA. zrI malayAzrIjI tat ziSyA sA. zrI narendrIjI-tata ziSNA sA. zrI pragaNAzrIjI ma.nA. AtmazreyArthearihaMta TAvara, jaina saMgha, muMbai taraphathI nakala eka. pa.pU. AgamoddhAraka AcArgadaivazrI nA samadAyavartI pa.pUjaya vaicAvRtyakArikA sA.zrI malayAzrIjI ma.nA ziSyA pU.sA. zrI kaivalyazrIjI ma.nA ziSya pU.sA. zrI bhavyAnaMdazrIjI ma.sA.nA suziSyA miSTabhASI sAvIzrI pUrNaprajJAzrIjI ma.sA. tathA temanA vinita ziSyA sA. zrI pUradarzitAzrIjI tathA sA. pUrNanaMdItAzrIjInI preraNAthI-sarvodaya pArzvanAtha cerITebala TrasTa, mulunDa muMbaI taraphathI nakala epha. -pa.pU. vaiyAvRtyakArikA sAdhvI malayAzrIjI ma.nA praziSyA sA. zrI bhavyAnaMdazrIjIma.nA suvinitA sA. zrI kalpaprajJAzrIjI tathA phokalakaMThI sA. zrI pheravaprajJAzvajI nI preraNAthI -mehula sosAyaTI, ArAdhanAbhavana, subhASanagara, vaDodarAnI bahena taraphathI nakala eka -zrI vizAzrImALI tapagacchajJAti-jJAnakhAtuM, jenI pAThazALA, jAmanagara taraphathI nakala be. -zrI maMgaLa pArekhano khAMco-jaina e. mUrti. saMgha, amadAvAda. { taraphathI 2054nA cAturmAsa nimitte nakala be. - zrI AphoTA jaina saMgha, vaDodarAnI baheno taraphathI nakala eka. -zrImatI nayanAbena ramezacaMdra zAha, vaDodarAnI preraNAthI AgamonA | seTanA badalAmAM prApta rakamamAMthI nakala pAMca. | zeSa sarve rakama "amArA"Aja paryanta prakAzanonA badalAmAM prApta thayelI che. Page #488 -------------------------------------------------------------------------- ________________ namo namo nimmala daMsaNassa paJcamagaNadhara zrIsudharmAsvAmine namaH 36/ vyavahAra-chedasUtra-2 (saTIka) tRtIyaM-chedasUtraM mUlam + [svopajaniyuktiyuktaM] saGghadAsagaNi viracitaM bhASyaM +malayagiri AcArya viracitA TIkA) (uddezakaH - 4 uktaH tRtIyoddezakaH |smprticturth Arabhyate / tatredamAdisUtrASTakammU. (95) nokappai AyariyauvajjhAyassa egAniyassa hemaMtagimhAsucarie / / mU.(16)kappaiAyariyauvajjhAyassaappabiiyassa hemaMtagimhAsucarie / mU. (97) nokappai gaNAvaccheiyassa appabiiyassa hemaMtagimhAsucarie / ma.(98) kampaigaNAvaccheiyassaappataiyassa hemaMtagimhAsucarie / / mU. (99) nokappai AyariyauvajjhAyassa appabiiyassavAsAvAsaMvatthae / / mU. (100) kappai AyariyauvajjhAyassaappataiyassavAsAvAsaMvatthae / / mU. (101) nokappaigaNAvaccheiyassaappataiyassavAsAvAsaMvatthae / / m.(102)kmpignnaavccheiyssappcutthssvaasaavaasNvtthe|| adhAsya sUtrASTakasya kaH sambandhaitisambandhapratipAdanArthamAha[bhA.1725] eyaddosavimukko hoignniibhaavtoplicchno| ___davvapalicchAgassa uparimANaThAimaMsuttaM / / vR-ete'nantaraMsatRtIyoddezakeyedoSA uktAstairatairdoSairvimuktaetaddoSavimuktobhavatigaNI AcArya upAdhyAyo gaNAvacchedako vA bhavati / sa ca niyamAd bhAvataH paricchannaH sUtrArthatadubhayopetaH, dravyaparicchadaH parivAro vastrAdikaMlakSaNasampannatAca,tatraparivArasya dravyaparicchadasya parimANArthamidamAdima sUtrasUtrASTakam || punaH prakArAntareNa sambandhakathanArthamAha[bhA.1726] AdimasuttedonnivibhaNiyA taiyassa, iha punaMtesiM / kAlavibhAgaviseso, kattha've kattha vA tinni / / vR-tRtIyasyoddezakasyAdime sUtre dvAvapi sAdharmikau viharantAvuktau / tathA cAdisUtrapAThaH- "do sAhammiyAegatoviharaMti" ityAdi |ihpunstyordvyoHkaalvibhaagvishessobhnnyet / yathAkutrakasmin kAlavizeSe dvau kalpete kutra vA traya iti kAlavizeSavibhAgato dvitryAdisAdhuvihArakalpAkalpavidhigratipAdanArthabhidaM sUtrASTakam, iha kAle'pivAdhye sAmAnyataH saptamyarthamAtravivakSAyAM trapratyayo Page #489 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra - chedasUtram - 2- 4 /102 na viruddha iti kutretyuktam / / athavAnyena prakAreNa sUtrasambandhaH, tamevAhapArAyaNe samatte va niggato, atthao bhave jogo / [bhA. 1727] bahukAyavve gacche egena samaM bahiM ThAti / / vR- pArAyaNaM nAma sUtrArthatadubhayAnAM pAragamanaM tasmin pArAyaNe samApte vAzabdaH sambandhasya prakAropadarzanArthaH / nirgata AtmAdvitIya iti vAkyazeSaH / kasmAnnirgata iti cedata Aha - bahukAyavve ityAdi, gacchaHsabAlavRddhAkulastatastasmin bahuvaiyAvRttyaM kartavyamato gacche bahukartavye tiSThato mA sUtrArthatadubhayAnAM smaraNe vidhno bhUyAdityekena samaM gacchAdbahiH pRthak tiSThati, yadi punarekAkI sthAtumicchati tadA na kalpate / etadarthapratipAdanArthamAdisUtradvikaM tatprasaGgataH zeSANyapi sUtrANItyeSo'rthato yogasambandhaH / / anena sambandhe nAyAtasyAsya vyAkhyA, na kalpate AcAryazcopAdhyAyazca samAhAro dvandvaH AcAryopAdhyAyaM tasya AcAryopAdhyAyasya cetyarthaH, ekAkino hemantagrISmayoH zItakAle uSNakAle vetyarthaH, carituM vihartuM kalpate AcAryopAdhyAyasyAtmadvitIyasya hemantagrISmayozcaritum / evaM dve sUtre gaNAvacchedakasyabhAvanIye, navaramatrAdyasUtre AtmadvitIyasya pratipedho dvitIyasUtretvAtmatRtIyasyAnujJA / evamamISAM catvAri sUtrANi varSAvipayANyapi veditavyAni, navaramatra prathamasUtre AcAryasyopAdhyAyasya cAtmadvitIyasya pratiSedho dvitIyasUtretvAtmatRtIyasyAnujJA, tRtIyasUtre gaMNAvacchedakasyAtmatRtIyasya pratiSedhazcaturthasUtre tvAtmacaturthasyAnujJeti / ihotsargatI dvayostrayANAM vA jaghanyato'pi vihAro na kalpate yata idaM jadhanyAdibhedato vihAraparimANam / / [ bhA. 1728] " panago va sattago vA kAladuve khalu jahannato gaccho / battIsaIsahasso ukkoso, sesao majjho / / vR- kAladvike Rtubaddhe kAle varSAkAle ca jaghanyataH khalu yathAkramaM gaccho bhavati paJcakaH saptakazca, paJca parimANamasya paJcakaH, evaM saptakaH, vAzabdaH samuccaye, kimuktaM bhavati, Rtubaddhe kAle paJcako varSAkAle saptakaH, kathamiti ceducyate, Rtubaddhe kAle AcArya AtmadvitIyo, gaNAvacchedakastvAtmatRtIyaH evaM paJcakaH / varSAkAle jadhanyataH AcAryaAtmatRtIyo, gaNAvacchedaka Atmacaturtha evaM saptaka iti, utkarSataH kAladvike'pi dvAtriMzatsahastrANi, tathA ca bhagavata RSabhasvAmino jyeSThasya gaNadharasya puNDarIkanAmno dvAtriMzatsahastro gaccho'bhUta, zeSakaH zeSaparimANo gaccho madhyamaH / / samprati jadhanyataH paJcakasaptakAbhyAM hInatAyAM prAyazcittamAha [ bhA. 1729] uu vAse lahu lahugA ee gIte, agIte guru gurugA / akayasuyANa bahUNa vilahuo lahuyA vasaMtANaM / / vR- uutti RtukAle paJcakAd hInAnAM gItArthAnAM vihastAM prAyazcittaM laghuko mAsaH, vAsetti varSAkAle saptad hInAnAM gItArthAnAM viharatAM catvAro laghumAsAH, ete laghu laghukA gIte gItArthaviSayA draSTavyAH, agIte agItArthaviSayAH punargaru gurukAH, kimuktaM bhavati-RtukAle paJcakAda hInAnAmagItArthAnAM vasatAM prAyazcittaM guruko mAsaH, varSAkAle saptakAd hInAmagItArthAnAM catvAro gurukA mAsAH / akRtazrutAnAmagRhItocitasUtrArthatadubhayAnAM bahUnAmapi paJcakasaptakAdInAmapi vasatAM yathAkramamRtukAle prAyazcittaM laghuko mAsaH / varSAkAle catvAro laghukAH / / atra codaka AhaevaM sutta viroho atthe vA ubhayato bhave doso / [ bhA. 1730 ] Page #490 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka:-4, mUla- 102, [bhA. 1730] kAraNiyaM punasuttaM, imeya tahiM kAraNA huMti / / vR- yadi nAmaitat jaghanyAdibhedena gacchaparimANaM, tata evaM sati sUtrato'rthataH tadubhayatazca virodho doSo bhavet / sUtre'nyathAvihArAjJAnAt / atra AcAryaH prAha-kAraNikaM kAraNairnivRttiM punaridaM sUtramato nadoSaH tAnica kAraNAni punarimAni vakSyamANAni tatrAdhikRtasUtrapravartane bhavanti / / tAnyevAha[bhA.1731] saMghayaNe, vAulaNA, navame puSvammi, gamanamasivAdI / sAgare, jAtejayaNA, uubaddhe, loyaNA, bhaNiyA / / vR- iyaM kAraNavikyA zeSavaktavyaviSayAca gAthA, tato'yaM saMkSepArthaH / saMhananaM yadyuttamaM bhavati, vyAkulatA vAvyAkulIbhavanaMvAgacche, navamevApUrve upalakSaNametatdazamevAsUtramabhinavagRhItaMsamyak smartavyamasti, gamanaM vA azivAdibhirasivAvamaudaryAdibhiH sampannaM, sAgaratti svayaMbhUramaNasadhzamatiprabhUtamanekAtizayasampannaM navamaM pUrva parAvartanIyamasti, tata etaiH kAraNAvapi vihareyAtAM, tathA jAtatti jAtAdikalpo vaktavyastatrApi bhaGgacatuSTaye prathamavarjepu zeSeSu triSu yatanA vaktavyatA, yathA Rtubaddha kAle AgacchadracchadbhiravirahitaM tatsthAnaM kartavyam, gaNinApyavalokanA svayaM karaNIyA kAraNIyA ca, etAni kAraNAnyadhikRtasUtrapravRttau bhaNitAni / sAmpratametAmeva gAthAM vyAcikhyAsuH prathamataH saMhananamitipadaM vyAkhyAnayati[bhA.1732] Ayariya uvajjhAyAsaMghayaNA dhitieje uuvaveyA / sutaM atthovabahuMgahito, gaccheyavAghAto / / vR-AcAryA vA upAdhyAyAvA ye saMhananena prathamena vajraRSabhanArAcalakSaNena dhRtyA ca vajrakuDyasamAnayAupetAyuktAH sUtramarthovAbahuH prabhUtogRhIto gaccheca sUtrArthasmaraNavyAghAtaH ||kutovyaaghaat iti cet, ucyate-vyAkulanAtaH / tAmevavyAkulanAmAha[bhA.1733] dhammakahimahiDDIeAvAsanisIhiyAya Aloe / paDipucchaNa vAdigahaNa, rogI taha dullabhaMbhikkhaM / / [bhA.1734] vAulaNesAbhaNiyA jaha uddesammi paMcamekappe / navamedasamAupuvvA abhinavagahiyA unAsejA / / vR-sahidharmakathIlabdhisampannastatobhUyAnjanaH zrotumAgacchatItidharmakathayAvyAkulanA / tathA maharddhiko rAjAdiH dharmazravaNAya tasya samIpamupAgacchati tatastasya vizeSataH kathanIyaM, tadAvarjane bhUyasAmAvarjanAdanyathA vyAkulanAtaH samyagdharmagrahaNAbhAve tasya roSaH syAt, tasmiMzca ruSTe bhUyAMso doSAH, athavA anyaH kazcanApi maharddhikAya kathayati tadAnImapi uSNIkairbhavitavyaM mA bhUta kolAhalatastasya samyagadharmApratipattiriti kRtvA / tathA mahati gacche bahava AvazyakI nirgacchantaH kurvanti, bahavaH pravizanto naiSedhikI,tesamyanirIkSaNIyAH, anyathAtayorakaraNe, upalakSaNametadanyasyA apicasAmAcAryAHpratyupekSaNAdeH samyagakaraNeyadismAraNaMnakarotitataupekSApratyayaprAyazcittasaMbhavaH, tataH AvazyakAdinirIkSaNAyAM vyAdhAtaH / tathA bhikSAmaTitvA samAgatasya tasya saMghATasyAlocayato yadi paThyate tadA vikaTanAyAmagretanasya pazcAttanasya ca saMmohaH, saMmohAcca samyaganAlocanA tadbhAvAccaraNavyAghAta ititadAlocanAyAM na paThanIyam / tathA gacche vasatobahavaH pratipRcchAnimittamAgacchantitatasteSAmapipratyuttaradAnevyAghAtaH / tathAtaMbahuzrutaMtatrasthitaM zrutvAvAdinaH samAgacchanti, Page #491 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra-chedasUtram -4/102 tataste'pinigrahItavyAH, anyathApravacanopaghAtastatastannigrahaNe'pivyAkulanA;tathA mahatigaNebahavaH prAdhUrNakAH samAgacchanti, tatasteSAM vizrAmaNayA paryupAsanayA ca vyAghAtaH / tathA bahavaH khalu mahati gaNeglAnAsteSAMyAvadAlocanAzrUyate,tadAvyAkulanA / tathAmahatigaNebhUyasAMprAghUrNakAdInAMprAyogyaM bhaikSaMdurlabhamitisAdhavaH ke'pikutrApyanyatrapreSaNIyAitivyAghAtaH,vAulaNesA ityAdieSAvyAkulanA yathA kalpe kalpAdhyayane paJcame uddeze savistaraM bhaNitA tathAtrApi draSTavyA, / / navame puvvammIti vyAkhyAnayatinavamedazame pUrve'bhinave gRhIte yadisatataMtato nshyetaamto'rthdvyorvihaarH|| [bhA.1735] asivAdikAraNehiM ummuganAyaMti hoja jAdonni / sAgarasarisaM navamaMatisayanayabhaMgagahaNattA / / vR- azivaM nAma mAriH, sA upasthitA, tatra ca jJAtamulmukaM yathA ulmukAni bahUnyekatrAhRtAni jvalanti ekaM dvau vA na jvalataH, evaM triprabhRtiSu bahuSu mAriH prabhavati, naikasmin dvayorvA, tata evamazivakAraNenAdazabdAdavamaudaryeNarAjapradveSatovAgaNabhedastAvadbhavati yAvat pRthak pRthaga dvAvapi bhavetAmato nAnupapanno dvayorvihAraH / / sAgareti vyAkhyAnayati-sAgarasadRzaM svayaMbhUramaNajaladhitulyaM navamamupalakSaNametat dazamaMcapUrva, kasmAdityAha-atizayanayabhaGgAdanekaratizayairanekairnayairanekaizci gupilatvAt / tato'gItArthAnAmatizayAkarNanamA mUt / nayabahulata?A bhaGgabahulatayAvAbahUnAMmadhye parAvartanaMduSkaramitidvayorvihAraH / anyacca[bhA.1736] pAhuDa, vijAtisayA, nimittamAdI, suhaMcapairikke / chedasuyaMmiva guNaNA agIyabahulaMmigacchaMmi / / vR-prAbhRtaMyonigrAbhRtaMguNayitavyam / vidyAtizayAnAma vidyAvizeSAyairAkAzagamanAdInibhavanti te vA parAvartanIyA vartante / nimittamatItAdibhAvaprarupakam AdizabdAt yogA mantrAzca parigRhyante / ete sarve'pi sukhaM sukhena pratirikta vivikte pradeze'bhyasyante, na agItabahule agItArthasaMkule gacche chedazrutasya vyavahArAdeH, gAthAyAMsaptamISaSThyarthe, guNanA parAvartanAM(naM) kartuzakyam, teSAmagItArthAnAM karNAbhyaTanataH zrutvA vipariNAmato gacchAnnirgamanaM mA bhUditi, sUrerupAdhyAyasya vAtmadvitIyaspAnyatra gamanam ||smptiyaadRshe dvayoranyatragamanamucitaMtAdRzamAha[bhA.1737] kayakaraNijjAtherA suttatthavisArayA suyrhssaa| jeyasamatthA voDhuMkAlagavANaMuvahidehaM / / vR-kRtakaraNA nAma gItArthatayA pariNAmakatayA cAnpadApi anyaiH sahAnekaza IdRzAni kAryANi kRtavantaH, yadyapicakadAcidvitIyaH sahAyona kRtavAntathApiyogyatayAsa kRtakaraNIyaivadraSTavyaH, sthaviraH zrutena paryAyeNa ca, tathA sUtrArthayorvizAradAH sUtrArthavizAradAH, tathA zrutAni rahasyAni anekAnyanekazo yaiste zrutarahasyA iti sahAyaM prati vizeSaNam / sUrerupAdhyAyasya vA pUrvagatasUtrArthadhAriNo'dhigatacchedazrutasya cazrutarahasyatvAvyabhicArAt |tthaa dvayorekatarasminkAle gate'pareNa zarIrapAristhApanikAM kartugacchatAdvayorapyupAdhiHzUnyAyAM vasataunamoktavyo,mAdasyavastamapahAdhuriti kRtyAdvayorapyupardhimRtakazarIraMcAnyareNavoDhavyam |tto yekAlagatAnAMdehaMdvayorupadhiMcavoDhuMsamarthAste adhikRtamUtraviSayAH / tathA cAha[bhA.1738] eyaguNasaMpauttA,kAraNajAeNateduyaggAvi / Page #492 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :-4, mUla - 102, [bhA. 1738] uubaddhammi vihAro, erisayANaManunnAto / / vR- etairanantaragAthoktairguNaiH samprayuktA etadguNasamprayuktAH kAraNajAtenAnantaroditena kenacitkAraNavizeSeNa tAvAcAryAdikAvupAdhyAyAdiko vA Rtubaddhe kAle viharato na kazciddoSo'dhikRtasUtreNAnujJAnAt tathA cAha IzayorRtubaddhe kAle adhikRtasUtreNa vihAro'nujJAto doSAbhAvAt kAraNavizeSasya ca garIyastvAt / / jAteticatvAraH kalpAH sUcitAH, tAnevAha[bhA.1739] jAtoyaajAto vA duviho kappouhoti nAyavyo / ekeko viya duviho, sammattakappo yaasamatto / / vR-dvividhaH khalukalpobhavatijJAtavyastadyathA jAto'jAtazca / ekaiko'pica dvidhA-samAptakalpaH asamAptakalpazca / etAneva caturo vyAkhyAnayati[bhA.1740] gIyattho jAyakappo'gItokhalubhave ajAtotu / panagaMsamattakappo, tadUnago hoti asamatto / / vR- jAtakalpo nAma yo gItArthaH sUtrArthatadubhayakuzalo, 'gIto'gItArthaH khalu bhavedajAto'jAtakalpaH,samApatakalponAmaparipUrNasahAyaH, sacajadhanyena paJcakaMpaJcakaparimANaRtubaddhe kAle, varSAkAle saptaparimANaH, tadunakastasmAt paJcakAtsaptakAdvA hInataraH kalpo bhavatyasamApto aparipUrNasahAyatvAt / / atrabhaMgacatuSTayaM, tadevAha[bhA.1741] ahavA jAtosamatto, jAtoceva yataheva asamatto / asamattojAtoya, asamattoceva uajAto / / vR- athaveti prakArAnte pUrva kalpacatuSTayaM sAmAnyataH prarupitamidAnI saMyogataH prarupyate, jAtakalpo'pi samAptakalpo'pItyeko bhaGgaH, jAtakalpo'samAptakalpa iti dvitIyaH, ajAtakalpaH samAptakalpaititRtIyaH, ajAtakalpo'samAptakalpaiti caturthaH / atra prathamabhaGgaH zuddhaHzeSeSutriSu bhaGgeSu yatanA kartavyA ||tesiNjynnetisuucaagaathoktN padaMvyAkhyAnayanprAha[bhA.1742] tesiMjayaNA iNamo, bhikkhaggaha nikkhamappaveseya / anunnavaNaMpiya, samagaMbetiya gihi dija ohANaM / / vR- teSAmAdyavarjAnaM trayANAM bhaGgAnAmiyaM yatanA, samakamekakAlaM bhikSAgrahAya, upalakSaNametat vicArAya ca, niSkramaH samakameva cAvagrahasyAnujJApanam / iyamatrabhAvanA-bhikSAgrahaNAya vicArAya vA sarvamupakaraNamAdAya samakameva niSkrAmataH samakameva ca pravizataH / tathA vasatiM prathamaM yAcamAnau samakameva zayyAtaramanujJApayataH tathA nirgacchantau samakameva zayyAtarasamIpamupagamya bruvAte, yathA gRhe gRhasya pratizrayasya upadhAnaMsthaganaM ddyaaditi|| uubaddhetipadavyAkhyAnArthamAha[bhA.1743] uMubaddhe avirahiyaM, etaMjaMtehiM hoi sAhUhiM / kArei kuNaiva sayaM, gaNIvi oloyaNamabhikkhaM | vR- Rtubaddhe kAle tayoH kAraNavazatastathAsthitayostatsthanamAgacchadbhizca bhikSArtha grAma pravizabhirvicArArthAya yathA vA nirgatya milanArthamAyadbhirgacchadbhizca punaH svasthAnaM praticaladbhiH sAdhubhiravirahitaM bhavati / / Aloyagatti padaM vyAkhyAnayati-yo-'sau gaNI AcAryaH so'pi tayorddhayorjanayoH avalokanAM gaveSaNAmabhIkSNaMdvitIyetRtIyevA dine svayaM karoti, anyairvA kArayati / Page #493 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra-chedasUtram - 41102 [bhA.1744] eehiM kAraNehiM hemaMte dhiMsuappabIyANaM / dhiidehamakaMpANaM, kappativAso duveNhaMti / / vR- etainantaroditaiyAkulanAdibhiH kAraNairhemantaM zItakAle grISme dharmakAle dvayorapyAtmadvitIyayorAcAryopAdhyAyayodhRtyA dehena cAkampayoracAlyayodhRtervajrakuDyasamAnatvAt dehasya ca prathamasaMhananAtmakatvAtkalpatevAsaH / tadevamRtRbaddhakAlaviSayANibhASyakRtA prapaJcitAni / samprati varSAkAlaviSayANiprapaJcayati[bhA.1745] niyamA hoi asunnA vasahI, nayane yavanniyAdosA / dussaMcara bahupANAvAsAvAsevi ucchedo / / vR-varSAvAse varSAkAleniyamAdvasatirazUnyA kartavyA, kiM kAraNamiti cet, ucyate, varSAsUpakaraNaM saha na nIyate, atha bhikSAdi gacchannayati tarhi varSAprapAtena timyate, tathA cAha-upakaraNasya sahanayane pUrva kalyAdhyayane temanAdayo dopA varNitAH / anyacca zUnyAyAM vasatau kRtAyAM gavAdibhirbhananaM bhaTAdibhirvA rodhanaM bhavet / tathAcasatyanyasyAMvasatIgantavyaM / tasyAalAbheanyadgrAmAntaraMgamanIya, yatraca dussaMcarA mArgAH salilaharitAdibhirAtmavirAdhanAsaMyamavirAdhanAbhAvAt / tathA bahuprANA mArgA dvitricatuHpaJcendriyANAmanekajAtIyAnAMsammUrcchanAt / tathAzayyAtaraNazUnyAMvasatimAlokyAdAkSiNyA etekvApyanApRcchaya gatA iti pradvepatastaiSAM sarveSAM vAtadravyasthAnyadravyasya vA vyucchedaH kriyate / yata ise doSAstasyAt zUnyA vasatiH kadA na kartavyeti jadhanyato'pyAcAryasyopAdhyAyasya cAtmatRtIyasya varSAkAle vihAraH, anyathA prAyazcittam ||tthaa cAha[bhA.1746] vAsANa doNhalahuyA ANAdivirAdhanAvasahimAdI / saMthAraga uvagaraNe gelanesallamaraNeya / / vR- yadi punadvau janau varSAkAle vasataH tadA prAyazcittaM catvAro laghukAH AjJAdayazca doSAH / tathA viraadhnaavstyaaderaadishbdaadaatmsNymprvcnprigrhH| tathAsaMstArakaviSaye upakaraNaviSaye ca bhUyAMso doSAH tathA dvayorjanayorviharatorekaH kathaMcanApi glAno jAyeta tato glAnaM vasatau muktvA parasmin bhikSAdinimittaMbahirgate (to)yaH pazcAtmlAnasyadoSaH dvitIyoddezake'bhihitaH / yacca sazalyasyasato maraNaMtadetatsarvamatrApi draSTavyam / evaM dvAragAthAsaMkSepArthaH / |saamprtmenaamev vivarIpurAha[bhA.1747] sunnaMmottuMvasahiM bhikkhAdikAraNAo jaidovi / vaccaMtitato dosA goNAIyA havaMti ime / / vR- yadidvAvapizUnyAMvasatiMmuktvAbhikSAdikAraNavazatovrajatastataime vakSyamANAdoSAgavAdikA gavAdinimittA bhavanti / tAnevAha[bhA.1748] goNesANechagale sUgaramahise, taheva parikamme / micchattabaDugamAdI acchatesaliMgamAdINi / / vR-gauHzvA chagalaH zUkaromahiSovAzUnyAM yasatimavabudhyapravizettathA parikarmagRhasthaH kuryAt / yadivA mithyAtvopahatA baTukAdayaH pravizeyuH athaiko gacchatyekaH pazcAttiSThati tataH ekasmin pazcAttiSThiti svaliGgAdIni svaliGgapratisevanAdaya AtmaparobhayasamutthA bahavo doSAH / eSApi dvAragAthA / / tatra gavAdidvArakhyAkhapAnArthamAha onal Page #494 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :-4, mUla - 102, [bhA. 1749] [bhA.1749] goNAdIe paviThUdhADatamadhADaNebhavelahuyA / ahigaraNavasahibhaMgA taha pavayaNasaMjamedosA / / vR- gavAdike gozvacchagalazukarAdike praviSTe yadi tAn gavAdIn ghATayati tatastatprA'yogolakalpAstiryaJca iti taddhATane bhavati prAyazcittaM catvAro laghukAH, tathA te gavAdayo nirdhATitAH saMto haritAdInI khAdeyustato'dhikaraNadoSasaMbhavaH / adhADaNatti atha na nirdhATayati tarhi vasatibhaMgastathA pravacanesaMyamecadoSAH pravacanavirAdhanA, upalakSaNametatAtmavirAdhanAcetyarthaH / tathA hiyadizvAdayo bAlamRtakalevarAdibhakSayantastiSThantitadAmahatI pravacanasya kutsetipravacanavirAdhanA,zUkaraprabhRtayazca niSkAzyAmAnAH kadAcitsaMmukhA api calerana tata AtmavirAdhanA / zvAdayazca tiSThanto mArimUSikAdimupahanyuritisaMyamavirAdhanA / tadevaM goNesANetyAdivyAkhyAtam / / [bhA.1750] dukkhaM ThiesuvasahIparikammaMkIraitti itinAuM / bhikhAinigaesuMsaaTTamIsaM vimaMkujA / / vR- te gRhasthAH paribhAkyanti-sthiteSu sAdhuSu duHkhaM mahatA kaSTena vasateH parikarma kriyate svAdhyAyabhaGgAdidoSabhAvAt, gateSu tuna kazcid doSa iti jJAtvA paribhAvya bhikSAdinimittaM nirgateSu sAdhuSusaaTThattisvArtha svavasatibaliSThatAkaraNArthamizravAsaMyatA apisukhena svAdhyAyAdikaMcakuryuriti svArthaM saMyamanimittaMca idaM vakSyamANaMparikarma kuryuH / tadevAha[bhA.1751] uccheva bilacchagaNe, bhUmIkammesapuJcaNAmajje / kuDDANa liMpaNaMdUmaNaMca evaM tuparikammaM / / vR- ucchevo nAma yatra patitumArabdhaM tatrAnyasyeSTakAdeH saMsthApanam / bilasthaganaM kolAdikRtAbileSviSTakAzakalAdiprakSipyopari gomayamRttikAdinA pidhAnam / bhUmikarma nAma viSamANi bhUmisthAnAni bhaktvA samArjanyA saMmArjanam AmarjanaM mRdugomayAdinA limpan / / tathA kuDyAnAmeva camaNaMtidhavalana etatparikarma kuryuH| atraiva prAyazcittavidhimAha- [bhA.1752] jai DhakkatocchevAtatimAsa bilesuguruga suddhesu / paMceMdiyauddAte, egadugatige umUlAdI / / vR-yati yAvanta ucchevA DhakkitAH samAracitAstati tAvanto laghumAsAH prAyazcittaM, bileSuzuddheSu paJcendriyajIvarahiteSusyagiteSugurugatticatvAro gurumAsAH atha paJcendriyavyAdhAto bilasthagane abhUta tata ekadvitriSu vyAhateSu yathAkramaM mUlAdi ekasmin paJcendriye'padrAvite mUlaM dvayoranavasthApyaM triSu triprabhRtiSupArAMcitamiti / / [bhA.1753] bhUmIkammAdIsuphAsuga, dese uhoimAsalahuM / savvaMmilahugaaphAsueNadesaMmisabve vA / / vR-bhUmikarmAdiSu-bhUmikarmasaMmArjanAmarjanakuDyalepanadhavalaneSuH / dezataH prAsukeSu kRteSupratyeka prAyazcittaMbhavatimAsalaghu, sarvasminupAzrayeSuprAsukeSukRteSupratyekaMcatvArolaghukAH |apraasukenaapi jalAdinA dezataH sarvatovAbhUmikarmAdiSukRteSu pratyekaM catvAroladhukAH / / [bhA.1754] socA gayattilahugA appattiya gurugajaMcavocchedo / baTucAraNabhaDamaraNe pAhuNanikkeyaNAsunne / / Page #495 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra-chadasUtram-2-4/102 vRzayyAtaro yadi zUnyAM vasatimAlokya kasyApi pArzve dRSTA zrutvA ca tadvaca etajAnAti yathA gatAH sAdhava iti na cAprItirutpannA tadA prAyazcittaM catvAro laghukAH / athAprItikaM karoti yathA adAkSiNyA ete anApRcchya gatA iti tarhi gurugatti catvAro gurukA mAsAH / athaikAnekabhedena tadravyAnyadravyavyavacchedastadA tannimittamapi caturgurukaprAyazcittam / adhunA micchattabaDugamAdIti vyAkhyAnayati-baTucAraNetyAdi, baTukA dvijAtayaH cAraNA vaitAlikaviziSAH bhaTAH pratItAstegatAH kvApi sAdhava iti vitrAya tasmin zUnye upAzraye AvAsayeyuH, tatra ca kalahAdiprasaGgaH, tathA zUnyAM vasatimAlokya kazcittirazco manuSyo vA samAgatya bhriyate tatra ca rAjagrahAdidoSasaMbhavaH tathA kecita zayyAtarasya prAdhUrNakAH zUnyeyaM vasatiriti kRtvA zayyAtarAnujJayA tatra tiSTheyurna ca te niSkAzayituM zakyante, niSkAsane vA pradveSAdipravRttiH, tathA tirazcI mAnuSI vA prasavitukAmAzUnyAM dRSTrAtatrAgatva prasavate (prasuvIta),tasyA niSkAzane AzrayatyAjanesaMyamavirAdhanAyo doSA yathoktAHprAk, etezUnya upAzraye kriyamANe dopAH / / samprati acchaMtisaliGgamAdINiiti vyAkhyAnayati[bhA.1755] aha ciTThati tatthego ego hiMDaiubhayahA dosA / salliMgasevaNAdI Auttha pare ubhayatoya / / vR- aha tatraikastiSThati eko hiNDate tata ubhayathA ubhayena prakAreNa yastiSThati tadvatA yazca hiNDate tadatAzcetyarthaH, svaliGgasevanAdayo doSAH svaliGgasevanA saMyatIpratisevanA AdizabdAtparaligasevanA gRhiliGgasevanAcaparigRhyate |kthNbhuutaaityaahaatmotyaaaatmnaivsNytyaadikNkdaacitpraarthyteityrthH, tathA pare parataH saMvatyAdikRtakSobhanAt, ubhayataH svataH paratazca samutthAH / |yduktNpraakvsoccaa gavatti lahugA' ityAdi gAthApUrvArdhaM tadvyAkhyAnArthamAha[bhA.1756] sunnesAgaridaTuMsaMthArepucche ktthsmnnaao| souMgayattilahugA appattiacchede caugurugA / / vR-saMstaranti sAdhavo'sminniti saMstAra upAzrayaH sAgArikaH zayyAtaraH, saptamI prAkRtatvAd dvitIyArthe, tato'yamarthaH zUnyaM saMstAramupAzrayaM sAgAriko dRSTvA pRcchet kutra gatAH zramaNA iti tatra prativacaH zrutvA gatA iti jJAte aprItyakaraNe prAyazcittaM catvAro laghukAH aprItike samutpanne cchede ca tadravyAnyadravyavyavacchede catvAro gurukAH |tdevN virAdhanA vasatyAderiti vyAkhyAtam / / samprati saMthAraga uvagaraNe' iti vyAkhyAnayati[bhA.1757] kappaTThaga saMthArekhelaNa lahugo tupaTTe gurugou / nayane dahane caulahu, etto u mahallae vucchaM / / vR-saMstAre upAzrayeyadikappagattibAlakaH khelatikrIDatitataH khelane prAyazcittaM laghuko mAsaH / atha tvagvartanaM kuryAttarhi tvagavartanakRto guruko mAsaH / atha sa bAlakastatra sthitaH stenena nIyate pradIpanakena vA lagnena dahyate, tadA caturlaghu |atuurdhvN mahatitvagvartanAdi kurvatiprAyazcittaM vakSye / / [bhA.1758] tuvaTTanayana dahane, gurugA havaMtanAyAre / aha uvahammati uvahittighettuMnaM hiMDamAsalahuM / / [bhA.1759] ullelahuga, gilANAdigA ya sunneThaveMticaulahugA / anarakkhitovahammatihiM pAveMtijaMjattha / / Page #496 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :-4, mUlaM - 102, [bhA. 1759] 11 vR-mahAn puruSaH zUnyamupAzrayaM dRSTrAtatratvagavartanaM karoti, yadivA upakaraNaMnayatidahativA, tadA tvagavartane nayane dahane vA, pratyekaM prAyazcittaM catvAro laghukAH;athAnAcAraM karoti, tatrApi catvAro gurukAH / / adhunA upakaraNeti vyAkhyAnArthanItaM varSeNArdIkriyate tadA catvAro ladhukAH / atha tasminnupAzrayezUnye satiglAnAdikAn, AdizabdAtprAdhUrNakAdiparigrahaH, gRhasthAHsthApayantitadApi catvAro laghukAH / ayopadhiM sahana nayati tadA so'rakSitoH san upahanyate taskarairvApahriyate, tadapahAre cajadhanyamadhyamotkRSTApahAranimittaMprAyazcittaM,hatecatasminnupakaraNeyadaneSaNAdikaMyatropakaraNaviSaye tausevAtetannimittamapi prAyazcittaM tau prApnutaH / / samprati 'gelanne sallamaraNeya' iti dvAradvayamAha[bhA.1760] gelanamaraNasallA bitiuddesaMti vaniyA pujviM / teceva niravasesA navaraMihaiMtubitiyapayaM / / vR-plAnyaM maraNasallatti sazalyamaraNamete dve apipUrva dvitIyoddezake prathamasUtreyedoSatayA savistara varNitateeva nikhazepeatrApivaktavye, navaraMtatradvitIyapadamapavAdapadaMnoktamihatu, ikAtaraH pAdapUraNe, taducyate / / tadevAha[bhA.1761] asivAdikAraNehiM ahavA phiDiyA ukhettasaMkamaNe / tattiyamettAvabhave doNhavAsAsujayaNaimA / / vR-azivAdibhiH kAraNaiAvapivarSAsuviharataH / athavA ekasmAtkSetrAdanyasminkSetresaGkramaNe kathamapi mArgataH sphiTitau paribhraSTAvakatra varSAsu viharata upalakSaNametat tenaitadapi draSTavyam - azivAdikAraNato gaNasphoTaM kRtvekAkino jAtAH saGketavazAcca kacidvarSAsu dvau militaviti / tattiyamettAvabhaveiti athavAzeSAHpratibhanAmRtA vAavaziSTautAvanmAtrAveva dvAvevabhavatastiSThataH / evaM dvau varSAsubhavataH / tatastayozca dvayorvarSAsuiyaM vakSyamANA yatanA / |taamevaah[bhaa.1762] egorakkhativasahiM bhikkhaviyArAdi bitiyatoyAti / saMtharamANeasaMthare niddossuvariThavittuvahiM / / vR- eko vasatirakSati / dvitIyo bhikSAvicArAdau bhikSAyAM vicAre bahirbhUmAvAdizabdAdanyamisman vA prayojane yAti / evaM yatanA tadA bhavati tadA tau saMstarataH / asaMtharetti athaikAkino bhikSAyA alAbhAdanyato vA kutazcitkAraNAnna saMstaratastadAsaMstaredvAvapisaha hiNDAte tatreyaM yatanA, yadi vasatau nirdIsya(SyaM) nirbhayaM tadA upadhimupari vasateH sthApayato badhnIto yathAna ko'pipazyatIti / evaMbhUtAM cayatanAMkurvantau tAvaprAyazcittaviSayau / athanakurutastadA yad ApadyateprAyazcittaMtatprApnutaiti / / [bhA.1763] sutteNevuddhAro kAraNiyaMtaMtuhotisuttaMti / kappotti anunnAto vAsANaM kerise khette / / vR-yataevaMdoSAstato dvayorvihArovarSAsusAkSAtpaMcamena sUtreNapratiSiddhastrayANAMtuvihArasyoddhAro'nujJAtaHsUtreNaiva SaSThena kRtaH sau'pyutsargato na kalpate tatastatsUtraM kAraNikamazivAdikAraNaniSpannaM bhavati veditavyam / / atha kIdRze kSetre varSAsu, gAthAyAM SaSThI saptamyarthe prAkRtatvAt, trayANAM vihAraH kalpa iti kalpateityanenaM pAdenAnujJAtaH / sUrirAha[bhA.1764]. mahatI viyArabhUmI vihArabhUmI yasulabhavittIya / sulabhA vasahIya jahiM jahannayaM vAsakhetaMtu / / Page #497 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 12 vyavahAra-chedasUtram-2- 4/102 vR-yatramahatI vicArabhUmiH purISotsargabhUmiH, yatracamahatI vihArabhUmibhikSAnimittaMparibhramaNabhUmiH, yatra ca vRttirbhikSAvRttiH sulabhA, vasatizca yatra sulabhA, tat jadhanyaM varSAyogya kSetraM utkRSTaM trayodazaguNopetam / / tAnevAha[bhA.1765] cikkhalla pANathaMDila vasahI gorasa janAulo vejo| osaha nicayAhivatI pAsaMDA bhikkha sajjhAe / / vR-yatracikkhallaHkardamobhUyAnnabhavati,prANAzcadvIndriyAdayobhUyAMsonasaMbhUrcchanti, yatracabhUyAMsi sthaNDilAni, vasatayazcadvitryAdayo yatraprApyante, gorasaMca prabhUtaM, pratyekabhUyojanasamAkulaH kulavargaH, vaidyazcayatravidyate,auSadhAnicasupratItAni, nicayAzcadhAnyAnAmatiprabhUtAH,adhipatiHprajAnAmatIva surakSIvartate, pASaNDAzcastokA vidyante, bhikSAcasulabhA, svAdhyAyazcaniyAghAtaH / etadutkRSTaM varSAsu yogyaM kSetram ||saamprtmetdgunnaabhaave varSAsuvasatAMprAyazcittamAha- .. [bhA.1766] pANA thaMDila vasahI ahivati pAsaMDa bhivakhasajjhAe / lahuyA, seselahuo, kesiMcI savvahiM lahugA / / vR-yadiyatraprANA atibahavo, yadivAna vidyantesthapDilAni, vasatayovA dvitryAdikAna vidyante, adhipatirvA nAsti, pASaNDA vA bahavaH, bhikSAcana suprApA, svAdhyAyo vAna nirvahati, tatra varSAkAlaM karotitadaiteSudoSeSupratyekaMprAyazcittaMcatvArolaghukAH |shessecikkhllaadikedosseprtyekNlghuko mAsaH / keSAMcidAcAryANAMmatenapunaH sarvatra sarveSvapidoSeSu pratyekaM catvAro laghukAH / / [bhA.1767] nosaraNa kucchaNAgAra kaMTakA sigNa Ayabhedoya / saMjamato pANAdI AgAha nimajaNAdIvA / / vR- nissaraNaM nAma phelhasaNaM / kutsanA amulyantarANAM kotaH gArAH karkarakAH / kaNTakAzca sthUlazUlAdayaH / siggatti dezIpadametat parizrama ityarthaH / eSa Atmabheda ete AtmavirAdhanAyai doSA ityarthaH |sNymtHsNyme punarayaMdoSaH prANAdvIndriyAdayaAdizabdAtpRthivIkAyAdiparigrahaH,tevidyante, tathAyadisukhenAtragacchAmItivicintyasodakekardamegacchAtatathAkacidagAdhenimajjati, AdizabdAt pAdajaGghAdikSobhitAH sakardamajalavighuSa utthApavati, tAbhizca prANAdividhAtaH, sanmukhAgacchatpuruSAdikharaNTanaMnijazarIropakaraNakharaNTanaMcetiparigrahaH / [bhA.1768] dhuvaNe vihoMti dosAuppIlaNAdI ya bAusattaMca / sehAdInamavannA adhovanecIranAso vA / / vR-kardamAkulemArgegamanataHkardama upakaraNelagati, tathA copakaraNasya dhovane'pi,AstAmadhovane ityapi zabdArthaH, doSAH / ke te ityAha-utpIDanAdaya utpIDanaM prANAdInAM plAvanamAdizabdAt zarIrAyAsasvAdhyAyavidhAtAdiparigrahaH |apic vastrANizarIraMca prakSAlayato bAkuzikatvamupajAyate, zarIropakaraNabakuzIkAraNAt, aya na prakSAlayati, tabadhovane zaikSakAdInAmavajJAsaMbhavazcIvaranAzazca kardamena zaTanAt / vAzabdaH spnuccve|| sampratiprANasaMbhave doSAnAha[bhA.1769] muiMgavicchugAdisudodosAsaMjameyasesesu / ' niyamAdosa duguMchiya ayaMDila nisagadharaNeya / / vR- muiMgA nA pipIlikA vRzcikAdiSu zeSeSuca prANeSu bAhulyena saMbhavatsu ddho doSo tadyathA saMyame, Page #498 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :-4, mUla- 102, [bhA. 1769] cazabdAdAtmani ca, AtmavirAdhanA saMyamavirAdhanA cetyarthaH, tatra vRzcikAdibhirdazAdAtmavirAdhanA, kITikAdisattvavyAghAtAcca saMyamavirAdhanA / / sthaNDilAbhAve doSAnAha-niyamatyAdisyaNDilAbhAve asthaNDile jugupsite vA sthaNDile nisarge purISaprazravaNotsarge niyamAd doSAH saMyamavirAdhanAdayaH / tatrAsthaNDile haritakAyAdivyApAdanAt saMyamavirAdhanA, pAdAdilhasanAdAtmavirAdhanA, jugupsite sthaNDile pravacanavirAdhanA / athaitaddoSabhayAnna vyutsRjati kintudhArayati / tata Aha, dhAreNa ca doSA AtmavidhAtAdayaH tathAca "purISAdidhAraNejIvitanAzAdiH' "mutanirohacavaccaniroheya jIviyaM cayati' ityAdivacanAt / mlAnatve ca cikitsAkaraNataH saMyamavyAghAtaH; / / yatra saGkaTA vasatiryatra dvitryAdayovasatayona labhyantetatra doSAnAha[bhA.1770] vasahIesaMkaDAe viralla avirallaNebhavedosA / vAghAtena vaannA'satIedosA uvaccaMte / / vR- vasatau saGkaTAyAM satyAmupadheH viralleti vistAraNe vA dopA bhavanti ke te iti ceducyate;-yadi upadhistImito vistAryate tataH saGkaTatvAdanyamapyatImitamupadhiM tImayati / aya na vistAryate tarhisa kothamupayAti,tatsaMsargataHzarIrasyacamAndhamupajAyate / ekasyazcavasateH kathamapivyAghAte anyasyAzca abhAve grAmAntaraM vrajanIyaM, tatra ca vrajati saMyamAtmagravacanavirAdhanA / tathA hi-mArge jalaharitakAyAdivyApAdanAt saMyamavirAdhanA agAdhe salile pravizata AtmavirAdhanA, vasatyalAbhato varSAkAle'pi varSaprapAtenAvarudhyamAnAnpathagicchatastAndRSTrAlokaH pravacanaM kutsayate, IzA evaite varSAsvapinAzramaMkvacidapi lbhnteitiprvcnviraadhnaa|| gorasAbhAve doSAnAha[bhA.1771] ataraMtabAlavuruDhAabhAvitAceva gorasassaasatI / jaMpAvihitti dosaMAhAramaesupANesu / / vR-atarantonAmaasahAstathAbAlA vRddhAzcatathAye'bhAvitA yeSAMgorasavyatirekeNanAnyatkimapi pratibhAsate, te gorasasya asati abAve AhAramaye, prANeSu satsu yadgADhAnAgADhaparitApanAdikaM doSaM prApsyanti, tannimittaMsarvamapiprAyazcittamAcAryolapsyate, tasmAdyatratadabhAvastatranavastavyam / [bhA.1772] nanubhaNitorasaccAo, paNIyarasabhoyaNeya dosAu / ___kiMgorasena bhate, bhannaisuNacoyagaimaMtu / / vR- nanu sUtre rasAnAM kSIrAdInAM tyAgo bhaNitaH, "anazanamUnodaratA, vRtteH saMkSepaNaM, rasatyAgaH" ityAdibAhyatapovyAvarNanAt / praNItarasabhojane ca doSAH kAmodrekAdayaH zarIropacayAdibhAvAt, tataH kiM bhadanta gorasena kartavyam |suuriraah-shrRnnucodk! idaM vakSyamANam / / tadevAha[bhA.1773] kAmaMturasaccAgo, catutthamaMgaMtubAhiratavassa / sopuna sahUNa juJjatiasahuNayasajja vAvatti / / vR- kAmamanumatametat / rasatyAgazcaturthamaGgaM caturtho bhedo bAhyatapasaH SaDbhedAtmakasya / kevalaM, punaHzabdaH kevalArthaH, sarasatyAgaHsahAnAyujyatesaMgacchate / asahAnAmasamarthAnAMrasAbhAvesadyastatkAlaM vyApattirmRtyuH / anyacca[bhA.1774] agilAetavokammaparakkame saMjatoti itivuttaM / tamhA urasaccAona niyamato hotisavvassA / / Page #499 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 14 vyavahAra-chedasUtram -2-4/102 dR-saMyatastapaHkarma prati amlAnyA parAkramedityukta bhagavatA tasmAtra niyamataH sarvasya rasatyAgo bhvti| [bhA.1775] jassa usarIrajavaNA, rutepaNIyaM na hoi sAhussa / soviya hubhinnapiMDabhuMjau ahavA jahasamAhI / / vR- yasya sAdhoH zarIrayApanA na praNItaM praNItarasamRte bhavati, so'pi ca AsatAM pUrvoktA asahA ityapizabdArthaH / hunizcitaM bhinnapiNDaM dhRtAdinA mizritaMgalitApiNDaMbhujIta / athavA yathAsamAdhi kSIrAdibhuGkte kevalaMmA gRddhirbhUyAditisaMpRSTa(saMmRSTa) paankaadinaamiilyitvaakssiirmaapibet|| [bhA.1776] caubhaMgoajanAulakulAuleceva tatiyabhaMgou / bhoiyamAdi janAulakulAulamaDaMbamAdIsu / / vR- janAkula-kulAkulayozcaturbhaGgikA janAkulamapi kulAkulamapIti thamo bhaGgaH, janAkulaM na kulAkulamitidvitIyaH, na janAkulaM kulAkulamititRtIyaH,najanAkulaM nApikulAkulamiti caturthaH, prathamabhaGge bahUnikulAni bahUnimAnupANi / dvitIyabhaGge kulAnistokAnijanAstvatibahavaH,kule kule bhojikAdijanAnAM sahastrasaMkhyAyAbhAvAt / tRtIyabhaGge bahUni kulAni janAH stokAH, gRhe gRheekasya dvayorvAmAnuSayorbhAvAt | caturthabhaGgena bahUni kulAni nApibahavo janAH; katipayakulAnAM pratikulaMca stokamAnuSANAMbhAvAt / / atrayobhaGgau grAhyautAvAha-ajanAkuletyAdinA najanAkulaMkulAkulamiti tRtIyogrAhyaH etadanujJAnAtprathamaH sutarAmanujJAto draSTavyastasyobhayaguNopetatvAt / AhacacarNikRt"jai tAva taio bhaMgo / anunnAo prageva paDhamo bhaMgo anunnAto' iti, zeSau tu dvau bhaMgau nAnujJAtau kulAnAmalpatvAt / / samprati janAkulatAM kulAkulatAM ca vyAkhyAnayati-bhoiya ityAdi prathamabhaGge dvitIyabhaGge ca janAkulaM bhojikAdibhiratiprabhUtairjanairAkIrNatvAtkulAkulaM maDambAdiSusthAneSu / tathA hi-maDambe aSTAdazakulasahastrANi, AdizabdAtpattanAdiparigrahaH / vyaakhyaatNjnkuldvaarm|| [bhA.1777] vejassaosahassava, asatIe gilANaujaMpAve / vejasagAsaM nete AnaMtecevajedosA / / vR- yadi nAma ko'piglAno jAyate, tadAvaidyasya auSadhasya cAsatyabhAve yat glAno anAgADhAgADhaparitApanAdi prApnoti tannimittaM sarva prAyazcittamAcAryaH prApnoti / anyacca tAze kSetre'vatiSThamAno vaidyo'tra nAstIti glAne'nyasmin grAme vaidyasya sakAzaM nIyamAne AnIyamAne vA ye doSAManAgADhamanAgADhaM vAparitApanastenairupakaraNAdyapaharaNaMvyAghrAdizvApadairbhaNamityAditaddhetukamapi prApnoti / evamauSadhasyApyAnayasAdhuvunAmAntare preSvamANeSu dossaavaacvaaH|| [bhA.1778] necajhyA puna dhanaMdalaMtiasAraaMcitAdIsu / ahivaMmi hoikkhA , niraMkusesuMbahUdosA / / vR-nicayena saMcayenArthAdhAnyAnAM ye vyavaharanti te naicayikAste asArA daridrA aJcitAH pUjyA rAjamAnyAH pitRpitRvyAdayovA AdizabdAdanaJcitAdiparigrahastaSukrayeNAnyathAvAdhAnyaM dadati / tataH sarvatra bhikSA sulbhopjaayte|| tathA adhipe'dhipatau vidyamAne rakSA bhavati / niraGkuzeSu lokeSu madhye punarvasato bahavodoSA upkrnnaaphaaraapmaanaadilkssnnaaH|| pASaNDadvAramAha-- [bhA.1779] pAsaMDabhAviesuM, laMbhati omAnamo atibahUsu / Page #500 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH-4, mUla - 102, [bhA. 1779] aviya visasuvaladdhI havaMtikajesu usAhAyA / / dR- yadi stokAH pASaNDAstato'zanAdIni vastrANi bhaiSajAni cAtisulabhAni bhavanti atibahuSu punaH pASaNDesusatsupASaNDabhAvitebhyojanebhyo, gAthAyAMsaptamIpaJcamyarthe, apamAnalabhante / apIti saMbhAvane |caHpunararthe |sNbhaavytepunriyN vizeSopalabdhiranyapASaNDebhyo'tizayopalabdhiryathA yadanyat pASaNDinAMkalpatetatsAdhUnAMna kalpate / tata evaM lokobhAvitaH san sAdhUnAM kalpikaMdadAti / tathA kAryeSu ca bahuprakAreSu zRGgAnAdi(tAdi)lakSaNeSu vayamapi pASaNDA ete'pica pASaNDA dharmasthitA iti kRtvA shaayaabhvnti||smprti bhikSAdvAramAha[bhA.1780] nANatavANa vivddhiigcchssysNpyaasulmbhikkhe| nayaesaNAtoghAto nevayaThavaNAebhaMgou / / vR-sulabhA bhikSA yatra tasmin sulabhabhikSe grAmAdau vasatAM jJAnasya zrutajJAnasya tapasazcAnazanAderviziSTA vRddhirbhavatyAhAropaSTambhataH svAdhyAyasya tapazca kaMtu zakyatvAttathA gacchasya sampat sphItatA'tiviziSTAbhavati |shissyaannaaNpraatiicchikaanaaNvaaddnekessaamaagmaatuunc epaNAyAghAtaH preraNA, nApi sthApanAyA mAsakalpavarSAkalparupAyA athavAsthApanAkulAnAM bhnggHprernnaa|| [bhA.1781] vAyaMtassanupanagaMpanagaMpaDicchato bhavesuttaM / egaNaMbahumAno kittIya guNAyasanjhAe / / vR- yatra svAdhyAyazcatuHkAlaM nirvahati tatra varSAvAsaH kartavyo yataH svAdhyAye'mI guNAH sutramAcArAdikaM sUtrato'rthatastadubhayatazca vAcayataH paJcakaM vakSyamANaM saGgrahAdikaM bhavati / yathA ca vAcayataH paJcakaMtathA pratIcchataH zroturapipaJcakaM tasyApisaMgrahAdinimittaM zrutazravaNAya pravRtteH / tathA vAcayataHpratIcchataukAmyaM zrutaikaparatopajAyate,sAcavizrotasikArikA bhavati tathAbahumAnobhaktiH zrutasya tIrthakarasya ca kRto bhavati / kIrtizca avadAtA sakaladharAmaNDalavyApinI yathA bhagavataH Aryavarasyeti ||adhunaa paJcakaMvyAkhyAnayati[bhA.1782] saMgahuvagaha nijarasuyapajjavajAyamavvavacchittI / panagamiNaMpuvyuttaMjecAyahitopalaMbhAdI / / vR-yatpaJcakaM pUrvamukta tadidaM tadyathA-saGgraha upagraho nirjarA zrutaparyavajAtamavyavacchittizca / tatra saMgrahaH ziSyAdestathAca zruteziSyAdayaH saMgRhyante / upagrahaupaSTambhaH saca zrutajJAnAdipradAnataH / nirjarA jJAnAvaraNAdikarmavinirjaraNaM | zrutaparyavajAtaM prabhUtA prabhUtatarA zrutajJAnaparyAyavRddhiH / avyavacchittistIrthasya / ye cAtmahitopalaMbhAdaya AtmahitopalaMbhaH parahitopalaMbhaH ubhayahitopalaMgaH ekAgreM bahumAnaM cetitadvA paJcakaM prtipttvym|| [bhA.1783] evaM ThiyANapAlo Ayariosesa mAsiyalahuyaM / kampaTTinIlakesI AyasamutthApare ubhae / / vR- evaM trayodazadoSavimukte trayodazabhirguNairupete kSetre kAraNavasataH trayANAM varSAsu sthitAnAM dvayorbhikSArtha vinirgame tRtIyaH pazcAtpAlo vasatipAlaH AcAryaH sthApanIyaH / athAnyaM sthApayati tata Aha-zeSeAcAryavyatirikte vasatipAle sthApyamAne prAyazcittaM mAsikaM laghu / tathA yaditaruNaM zramaNaM vasatipAlaMpazcAtsthApayati, tataimesvaliGgAsevanAdikA doSAstadyathA-AtmasamutthAH pareparasamutthA Page #501 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 16 vyavahAra - chedasUtram - 2- 4 / 102 ubhayasmin ubhayasamutthAH / kasyA ivetyAha- kappaTTinalikesIti kalpasthitA bAlikA nIlakezI kRSNakezI taruNItyarthaH, tato vizeSaNasamAsaH, tasyA iva, vibhaktilopa ivalopazca prAkRtatvAt / iyamatrabhAvanA-taruNI bAlikA taruNAnAM mahaMtAca prArthanIyA bhavati / evaM taruNo'pi taruNInAM mahatInAM ca prArthanIyastatastasmin pazcAtsthApyamAne svaliGgaparaliGgagRhiliGgAsevanaviSayA AtmasamutthAH parasamutthAH ubhayasamutthAzca maithunadoSAH saMbhavanti / etadevAha [ bhA. 1784] taruNe vasahIpAle kappaThisaliMgamAdi AubhayA / dosA upasajjuMtI akappie dosise anne / / vR- taruNe vasatipAle sati kappaTThitti taruNyAH bAlikAyA iva svaliGgAdikAH svaliGgAsevanagRhiliGgAsevanarupA AubhayAiti AtmasamutthA ubhayasamutthA upalakSaNametat parasamutthAzca doSAstasya prajanti akalpike ca bAlAdAvime doSAstAnevAha [bhA. 1785 ] bali dhammaka hA kiDDA pamantraNA varisaNA va pAhuDiyA / khaMdhAra agani, bhaMge mAlatavenA, ya nAtIya / / vR- sAdhavaH kadAcitkAraNavazataH saprAvRttikAyAM vasatau sthitA bhaveyuH, tatrayadi bAlAdirvasatipAlaH kriyate tadA balidoSaH / tathA hi tatra balikArakAH svabhAvena vA gaccheyuH kaitavenaM vA, tatrApi ye kaitavena te prathamata evopakaraNaharaNaMbuddhyA, ye tusvabhAvataste nopakaraNaharaNanimittamAgacchanti / kintvAgatAnAM baliM kurvatAM bAlamekAkinaM dRSTrA haraNabuddhirupajAyate / tato'paharanti / athavA balau vikSipyamANe upakaraNaM kUreNa khaNTayate / tato bAlo jalpati bahirupakaraNaM niSkAzayAmi / evamuktvA sakalamapyupakaraNAdAya bahirnirgatastAvadabhyantare te upadhimapaharanti / ye tu kaitavena samAgacchanti te upadhimapahartukAmA bruvate kSullaka ! balireSa samAgacchati tatastvaM bahirnirgaccha / evaM taM bAlaM bahirniSkAzyopadhimapaharanti / athavA brUyuridaM vayaM baliM kariSyAmastatastvaM bahistiSThAnyathA kUreNa kharaNTanA bhaviSyati / evamukte bahirnirgate bAle upadhimapaharanti / athavedamAcakSeta, upadhimibhyantarAt bahirapanaya yAvaduliMvayaM vidadhmahe / saca bAlastatkAryamajAnAnaH samastamupakaraNekavAraM grahItumazaknuvan stokaM gRhItvA bahiH saMsthApya yAvadanyasya grahaNAya madhye pravizati tAvatte dhUrtA apaharanti / / dhammakahatti dharmakathAzravaNAya kecitsvabhAvata Agaccheyurapare kaitavena samAgatya ced bruvate kataya kSullakAsmAkaM dharmakathAM, sa ca tattvamajAnAnaH kathAmArabhate / tataH kathApramatte kecittathaivopaviSTAH zrRNvatyapare tUpadhimapaharanti / / kiDDatti krIDAnimittamapi kecit svabAvataH samAgacchatyapare kaitavena / teSu ca samAgateSu sa bAlakaH sa eva pramArjane AvarSaNe ca veditavyaH / / pAhuDiyA iti prAbhRtikAbhikSA archanikA ca / tatra kecit kaitavena svabhAvena vA vadanti, kSullaka ! gRhANa bhikSAm, athavA bahirniryAhi yAvadvayamarcanikAM kurmastato yAvadidbhakSArtha yAti bahirvAnirgacchati tAvadapaharanti / / khandhArati apare kaitavena svabhAvena vA vadeyuryathA eSa rAtrA saha skandhAvAraH samAgacchati / tatri yadi svabhAvena tato nazyati, sa nazyan bAlastairapahiyate / kaitavena samAgacchaMto bruvate, kSullaka! palAyasva, skandhAvAraH samAgacchati, tataH sa nazyati / ite apaharanti / / agaNitti, pradIpanaM lagnaM parataH svabhAvena zrutvA svayaM vAvalokya sa bAlaka upadhilobhAdvA svayaM vasatervahirna nirgacchati nApi kiJcidupakaraNaMniSkAzayati / tatastasya bAlakasyopakaraNasya ca vinAzaH, yadi upakaraNaniSkAzanAya Page #502 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :-4, mUla - 102, [bhA. 1785] 17 madhye praviSTo, guptaHsan, sabAlakodotakaitavenavA kecityurmandabhAgya!nazyapradIpanakaMlagnaM vartate / evamuktesa upakaraNaMbahirniSkAzayitumArabhatetato'paharanti / / ___ bhaGge mAlavatenattimAlavA mlecchavizeSAH zarIrApahAriNaH,stenA upakaraNApahAriNastairbhaGgesa bAlako bhayatojanenasArdhanazyati,nacasAramupadhiMgRhNAti / yadivAupadhipratibaddhaH sansa vasatAveva tiSThet, tataHsamAlavairapahiyatestenairvA upakaraNamiti / athavA kecit kaitavenabrUyurmAlavAH stenAvAkSullaka! samApatitAstasmAt palAyasva janena sAmiti, evamuktesa bAlakastattvamajAnAno nazyati, itare upakaraNamapaharanti / / nAtitti jJAtayaH svajanAste samAgatAstairekAkI dRSTastato nIyate, anye vopadhimapaharanti / athavA'nyena kenacit Agacchanti dRSTAH tena kathitaM kSullaka ! tava jJAtayaH samAgacchanti / tataHsa palAyateitaszcopakaraNamapaharati / athavAko'pidhUrtaHkaitavena brUyAta, kSullaka ! ka te nijakAH, kSullakaH prAha-amuke grAme nagare vA, so'nyasmai kathayati, tatasteSAM sajAtInAM nAmacinhAncavagamya tasya kSullakasya samIpamAgatyabhaNati-amukasya tvaM nijakaH / kSullakaH prAha-kathaM tvaM jAnAsi / tataH sa tanmAtApitrAdInAM nAmavarNAdi kathayati / tataH kSullakasya pratyaya upajAyate, tatovakti satyamahaMteSAM nijakaH / tatodhUrto brUte-AgatAstava nimittaM, mayA amukapradeze dRSTA iti, tataH sa palAyate, itare hRtyupakaraNam / evaM yathA bAle'kalpike doSAstathA avyakte nidrApramatte kathApramatte vAkalpike veditavyAH / [bhA.1786] tamhApAleigurupuvvaMkAuMsarIraciMtaMtu / iharA AuvahINaM virAhadhanAdharaMtaramadharate / / vR-yatastaruNe bAlakAdau vA'kalpike vasatipAle sthite'nantarokta doSA AcAryetuna bhavanti, tasmAdgururAcAryovasatipAlayati,kathamiticedataAha-pUrvazarIracintAMkRtvAsaMjJAbhUmiMgatvA ityarthaH, ayazarIcintAMnakarotitataHprAyazcittaMmAsalaghu, imecadoSAH / 'iharAu' ityAdi, itarathAzarIracintAyA akaraNeyadisaMjJAMdhArayatitataAtmavirAdhanA maraNasyaglAnatvasya cAvazyaM tannirodhebhAvAt / athana dhArayati kintu mAtrake vyutsRjati tataH zrAddhAdInAmAgatAnAM gandhAgamana uDDAhaH / atha bahiryAti ca tatropadhervirAdhanAtaskarApahArarUpayecaikAkinodoSAstecabhavanti ||esssNstrnnNvidhirukto'sNstrnne punarAcAryo vasatiMpralokamAnastasminneva pATake pratyAsanneSu gRheSu bhikSArtha hiNDate / tathA cAha[bhA.1787] jaisaMghADo tiNha vipajjattAneito guruna nIti / ahanavi ANetAhevasahiAlogahiMDaNayA / / . vR- yadi saGghATakaH sAdhuyugmaM trayANAmapiAtmadvikasya gurozcetyarthaH paryAptaM paripUrNamAnayati tato gururbhikSArthananyeti nirgacchati / atha naiva trayANAM paryAptamAnayatyalAbhAdazaktervA, tadA vasaterAloko yathAbhavatyevamAcAryasya pratsanneSu gRheSu hiNDanam / / kiyatpunastatragRhNAtIticedataAha[bhA.1788] AsannesuMgeNhaijattiyametteNa hoipajjattaM / jAvaieyaUNaMiyarANIyaMtutaMgeNhe / / vR-tasminnevapATake pratyAsanneSu gRheSu gRhNAtitAvanmAtraMyAvanmAtreNa paryApta paripUrNabhavati / atha tAvannalabhyatetarhi yAvatAUnaMtattAvat itarAbhyAmAnItaM gRhNAti |nc trayo'pi paripUrNabhujate kiM [222] Page #503 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 18 vyavahAra-chedasUtram-2-4/102 tvalpaM,tathA cAha[bhA.1789] savve vappAhArAbhavaMtigelanamAdidosabhAya / evaMjayaMtitahiyaM vAsAvAse vasaMtAu / / vR- glAnyAdidoSabhayAtsarve'pi te'lpAhArA bhavanti / evaM tatra varSAvAse varSAyogye kSetre vasanto ytnte|| mU.(103) se gAmaMsi vA jAva saMnivesaMsi vA bahUNaM AyariyauvajjhAyANaM appabiiyANaMbahUNa gaNAvaccheiyANaM appataiyANaMkappai hemaMtagimhAsudharie anamannaM nissAe / / mU. (104) se gAmasi vA jAva saMnivesaMsivA bahUNaM AyariyauvajjhAyANaM appataiyANaMbahUNa gaNAvaccheiyANaMappacautthANaMkappaivAsAvAsaMvatthae annamannaM nissaae|| vR-asya sUtrasaMbaMdhamabhidhitsurAha[bhA.1790] iti patteyA suttA DigasuttA ise puna guruNaM / duppabhiI tappabhiIbahuttamihamagaNAkhette / / vR-ityevamupadarzitena prakAreNApTaupratyekAnipratyekabhAvInesUtrANyuktAni, pratyekAnantaraMcasamudAya itImepunade'vakSyamANepiNDakasUtre,keSAMpiNDakaityAha-guruNAmAcAryAdInAM, AcAryAdisamudAyaviSaye ityarthaH / anena sambandhenAyAtasyAsya vyAkhyA-sezabdo'thazabdArthaH, atha grAme vA yAvatkaraNAta 'nagaraMsi vA paTTaNaMsi vA maDaMbaMsi vA' ityAdiparigrahaH, sanniveze vA bahUnAM dvitriprabhRtInAmAcAryopAdhyAyAnAmAtmadvitIyAnAbahUnAM dvitriprabhRtInAMgaNAvacchedakAnAmAtmatRtIyAnAMhemantagrISmayozcarituM kalpate, anyonyanizrayA parasparopasampadA / atha grAme vA yAvat sanniveze vA bahUnAmAcAryopAdhyAyAnAmAtmatRtIyAnAM bahUnAM gaNAvacchedakAnAmAtmacaturthAnAM ca varSAvAsaM vastuM kalpate, anyonyanizrayetyeSa sUtrasaMkSepArthaH / / atra bahutvavyAkhyAnArthamAha-'duppabhii' ityAdi dviprabhRti triprabhRtivA, atrabahutvamavagantavyam / kimarthamidaMsUtramiticedutacyate-ihamArgaNAkSetrekartavyetyetadartha ekasminkSetrecasthitAnAMkasyakSetramAbhavatikasyaneticintAyAMye parasparanizrayAsamAptakalpA vartante, teSAmAbhavatyanyeSAM netyevamarthamityarthaH / etadevAkSepapurassaramAha[bhA.1791] heTThA doNha vihAro, bhaNito kiMpuna idAni bahuyANaM / egakkhitaThiyANaMtu, maggaNA khettaakkhete / / bR-Rtubaddha kAle dvayorvihAro'dhastAtpUrva dvitIyasUtre, upalakSaNametat, varSAsuSaSThasUtreNa trayANAM, tatastenaivedaMgatArtha, kimarthapunaridAnIMbahukAnAmAcAryAdInAMsUtram? |sUrirAha-ekakSetrasthitAnAMmArgaNA kartavyA kasya kSetraM bhavati, kasyAkSetraM kasya nAbhavati kSetramityarthaH tatra parasparopasampadA samAptakalpabhUtAnAM bhavatyanyeSAMnabhavatyevamartham / tathAcaitadeva niyuktikRtsavistaramAha[bhA.1792] uubaddhe samattANaMugAho egadugapiMDiyANaMpi / sAhAraNapattege saMkamatipaDicchae pucchA / / vR- paJca janAH samAptakalpAH, UnA asamAptakalpAH; Rtubaddhe kAle bahUnAmAcAryANAM parasparopasampadAsamAptakalpAnAmekadvikapiNDitAnAmapi |pnycaapyekkaaHsntH piNDitA ekapiNDitAH, athavAdvikena vargadvayena,ekaekAkIekazcaturvargaH,athavAeko dvivargo'parastrivargaityevaMrupeNa piNDitA Page #504 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 19 uddezakaH-4, mUla - 104, [bhA. 1792] dvikapiNDitAH teSAmekadvikapiNDitAnAmApizabdAttrivargapiNDitAnAM caturvargapiNDitAnAmapi / tatra trivargapiNDitA dvAvekAkinAvekastrivargaH, caturvargapiNDitAstraya ekAkina eko dvivargaH, avagraha AbhavatinazeSANAmasamApkalpasthitAnAm / yadipunarbI gacchausamAptakalpAvekatra kSetresamakaMsthitI syAtAm, tadAtakSetramAbhavatidvayorapidvayoHsAdhAraNam |tccsaadhaarnnkssetrNtessaaNsmaaptklptyaa pratyekaM sthitAnAM madhye ye sUtrArthanimittaM yAnupasampadyate tata uttIrya teSAmupasampadviSayANAmAbhAvyatayA saMkrAmati,tathAcAha-sAdhAraNakSetrapratyekaMvyavasthitamapipratIcchake pratIcchakAduttIryateSAMsaMkrAmati / tehipratIcchakAstannizrAmupapannAstatasteSAM kSetramitareSAMsaGkrAmati |athprtiicchkaa nopasampadyante, kevalaM 'pucchati pRcchAmAtraMsUtrArthaviSayaH kriyate / tadA 'pucchAhiti' ityAdinAmArgaNA kartavyA / / atraiva vizeSamAha[bhA.1793] appabitiyappataIya TThiyANakhettesu dosudohaMtu | uubaddhe hoikhetaM,gamanAgamanaMjato asthi / / vR- ekasmin kSetre eka AcArya upAdhyAyo vA AtmadvitIyaH sthito'parasmin kSetre'para AcArya upAdhyAyo gaNAvacchedako vA (vAtma) tRtIyasthitaH, kevalaM parasparamupasaMpadA, tatastayordvayoH kSetrayorAtmadvitIyAtmatRtIyasthitayoRtubaddhe kAle tadubhayamapi kSetramAbhAvyaM bhavati kuta ityAhagamanAMgamanaM yataHparasparamastiparasparopasasampannatvAdataH samAptakalpatayA bhavatyAbhAvyamiti / / sampratiyaiH kAraNairupasampadyatetAnyAha- . [bhA.1794] khettanimittaMsuhadukkhato va suttatthakAramevAvi / asamatteuvasaMpanasaMmattesuhadukkhayaMmottuM / / vR- asamAptasyAsamAptakalpasyopasampadbhavati kSetranimittaM sukhaduHkhahetorvA sUtrArthakAraNAdvA / kimuktabhavati |anyttaashNkssetrnvidyte,ydivaaasmaaptklptyaa viharatAMduHkhaM,samAptakalpasya punarupasaMpadi, sukhaduHkhatAMmuktvA,zeSANi kAraNAnidRSTavyAni,samAptakalpAanyakSetraMtAzaMnAstIti kSetranimittaMsUtranimittaMtadubhayanimittaMvAnyatgacchAntaramupasaMpAte,nasukhaduHkhahetoH,samAptakalpatayA teSAM viharaNeduHkhAbhAvAditibhAvaH / / athatekathamekAkino'samAptAvA jAtA ityataAha[bhA.1795] paDibhaggesumaesuva asivAdIkAraNesu phiDiyA vA / eeNatuegAmI asamattAvAbhavetherA / / vR zeSeSu sAdhuSu vratAtpratibhapneSu mRteSu vA, athavA, azivAdibhiH kAraNaiH sphiTitAH parasparaM vitruTitAH, etena sthavirA ekAkino'samAptAvA bhaveyuH / / sAmpratamegadugapiMDiyANaM pi, ityasya vyAkhyAnArthamAha[bhA.1796] egadugapiMDiyA vihulabhaMti annonnanissiyAkhettaM / asamattA bahuyAvihunalabhaMti anissiyAkhettaM / / vR- ekakAH piNDitA ekapiNDitAH, dvikenavargadvayena piNDitAH, apizabdAtrikapiNDitAzcatuSka piNDitAzca / amISAM bhAvanA prAgevoktA, hunizcitam, anyonyanizritAH parasparamupasampannA labhante kSetraM, ye punaH asamAptAH parasparopasampadgrahaNAbhAvato'samAptakalpAstiSThanti, te parasparamanizritAH, nimittakAraNahetuSu sarvAsAM vibhaktInAM prAyo darzanamiti nyAyAdatra hetau prathamA / tato'yamarthaH / Page #505 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra - chedasUtram - 2 4/104 parasparamanicitatvAt bahukA api santo hu nizcitaM na labhante kSetraM, samAptakalpAnAmeva kSetrasyAbhAvanA, tathApUrvAcAryakRtasthitiH / / 20 [bhA. 1797 ] jai puna samattakappo duhA Thito tattha hoja cauranne / cauro vi appabhUte labhaMti, do teitaranissA / / vR- yadi punaH samAptakalpaH paJcajanAtmakovasateH saGkaTatAdoSeNaikasmin kSetre dvidhA sthitaH, ekasyAM vasatau dvau janAvarasyAM trayastathAsmin kSetre'nyasyAM vasatAvanye catvAro janAH sthitA bhaveyuH, tathApi catvAro'pi tasya kSetrasyAprabhavo na teSAM tat kSetramAbhAvyaM bhavati / yau punadvatau tatkSetraM labhete / / kuta ityAha- itaranizrau, atrApi hetau prayamA, yatastAvitaratrayanizrAvaMtaH samAptakalpatvAllabhate / / atha kasmAdasamAptakalpAnAmekAkinAM cAbhAvyaM kSetraM na bhavati, tata AhaegAgissa u dosA asamattANaM ca tena therehiM / esa ThaviyA u merA iti vihumA hojaegAgI / / [ bhA. 1798 ] - yata ekAkinaH sato'samAptAnAM cAsamAptakalpAnAM ca doSA bhUyAMsastena kAraNena sthavirareSA maryAdA sthApitA ityApi khalu kAraNAt kSetrAnAbhavanalakSaNAt ekAni'samAptakalpA vA mAbhUvanniti / samprati sAharaNapatege ityAdi vyAkhyAnayati[bhA. 1799] domAdi ThiyA sAhAraNammi suttatthakAraNA ekke / jati taM ubasaMpaje, puvyaThiyA vi saMkaMtaM / / vR- dvayAdayo dviprabhRtayo gacchAH samAptakalpAH samakamekasmin kSetre sthitAsteSAM tat kSetramAbhAvyatayA sAdhAraNam, tasmin sAdhAraNe kSetre sthitAH santo yadi tamekaM gacchamanye sUtrArthakAraNAdupasampadyaMte, athavA ye pUrva samAptakalpatayA sthitAsteSAmAbhavati tatkSetraM, na pazcAdAgatAnAM samAptakalpAnAmapi paraM te pUrvasthitA api yadi pazcAdAgataM gacchaM sUtrArthakAraNAdupasampadyante, tarhi yasya samIpamupasampadyante tasya tatkSetraM saMkrAntaM tasya tadA bhavati nAnyeSAmiti bhAvaH / te hi tasya pratIcchakIbhUtAH, tena teSAM kSetramitarasya saMkrAmatIti / / 7 atha nopasampadyate kintuM sUtramartha vA pRcchanti, tatrAha / [ bhA. 1800 ] pucchAhi tIhi divasaM, sattahi pucchAhi mAsiyaM harati / avakhettuvassae pucchamANe dUrAvaliya mAso / / vR-tismRbhiH pRcchAmiH kRtAbhiH pRcchyamAnaH paripUrNa divasaM yAvatkSetragataM sacittAdi harati gRhNAti, tripRcchAdAnatastasya kSetrasyaikaM divasaM yAvattadAbhavanAt, saptabhiH pRcchAbhirmAsikaM harati, kimuktaM bhavati ? saptapRcchAsu kRtAsu pRcchyamAnaH paripUrNamAsaM yAvattat kSetragaNaMsacitAdi labhatemAsaM yAvattasya kSetrasya tadAbhavanAditi / 'avakhettuvassae' iti akSetre sthitAnAmupAzraye upAzrayavizeSA mArgaNA kartavyA, sA cAgre kariSyate / tathA yadi pRcchyamAna AtmIyamupAzrayaM, duramupalakSaNametat AsannaM vA, AvalikApraviSmupalakSaNametat maNDalikaM vA puSpAvakIrNa vA kathayati, tadAtasmin prAyazcittaM mAso laghukastaM ca pRcchantaM na labhaMta evaM saMkSepArtho vyAsArtho'gre kathayiSyate / / akSetre upAzrayasya mArgaNA kartavyetyuktaM tatra tAvadakSetramAhahANAnujANa addhANasIsae kulagaNe caukkeya / [ bhA. 1801 ] Page #506 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 21 uddezaka :-4, mUla- 104, [bhA. 1801] gAmAivAnamaMtaramaheya ujjAnamAdIsu / / [bhA.1802] iMdakkIlamanogAhojattha rAyAjahiMvapaMca ime / amaccapurohita seThIsenAvaisatthavAhoya / / vR-snAnamarhataH pratimAnAM tannimittamekatramilitAnAM, anuyAnaM rathayAtrA tannimittaM militAnAM, athavAadhyazIrSakaMyataHparaMsamudAyenasArthena sahagantavyaM samyagamArgAvahanAttatramilitAnAM,kulatti kulasamavAyamilitAnAM, gaNatti gaNasamavAyamilitAnAM catuSkaM saGghaH tatsamavAyamilitAnAM, gAmAi ityAdigrAmamahevA,AdizabdAnagarAdimahevA, vAnamantaramahevA udyAnamahevAAdizabdAttaDAgAdimaheSu vA, indrakIlakamahe vA, yatra ca sakalajanamanogrAho rAjA, yatra vA ime amAtyapurohitazreSThisenApatisArthavAhAH paJcagatA vartante / tatrakathamapigatAH samakaMsthitAH tarhi sAdhAraNavasatiH, atha viSamaMsthitAstahiyepUrvasthitAsteSAMvasatirAbhavatinetareSAMpazcAdAgatAnAM / tasyAMcavasatauyaH ziSyaH ziSyatayA upatiSThatitaMvasatisvAmino labhantenetare / / 'pucchamANe dUrAvaliya mAso' ityasya vyAkhyAnArthamAha[bhA.1803] pupphAvakinnamaMDaliyAvaliya uvassayAbhavetivihA / , jo abbhAsetassa udrekahaMtona lbhemaaso|| vR- kvacid grAme nagare vA sAdhavaH pRthaga upAkSaye sthitAH te copAzravAH trividhA bhaveyuHpuSpAvakIrNakAH, maNDalikAvaddhA AvalikAsthitA vA sthApanA eteSAmupAzrayANAM madhye kutazcidekatarasmAdupAzrayAdvicArAdinimittaM ko'pi nirgatastaM dRSTrA ko'pi pravrajiSuH pRcchet / yathA kRtrasAdhUnAMvasatiriti |sbruute-kiNkaarnntvNpRcchsi? | ziSyaH prAha-pravrajiSyAmIti / tatrayadisa evaMpRSTaHsandUrekahantonalabhemAso' itiAtmayimupAzrayaMdUramAsannaMvAkathayatitarhitasya prAyazcittaM laghukomAso, nacataMziSyaM labhate,kasyapunaHsaAbhavatIticettataAha-yo'bhyAsetasya, kimuktaM bhavati tasmAdavakAzAtyasya pratyAsannatara upAzrayastasyAbhavati / / [bhA.1804] kihapuna sAheyavvA uddisiyavvAjahakkamaMsavve / ahapucchaisaMvigge tattha vasavve va addhAvA / / vR-kathaM punaHkathayitavyA upAzrayAH / sUrirAha-uddeSTavyAyathAkramaMsarveyathA amuksyaamukpdeshe| evaMkathiteyatravrajatitasyasaAbhavati |athspRcchtisNvignaanbhushruttraantpsvitraaNshcetyrthH / tatrayathAbhAvamAkhyAtavyaM, vitathAkhyAnemAsalaghu, nacasataMlabhate |kintuyetpsvitraa bahuzrutatarAzca teSAM sa Abhavati / atha sarve ardhA vA saMvinAstatastathaivAkhyAne yatrasa vrajati tasyasa Abhavati, na zeSasyeti / etadeva savizeSamAha[bhA.1805] muttUNaasaMvigejejahiyaM tesAhatIsavve / siTThammijesipAsaM, gacchatitesiMnaannesi / / vR-ihaye pArthasthAdayo'saMvignAsteyadi pRcchyante, tadA tena kathanIyAstAnmuktvA zeSeSupRSTeSuye yatra vidyante tAt tatra sarvAn kathayati / ziSTe ca kathite ca sati yeSAM pArzva gacchati teSAmAbhavati nAnyeSAm / / [bhA.1806] niyallagANaMvabhayA hirivattiyasaMjamAhigArevA / Page #507 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 22 vyavahAra-chedasUtram -2- 4/104 emevadesarajje gAmesuvapucchakahaNaMtu / / vR-iha ko'pi tasmin grAme nagare deze rAjye vAna pravrajati, kiM kAraNamiti ceducyate, nijakAnAM svajJAtIyAnAMbhayAt, mA nijakA utpravrAjayeyuH, pravrajantaMvA mArundhyuriti / yadi vA teSAM nijakAnAM samakSaM lajjate, tato hIno, vA'thavA'saMyamAdhikAraH asaMyamAdhikAraNaM tad grAmAdi apkaayaadiprcurtvaat| tato'nyadgrAmAdikaM gantumanAstathaiva vicArAdigataMpRcchet, yathA kasmin grAme nagare deze rAjye vA sAdhaya evamanyasmin dezerAjye grAmeSuvA pRcchAyAmevaMpUrvoktenaiva prakAreNa yathAbhAvaM kathanaM kartavyaM / kimuktaM bhavati-yathA trividheSUpAzrayeSu AsannadUratapasvibahuzrutAnAM pRcchAyAM vyAkaraNamanAbhAvyamAbhAvyaMcavarNitaMtathAtrApidraSTavyam |tdythaaydythaa grAmAdikaMpRSTaMtatayAkathanIyaM vitathAkhyAne tasyaprAyazcitamAsalavu |ttrc gato yeSAMsamIpamupagacchatisateSAmAbhavati / / [bhA.1807] ahavA vi annadesaM saMpaTThiyagaMtagaMmuNeUNa / mAyA-niyaDi-pahANo, vippariNAmo imehiMtu / / vR-athetiprakArAntare / taccaprakArAntaraMvipariNAmaviSamaM vakSyamANarItyAdraSTavyaM vicArAdivinirgataM sAdhuMdRSTrAko'pipareNa AdareNa vandate,taMca tathA vandamAnaM pRcchatikutastvaM ? kutravAsamprasthita iti sapAha-amukaMdezaMsamprasthitastatra gatvA pravrajiSyAmi / tata evamanyadezaM samprasthitaM taMjJAtvA, mAyA paravaJcanAbhipAyo nikRtirAkAravacanAcchAdanaM yathA kUTAkhyAtRtvena naMkSyate, mAyAnikRtI pradhAne yasya satathA, ebhirvakSyamANazcaityAdibhirvipariNAmayati / / tAnyeva vipariNAmasthAnAni caityAdInidarzayati[bhA.1808] ceiya sAhUvasahI, veJjA vanasaMtitammi desammi / paDinIya sannisANI, viyArakkhettA ahigmgo|| dR-yatratvayAgantavyaM tasmin deze caityAni, yadivAsAdhavo, 'thavA vasataSo, yadA vaidyA |nsnti; tathAbavastatrapratyanIkAH,nacadAnAdipradhAnAnisaMjJikulAni, zvAnaH prabhUtA,nacatatra vicArabhUmiH, sarvatra pAnIyAkulatvAt, nApi tatra vihArayogyAni kSetrANi, adhikazca bhUyAnmArgaH panthA, etaiH prakArairvipariNAmayati ||ttr prathamatazcaityamadhikRtyAha[bhA.1809] vaMdana pucchAkaNaM abhugaM desaM vayAmipavvaiuM / natthitahiMceiyAiMdaMsaNasohIjato hoi / / vR- parayA bhaktyA vicArAdinirgatasya sArbovandanaM tataH pRcchA kutra gantavyam / tadanantaraM tasya kathanamamukaMdezaMvrajAmipravrajitumiti / evamuktesaprAha-nasantitatracaityAni / yatoyemyodarzanazodhiH samyagdarzananirmalatA bhavati / / kathaM tebhyodarzanazodhirityataAha. [bhA.1810] pUyAudaTuMjagabaMdhavANaMsAhU vicittAsamuvetitattha / cAgaMcalUNa uvAsagANaM, sehassa vithiridhmmsddhaa| vR- jagadvAndhavAnAM pUjAM draSTuM tatra teSu caityeSu sAdhavo vicitrA bhavyA bhavyatarAH samuphyanti, mUrti dRSTA dezanAMvAsamAkarNyatathA upAsakAnAMsnAnavilepanAdiSutyAgaMcavittatyAgaMdRSTrAAstAmanyeSAM zubhapariNAmollAsaH zaikSasyApi dharmazraddhA sthirati sthirIbhavatItyarthaH / caityAni tutatra na vidyante tataH tataH kiMtatragatvA tvayA kaarymiti||saadhudvaarmaah [bhA.1811] nasatisAhUtahiyaM vivittA, usannakinnokhaluso kudeso / Page #508 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : :-4, mUla- 104, [ bhA. 1811 ] saMsaggihami imaMmiloe, sA bhAvanA tujjha vi mAhavejjA | 1 vR- na santi tatra sAdhavo viviktA ekAntasaMvignAH, kintu avasannakIrNo'vasannavyAptaH khalu sa kudezaH, ayaM ca lokaH saMsargihAryaH saMsargyAhiyate, saMsargyanuyAyI bhavati tathA svAbhAvyAt / tataH saMsargihArye'smin loke vartamAnasya tavApisA avasannabhAvanA mAbhUditi tatrana gantavyam zayyAdvAramAha[ bhA. 1812] sejAna saMti ahavesaNijjA, itthI pasuMpaMDagamAdikinnA / AutthamAdIsu yatAsu niccaM ThAyaMtayANaM caraNaM na sujjhe / / tatra zayyA na santi, athavA eSaNIyA na vidyante, yadi paramAtmakRtAH syuryadiM vA strIpazupaMDakAdyAkIrNAH santi, tAsucAtmotyAdiSu AtmakRtAdiSu nityaM sarvakAlaM tiSThatAM caraNaM na zudhyati cAritrazuddhirnopajAyate / / vaidyAdidvAracatuSTayamAha 23 [bhA. 1813 ] vejjA tahiM natthi tahosahAiM, logo ya pAeNa sapaJcaNIo / dAnAi sannI ya tahiM na saMti, sANehiM kinno saha lUsaehiM || vR-tatra vaidyAstathA auSadhAni ca na santi lokazca prAyeNa tatra sapratyanIkaH dAnAdipradhAnAzca saMjJinaH zrAvakAstatra na santi tathA zvabhiH sa lUSakaizcauraiH kIrNo vyAptaH / vihArakSetradvAre Aha [bhA. 1814 ] anUvesaMmi vicArabhUmI vihArakhettANi ya tattha natthI / sAhasa AsannaDiesa tujhaM, ko dUramaggeNa maDappharo te / / - yatra tvayA gantavyam tasmin anUpadeze sajale deze vicArabhUmirnAsti, nApi tatra santi vihArayogyAni kSetrANi, anyacca sAdhuSvAsannasthiteSu taba ko dUramArgeNa maDapphapparo gamanotsAhaH / / tadevamRtubaddhakAlaviSayaM sUtraM bhAvitam / adhunA varSAvAsaviSayaM bhAvayati [bhA. 1815 ] [bhA. 1816] vR- varSAsu varSAkAle ye amanojJAH parasparopasambhadvikalA asamAptA AbhAvyamasamAptakalpatvAt / atha punaH sukhaduHkhAdinimittaM samanojJatAM parasparopasampadaM kurvanti, tato bhavati teSAmAbhAvyaM kSetraM parasparopasampadA samAptakalpIbhUtatvAt / atha teSAM kaH prabhuH ? ucyate, yo rAniko ratnAdhiko yasya paryAyAdhikatayA vandanAdIni kriyantesa teSAM prabhuH lAbhaH punaryastatra bhavati sa sarveSAM sAmAnyaH sAdhAraNaH sarveSAmapyAcAryatvAdupAdhyAyatvAdvA / / [bhA. 1817] vAsAsuM amaNunnA asamattA je ThiyA bhave vIsuM / siM na hoi khettaM aha puna samanunnaya kareti / / to tesi hoti khettaM, ko upabhUtesi jo urAvaNio / lAbhona jo tathA so saccesiM tu sAmanno / / ahava jai vIsa vIsa ThiyAsu asamattakappiyA hujjA / anno samattakappI eJjAhI tassa taM khettaM // vR- athavA asamAptakalpikA yadi viSvak viSvak sthitA bhaveyuH, anyaH samAptakalpI samAptakalpopetaH pazcAdAgacchet tasya tadA bhavati kSetram, netareSAM pUrvasthitAnAmapi asamAptakalpatvAt / / [bhA. 1818 ] ahavA donniva tinniva samagaM pattA samattakappIo / Page #509 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 24 vyavahAra-chedasUtram -2-4/104 savvesiM tutesiMtaMkhettaM hoisAharaNaM / / vR-athavA dvau vA trayo vA gacchAH sAptakalpinaH pRthak pRthak kalpopetAH samakaM prAptAH tatasteSAM sarveSAmapitatkSetramAbhAvyatayA sAdhAraNaM bhavati / / [bhA.1819] apunakappo va duvetaovA,jaMkAla kujAsamaNunayaMtu / takAlapatto yasamattakappo, sAhAraNaMtaM pihutesikhettaM / / vR- asamAptakalpA apUrNakalpA pUrvam dvau trayovA gacchAH sthitA na ca parasparamupasampad gRhItAH / pazcAt ca sUtrArthAdinimittamupasampad gRhItumArabdhAH / te ca yatkAlaM yasmin kAle samanojJatAM parasparamupasampadaMkuryuH kurvantitatkAlaprAstasminkAleprApto'nyaH samAptakalpasteSAmapitatkSetrabhavati sAdhAraNam, parasparopasampadgrahaNavelAyAmeva samAptakalpasyApiprAptatvAt / / saMpratiparasparopasampannAnAM sAdhAraNAvagrahAvasthitAnAM sUtramarthavAdhikRtya ya AbhavanavizeSastamabhidhitsurAha[bhA.1820] sAhAraNaTThiyANaM jobhAsatitassataMhayatikhetaM / vAragatadinaporisimuhattabhAseu jotAhe / / vR-sAdhAraNasthitAnAM sAdhAraNAvagrahAvasthitAnAMmadhye yaH sUtramartha vAbhApatetasya tadbhavati kSetraM nazeSANAm / atha te vAravAreNabhASantetataH Aha-yo yadA vArakeNaMdinaM pauruSAMmuhUrta vAbhASate, tasya tAvantaM kAlamAbhAvyam, na zeSakAlam / iyamatra bhAvanA-yo yati divasAn bhApate, tasya tati divasAnAbhAvyam, athavA pratidivasaM yo yati pauruSIbhASate tasya tati pauruSIravagraho, yadi vA vo yati muhUrtAnbhApate, tasya tAvatkAlamavagraho nazepakAlamapIti / / [bhA.1821] - AvaliyA maMDaliyA, ghoDagakaMDUiyae vabhAsejjA / suttaMbhAsatisAmAiyAdijA aTTasItiMtu / / bR-iha sUtrasyArthasya vA bhASaNe trayaH prakArAH, tadyathA-AvalikayA maNDalyA ghoTakakaNDUvitena ca, tatra yA vicchinnA ekAnte bhavati maNDalI sA AvalikA, yA punaH svasthAna eva sA maNDalI, ghoTakakaNDUcitaMnAmayadvAraMvAraNaparasparaMpracchanaMtatghoTakayoH parasparaMkaNDUvitamiva ghoTakakaNDUyitam, tataH suutrmrthvaabhaasste|aavlikyaamnnddliikyaaghottkknndduuyiten vA / tatrasUtrabhASatesAmAvikAdi tAvatyAvat dRSTivAdagatAniaSTAzItisUtrANi |pUrveSutuvizeSo vaktavya ititadanupAdAnam |smprti yathoktapramANamAvazyakamadhIte, AvazyakavAcanAcAryaH punarAvazyakapratipracchakasya samIpe dazavaikAlikamadhIte dazavaikAnikavAcanAryasyAbhavati kSetram, tathA ekasya pArzve dazavaikAlikamadhIte dazavaikAlikavAcanAcAryaH punardazavaikAlikapratipracchakasya pArzve uttarAdhyayanAnyadhIte, uttarAdhyayanavAcanAcAryasyAbhAvyaM kSetram / evaM yathottaraM tAvadbhAvanIyaM yAvadaSTAzItisUtrANi / / [bhA.1822] sutte juhattaraMkhalu, baliyAjA hoti didvivAtotti / atye vihoievaM cheasuatthaM navarimuttuM / / / vR-yathAsUtreyathottaraMbaliSThatoktA,evamarthe'pibhAvanIyA,tadyathA-ekaekasyapAdhaiAvazyakArthamadhIte, AvazyakArthavAcanAcAryaH punarAvazyakArthapratipracchakasya samIpe dazavaikAlikArthamadhIte dazavaikAlikArthavAcanAcArya syAmAbhAvyaM tat kSetram, evaM tAvadvAcyaM yAvadaSTAzItisUtrArthaH / navaraM cchedasUtrArthamuktvA / arthAcAryANAmuparicchedasUtrArthAcAryovaktavyaH / tadyathA ekaekasya pArzvadRSTi Page #510 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH-4,mUla-104.bhA. 1822] vAdagatAnAmaSTAzIti sUtrANAmarthamadhIte, aSTAzItisUtrArthavAcanAcAryaH punaraSTAzItisUtrArthapratipracchakasya samIpecchedasUtrArthamadhItecchedasUtrArthavAcanAcAryasyAbhAvyaM tatkSetram / [bhA.1823] emeva mIsagaMbhi vi, suttato balavagopagAsou / puvvagayaMkhalubaliyaM, heTilatyA kimusuyAto / / vR- evamevAnenaiva prakAreNa mizrake'pi sUtrArtharupobhayasminnapi vaktavyam, sarvatra sUtrAd balavAn prakAzo'rthasya prakAzakaH / tadyathA-eka ekasya pArzve AvazyakasUtramadhIte, tasya samIpe punaH sutravAcanAcArya AvazyakasyArthamadhIte, AvazyakArthavAcanAcAryasyAbhavati tatkSetram, evaM tAvadbhAvanIyaMyAvadaSTAzItisUtrArthavAcanAcAryaH |srvtraadhstaatsuutraadrthaadvaapuurvgtNbliiystthaacaahpuvvgymityaadi, yadi pUrvagataM sUtraM khalu adhastanAdarthAdbhavati balavat kimaGgasUtrAt, sutarAmadhastanAtsUtrAdalIya ityarthaH / tadyathA-eka ekasyapArzve AvazyakasyasUtramarthatadubhayaM vAdhIte, tasya samIpe punarAvazyakasUtrArthatadubhayavAcanAcAryaH pUrvagataM sUtramadhIte AvazyakasUtrAdipratIcchakasyAbhavati / evaM tAvadvAcyaM yAvadaSTAzItisUtrANi pUrvagatasUtrAcca pUrvagatArtho balIyAn, tata eka ekasya pArzve pUrvagatasUtramadhIte tasya samIpe pUrvagatasUtravAcanAcAryaH pUrvagatamartha pUrvagatasUtrapratIcchakasyAbhavati / / atha kiM kAraNaMzeSAt sUtrAdarthAtpUrvagataM sUtraMbalIyastataAha[bhA.1824] parikammehiyaatthA suttehiyajeyasUIyAtesiM / hoivibhAsAuvaripuvvagayaMtaina baliyaMtu / / vRSTivAdaH paJcagrasthAnaH, tadyathA-parikarmANi sUtrANi pUrvagatamanuyogacUlikAzca / tatra ye parikarmabhiH siddhazzreNikAprabhRtibhiH sUtraizcASTAzItisaMkhyAH sUcitAsteSAMsarveSAmapyanyepAMca upari pUrveSu vibhASA bhavati, anekaprakAraM te tatra bhASyante ityarthaH / tena kAraNena pUrvagatasUtraM balikam / / samprati yena kAraNena sUtrAdarthobalIyAn, tadabhidhitsurAha[bhA.1825] titthagaratthANaMkhaluattho, sutaMtugaNaharatthANaM / atthena yavaMjijai suttaMtamhAusobalavaM / / vR-arthaH khalutIrthakarasthAnaMtasyatenAbhihitatvAt, sUtraMtugaNadharasthAnaMtasyataiIbdhatvAt, arthena ca yasmAtsUtravyajyate prakaTIkriyate, tasmAtso'rthaH sUtrAbalavAn / / atha kasmAtzeSArthebhyaHcchedasUtrArtho balIyAnityataAha[bhA.1826] jamhAuhoisohI, ccheyasuyattheNakhaliyacaraNassa / tamhAccheyasuyatthobalavaM mottUNapuvvagayaM / / vR-yasmAtskhalitacaraNasyaskhalitacAritrasyacchedazrutArthenazodhirmavati,tasmAtpUrvagatamarthamuktvA zeSAtsarvasmAdapyarthAtcchedazrutArthobalavAn / / tadevamAvalikAmadhikRtyoktam adhunA maNDalImadhikRtyAha[bhA.1827] emeva maMDalIe vipuvvAhiyanakRdhammakahivAdi / ahavA painnagasue, ahijjamANebahusutevi / / - yathA adhastAdAvalikAyAmuktam, evameva maNDalyAmapi draSTavyam / sA maNDalI va bhavatIticeducyate-pUrvAdhIte naSTe ujjvAlyamAne, dharmakathAyAM dharmakathAzAstreSu,vAde vAdazAstreSu Page #511 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 26 vyavahAra-chedasUtram-2- 4/104 ujjyAlyamAneSvadhIyamAneSu vA, athavA prakIrNakazrute adhIyamAne bahuzrute'pi bahuzrutaviSaye'pi maNDalIbhavati / tatrApyAbhAvyamAvalikAyAmiva;athakathamAvalikAyAmivamaNDalyAmapidraSTavyamiti cet |ucyte,-ekeksypaaiN pUrvAdhItaMnaSTamAvazyakamujvAlayati,AvazyakavAcanAcAryaH punastasya samIpedazavaikAlikam, dazavaikAlikavAcanAcAryasyAbhavati ityAdisarva tathaiva, tathA ekaekasya pArthe AvazyakaM naSTamujvAlayati, eSo'pyAvazyakavAcanAcAryo'nyasya samIpe dazavaikAlikaM, dazavaikAlikavAcanAcAryopyaparasya dRSTivAdamujvAlayati, dRSTivAdavAcanAcAryasyAbhavati, na zeSANAmAbhavanasyottarottarasaMkrAntyA'ntime'vasthAnAdetaccAvalikAyAmapidraSTavyam / tathA yasyapAce dharmakathAzAstrANi vo (co) jvAlayatyadhIte vA tasya pAThakasyAbhavati na pAThyamAnasya, tathA bahuzrutataro'piyadyanyasya samIpeprakIrNakazrutamadhItetadAtasya prakIrNakazrutavAcanAcAryasyAbhavatina bahuzrutatarasya, kiMbahunA, yo yasya samIpe paThatyujvAlayati vA tasya satkamAbhAvyamitaro vAcanAcAryo haratIti / athAvalikAyA maNDalyAzcakaH prativizeSa ityata Aha[bhA.1828] cchinnAcchinnaviseso, AvaliyAeu aMtaeThAti / maMDalIesaTTANaM,sacittAdIsusaMkamati / / vR-AvalikAmaNDalyoH parasparaM cchinnAcchinnaruyo vizeSaH, AvalikA cchinnAviviktA ekAnte bhavati / maNDalikA tvacchinnA, "Avaliya tattha cchinnA maMDaliyA hoi acchinnA u" iti vacanAt / etadeva suvyaktamAha-AvalikAyAmupAdhyAyako(dhyAyo)'ntarmadhye viviktepradeze tiSThati,maNDalyAM punaH svasthAnamAbhavanaMca pAThavitari saMkrAmatisacitAdiSu tatkSetragatasacittAdiviSiyam / / adhunAghoTakakaNDUyitamadhikRtyAha[bhA.1829] dohaMtusaMjayANaM, ghoDagakaMDUiyaM karatANaM | jojAhe jaMpucchaisotAhe paDicchato tassa !! vR-dvayoH saMyatayo|TakakaNDUyitamavi ghoTakaM kaNDUyitaM parasparaM pracchanamityarthaH tat kuvatAM yo yadA yaM pRcchati sa tadA tasya pratIcchakaH itaraH pratIcchyaH yAvacca yaH pratIcchyastAvattasyAbhavati, na zeSakAlamiti / upasaMhAramAha[bhA.1830] etoasamatte kappebhaNito vihi ujo esa | etosamattakappebucchAmi vihiMsamAseNa / / vR- evaM tAvadasamApte kalpe yo vidhirbhavati, sa eSa bhaNitaH / ata UrdhvaM samAsena samAptakalpe vidhiM vakSyAmi / / pratijJAtameva nirvAhayati[bhA.1831] gaNiAyariyANaMtokhettaMmiThiyANadosugAmesu / vAsAsuhotikhetaM nissaMcAreNabAhirato / / vR. gaNo'syAstIti gaNI gaNAvacchedaka AcAryaH pratItastavomiyoH pRthaka pRthak sthitayorvarSAsvAbhavati kSetraM grAmadvayalakSaNam, antaH-kSetra sthitayoH kSetramadhyavyavasthitayoH na punaH parasparaM gamanAgamanataH, kutaHityAha bahiniHsaMcAreNa svasvagrAmAvahiH pAnIyaharitAdyAkulatayA saMcArAbhAvataH / / [bhA.1832] vAsAsu samattANaM, ugahoegadugapiMDiyANaM pi / Page #512 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 27 uddezaka:-4, mUla - 104, [bhA. 18321 . sAhAraNaMtukesiMbocchaMduvihaMca pacchakaDaM / / dR- varSAsu bahUnAmAcAryANAM parasparopasampadA samAptakalpAnAM, varSAsu samAptakalpa UnA asamAptakalpAH, egadugapiDiyANaMtisaMprAptyApyekakAH santaH piNDitAekapiNDitAH athavA dvikena vargadvayena eka ekAki ekaH SaDvargo, yadi vA eko dvivarga ekaH paJcavarga ityAdirupeNa piNDitA dvikapiNDitAstevAmekaddhikapiNDitAnAma,apizabdAtrikacatuSkAdipiNDitAnAMvAvagraha Abhavati, nazeSANAmasamAptakalpasthitAnAM,tathA sAdhAraNazaikSyaM vakSye |saadhaarnnH (Ne)zaikSo yasyAbhavatitasya taMvakSye / tathA dvividhaMca gRhasthasArupikabhedato dviprakAraMcapazcAtkRtamuparigaNAvacchedakapRthaktvasUtre vakSyAmi ||ttrsaadhaarnnshaikssN vaktumAha- . [bhA.1833] akkhette jammuvaTTito, khettevA samaTTiyANasAhAre / vAyaMtiya vavahAre, kayaMmijojassuvaTThAi / / vR- akSetresnAnAdiprayojanataH kApyekatra militAnAM yo yasyopatiSThati zaikSaH, satasyAbhavati / athavA samakamekakAlaM ye sthitAH pRthak pRthak samAptakalpAsteSAM samakasthitAnAM tatkSetraM sAdhAraNaM, tasmin sAdhAreNa kSetre samakasthitAnAm, athavA pazcAdAgatA apyevaM vyavasthAM kRtvA praviSTA yad yasyopatiSThati tat tasyAbhavatIti tata evaM vAcantike vyavAhAre vyavahAre kRte, yo yasyopatiSThati, sa tasyAbhavati / / [bhA.1834] sAhAraNaTTiyANaMsehe pucchaMtu vassaejou | duratthaM pihu niyayaM,sAhati utassamAsaguru / / vR- vicArAdivinirgaM sAdhuM dRSTvA ko'pi zaikSakaH pRcchati kutra sAdhUnAM vasataya iti, evaM sAdhAraNasthitAnAM sAdhAraNakSetrAvasthitAnAmupAzrayAn pRcchati zaikSe yo nijakamAtmIyamupAzrayaM dUrastham, apizabdAtpratyAsannaM vA sAdhayatikathayati, tasya hunizcitaM prAyazcitaMmAsaguruH / / kathaM punaH kathanIyamityAha[bhA.1835] savye uddisiyavyA, ahapucchai kayaro ettha Ayarito / bahussuya tavassipabvAyagoyatatthavitaheva || vR- sarve yathAkramamupAzrayA uddeSTavyA yathA amukasyAcAryasyopAzrayo'mukapradeze, amukasyAmuke iti, evaM kathite yatra yAti teSAmAbhavati / atha sa pRcchet kataro'trAcAryo bahuzruto vA tapasvI vA prayAjako vA, tatrApitasyAmapipRcchAyAM tathaiva kathanIyamanyathAkathane mAsaguruH / / [bhA.1836] savve suyatthAya bahussuyA vA, pavyAvagAAyariyA pahANA / evaM tuvuttesamuveti jassa, siDhe visesa cauroya kiNhA / / vR-athasarvezrutArthAH,sarvebahuzrutAH,sarvecapravrAjakAH, sarvecAcAryAH pradhAnAH tatastathaiva yathAbhAvaM kathanIyAH / evaM tUkte yasya samIpesamupaiti, tasyAbhavati; athAtmIyAnAM bahutaraguNokIrtanato'nyeSAM bahutaranindanena rAgadveSAkulatayA vizeSaM kathayati, tataH ziSTe vizeSe tasya vizeSakathakasya prAyazcittaM catvAromAsAH kutsnAH paripUrNakAgurukA ityarthaH / athasarveSAM militAnAMsazaikSaH samAgataevaM brUyAt.[bhA.1837] dhammabhicchAmi souNjepvvissaamiroie| . kahaNAladdhito'hINojo paDhamaMsousAhati / / Page #513 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 28 vyavahAra - chaMdasUtram - 2 4/104 - dharme zrotumicchAmi yuSmAkaM pArzve / je iti pAdapUraNe / zrute dharme rucite pratibhAsite satti pravrajiSyAmi / evamukte kathanA dharmasya bhavati, kaH kathayatIti cedata Aha-yo labdhitaH kathanalabdherahInaH sa prathamaM sAdhayati kathayati / athAnye'pi dvitriprabhRtayo labdhitaH samAnAstarhi yo ratnAdhikastena kathayitavyam / / [bhA. 1838] punovi kahamicchaMte, tattullaM bhAsate paro / evaM tu kahie jassa, uvaTTAyati tassa so / / vR- ahaM punarapi dharmakathAM zrotumicchAmi tataH punarapi kathAM dharmakathAM zrotumicchAmIti bravIti, tataH punarapi kathAM zrotumicchati paro'nyo bhASate tattulyaM tAvanmAtramevamamaparavelAyAmanya / uktaM ca 'jArisaM paDhameNa kahiyaM, tArisa sesehiM vi kahiyavvamiti', evaM pradIpakathanasadRzatayA sarvaiH kathite yasyopatiSThati tasya sa Abhavati / athAnye vizeSeNa vizeSatareNa kathayanti tarhi te taM na labhante kintu yo ratnAdhikastepAM tasya sa bhavati / / [bhA. 1839] anuvasaMte ca savvesiM saladdhi kahaNA puna / rAyaniyAdi uvasaMto tassa so mA ya nAsau / / . vR- atha yAdRzaM prathamena kathitaMtAdRze'nyairapi kathitesa nopazAmyati, napravrajyAbhimukhIbhUto bhavati, tatastasminnanupazAnte punaH kathanA dharmasya sarveSAM ratnAdhikaprabhRtInAM svalabdhyA yathAsvazaktitulanayA, evaM ca kathane yasya samIpe sa upazAntastasyAbhavati, kasmAdevaM kathaneti cedata Aha-mA so'nupazAntaH san nazyatu saMsAraM paribhramatviti kRtvA / / atha sarve AcAryA ekatra militAstiSThinti, sa ca zaikSaka evaM kaMcana pRcchati ko'trAcAryaH ? tata evaM kathanIyam, sarve bahuzrutAH sarve cAcAryAH sarve pradhAnA iti evamukte, yadi zaikSiko vrate -yaM jAnIya yUyamAcArya taM mamadarzayata, tatrAha [bhA. 1840 ] jAha AyariyaM taM deha mamaMti eva bhaNiyaMmi / jaha bahuyA te sIsA dalaMti savvesimekkekkaM / / vR-yaM jAnItha yUyamAcAryaM taM mama dehati darzayatetyevaM bhaNite yadi te ziSyAH ziSyatvenopasthitA bahavo bhavanti, tataH sarveSAmekaikaM ziSyaM te ekatra militAH parasparasammatyA dadati prayacchanti / / atha eka eva ziSyasta vidhimAha[bhA. 1841 ] rAyaniyA therAsati kulagaNasaMghe dugAdino bhedo / emeva vatthapAe, tAlAyarasevagA bhaNiyA || vR- yadyeka eva ziSyastadA yasteSAM sarveSAmapi rAtniko ratnAdhikastasya taM samarpayanti, atha sarve samaratnAdhikAstato yasteSAM vRddhatarastasya, atha sarve vRddhAstarhi yasya ziSyA na santi tasya / atha sarveSAmapi ziSyA na vidyante tata iyaM sAmAcArI / sarveSAM ziSyANAmasatyabhAve kulatti yadi te sarve samAnakulAstataH kulasthavirasya taM dadati, athAnyakulasatkA api tatra vartante, tata Aha-gaNatti gaNasthavirasya samarpayanti, adhAnyagaNasatkA apa tatra vidyante, tata Aha-saMghe itisaGghasthavirAya dadati, athavA sa ekaH ziSyaH sAdhAraNastAvat kriyate yAvadanye upatiSThante, upasthiteSu ca teSu yadA sarveSAM paripUrNA bhavanti tadA vibhajyante / evaM dvikAdayo'pi bhedA vAcyAH / dviprabhRtInAmapi ziSyANAmupasthitAnAmevaM vibhASA kartavyA / evameva anenaiva ca prakAreNavastrapAtrAdilAbhe'pi draSTavyam / Page #514 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH-4,mUla- 104, [bhA. 1841] taccavastrapAtrAdikaMtAlAcarAvAdadhuH sevakA vAvaNijovAeteSAprAyovarSAsuMdAnasaMbhavAt / enAmeva gAthAMvyAcikhyAsuH prathamatorAyaniyA therAsatiitivyAkhyAnayati[bhA.1842] raayniyssuennNdlNtitulesuthergtrss| tullesu jassaasatI, tahAvi tulle imAmerA / / vR- ekaM ziSyamupasthitaM rAlikasya ratnAdhikasya dadati / atha sarve samaratnAdhikAstatastulyeSu ratnAdhikeSu yaH sthaviratarastasya / atha sarve sthaviratarAstarhi tulyeSu sthaviratareSu yasya ziSyANAmabhAvastasya / athaziSyAbhAvenApisarve tulyAstata iyaM maryAdA / / tAmevAha[bhA.1843] sAkulagAkulathaire, gaNadherai gaNivyae yarAsaMdhe / rAyaniyarthare asatikulAditherANa vitaheva / / vR-yaditesarvesakulakAH samAnakulakAHtataH kulasthavirasya dadati, athAnyakulakAapi vidyante tadA 'saGke' saGghasthavirastha / athaiSAM madhye tatkAlamekasyApyabhAvastata Aha-'rAyanie' ityAdi ratnAdhikasthavisyAbhAve kulAdisthavirANAmapica tathaiva abhAve sati / / [bhA.1844] sAhAraNaM va kAuM, dohi visAraitijAva annou / uppajai siho emevayavatthapattesu / / vR- sAdhAraNaM vA taM ziSyaM kRtvA dvAvapi taM tAvatsAravato yAvadanyaziSyastayorutpadyate, tato vibhajanamiti, atra dvigrahaNaM triprabhRtInAmupalakSaNam, tena bahUnAmadhyayaM nyAyo dRSTavyaH, ekmeva vastrapAtreSvapisAdhAraNatayAsampanneSu vidhirdraSTavyaH / / atra para Aha[bhA.1845] coeivatthapAyA, kappaMtevAsavAsivettuMje / jaha kAraNami seho, taha tAlacarAdisuvatthA / / vR-codayati ziSyaH varSAvAse vastrapAtraNi gRhItuMkalpante kAkA pATha iti praznAvagamaH sUrirAhayathA kAraNe pUrvopasthita ityevaM lakSaNe avyavacchittikArako bhaviSyatItyevaMrupe vA apavAdataH zaikSaH kalpate, tathApavAdatastAlAcaradiSuvastrANi upalakSaNametatpAtrANicakalpante / / [bhA.1846J sAhAraNo abhihito, idAnipacchAkaDassaavayAro / sougaNAvaccheiyapiMDagasuttamibhannihitI / / vR- yaduktaMprAksAdhAraNaM zakSyaM vakSye dvividhaMca pazcAtkRtamiti tatrasAdhAraNa: zaikSo'bhihitaH, idAnIM pazcAtkRtasyAvatAraH prastAvaH, sa tu gaNAvacchedakapiNDakasUtre gaNAvacchedakabahutvasUtre bhnnissyte||tdevmaacaaryopaadhyaaygtaanypyektvbhutvsuutraanni vibhAvayiSurAha[bhA.1847] emevagaNAvaccheyaegatta-puhuta duvihkaalmmi| jaMitthaMnANattaM, tamahaM vucchaMsamAsenaM / / vR- evamevAcAryopAdhyAyasUtragatena prakAreNa dvividhe kAle Rtubaddhe kAle varSAkAle ca gaNAvacchedakaikatvapRthakatvasUtrANi bhAvayativyAni, kimuktaM bhavati / yathA AcAryopAdhyAyAnAmekatvapRthaktvasUtrANi dvividhakAlagatAni vyAkhyAtAni yA vAbhavatyanAbhavati ca sAmAcArI tathA gaNAvacchedakasyApi ekatvapRthakatvasUtrANi dvividhakAlagatAni bhAvayitavyAni / saiva ca sAmAcArI AbhavatyanAbhavatIti, navaramatra yannAnAtvaM tadahaM samAsena vakSye / / tatra Rtubaddha tAvad bhaNvate yadi Page #515 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 30 vyavahAra-chedasUtram -2-41104 gaNAvacchedaka AtmadvitIyo vasatitadAtasyaprAyazcittaMmAsaladhu, imeca doSAH[bhA.1848] jahahotipatthaNijjAkappaTThI nIlakesIsavvassa / tahacevagaNAvaccho kiMkAraNa, jena taruNou / / vR- yathA kappaTThIti bAlikA, nIlakezI kRSNakezI taruNItyarthaH / sarvasya taruNasya mahato vA prArthanIyAbhavati,tathAgaNAvacchedako'pi,kikAraNam, sUrAiha-yena kAraNenasagaNAvacchedakastaruNastaruNatayA taruNyA mahatyA vAprArthanIyojAyate / / [bhA.1849] doNhaM caukannarahasaM, haveja cchakkaMnamonasaMbhavati / siddhaM loke tenau, parapaccayakAraNA tinni / / vR-lokeidaM siddhaM pratItaMyadvayozcatuHkarNa rahasyaM bhavati, SaTkarNaMmoitipAdapUraNe, trayANAM rahasyaM na sambhavati, tena kAraNena parapratyayakAraNAt pareSAM pratyayotpAdanArtha trayo viharanti / itarathAsamarthaHsa Atmanigrahakartum, trayo'picotsargatona kalpante,tata idamapisUtrakAraNikamavagantavyam / kAragatazca teSAM trayANAM tiSThatAbhiyaM yatanA[bhA,1850] jayaNAtatthuubaddha samabhikkhANunanikkhamapavesA / vAsAsu doNhi cir3he do hiMDe asaMthare iyare / / vR-tatra Rtubaddha kAle iyaM yatanA, samakaM bhikSA, samakaM zavyAtarasya samIpe vasateranujJA, samakaM vicArArtha niSkramaH, samakaM vasatau pravezaH / varSAsupunariyaM, dvau pazcAttiThato dvau hiNDete etaccasaMstaraNe, itarau dvau gaNAvacchedakatadanyalakSaNau vasateH pratyAsanneSu gRheSu vasatiM pralokamAnI hiNDete yAvatA ca na pUryate tAvaditarAnItaM gRhNItaH / idamapi varSAviSayaM kAraNikam, akAraNe caturNA tiSThatAM prAyazcittaM caturlaghu |smprti bahutvaviSaye gaNAvacchedakasUtrebhAvayati-. [bhA.1851] emeva bahuNaMpI, jahevabhaNiyA uAyariyasutte / jAvayasuyovasaMphya,navariimaM tatthanANataM / / vR- evameva anenaiva prakAreNa / kimuktaMbhavati / yathA ekatve Rtubaddha varSAsu ca pUrvasUtramuktamevaM bahUnAmapiRtubaddhe varSAsucavaktavyam |bhaavnaapic yathAbahutvaviSaye AcAryasUtrebhaNitAtathaivAtrApi bhaNanIyA, sA ca tAvat, yAvat zrutopasampat / tathAhi, tairapi samAptakalpIkaraNArthamanyonyanizrayA, tayA parasparopasampadA ityarthaH / sA ca nizrA dvividhA-gItArthanizrA zrutanizrA ca, tatra ca yadgItArthasya samIpeupasampadanaMsAgItArthanizrA,tayA parasparopasampannatvenasamAptakalpIbhUtayoIyostrayANAMvAvargANA samakamAgatena(mAgamanena) sAdhAraNakSetram / tathA zrutArtha nizrA zrutAnizrA, sApi ca yathA prAk AcAryasUtre'bhihitA, tathAtrApibhASitavyA / navaramidaMtatra nizrAyAMnAnAtvam, tadevAha sAdhAraNaThiyAu, suttatthAIparopparaM gihne / vAraMvAreNatahiMjaha AsA kaMDUyaMteu / / . vR-te sarve dvivargAstrivargA vA samAptakalpAH samakamekasmin kSetre yadi sthitAstataH sAdhAraNaM tat kSetram, tasmin sAdhAraNe kSetre sthitA, yadi yathA vAraMvAreNAzvAH parasparaM kaNDUyanti / evaM vAreNa vAreNa parasparaM sUtramarthavA gRhNanti / yathAhamadya tava pArzve gRhNAmi |kalye tvaM (pratistvaM) mama pArzve gRhISyasi / athavA pauruSIpramANena muhUrtervA vArakaM kurvanti tadA yo yadA yasya pArzve gRhNAti tasya tAvantaM Page #516 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :-4, mUla - 104, [bhA. 1852] kAlamAbhAvyamitaraH sUtrasyArthasya vA pradAtA'paharati / / [bhA.1853] aha puvaTThiepacchA annoejAhibahusutokhette / sokhettuvasampanno purimallokhettio tattha / / vR- atha pUrvasthite kSetrasvAmini gaNAvacchedake AcArye vA pazcAdanyo bahuzrutastasmin kSetre Agacchati,tarhisatadanumatyA tatkSetramupasampannaititatkSetrekSetrikA kSetrasvAmIpUrva ev,npshcaattnH| [bhA.1854] - khettito jai icchejjA suttAdi kiMcigihiu~ / sIsaMjaimehAvi pese, khettaM tutasseva / / vR-kSetrikaH kSetrasvAmI yadi pazcAdAgatasya samIpe kiMcitsUtrAdi gRhItumicchati, tatrayadi ziSyaM meghAvinaM preSayati, tarhi kSetraMtasyaiva pUrvasthitasya, napazcAdAgatasya / / [bhA.1855] asatI tabvihasIse anikhitta gaNeuvAyaenisaMkamati / ahavAagIyatthe nikkhivaIgurugAnaya khettaM / / dR- atha tathAvidho meghAvI ziSyo nAsti, tatastadvidhe ziSye asati avidyamAne anikSipte svaziSyasvagItArthasyagaNeyadisUtrAdipazcAdAgatasyasamIpevAcayati,tarhi tatkSetrapazcAdAgatevAcayati saMkrAmati / athAgItArthe svaziSye gaNaM nikSipati, nikSipya ca pazcAtsUtrAdi vAcayati tarhi agItArthe gaNaMnikSipatastasyaprAyazcittaMcatvArogurukAH / nacatasyakSetraM kintusUtrAdivAcayituH pazcAdAgatasya / / [bhA.1856] aha nikhivatIgIte, hoikhetaMtutogaNasseva / tassa puna attalAbho, vAyaMte na niggatojAva / / / vR.athagItegItArtheziSyegaNanikSipatinikSipyacapazcAdAgatasyasamIpesUtrAdi gRhNAti, 'totti' tataH kSetraM gaNasyaivAbhavati na pAThayituH pazcAdAgatasyAcAryasya / atha yadA gaNamanikSipyAgItArthe vA nikSipyasUtrAdigRhNAti,tadA kiyantaMkAlamAbhAvyaMtatkSetrapAThayiturataAha / tassetyAdi' tasyapunaH, pAThayituH punaH, tasmin kSetrike vAcayati AtmalAbhaH AtmIyatvena kSetrasya laMbhanaM tAvat, yAvatsa tato gacchAnna nirgato bhavati / kimuktaM bhavati yAvattasya samIpe adhyayanArthamavatiSThate tAvattasyAdhyApayituH pazcAdAgatasyAbhavatitatkSetram, yadapica ziSyAdikaMtasya sUtrAdigRhIturupAtiSThati tadapi tasyAbhavati / nirgatacatatogacchattasmin bhUyastasyaiva pUrvasthitasya kSetrasaMkrAmatIti / [bhA.1857] AgaMtugovievaM, ThaveMto khetovasaMpayaM labhati / sAhAraNeyadoNhaM, eseva gamoyanAyavyo / / vR- AgaMtuko'pi evaM pUrvoktena prakAreNa gacche sthApayan kSetropasampadaM labhate / iyamatra bhAvanAAgantuko'pi yadi pUrvasthite sUtrAdi gRhNAti anyasyAgantukasya samIpe sUtrAdi jidhRkhaM meghAvinaM ziSyaM preSayati yadi vAgItArthe gaNaMnikSipya svayaM vAcayati tadA tat kSetraMtasyaivamUlAgantukasya, atha gaNamanikSipyAgItArthevAgaNaMnikSipyasUtrAdigRhNAtitadAgrAhayituH kSetram, agItArthasyacagaNaMsAdhAraNe kSetreeko yadyaparasya samIpesUtrAdikaMgRhItukAmaH prAjJaM vinItaMziSyaM preSayati, gaNaM vAgItArthe nikSipya svayaM gRhNAti, tadobhayorapisAdhAraNam, athagaNamanikSipyAgItArthevA nikSipyavAcayatitadAdhyApayituH kSetra netarasya, tadapicatAvadyAvatsatatogacchAnanirgacchati / nirgateubhayoH sAdhAraNam, agItArthasya gaNAdhyAropeprAyazcittaMcaturgurukam / / / Page #517 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra-chedasUtram-2.4/104 [bhA.1858] sAhAraNoubhaNito idAni pacchAkaDaMtuvucchAmi / soduvihovodhavvo, nihatthasAruvioceva / / vR-sAdhAraNo'bhihitaH, idAnIM pazcAtkRtaM vakSyAmi / sa ca pazcAtkRto dvividhastadyathA-gRhasthaH sArupikazca |gRhe gRhaliGge tiSThatItigRhasthaH / samAnarupaMsarupaM tena caratItisArupikaH / / anayoreyasvarupamabhidhitsurAha[bhA.1859] asihosasihagihattho syaharavajjo uhoisaaruvii| dhArei nisijaMtuegaolaMbagaMceva / / vR-gRhasthaH pazcAtkRto dvividho'zikha sazikhazca / tatrayaH kezAndhArayatisasazikhAkaH / yastu muNDanena tiSThiti sa cAzikhAko bhavati rajoharavarjaH rajoharaNavarjaH, rajoharaNagrahaNaM daNDakapAtrAdInAmupalakSaNam, tato'yamarthaH-yaH kevalaM ziraso muNDanamAtraM kArayati na ca rajoharaNadaNDakapAtrAdikaM dharate so'zikhAka iti / vastu sArUpI sArupikaH sa ekAM nipadyAmekaniSadyopetaM sjoharaNaMavalambakaMdaNDakam, upalakSaNametat pAtrAdikaMca, dhArayatizirazcamuNDayati, anAbhavana(vidhi)mAha[bhA.1860] gihiliMga paDivAi, jo utadivasamevajo taMtu / uksAmetI anno, tasseva tato purA AsI / / vR- yo vrataM muktvA gRhiliGgaM pratipannaM yo'nyaH, upalakSaNametat mUlAcAryo vA, tadivasameva upazamayati punarapi vratagrahaNAyAbhimukhIkaroti, yenaivopazamitistasyaivAbhavati, na mUlAcAvasyaiva / uktaMca-"pacchAkaDo gihatthIbhUto jaitadivasaMcevapavvai umicchaijassasagAse icchaitasseva so" iti / eSa vidhiH purA AsIt,sampratipunarliGgaparityakte'pitriSuvarSeNugateSutadAbhavanaparyAyaH paripUrNo bhavati, nArataH / / kiM kAraNaM kena vAcAryeNeyaM maryAdA sthApiteti cedata Aha[bhA.1861] inipunajIvANaM ukkaDakalusattaNaMviyANittA / to bhaddabAhuNA utevarisAThAviyA ThavaNA / / vR- idAnIM punarjIvAnAmutkaTaM kaluSatvaM vijJAya tato bhadrabAhunA traivarpikA trivarSapramANA sthApanA maryAdA sthApitA, cAritrataTAke saMyamodakaparivahanarakSaNArtha traivArSikI maryAdApAlI kRteti bhAvaH / / samprati traivArSikAmebasthApanAyAM vizeSamabhidhitsuridamAha[bhA.1862] . paraliMga niNhavevAsamma snnjddhetusNkte| tadivasamevaicchA,sammattamuttesamA tinni / / vR-paraliGgadvidhA-gRhiliGgaparatIrthikAliGgaca / tatrehaparatIrthikaliGgaMgRhyatetasmin paratIrthikaliGge nihave vA tyaktasambagdarzana saMkrAnte yasya samIpetaddivasamapIcchA tasyasa Abhavati / ayamatrabhAvaH sabhagnacAritrapariNAmaH samyagdarzanamapi parityajya parivrAjakAdInAM nivAnAMmadhye gato yaditadivasameva yasya samIpepravrajitumicchatitataHsa tasyaivAbhavatina mUlAcAryasya |athsmyktvshitH paraliGgAdiSu gatastatastasmin samyaktvayute paraliGgAdigate mUlAcAryamaryAdA tistraH samAstrINi varSANi, triSu varSeSu pUrNeSu pUrvaparyAyastuTyati / / [bhA.1863] emeva desiyammivi, sabhAsieNaMtusamanusiThami / Page #518 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :-4, mUla- 104, [bhA. 1863] . usanesuvievaM, accAinne napuna eNhi / / vR-ekmeva anenaiva prakAreNadezike'pisabhASikeNa samAnabhASAvyavahAriNAsamanuziSTejJAtavyam / kimuktaM bhavati? dramilAndhrAdidezodbhavo mlecchaprAya AryabhASAmajAnAno yo vipariNataH san tyaktasamyaktvo gRhasthIbhUtaH pabriAjakAdiSunihnaveSunA militoyadikenApisabhASikeNasamanuziSTaH san prayAvartate tarhi tasya samanuzAsakasyAbhavati, nAnyasya / atha sasampaktvaH paraliGgAdiSu gatastarhi mUlAcAryaparyAyaparimANaMtistraH samAH, avasanneSu apievaMpUrvamAsIt / yathA avasannIbhUtaMtadivasamapi ya upazamayatisatasyAbhavatiidAnIMpunaHkaSAyeratyAkIrNeneyaMvyavasthA kintutrINivarSANi / / uktto gRhasthaH pazcAtkRtaH,sampratisArupikamadhikRtyAha[bhA.1864] sAruvIjajIvaM punvAyariyassaje yapavvAve / apavyAviesacchaMdo, icchAe jassasodeI / / vR-sArupiko joharaNAdidhArI sa vAvajIvaM pUrvAcAryasyAbhavati, natu trivarSapramANAtasya maryAdA, yAni ca sa sArupikaH pravrAjayatimuNDitAni karoti tAnyapi pUrvAcAryasyAbhavanti, tena muNDitatvAt, yAnipunastena namuNDitAnikintvadyApisazikhAkAnivartante,tadAyattAnicatAnyapravrAjitAnyadhikRtya tasya svacchanda AtmecchA / tathAcAha-yasyecchayAsa dadAti tasyAbhavanti nAnyasyeti / / etaccAputrAdiSudraSTavyaM putrAdIni punaH pUrvAcAryasyAbhavanti / / [bhA.1865] jo puna gihatthamuMDo ahavAmuMDoutiNhavarisANaM / AreNaMpavyAve, sayaM ca puvAyarie savvaM / / vR-yaH punargRhastha iva muNDo gRhastamuNDaH, kSureNa muNDa ityarthaH, athavA muNDo locane muNDaH / eSa dvividho'pimuNDogRhasthatvaM karoti,naturajoharaNadaNDapAtrAdidhArayatitena sArupikAbhinnaH satrayANAM varSANAmArato'rvAka yAni pravrAjayati muNDitAni karoti tAni svayaM ca yAvatrINi varSANi na pUryante tAvatsarva pUrvAcAryasyAbhavati / / [bhA.1866] apavvAvita sacchaMdA tiNhaM uvariMtujANiyavvAve / apavvAviyANijANiya sovi ajasicchaetassa / / vR- yAni punastrayANAM varSANAmArato na pravAjitAni na muNDitAni kRtAni kintu sazikhAkAni vartante tAni svacchandAt yasmai prayacchati tasyAbhavanti, trayANAM varSANAmupari punaryAni pravrAjayati muNDitAni karotiyAni vA pravAjitAni sazikhAkAni tiSThanti so'picasvayamAtmanA yasya sakAze icchati pratibhAsatetasyasamIpe pravrAjayati / / pravrajaticatrivarSamaryAdAH paripUrNIbhUtatvAt / / [bhA.1867] gaMtUNaMjaibetI ahayaM tujhaMimAni annassa / eyAni tujjha nAhaMdobI tujhaMduvenassa / / vR-trivarSapramANAyAM maryAdAyAmatikrAntAyAM pUrvAcAryasya samIpaM gatvA yadi brUte ahaM yuSmAkamantike pravrajiSyAmi yAni punarimAnI mama samIpe upasthitAni tAnyanyasyAmukasya pArthe pravrajiSyanti, athavA etAni yuSmAkamahamanyasya, athavA dvAvapietAnyahaMcayuSmAkaM, yadi vA dvAvapi etAnyahaM cAnyasya, tadA yadicchati tatpramANam / / tadevAha-- 2273] Page #519 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra-chedasUtram -2.4/104 . [bhA.1868] chinnaMmi upariyAe uvaThiyaMtehupucchiuMvihinA / tasseva anumaeNaMpuvvaM disA pacchimAvAvi(dI) / / vR-chinne paryAye varSatrayamaryAdAyAmatikrAntAyAmityarthaH, tasmin svayamupatiSThati anyAMzcopasyApayati vidhinA taM pRSTA tasyaivopatiSThato anumatenecchayA pUrvA dik pazcimA vA dIyate, kimuktaM bhavatiyadipUrvAcAryamicchatitataH pUrvAcAryasyAbhavati,athAnyaMta_nyasya,zeSatadupasthApitaviSaye'pi ca tasyecchA pramANam, sAca prAgevopadarzitA, sayadisamyagupazAntaH sansvakamAcAryamAzrayatetarhisa pravrAjanena saMgRhItavyaH, yadi punarna saMgRhNAti tataH prAyazcittaM mAsalaghu, anyacca tenAsaMgrahaNe yadi tasya zraddhAbhaMgo bhavati / yadapi cAnyasya samIpe dUraM gacchan pathi stenazvApadAdibhyo'nartha prApnoti, tannimittamapi tasya prAyazcittam, tasmAdavazyaM saMgRhItavyaH / / [bhA.1869] saMvigamuddisaMtepaDisehaM tassasaMthare gurugA / kiM amhaMtupareNaM ahikaraNaMjaM tutaMtesiM / / vR- athAnyasya samIpe pravrajan sa pUrvAcAryamAtmIyaM saMvinamuddizati prakAzayati / tasmin saMvignamudizati yasya samIpe pravrajitumicchatisa yadi pratiSedhati yathA kimasmAkaM pareNa parakIyena yat yeSAmadhikaraNaMtatteSAMbhavatviti, tasya evaM pratiSedhataH prAyazcittaM catvAro gurukAH, etaccasaMstaraNesati draSTavyam, athAsaMstaranpratiSedhati,tataH zuddhaH / atha sa pUrvAcAryasyaiva pArzve kasmAlliGganapratipadyate / ucyate-(puruSAvA te) AcAryA yadivA yatrayatratepUrvAcAryAviharantitatratatratasya sAgArikaMkimapi, atidUre vAteupalabhyante, glAno vA pUrvAcAyo jAtaiti / / - [bhA.1870] evaMkhalu saMviggeasaMvigevAraNA nauddisaNA | abbhUvagatojabhaNatI pacchabhaNaMtena se icchA / / vR-evamuktena prakAreNa saMvigne pUrvAcArye uddizyamAne khalu vidhirukto'tha sa pUrvAcAryamAtmIyamasaMvignamuddizati tarhi tenA savine pUrvAcArye uddizyamAne tasya vAraNA pratiSedhaH kartavyo na dAtavyA tasya pravrajyA gurunindakatvAditi bhAvaH, na ca sa taM pUrvAcAryamasaMvignamuddezayitavyaH eSa bhagavatAM paramaguruNAmupadezaH, / 'na udisaNA' ityAdi / atha sa brUte nAhaM saMvignamasaMvignaM vA pUrvAcAryamuddizAmi kintu tvameva mamAcArya iti tarhi, yadi pUrvAcAryasya noddezanA yaM cAbhyupagatastaM pratyevaM bhaNati, tataH sa pravrAjanIyaH |athsprvaajitHsn pazcAdvadetyathA pUrvAcAryasyAhaMnayuSmAkamititataAha-pazcAdevaM bhaNati tasminna se' tasya icchA kintuyamabhyupagatastasyaiva saH / / etadeva spaSTataramAha[bhA.1871) emeva nicchiUNa, uThato pacchatesimAuTTo / iyarehiM varosavito, sacchaMda disaMpuno na labhe / / vR- upatiSThan pravrajyAM jighRkSurevaseva me tvamAcArya iti nizcitya pravrajitaH san yaH pazcAtteSAM pUrvAcAryANAMAtmIyAnAmAvRttojAyate,itarkhAyeSAMsamIpepravrajitastairvAroSitaHsanahaMpUrvArcAyasyaiva nayuSmAkamiti sa evaM bruvANaH punaH svacchandadizaMsvecchayA dizaM na labhate, kintu yamabhyupagatastasyaiva saiti / yastupazcAtkRtatvenajJAto, yasyatujJAtasyApipUrvAdiksaMgrahaNebhAvona jJAyate, tasya liGgadAne vidhimAha [bhA.1872] annAto pariyAepunnena kaheja jo samudrUto / Page #520 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka:-4, mUla - 104, [bhA. 1872] 35 lajjAemAvagdhecchatimAva dikkhijja mebhayaNA / / vR- ajJAtaH san yaH paryAya pUrNe'pi samupatiSThan AtmAnaM na kathayati yathAhamamukasya pazcAtkRta iti, kasmAnnakathayati iticedata Aha-lajjayA, yadivAmA tatpAkSikeNakenApyahaMgrahISye, athavA mAM pazcAtkRtaM jJAtvAna dIkSayeyuritibhajanAt vikalapAnnA kathayayi / / [bhA.1873] nAtevajassabhAvona najaetassa dijjae liMgaM / dinnaMmi disiM nAhitikAlena vasosuNaMto vaa|| vR- jJAte vA pazcAtkRtatayA tasmin pravrajyArthamupasthi yasya bhAvo na jJAyate kenApi kAraNena pUrvAcAryasamIpaM na gata iti, tasya jJAtasyAjJAtasya vA liGgaM dIyate / datteca liGge sa AtmIyAM dizaM kAlena pUrvAcAryalakSaNAM jJAsyati, sa vA pUrvAcAryaH kAlena paramparayA zrRNvantaM jJAsyati, tato yasya samIpe tasya pratibhAsate, tasya samIpamupagacchatu ||saamprtmnyN vyavahAramupadarzayati[bhA.1874] ahavAannanakulA paDibhajiukAma samaNo samaNI ya / anusaThAyari naThiyA karativAyaMtivavahAraM / / / vR-athaveti vyavahArasya prakArAntaropadarzane, zramaNaH zramaNI ceti dvAvapyanyAnyakulau anyakulaH zramaNo'nyakulA zramaNI,pratibhaGktakAmau pratipatitukAmau svasvAcAryeNacatau prabhUtamanuziSTau paraMna sthitau tau svasvakulamamatvena vAgantikavyavahAraM vAgevAntaH parisamAptirvAgantastatrabhavo vogantikaH, sa cAsau vyavahArazca taM kurutaH tadyathA-yAnyasmAkamapatyAni janiSyanti teSAM madhye ye puruSAste sarve mama yAH striyastAH sarvAH tava, athavA zramaNIbhUte ye puruSAste sarve mama, striyaH sarvAstava, yadi cedaM bhaNati-sarvANyapatyAni tava, athavA sarvANyapatyAni mameti, tayoH saMsAre sthitvA punaH pravrajyAM pratyupasthitayoryadeva vAgantikenavyavahAreNa nizcitaM tadeva tayorAbhavati / / [bhA.1875] ahanakato topacchA tesiM abbhuThiyANa vavahAro / goNIAsUbhAsisa kuTuMbikharaeyakhariyAya / vR-athana kRtaH pUrva vAgantikovyavahAraH pazcAttayoH pravrajyAyAmabhyutthitayoH svasvakulamamatvena vyavahAro bhaNDanamabhUta, tatra saMyatikulasatkA godRSTAntam udbhAmikAdRSTAntaM kharakharikAdRSTAntaM cAntarAntaropanyasyanti / saMyatakulasatkA azvadRSTAnta kauTumbikadRSTAntaMca / / athaveyamanyA dRSTAntaparipATI / / [bhA.1876] goNINaMsaMgilaM ubbhAmailAya nIyaparadesaM / tattokhette devIrano abhisecaneceva / / vR- saMyatIsamAnakulakA gavAM saMgillaM samudAyaM dRSTAntI kurvanti, tadanantaraM saMyatasakulakA yA udghAmikAparadezaM nItAtAM dRSTAntikurvanti, tataH punarapisaMyatIsakulakAHkSetrebIjaM,tataH saMyatakulakA devIM rAjJo'bhiSecanaM ceveti / / tatra bhaNDane jAte yathA saMyatIsakulakA godRSTAntaM kurvanti tathA pratipAdayati[bhA.1877] saMjaiitta bhaNaMtIsaMDeNanassa jNtugonniie| jAyatitaMgoNivaissa hoti evamha eyAI / / vR- 'saMjaiittA' saMyatIsatkAH samAnakulakA bruvate anyasya satkena SaNDena yat govite'patyaM Page #521 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra-chedasUtram -2- 4/104 tatsarva gopatergosvAmino bhavati, na SaNDasvAminaH, evamanenaiva dRSTAntenAsmAkamapyetAnyapatyAnyAbhavanti, nyussmaakmiti|| evamukte[bhA.1878] betiyare amhaMtUjahavaDavAe uannaAseNa / jaMjAyatimollaMmiadinetaM Asiyasseva / / vR- itare saMyatasamAnakulakA bruvate-asmAkametAnyapatyAnyAbhavanti, yathA mUlye adatte yadanyenAnyasatkenAzcena vaDavAyAM jAyate'patyaM tadazvikasyaiva azvasvAmina eva, kAraNikairevameva vyvhaarnishcyaadevmetaanypysmaakmiti|| evamukte[bhA.1879] jassa mahilAya jAyati ubbhAmailAya tassataM hoi / saMjaiitabhaNaMtI, iyare beMtI imaMsuNasu / / vR- yasya mahelAyA bhAryAyA udbhAmilAyAH svairiNyA jAyate sutaH (svataH)paratazca tasya tatsarvamAbhavati, evamasmAkamapi iti saMjaiittA' sNytiismaankulkaabhnnnti|| itarebruvAte idaM vakSyamANaM udbhrAmakakauTumbikakRtaMtatzrRNuta [bhA.1880] tenaM kuTuMbieNaubbhAmaileNa doNhavIdaMDo / dinno sAviya tassA jAyA evamhaeyAI / / vR-yenasvairaNyAapatyAnijanitAni tena kuTumbikena ubhAmilena rAjakulegatvA kathitam-yathAha deva!tasyAH sarvabhogabharaMvahAbhisAsopicatatpatirmadIyenabhogabhareNa niyUMDhavAn, tasmAtprasAdaMkRtvA madIyAnyapatyAni dApayateti, tataevukte rAjAkupitaH, tathAbhogabharasaMvAdadarzanata evamimAvapancAyakAriNAviti dvAvapi sarvasyopaharaNato daNDitavAn / tathA cAha / dvayorapi daNDo datto dApita ityarthaH, sA cApatyApaharaNato'nanyagatikA satI tasya jAtA evamasprAkametAnyapIti / / [bhA.1881] punaraviyasaMjaittA betikhariyAe annakharaeNa / jaMjAyatikharivAhivatissa hotievamhaeyAI / / vR- punarapi saMyatIsatkA bruvate, kharikAyAM gardabhyAM anyakharakeNa anyasatkena gardabhena yat jAyate tatsarvakharikAdhiyaterbhavati, evmsmaakpyetaaniiti|| tadevaMprathamA dRSTAntaparipATIbhAvitA ||smprti dvitIyAyAM vibhAvayiSuH prathamato govargadRSTAntaMbhAvayati[bhA.1882] goNINaMsaMgellaM naTuM aDavIe annagoNeNaM / . jAyAiMvatthagAI,goNAhivatIo geNhaMti / / vR- gavAMstrIgavAnAM saMgillaM' samudAyonaSTo'TavyAM patitastatracatasyAnyagavena anyasatkena puMgavena jAtAni vatsakAni vatsakarupANitAnigaveSaNataH kathamapigavAM lAbhegavAdhipatayaH strIgavIsvAmino gRhNanti napuMgavasvAminaH / emetaanypysmaakmiti|| evamuktesaMvatasatkAudabhrAmikAdRSTAntaMpUrvoktamapanyasyanti tathA cAha[bhA.1883] ubbhAmiya puvyuttA ahavA nIyA nujA paravidesaM / tasseva nusAbhavatI evaM amhaMtuAbhavatI / / vR- udbhrAmikA purvamuktA yathA sApatyA tasya jAtA athavA yA paravidezaM nItA sA tasyaivAbhavati pazcAdapinAnyasya, evametAnyapatyAnyeSA cAsmAkamAbhavatIti / / evamukte Page #522 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 37 uddezaka :-4, mUla - 104, [bhA. 1884] [bhA.1884] . iyare bhaNaMtivIyaM tubbhNtniiymnnkhettNtu| tahoikhettiyassa evaM amhaMtueyAhaM / / vR. itare saMyatIsatkA bhaNanti bIjaM yuSmadIyaM tat kila kSetrasAdRzyavipralambhataH kathamapi vApakairanyat kSetraM nItaM anyatra kSetre uttamityarthaH / tat loke kSetrikasya bhavati / evametAnyapatyAnyasmAkamiti ||sNytstkaaatr pratyuttaramAhuH[bhA.1885] ranodhUyAtokhalunamAucchaMdAutAudijaMti / naviputtoabhisiccaitAsiMcchaMdena evamhaM / / vR- na khalu yA rAjJo duhitarastA mAtRcchandato mAtRNAmabhiprAyeNa dIyante, nApi putro'bhiSicyate tAsAM mAtRNAM chaMdenAbhiprAyeNa kintu rAjJaH svAbhiprAyeNaM tato yathA rAjA pradhAnamiti sarva rAjJa AyattamevamatrApi puruSaH pradhAnamiti sarva puruSasyAyattamataH sarvamasmAkamAbhavati / / evaM vyavahAre vartamAne zrutadhara AcAryo vyavahAraM chetukAma idamAha[bhA.1886] emAdi uttarottara diTTatA bahuvihAna upamANaM / purisottariodhammo hoipamANaM pavayaNaMmi / / vR- evamAdaya uttarottaradRSTAntA bahuvidhA abhidIyamAnA na pramANam, kintupravacane puruSottariko dharma itipuruSaH pramANam, ataHsarva puruSasatkAlabhantenetare iti mU. (105) gAmAnugAmaMduijamANe bhikkhU jaMpurato kaddU vihAi, se Ahacca visaMbhejA, asthiyAI tthaanekei uvasaMpajaNArihe, (kappai) seuvasaMpajjiyavye; siyA nasthi vAiMtha anekei uvasaMpajjaNArihe, (tassa) appaNokappAeasammattekappaise egarAiyAepaDimAejanajannaMdisaM anesAhammiyA vihAMti tannaMtanaM disaMuvalitae |nose kappaitattha vihAravattiyaM vatthae. kappaise tatthakAraNavattiyaM vathae / taMsica naM kAraNaMsi nidriyasi paro vaejA-'vasAhi ajo, egarAyaM vA durAyaM vA! evaM se kappai egarAya vA durAyaM vA vatthae, no se kappai paraM egarAyAo vA durAyAo vA vatthae / jaM tattha paraM egarAyAo vA durAyAo vA vasai, se saMtarA chee vA parihAre vA / / vR-athAsyasUtrasya kaHsambadhastata Aha[bhA.1887] AyariyauvajjhAeva (yaMmi) ahikie ahikie yakAlammi / nissovasaMpayattiyaegaTTamayaMtusaMbaMdho || vR- adhastaneSvanantarasUtreSvAcArya upAdhyAyo vAdhikRtaH kAlo vA Rtubaddho varSAkAlazcAdhikRtastasminnadhikRteidaM sUtramApatitamatrAcAryasyopAdhyAyasya vA RtubaddhekAlemaraNasyAbhidhAnAt / athavAntarasUtrenizrAbhihitA, nizropasampancetyekArthamatracopasampadvakSyate,tato'nantaramidaMsUtramuktamayaM pUrvasUtraiH saha sambandhaH |punH prakArAntareNa sambandhamAha[bhA.1888] ahavA egayaramminuAyariyagaNimivAvi / Ahacca vIsuMbhUte gacchaMti phaDDagaM phaDDagA va gaNaM / / vR- athaveti prakArAntareti ekatarasminnAcArye gaNini vA upAdhyAye Ahacca kadAcit viSvagbhUte kAlaM gate gacchasatkAH sparddhakaM gacchantisparddhakA vAgaNaM, tato bhikSugamanapratipAdanArthamidaM sUtram / / anena sambandhenApatitasyAsya vyAkhyA-grAmAnugrAmaM grAmagrAma grAmeNa 'TUijamANe' gacchan, etAvatA Page #523 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra-chedasUtram -2- 4/105 RtabaddhaH kAlo darzito yaM purataH kRtvA prabhuM kRtvA ityarthaH / sa niyamAdAcArya upAdhyAyo vAdraSTavyo viharatisaAcakadacit vIsuMbhejA' zarIrAdviSvagbhavetkAlagatobhavet / asthiyA ittha'ityAdi, asti cAtra samudAyo'nyaH kazcit AcAryAdupAdhyAyAdvA vyatirikto gaNI pravartakaH sthaviro vRSabho vA upasampadanAstita upasampattavyaH / athAnyo nAsti kazcidatropasampadanArhastarhi sa AtmanaH kalpanAsAmAptaitisetasyakalpate / ekarAtrikyApratimayAyatravasatitatraikarAtrAbhigraheNa jannaM jannaM' ityAdi, yasyAM yasyAM dizi anye sAdharmikA viharanti, tAM tAM dizamupalAtuM, na punaH 'sa' tasya kalpate tatrApAntarAle vihArapratyayaMvastuM, kalpate 'sa' tasya kAraNapratyayaMsaMghAtAdikAraNanimittaM vastuM, tasmiMzca kAraNe niSThate yadi paro vadet ksaArya! aikakAtraMdvirAtraMvAevaM se' tasya kalpate ekarAtraM vA dvirAtraM yA vAzabdAt trirAtraM vA vastuM, na 'sa' tasya kalpate ekarAtrAdirAtrAdvA paraM vastuM, yaH (ya) tatra ekarAtrAt dvirAtrAdvA paraM vasati tatra 'sa' tasya svakRtAdantarAt cchedaH parihAro veti / adhunA niyuktivistaraH / atropasampadanAha ityuktam / sA copasampadvividhA -laukikI lokottarikI vA / tathA cAha[bhA.1889] loge yauttaraMmIya, uvasaMpaya logigI urAyAI / rAyA vi hoIduviho, sAvekkho ceva niravekkho / / vR- upasampadvidhA-loke, uttareca lokottare / tatra laukikI rAjAdau / AdizabdAta yuvarAjAdiparigrahaH / tathAca yadArAjAmRtobhavati, tadA yuvarAjamupasampadyante,taMrAjAnaMsthApayantItyarthaH yuvarAjo'nyaH sthApyate |scraajaabhvti dvividhaH sApekSo nirapekSazca sahApekSayAsApekSaH, tadviparIto nirapekSaH / tathA ca prajArAjyAdyapekSaH san jIvaneva yuvarAjaMsthApayati nirapekSastu naiva / / atha kiMjIvanneva yuvarAja sthApayati / tata Aha- . [bhA.1890] juvarAjami uThavie, payAubaMdhaMti Ayatitattha / nevaya kAlagayaMmI, khubbhaMti paDivesiya nariMdA / / vR-yuvarAje rAjJA sAkSAdvidyamAnena sthApite prajAstatra AyatimAgAmikAlaviSayAM mahatImAsthAM mahatImAsthAMbadhnanti, naivacasahasAkAlagaterAjJiprativezikanarendrAHsImAtaTavartinaH pratyantarAjAnaH kSubhyanti / rAjyaviloDanAyasaMcalanti / / uktaH sApekSaHsaMprati nirapekSamAha[bhA.1891] - pacchannarAyatene Aya paroduviha hoinikheko / . loiya loguttarito, loguttara thappiyarevocchaM / / vR-nirapekSo nAma yaH prajAnAM rAjyasya cAyarti nApekSete, tasmin kAlagatesa rAjA mRtaH pracchanno priyate / yathA atIva rAjA zarIrabAdhito vartate saca tAvadhriyate yAvadanyo nivezyate, saca kadAcita steno'pi / yathA nikSepaNaM nikSepaH sa dvividho dviprakArastadyathA-AtmanaH paratazca / punarekaiko dvidhAlaukiko lokottarikazca / tatra lokottarikaH sthApyaH pazcAdvakSye ityarthaH itaraM laukikaM prathamagAthApAdopakSiptaM vakSye / / pratijJAtameva nirvAhayati[bhA.1892] niravekkhe kAlagate, bhinnarahassA tigicchamaccoya / ahi vAsa AsahiMDana, vajjhoti yamUladevou / / vR-ekorAjA nirapekSastasyarAjye mUladevazcaurikAM karotisakadAcidArakSakaiH prApto rAjJaH pArthe nIto rAjJA yastena iti kRtvAvadhya AjJaptaH / tato rAjA tatkSaNameva nijamAvAsasthAnamupagataH kSaNamAtreNaca ___ Page #524 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :-4, mUla - 105, [bhA. 1892] sahasA kAlagataH, tasminnirapekSe kAlagate dvau bhinnarahasyau rAjA mRta iti rahasyaM dvau jANitastadyathAcikitsakovaidyo'mAtyazca,rAjAcAnapatyastato'zvasyAdhivAsanA kRtAsarvatratrikacatuSkacatvAdiSu hiNDApyate / kathaM nAma rAjalakSaNayuktaMpuruSaM labhemahi yaM rAjAnaM sthApayAma iti / mUladevazca yo badhya AjJaptaH satenAvakAzena nIyamAno vartate / / [bhA.1893] Asassa paTTidAnaM AnayanahatthacAlaNaMrano / abhisegabhoiya paribhava taNajakkha nivAyaNaMANA / / vR-tato azvena tasya mUladevasya vadhyatayA nIyamAnasya pRSTa dattaM, gAthAyAMstrItvaM prAkRtvAtprAkRte hi ligaM vyabhicAri / tato mUladevo yatra rAjA pracchanno javanikAntarito 'vatiSThate tatrAnItastato vaidyakumArAmAtyAbhyAM javanikAbhyantarasthitAbhyAM rAjJo hasta uparimukho nItvA cAlitaH / etat rAjJo hastavAlanaM / tato vaidyakumArAmAtyAbhyAmuktaM-kRtA rAjJAnujJA yathA mUladevaM rAjAnamabhiSiJcata, na zaknoti vAcA vaktumiti / tato'bhiSikto muladevo rAjye navaramasadRza iti kRtvA kecidbhojikAH parabhivamutpAdayanti / na punaH kurvanti vinayaM / tatazcintayatimUladavo, mamaite mUrkhatayA paribhavaM kurvate; paraM kimidAnImete mUrkhatayaiva kadAcitsvayamevAlamaNDalaM jalpiSyanti tadAnIM zAsaviSyAmi / tato'nyadivase AtmanaH zirasi tRNazUkajAtaMkRtvA AsthAnamaNDalikAyAmupaviSTaH / teca bhojikA mUrkhatayA zanaiH parasparamullapanti-adyApi nanveSa cauratvaM na muJcati, anyathA kathametAdazasya tRNazUkajAtasyeze bhavanesaMbhavo, nUnaMtRNagRhAdiSu caurikAnimittamatigatastataH tRNazUkajAtaMzirasi lagnamiti / etaccAkarNyamUladevoroSamupAgamatbrUteyaastikopinAmamacintAkArIyaetAnzAstIti, tataevamuktetatpuNyaprabhAvatorAjyadevatAdhiSTitairnizitAsilatAkaizritrakarmapratihAraiH keSAMcit zirAMsi lUnAni,zeSAH kRtaprAJcalayaHAjJAmabhyupagamatavantaH / tathA cAha bhoiyaparibhavegaityAdi, bhojikAH paribhavaM kRtavanto'nyadAmUladevastaNAttitRNAnizIrSe kRtavAn / tatastatkopAvezaM dRSTrAya:ratipAtanaM vinAzanaM kRtamzeSairAjJA pratIcchitA / / etadeva savizeSamAha[bhA.1894] jakkhativAtiyasesAsaraNagayA jehiMtosito puttvN(vi)| tekuvvaMtIrano attANapareya niklevaM / / vR- yakSAtipAtitazeSAH zaraNagatA mUladevasya zaraNaM pratipannAH yaizca pUrva mUladevastoSitaste rAjJa AtmanaH parasyacanikSepamadyaprabhRtiyuSmadIyAvayametevetisamarpaNaMkurvanti / / ukto'nirapekSonirapekSazca lokottariko vaktavyastatra prathamaMsApekSamAha[bhA. 1895] puvaM AyatibaMdha, karei sAvekkho gaNahare Thavie / . aTavie puvvuttA, dosAuanAhamAdIyA / / vR- yo nAmAcAryaH sApekSaH sa pUrvameva gaNadhare sthApite sAdhUnAmAyatibandhaM karoti yathAyaM yuSmAkamAcArya ityatedAjJayA vartitavyamiti athana pUrva gaNadharaMsthApayatitatastasminnasthApite doSAH pUrvoktA anAthAdayo 'anAhamojAyA' ityAdinAbhihitAH kSiptAdayo doSAbhaveyuH / / ukto lokottarikaH sApekSaH, samprati nirapekSamAha[bhA.1896] AsukkArovarae aTThavite gaNahare imAmerA / cilimili hatthANunAparibhava suttatthahAvaNayA / / Page #525 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra-chedasUtram - 2- 4/105 vR- AzukAreNa zUlAdinoparataH kAlagata AzukAroparatastasmina satyAcArye asthApite'nyasmina gaNadhare iyaM vakSyamANA maryAdA / tAmevAha- 'cilimilI' tyAdiAzukAroparata AcAryo javanikAntaritaH pracchanno kAryoM cAcAryANAmatIvAzumaM zarIraM vAcApi vaktuM na zarkuvaMtIti, tato yo gaNadharapadArhastaM javanikA bahiH sthApayitvA sUrayo bhaNyanteko gaNadharaH sthApyatAmevaM coktAjavanikAbhyantarasthA gItArthA AcAryahastaM uparyanmukhaM kRtvA sthApyAmAnagaNadharAbhimukhaM darzayanti, vadAntica gaNadharatvametasyAnujJAtaM paraM vAcA vaktuM na zaknuvanti, eSA hastAnujJAH tata etasyopari vAsA nikSipyante sthApita eSa gaNadhara iti, pazcAta kAlagatA AcAryA iti prakAzyante / 'paribhava suttatthahAvayaNA' iti to yeDabhinavasthApitasyAcAryAsya paribhavotpAdanabuddhayA AcAryocitaM vinayaM na kuMrvanti, teSAM sUtramarthaM vA sa hApayati na dadAtItyarthaH / / ' saMprati Aya paro duviho hoI nikkhevo, loiya loguttarito' iti vyAkhyAnArthamAha[bhA. 1897] daMDena u anusaTTA, loe loguttare va appANaM / uvanikkhivaMti so puna, loiya loguttare dubihe / / vR- loke lokottare ca yathArha vinayamakurvaMto daNDenAnuziSTA AtmAnamupanikSipanti / tatra laukiko daNDaH pUrvamukto mUladevena bhojikAnAM keSAMcita kRto, lokottarikaH sUtrAryApaharaNaM, iha nave rAjJIva nave gaNadhare sthApite nikSeparaso lokasya jAyate / tatastarakalAdyupavarNyate / nikSepasya phalaM loke paripAlana, lokottare jJAnAdInAmabhivRddhiH, sa copanikSepo dvidho- laukiko lokottarikaJca / punarekaiko dvidhAAtmopanikSepaH paroparanikSepazca / tatra laukika AtmanikSepo ye pragalbhAste AtmanaivAtmAnaM rAjJa upanikSipanti tiSThantica caraNopapAtakArakAH prapannazaraNaH, yepunarapragalbhAstece rAjJo vallabhAstairAtmAnagrupanikSepayanti, eSa paropanikSepaH / / lokottarika AtmanikSepo gacchavartinAM sAdhunAma / tathA hi-ye gaccheeva vartante sAdhavaste AtmAnamAtmanaivAbhinavAcAryasyopanikSipantiH paranikSepaH phaDukagatAnAM, te hi samAgatAH sparddhakapatinA nikSipyante yathA- eta ahaM ca yuSmAkamiti / / iha 'atthi yAI tha anne keI upasaMpajaNArihe' ityAdyuktaM, tatra yadyapi sa gItArthastarUNaH samarthazcendriyanoindriyANAM nigrahaM kartuM tathApi tenAnyo gaNo nizrayitavyo nizrayasya ca parapratyayanimittaM tatropanikSepaH kartavyaH atra laukiko dRSTAntastamevAha 40 [bhA. 1898 ] jaha koI vaNiko U dhUyaM seTTissa hatthe nikkhiviu~ / disijattAe gatotti kAlagato soya seTTIo / / vReko vaNika tasya gRhe mArirutthitA saMrvagRhamupacchAditaM / ekA duhitA tisstthti| paraMsa zreSThI nirdhana iti tAM duhitaraM na pariNAyayituM samarthastato digayAtrAM krtumicchti| jaanaati| caitasyAH kanyakAyAH svabhAvaM yathA samarthAtmAnameSA saMrakSituM, kevalamekA kanyakA mahatI gRhe tiSThantI duSTazIlA lokena saMbhAvyeteti mitrazreSThino haste tAM nikSipya muktvA vANijyena digayAtrAM gataH, tasyApi ca mitrazreSThino gRhe mArirabhUta tataH so'pi sakuTumbo vinAzamupAgamata / tathA cAha sa ca zreSThI kAlagataH / kevalamekA kanyakA sthitA sA ca mUlazreSThiduhituH sakhI sA ca sasakhIkApyAmAtnaM saMrakSituM kSamA kevalaM yajJApratyayanimittaM rAjJaH samIpamupasthitA / tathA cAha [bhA. 1899 ] sessi tassa dhUvA vaNiyasuyaM dhetu ranno samuvagayA / ahayaM esa sahI me pAleyavyA utubbhehiM / / Page #526 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH-4, mUla - 105, [bhA. 1899] 41 vR-tasya mUlabhUtasya zreSThino duhitA vaNikasutAM pitRmitravaNigaduhitaraM gRhItyA rAjJaH 'samupagatA' samIpamupagatApAdeSunipatya vijnypyti| yathA-deva,yuSmAbhirnijaduhitArorakSyantetathAhameSAcamesakhI yuSmAbhiH pAlayitavyA, aavyorpiyussmtknykaatvaat|| [bhA.1900] iya houttiya bhnniuNknnaaaNteurNmituttttenn| ranApakkhittAo, bhaNiyA vAhariu paalaau|| vR- iti evaM bhavatviti bhaNitvA tuSTena rAjJA te dve api kanyecAntaHpureprakSiptA, bhaNitAca vyAhRtya AkAryapAlApAlakA mahattarikA / / kiMbhaNitetyata Aha[bhA.1901] jahararakaha majjhasutA taheva eyAto devipAleha / tIeviteUpAle vinviyNviniitkraannaae|| vR- yathA rakSatha mama sutA kanyakAstathaiva eteapiDhe matkanyakA prakhye pAlayatha / evamukte tayApi mahattarikayA vinItakaraNayA vijJaptamadeva / ete atipAlayAmi / evamuktavAte kanye'ntaHpuranIte / tatra camUlazreSThiduhitA mahattarikA vijJapavita[bhA. 1902] jaha kannA eyAto rakkhaha emeva rakkhaha mamaMpiH jahaceva mamaM rakkhaha taha rakkhahimaM sahi mjjh|| yathA etAH kanyAyUyaMrakSatha, evamevamAmapirakSatha / yathA camArakSaya,tathemAMmama sakhImapirakSatha / / [bhA.1903] iya hou abbhuvagae ahatAsiMtatsaMvasaMtINaM / kAlagayAmahattariyA jA kuNatI khaNaM taasiN|| ityevaM bhavatviti abhyupagate,tAsAMtatrasaMvasantInAmatha kiyatkAlAtikrameNavArakSaNaMtAsAMkaroti sAmahattarikA kaalgtaa|| [bhA.1904] savikArAto daTuMseTTisuyA vinnavei rAyANaM / mayahariyadAna nigaha vnniyaagmraayvinvnnN|| vR-mahattarikAkAlagamanAntaraM tAH kanyakA savikArA abhUvana / taMtastAH savikArAH zreSThisutayA dRSTA rAjAnaM vijnypyti-anymhttrikaaNpryccht|dttaaraajnyaa tathAca mahattarikayA 'nigahatti' kanyAH savikArA upalabhyakharaNTitA / evaM tAsAM tiSThantInAM vaNiyAgamatti' sa dezAntaragato vaNikasamAgataH 'vinnavaNaM' iti rAjJo vijJapanamakArSIta, yathA deva,nayAmi nijaputrikAmiti / / [bhA.1905] pUeUNa visajjaNa, sarisakulaTAna donnhviibhogo| emeva uttarAMmi vi avattarAIdie havamA / / vR-tataH zreSThikRtavijJaptikAnantaraMtedveapipUjayitvArAjJA visRSTesaddazakuledAnaM vivAhiteityarthaH, tatastayorddhayorapi vipulA bhogA dattAH / evameva anenaiva prakAreNa uttare'pi lokottare'pi avyaktasya rAtriMdivairUpamA / iyamatra bhAvanA- yadi tAvallaukikA api yaza:- saMrakSaNanimittamAtmAnamanyatropanikSipanti, tataH sutarAM lokotarikaiH sAdhumiH saMyamayazaHsaMrakSaNanimittamAtmA'nyagaNe nikSeptavyaH / sa cAvyakto vayasA, tato yAvadbhirahorAtrairvayasA vyaktI bhavati tAvantaM kAlaM tatrAnyagaNanizrAyAM tisstthti| / kathaM punaH AtmAnaM gaNaMcopanikSipati tata Aha [bhA.1906] ete ahaM catubbha, vattIbhUto syNtudhaarei| Page #527 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra-chedasUtram 2- 4/105 jasapavvayA urAlA, mokkhasuhaMceva uttrie|| vR. ete madIyAH sAdhavo'haM yupmAkama, evaM copanikSepya tAvattatra tiSThati yAvata vyakto jAyate, tato vyaktIbhUtaH sana tasmAnirgatya svayaMmeva gaNaM dhArayati / evaM ca kurvatasya phalaM, iha loke udArA yazaHpratyayAH,avadAtaMyazoDavadAtAzcalokepratyayAHsaMyamanairmaviSayAH,paralokephalaMmokSasukhamauttarike lokottarike upnikssepe|| athavA laukikasya lokottarikasya ya sAkSepasya padasthApanAyogya viSayeyaM parIkSA[bhA.1907] sAvekkho puna puvvaM, prikkhhjedhnousuhaao| __ aniyayasahAva parihAviyabhutAtacciyA vuDDA / / vR-sApekSaHpunaH pUrvaparIkSatesAdhuna,yathAghanazreSThIsnuSAaniyatasvabhAvA |priikssitvaan / kathamiti ceducyate- rAyagihe nagare dhano nAma setttthii| tassa cattAriM sunnhaato| annayA so ciMtei kA mama suNhA gharaM buddhi nohiti |tto annayA tAsiM parikkhaNanimittaM sayaNavaggo niMtito / bhattottaraM sayalasayaNasamakkhaM suNhAto saddAveUNa patteyaM pattevaM paMcasAlikaNA samappiyA e esurakhie kareha, yadA mohami tayA dAyavvA / tato paDhamAe "buDho esa na lajjitI sayaNasamakkhaM paMcakaNe samappeto, na kiMvi jANai jayA magnihitI tayAannedAyavvA' itichuDDiyA / bijhyAe 'vuDsesatti' bhuktA / taiyA eAbharaNakaraMDiyAe surakkhIkayA / cautthIebhAuyakhettesuAroviUNabuDDinIyAjAyA varisapaNageNamUDasaMhassA | puno vi sevinA varisapanagAnaMtara sayaNavaNaM nimaMteUNa bhuttuttaraM sayaNasamakkhaM tAto sadAviyA- to te me paMca saaliknnsmppeh|tto par3hamAe annAto ThANAto ANeUNasamappiyA, seThiyAsavahasAvitA bhaNiyA teceva ise paMca sAlikaNA kiMvA anne, tIe kahiyaM temae tathA ceva chuDDiyA, puna anne ANIyA' / evaM biiyAe vi, navaraM tIe bhuttA kahiyA / taiyAe te ceva AnIyA, bhaNiyaM 'AbharaNakaraMDiyAe mae surakkhIkayA' / cautthIe bhaNiyaM 'tAya sagaDANi samapijaMtu jena tepaMca sAlikaNA AnijjaMte, tato seThinAvimhieNapucchiyaM,tIekahiyaMjahAvataMjAvajAyA muDasahassA!taoparituTTeNaseviNA bhaNiyaMetIjamanjha paMca sAlikaNA atIva vuddhiM nohititti hasA mama gharassa saaminnii| taiyA bhaMDAraravikhayA jIe bhutAsA mahAsanAvAvArenijoiyA, paDhamAgharabAhikamme / tathAcAha-prathamayA parihApitA,dvitIyayA bhuktAstRtIyayAtAvanmAtrA ghRtAzcaturthyA 'cutti' vardhittAHeSa dRSTAntaH / / sampratidhAntika-yojanAmAha[bhA.1908] umesivamatarateya ujjhitaMAgato nkhlujogo| kitikmmbhaarbhikkhaadiesubhuttaaybhuttiie|| vR- evamAcAryeNApi parIkSAnimitta sAdhUna samarpya dezadezane ziSyA niyoktavyAstatra yo'vame durbhikSe'zivevAsAdhUnatyaktavA'thavA ye'taratoDasahAyAtatAnavAtyaktavAsamAgataH,sakhaluna yogyaH / yenApi kRtakarmasupAtralepanAdivyApAreSu, bhAre upadhyupakaraNavAhanena, bhikSAdiSu cAtmabhuktayA bhuktA upayoga nItAH sAdhavo,naca samyakpAlitAH so'pina yogyaH / / [bhA.1909] naya chuDDiyA nabhuttAneva ya parihAviyAna parivUDhA / tatieNaM teceva usamIvapacchANiyA gurunno|| vR-tRtIyena yesamarpitAHsAdhavoguruNA,tenachuDDiyA nadurbhikSAzivAdipuparityaktAH, nApibhuktAH Page #528 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :-4, mUla- 105, [bhA. 1909] kevalamAtmopayogaM nItAH,nApi parUSazikSApradAnAdinA parihApitAH parihAni nItAH nApyanyAnyaparitrAjanena parivardhitAH / kintve (va) tAvantogurusamIpaMpratyAnItAH ||cturthmaah[bhaa.1910] uvasaMpAviyapavvAviyA ya anne yetesi sNghiyaa| erisedeignnNkaamNtiyNpipuuemo||| vR-yena bahavaupasampAditA upasampadaMgrAhitA bahavaH paritrAjitAzca,anyecateSAmupasampAditAnAM paritrAjitAnAMcasambandhinaH saMgRhItAste'piupasampadaMgrAhayiSyante paritrAjayiSyante cetyarthaH, Ize caturthe dadAti gaNamAcArya ekAntayogyatvAta / na kevalametAsmina, kintu kAmamatizayena tRtIyamapi pUjayAmazcaturthAlAbhe tamapi yogyaM prazaMsAmaityarthaH / / tatrAtmaparopanikSepayojanAmAha[bhA.1911] tammigaNe abhisitesesagabhikkhUgaNaappa nikkhevo! jepuna phaDDagavatiyA Ayaparetesi nikkhevo|| vR-tasmina caturthe tadabhAve tRtIya vAgaNe pade abhiSiktezeSakabhikSUNAM tadgaNAntarvartinAmAtmanikSepobhavati |ye punaH spardhakapatayasteSAmAtmataH paratazca nikSepaH,spardhakapatInAmAtmatastadAzritAnAM parataH spardhakapatidvAreNa teSAmupanikSepabhAvAta / / evamAtmaparopanikSepo nirapekSeDapikAlagate dRSTavyastathA cAha[bhA.1912] evaM kAlagate ThavihasesANaAya nikkhevo| phaDDagavaIyANaMpunaAyaparo hoti nikkhevo|| vR- evaM nirapekSe sahasA kAlagate pUrvaprakAreNAnyasmina sthApite zeSANAM gaNAntarvartinAtmanikSepo bhvti|sprdhkptikaanaaNtvaatmpropnikssepH,sprdhkptiinaamaatmtstdaashritaanaaNprto nikSepaityarthaH / / [bhA.1913] uvasaMpaJjaNaarihe avijamANAMmihoI gaMtavvaM / gamanaMmisuddhasuddhe caamaMgo hoti naayvyo|| vR-upasampadanAhe avidyamAnebhavatyanyatragantavyaM tatracagamane (zuddhA)zuddhapadesaMyogatazcaturbhaGgI bhavati jJAtavyAH tadyathA-nirgamane zuddho gamena ca zuddha iti prathamaH, nirgamane zuddho gamaneDazuddha iti dvitIyaH, nirgamane'zuddho gamane zuddha iti tRtIyaH, nirgamane'zuddho gamane cAzuddha iti caturthaH / gAthAyAM caubhaGgo itipuMstvanirdezaH praakRttvaat||ttr prathamabhaGgAvyAkhyAnArthAmAha[bhA.1914] asatIe vAyagassa,jaMvA tatthatthitaMmigahiyaMmi / . saMghADoego vAdAyavyo asatI egaagii|| vR- yaH kAlikamutkAlikaM dRSTivAdaM vA vAcayati sa nAsti, tatastasya vAcakasyA'satyabhAve, athavAyattatrAsti zrutaMtatsarva gRhItaM tatastasmingRhIte'nyasUtrAdyarthama, anyatra vrajati, tasya ca drajata ekaH saMghATodAtavyaH asatisaMghATakAbhAve ekAkI vrjte|| [bhA.1915] ahasavvesiMtesinasthi aavasaMpayAriho anno| ___ savve ghettuM gamanaM jtiymettaavicchNti|| vR- atha teSAM gacchavartinAM sAdhUnAM sarveSAmAnya upasampadA) nAsti, tataH sarvAna gRhItvA gamanaM kartavyama athasarvegantuMnecchAMti, tarhiyAvanmAtrAicchanti tAvanmAtraiH sahagantavyama / eSa nirgamazuddha ucyte|| Page #529 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 44 vyavahAra- chedasUtram - 24/105 [bhA. 1916] vR- evaM zuddhe nirgame vrajikAdiSu gokulAdiSvapratibadhyamAnaH pratibandhamakurvana gcchet| tatra yadyapAntarAle saMvignamanojJAH santi / tatastaiH saha militvA gantavyaM, tairapi ca nirgamanazuddhatvAta jJAnAdyupasampannimitaM ca calitatvAdavazyaM saMghATo dAtavyaH / / atha yadA ekaM dvau vA divasau saMghATo na bhavati vyAkulatvAta, tadA ki kartavyamata Aha [bhA. 1917 ] eva do va divase, saMghAitthaM eso paDicchijjA / asatI egA (gI) ujayaNA uvahI na uvahamme / / vR- eka dvau divasau sa saGghaTArthaM pratIkSeta / asatyabhAve saMghATasya ekAkI vrajeta, tatra ca yatanA krtvyaa| sAca prAkkalpAdhyayane'bhihitA / tato upadhirnopahanyate, yatanayA pravRttatvAta / / upasaMhAramAha[ bhA. 1918 ] eso paDhamI bhaMgo evaM sesA kameNa joejjA / AsanuJjayaThANaM gacchedArA ya tattha ime / / vR- eSo'nantaroditaH prathamo bhaGga / evamupadarzitena prakAreNa zeSA api bhaGgakA krameNa yoktavyAstadyathA-nirgamanazuddhaH prAgvata, gamanAzuddho vrajikAdiSu pratibanadhakAraNAta / nigarmanAzuddho doSAkIrNatayA nirgamanAta, gamanazuddho vrajikAdiSvapratavandhAMta nirgamanAzuddho gamanAzuddhazva prAgvata / atha prathamabhaGgavartI prazasyaH, kAraNato dvitIyabhaGgavartyapi / evaM ca gacchatA tena ye AsannA udyatA udyatavihAriNasteSAM sthAnaM gaccheta, tatraca gatasya parIkSAdinimittamimAni dvArANi bhavanti / / tAnyevAha[ bhA. 1919] 'pAricchahAni asatI AgamanaM nigAmo asaMvigge / evaM suddhe nigame / vaiyAiappaDibajjhato / saMviggamanonnAhiM tehiM vidAyavvo saMghADo / / niveyaNajayaNami sarAM dIhakhaddhaM paDicchaMti / / vR- parIkSA 'hAnIti' hAnivRddhiviSayA kartavyA, yatrajJAnAdInAM hAnistatra na vastavyamanyatravastavyamiti bhAvaH / 'asatitti' yasya samIpaM gacchopasampannastasmina sApekSe nirapekSevA kAlagatatvenAsati, yo'nyaH sthApitastasya sakAze sthAvyama / tasminnapi sIdati yAvatkulAdisthavirANAmAgamanaM tAvatpratIkSaNIyaM, tairapi praticodane kRte sIdati nirgamo vidheyaH, gacchatA ca saMvignAbhAve bahirvastavyamasaMvigne nivedanA kartavyA bahirvasatyabhAve teSvasaMvigneSu navaraM yatanA vidheyaa| tathA'saMvigreSu vAsaM vasanaM nisRSTamanujJAtamekarAtramutkarSatastrINi dinAni varSAdikAraNataH punaryatanayA dIhakhaddhamapi pracuramapi dIrghakAlaM pratIkSyate / eSa dvAragAthAsaMkSepArthaH / / sAmpratamenAmeva vivapISuH prathamataH pAracchahAniti dvAramAha[bhA. 1920] pAsatthAdivirahito, kAhiyamAIhi vA vi dosehiM / saMviggamaparitaMto sAhammiyavacchalo jAu / vR- apAntarAle pArzvasthAdivirahitaH pArzvasthAdisaMsargivipramuktaH kAthikAdibhirvA bhAvapradhAno'yaM nirdezaH / kAthikatvAdibhirvA doSairvipramuktastathA saMvigno'paritrAnto'parizrAntaH sAmAcAryAmiti gamyate / tathA yaH sAdharmikavatsalaH pravacanaMliGgasAdharmikavAtsalyaparAyaNaH saH / [ bhA. 1921] abhuJjae suThANaM, paricchiuM hIyamAnae mottuM / kesu padesuM hAnI, vuDDI vA taM nisAmehi / / Page #530 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 5:- 4, mUla - 105 [ bhA. 1921 ] 45 vR- abhyudyatAnAmudyatavihAriNAM sthAnaM parIkSya, gAthAyAM saptamI SaSThyarthe, hIyamAnakAn muktvA tiSThet / atha keSu padeSu hAnirvRddhirvA sUrirAha tadetatkathyamAnaM nizAmaya / / tadevAhatavaniyamasaMjamANaM jahiyaM hAnI na kappate tattha / tigavuDDI tigasohI paMcavisuddhI susikkhA ya / / [ bhA. 1922 ] bR-yatratapo niyamasaMyamAnAM hAnistatra na kalpate vastuM yatrapunastrikavRddhirjJAnadarzanacAritravRddhiryatra ca trikasyAhAropadhizayyArUpasya zodhiryatra ca paJcAnAM pArzvasthAdisthAnAnAM vizuddhisteSvapravartanaM yatra ca suzikSAgrahaNe Asevane ca tatra vastavyam / / sAmpratamenAmeva gAthAM vivRNoti [ bhA. 1923 ] bArasavihe tave U iMdiyanoiMdie ya niyame u / saMjamasattarasavihe hAnI jahiyaM tahiM na vase / / yatra dvAdazavighe tapasi indriyaviSaye ca niyame, saMyame saptadazavidhe hAnistatra na vaset / / [ bhA. 1924 ] tavaniyamasaMjamANaM eesiM ceva tiNha tigavRDDI / nANAdIna va tiNhaMtigasuddhI uggamAdINaM / / bR- eteSAmeva trayANAM tapo niyama-saMyamAnAM vRddhistrikavRddhiH, athavA jJAnAdInAM trayANAM vRddhistrikavRddhiH / trayANAmudgamAdInAmupalakSaNamedAhArAdInAM vA trayANAM zuddhistrikazuddhiH / / pAsatthe usane kusIla saMsatta taha ahAcchaMde / eehiM jo virahito paMcavisuddho havaI so u / / [bhA. 1925 ] bR pArzvastho avasannaH kuzIlaH saMsakto yathAcchanda ete paJcApiprAk saprapaJcaprarUpitA etaiH sthAnaiyoM virahitaH sa paJcavizuddho bhavati / paJcavizuddhAveva prakArAntaramAha [bhA. 1926] paMcaya mahavvayAiM ahavA vI nANa- daMsaNa-caritaM / tava vinao viya paMca u paMcavihucasaMpayA vAvi / / vR- kAzabdaH prakArAntaropapradarzane paJcamahAvratAni / athavA jJAnaM darzanaM cAritraM tapo vinaya iti paJca, yadi vA paJcavighA jJAnadarzanacAritratapovaiyAvRttyabhedataH paJcaprakAra upasampat paJca taiH paJcabhirvizuddhaH paJcavizuddhaH suzikSamAha[bhA. 1927] vR- zobhanA zikSA suzikSA / sA dvividhA, tadyathA Asevane grahaNe ca / Asevane pratyupekSaNAdeH sAmAcAryA grahaNamAgamasya etasyAM dvividhAyAmapi yatra na hAnistatra nivAsaH kalpate kartum / / eesa ThANesuM sIyaMte codanti AyariyA / [bhA. 1928 ] somanasikkhasusikkhA sA puna Asevane ya gahaNe ya / duvihAe vinahAnI jattha ya tahithaM nivAso u / / hAveti udAsInA, na taM pasaMsaMti AyariyA / / bR- eteSu sthAneSu tapaHprabhRtiSu svayamAcAryA hIyamAnA na dRzyante, ziSyAstu kecisIdanti tAn sIdato yatrAcAryAzcodayanti taM gacchaM nivAsayogyatayA AcAryAH prazaMsanti / yatra punarAcAryA udAsInA madhyasthAH sAmAcAra hApayati upekSante na taM prazaMsantyAcAryAH nAsau gaccha upasampadanIya ityarthaH / kiMH kAraNamata Aha [bhA. 1929] Ayariya uvajjhAyA nANunnAyA jinehiM sippaTTA ! Page #531 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra-chedasUtram -2- 4/105 nANe caraNe jogAvahAute anunnaayaa|| vR-AcAryA upAdhyAyAzcajinaistIrthakubhirnazilpArthAH zilpazikSaNanimittamanujJAtAHkaikAraNe: punaranujJAtAstata Aha-jJAne caraNeca ye yogAstemASAvahAH prApakA yato bhaviSyanti tataste anujJAtA jJAnacaraNasphAtinimittamanujJAtA ityarthaH |apiceshaaaacaaryaa upAdhyAyA anujJAtAH[bhA.1930] nANacaraNe niuttAjApuvva purUviyA crnnseddhii| - suhasIlaTThANavijaDhe, niJcaM sikkhAvaNA kusalA / / vR- jJAne ekagrahaNAttajjAtIyasya grahaNamiti nyAyAddarzane cAritre ca niyuktAH sttohtaastthaa| sukhazIlAH pArzvasthAdayaH teSAM sthAnaMzriyatesevantetadvijaDhetadrahite, yApUrvakalpAdhyayane kRtikarmasUtre caraNazreNiH prarUpitA tavAM sthitAHtathA nityaM sadA zikSApanAyAM grahaNazikSAyAmAsevanAzikSAyAM ca grAhayitavyAyAM kuzalAH samarthAH IzAM samIpamupagamyopasampattavyam / gataM paricchihANitti dvAramidAnImasatittidvAramAha[bhA.1931] jeevipaDicchitaso, kAlagato sovihoiaac| soviya sAvekkhovA nivekkho vAgurU aasi|| vR-yenApisapratIcchito yasya samIpesaziSyaparivAra upasampannaso'piAcakadAcitkAlagato bhavetso'pica gUruH kAlagataH sApekSovA AsInnirapekSovA, tatrayaH sApekSaH so'muM vidhiM karoti / / [bhA.1932] . sAvekkho siisgnnN,sNghkaareiaanupuvviie| paDicchAgava vetti, esa viyANeaha mhllo|| vR- sApekSaH ziSyagaNaM svadIkSitaziSyasamUhabhinavasthApitasya saMgrahamAnupUrvyAnupUrvIkathanena kArayati / yathApUrvasudharmasvAmIgaNagharaAsIt / tatastacchiSyojambUsvAmI gaNadharaAsIt / tasyApi ziSyaH prabhavaH / evaM tAvadyAvatsamprativayamahamapica |smprtimhaan vRddhIbhUtastatomayA'muko gaNagharaH sthApito vartatetasyAjJAMkuryAtvainayikAdikaMca,tathA jJAnadarzanAdipratIcchAdinimittamAgatAstAnapi brUte-eSamamasthAne vijJAyeta, mamaivaitasyasamprativainayikAdikaMkartavyamityarthaH |atraivaarthe dRSTAntamAha[bhA.1933] jaharAyA vakumAra, rakhne ThAveumicchaejaMtu! bhaDa johe vetitaMga, sevaetubbhe kumAraMti / / [bhA.1934] ahayaM atImahallo, tesiM vittIutena daavei| sopuna paricchiuNaM,imeNa vihiNA utthaavei|| vR- yathA rAjA yaM kumAraM rAjye sthApayitumicchati, taM pratibhaTAn yodhAMzca bruute| sAmpratamahamatIva mhaanttoyuuyNsevghymmukNkumaarmiti| evaMtAnuktvAteSAMvRttIstena kumAraNadApayatiyenatatadanurakttA jAyante, |spunH kumAro'nena vakSyamANena vidhinA parIkSya rAjye sthaapyte| tameva vidhimAha[bhA.1935] paramannabhuMja suNagA chaDDaNa daMDena vAraNaM bitie| bhuMjai deiyataiogassa u dAnaM na iyresiN|| vR- rAjA bahUnAM kumArANAM madhye kataraM kumAraM yuvarAja sthApayAmIti vicintayan parIkSAnimittaM tAn sarvAn kumArAn zabdApayitvA teSAM pRthak pRthak sthAle paramAnaM pAyasaM pariveSayati / pariveSya zrRGkhalAbaddhAn zunakAn vyAghrakalpAn kumArAn prati mocayati, / te ca zunakA vegena kumArasamIpa Page #532 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH-4, mUla- 105, [bhA. 1935] 47 mAgatAstatraikorAjaputraHzunakabhayenapAyasaM parityajyapalAyitaH / dvitIyorAjaputrodaNDena teSAMzunakAnAM vAraNaMkarotimuktecana cakimatitebhyo dadAti, tRtIyaH punaHsvayaMbhuktezunakebhyo'pica svasthAlAtU parasthAllAJca dadAti / tasya tRtIyasya rAjaputrasya rAjadAnaM, netarayorddhayoH / kiM kAraNamiticedata Aha[bhA.1936] parabalepolliu nAsati, bitiu dAnaMnadei ubhddaannN| navijujate teUeedovI anarihAo / / vR-prathamo yadA parabalamAgacchati tadAnena parabalena preritaH san rAjyamapahAya nazyati / dvitIyo na bhttaanaaNsubhttaanaaNkimpiddaatinctebhttaadaanmRteprblesmaagteyudhynte|ttHsmrthsyaapiprblen preraNamata etau dvAvapyana rAjyasya / / [bhA.1937] taiokkhaikosaM deiyabhicANateya juoNti| pAleyabve arihorajaMto tassa to dinnaM / / / vR-tRtIyaH punaH kumAraH kozaM bhANDAgAraM rakSati / mRtyAnAM subhaTAnAM dadAti tatasye mRtyAH paravale samAgateyudhyantetataH parAH(re) magnaM prblmpgcchti|tdpgtau ca svarAjyasaukhyamataHsa pAlayitatvo rAjye'rha iti tatra rAjya raajnyaatsydttm| yathA bholokAeSa yuvarAjo yuSmAbhireSa AsevanIyaH / / [bhA.1938] abhisittosaTThANaManujANe bhaDAdiahiyadAnaM c| vIsubhiyaAyariegacchevi tayAnuruvaM tu|| vR- evaM tasmin yuvarAje sthApite yadA rAjA kAlagato bhavati, tadA te bhaTaprabhRtayastaM yuvarAja raajaanmbhisinycnti|abhissiktestitsminsevkaa upasthApyasvaM svamAyogasthAnaMnivedayanti / tataH soabhiSiktonavako rAjAyatapUrvamAyogasthAnaMtattasmai anujAnAti / adhikaMcateSAMbhaTAdInAMdAnaM dvipadAdidAnaM subarNAdidAnaMdadAti, / eSadRSTAnto'yamarthopanayaH / viSvagmRtezarIraM pRthagbhrUtemRte ityarthaH AcArye gcche'pitdnuruupNtRtiiyraajyaarhkumaaraanusspNaacaarysthaapynti|imytrbhaavnaa-aacaaryenn dravyApadAdiSu ziSyAH priikssnniiyaaH| tatrayo'zaktiko bhIrUH sa rAjapradveSAdiSu samutpanneSugamapamahAya nazyatIti prathamakumAra iva gurupadasyAhaH / yaH punaradAtA so'dAyakatvena saMgrahopagrahau na kariSyatItyayogyaH / yastvabhIrUtayA zunakasthAnIyAn pratyanIkAnvArayati dAyakatvena ca sagrahograhI karoti, sa yogya itigaNadharapade sthApayitavyaH |tsmishc sthApite kAlena viSvagabhUteAcArye sAdhavaH kRtpraanyjlystmuptisstthnte| upasthAya ca yo yasya pUrva niyoga AsIt sa taM tasmai navakAcAryAya kathayati / etadevAha[bhA.1939] duviheNasaMgaheNa, gacchaMsaMgiNhae mhaabhaago| ___ tovinnatitevItaMcevaThANayaM amhN|| vR-so'bhinavasthApitomahAbhAgogacchaMdvividhanasaMgraheNa dravyasaMgraheNabhAvasaMgraheNavastrapAtrAdinA bhAvasaMgraheNa jJAnAdinA saMgRhNAti / evaM sagRhNAti tasmin tataste'pi sAdhavaH kRtaprAJjalayaH taM vijnypynti| tathA tadeva svasvaMsthAnamasmAkaM prayacchateti / / athakiM kiMteSAMsthAnamiti tatsthAna-nirUpaNArthamAha[bhA.1940] uvagaraNa vAlavuDDA, khamaga gilANe yadhammakahi vaadii| guruciMta vAyaNA pesaNAsukitikammakaraNAya / / . Page #533 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 48 vyavahAra-chedasUtram -2-41105 vR-ekobrUte-ahamupakaraNatti upakaraNotpAdakaAsaM, anyo'haMbAlavRddhAnAM vaiyAvRttyakaro,'para kSapakavaiyAvRtyakaro,'nyo glAneitiglAnaiyAhatakaraH aparodharmakathAdharmakathAvyApAraniyuktaH, anyo vAdIparavAdimathane niyuktaH, gurUciMtattiaparo brUte-ahaM guroryatkarttavyaMtatra niyuktaH,vAyaNatti aparo havAcanAcAryatve niyukta, anyo'haM preSaNe niyuktaH, aparo brUte'haM kRtikarmakaraNe vishraamnne|| [bhA.1941] eesuMThANesuM, jo Asisamujao aThaviovi / Thaviovina visIyai,saThAviumalaM khalu paresi / / vR- ete khalu upakaraNAdiSu kRtakarmaparyavasAneSu sthAneSu yaH pUrvasthApito'pi gaNadharapade samudyata aasiit|sgnndhrpdesthaapito'pyetssusthaanessun viSIdati kRtkrnntvaat| sa itthaMbhUta eteSusthAneSu parAn, gAthAyAMSaSThI dvitIyArthe prAkRtatvAtsambandhevA, ythaabhaassaannaamshriiyaaditytrsthaapyitumlm|| [bhA.1942] evaM ThitoThavei appANa parassa goviso gAvo / advito na Thavei, paraMna yataMTaviyaM ciraM hoii|| vR-evaMpUrvaMgaNadharapadeasthApita etepUpakaraNAdisthAneSusthitaH san AtmanaH parasya caiteSu sthAneSu sthApayati, sthApayitA bhavati; / govRSa iva gAH svasthAne, yaH punaH pUrvameteSu sthAneSu sthitaH sprmuplkssnnmett| AtmAnaM ca na sthApayati svayaM tatrAvyAptatvAt / na ca tatsthApitaM ciraM bhavati, ! kaspAditi ceducyate-sa vadAnyAna upakaraNAdiSvanudyacchataH shikssyti,| yathA sati bale kiM evaM svazaktyA nodyacchathAnudyacchaMto hi vaiyAvRttyaphalAt bhrazcatha, tadA te cintayeyu: va yadi vaiyAvRttyaphalamabhaviSyattataratvamapyeteSu sthAnedyasyathA iti| athavA vaiyAvRttyaphalaM zradadhAnA api khaguDatvenaivaM manyarenevaM jAnanto yUyaM kiM pUrva naavrtidhvmiti|| samprati go vRSa iva gA itidRSTAntaMbhAvayati[bhA.1943] parataNApANiyAI, vaNAiMrahiyAiMkhuDujaMtUhiM / nei visogoNIo, jANai yauvaTThakAlaM c|| vR- vRSo balIvardo godhanAni pracuratRNapAnIyAni tathA kSudrajantubhiH kSudraprANibhIrahitAninayati jAnAtica, upasthAnakAlamabhyAgamabelA jJAtvAca svAsthAnamAnayati, / evamabhinavasthApita AcAryo gacchaM svasvavyApAre niyojayan paripAlayati / atraiva dRSTAntAntaramAha[bhA.1944] jahagayakulasaMbhUto, girikaMdara-visamavaDayaduNesu / parivahati aparitaMto, niyayasarIrugate dNte|| vR- yathA gajakulasaMbhUto'nena jAtyatAmAha-girikandareSu giriguhASu viSamakaTakeSu viSameSu giripAdeSu ugreSuvA paritrAnto'zrAntaHsan nijazarIrogatAndaMtAn parivahati[bhA.1945] iya pavayaNabhattigato, sAhammiyavacchalo asdbhaavo| parivahaisAhuvagaM khettvismkaalttugesu|| vR- iti anena gajadRSTAntaprakAreNa / pravacanebhaktigato gacchavAhakatvaM pravacanabhaktiM manyamAnaH sAdharmikavatsalo liGgapravacanAbhyAMyesAdharmikAstadvAtsalyaparAyaNo'zaThabhAvo'mAyAvI viSamemukSetreSu viSameSu ca kAleSudurbhikSamAryAdhupadravavrAtasaMkuleSudurgeSuca sAdhuvargaparivahati tasyasamIpesthAtavyaM / / gatamasatIti dvAramidAnImAgamanadvAramAha Page #534 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 49 uddezaka :-4, mUla - 105, [bhA. 1946, [bhA.1946] jatthapaviTTho jaitesu, ujjayA ho upcchhaati| sIsA AyariovA, parihAnI tasthimA hoi|| vR-yatra gacchesaziSyaparivAraH praviSTaH san sUtrArthAnAmAgamanaM karoti tatra yadi tesAdhavaH pUrvaM suSTu udyatAbhUtvApazcAtsAmAcArI hApayanti,AcoryovApazcAtparihApayatitatrahAniriyaM vakSyamANA bhavati jJAtavyA |taamevaah[bhaa.1947] paDileha diyatuyaTTaNa nikkhiva AyANa vinaya sjjhaae| Aloga tthvnnmNddlibhaasogihmnnsejtre|| vR-paDilehitti upakaraNaM na pratyupekSante tathaamlAnA mArgaparizramarahitAzcadivA tvagvartanaM kurvanti zerate ityarthaH / nikkhivatti daNDAdikaM nikSipanto na pratyupekSantena parimArjanti doSairvA duSTaM pratyupekSaNaM parimArjanaM vA kurvate, AyANatti daNDAdikamAdadAnA na pratyupekSante na pramArjayanti duHpratyupekSaNaM duHpramArjanaM vA kurvnti| vinayaM kRtakarmalakSaNaM vAcanAdipu na kurvanti / sajjhAetti svAdhyAyo yA na kriyate,maNDalI sAmAcArI vA na kurvanti, AlogattisaMkhaDI zarIraM kA pralokante, yadi vA AlocanA na kriyate, anAlocitaMbhujateityarthaH / ThavaNattisthApanAkulAni vizantisthApitaMvAgRhNanti |mNddlitti bhojanamaNDalI samAcArI haapynti| bhAsatti bhASAyAmasamiti bhASanti(nte) ekagrahaNe jAtIyagrahaNamiti nyAyAt zeSAsvapi smitissvsmitaaH| gihamattatti gRhimAtrakeSu p(vottlikaadissvaanaatNgRhnnaanti|sejjaayrottishyyaatrpinnddN bhujte|| [bhA.1948] emAyIsIyaMte, vasabhA coyaMti ciTThati TThiyaMmi / asatI therAgamanaM, acchatitAhe pddicchNto|| vR-evamAdiSvAdizabdAdudiparigrahaH sIdataHsAdhUna guruMvA vRSabhAzcodayanti zikSayanti / tatra yadi coditaH sAdhuvargo gururvA tiSThati tatastasmin sthiteso'pisaziSyaparivAraAgantukastiSThati |astii ityAdi asat zikSAyAH punaH pratyAvartanasya vAabhAvo yadi tato yAvat pAkSikecAturmAsike saMvatsare vA kulasthavirANAM saGghasthavirANAM vA gamanaM bhavati tAvattatpratIkSamANaAsteteSu kulAdisthavireSu samAgateSu nivedayati tathApyatiSThatsu tato nirgamanam / etadeva vyAcikhyAsuH prathamato vRSabhacodanaM 'saprAyazcittamAha'[bhA.1949] gurUvasabhagIyagIte, acodeNtiguruugmaadijaalhuo| sAreisAraveI, kharamaUehiMjahA vtthu|| vR-vRSabhaHpratipannagacchAbhAraH svyNsaarytishikssyti|athvaayoyenopshaamytitNten sArApayati zikSApayati, / kathamityAha-AcAryopAdhyAyavRSabhasthavirabhikSukANAM madhye yathA vastustvanatikrameNa kharamRdubhirvacanaiH sArayati sArApayati vA / kimuktaM bhavati- yaH khareNasAdhyastaM khareNa kharaNTayati, mRdusAdhyaM mRdubhirvacanaiHsArayati, / anyathA prAyazcittaM tadevapUrvArdhana darzayati,- gurU ityAdiyadivRSabho gurUmAcAryamupAdhyAyaMvAnapraticodayati, tadA caturgurUkaMvRSabhovRSabhaMna praticodayati caturlaghu, vRSabho gItArtha na praticodayati mAsalaghu, / akSarayojanA tvevam-gurUvRSabhagItAgItAn codayati, / gurvAdi caturgurUprabhRtiyAvadante laghuko mAsaH / atrapunaH sIdatsu catvAro bhaGgAstAnevAha Page #535 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 50 vyavahAra-chedasUtram -2-4/105 [bhA.1950] gaccho gaNIyasIyai biInagaNIutaie na vigccho| jattha gaNI avisIyai,so pAvataro nauna gccho|| vR- gacchaH sIdati gaNI ceti prathamaH, gacchaHsIdati na gaNIti dvitIyaH, na gacchaH sIdati kintu gaNItitRtIyaH, nagaccho nApigaNIticaturthaH, tathAcAha-dvitIyebhaGgegaNI nasIdati,tRtIyana gaccha:, caturthaH codanamadhikRtya zUnya iti nopAttaH, / tatrAyeSu triSu bhaGgeSu madhye yatra prathamatRtIye vA gaNI sa pApataro yatra punargacchaH sIdati / nagaNI nAsau dvitIyaH pApataraH / kiM kAraNamiticedata Aha[bhA.1951] Ayarie jayamANe, coeuMjesuhaM havaigaccho / tami u visIyamANe, coyaNamiyarekahaMgeNho (nnhe)|| AcAryeyatamAnegaccha: sukhencodyituNshkymaanobhvti,|aacaarysyprtibhyaattsminnaacaarye viSaditicodanA zikSAmitaresAdhavaH kathaMgRhIyu:, naivagRhNIyuritibhAvaH, AcAryasya pratibhayAbhAvAdataH prathamatRtIyau bhaGgo pApatarau, na dvitIya iti|| [bhA.1952] AsannaDiesuunnaesujahati sahasA ntNgcchN| mAdUseja aiThe, duurtrevaapnaasejaa|| vR- yadyapinAma Asanne pradeze udyatavihAriNaH sthitA vidyante, tathA teSvAsannasthiteSUdyateSusahasA na taM gacchaMjahAti parityajati / kiM kAraNamiti cedata Aha, - tanmA aduSTAndUSayet gacchaH |kimukt bhavati? na viSIdanti te'pi sIdatsAdhusaMsargato mA viSIdeyuriti ye'pi sIdanti te'tidUrataraM praNazyeyurviSIdevuH / tadevaM dRpabhacodanaM bhApitamidAnI sthavirAgamanaMbhAvayati[bhA.1953] kulatherAdI AgamacodanA jesu vippmaavNti| codayati tesuThANaM, aThiesu unigmobhnnito|| vR* vRSabhazikSAyAH pratyAvartanasya vA abhAve pAkSike cAturmAsike sAMvatsarike vA yAvat kulasthavirANAM gaNasthavirANAM saGghasthavirANAM vA AgamastAvat pratIkSate, / kulasthavirAdInAM cAgame teSAM nivedanA kriyate, tatastesthavirA yeSusthAneSu ye vigramAdyanti, teSusthAneSutAn praticodayanti te praticoditA yadi sthitAstatasteSu sthiteSu satsu sa ziSyaparivArastatraiva sthAnaM karoti / sthitena ca tena dvividhApizikSA zikSaNIyA / atha tecoditAH santo na sthitAstatatasteSvasthiteSu tato gacchAnnirgamo bhaNitastIrthakaraNAgaNadharaiH ||gtmaagmdvaarm, patite nirgamadvAramatastadevabhAvayati[bhA.1954] kappamatte viharai,asamattejattha huMti AsannA / sAhimmitahiMgacche, asatIetAhiM duurpi|| vR- yadi AcAraprakalpaH sutrato'rthatazcasamApto bhvti| tatastasmin kalpe AcAraprakalpe samApte svayaMtathA vihArakramaM viharati / athanAdyApisamApta AcAraprakalpastarhitasminnasamApte yatrayasyAM dizi AsannA anantarakSetravartinaH sAdharmikAH saMvignAH sAMbhogikAstatra gacchet / athAsannA na vidyante tata AsannAnAmasatyabhAve dUramapigacchet / / kathaMgacchedata Aha[bhA.1955] vaiyAdIe dose asaMvigge yA vi so prihrNto| __ke asaMviggAkhalu niyayAdIyA muneyavvA / / vR-jikAdIn doSAn brajikA gokulaM AdizabdAta svamAtApitaparvaparicitapazcAta Page #536 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :- 4, mUla - 105, [bhA. 1955] paricitakulapariggahastAn doSAn iha vrajikAdayaH pratibandhadoSahetutvAt / doSA ityuktAstathASsaMvignAMzcApi sa pariharan gacchet / atha ke khalvasaMvignAH sUrirAha - nityAdayo nityavAsyAdayaste jJAtavyAH / teSAmapi haraNe pravezAdau prAyazcitavidhimAha [ bhA. 1956 ] biiyAdIe acchaMda vajjie pavisadANa gahaNeya / . lahugA bhujaMNa gurUgA saMghaDi mAso jaMcannaM / / 51 vR- dUramArge gacchatA apAntarAle saMvignasumanojJAnAM vasatau vastavyam / tadabhAve naityikAdInAM saMvine ca amanojJAnAM nivedyAnyasyAM vasatau sthaavvym| yadi punanaityiko nityavAsI AdizabdAtpArzvasthAdiparigrahastasmin naityAdike yathAcchandavarjite pravizati yadi vA tebhyaH kimapi bhaktAdikaM dadAti, athavA tebhyo gahNAti tadA pravezena grahaNe dAne ca pratyeka catvAro laghukA / bhuMjaNe gurUgA iti / atha taiH saha bhuGkte tadA bhojane catvAro gUrUkAH / atha naityakAdisaMghATaM yAcitvA tena saha hinnddte| tataH saMghATe hiNDane laghuko mAsaH, jaM caNNamiti yacca tena saMghATakena hiNDamAno'kalpikagrahaNataH tadAsvAdanena lAmpadryataH seviSyate / tadapi ca prAyazcittaM prApnoti tadevaM yathAcchaMdavartite naityakAdau pravezAdiSu prAyazcittamuktam || adhunA yathAcchande tadAha [bhA. 1957] ee caiva ya gurugA pacchitA hoti u ahAcchaMde / amaNunnesuM mAso saMbhujaNe hoti caugurugA // vR- athAmanojJeSu saMvigreSu pravizati, tadA praveze dAne grahaNe ca pratyekaM laghuko mAsaH / atha taiH saha bhuGktetadA catvAro gurukAH saMghATake laghuko mAsaH / yata evamasaMvigneSu prAyazcittAni tasmAdetAn pariharet / athamArge saMvignA na santi tataH kAraNavazato'saMvineSvapi gantavyam / (gataM) patitamidAnImasaMvignadvAraM teSu ca gatvA yatkartavyaM tadAha- etAnyeva prAyazcittAni yathAcchande gurukAni bhavanti tadyathApravezedAne grahaNe bhojane ca catvAro gurukAH / saMghATe guruko mAsaH / [bhA. 1958 ] saMviggegaMtariyA, paDiccha saMghADae asati ego / sAhammiesujayaNA tinni dinapaDiccha sajjhAe; / / , vR- saMvinena saMvignaguNenaikenAntaritA vyavahitAH saMvignaikAntaritA asaMvignAsteSu kAraNavazato gantavyam / tatra ca bhikSAM nivasanaM ca kurvatA yathA prathamoddezake parihArikasya yatanoktAtasyApi draSTavyA tairapi asaM vigrairyadi sa ekAkI tata ekAkinaH satastasya saMghATako dAtavyaH / atha yo'sau dvitIyako yogyo dAtavyaH so'nyatra preSaNena gato vartate tataste brUyurArya! ekarAtraM dvirAnaM trirAtraM vA pratIkSaNIyam / tata etena kAraNenotkarSataH trirAtramapi pratIkSate, asati saMghATake eka ekAkI vrajet / tasya ca tathA vrajato'pAntarAle yadi sAdharmikA bhavanti / tatastanmadhye gatvA vastavyaM kAraNaM ca nivedanIyaM, nivedite kAraNe taiH saMghATako dAtavyastadabhAve tato vrajanIyamathapratipRcchAnimittamekaM dvi trINivA dinAni yAvat yAvat pratIkSApayettata Aha, svAdhyAye svAdhyAyanimittaM pratipRcchAnimittamityarthaH utkarSatastrINi dinAni pratIkSeta eSA sAdharmikeSu yatanA / tadevamasaMvignadvAramuktamidAnIM nivedanAdvAramAhabahigAma ghare sannI, so vA sAgAriyaM uvahiM aMto / [bhA. 1959] ThANa nisejja tuyaTTaNa gahiyAgahieNa jAgaraNA / / vR- saMvignasamanojJAnAmabhAve grAmasya bahirnaityikAdInAM nivedya tiSThati, grAmasya bahiH pratyapAyasaMbhave Page #537 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra-chedasUtram -2- 4/105 grAmasyAntaH zUnyagRhe tatrApi nivedanA kartavyA, zUnyagRhasyAbhAve saMjJIzrAvakastasya gRhe vastavyam / / savA saMjJI zrAvakaH sAgAriko 'gArIko'gArIsahitaH syAttarhi tasya gRhasya bahirantavaryA yA kuTI tatra vastavyam / / tasya apyabhAve amanojJeSu saMvijJeSu vastavyaM,amanojJAsaMvigreSu vastavyaM,teSAmapyabhAve nityakAdiSvasaMvigneSu vasati, tatreyaM yatanA sthAnamUrdhvasthAnaM niSadyA upavezanaM tvagavartanaM dIrghakAyaprasAraNaMteSugRhItenAgahItenavA upakaraNenajAgaraNakartavyam / eSa dvAragAthAsaMkSepArthaH vyAsArtha tvabhidhitsuH prathamato bahimiti vyAkhyAnayati[bhA.1960] vasahI samaNunnAsai, gAmabahiM ThAiso nivedeuM / anivediyaMmilahuo,ANAivirAdhanAceva / / vR- samanojJAnAM saMvijJAnAM vasaterasatyabhAve grAmAdvahistiSThati, na punarnetyikAdiSvasaMvigneSu praveSTavyaM, prAguktaprAyazcittabhAvAt, sacabahistiSThati |tessaaNnaityikaadiinaaNvaa saMvignAnAMvA amanojJAnAM nivedya kathayitvA, yadi punarna nivedayati tato'nivedite prAyazcittaM laghuko mAsaH, AjJAdivirAdhanA, AdigrahaNAt AtmavirAdhanA saMyamavirAdhanA ca parigRhyate / tathA hi-iyaM bhagavadAjJA teSAM nivedya bahirvastavyamanivedanAyAmAjJAlopaH AtmavirAdhanAM saMyamavirAdhanAMcAha[bhA.1961] gelanenakAhiMtI koheNaMjaMcapAvihitI tattha / tamhAnuniveejjA,jayaNA etesimAeu / / vR-anivedane satisakadAcitglAnojAyateglAnyesatinAsmAkaMkimapitena niveditamitikrodhena na kimapi glAnakRtyaM kariSyati |gRhsthaashctN tathAbhUtaM glAnaM dRSTvA teSAM naityikAdInAM nivedayeyuryathA yuSmadIyo glAno'saMgrahako vartate / tataste brUyurmanyeran vA eSo'smadIyo na bhavati / yadi bhavettadAsmAkamupAzraye tiSThen, nivedayedvA / evaM yatra galAnatvena vA ArakSakAdigrahaNaM / tatra yadanartha prApsyati saMyamavirAdhanAtmakamAtmavirAdhanAtmakaM vA tatsarvamanivedanAnimittaM tasmAtteSAmanayA vakSyamANayA yatanayA nivedayet / tAmeva yatanAmAha-- [bhA.1962] tubhaM ahesi dAraM ussUrotti jutAe evaM tu / nayanajjai sattho vI, calihiI kiMketiyaM velaM / / vR- yadAhamAgatastadA yuSmAkamupAzrayadvAramuSitamAsIt / tata evaM mayA vikalpitamutsUraM vartate itiyutAyAM pRthagbhUtAyAM vasatAvuSitaH apica najJAyate sArtho'pi kiM kiyatIvelAM, saptamyarthe vyAptI dvitIyA, kasyAM velAyAM caliSyati, tataH pRthagupAzraye sthitaH / athasavelAyAmAgatastata idaM vadet-- [bhA.1963] sAhusagAse vasiuM atippiyaM majjha kiMkaramitti / satyavasohabhaMte,gose me vahejjahaudaMtaM / / vR- sAdhusakAze sAdhusamIpeca vastuMmamAtipriyaM paraMbhadanta sArthavazo'haM tataH kiM karomi tasmAt gose prabhAtemeudantaM vAtAvahata / [bhA.1964] evaM naudurusse aha vAhiM hojja paJcavAyAu / tAhesunnahagharAdisuvasati niveditutahaceva / / vR- evamanayA yatanayA nivedya na tu naiva grAmAbadraM vaset kintu grAmasya samIpe vasedatha bahi: stenAdikRtAH pratyavAyA anarthA bhaveyustatasthathaiva pUrvoktaprakAreNaiva nivedya zUnyagRhAdiSu vasati, Page #538 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH-4, mUla - 105, [bhA. 1964] AdizabdAtzrAvakagrahAdiparigrahaH / / etadevabhAvayati[bhA.1965] ahaNuvvAsi yasakavADa nivile niccale vasatisunno / tassA saisannidhareitthIrahite vasejjA vA / / vR- adhunA sAmpratamudrAsitamadhunodvAsitaM sakapATaM kapATasahitamanyathA stenAdipravezasaMbhavAt nirbilaM bilarahitamanyathA sadisaMbhavAt / nizcalaM na jarAjIrNatayA patituM pravRttaM amISAM ca caturNA padAnAM SoDazabhaGgaH / tatra prathamo bhaGgaH zuddhaH zeSA azuddhAstata Aha-itthaMbhUte zUnye zUnyagRhe vasati tasya zUnyagRhasyAsatyabhAve saMjJigRhe zrAvakagRhe so'pi zrAvako dvidhA saMbhavati sastrIkaHstrIrahito vA |ttrstriirhite vaset / [bhA.1966] sahie vAaMto bahi aMtovIsugharakuDIevA / tassAsatiniiyAdisu vasejjauimAe jayaNAe / / vR* strIrahitasya zrAvakagRhasyAbhAve sahite vA strIsahite vA zrAvakagRhe tasya gRhasvAntarbahirvA vivikte pradezevaset / anyathA prAyazcittaM caturgaru / tasyApyabhAvetasya zrAvakagRhasya bahiH purataH pRSTataH pArzvato vAyadivAntargRhasya kuTI samastitasyAMvaset / tasyApikuTIrakasyAsatyabhAvenaityikAdiSvapi AdizabdAt pArzvasthAdiparigraho'nayA vakSyamANayA yatanayA vaset / / etAvatA mUladvAragAthopanyastaM nivedadvAramagamat / yatanAdvAramApatitamidAnIM tAmeva yatanAmAha-- [bhA.1967] niiyAdi uvahibhatte, sejjAsuddhAya uttare mUle / saMjairahie kAle akAla sajjhAe abhikkhaMca / / - ya-ye naityikAdaya upadhau bhakte zayyAyAM ca uttaraguNairmUlaguNairvA zuddhAH / kimuktaM bhavati ? ye uttaraguNairmUlaguNairvA zuddhAM zayyAM gaveSayanti zuddhaM bhaktaM zuddhamupadhiM teSu vaset, tatrApi saMyatIrahite tadabhAve saMyatIsahite'pi / tAzca saMyatyo dvidhA kAlacAriNyo'kAlacAriNazca tatra yAH pAkSikAdiSvAgacchantitAHkAlacAriNyastadvyatirekeNAgacchantyo'kAlacAriNyaH svAdhyAyanimittamabhIkSNaM cazabdAt bhaktapAnaM dAtuM gRhItuM vA kandarpArthaM vA tatrAkAlacAriNISu bahavo doSAH kAlacAriNISvalpatarA iti saMyatIrahitAbhAve kAlacAriNIbhiH saMyatIbhiH sahite vastavyam / / etadeva saprapaJcamabhidhAtukAma Aha[bhA.1968] sijuvahi bhattasuddhe, sNjirhieybhNgsolso| saMjaiakAlacAriNI sahiebahudosalA vasahI / / bR- zayyAzuddha upadhizuddho bhaktazuddhaH saMyatIrahita iti caturSu padeSu sapratipakSeSu bhaGgAH SoDaza / tadyathA-zayyAzuddhaH upadhizuddhaHbhaktazuddhaH saMyatIrahitaitiprathamaH !zayyAzuddha upadhizuddhobhaktazuddhaH saMyatIsahita iti dvitIyaH / ityAdiprastArazca kAryaH, eteSu ca SoDazasu bhaGgeSu madhye yatra yatra saMyatyastatra tatra kAlacAriNIbhiH sahite vastavyam / nAkAladhAriNIbhiryata AhasaMyatibhirakAlacAriNIbhiH sahite 'bahudoSalA' bahudoSA vasatiritiAha-pUrvamupadhibhaktazayyAM zuddhA ityuktamidAnIM bhaGgacintAyAM prathamataH zayyoktA / tatra kiMkAraNamata Aha[bhA.1969] sAgAritenAhima vAsadosA, dusohiyA tattha uhoisejjA / ___ vatthanna pANANiva tattha TiccA, giNhaMti jogAnuvabhuMjate vA / / Page #539 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 54 vyavahAra - chedasUtram - 2 4/105 vR- zayyAM vinA maNDalyAmupaviSTAyAM sAgarikAH samaM patanti upadhigrahaNAya stenA vA nipatanti himaprapAte varSaprapAte vA saMyamAtmavirAdhanAdoSAH / tathA tatra teSu zayyopadhibhakteSu madhye zayyA duHkhodhitA bhavati / AhAropadhayaH zuddhAH sukhena labhyante / mahatA kaSTena punaH zuddhA vasatiriti bhAvaH tathA tatra zayyAyAM sthitvA yogyAni kalpanIyAni vastrAnnapAnAni gRhNantyupabhuJjate / etaiH kAraNairbhaGgacintAyAM prathamataH zayyA kRtA // tathA [bhA. 1970 ] AhArovahi senA, uttaramUle asuddhasuddheya / appataradosapuvviM asatIe mahatadose vi // vR- AhAropadhizayyAbhiH uttaragaNaviSaye vA mUlaguNaviSaye azuddhaH zuddha iti bhaGgacintAyAM ye SoDazabhaGgAH prAguktAsteSu madhye pUrvamalpataradoSe vastavyam / tasyAsati abhAve mahAdoSe'pi // atha kasmin bhaGge alpatarA doSA iti, ata Aha[ bhA. 1971] paDhamAsati viiyaMmiti, tahiyaM puna gai kAlacArIsu / emeva sesaesa vi, ukkamakaraNaMpi pUemI // vR- sarveSAM bhaGgAnAM madhye prathamabhaGge sarvAlpatarA ye dopA iti tatra vastavyam, prathamasyAsati 'abhAve dvitIye'pi tatra punastiSThati kAlacAriNISu saMyatISu, evaM zeSeSvapi bhaGgeSu vasati / kimuktaM bhavati ? yeSvapyanyeSu bhaGgeSu saMyatisahitapadaM teSvapi kAlacAriNIbhiH sahiteSu vastavyaM, nAkAlacAriNIbhiriti / tathA (ut) kramakaraNamapi akAlacAriNIbhiH sahitatvamapi pUjayAma upAdeyatayA prazaMsAmaH, sarveSAM bhaGgAnAM madhye kathamiti ceducyate, yasmin bhaGge zayyAbhaktopadhayaH samudiyA bhaGgata ekaddhikA vA zuddhAstatra yadyakAlacAriNyo bhaktaMpAnaM vA datvA gRhItvA tatkSaNameva vrajantina punarAgacchanti / svAdhyAyaM vA kRtvA sakAle gacchanti tatra sthAtavyaM prAyo doSAbhAvAditi // etadeva spaSTataramAha [ bhA. 1972 ] sejjaM sohe uvahi, bhattaM sohei saMjatI rahite / paDhamo, bitiu saMjai sahiu tA puna kAlacArIto // vR- zayyAM zodhayati, upadhiM zodhayati, bhaktaM zodhayati saMyatIrahitaH ceti prathamo bhaGgaH, . dvitIyaH saMyatIsahitastAH punaH saMyatyaH kAlacAriNyo yadi syustadA vastavyaM, evaM zeSeSvapi saMyatIsahiteSu bhaGgeSu bhAvanIyam | yathAkAlacAriNyaH kathaM syurityata Aha [bhA. 1973 ] AyANa kaMdappe viyAla urAliyaM vasaMtINaM / niyayAdIcchaddasahA saMjoemo tahAcchaMdo || vR-bhaktapAnAdInAmAdAne, upalakSaNametat dAne ca, tathA kandarpekandarpanimittaM, kandarpagrahaNamupalakSaNaM svAdhyAyanimittaM ca, urAlikaM atizayena sphAraprabhUvelAmiti yAvat, vasantInAmakAlacAriNItvaM draSTavyam / evaM naityikAdInAM yaH SaDdazadhA SoDazaprakAraH saMyogaH tatra vastavyam kiM sarvatra, netyAhamuktvA yathAcchandAni / kimuktaM bhavati ? teSu satsu yathAcchandeSu na vastavyaM, tadabhAve tatrApi vaset // sampratyeteSu naityikAdiSu saMvAsamadhikRtya yatanAmAha [bhA. 1974 ] Thiya, nisiya tuyaTTe vA gahiyAgahie ya jagga suvarNavA / pAsatthAdInevaM, niyae mottuM aparibhutto / / vR-pArzvasthAnAmupAzrayeSu gahiyatti gRhItopakaraNaH sthita Urdhvasthito vaset, yadyevaM sthAtuMna zaknoti Page #540 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 55 uddezaka :-4, mUla - 105, [bhA. 1974] tato gRhItopakaraNaH eva niSadyopagato jAgrattiSThet, tathApyazaknuvan gRhItopakaraNaH tvagvRto jAgradavatichet, athatriSvapyeteSuyadikathamapipracalAyA AzaGkA, tadAmApAtrAdibhaGgasyAdityupakaraNaM pArthenikSipyAgRhItopakaraNo yathAsamAdhisthito niSannastvagvRto vAjAgrattiSThet / atha jAgaraNaM kartuM nazaknotitata Aha-svapan vA gRhItopakaraNo'gRhItopakaraNo vAyathAsamAdhiH kuryAt / evaM yatanA pArzvasthAdInAM upAzrayeSu draSTavyA / naityike nityavAsyupAzraye nityavAsIparibhuktAn pradezAn muktvA aparibhuktepradezeupakaraNaM nikSipya yathAsamAdhijAgrata svapan vAvaset / / - [bhA.1975] emeva ahAcchaMde, paDihaNaNAjhANaajhayaNakannA / ThANaThito vinisAme,suNa AharaNaMca gahieNaM / / vR- evameva pArzvasthAdigatenaivaprakAreNa yathAcchande'pi yatanA kartavyA / navaraM yadi vA zaktirasti tarhi pratihananaM kartavyaM yadAsasvagrAhaMmuJcati / athana vidyatetAdazIzaktistarhidhyAnaMtathAdhyAyati, yathA tadvacona zRNoti / yadivA ajjhayaNati yathAcchandaprajJApanApravaNaM adhyayanaM parAvartavati, yathA sabrUte-mAmAMnAzayeti kannatti tasya yathA svacchandaMdezanAM kurvataH karNaunijau sthagayatiyenadezanAMna zRNoti dUrataraM vA tiSThati atha dUratarasthAnasthito'pitaddezanAM nizamayatinaca nidrAM samAgacchati, tataH sayathAcchando vaktavyoyathAzRNukimapi AharaNaMtato yattasyApUrvatadAharaNaMkathanIyam / gahieNatti gRhitenAtmIyopakaraNena / / etadeva yuktyA draDhayati[bhA.1976] jaha kAraNenigamaNaM dilaM emevasesagAcauro / ome asaMtharateAyAre vaiyAmAdIhi / / vR-yathA kAraNe kAraNavazato nigamanaM nirgataM dRSTaM, evameva tathAkAraNavazataH zeSANi api catvAri dvArANyasaMvigne nivedanA yatanA ityevamAdIni yathA ca AcAre AcAraprakalpe'vame durbhikSe vrajikAdibhirapi / AdizabdAtsvajJAtyamanojJAsaMvignaparigrahovrajedityuktamataH sopapattikeyaM yataneti samyak zraddheyA |gtN yatanAdvAram, adhunA nisRSTadvAramAha[bhA.1977] samaNunesu vivAso, eganisiM kimutaannamosanne / asaDho puna jayaNAe acchejja ciraMpiuimehiM / / vR-samanojJeSvapiapAntarAlevAutsargataekAMnizAekAMrAtriMkalpate |kiNpunrnyessuasaaNbhogikessu avasanneSu / upalakSaNametata pArzvasthAdiSu vA, tatra sutarAmekarAtryadhikaM na kalpate / kAraNavazataH punarutkarSatastrINi dinAnivaset / gataMnisRSTaddhAramidAnIMdIharavaddhaM paDicchantItyetadvyAkhyAnArthamAha'asaDho' ityAdi azaThaH punaH na kevalamutkarSatastrINi dinAni kintu ciramapi prabhUtakAlamapyebhiH vakSyamANaiH kAraNaiH yatanayA tiSThet / / tAnyeva kAraNAnyAha[bhA.1978] vAsaM,khaMdhAra, nadI, tenA sAvaya vaseNa satthassa / eehi kAraNehiM ajayaNajayaNA nAyavvA / / vR-varSapatati, skandhAvAraH kaTakaMtadvA calati, nadIgirinadI pUrNAvartate, stenAapAntarAledvividhAH zarIrApahAriNaupakaraNApahAriNazca,zvApadAH siMhAdayaH,sArthasyavAvazena gacchatisArthazcaciramapitiSThan vartate / etaiH kAraNaiH ciramapyapAntarAle tiSThati, tatra ayatanAyatanAca jJAtavyA; tatra yadi yatanA kRtA tadAna prAyazcittaviSayaH athAyatanAmAcaritavAntadA prAyazcittelagati, uktaHzuddhasyAzuddhagamanamiti Page #541 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra-chedasUtram-2-4/105 dvitIyo bhaGgaH, sampratitRtIyacaturthabhaMgAvAha / / [bhA.1979] dosA utatiyabhaMge, gANaMgaNiyA yagacchabhedoya / suyahAnI kAyavaho donividosA bhavecarime / / vR- doSau dvau tRtIyabhaGge, azuddhasya zuddhagamanamityevalakSaNaM, tadyathA-'gANaM gaNikatA gaNe gaNe pravizatItyevaM pravAdalakSaNA [1] tathA gacchabhedatazca [2] tathAhi-tasmin nirgacchatyanye'pyevameva nirgacchantitatojAyategaNavinAzaH ||crme'pyshuddhsyaashuddhgmnmityevNruupebhnggedvaudossau [apizabdo bhinnakramaH saca yathAsthAnaMyojitaH] zrutahAniH [1]kAyavadhazca[2] niSkAraNaMdoSabahulatayAnirgamane hyanyatrApi nAvakAzaitizrutahAniH [1]mArgecagamanato galAnatvAdibhAvato vAkAyavadhaH [2] / / tadevaM bhAvitamRtubaddhaviSayaM sUtra, samprati varSAvAsaviSayasUtramAha-- mU. (106) vAsAvAsaM pajjosavio bhikkhU ya jaM purao kaTTa viharai Ahacca vIsambhejjA, asthiyAiM tha anne kei uvasaMpajjaNArihe, se u~vasaMpajjiyavye; natthi yAiM tha anne ke uvasaMpajjaNArihe, tassa appaNo kappAe asamate kappaise egarAiyANa paDimAe jannaM jannaM disaM anne sAhammiyA viharanti tanaMtanaM disaM uvalittae / no se kappai tattha vihAravattiyaM vatthae kappai se tattha kAraNavattiyaM vatthae / taMsicanaM kAraNasi nivayaMsi parovaejjA 'vasAhi ajjo, egarAyaM vA durAyaMvA! evaM se kappaiegarAyaMvAdurAyaMvA vatthae; nosekappai paraMegarAyAo vAvathae |jNttth paraM egarAyAoM vA dugayAo vasai, se saMtarA chee vA parihArevA / / vR- varSAvAse paryuSitabhikSurya purataH kRtvA viharati Aste sa kadAcit viSvag bhavet zarIrAtpRthaga bhaveta mriyate ityarthaH, asti cAnyaH kazcidupasampadanAhaH, sa upasampattavyaH; nAsti vA tatrAnyaH kazcidupasampadanAhaH tarhi sa AtmanaH kalpemA samApta iti se tasya kalpate ekarAtrikyA pratimayA yatra vasati tatra ekarAtrAbhigraheNa / 'jannaM jannaM' ityAdi yasyAM yasyAM dizi sarve sAdharmikA viharanti tAM tAM dizamupalAtunapunaHsetasya kalpate, tatrApAntarAle vihArapratyayaM vastuM, kalpatesetasyatatra kAraNapratyayaM saMghATAdikAraNanimittaM vastuma, tasmiMzca kAraNe niSThite yadi paro vadeta vasa Arya ekarAtraM dvirAtraM vA, vAzabdAtrirAtraM vA evaM se tasya kalpate ekarAtraM dvirAtraM vA vAzabdAtrirAtraM vA vastuM, no se tasya kalpate ekarAtrA-dvirAtrAdvAparaMvastuM / yattatraekarAtrAdvirAtrAdvA paraMvasati, tatrasetasyasvakRtAdantarAtcchedaH parihAro vA / atrabhASyaprapaJca:-- [bhA.1980] emevayavAsAsu, bhikkhe vasahIesaMkannANataM / egAha cautthAdI, asatI annattha tattheva / / vR- evamevaRtubaddhaviSayasUtragatenaivaprakAreNavarSAsusUtrabhAvanIyam / navaraMbhikSAyAM basatau zaGkAyAM ca nAnAtvaM tatrAnyatra gantavyaM ekAhena caturthena vA AdizabdAt SaSTenASTamena vA asati anyatragamane tatraivavarSArAtraH kartavyaH eSa dvAragAthAsaMkSepArthaH / / . sAmpratamenAmeva vivarISuH prathamataevaMzabdaM vyAkhyAnayati[bhA.1981] apariNAmepihabbhAve, egatte, avadhAraNe / ___evaMsaTThoueesiM, egatte uihaMbhave / / vR- evaMzabdo'parImANe pRthagbhAve ekatve avadhAraNe tatrAparImANe yathA evamanye'pItyAdau; Page #542 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :-4, mUla - 106, [bhA. 1981] pRthagbhAve yathAvaTAt paTaH pRthak, evamAkAzAstikAyAddharmAstikAyo'pIti; ekatve yathAyametadguNa evameSo'pi atra hyevaMzadvastayorekarUpatAmabhidyotayati, avadhAraNayathAkenApipRSTamidamitthaM bhvti| itaraH prAha-evaMitthamevetibhAvaH evamevaMzabdaeteSvartheSuvartate / punarekatvebhavativartate / ekatvavRttimeva bhAvayati[bhA.1982] egattaMuubaddhe jaheva gamanaMtubhaMgacauroya / taha cevaya vasAsuMnavari imaM tatthanANattaM / / vR- ekatvaM tathA evaMzabda prakAzyamitthaM yathA Rtubaddhe'nyatra gacchAntare gamanaM yathA ca tatra bhaGgAzcatvAraH / zuddhasya zuddhagamanamityevamAdayaH tathAca tenaiva prakAreNagamanaM bhaGgacatuSTayaMcajJAtavyaM / navaraM kevalamidaMtatra varSAsu, bhikSAyAM vasatau zaMkAyAMca nAnAtvam / / tatra bhikSAmadhikRtyAha-- [bhA.1983] pauranna pAnagamanaM iharA paritAvaesaNAghAto | khettasa ya saMkamaNegurugA lahugAya AruvaNA / / vR- yo gacchaH pracurAnapAne sthitaH tatra gantavyaM, itarathA yadi punarapracurAnnapAne gacche pravizati tataste asaMstarata' kSudhA paritApyante, |pritaapnaaNvaa'shmaanaiH eSaNAghAtaH kriyate, aneSaNIyamapi gRhNIyarityarthaH, athAsaMstarantaH kSetrasaMkramaNaM kurvanti,tadA prAvRSikSetrasya saMkramaNeAropaNAprAyazcittaM catvAro gurukAH, varSArAtre bhAdrapadAzcayummAsadvayalakSaNe catvAro laghukAH / / gataMbhikSAdvAramadhunA vasatidvAramAha-- [bhA.1984] vAraga jaggaNadosA sAgArAdI havaMtiannAsu / tenAdisaMkaloebhAviNamatthaMpavAsaMtivapAsaMti / / vR- yasmin gacche vasatiH saGkaTA tatranopasaMpattavyaM, yadi punarupasampadyatetata ime doSAH saMkaTAyAM hi vasatAvamAntAste bArakeNa krameNa jAgaraNaM kuyurake jAgratyanye svapanti, tadanantaraM te jAgratyanye svapanti / evaM krameNajAgaraNe'jIrNatvAdayo doSAH atha anyAsuvasatiSu kecitsvapanAyavrajantitarhi ye pAk abhizayyAyAM sAgarikAdayo doSAH te atrApi bhavanti / / gataM vasatidvAramidAnIM zaGkAdvAramAhabhikSAyAabhAvatovasatisaGkaTatvadoSatovAtekSetrasaMkamaNaMkuryustAMzcagacchatodRSTrAlokasya stenAdizaMkAupajAyate, yathAnakalpatesAdhUnAMgamanaMtannUnameteherikAH stenAvAsAdhuveSeNAhiNDante / athavAbhAviNamatthaMcapAsaMtittietebhAvinamarthaMutpAtarUpaM, yadivAnaniSpatsyatesasyamityevaMlakSaNaM, tato'nAgate nazyati / tasmAdvayamapi yalaM kurmaH / tadeva pracurAnnapAne saGkaTavasatisthiteca gacche praveze ime doSAH tasmAdye pracurAnapAnagrAme sthitA yeca sAvakAzAyAM vasatau tatropasampattavyam / tatra cAnayA yatanayAgantavyaM tAmevAha[bhA.1985] AsannakhettabhAviya khettAdaparopparaM milatesu / jA aThamaMabhAviyamAnaM aDataMbahUpAse / / vR-ye Asanne anantare kSetre sthitA gacchAstatra gantavyaM / / asatyanantarakSetre ye parakSetre sthitA yairbhikSAdinimittamAgacchabhizca parasparaM miladbhiH, gAthAyAM saptamI tRtIyArthe'pAntarAle pathi bhAvitA grAmAstatra gantavyam teSAmapyabhAve dUre'pi gamyate / / tatra punarbhikSAmahiNDamAno gacchati / kiM kAraNamata Aha-'mAnaM aDataM bahUpAse,' mANamiti vAkyAlaGkAre, bhikSAmanTataM bahuloko'bhAvitaH tu Page #543 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra-chedasUtram -2:4/106 pazyati / kRtvA tato'bhaktArthena yAvat prApyate SaSTena vA aSTamena vA tatra gantavyam / Aha-yadyapi caturthAdinA gacchatitathApilokaH pazyati, tata Aha[bhA.1986] pAyaM na 'rIyai' jano, vAse paDivattikovido jAya / asatoyabaDhe dUre va asthae jApabhAyaMti / / vR-prAyaH karSajanaH kSetrANAM jalakardamAkulatayAzeSajanomArgasthajalAvilatvAdinA durgamatayA varSe varSAkAle 'na' rIyate, na gacchati, yazcAtra prattipatikovidaH parapratipAdanakuzalastena evamAdiSu viSaye'nekAnyuttarANijalpitavyAni (etAvatA 'egAhacautthAdI' ityAdivyAkhyAtamidAnIM, masatI annatya tattheva' iti vyAkhyAnArthamAha, 'asatovabaddhe' ityAdi pUrvokto vidhiH sAntare varSe'bhihito yadi punarasakRt avabaddhaMvA satataMvarSapatatiyadi vA atidUraMgantavyam / nASTamena prApyate tato'sakRt akbaddhe vA varSe patati dUra gantavye tatraiva varSArAtraM kRtvA prabhAte meghakRtAndhakArApagamataH prabhAtakalpe saMvatsare yAti / sUtram mU.(107) AyariyauvajjhAe gilAyamANe annayaraM vaejjA 'ajjo, mAmaMsi naM kAlagayaMsi samANaMsi ayaM samukkasiyavve / se ya samukkasaNArihe, samukkasiyavve; se ya no samukkasaNArihe, no samukkasiyavve asthi yAiMtha anne kei samukkasaNArihe, se samukkasiyace; natthi yAiM tha anne ke| samukkasaNArihe, se ceva samukkasivve / taMsi va naM samukkiTThasi paro vaejjA 'dussamukkiTTate, ajjo; nikkhivAhi!' tassaNaM nikkhavayANassa natthi kei chae vA parihAre vA / je sAhammiyA ahAkappeNaM no abbhuThA viharati, savvesiMtesiMtappattiyaMchoe yA parihArevA / vR- athAsya sUtrasya kaH sambandha ityAha[bhA.1987] Ayariyatte pagate anuyattaM teya kAlakaraNaMmi / atthesAvekkhovA' vuttoimato visAvekkho / / vR- AcAryatvaM pUrvasUtreSu prakRtaM anuvartamAnaM ca kAlakaraNaM tata AcAryatve prakRte'nuvartamAnamevAkAlakaraNe, idamapisUtramApatitamatrApyAcAryatvasyakAlakaraNasya cAbhidhAsyamAnatvAt, yadi vA pUrvamarthataH sApekSa 'ukto'yamapi cAdhikRtasUtreNAbhidhIyamAnaH sApekSa iti sApekSatvaprakaraNAdanantarasUtrAdanantarasasyasUtrasyopanipAtaH |anensmbndhenaayaatsyaasyvyaakhyaa-aacaary upAdhyAyo vA dhAtukSobhAdinA glAyananyatarasupAdhyAyapravartigaNAvacchedakagItArtha-bhikSUNAmanyatamaM sApekSaH san vadeta, Arya mayi kAlagate sati ayaM samutkarSayitavya AcArvapade sthApayitavyaH / sa cetparIkSayA samutkarSaNA: bhavati tataH samutkarSayitavyaH / no cetsamutkarSaNArhastarhi no samutkarSavitavyaH / atha yo'sau pUrvamAcAryeNa samIkSitaH so'bhyudyatavihAramabhyudyatamaraNaM vA vyavasitastatrAha-asti cAtra gacche'nyaH kazcitsamutkarSaNArhaH sa samutkarSayitavyaH / atha nAsti kazcidanyaH samutkarSaNArhastarhi sa evAbhyarthyaH samutkarSayitavyaH / tasmiMzca samutkarSite paro gaccho vadet samutkRSTaM te tava he Arya tasmAnikSipa, evaM tasya nikSipato nAsti kazcit cchedaH / parihAro vA, upalakSaNametadanyattapo vA saptarAtrAdikaM, ye punaH sAdharmikagacchasAdhavo yathAkalpena AvazyakAdiSu yathoktavinayakaraNalakSaNena notthAya viharanti / teSAM pratyekaMsarveSA tatpratyayaM yathAkalpAnabhyutthAnapratyayacchedaH parihAraH saptarAtraM vA tapaH prAyazcittamiti sUtrasaMkSepArthaH / enameva bhASyakRt prapaJcayan prathamato gilAyamANe Page #544 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka:-4, mUla - 107, [bhA. 1987] ityasyArthabhAvayati[bhA.1988] atisaMyena riThatovAdhAtukkhobhena vAthuvaMmaraNaM / nAuMsAvekkhagaNI, bhaNaMtisuttamijaMvRttaM / / vR- atizayena zrutajJAnAtizayAdinA ariSTato vA ariSTadarzanato vA dhAtukSobheNa vA dhruvaM maraNaM jJAtvAsApekSAgacchApekSopetA gaNinoyatsUtreuktamajjokAlagayamItyAditadbhaNanti |saamprtmnytrN 'vaejjA' ityasyArthamAha[bhA.1989] annayara uvajjhAyAdigA ugIyatthapaMcamA purisA | ukkasaNa mAnana tiya'egaTuMThAvaNAceva / / vR- upAdhyAyAdikA upAdhyAyAH pravartI gaNAvacchedako gaNI gItArthazca bhikSurityevaMrUpA gItArthapaJcamAH puruSAsteSAmanyatamo'nyataraH, samutkarSazabdArthamAha-utkarSaNaM mAnanaM sthApanAAcAryatvasthApanamityarthaH / [bhA.1990] puTavaM ThAvetigaNe 'jIvaMto gaNaharaM jahA rAyA / kumare uparicchittA' rajjarihaMThAvaerajje / / vR-pUrvamevajIvannAcAryo yaH zaktimAnastaMgaNadharaMgaNe sthApayati, yathA rAjA kumArAnparIkSyayaH 'zaktimattayA rAjyArhastaMrAjye sthApayati, kathaMparIkSyetyataH parIkSAvidhimAha[bhA.1991] dahikuDa amacca AnattIkumArA atinane tahieko / pAse nirikkhiUNaM asamaMtipavesaNerajjaM / / vR- egorAyA bahuputto | so ciMteijosattimaMtotaMrajje ThavehAmi / tato kumAre paricchiumAdatto / ANattA purisAdahighaDage egatthaogAse Thaveha tihiMThavittA ranno nivediyaM |amccobhnnito |vcchtumN dahighaDANaMpAse asthAhigato amacco | snAtekamArA saddAcittAbhaNiyAvaccaha dahighaDamekkekaMAneha / tegayA annaM vahaMtayaMna pAsaMti / tato te appAseMtA sayaM ceva dahighaDamekkekaM ghetusaMpaTThiyA |eko kumAro pAsANi nirikkhettA annaM vahaMtayamapAsaMto amaccaMbhaNatigiladahighaDaM / amacconecchai / kumAreNaasiM uggiriUNa bhannai 'jai necchasi sIsaM te pADemi' / amacceNa gahito dahighaDo / kumAro taM ghetuMgato rAyasamIvaM / rannAha sa sattimaMtotti parikkhicA rAje Thavite / / akSarayojanA tviyam dadhikuTA ekatra rAjapuruSaiH sthApitAstadanantaramamAtyasyAjJaptiH pradattA yathA ghaTAnAM pArzve tiSTha / tataH kumArA dadhighaTAnAmAnayane niropitAstatraikaH kumAraH pArthAn nirIkSyAnyamapazyan amAtyasyopari asiruddIritastatomantriNA dadhighaTogRhItastena dadhighaTasya pravezane kumAreNakArite dRSTetasya kumArasya rAjyaM dattavAn / atropanayamAha[bhA.1992] dasavihaveyAvacce niyoga kusalujjayANamevaMtu / ThAvetisattimaMtaM asattimaMtebahU dosA / / vR- evamAcAryo'pi dazavidhavaiyAvRtye udyatAnAmudyatamatInAM sAdhUnAM madhye kusalatti yo yatra kuzalastasya tatra niyogaM karotitaMtatraniyojayati yastaMzaktimantaMgaNadharaMsthApayati / azaktimati tusthApyamAnebahavodoSAH keteiticeducyate-so'zaktimatvenanazaknotisAdhUnayathAyogaM niyoktuM / tata AhAropadhiparihAnirnirjarAtazca te paribhrazyanti / athAzukAreNa maraNataH pUrvaM na sthApitaH Page #545 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra-chedasUtram -2- 4/107 syAttato'syApitegaNadharesa kAlagato na prakAzayitavya ityAdi pUrvoktamavasAtavyam / athaiva vidhizeSamAha[bhA.1993] domAdI gIyatthe, puvuttagameNasatigaNaM vibhae / mIse vaanarihe vA, agIyatthevAbhaejjAhi / / vR-AcAryeNaziSyA nirmApitAstedvayautrayazcatvArovAbhaveyusteSudvayAdiSugItArtheSusatiprabhavati parivArapUrvoktena gamenatRtIyoddezakoktena prakAreNagaNaMvibhajet / teSusarveSvapivibhajyapRthakpRthagaNo dAtavya ityarthaH / tathA mizrANAmeteSAmAcAryaziSyAnAMmadhye kecit gItArthAH kecidagItArthAstAnapi vibhajet / kimuktaM bhavati / ye gItArthAstAn gaNadharapadasthApyatayA pRthakkuryAditarAMstvagItArthAnanarhatayA athavA yairarthodezato gRhIto dezato nagRhItastemizrAstAnvibhajet / ete mizrAapi yogyAetetvayogyAiti vibhAgenasthApayet / tathAyezarIreNa juGgikatayAsarvathAgaNadharapadAnAMstAnapi vibhajet / vAzabdo'pizabdArtha ekAntenAyogyatayA pRthaksthApayet |agiitaarthaanvaabhjet / iyamatra bhAvanA-ye'gItArthAnAcAryalakSaNopetAstAnanarhatayAsthApayati |yepunrgiitaarthaaapisNbhaavyshrutsmpd AcAryalakSaNopetAntAn yogyatayA pRthaksthApayati |smprti mizrapadavyAkhyAnArthamAha-- [bhA.1994] gIyAgIya missA ahavA atthassa desogahitona / tattha agIyaanarihAAyariyA tassa hoMtIu / / vR-kecit gItA gItArthAH kecidagItArthA ete mizrA athavA arthasya dezo thairgRhItaste mizrAstatra ye agItA AcAryAlakSaNaparibhraSTAzcateAcAryatvasyAnarhA bhavanti / / samprati se yasamukkasaNArihesa samukkasiyavyo, no samukkasiNArihe no samukkasiyavve' ityasya bhAvArthamabhidhitsuH prathamataH pUrvapakSamutthApayati[bhA.1995] kahamarihovi anariho kiMtuhu asamikkhakAriNo therA / ThAtianarihaMcoyagasuNa kAraNamiNaMtu / / vR. paro brUte-kathaM pUrvamAcAryo vidyamAnavelAyAmo'pi san pazcAdana) jAto yenocyate sa cetsamutkarSaNArhastarhisamutkarSayitavyaH |kintuvitrke vitarkayAmi hu nizcitamasamIkSitakAristhavirA AsIran yadanarha sthApayanti yathAyaM samutkarSavitavya iti / atra sUriH prAhacodaka ! zRNu kAraNamidaM yena pUrvamarho'pipazcAdana) jAtaH / tadevakAraNamadhidhitsuH dvAragAthamAha--- [bhA.1996] uppiyaNabhItasaMdisaNa, desie ceya phrussNghie| vAyaganiSphAvaga, annasIsaicchA ahAkappo / / vR- uppiyaNaM muhuH zvasanaM tat dvAraM, bhItasandezanadvAraM, adezikadvAraM, paruSadvAraM, etAni catvAryapi prastutArthaviSayANi, saGgahadvAraM, vAcakaniSpAdakaMdvAraM, anyaziSyadvAraM, icchAdvAraM, yathAkalpadvAraM, ityetyAni saGgrahAdIni dvArANi / asthiyAiM va anne samukkasaNArihe ityAdisUtraviSayANi iti dvAragAthAsaMkSepArthaH / samprati uppiyaNadvAraM vibhAvayiSurAha[bhA.1997] sannisejjAgayaM dissA sissehi parivAriyaM / komudIjogajuttaM vatArAparikhuDaMsasi / / [bhA.1998] gihattha paratitthAhiM saMsayatthIhiM niccaso / Page #546 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 61 uddezaka:-4,mUla-107, [bhA. 1998] sevijjataM vihaMgehiMsaraMvA kamalojjalaM / / . [bhA.1999] khguuddeanusaasNtNsddhaavNtNsmujje| gaNassa gilAkuvvaMtaMsaMgahaM visaesae / / [bhA.2000] iMgiyAgAradakkhehiMsayAchaMdAnuvattihiM / avikaDiyanihesaMrAyANaMva anAyagaM / / vR- satI nAma zobhanA svakIyA vA niSadyA vA tasyAM gatamupaviSTaM ziSyaiH parivAritamitthaM bhUtamupamayati / kaumudI kArtikIpaurNamAsI tadyogayuktaM tArAparivRtaM zazinamiva / tathA gRhasthaiH paratIrthibhiH saMzayArthibhizca sAdhubhirnityazaH sarvakAlaM sevyamAnaM / kimivetyata Aha- kamalojjalaM kamalaparimaNDitaM sara iva vihagaiH pakSibhiH / tathA khagUDAn kusvabhAvAt anuzAsantaM samyag udyatAH samudyatAstAn zraddhAparyantaM teSAM mahartI zraddhAmutpAdayantaM tathA gaNasya gacchasya agilayA nirjarArthamAtmotsAhena svake viSaye AtmIyayA zaktyA ityarthaH saMgrahaM kurvantam / tathA iGgitAkAradakSai chandonuvartibhiH sadA sarvakAlamavikaTitanirdezamakhaNDitAjJaM rAjAnamiva anAyakamavidyatenAyako yasyasatathAtaMcakravartinamityarthaH |dRssttaakshcidgiitaarth utpannagauravobhavati - utpanna-gArakheevaM, gnnittiprikNkhio| uppiyaMtaM gaNidissa agItobhAseiimaM / / vR- utpannamabhilaSaNIyatayA jAtaM gauravaM yasya sa tathA evamahamapi gaNI bhavAmi gaNipadamavApya paripAlayAmi / tataHzobhanaM bhavatItyevaM parikAGkitaH parikAMkSAvAn gaNinamAcAryamuppiyantaMmuharmuhuH zvasantaM martukAmaliGgaM dRSTA kazcidagItArthaH / kathamahaM gaNadharo bhaviSyAmIti vicintya yathA gacchavartinaH sAdhavaHzRNvanti tathA mAtRsthAnataH idaMvakSyamANaM bhASate / tadevAha[bhA.2002] alamajjhagaNeNaMti, tubbhe jIvahame ciraM / kimeyaM tehi puTTho udivvae me gaNo kila / / vR- alaM paryAptaM mama gaNena yUyaM mama puNyodayena ciraM prabhUtaM kAlaM jIvaya / tataste gacchavartinaH sAdhavastasyAgItArthavacanamAkarNya tamagItArthabrukte / / kimetattvaM brUSe, yathAlaM mama gaNena evaM taiH puSTaH sanH so'gItArtho vakti / kSamAzramaNeH kilame gaNo dIyate / tataevamuktaMmayeti / athavA uppiyaNadvArasyAyamarthaH / [bhA.2003] aTThAvie va puvvaMtu, gIyatthA uppiyaMtae / AmadAhAmo eyassa, saMmato esa amhavi, / / [bhA.2004] gIyatthoya vayatthoya,saMpunnasahalakkhaNe / sammato esa savveMsi sAhU tehAvitogaNe / / vR-vAzabdaH prakArAntaradyotena / pUrvamasthApitegaNadharemriyamANaAcAryaH kilauppiyattittimuhurmuhuH zvasiti |tNc tathAbhUtaM dRSTrAgItArthazcintayatiAcAryasya sA vAg nAstiyayAbrUteyatA amukaMsAdhu gaNadhara sthApayatha / mA bhUtsA vANI vayameva gacchavartinaH sAdhun bhaNAmaH yathAcAryairamuko gaNadhara pade sandiSTa iti tathA copAyaM kariSyAmo yathA gaccha sAdhUnAma kampanIyo bhavati / evaM cintayitvA gaccha sAdhavaH zRNvanti tathA brUte-AmadAhAmo eyassAtti icchAmaH kSamAzramaNAzca tsAyamukasya dAsyAmo Page #547 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 62 vyavahAra-chedasUtram -2- 4/107 gaNadharapadamasmAkamapyeSa sammato yata eSa gItAryo, vayasyaH, sampUrNAni zubhAni lakSaNAni yasyAsau sasampUrNazubhalakSakaH tathA eSa sarveSAM sAdhUnAM sammatastataste tvayA gaNe sthApitaH / evametau dvau prakArAvuppiyaNadvAre vyAkhyAtau / etau dvAvapijanau yadi pUrvamAcAryeNasamIkSitau yathAnahyaviti tadAna kazcidAcAryANAmasamIkSitadoSaH ||gatamuppiyaNadvAramadhunAbhItasandezadvAramAha[bhA.2005] asamAhiya maraNaMte, karemi jaime gaNaM na desi / itigiiteugiite,sNdisegurutobhiio||. vR- kazcidagItArthaH pApIyAn pratyAsannamaraNamAcAryamavagamya brUte-yAda me mahyaM gaNaM na dadAsi, tataste'samAhitamaraNaM tathA karomi vartamAnasAmIpye vartamAnavadveti vacanAt prAkRtatvAdbhaviSyati vartamAnAt tato'yamarthaH kariSyAmi yathA dIrdhakAlaM saMsAraM bhramasi / tata evamukte tasya bhIta AcAryo gIto gItArtho dezakAlapuruSaucityavedanAt gItArthAn saMdizati yathA etasmai mayA gaNo datta iti gItArthAzca viditakAraNA bruvate[bhA.2006] AmaMtivottuMgIyatthA jANaMtA taMca kAraNaM / kayaThe taMtuniggahe atisesIya saMbase / / vR-AmaMicchAma iti uktvAgItArthAstatkAraNaMjAnantaH kRtArthe niryApite AcAryetaMduSTAbhiprAyaM nihantiniSkAzayanti / evameSo'na) bhavati / athAtizeSe'tizayajJAnIjAnAti / yathAsAmpratameSa nirdoSIbhUtaH |svaatsmaatsthaanaatgurujnsmkssNprtikraantsttH saMvAsyate / |gtNbhiitvideshdvaarm / idAnImadezikadvAramAha[bhA.2007] ariho va anariho hoi,jou tesimadesito | tulladesIva pharusomahurova asaMgaho / / vR- eka AcAryastasya paSat kuDukkA / tasyA madhye eka AcAryeNa gaNadharapade samIhito'nye cAcAryasya ziSyAH sindhudezAdiSu viharanti / te sindhvAdiSu vihRtyAcAryasamIpamAgatA ekaM kuDukkamAcAryasamIhitaM muktvA anye sarve kuDukAH kecitkAlagatAH kecit pratibhagnAH evaM sa kuDakadezodabhavaH teSAM saiMdhavAdInAmana) jAto,yena te tasya bhinnadezikatvAdallApaM na priycchnti| akSarayojanA tvemo'pyana) bhavati yasteSAM tatkAlabhAvinAM sAdhUnAmadeziko yathA saiMdhavAdInAM kuDukka iti / / gatamadezikadvAramadhunA paruSadvAramAha-tulledesIva pharaso tulya dezIyaH pUrvaM samIhito gaNadharapadesapazcAtparuSabhAvojAtaH phaSatvAzcapraticodyamAna Akrozati / AkrozAMzcAsahamAnAnAmutsaMkhaDAdikaM kurvangacchabhedaM karoti / evameSapazcAdanahaH / / samprati atthiyAIannesamukkasiNArihe ityasyArthavibhAvayiSuH saMgrahadvAramAha-mahurova asaMgaho |yH pUrvasamIhitaHsasatyapimadhuratve asaMgraho na saMgrahazIlaH / anyastu saMgrahazIlo madhurazca tato yaH saMgrahazIlaH samutkarSate netara iti / / sAmpratamasminnevAryevAcakaniSpAdakadvAramAha- . [bhA.2008] vAyaMtaganiSphAyagacaurobhaMgAu paDhamagogajjho / taiuuhoi sunno, anneNavasovAvAei / / vR-vAcako niSpAdaka iti padadvayasaMyogatazcatvAro bhaGgAstadyathA-vAcayatyapi niSpAdayatyapIti prathamaH / vAcayatina niSpAdayatidvitIyaH !navAcayatiniSpAdayatitRtIyaH / naniSpAdayati caturthaH / ___ Page #548 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :-4, mUla - 107, [bhA. 2008] atra satyapi pUrvasamIhite yaH prathama bhagavartI sa sthApyate, netaro dvitIyAdibhaGgavartI / tathA cAha-prathamako grAhyaH, dvitIyabhaMgako na sthApyo'niSpAdakatvAt, tRtIyastuzUnyo vAcanAyA abhAve niSpAdakatvAyogAt / yadi vA AtmanAnavAcayati anyenavAcayatitadAsopiyogyaH / caturthabhaGgikastu sarvathAnaha eva ||saaNprtmdhikRt evArthe'nyaziSyadvAramAha[bhA.2009] asatIva annasIsa ThAveti gaNaMmijAva nimmAtI / esoceva anariho, ahavAvi imosasisso vi / / vR-AcAryA kAlakartukAmA AtmIyAH ziSyAH sarve'pyanirmAtA iti teSAM madhye gaNadharapadayogye ekasminnapyasati anyasya ziSyaM prAtIcchikaM gaNe sthApayanti, bhaNanti ca yAvanmaya ziSyo nirmAto niSanno bhavati tAvattvaM gaNadharo nirmAte sati tvayA gaNadharapadaM nikSeptavyaM yadi na nikSipati tatazchedaH parihAraH saptarAtraM vA tapaH prAyazcittaM / eSa samIkSito'pyano jAtaH / athavAyaM svaziSyo - 'pyanahastamevAha[bhA.2010] jo anumatobahaNaMgaNahara aviyato dussamukkaTho / dosA anikkhivaMtesesA dosaMcapAveMti / / vR- AcAryaH kAlaM kurvadbhirjAto ya eSa mama ziSyaH sUtrato'rthatazca nirmAta etasmAdayaM bahubhirbhAgairgaNadharaguNairabhyadhiko bhaviSyati / kevalamidAnImanirmAtaH tato yo'sau nirmAtaH sa AcAryairucyate yAvadetattvaM gaNadhara etasmiMstu nirmApite tvayA gaNadharapadaM nikSeptavyam / yata eSa tava pArthAdvahubhirbhAgairgacchasya pravacanasya copagrahakArIbhaviSyati / tena tathA pratipannamAcAryAH kAlagatAH sacatena nirmApitojAtaHsamastasyApisaGgasyaprItikaraH / tatoyastena nirmApitojAto'numatobahUnAM sa gaNadharaH sthApanIyo, yastvaviyatto' prItikaraH pUrvasthApitaH sa dussamutkRSTa iti vaktavyo nikSipagaNadharapadamevamukto yadi na nikSipatitatastasminnanikSipati doSAzchedaMparihAraM saptarAtraM vAtapaH prApnotIti bhAvaH ye'pi ca zeSAstaM bhajante, te'pi doSaM prApnuvanti, cchedaM parihAraM saptarAtraM vA te'pi prApnuntItyarthaH / yadetadbhaNitametatprasaGgAgatamayaMpunaH sphuTasUtreNa nipAtaH [bhA.2011] abbhujjayamegayaraMvavasiya kAmaMpihoi suttaMtu / tebetikaNasaekaM.gIyaM pacchA jahicchAte / / - AcAryeNa ko'pi svaziSyaH samIhito yathAyamAcAryapadayogya iti, tato gItArthAH saMdiSTA eSasamutkarSayitavyaH |sckaalgteaacaaryebruute-ahmbhyudytvihaarN jinakalpAdikamabhyudyatamaraNaM vApratipatsye / tasminnabhyudyatabhekataraMvihAraMmaraNaMvAvyavasAtumanasibhavatinipatatisUtrama-"asthiyA itya anne keha samukkasaNArihe se samukkasiyavve natthi yAi va kei anne samukkasaNArihe so ceva samukkasiyavve" tasminnabhyudyatasyaikataraMvyavasAtukAme asticedatragacche'nyaHkazcitsamutkarSaNArhastarhi samutkarSayitvonAsticedatrakazcidanyaHsamutkarSaNA hastataHsaevamuktarSayitavyaH / kathamiticeducyatekItArthA abhyarthanApuraHsaraMtaMbruvateyUyaM gaNadharapadaMparipAlayantaekamasmAkaM kaMcana gItaM gItArthakuruta nirmApayata / tataH pazcAtsmannirmApite te bhavatAM yadiSTaM yat pratibhAsate tatkuruteti bhAvaHSa / atrecchAdvArAvasaraH evamukte tena gaNadhapadaM pratipadya kazcanApyeko nirmApitaH pazcAttasya cittamajAyata. yathA abhyudyatavihArAt gacchaparipAlanaM vipulataraM nirjarAdvAraM tasmAtparipAlayAmyahameva gacchamiti __ Page #549 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra-chedasUtram -2- 4/107 tathA cAha[bhA.2012] nimmAuNNegaMimaMpimenijjArae dAraMtu / ___ nikkhivana nikkhevAmI itthaM itare ukhubbhaMti / / vR- sa gaNadharapadesthApitaM ekaM kaMcanApi nirmApyedaM cittamakArSIt / idamapi gacchaparipAlanaM mahanirjarAyAdvAraMevaM vyavasite |tsmingcchegiitaarthaabrvtenikssipgnndhrpdNs prAhana nikSipAmi, kiM tvicchAmi gacchaM paripAlayitumevamukte itare gacchagItArthAH kSubhyanti te ca kSubhyanto yad bruvate tadAha[bhA.2013] dussamukkaTuMnikkhinabhaNaMtegurugA anuThihiteya / ___emeva anasIse nivikhavaNA gAhitaM navaraM / / vR-pUrva tava necchitaM gaNadhAraNaM pazcAdidAnI yadyapi rucitaM, tathApi na tvasmAkaM rocase duHsamutkRSTaM khalutavagaNadharapadaMtasmAnikSipeti / evaMbhaNatigacchasAdhuvarge prAyazcittaM catvAro gurukAH |anutthihite ya emevetyAdi yo'sau prAtIcchikaH sthApitaH sa cet yAvadadyApi na nirmApayati kathamapi ziSyaM tAvadyadigacchasAdhavobhASante / nikSipatvaMgaNadharapadamititadAteSAMtathAbhASamANAnAMprAyazcittaM catvAro gurukAH / atha tasminnanyaziSye nirmApayitumiSyamANe anutiSThati | anirmApite gaNadharapadanikSepaNaM karoti tadAtasminnanyaziSye anutichatigaNadharatvaM nikSipataH pratIcchikasya prAyazcittameva catvAro gurukA ityarthaH, yathA gItArthatvena gacchasAdhavaH seviSyante tannimittamapi tasya prAyazcittaM, navaraM kevalaM tasminnanyaziSye grAhitenipitegaNadharapadanikSepaNAkarttavyA |ncttrtaaNkurvtstsycchedH parihAraH saptarAtraM vA tapaH / gatamicchAdvArama samprati yathAkalpadvArAvasarastatra ye gacchasAdhavastaM svagacchasAdhu pratIcchikaM ca pUrvasthApitaM yathAkalpena nAbhyuttiSThati / yathAkalpAnabhyutthAnamevAha[bhA.2014] Avassaga suttatthebhatte AloyaNA uvaThANe; / paDilehA kitikammamattagasaMthAragatigaMca / / vR- Avazyake kriyamANe yo vinayastasya AcAryasya kartavyastaM ca na kurvanti / sUtramartha vA tasya samIpe na gRhNante na bhattati AcAryaprAyogyaM tasya bhaktaM na prayacchanti / AloyaNatti tasya purato nAlocayanti / uvaThThANatti AcAryavastrakambalapAtrAdipratyupekSaNAya nopatiSThanti / nApi kRtikarmavandanakamanyadvA kurvanti / nApi mAtrakatrikaM tasya Dhokayanti tistraH saMstArakabhUyastA api naprayacchantiteSAmapi yathAkalpamanabhyuttiSThatAM prAyazcittaMcchedaH parihAraH saptarAtraM vA tapa iti || .mU. (108) Ayariya uvajjhAe uhAyamAe anayaraM vaejA, jAva savvesiM tappatiyaM cchee vA parihArevA / / vR-atrasambandhamAha[bhA.2015] gelanaMmi ahigaeaTThAyamANesiyAuuhANaM / bhavajIviya maraNA vA saMjamajIyA imaM hoti / / vR- pUrvamanantarasUtre glAnatvamadhikRtaM tasmiMzca glAnatve atiSThati anivartamAna syAtkasyacit pIDAmasahiSNoreva dhAvanamato'vadhAnapratipAdanAmadhikRtasUtramathavA pUrvasUtre bhavajIvitamaraNaM mamaMsiNaM kAlagayaMsItyanenoktaMbhavajIvitamaraNA cAvazyaM saMyamajIvitamaraNamapi bhavati / saMyamasya Page #550 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 65 uddezaka :-4, mUla- 108, [bhA. 2015]. jIvitAvadhikatvAt tato bhavajIvitamaraNAtprAktanasUtrAbhihitAttadanantaramidaM saMyamajIvitAnmaraNaM pratipAdyate bhavatIti tadarthamidaM sUtramanenasambandhenAyAtasyAsya vAkhyA-AcArya upAdhyAyo vA mohena rogeNa vA avadhAvan upAdhyAyAdikAnAM gItArthapaMcamAnAM puruSANAmanyatamaM vadet yAvatkaraNAdevaM paripUrNapATho draSTavyaH / / aJjo mamaMsi naM ohAviyaMsi ayaM samukkasiyavvo seya samukkasaNArihe samukkasiyavve siyA / se ya no samukkasiNArihe no samukkasiyavve siyA, asthitha ittha anno kei samukkasaNArihesesamukkasiyavye, natthiyA ittha anne keisamukkasaNArihese ceva samukkasiyavve tesiMcaNaM sesamukkiTuMsi paro vaejjA dussamukkiTuMte ajo nikkhivAhi tassa naM nikkhivamANassa nasthi keicchedaM parihAre vA / / asya vyAkhyAprAMgvat / adhunA niyuktivistaraH kena punaH kAraNenAsavAvadhAvatIticedata Aha. [bhA.2016] mohena vArogena va vavahANAM bhesayAM payatteNaM / dhammakahAe nimitteanAhasAlA gavasaNAya / / vR- avadhAvanaM mohena vA kAmodrekarupeNa rogeNa vA / tatra mohaviSayA yatanA prAk tRtIyodezake'bhihitA, yadi rogeNa tato nAvadhAtavyam / kintu prayatnena bheSajaM dAtavyam / tacca dharmakathAnimittena cotpAdanIyaM tathApyalAbhe anAthazAlAto gaveSaNA bheSajasya kartavyeti niyuktigAthAyAH saMkSepArthaH / enAmevasampratibhASyakRdvivarISaridamAha[bhA.2017] mohena pubvabhaNiyaM rogena kareMtimAe jayaNAe / AyariyakulagaNe vAsaMgheva kameNapuvyuttaM / / vR- yadi mohenAvadhAvanaM kartumIhate tadA yatpUrva tRtIyodezake mohacikitsAviSayaM bhaNitaM, tatkartavyamadharogeNatadAnayA vakSyamANayAprathamataHprAsukena tadalAbenAprAsukenApItyevaMrupayA yatanayA pUrvoktaMbheSajaM prayatnena sampAdanIyamityAdirupaMkurvanti / kete kurvanti iti ata AcAryaH kulaMgaNa: saGgovA kathamityAha-krameNaparipATayA |taamevpripaattii kAlaniyamanapUrvikAmAha[bhA.2018] chammAse Ayario, kulaMtusaMvaccharANi tinnibhave / saMvaccharaMgaNokhalu, jAvajjIvaMbhavesaMgho / / vR- prathamata AcAryaH SaNmAsAn yAvat cikitsAM kArayati, tathApyapraguNIbhUtaM taM kulasya samarpayati, tataH kulaM trIn saMvatsarAn yAvaJcikitsakaM bhavati, tathAppapraguNIbhavane gaNasya-tadanantaraM saMvatsaraMyAvatgaNaH khalu cikitsAMkArayati, tathApyanivartitaroMgetaMgaNaH saGghasyasamarpayati, tataH saGgho yAvajIvaM prAsukapratyAvatAreNa tadabhAve cAprAsRkenApi yAvajIvaM cikitsako bhavati / etaccoktaM bhaktavivekaMkartumazaknuvataH, ya: punarbhaktavivekaMkatuzaknoti, tena prathamato'STAdazamAsA cikitsA kArayitavyA, viratisahitasyajIvitasyapunaHsaMsAreduHprApakatvAttadanantaraMcetpraguNIbhavatitataHsundaramatha nabhavatitarhi bhaktavivekaH kartavyaH / atraivAdezAntaramAha[bhA.2019] ahavA biMiyAdesA guruvasabhebhikkhumAditegacchaM / jatthiya bArasavAsA, ticchakkasAsA asuddheNa / / bR- athavA dvitIya Adezo guruvasabhau ca te bhikSvAdau ca yathAkramaM cikitsAM kArayantiyAvajIvaM [225 Page #551 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 66 vyavahAra-chedasUtram -2. 4/108 dvAdazavarSANi triSaTkamaSTAdazamAsAn kathamityAha-azuddhena apizabdo'tra lupto draSTavyaH / prathamataH zuddhena tadabhAve cAzuddhenApi tadanantaraM mikSvAdinA bhaktavivekaH kartavyaH / gurustu gacchapravartaka iti tasya yAvajIvaM cikitsA, tatraprathamAdezenacabhakta vivekaM kartuzaknuvantaMpratyaSTAdazamAsAn / kazcikitsAvidhistamabhidhitsurAha[bhA.2020] payatteNa osahaMse kariti suddhaNauggabhAdIhiM / paNahAnIe alaMbhe, dhammakahAhiM nimittehiM / / vR-prathamataHprayatnenobhAmAdibhiHzuddhena vastujAtena se tasyauSadhaMkurvanti,tadalAbhepaJcaparihAnyAM yAvazcaturgurukenApyazuddhenApi tathApyalAbhe dharmakathAbhistadauSadhamutpAdayanti, tathApyalAbhe nimittairapi / / [bhA.2021] tahavinalAbhe asuddhaMbahi Thiya saalaahivaanustthaadii| nacchatebahidAnaMsaliMga visaNena uDDAho / / vR-tathApinimittairapicedazuddhaMnalabhaMte,tato'nAthazAlAyA ArogyazAlAtasyAmadhyenapravizanti, kintu bahiH sthitAsta ArogyazAlAta auSadhaMgaveSayitvA samAnayanti / atha te zAlAnivAsino na prayacchanti / adha svaliGgenApi tatra kasmAnna pravizanti tata Aha svaliGgavisanena svaliGgapravezena pravacanasyoDDAhaH nAmI kimapi jAnate / na cAmISAM dharmaH zreyAnataH kvacidapi kiMcidapyalabhamAnA anAthA ivAtra samAgatA iti pravacanasyopadhAta etadeva 'paNahANIe alaMbha' ityAdikaM vivarISuridamAha- [bhA.2022] panagAdI jAgurugA, alabbhamANebahiM tupAyoge / bahiTTiya sAlagavesaNatatthapabhussAnusadvAdI / / dR- paJcakAdi parihAnyA paJcakAdiprAyazcittamauSadhotpAdanAya tAvadAsevanIyaM yAvaccatvAro gurukAstathApi bahiH prAyogye auSadhe alabhyamAne ArogyazAlAyA bahiHsthitA auSadhasya gaveSaNaM kurvante, tatratadvAstavyAnAmadAne yaH prabhurArogyazAlAyA adhipatistasyAnuzAstimAdizabdAddharmakathA nimittaM ca pryujyte| [bhA.2023] asaI acciyaliMgepavisaNapatibhANavaMta vasabhAo / . jai paDivattiyakusalAbhAsanti niyallagattaMse / / vR-nimitairapyalAbhe arcitaliGgena yattasya pUjitaM liGgaM, tena liGgena raktapaTAdirupeNa pravezanaM kurvanti / teSu praviSTeSu ye pratibhAnavantaH prativacanadAnasamarthA vRSabhAste svaliGgena gatvA prabhubhASante yathA-koyuSmAkaM siddhAntaevamAbhASyatatrasiddhAntaviSaye prabhUNA gRhItaliGgaizvasahaparasparamullApaMtathA kurvantiyathAuttaravAdinovRSabhAbhavanti, athavAyadipratipattikuzalAH parapratipAdanadakSAvRSabhAstataste gatvA sa tasya prabhornijakatvAtmIyatvaM bhAvayanti / tatrApi siddhAntaviSaye taiH gRhItaliGgaiH saha parasparamullApaM tathA kurvanti yathAsa Avaya'taiti / [bhA.2024] ahavapaDivattikusalA to tena samaM karaMti ullAvaM / pabhavaMto viyasovI vasabheUuttarIkuNatI / / vR- athavA ye pratipattikuzalAH paraprativacanadAnasamastitaste gatvA tena prabhuNA saha Page #552 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :-4, mUla - 108, [bhA.2024 parasparamullApaM tathA kurvanti gRhItaliGgAzca tathA taM bhAvayanti, tathA so'pi AsatAM gRhItaliGgA ityApizabdArthaH / prabhavannapivRSabhAnanuttarIkarotiuttaravAdinaH karoti, tataHsaniruttarIkRtaH san yat brUte tadAha[bhA.2025] tobhaNaikalahamittA tubbheme vahejahaudaMtaMti / teviya paDisuNaMtI evaM egAechammAsA / / vR-tataH siddhAntollApe parAjitaH san bhaNatiyUyaM mama kalahamitrANi kalahAnantaraM yAni jAtAni mitrANi tAni kalahamitrANi / tato me mamodantaM vahata / evamukte te'pi vRSabhAH pratizRNvanti abhyupagacchanti / tata evaM gatyAgatibhistamatIvAvaya' SaNmAsAn yAvat tatra cikitsAM kArayati / evamekasyAmanAthazAlAyAM SaNmAsA evaM dvitIyasyAM tRtIyasyAmapi ca / tathA cAha [bhA.2026] chammAsA chammAsA biiya taiyAe evasAlAe / / kAU aTThArasaUapauNetAhe vivego 'u' / / vR- evamuktapakAreNa dvitIyasyAmanAthazAlAyAM SaNmAsA evaM tRtIyasyAmapIti sarvasaMkalanayA aSTAdazamAsAn cikitsAM kArayitvA praguNIkaroti / atha praguNo na bhavati tatastasya bhaktavivekaH kartumucitaH |smprtipraaguktNdvitiiymaadeshNspssttyti, [bhA.2027] ahavA guruNojAvajIvaMphAsuya apphAsueNategicchaM / vasabhebArasA vAsA aThArasa bhikkhuNomAsA / / vR- gurorAcAryasya yAvajIvaM cikitsAM prAzukenAprAzukena vA kurvanti, sarvasyApi gacchasya tadadhInatvAn, yathAzakti nirantaraM sUtrArthanirNayapravRttezca / / vRSabhe dvAdazavarSANi cikitsA tataH paraM zaktau bhaktavivekaH; etAvatA kAlenAnyasyApi samastagacchabhArodvahanasamarthasya vRSabhasyotthAnAt / aSTAdazamAsA bhikSozcikitsAyAMtataH paramasAdhyatayAzaktausatyAMbhaktavivekasyaiva kurtumucitatvAt / / mU.(109) AyariyauvajjhAesaremANeparacaurAyapaMcarAyAokappAgaMbhikkhunouvaTThAveikappAe asthiyAiMse keimAnani kappAge, nutthiyAiMse kei chae vA parihAre vA; natthiyAiMse keimAnanije kappAe se saMtarA chee vAparihArevA / / vR-asyasUtrasyasambandhamAha[bhA.2028] uhAviya bhagavate hoiuvaTThA punouvaTuMte / .. ukasaNAvApagayA imAvi annAsamukkasaNA || vR- pUrvamavadhAvita uktaH sa cedavadhAvito bhagnavrato z2Ayeta / bhagnavratazca bhUtvA punarupatiSThati / tatastasminnavadhAvitabhanavratepunarupatiSThati bhavatyuSasthApanA kartavyA, tata upasthApanApratipAdanArthamadhikRtaMsUtraM / athavApUrvasUtresamutkarSaNA prakRtA |iympydhikRtsuutrennaabhidhiiymaanaanyaa samutkarSaNA sthApanetyadhikRtasUtrasambandhaH / anena sambandhenAyAtasya sya vyAkhyA-AcArya upAdhyAyo vA smaran ayamupasthApanAha iti jAnAnaH paraM catU rAtrAt paJcarAtrAdvA kalpAkaM sUtrato'rthatazca prAptaM bhikSu nopasthApayati / tatrayaditasmin kalpAke satyastise tasya kalpAkasya kazcitmAnanIyaH pitA bhrAtA vAjyeSThaH svAmIvA kalpAko bhAvI paJcarAtreNa dazarAtreNa paJcadazarAtreNa vA tato nAstise tasya kazcit cchedaH parihAro vA, upalakSaNametadanyadapi tataH prAyazcittaM mAnanIye'nutthApite tasyotthApanAyA Page #553 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 68 vyavahAra - chadasUtram - 2- 4 /109 ayogAt / atha nAsti se tasya kazcit mAnanIyaH kalpAko bhAvI / tataH se tasyAcAryasyopAdhyAyasya vA svakRtAdantArAt cchedaH parihAro vA iyamatra bhAvanA atrAdezadvayameke prAhuzcatUrAtrAnparaM yadi anyAni catvAri dinAni nopasthApayati tata AcAryopAdhyAyasya ca pratyekaM pratyekaM prAyazcittaM caturgurukaM caturgurukam, atha tatopyanyAni catvAri dinAni laMghayati, tataH SaTlaghukaM tato'pyanyAni catvAri dinAnI tataH SaTgurukaM tato'pyanyAni yadi catvAri dinAni tatazcaturgurukacchedaH tataH paramanyAni catvAri dinAnI yadi tarhi SaT laghukaH SaT laghukacchedaH tato'pi cedanyAni catvAri tataH SaD gurukaH SaD gurukacchedaH / tataH paramekaikadivasAtkrime mUlAnavasthApya pArAJcitAni dvitIyAdezavAdinaH prAhuH paJcarAtrAt paraM yadi nopasthApayati tatazcaturgurukaM prAyazcittaM, tato'pi paraM yadi paJcadinAni laGgayati tataH SaD laghukaM, tataH paramapi paJcarAtrAdikrame SaDgurukaM, tato'piparaM yadi paJca dinAni vAhayati tatazcaturgurukaJzcaturgurucchedastataH paramanyAni ceddinAni paJca tataH SaD laghukaH SaDlaghukacchedaH / tato'pi paJcarAtrAtivAhanena SaTguruka SaTgurukacchedaH / tataH paramekaikadivasAtivAhane mUlAnavasthApya pArAJcitAni / eSa sUtrasaMkSepArthaH / adhunA bhASyaniyuktivistaraH / tatra bhASyakAraH prAha[bhA. 2029] saMbharaNa uvavAvaNa tini u paNagA havaMti ukkosA / mAnanije pitAdI tu, tesu satI ccheda parihAro / / vR- saMsmaraNamupasthApanAviSaye yathA eSa upasthApayitavyo vartate iti / tatra mAnanIye pitrAdau sati kalpAkasyAtivAhane trayaH paJcakA bhavantyutkarSataH / kimuktaM bhavati, vivakSite bhikSau kalpAke jAte sati yadi tasya mAnanIyaH pitrAdirupasthApyo'sti paramadyApi kalpAko nopajAyate tarhi sa jadhanyataH paJcarAtraMpratIkSApyate, madhyamatodazarAtramutkarSaH paJcadazarAtraM, tathApi cenmAnanIyaH kalpAko nopajAyate, tarhi sa kalpAko bhikSurupasthApanIyo no cedutthApayati tarhi cchedaH parihAro vA prAyazcittaM / atha tasya mAnanIyAH pitrAdayo na santi, tatasteSAmasatyabhAve yadi taM catUrAtramadhye paJcarAtramadhye vA nopasthApayati tathApi tasya prAyazcittaM cchedaH parihAro vA cchedaparihAragrahaNaM sUcAmAtraM tenAdezadvayena prAguktaH prAyazcittavidhi draSyavyaH / / [bhA. 2030] ciutA uThavaNA, puvviM pavyAyaNAdivattavyA / aDayAlapucchasuddhe, bhannati dukhaM khu sAmannaM / / vR- tiSThatu tAvadupasthApanA, pUrva pravrAjanAdivaktavyatA vaktavyA / tatra yathA paJcakalpe nizIthe vASTacatvAriMzatpRcchA zuddho'bhihitastathA aSTacatvAriMzat pRcchA zuddhe kRte tatsaMmukhamidaMbhaNyate / dukkhaM khuzrAmaNyaM paripAlayitum / tathAhi [bhA. 2031] goyara acittabhoyaNa, sajjhAyamahNANa bhUmisejAtI / abbhuvagami dikkhA, davvAdIsuM pasatthesuM / / " bR yAvajjIvaM gocaracaryayA bhikSAmaTitvA acittasyaiSaNAdizuddhasya bhojanaM kartavyaM tadapi bAlavRddhazaikSikAdisaMvibhAgena, tathA catuH kAlaM svAdhyAyo vidhAtavyaH yAvajjIvaM dezataH sarvatazcAsrAnaM / Rtubaddhe kAle bhUmau zayyA AdizadvAdvarSArAtre phalakAdiSu zayanaM, divase na svaptavyaM, rAtrau tRtIye yAme nidrAmobhaH / evamukte yadyabhyupagacchati tata etasminnabhyupagate tasya dIkSApravezasteSu dravyAdiSu prazaste dravye zAlyAdisaMcayAdau prazaste kSetre gaMbhIrasAnunAdAdau prazaste bhAve pravardhamAnapariNAmAdau dAtavyA / Page #554 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :- 4, mUla - 109, [bhA. 2032] [ bhA. 2032 ] 69 laggAdiM ca turaMte anukUle dijie u ahajAyaM / sayameva tu thirahattho guru jahannena tinnaTThA / / vR- ihotsargato loce kRte yatAjAte ca rajoharaNAdike samarpite pazcAttriH kRtva sAmAyikamuccAryate, ityeSa vidhiryadi punarlagnAdikaMtvaramANaM syAttato'nukUle laggrAdau cAdizabdAt muhartAdiparigrahaH tvaramANeH zIghraM samApatati yathAjJAtaM saniSadyaM rajoharaNamukhavastrikAgrapUrarUpaM dIyate / uktaM ca / ahAjAyaM nAma sanisecaM rasyaharaNaM muhapottiyA bAlapajjeya iti, tato yadi guruH sthirahasto na kampate aTThagRhNAnasya hastaH tarhi sa svayameva jadhanyena tistro'avyavacchitvA gRhNAti samarthaH sarva vA locaM karotianno vA thirahatthosAmAiyatiguNamaThagahaNaMca / tiguNaM pAdakkhiNaM nitthAraNa guruguNavivaDDhI / / [bhA. 2033] vR- AcAryasya sthirahastatvAbhAve anyo vA sthirahastaH pravrAjayati samastaM locaM karotIti bhAvaH / tadanantaraM guruH zobhane lagnAdau prApte triguNaM trIn vArAn sAmAyikamuccArayati / iyamatra bhAvanA - prathamataH pravrAjanIyamAtmano vAmapArzve sthApayitvA caityAni tena saha vandante tataH caturvizatistavaM cintayitvA namaskAreNa pArayitvA caturviMzatistavamAkRSya trikRtvaH sAmAyikamuccArayati tadanantaramarthagrahaNaM sa kArayitavyaH / sAmAyikArthastasya vyAkhyAyate itibhAvaH / tataH sUtrato'rthatazva gRhItaM sAmAyikamiti tadanujJAnimittaM vidhinA triguNaM prAdakSiNyaM kAryate / tatra tRtIyasyAM pradakSiNAyAmanujJA kriyate, yathA nistArako bhava, guruguNairvivRddhirbhavatu, vardhasvetyarthaH / evaM pravrAjanAyAM kRtAyAM yatkartavyaM tadAhaphAsuya AhAro se anahiMDaMto ya gAhae sikkhaM / [ bhA. 2034] tohe u uvaThAvaNa chajjIvaniyaM tupattassa / / vR- pravrajyApradAnAntaraM se tasya prAsuka AhArodIyate / sa ca bhikSAM na hiNDApyate kiM tvahiNDamAna eva zikSAM grahaNazikSAmAsevanAzikSAM ca grAhyate / tataH SaD jIvanikAM prAptasyAdhigRhItaSaTjIvanikAdhyayanasya upasthApanA kriyate / vipakSe prAyazcittavidhimAha [bhA. 2035] appate akahete anahigaya apariccha atikkame pAse ! ekkeko caugurugA, coyaga suttaM tukAraNiyaM / / vR- aprApte SaDjIvanikAM paryAyaM vA jadhanyataH SaNmAsAnutkarSato dvAdazasaMvatsarANi tathA akathayitvA jIvAjIvAdIn tathA anadhigate jIvAjIvAdI tathA aparIkSAyAM parIkSAyA abhAve tathA se tasya upasthApayito'tikrame ekaikasya vratasya vAstrayamanuccAraNe eteSu sarveSu pratyekamekaikasmin prAyazcittaM catvAro gurukAH / atha sUtre paryAyAdikaM nopAttamiti tatkathane kathaM na sUtravirodhastatrAha-he codaka sutramidaM kAraNikaM puruSavizeSapAtrApekSamataH paryAyAdyanabhidhAne'pi na doSaH enAmeva gAthAM vai tathA bhASyakRdvivRNoti / [bhA. 2036 ] apatte sueNaM pariyAgamuvaThAveMte cau gurugA / ANAdiNo ya dosA virAdhanA chaNhakAyANaM / / vR- zrutena SaDjIvanikAparyantenAprApte paryAyaM vA jaghanyAdi bhedabhinnamaprApte upasthApyamAne upasthApayituH prAyazcittaM catvAro gurukAH, tapasA kAlena ca guruvo, na kevalametat / kintvAjJAanavasthAmithyAtvavirAdhanAdoSAstathA sa upasthApito bhikSAdau kila kalpiko bhavati / tataratasya Page #555 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 70 vyavahAra-chedasUtram -2- 4/109 bhikSAdipreSaNeSaNNAMkAyAnAM virAdhanA aparijJAnAttathA[bhA.2037] sutatthaM kahaittA jIvAjIveyabaMdhamokkhaMca / uvaThAvaNecaugurugA virAhaNAjAbhaNiyapuvvaM / / vR- sutrArthaM SaDjIvanikAyaparyantaM akathayitvA tathA jIvAjIvAn bandhaM mokSaM cAkathayitvA evamevopasthApane kriyamANe upasthApituzcatvAro gurukAstapo guravaH prAyazcittaM tathA yA virAdhanA pUrvama-prAptadvAre SaNNAM jIvanikAyAnAmuktA sA'trApidraSTavyA / tatastanniSpannamapi tasya praayshcittmupddhaukte| . [bhA.2038] anahigayapunnapAvaM uvaThAvaMtassa cauguruhoti / ANAdiNo yadosA mAlAe hotidiThaMto / / vR- anadhigatapuNyapApaM sUtrArthakathane'pyavijJAtapuNyapApamupasyApayataH prAyazcittaM catvAro guravaH kAlagurukA mAsA bhavanti, / AjJAdayazcAnantarAmihitA doSAH / atramAlAyA dRSTAnto yathAsthANau zUlAprakSepaM varNasugandhapuSpamAlAmAropayato vacanIyatAdayo doSAevamatrApyanadhigatapuNyapApe vratAnyAropayata AjJAdaya iti / [bhA.2039] udaullAdiparicchA ahigaya nAUNato vadante / ekekaM tikhutto, jonakuNaitarasa caugurugA / / vR- gocarAdi gatena udakAdinA parIkSA kartavyA / vRSabheNa tatparIkSAnimittaM tena saha gocaragatena udakAi~Na hastena mAtrakeNa vA bhikSA grAhyA / tatra yadi sa vArayati niSiddhametatkathaM yUyameva bhikSAmagRhNItha / tato jJAyate eSa pariNatasUtrArtho'dhigatapuNyapAye evaM zeSaparIkSAsvapi bhAvanIyam / tata udakArdAdiparIkSAbhiradhigatapuNyapApaMjJAtvA tato'nantaraMvratAniguravo dadati / kathamityAha-ekaikaMvataM triHkRtvastrInavArAn / evaM yona karotitasya catvArogurukA dvAbhyAM laghavastapasA kAlena ca prAyazcittaM / athaparIkSAmeva vaitanyenAha[bhA.2040] uccArAdi athaMDila vosira ThANAi vAvipuDhavIe / nadimAdidagasamIve sAgani nikkhittaMteDemi / / [bhA.2041] viyaNabhidhAraNa vAe harie jaha puDhavIe tsesuc| emeva goyaragae hoiparicchA ukAehiM / / vR- uccArAdirAdizabdAtprazravaNAdiparigrahaH asthaNDile sacittapRthivIkAyAtmike vyutsarjanaM yadi vA sthAnAdi sthAnamurdhvasthAnamAdizabdAnniSadanAdiSarigrahastat pRthivyAM puthivIkAyasyopari kurute / tathA'pakAyaviSaye nadyAdhudakasamIpe'trAdizabdAttaDAgAdiparigrahaH / tathA tejasi tejaskAyaviSaye sanikSiptAgnau pradezegAthAyAMtunikSiptazabdasyAnyathApAThaH prAkRtatvAt / uccArAderyutsarjanamitisarvatra sambadhyate tathA vAte vAtaviSaye vyaJjanasya tAlavRntasyAbhidhAraNaM vAtodIraNAyA abhimukhyena dhAraNaM karoti / harite yatA pRthivyAM tathA vaktavyaM haritakAyasyopari sthAnAdi karoti yadivoccArAdi vyutsarjanamiti / traseSvapi ca pRthivyAmiva vaktavyaM / kITikAnagarAdhatipratyAsannamuccArAdi sthAnAdi vAkarotItibhAvaH / tatrayadivArayatitadA jJAyatesamyakapariNato'sya dharma itiyogya upasthApanAyAH evameva gocaragate'pi, tasmin kAyaiH pRthivyAdibhirbhavati parIkSA kartavyA tadyathA-sarajaskenodakAdreNa Page #556 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 71 uddezaka:-4,mUla- 109, [bhA. 2041] vA hastakamAtrakeNa vA bhikSAgrAhyate ityAdiparIkSitasyavratAropaNaM kartavyam / tathA cAha[bhA.2042] davvAdipasatthavayA ekkekkatigaMti uvarimaM heThA / duvihA tivihAya disA AyaMbila nivvigaiyAvA / / vR-dravyAdau prazastevratAnyAropaNIyAni / ekaikaM vrataMtrikaM trikRtvauccArayetkathamityAha-uvarimaM heThAadhastAnmUlAdArabhyayAvaduparitanaMparyantavartisUtram / idamekamuccAraNamevaM trinvArAdignibdhyate / dvividhA trividhA vA tatrasAdhordvividhA tadyathA AcAryasyopAdhyAyasya ca vatinyAstrividhA / tadyathAAcAryasyopAdhyAyasya pravartinyAzca tathA upasthAnanAntaraM tapaH kAryate / taca abhaktArthamAcAmlaM nirvikRtikamityAdi / uktaMca- jadivasaM uvaThAvino tadivasaM kesi vi abhattaTTho bhavai / kesiM ciM AyaMbilaMkesiMcinivvigaiyaM ityAdi / sampratimAnanIyapitrAdiviSaye vidhizeSamAha[bhA.2043] piyaputtakhuduthaire khUdugadhere apAvamANami / / sikkhAvaNapannavaNA dilaMtodaMDimAIhiM / / vR-dvau pitAputrau pravrajitau / tau yadi dvAvapi yugapat prAptau tarhi yugapadupasthApyete / atha khudutti kSullakaH putraH sUtrAdibhiprAptaH / therati sthaviraH sUtrAdibhiH prAptastarhi sthavirasyopasthApanA vidheyA / khudutti yadi punaH kSullakaH sUtrAdibhiH prAptaH sthaviro nAdyApi prApto bhavati, tarhi tasmin sthavire sUtrAdikamaprApnuvatiyAvadupasthApanAdivasaHzuddhasamAgacchatitAvatsthavirasyaprayatnena zikSAphnA kriyate AdareNa ziSyata ityarthaH / tatra yadi upasthApanAdivasaH maryAdayA prApto bhavati tato dvAvapi yugapadupasthApyete |athAdareNa zikSamANo'pina prAptastadAsthavireNAnujJAtesatikSullaka upasthApyate / atha sthavirona manyate tadA prajJApanA kartavyA / tasyAM ca prajJApanAyAM kriyamANAyAM dRSTAnto daNDiko 'bhidhAtavyaH / daNDiko rAjA AdizabdAdamAtyAdiparigrahaH / sa cevama-ego rAyA rajjaparibhaTho saputto'nnarAyANamolagiumADhatto / sorAyA putrassa tuTho taMse putaM rajje Thaviumicchai / kiMso piyA nAnujANai / evaM tava jaiputtomahavvayarajjaM pAvitti kiMnamanasi / etadeva savizeSamAha[bhA.2044] thereNaanunnAe uvaThanicchevaMThatipaMcAhaM / tipaNamanicche uvarivatthusahAvena jAhIyaM / / vR-sthavireNAnujJAteupasthApanA kSullakasyakartavyA / athasadaNDikAdirbhidRSTAntaiH prajJApyamAnopi necchati, / tathA paJcAhaM paJcadivasAn yAvat tiSThati / tataH punarapi prajJAyate tathApyanicchAnAM punarapi paJcAhaM tiSThanti |punH prajJApyatetathApyaniSTaubhUyaHpaJcAhamavatiSThante / evaM yaditripaJcAhakAlena sthaviraH prApto bhavati, tathA yugapadupasthApanAtaH paraM sthavira'nicchatyapi kSullaka upasthApyate, / vatthusahAveNa jAhIyamiti vastunaHsvabhAvovastusvabhAvaH ahaMkArI san ahaMputrasyAvamataraH kariSye'hamitivicintya kadAcit uniSkrAmet guroH kSullakasya copari dveSaM gacchet / evaM svarUpe vastusvabhAve jJAte trayANAM paJcAhAnAmuparyapisakSullakaH pratIkSApyateyAvattenAdhItamiti |ath dve'pipitAputrayugaletadAryavidhiH [bhA.2045] dotherakhududherekhudugavoccastha maggaNA hoi / rano amaccamAIsaMjaimajjhemahAdevI / / vR-dausthavirausaputrau samaMpravrajitautatrayadidvIsthavirauprAptau nakSullakau tataHsthavirAvupasthAppete / 'khudutti' atha dvAvapi kSullako prAptau na sthavirau tadA pUrvavat prajJApanotkarSataH paJcadazadivasAnyA Page #557 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 72 vyavahAra- chedasUtram - 2 - 4 /109 batkartavyA / tathApyanicchAyAmupekSA vastusvabhAvaM jJAtvA pratIkSApaNaM dhere 'khudatti' dvau sthavirAvekazca kSullakaH sUtrAdibhiH prApto'tropasthApanA 'voccatthe' ityAdi sthavirakSullakasya ca viparyayastato bhavati mArgaNA kartavyA / sA caivam dvau kSullakau prAptAvekazca sthaviraH prApta eko na prAptastatra yo na prAptaH sa AcAryeNa vRSabhairvA prajJApyate / prajJApitaH san yadyanujAnAti tadA tat kSullaka upasthApyate tathApyanicchAyAM rAjadRSTAntena tathaiva prajJApanA / ayaM cAtravizeSaH / so'prAptasthaviro bhaNyate - eSa tava putraH paramamedhAvI sUtrAdibhiH prApta ityupasthApyatAM, yadi punastvaM na mutkalayasi tadetau dvAvapi pitAputrau ratnAdhiko bhaviSyatastasamAdvisarjaya enamAtmIyaM putrameSo'pi tAvadbhavatu ratnAdhika iti / ato'pi paramanicchAyAmupekSAvastusvabhAvaM jJAtvA vA tat kSullakasya pratIkSApaNamiti / snno ya amaccAI ityAdi pazcArdhaM rAjA amAtyazca samakaM pravajitau samakameva sUtrAdibhiH prAptau tato yugapattau dvAvapyupasthApyete / atha rAjA sUtrAdibhiH prApto nAmAtyo rAjJa upasthApanA / adhAmAtyaH sUtrAdibhiH prApto na rAjA tato yAvadupasthApanAdinamAgacchati tAvadAdareNa rAjA zikSyate, tato yadi prApto yugapadupasthApanA / atha tatrApi rAjA na prAptastadA tenAnujJAte amAtya upasthApyate / atha necchati tadA pUrvavat daNDikadRSTAntena rAjJaH prajJApanA, tathApi cennecchati tataH paJca divasAnyAvadamAtyasya pratIkSApaNaM tathApi cenna prApto bhUyaH prjnyaapnaa| tatrApyanicchAyAM punaH paJcadazAhamapi tathApyanicchAyAmupekSA vastusvabhAvaM vA jJAtvAmAtyasya pratIkSApaNaM / yadi vA vakSyamANo'tra vizeSo yathA vAmAtyasya rAjJA sahoktamevamAdigrahaNasUci tayoH zreSThisArthavAhayorapi vaktavyamiti, 'saMjaimajjJe mahAdevIti' dvayormAtAduhitrordvayormAtA duhitRyugalayomahAdevyamAyatyozca sarvameva niravazeSaM vaktavyam / samprati yaduktaM 'voccatthamaggaNA hoi' iti tad vyAkhyAnArthamAha [bhA. 2046 ] do patta piyAputtA egassa puttapatta na utherA / gahitoya sayaM rAinito hou esa viya / / vR dvau pitAputrA prAptAvekasya tu pitAputrayugalasya putraH prApto na tu sthaviraH / sa AcAryeNa vRSabheNa vA prajJApanAM grAhitaH svayaM vitastyanujAnAti / tadA tat kSullaka upasthApyate / atha necchati tadA pUrvavadrAjadraSTAntena prajJApanA / anyaccaitau pitAputrau ratnAdhikau bhaviSyata eSo'pi ca tava putro yadi rAtniko ratnAdhiko bhavati / bhavatu nAma tava lAbha eSa iti tathApyanicchAyAM pUrvavadupekSAdi / rAyA rAyANo vA donivi samapatta dosu pAsesu / Isarasehi amacce nigamaghaDAkula due khuDe / / [ bhA. 2047 ] vR- eko rAjA dvitIyo rAjarAjAnastau samakaMpravrajitau / atrApiyathA pitAputrayorvA prAguktaM tathApi niravazeSaM vaktavyaM kevalamavame'mAtyAdike sUtrAdibhiH prApte upasthApyamAne yadi rAjAdiraprItiM karoti dAruNasvabhAvatayA brUte vA kimapi paruSaM tadA so'prApto'pItairairamAtyAdibhiH samamupasthApyate / athavA 'rAyatti' atraeko rAjA tatra so'mAtyAdInAM sarveSAM ratnAdhikaH kartavyaH 'rAyANotti' yatra punardviprabhRtayo rAjAnaH samakaM pravrajitAH samakaM ca sUtrAdibhiH prAptAste samaratnAdhikAH kartavyA ityupasthApyamAnA dvayoH pArzvayoH sthApyante / / atraivArthe vizeSamAha [ bhA. 2048 ] samagaM tu anegesuM pattesuM anabhijogamAvaliyA / egato duhato ThaviyA samarAiniyA jahAsannaM / / Page #558 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :-4, mUla - 109, [bhA. 2048] 73 vR- pUrvaM pitAputrAdisambandhenAsambandheSvanekeSu rAjasu samakaM sUtrAdibhiH prApteSvata evaikakAlamupasthApyamAneSu, 'anabhijogatti' guruNA anyena vAbhiyogo na kartavyo yathA itastiSThatha itastiSThatheti / kintvekataH pArzve dvidhAto vA dvayorvA pArzvayoryathaiva sthitAH svasvabhAvena teSAmAvalikA tathaiva tiSThatu tatrayoyathAguroH pratyAsannaH satathAjyeSThoye tUbhayoH samazreNyA sthitAste samaratnAdhikAH / idAnIM pUrvagAthApazcArdhavyAkhyA-'Isara ityAdi' yathA dviprabhRtayo rAjAna uktA evaM dviprabhRtayaH zreSThino dviprabhRtayo'mAtyA dviprabhRtayo nigamAvaNijaH 'ghaDatti' goSTI dviprabhRtayo goSTayo yadi vA dviprabhutayo goSThikA 'kulatti' yadi vA dviprabhRtayo mahAkulA, dvikagrahaNamupalakSaNaM tena triprabhRtaya iti draSTavyaM / tathaiva ca vyAkhyAtam 'khudutti' kSullakAH samakaM pravrAjitA ityarthaH / samakaM sUtrAdibhiH prAptAH sama ratnAdhikAH kartavyA / eteSAmeva madhye yaH pUrvaM prAptaH sa pUrvamupasthApyate iti vRddhasampradAyaH / / [bhA.2049] IsiM anno aMto vAme pAsammi hoi AvaliyA / abhisaraNami ya vaDDIosaraNeso va anovA / / vR- teSAmupasthApyamAnAnAmAvalikA gurorvAmapArzve gajadantavat ISadavanatasya avanatIbhUya sthitAstatra yadi se gurusamIpamagrato'bhisaranti tadA gacchasya vRddhirjJAtavyA / yathAnye'pi bahavaH pravrajiSyantIti / atha pazcAt bahirapasaranti tadA sa upasthApyamAno'nyo vA unniHkramiSyati apadraviSyativeditavyaMjJAtavyamevetinimittakathanam / / mU. (110) Ayariya uvajjhAe asaraNamANe paraMcaurAya paMcarAyAto kappAgaM bhikkhuMnouvaTThAveI taMcevabhaNiyacvaM / / vR-asya vyAkhyA prAgvat / navaraM taMcevabhaNiyavyaM' iti vacanAdevaM paripUrNaH pAThodraSTavyaH 'kappAe atthiyAiMsekeimAnanijjekappAge, nathiyAiMse keicheevA parihArevA, natthiyAiMse keimAnanijje kappAe, se saMtarA chede vA parihAre vA / / asyApi vyAkhyA prAgvat / tatra yaiH kAraNairna smarati tAnyupadarzayannAha[bhA.2050] dampeNapamAeNava vakkheveNaya gilAnato vAvi / eehiM asaramANecauvvihaM hoipacchittaM / / vR-do niSkAraNo'nAdarastena [1] pramAdo vikathAdInAM paJcAnAM pramAdAnAmanyatamastena [2] vyAkSepeNa sIvanAdinA [3] glAnyataH vA [4] etaiH kAraNairasparati prAyazcittamasmaraNanimittaM caturvidhamasmaraNakAraNasya dapadizcatuHprakAratvAttadevamabhidhitsuH prathamato darpataH pramAdenacAha.. [bhA.2051] vAyAmavaNanAdisudappeNaanuThaveMti cugurugaa| vikahAdipamAeNavacaulahugA hotibodhavvA / / vR- vyAyAmavalganAdiSu vyApRtatayA yo niHkAraNe'nAdara upasthApanAyAH sa darpa ucyate / tena darpaNAnupasthApayatiprAyazcittaMcatvArogurukAH, vikathAdinA anyatamenapramAdenAnupasthApayati catvAro laghukA bhavantiboddhavyAH / [bhA.2052] sivvaNatutraNasajjhAyajjhANalevAdidAnakajjesu / vekkheve hoigurugo gelanenaMtumAsalahu / / Page #559 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 74 vyavahAra- chedasUtram - 2 4/110 vR- sIvana tUrNanasvadhyAyadhyAnapAtralepAdidAnakAryairgAthAyAM saptamI tRtIyArthe yo vyAkSepastasmin vyAkSepe'nupasthApayati prAyazcittaM bhavati guruko mAso, glAnyena tvanupasthApayati mAsalaghu / / samprati yaiH kAraNaiH smarato'smaratazcAnusthApayataH prAyazcittaM na bhavati / tAnyabhidhitsurAha-dhammakA iDimato vAde accukkaDe va gelanne ! biiyaM caramapae do purimesu taM natthi / / [bhA. 2053] - Rddhimato rAjJo yuvarAjasyAmAtyAdervA pratidivasamAgacchato dharmakathA kathyate parapravAdI vA kazcanApyupasthitaH / sa vAde nigrahItavyaH iti tannigrahaNAya vizeSataH zAstrAbhyAse tena saha vAde vA dIyamAne yadi vA AcAryasyAnyasya vA sAdhoryo vA upasthApyastasya vA atyutkaTe glAnatve jAte vyAkulIbhUtaH smarannasmaran vA yadyapi nopasthApayatitathApina tasya prAyazcittaM kAraNato vyAkulIbhavanAt / etacca prAyazcittAbhAvalakSaNaM / dvitIyapadamapavAdapadaM caramapadayordvayorvyAkSepaglAnatvalakSaNacoravagantavyam / yathAhi-dharmakathAvAdAbhyAM vyAkSepaukto glAnatvapadena ca glAnatvamiti pUrvayostu dvayoH padayostat apavAdapadaM nAsti etaccaturvidhaM prAyazcittamasmaran nimittamuktaM smaraNatastu catR rAtrapaJcarAtryAdyatikrame yat prAyazcittaM tat pUrvasUtre ivAtrApi niravazeSaM draSTavyam / / mU. (111) Ayariya uvajjhAe saramANe vA asaramANe vA paraM dasarAyakappAto kappAgaM bhikkhuMno ubaTThAveti, kaMppAe atthi yAiM se kei mAnanijje kappAe, natthi yAI se kei chedevA parihAre vA; natthi yAiM se kei mANaNijje kappAe, saMvaccharaM tarasa tampatiyaM no kappai AyariyattaM vA jAva gaNAvaccheivatta vA uddisattae vA / / " vR- AcArya upAdhyAyo vA smaran asmaran vA yadA smarati tadA na sAdhakaM nakSatrAdikaM yadA tusAdhakaM nakSatrAdikaM tadA bahu vyAkSepato na smarati tata uktaM smaranvA asmaranvA paraM dazarAtrakalpAt dazarAtrAtkAlAtkalpAkaMbhikSunopasthApayati / tatra yadi tasmin kalpAke sati asti se tasya kalpAkasya kazcinmAnanIyaH pitrAdirbhAvIkalpAkastato nopasthApayati tarhi nAsti se tasyAnupasthApayataH kazcit chedaH parihAro vA, atha nAsti se tasya kalpAkasya kazcinmAnanIyaH pitrAdirbhAvIkalpAkastarhi - tasyAnupasthApayataH chedaH parihAro vA, prathamAdezata iti vAkyazeSo dvitIyAdezena punacchedena parihAratapasA vA adamyamAnasya tatpratyayamanusthApanApratyayaM tasya saMvatsaraM yAvanna kalpate AcAryatvamupadeSTu manujJAtuM saMvatsaraM yAvat gaNo hiyate iti bhAvaH / eSa sUtrasaMkSepArthaH / vyAsArthaM tu bhASyakRdabhidhitsuH prathamato dazarAtranibandhanamAha [bhA. 2054 ] saramANe paMca dinA asaraNamANevi tattiyA ceva / kAlotti va sama otti va addhA kappoti egaI / / vR- smaratyapicaurAya paMcaNyAto ityanena paJcadinAnyuktAni asmaratyapi tAvanti caiva paJca dinAni caivoktAni / idaM ca smaraNAsmaraNamizrakasUtramato dazarAtrAtkalpAdityuktamatraiva kalpazabdastad vyAkhyAnamAha / kAla iti vA samaya itivA addhA iti vA kalpa iti vA ekArthaM, tato dazarAtrakalpAditi dazarAtrakAlAditi draSTavyam / / samprati smaraNAsmaraNaM bhAvayati [ bhA. 2055 ] jAhe sumarai tAhe, asAhagaM rikkhalagga dinamAdI | bahuvikkhevaMmi yagaNe, sariyaMpi puno vi vissarati / / Page #560 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 75 uddezaka :-4, mUla - 111, [bhA. 2055] vR- yadA smarati tadA asAdhakamaprayojakamRkSalagnadinAdi AdizabdAta muhartAdiparigrahaH / bahuvyAkSepecagaNegacchesmRtamapipunarapi vismarati / tata evaMsmaraNAsmaraNasaMbhavaH / / atraiva prAyazcittavidhisavizeSamAha[bhA.2056] dasadivase caugurugAdaseva chalahu chaggurUceva / tatocchedomUlaM anavaTuppo yapAraMcI / / vR- tasminnadhikRte kalpAke jAte sati yadi smaraNAsmaNato dazadivasAnatikrAmati / tatastasyAnupasthApayataH prAyazcittaM catvAro gurukAstataH paramanyAni dazaivacedinAnyativAhayatitataH SaD laghukaM, tataH parato'pi dinadazakAtikrame SaD gurukaM / tato cchedotti tataH paramevaM cchedastridhA vaktavyaH / sa caivaM / tato'piparato yadyanyAni daza dinAni lakSyati tarhi caturgurukacchedaH / tato'pi paratodinadazakAtikrameSaDlaghukacchedaH,tato'nyadazadivasAtikrameSaTgurukacchedaH / mUlaM anavaTThoyaM pAraMcIti tata ekadivasAtikrame mUlaM tato'pi paramekAdinAtikrame anavasthApyo bhavati / tato'pi paramekasya divasasyAtivAhane pArAJciko jAyate-- [bhA.2057] esAdeso paDhamo bitietavasA adammamAnammi / ubhayabaladubbalevA saMvaccharamAdisAharaNaM / / vR- eSa 'nantarodita AdezaH prathamo dvitIye Adeze punastapasA upalakSaNabhetat / cchedena vA adamyamAne yadivAubhayabalena dhRtibalenakAyabalena ca upalakSaNametadanyataraikabalena vAtapasaHcchedasya vA dAtumazakyatayA saMvatsaraMyAvadizaAcAryatvasya haraNam[bhA.2058] . etedo AdesA, mIsagasutte havaMtinAyavyA / paDhamabiiesuMpuna,sutte imaMtunANattaM / / vR- etAvanantaroditau dvAvapyAdezau mizrakasUtre bhavato jJAtavyau / prathamadvitIyayoH punaH sUtrayoridamAdezaviSayaM pratyekaMnAnAtvaM tadevAha[bhA.2059] cauro paMca divasAcaugurU eva hoticchedovi / tato mUlaMnavamaM, caramaMpiya egasaragaMtu / / vR-prathame dvitIye ca sUtre pratyekamimAvAdezau prathama Adezastasmin vivakSite kalpAke jAtesati yadi caturo divasAnativAhayati, tadA caturgurutato bhUyo bhUyazcatuzcaturdinAtikrame SaD laghu SaD gurukaM / evaM cchedo'pi tridhA vaktavyaH / tadanantaraM mUlaM navamamanavasthApyam / carama pArAzcitamekasarakamekaikadinAtikrame vaktavyam / dvitIya AdezaH paJcadivasAtikramecaturguru / evaM paJca paJcAtikrameSaD laghuSaDguruke / evaMcchedo'pipaJcapaJcadinAtikrameNa tridhA vaktavyastato mUlaMnavamaM, caramaM ca ekasarakamekaikadinAtikrameNa bhAvArthaH prAgeva saprapaJca bhAvitaH / etaccodezadvayaM prathamasUtre dvitIyasUtrecasvasthAne'pinoktaMlAghavAt / mU. (112)bhikkhUyagaNAoavakammaannaMgaNaMuvasaMpajjitANaviharejjA, taMcakeisAhammie pAsittA vaejjA, 'kaM ajjo upasaMpajjittANaM viharasi?" je tattha savvarAiNIe taMvaejjA / 'ahaM bhaMte ! kassa.kappAe?' je tattha bahasae taM vaejjA / 'jaM vA se bhagavaM vakkhati, tassa ANAuvavAyavayaNanidese cihissAmi' / / Page #561 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 76 vyavahAra-chedasUtram -2- 4/112 vR- asyasUtrasya sambandhamAha[bhA.2060] kIsagaNo me guruNo hitottiiya bhikkhuannahigacche / gaNaharaNeNa kalusitosa eva bhikkhUvaeva annaM / / vR-pUrvasUtregaNApaharaNamuktaMtataH 'kIsa kimitigaNo memamagurorhataiti vicintya iti asmAdeva gurvapamAnalakSaNAtkAraNAd bhikSuranyatragaNAntare gacchet / yadi vA yasya gaNo'pahRtaH sa eva gaNaharaNena kaluSitaH sananyaMgaNaMvrajettato'nyagaNopasampatpratipAdanArthamadhikRtaMsUtramitisUtrasambandhaH / anena sambandhenAyAtasyAsya vyAkhyA--bhikSurgaNAdapakramya viziSTasUtrArthanimittamanyagaNamupasampadya viharet | taMcobhrAmakabhikSAcarapracure grAme bhikSArthamaTantaMdRSTrA kazcitsAdharmiko vadet-kamAcAryamupasampadya tvaM viharasi / evaM pRSTaH sanyastatra sarvaratnAdhiko gItArtha AcAryastaM vadet tasminnuktesa parikalpayati / yameSa vyapadizati so'gItArtho, na cAyamagItArthanizrayA viharati / tato bhUyaH pRcchati, atha bhadanta kasyakalpena, sUtrestrItvaM prAkRtatvAt, kasyanizrayAtvaM viharasi, evamukte yastatrasarvabahuzrutastaMvadet tathA tasya sarvaratnAdhikasyAcAryasyAgItArthasya yaH ziSyo gItArthaH sUtrArthaniSNAtaH samastasyApi gacchasya tRptikArI tannizravAhaM viharAmUti vadetyaM vA sa bhagavAnAkhyAti yathaitasyAjJA tvayA kartavyA / tasyAjJAyAmupapAtesamIpe vacananidezeca AdezapratIcchAyAM sthAsyAmItisUtrasaMkSepArthaH / adhunAbhASyakRtsUtravyAkhyAtukAmaH prathamataH sUtraviSayamapadarzayati[bhA.2061] pavvAvito agItehiM annehiMgaMtUNaubhayanimmatto / Agammasesa sAhaNatatoyasAgaonnattha / / vR- kazcidagItairagItArthairAcAryaiH pravrAjitaH, so'nyatra gaNaM gatvA ubhayataH sUtrato'rthatazca nirmAto'bhavat / tataHsasvagaNeAgamyazeSANAMgItArthAnAMsAdhUnAMsAdhanaM karotisarvAnapigItArthAn sUtrArthanimittamitastato viprasRtAnAcAryasya samIpayAnayati / samAnIya ca teSAM sUtrArthAn pUrayati / anyadA tato gacchAtko'pisAdhuranyatragaNAntarekenApikAryeNagataH / [bhA.2062] tatthaviyaannasAhuM aTetiahijjamANasAhUNaM / biMtI mAyaDha evaM, kiM tiya atthona ho evaM / / vR-tatrApicagaNAntare'nyasAdhumAcArAGge aTTe loeparijunne' iti sUtre aTe' itiadhIyAnaM paThantaM zrutvA brUte-mA paDha evaM / sa prAha-kimiti / itaro brUte-artho na bhavati visaMvadatyevaM yathA tvaM paThasi tasmAt aTTe iti dviTakArako nirdezo'dhyetavyaH / / [bhA.2063] attho vi asthi evaM,AmanamokkAramAdisavvassa / kerisa puna atthotI betisuNasuttamaTTatti / / vR- adhIyAnaH pRcchati artho'pi nanu sUtrasyAsti / itaraH prAha-AmamevaM na kevalamasya sUtrasyArtho'sti kintusarvasyApinamaskArAdikasya sUtrasyAsti / evamukto'dhyetA pRcchati / kIdRzaH punarasya sUtrasyArtha iti / itaro brUtezRNu prathamato yathAvasthitaM sUtraM tataH paThati aTTe iti / aTTe loe parijune iti, evaM paThitvAsya vyAkhyAnamAha[bhA.2064] aTTe cauvihe khalu, davve nadimAdijatthataNakaTTA / ___ AvattaMte paDiyA, ahava suvannAdiyAbaTTe / / Page #562 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH-4, mUla- 112, [bhA. 2064] 77 vR- ArtaH khalu caturvidhastadyathA-nAmArtaH, sthApanArtaH, dvvyaato, bhAvArtazca / tatra nAmasthApane supratIte dravyArto'pi noAgamato zarIrabhavyazarIvyatirikto yatra nadyAdeH pradeze tRNakASTAni patitAni Avartante / yacca vAsuvarNAdyAvartatesa draSTavyaH, AsarvataH paribhramaNenarutAni gatAniyatrayo vAsa ArtaitivyutpatteH / / [bhA.2065] ahavA attIbhUto sacittAdIhiM hoidavvaMmi / bhAve kohAdIhiMabhibhUto hotiaTTou | vR- athavA sacittAdibhirdravyairasaMprAptaiH prAptaviyuktairvA ya Arta sa dravyAtaH dravyairArtA dravyAta iti vyutpatteH / krodhAdibhirAbhibhUto noAgamatobhAvArtaH, / tadevamArtazabdArtha uktaH / sampratiparijIrNazabdArthamAha[bhA.2066] parijunno udarido davvedhanarayaNasAraparihIno / bhAve nANAdIhiM parijunno savvalogou / / vR- parijIrNo'pi caturvidhastadyathA-nAmaparijIrNaH, sthApanAparijIrNo, dravyaparijIrNo, bhAvaparijIrNazca / tatranAmasthApane pratIte, dravye dravyataH parijIrNo noAgamato jJazarIrabhavyazarIravyatiriktodhanaratnasAraparihInodaridro,bhAvabhAvataH parijIrNojJAnAdibhiH parihIna eSasamasto'pilokaH / [bhA.2067] evaM siddhe aDhesobetI, katthabhe ahIyaMti / / amugasannisagAse-ahagaMpI tattha vaccAmi || vR-evamAcArAGgagatasUtrasyArthe spaSTekathitesabrUte-kutrabhebhavatA tvayAdhItamitisa prAha-amukasya sakAzesamIpetataH so'dhyetA cintayati-ahamapitatravrajAmi [evaM cintayitvA[bhA.2068] sotattha gato'dhijjati milito sijhaMtiehiMuDabhAme / puTTho suttatthA tesarati nissAekavihare / / vR-satatragatogatvA'dhyeti, etadviSayamadhikRtaMsUtramadhunAsUtravyAkhyAmAha / so'dhIyAno'nyadA udbAmeudbhrAmakabhikSAnimittaMgatastatrakecitsAdharmikAH kecidanyagacchavartinaH sAdhavaH sahAdhyAyino militAstaiH 'sajhaMti ehiti sahAdhyAyibhiH pRSTaste tatrasUtrArthAH saranti nirvahanti / tathA kaM nizrAya Azritya bhavAn viharati[bhA.2069] amugaMnisA agIto, viharai kappeNagIyasissasasa / . ahamaviya tassa kappA, jaMvA bhayavaM uvadisaMti / / vR-evaM pRSTaH sanyastatrasarvastnAdhiko'gIto'gItArthaAcAryastaMkathayati / yathAamukaMnizrayAhaM viharAmi / etAvatA je tatthasavvarAiNiotaMvaejjA' itivyAkhyAtaM,evamukte tecintayanti, yameSa prAha so'gIto'gItArthastato bhUyaH pRcchaMti, kasya kalpena kasya gItArthasya nizrayA bhavAn viharati, etena 'ahaM bhaMte kassa kappAe' iti vyAkhyAtaM, sa prAha-yastatra-bahuzrutatayA gItArthastasya ziSyasya kalpenasamastogaNo vizyati, ahamapica tasyakalpAt viharAmi,yaMbhamavantaupadizanti yathAsyAjJA kartavyA tasyAjJopapAtavacananirdezeSusyAsyAmi / etena 'jaMcasebhayavaMakkhAti' ityAdivyAkhyAtaM, idameva spaSTaMbhAvayatti[bhA.2070] rAyaniyassa ugaNo, gIyatthomasta viharai nissA / Page #563 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 78 vyavahAra-chedasUtram -2- 4/112 jojena hotimahito-tassANAdI nahAvemi / / vR-rAnikasyaratnAdhikasyagaNoavamasyagItAryasya nizrayAviharati, ahamapitannizrayA viharAmi / api ca tasmin gaNe yo yena guNena tapaHprabhRtinA mahitastasyAjJAdi AjJAsamIpabhavanaM vacananirdezaM ca nahApayAmisamyakkaromItibhAvaH / mU. (113) bahave sAhammiyA icchenjA egayao abhinicAriyaM cArae; kappai no NhaM kappai dherai anApucchittA egayato abhinicAriyaM cArae, jAvaNhaM kappai NhaM there ApucchittA egayato abhinicAriyaM cArae / therA ya se viyarejA eva NhaM kappai egayao abhinicAriyaM cArae; therA ya se no viyarejjA eva NhaM no kappai eNayao abhinicAriyaM cArae / jaM tattha therehiM aviinne egayao abhinicAriyaM carantise aMtarAchee vA parihArevA / / vR-athAsyasUtrasya sambandhamAha[bhA.2071] itikhaluANA baliyA ANAsAro ya gacchavAsou | mottuAnapANuMsA kajjA savvahiMjoge / / vR.anantarasUtreidamuktam, 'ANAuvavAyavayaNaniddese ciThissAmIti' tataitievamuktena prakAreNa khalvAjJA guruNAM balikA balavatI AjJAsArazcagurvAjJAkAraNapratipattisArazca gacchavAsa ityAveditaM / tataAnaprANauprANAnaumuktyAsAgurvAjAsarvatrayogevyApArekartavyeti / etadarthapratiprAdanArthacAdhikRtaM sUtramitisUtrasambandhaprakArAntareNa sambandhamAha[bhA.2072] ahavA tadubhayaheDaM, AInoso bahussuya gaNou / ossUra bhikkhakheteceiyANaMcAriyAjogo / / vR- athaveti prakArAntaropadarzane sa bahuzrutasya gaNastadubhayahetoH sUtrArthatadubhayanimittaM bahubhiH prAtIcchikairAkIrNaH samAkulastathA tasmin kSetre utsUrebhikSAvelA ciraMcaparibhranyatelabhyatecarukSa bhaikSaM tataH kecit rukSeNa durbalIbhUtAH kSapakA vA durbalA abhavan glAnotyitA vA sIdaMti / evaM tena kSetreNa tyAjitAnAM keSAMcit carikAyogo bhavati, tatazcarikAyogapratipAdanArthamadhikRtaM sUtramevamanena sambandhenAyAtasyAsya vyAkhyA / bahavastriprabhRtikAH sAMbhogikA iccheyurekataH sahitA ityarthaH / abhinicarikA abhimukhyena niyatA carikA sUtropadezena bahijikAdiSu durbalAnAmApyAyananimittaM pUrvAhai kAle samutkRSTaM samudAnaM labdhuM gamanaM abhinicarikA tAM carituM samAcarituM karnamityArthaH evameteSAmicchatAM kalpate, no ehamiti vAkyAlaGkAre, sthavirAnAcAryAnanApRcchaya ekataH saMhitAnAmabhinicArikAM carituM yadi punaH sthavirAn anApRcchaya brajanti tataH pAyazcittaM mAsalaghu svacchandacAritvAt yAvad grahaNAdevaM paripUrNa:pATho draSTavyaH / / "kappatiNhaM thaire ApucchittA egayato abhinicAriyaM cArae / therA ya se viyarejjA eva NhaM kappei egayato abhinicAriyaM cArae; therA ya se no viyarejjAeva haMnokappaiegayato abhinicAriyaMcArae |je tattha therehiM avitinneegayato abhinicAriyaM caraMtise aMtarAcchede vAparihArevA / / ' asya vyAkhyA-yata evaM svacchandanacAritAyAMmAsalaghutasmAna kalpateNhamiti pUrvayatsthavirAnApRcchayaekato abhinicArikAMcarituM, ApRcchAyAmapikRtAyAM yadi sthavirA vitareyuranujAnIyurena ehamiti prAgvat kalpate / abhinicArikAM carituM sthavirAzca navitareyunAnujAnIyuH pratyapAyaM pazyantaH prayojanAbhAvato vA tato na kalpate / ekato Page #564 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH-4, mUla - 113, [bhA. 2072] . abhinidhArikAM carituM yatpunastatra sthavirairavitIrNe'nanujJAte ekato'bhinicArikAM caranti / tannimittaM se teSAM pratyekamantarAtaM antarA nAma tasmAtsyAnAdapratikramaNaMcchedaH parihAro vA upalakSaNametadanyadvA tapaH-prAyazcittamiti___ mU.(114)cariyApaviTebhikkhU jAvacaurAyapaMcarAyAto therApAsejjA sacceva AloyaNA, sacceva paDikkamaNA sacceva oggahassa puvvANunnavaNA ciTThati ahAlaMdamavi uggahe / / / vR-carikAnimittaMyevrajikAdiSupraviSTAsteSAmekataraMparigRhyedamucyate-carikApraviSTobhikSuryAvat parimANAvadhAraNe tato'yamarthaH / ekarAtraM dvirAtraM caturAtraM paJcarAtraM yAvat vyAkhAnato vizeSapratipattiriti dvitIyaM tRtIyamapipaJcAhaM yAvaditi draSTavyam / sthavirAn pazyet kutra pazyediti cet ucyateabhinicArikAM gantumutkalApitenAcAryeNa yatra sandezako dattastatra sthaviraiH saha militAnAM saivAlocanA tiSThati, yA anyasmAt gaNAdAgatenopasampadyamAnenavitIrNA tadeva ca pratikramaNaM yadavasannAdAgatya tasmin gacche upasampadyamAne tasmAt sthAnAn pratikrAntaM saiva cAvagrahasya saiva purvAnujJApanA tiSThati / yA anyasmAt gaNAdAgatenopasampadyamAnena sAdharmikAvrahasyAnujJApanA kRtA yathAlandamapi yatAkAlamapi apizabdo'tra saMbhAvane na kelavaM yathAkAlaM kintu ciramapi-yathAkAlaM yAvattato gacchAttasya bhAvo na vipariNamati tAvadavagrahe avagrahasya saiva pUrvA anujJApanA tiSThati / etaccAntardIpakamato yathAlandamappAlocanApratikramaNaMcadraSTavyam / / mU. (115) cariyApaviDhe bhikkhU paraM caurAyapaJcarAyAo there pAsejA puno AloejjA puno paDikkamecA puno ceyaparihArassa uvaTThAejA / bhikkhubhAvassa aTTAe doccapi oggahe anunnaveyavye siyA kappati se evaM vadittae anujANaha / bhaMte! mioggahaMahAlaMda dhuvaM nitiyaM nicchaiyaM, veuTThiyaM, tao pacchA kAyasaMphAsaM / / vR-carikApraviSTo bhikSuH paraM catUrAtrAdvA atrApi vyAkhyAnato vizeSa pratipattista idaM draSTavyaM yadi tasya bhAvo vipariNAto yathA ko'tra sthAsyatIti tatazcatU rAtrAt paJcarAtrAdvA ArataH parato vA sthavirAnpazyetpunarapi ca tasya bhAvo jAto yathA tiSThAmyatra na caivopasampadA tathA prayamopasampadIva punarAlocayat / punaH pratikrAmet punaHcchedasya pahirasya vA upatiSThet / kimuktaM bhavati? vipariNate avipariNatevAbhAve yat kiJcidApannaH prAyazcitasthAnaM tasmin Alocateya AcAryeNacchedaH parihAro vA nirdiSTastaMsamyak zraddhAyatasya karaNArthaabhyuttiSThet / bhikSurupapAtasya AjJAyA arthAya pAThAntaraM bhikSubhAvasya / bhikSutvasyArthAya / me yathAvasthitaM bhikSutvaM bhUyAdityevamarthaH dvitIyamapi vAramavagraho'nujJAtavyaH syAt / kathamityAha-anujAnIta / bhadantaparamakalyANayogimitamevamavagrahagrahaNaM gamanAdInAmupalakSaNaMmitaMgamanaM / mitamavasthA mitasthAnaniSIdanatvagvartanAdianujAnIta / yathAlandaM yathAkAladhruvaM yadavazyaM kartavyaM niyataM yAvannAvadhAvAbhi tAvadavazyamahApanIyaM / nityaM yAvatsahAyAnna labhe tAvadavazyamanuSTheyaM / tathA vyAvRttaM kimuktaM bhavati ? vyAvRtya yadbahudhA upapAtapratIcchanaM tat anujAnIta tato guruNA abhyupagate kAyasya kramayugalalakSaNasya zirasA saMsparza karoti / athavA kRtikarmAdiSvAgamanenirgamanecayaH kAyasaMsparzastamapyanujAnIta / evaM niyaTTevidogamAiti / evamamunA prakAreNa yathAcarikApraviSTau dvau gamAvRktodve sUtre'bhihite / tathA carikAnirvattepi dvau gamau vaktavyau / tau caivam Page #565 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra - chedasUtram - 2- 4 /116 mU. (116) cariyA niyaTTe bhikkhU jAva caurAya paMcarAyAto there pAsejjA saccaiva AloyaNA sacceva paDikkamaNA / saccaiva upahassa puvvANunnavaNA ciTThati / ahAlaMdamavi upapahe / sU. (117) cariyA niyaTTe bhikkhU paraM caurAya paMcarAyAto there pAsejjA / puno AloejjA punI paDikkamejjA puno ccheyassa parihArasya vA uvaThAeja bhikkhubhAvassa aThAe / doccaMpi uggahe anunnaveyavve siyA / anujANaha bhaMte mitoggahaM ahAlaMdaM dhuvaM niyayaM nicchuiyaM veuTTiyaM tato pacchA kAyasaMphAsaM / bR- asya ca sUtradvayasyApyarthaH sa eva yazcarikApraviSTasUtradvayasya yadyevaM kimarthamanayorupAdAnaM carikApraviSTabhUtrAbhyAmeva gatArthatvAttathA hi-caiva carikApraviSTAnAM samAcArI saiva carikAto nivRttAnAmapIti, satyametat, kevalamanuccArite nivRttasUtradvaye yaiva carikApraviSTanAM sAmAcArI saiva carikAto nivRttAnAmapIti na labhyate / sUtre 'nupAttatvAt kintvanyat kimapi kalpeta tataH kalpanAntaraM mAbhUditi nivRtasUtradvayamiti, sUtrapaJcakasaMkSepArthaH / sampratibhASyakRdviSamapadavivaraNaM cikIrSuH prathamato yaccarikApraviSTAdyasUtre'bhihitaM jAva caurAyA paMcarAyAto dherai pAsejjA iti tadvyAkhyAnArthamAhapaMcAhagahaNaM puna balakaraNaM hoi paMcahiM dinehiM / egadugatinnipanagA Asajja balaM vibhAsAe / / [bhA. 2073] vR-sUtre jAva caurAya paMcarAyAu ityatra yat paMcAhagrahaNaM punarvizeSataH kRtamAcAryeNa punaH zabdo vizeSe tat paJcabhirdinaiH balakaraNaM bhavatIti jJApanArthaM / uktaM ca- egapaNagaddhamAsaM saThI puna manuyagoNahatthINamiti / atha paJcamirdinaiH kathamapi valaM na bhavatIti tato dvitIyamapi paJcAhaM yAvattathA cAha-eka dvitripaJcakA divasAnAM balamAzritya vibhASayA vikalpena ekaM vA dvau vA trInvA yAvadityevaMrUpeNa sUtre cekaM paJcArAtragrahaNamupalakSaNaM vyAkhyAnato vizeSapratipattirato na bhASyasUtrayorvirodhaH / samprati sacceva AloyaNetyAdi padavyAkhyAnArthamAha[bhA. 2074 ] 80 upasaMpajramANeNa jA dattA loyaNA purA / avasanne hi Agamma, paDikkaMto ubhAvato / / jAyAnnavaNA puvvaM, kayA sAhammi uggahe / saMbhAvaNAe sAlaMdaM jA bhAvo anuvattatI / / [bhA. 2075 ] vR-yA anyasmAdvaNAdAgatenopasampadyamAnenAlocanA purA dattA saiva tiSThati / yazca pUrvamavasannebhya Agamya bhAvataH pratikrAntastadeva pratikramaNaM tiSThati / yAvazca pUrvamanyasmAdraNAdAgatena sAdharmikAvagrahasyAnujJApanA kRtA, saiva tiSThati / ahAlandamavItyava yo'pizabdastasyArthaH / sAnaebA ca kevalaM yAvat kAla uktastAvantaM kintu ciramapi kAlaM yAvadbhAvo'dhikRtagacchasthApayitayA'nuvartate tAvatsaivAvagrahasyAjJApanAtiSThati, yathAlandamapi ityantardIpakaM tato yathAlandamapi saivAlocanA tadeva ca pratikramaNamapi draSTavyaya / adhunA dvitIyecarikApraviSTasUtre yaduktaM paraM caurAya paMcarAyA to ityAdi tadvayAkhyAnArthamAha [ bhA. 2076 ] paraMti pariNate bhAve parabhUto usI puno / navovasaMpayAeva tatthA loe paDikkame / / vR- paraM caurAya paMcarAyAto / ityatra paramiti vyAkhyAnato vizeSapratipattistato'yamarthaH 1 pariNate gacchAnmayA niSkramitavyamityevaM pariNate bhAve ata eva gacchAtparibhUtaH san caturAtrAtyaJcarAtrAdvA Page #566 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH-4, mUla- 117, [bhA. 2076] parata Arato vA sthavirAn pazyet / bhAvazca punargacchAvasthAyitayA yadi pratyAvRtto'jAyata tataH sa pUnarbhUyo navopasampadIva tatprathamatayopasampadIva tatra teSu sthavireSu pArthe Alocayet pratikrAmecca / / [bhA.2077] jaipuna kiMvAvanno tattha uAloiuMuvaThAti / vippariNayammi bhAva, emeva avippariNayammi / / vR- vipariNate bhAve yadi kiJcit prAyazcittasthAnamApanastatra prathamata AlocayitumAlocanAM dAtumAcAryANAmupatiSThati / evameva avipariNate'pidraSTavyaM / kimuktaMbhavatiavipariNatepibhAve yadi kiJcidApannaH prAyazcittasthAnaM, tatastatrApyAlocayitumAlocanAM dAtumAcAryANAmupatiSThati, evaM tato vipariNate avipariNate vA bhAve prAyazcittasthAnApatAtAvAlocitAkayAmAcAryAya cchedaM parihAraM vA prayacchanti tasya zraddhApUrvakaM karaNAyAbhyupatiSThati / bhikkhubhAvassa aTThAe ityatra pAThAntaraM bhikkhU uvavAyassa aTTAeiti tatropapAtazadvavyAkhyAnArthamAha[bhA.2078] uvavAo niddeso ANA vinaoya hoMti egtttthaa| tassa ThAepunaravi mitogaho vAsagANunnA / / vR- upapAto nirdeza AjJA vinaya ityetAni bhavantyekArthAni / tato'yamartho bhikSurupapAtasya AjJAyA arthAya karaNAya dvitIyamapi vAraM mitAvagrahAnujJA kimuktaM bhavati / mitrA vA sAnujJA etena mitAvaggahapadavyAkhyAnaM kRtaM mitAvagrahaNaM sUtre mitagamanAdInAmupalakSaNamatastadupadarzayati / [bhA.2079] mitagamanace?Nato miyabhAvamiyaMca bhoyaNaMbhaMte / majjhadhuvaM anujANaha jAyadhuvA gacchamajjAyA / / vR-mitaM gamanaM prayojanavazatastasya karaNAt mitaM ciThaNatti avasthAnaM se tasya yadi pravRttatayA vizrAmanimittaM tasya kiyatkAlaM bhAvAta, mitaMbhASitaM kArye samApatite / tasyAvasarabhAvAt / mitaM bhojanamekakukSipUraNamAtrasya bhagavatAnujJAtAt bhadanta paramakalyANa yogin ! mama dhruvamanujAnIta, yA dhruvA gacchamaryAdAtAmapyanujAnIta |ihdhruvNniytNtyikmitite trayo'pyekArthAstathApyarthabhedo'sti / tatrayAdhruvA gacchamadityanena dhruvazabdArtho vyAkhyAtodhruvamavazyakaraNIyamiti / samprati niyatanaizcayikazabdavyAkhyAnArthamAha[bhA.2080] niyayaM catahAvassaM, ahamavi ohAyamAdi jAmerA / niccaMjAvasahAe, nalabhAmi ihA vasetAva / / vR-yAvadavadhAvanikA maryAdA tAvadahamapiniyataMna haapyissyaamyvshykrnniiyN| kimuktaM bhavati / niyatamavadhAvanamaryAdAtovazya mahApanIyamiti tathA nityamiti ko'rthaH yAvatsahAyAna labhe, tAvadihAvasAmIti sahAyalAbhamaryAdAkamAvasanaMyAvadavazyamanuSTheyaM nityamityarthaH / adhunA veuTTiyamityasyabhAvArthaMkathayati--- [bhA.2081] divase divase veuTTiyAu pakkhe yavaMdanAdIsu / paTThavaNamAdiesu uvavAya paDicchaNA bahuhA / / vR-divase divase pratidinamityarthaH / pakSe pAkSikadine / cazabdAccAturmAsikadine saMvatsaradine ca vandanAdiSu AdizabdAt kSAmaNAdiparigrahastathA prasthApanAdiSu svAdhyAyaprasthApanAdiSvatrA[22[6] Page #567 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 82 _ vyavahAra-chedasUtram -2- 4117 dizabdAduddezasamuddezAdiparigrahaH / yadbahudhA anekaprakAramupapAtapraticchannaMtadanujAnIta / sampratikAyasaMphAsamiti vyAkhyAnArthamAha-- [bhA.2082] abbhuvagae uguruNA sireNa saMphusatitassa kabhajuyalaM / kitikammamAdiesuyanitamaniteyaje phAsA / / vR-anujJApanAyAMkRtAyAMguruNAbhyupagatedRSTaH santasyaguroHkramayugalamAtmIyenazirasAsaMspRzati praNamatItyarthaH / tadevaM tataH pazcAtkAyasaMsparza kurute iti vyAkhyAtamathavAyamarthastataH pazcAt kAyasparzamanujJApayati, tathA cAha-kRtikarmAdiSu kRtikarmavandanakaM vizrAmaNAdikaM vA Adi zabdAt kSAmaNAdiparigrahasteSu kartavyeSvAgacchati gacchati vA ye sparzAH kAyasparzAstAn anujAnIteti vAkyazeSaH |smprti yatpAThAntaraMbhikSubhAvasyeti tadvyAkhyAnArthamAha[bhA.2083] . bhikkhUbhAvosAraNavAraNa paDicoyaNA jahApusviM / tahaceva iyANiMpI, nijjuttI suttaphAsesA / / dR-bhikSubhAvonAmasmAraNA vAraNA praticodanA / atrapraticodanAgrahaNaMcodanAyA upalakSaNaM / tatra vismRte'rthe smAraNA'nAcArasyapratiSedhanaMvAraNAskhalitasyapunaH zikSaNaMcodanApunaHpunaHskhalitasya niSThuraM zikSApaNaM praticodanA, etAbhiryathAvasthito bhikSubhAva upajAyate / tataH kAraNe kAryopacArAt eSa eva bhikSubhAva ityuktaM tadarthAyeti kimuktaM bhavati / yathA pUrvamatAH smAraNAdaya AsIran tadA idAnImapi syurityevamarthaM tadevaM kRtA viSamapadavyAkhyA bhASyakRtA / sAmpratameSA vakSyamANA sUtrasparzA sUtrasparzikA niyukti tAmeva prathama sAdharmikasUtraviSayAmAha[bhA.2084] Akinno sogaccho suhRdukkha paDicchaehiMsIsehiM / dubbalakhamagagilANe nigamasaMdesakaraNeya / / vR- bahavaH sAdharmikA iccheyurekato abhinicArikAM caritumityuktaM / tatra para Aha kena kAraNena teSAM nirgamecchA niyuktikRdAha-sukha-duHkhapratIcchikaiH sukhaduHkhArthamupasampannaiH pratIcchikaiH ziSyaizca sagacchaAkIrNaH samAkula:AkIrNatvena casanagaresthito'nyatrasthitAnAmeSaNIyabhaktapAnAsaMbhavAt / tatra ca tRtIyasyAM pauruSyAM bhikSAvelA ciraM ca hiNDitavyam / dhAnyAmlakUrAdikaM ca tatra bhaikSaM tatra kecitsAdhavodurbalA jAtAHkSapakAapipAraNakeprAyogyAlAbhatodurbalAabhavan lAnA apyadhunotthitAH sIdanti / etaiHkAraNaiH nirgacchantumicchantidRSTrAcAcAryaM pRcchanti / tenAcAcAryeNatAndurbalAn jJAtvA te mutkalanIyA ye punaH niSkAraNaM gantukAmA ApRcchanti te na mutkalanIyAH / ye cAnujJAtA vrajateti teSAmAcAryaH sandezaMkathayati | kathamityAha-... [bhA.2085] . ahamaviehAmottA annattha iheva maMmilijjAha / atidubbale yanAuMvisajjaNA natthi itaresiM / / bR- yatra yUyaM gamiSyatha ahamapi itaH sthAnAt tatra eSyAmi AgamiSyAmi, athavA anyatra mama sakAze AgantavyaM / yadi vAtraiva mama yUyaM mileyuryathA bA yaiH sandizyeta tathA taiH kartavyam / AcAryeNApyatidurbalAn tAnjJAtvA teSAM visarjanAmutkalanaM kartavyam / itareSAM niSkAraNaM gantumanasAM visarjanA nAsti / etena vitaraNamavitaraNaMca sUtropAttaMvyAkhyAtam / [bhA.2086] taMceva puvvabhaNiyaM, aapucchnnmaasdovvnnaapucchaa| Page #568 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :- 4, mUla - 117, [bhA. 2086 ] uvaoga bahiM suNaNA sAhU sannI gihatthesu / / vR-yadi nirgantumanaso'nApRcchyA vrajanti, tadA prAyazcittaM mAsalaghu / pRcchAyAmapi kRtAyAM yadeva bhaNitaM tadevAdhikRtya gamanakAle dvitIyaM vAramApRcchA kartavyA / yadi punardvitIyaM vAraM nApRcchanti, tadApi prAyazcittaM mAsalaghu / kiM kAraNaMdvitIyavAramApRcchA kartavyeticedata Aha-uvaogetyAdi yadA pUrvamApRSTaM tadAcAryo'nupayukta AsIt pazcAdupayukto jAta upayuktena ca tatrAzivAdayo doSA jJAtAH / atha bahiM suNaNetti pazcAdAcAryeNa vicArAdinimittaM bahirnirgatena zrutam / yathA tatra bahavo doSA iti / yadi vA sAdhunA kenApi saMjJinA zrAvakeNa gRhasthena vA midhyAdRSTinA bhadrakeNa kathitamAcAryANAM yathA tatra bahavo doSA iti tasmAt dvitIyavAramavazyaM praSTavyam / pRcchAyAM cakRtAyAM yadyapi tatra na kecanApi doSA AcAryeNa nirmAtAstathApi tatra kSetrapratyupekSakAH pUrvaM preSaNIyAstathA cAha --- nAUNaya nigamanaM paDilehaNa sulabhadullabhaM bhikkhaM / [ bhA. 2087] 83 guNA ApucchA, je vi ya dosA anApucchA / / vR- teSAM sAdhUnAM nirgamanaM jJAtvAcAryeNa sAdhubhistasya kSetrasya pratilekhanaM kArayitavyam / yena sulabhaM durlabhaM vA bhaikSaM jJAyate / kiM ca ye guNA dvitIyavAramApRcchAyAM bhavanti, te pratilekhane'pi draSTavyAH / ye'pi ca doSA dvitIyavAramanApRcchAyAM te doSA apratyupekSaNe'pi ke te ityAhapaccaMta sAvayAI tenA dubhikkha tAvasItoya / [bhA. 2008] niyaga paduddhANA pheDaNA hariyavannI ya / / vR- pratyantAH sImAvartino mlecchA lokAnAmupaplavotpAdanAyotthitA vartante svApadAni vA duSTAni vyAghrAdInyapAntarAle / samprati stenA vA zarIrApahAriNa upadhyapahAriNo vA samaMtata utthitAH, durbhikSaM vA tatrajAtaM tApasyo vA pracuramohAstatra bhUyasyo brahmacaryopadravAya prabhavanti, nijakA vA abhinavapravrajitaM sAdhumutprAdrAjayeyuH / pradviSo vAtatra kazcidupasthitaH / udghANatiuddhasito vAsa kadAcit dezo bhavet / pheDaNatti, tatra yA vasatiH mAgAsIt sA kenacidapanItA syAt / haritapannIti tatra durbhikSaprAyamataH zAkAdi haritaM bAhulyena bhakSyate tacca sAdhUnAmakArakamathavA haritapannIti nAma tatra deze keSucit gRheSu rAjJo daNDaM datvA devatAyai valyarthaM puruSo mAryate / sa ca pravrajitAdirbhikSApraviSTaH san tasya gRhasyopari ArdravRkSazAkhacihnaM kriyate / tatrAgRhItasaGketo vinazyatIti / samprati carikApraviSTAdi sUtrANAM caturNAmapi sAmAnyato niyuktimAha [ bhA. 2089] annattha tattha vipariNate ya gelanne hoi caubhaMge / phiDiyA gayAgateyaM apanna putresu vA doghaM / / vR- anyatra carikApraveze tatra carikAto nivRttau vipariNate vipariNAmejAte yadAbhavati yacca nAbhavati teSAM tadvaktavyamitizeSaH, / tathA glAnye glAnatve satibhavati caturbhaGgI / tasyAM ca caturbhagyAmagaveSaNAdau yadAbhavati prAyazcittaM tadvAcyamityupaskAraH / tathA sphiTitA vipariNatAsteSAM gatAgateSu AcAryasteSAM samIpaM gataste vA AcAryasya samIpamAgatA ityevaM rUpeSu yAvattaM kAlamadhikRtaH tasmin pUrNe apUrNe vA yadi dvitIyamapi vAramacagrahamanujJApayati / tato yadvipariNatairlabdhaM tadAcAryo na labhate kintu yadA taiSAM tathArUpaM cittamajAyatayathA dvitIyamapi vAramavagrahamanujJApayAmastataH prabhRtiyallabdhaM tadAcAryasyAbhavati eSa gAthArthaH / / sAmpratamanyatra tatra vA vipariNate yat AbhAvyaM tadupadarzayati Page #569 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra-chedasUtram-2-4/117 [bhA.2090] avaro parassanissaM jaikhaludukkhiyA karejjAhi / uvabhaMtarA sehalabhantigurUpunnenalabhaiya / / vR- yadi carikApraviSTA yadi carikAto nivRttA vipariNAme kimasmAkamAcAryeNa vayameva paraspara sukhaduHkhanizrAM kurma ityevaM rUpe jAte aparaH parasya parasparaM sukhaduHkhitAH khalu nizrAM kuryuH / tadA yAvAnavadhikRtastasyAbhyantare tasminnapUrNe pUrNe vA yat zaikSagrahaNamupalakSaNaM zaikSaprabhRtikaM sacittAdikamutpAdayanti / tatteSAmevabhavati, gururAcAryaH punarna labhatecazabdasUcitamahaTheNetyAdinA vyAkhyAsye ititadevaMtatrAnyatra vipariNateitibhAvitamidAnIM gelanne hoi caubhaMgo itibhAvayati[bhA.2091] gelane caubhaMgotesiM ahavAvi hojja Ayarie / doNhaMpI hojjAhI ahavana hojjAhidoNhaMpi / / vR-glAnyaglAnatve caturbhaGgIbhavati / tadyathA teSAMvipariNatAnAM glAnonAcAryasya itiprathamobhaGgaH / athavA AcArye AcArvasya bhavati glAno na teSAmiti dvitIyaH / doNhaMpi honjAhIti dvayAnAM vipariNatAnAmAcAryasya bhavati glAna iti tRtIyaH / athavA dvayAnAmapina bhavati glAna iti caturthaH / atraprAyazcittavidhimAha[bhA.2092] Ayarie apesaMtelahuo akaratecaugurUhoti / paritAvaNAdidosA tesiMappesaNe evaM / / vR-prathamabhaGge teSAM glAno nAcAryasyetyevaMrUpe yadyAcAryo gaveSaNAya na kamapi sAdhusaMghATaM preSayati tadA tasminnapreSayatiprAyazcittaM laghuko mAsaH, / atha preSaNe kRtetairvA kathite yadimlAnakRtyaMna kimapi karoti tadA tasminna kurvati catvAro gurukA bhavanti, / ye'pi cAnAgADhAgADhaparitApanAdayo doSAstannimittamapi cartugurulaghvAdi caramaparyantaM tasya prAyazcittamApadyate / dvitIye bhaGge AcAryasya glAno na teSAmityeyaM rUpe tairapi glAnasya gaveSaNAya sAdhupreSaNAdi kartavyam / yadi punarna kurvanti tadA teSAmapyapreSaNe upalakSaNametadakaraNe ca evamuktaprakAreNa prAyazcittamavasAtavyaM, / tathA hi-yadi te gaveSaNAya sAdhusaMghATaM na preSayanti tadA mAsalaghu / atha kRte'pi preSaNe AcAryeNa vA jJApite yadi glAnakRtyaM na kurvantitadA catvAro gurukAH prAyazcittam[bhA.2093] ahavA doNhavi hujjA asaMtharamANe hitahavigavesaNayA / taMcevaya pacchittaM asaMtharatA bhavesuddhA / / vR-athavAdvayAnAmapiAcAryasya teSAMcapratyekaMglAnobhavettathApiyadisaMstaratitataH saMstarabhiH parasparaM glAnasya gaveSaNAM kartavyA atha na kurvanti tadA tadeva prAyazcittaM tadanantaramuktaM, / tathAhiparasparamapreSaNAmAsalaghuglAnakRtyAkaraNecaturgurukaM / atha dvaye'pi pratyekaMna saMstarati, dvavAnAmapica pratyekaMglAnastataAha-asaMstarantogaveSaNAdyakurvanto'pibhavantizuddhAnaprAyazcittaviSayaH / samprati gurupunne na labhate yetyatra cazabdasUcitamarthamupadarzayati[bhA.2094] haTheNaMnagaviThA ataraMtana teya vipprinnyaao| tatthavina lahai sehe nulabhai yakajje pariNayAvI / / vR-sukhaduHkhopasampannakAzcarikAMgatA ataranto yadi kathamaNyAcAryeNa na gaveSitA ataraMto na ca te vipariNatAyathA vayamatarato vartAmahetathApyAcAryeNa nagaveSitAstataH kimasmAkamAcAryeNeti / tatrApi Page #570 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH-4, mUla- 117, [bhA. 2094] hRSTenAgaveSaNe'piAstAMparasparanizrAyamityapizabdArthaH nalabhate guruH zaikSAn kimuktaMbhavatitetathA vipariNatAHsanto yatsacittAdikamutpAdayantitadAcAryonalabhate |athkaaryeksminnpivyaakuliibhvnt AcAryeNate'tarantonagaveSitAstarhiyadyapite vipariNatAapiyattesacittAdikamutpAdayanti / tattena labhantekintulabhateAcAryaH / [bhA.2095] ladhdhuMavippariNatekahitibhAvaMmi vippariNayabhbhi / itimAyAegurutusacittAdesaguruyAvA / / vR- yadi avipariNate bhAve sacittAdi labdhvA vipariNamya kathayanti / idaM vipariNate bhAve'smAbhirlabdhamiti, tadA mAyayA te upasaMmpadaMlophyantItimAyAniSpannaM prAyazcittaM guruko mAsaH, acitte samutpAdite tatpratyayamupadhiniSpannaM prAyazcittaM, sacitte samutpAdine tatpratyayaM caturgurukamAdezAntareNa prAyazcittamanavasthApyam / tata AcAryo niSkAraNaM yadi tAnna gaveSayati tadA tasya prAyazcittaMmAsalaghu[bhA.2096] suhadukhiyA gaviTThA socevaya ugagaho ya sIsAya / vippariNamaMtumAvAagaviThesuMtusolabhate / / vR-te sukhaduHkhitAH sukhaduHkhopasampannakA AcAryeNa gaveSitAH / sa eva cAvagraho vartate'dyApi vipariNAmAkathanAt te ziSyA yadi vipariNamanti yadi vA mA vipariNamantu tathApi yattairutpAditaM sacittAdi tadAcAryo labhate, na punastatteSAmiti / atha na gaveSitA AcAryeNa vipariNatAzca te jJAtAstatastairagaveSitairvipariNataizcayallabdhaMsacittAditatsa AcAryonalabhate kintutatteSAmeva / / [bhA.2097] ' vippariNayaMmibhAve,laddhaM amhehibetijaipuTThA / pacchA puno vijAto labhaMti doccaM anunnavaNA / / vR- yadi punaste pRSTAH santo bruvate etadvipariNate bhAve'smAbhirlabdhaM tatteSAmeva nAcAryasya / atha pazcAt punarapi bhAvo jAto dvitIyamapi vAramavagrahasyAnujJApanA kartavyA, / tadA tathArUpAdbhAvAt jAtAdArato yattelabhantetadAcAryasyabhavati na teSAmiti / / [bhA.2098] AgayamanAgayANaM ubaddhe so vihI ujobhnnito| addhANasIsagAmeviesa vihIe Thie videsaM / / vR- ya eSa anantaramukto vidhiHsa Rtubaddhe kAle AgatAnAM carikAto nivRttAnAmanAgatAnAM carikApraviSTAnAmavaseyaH eSa punarvakSyamANo vidhividezaM prasthite upalakSaNametat svadeze'pi dUra gantukAme adhvazIrSakagrAme sthiteveditavyastamevAha[bhA.2099] sattheNaM sAlaMbaM gayAgayANa iha magaNA hoi / tattha natthagilANelahu guru lahugA carima jAva / / vR-sArthena saha videzaM svadezamapi vA dUraMgantukAmAH sAlambaMgatA yathA yadi adhvazIrSakagrAme parato gamanAya sArtha lapsyAmahe tato yAsyAmaH / atha na lapsyAmahe tarhi pratyeSyAma udantaM ca parasparaM vakSyAmaH evaM ye sArthena sahAdhyazIrSake grAme gatAH, yeca nagatAsteSAmiha AbhavatyanAbhavati sacittAdau viSaye mArgaNA vakSyamANA bhavati, tathA tatrAnyatra ca mlAne caturbhaGgI bhavati / tadyathA-anyatrAdhvazIrSaka grAmasthitAnAM glAno na tatrAcAryapArzve iti prathamaH, AcAryapArzve na teSAmiti dvitIyaH, dvayAnAmapi Page #571 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 86 vyavahAra-chedasUtram-2- 4/117 pArzve glAna iti tRtIyo, na dvayAnAmapIti caturthaH / tatra yadyAcAryasteSAM gaveSaNaM na karoti mAsalaghu, / athajJAte'piglAnetasyakRtyakaraNAyanayatnamAdhatte, tatazcaturgurukaM, / yaccAnAgADhaparitApanAdinimittaM caturlaghvAdi yAvaccaramaM pArAJcitaM tadapi prApnoti, / tadevaM prathamabhaGge prAgabhihitamapi prAyazcittaM vineyajanAnugrahAya bhUya uktamevaM dvitIye tRtIye'pi bhaGge vAcyam / / sampratyAbhavatyanAbhavati ca sacittAdau viSayemArgaNAM cikIrSurAha[bhA.2100] punneva apunne vA vipariNaesujAho anunnavaNA | . guruNAvi hukAyavvAsaMkA laddhe vipariNateu / / vR-ye te videze svadeze'pi vA dUraMgantukAmAH saGketaM kRtavanto yadi vayametAvadbhirdivasaina pratyAgacchamastadA jJAtavyaM gatA iti / anyathA veti tasminnavadhau pUrNe apUrNe vA yadi te vipariNatA jAtAstataH punarapi tairavagrahasya dvitIyaM vAramanujJApanA kartavyA, | guruNApi yA teSu tathAvidhapariNateSvanujJApanAbhavati,sAcapratipattavyAyadipunarapUrNe'vadhauteSAMzaikSaH pratyutpannastatau jAtAzaGkA yadyapUrNe'vadhAveSa samutpanna itikathayiSyate, tataAcAryasya bhaviSyati; / tasmAdAcAryasya bhAbhUditi pratyAgatAsteAlocayanti / pUrNasaGketakAlelabdho'yamasmAbhiHzaikSa ititadAteSAMprAyazcittamAsaguru, tasmAtsatyabhUtena bhAvenAlocayitavyam / / tathA pUrNe'vadhau zaikSe labdhe pratyAgatya tathaivAlocayati guruNApizaGkA nakartavyA / yathAaparipUrNe'pyavadhaulabdhezaikSezaikSalobhena vipariNataiti satyabhAvenAlocanAttacca parabhAvopalakSakairaklezena jJAtavyamiti, tadevamupasampannAnAM yadvaktavyaM taduktamidAnImupasaMpadyamAnAnadhikRtyAha - [bhA.2101] paricchanimittaM vAsabbhAveNaMcabetiupaDicche / uvasaMpajjitukAme, majhaMtuakArakaM ihaI / / [bhA.2102] annaMgavesahakhettaM, pAugaMjaMca hoisavvesiM / bAlagilAnAdInaMsuhasaMtharaNaMmahAgaNassa / / vR-parIkSAnimittaMvAsadbhAvena vApratIcchikAnuphsampattukAmAn gurubUte AryAihAsmin kSetremama akArakaM bhaktapAnAdi tasmAdanyat kSetraM mama prAyogyaM pacca bhavati sarveSAM vA glAnAdInAM prAyogyaM yacca mahato gaNasya sukhasaMstaraNaM sukhena nistArahetustat gaveSayathapratilekhayatha / / [bhA.2103] kayasajjhAyA etepuvvaM gahiyaMpinAsateamhaM / khettassa appaDilehA akAragA to visajjei / / . .. vR- evaMsandiSTAH santoyaditeSAMbhASante eteyuSmAkaMziSyAH kRtasvAdhyAyAstasmAdetAnpreSayatha, asmAkaM punaH kSetrapratyupekSaNArthaMgatAnAMpUrvagRhItamapinazyati / evamuktvA yaditekSetrasyApratyupekSakA vinayavaiyAvRtyAderakArakAzcatatastA visarjayati / [bhA.2104]. savvaM karismAmo sasattijuttaM, icchevamicchaMtepaDicchiUNaM / nivvesabuddhienayAvibhuMje, taMvA gilA pUratitesi icchN|| vR-ye punaH sandiSTAH santaH evaM bruvate yathA sarvasvazaktiyuktaM svazaktyucitaM kariSyAmastAnevamacchitaHpratIcchet / pratISya ca tAnnacApinaiva nirdezabuddhayAkarmamayA purAkRtamevaM vedayitavyamiti buddhayA bhukte paribhogaM nayati kintu svaparayornirjarA buddhyA yayA cecchayA te upasampadyante tAM cecchAM Page #572 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :- 4, mUla- 117, [bhA. 2104 ] 87 teSAmagilayA nirjarAbuddhyA pUrayati na paroparodhAvittanirodhena / atha teSAM pratIcchikAnAM kiyantaM kAlaM pratIcchako bhavati / tatrAha[ bhA. 2105 ] niThiya mahalla bhikkhe, kAraNa uvasaggAgAriyapaDibaMdho / paDhamacarigAI mottuM, niggama sesesu vavahAro / / vR- niSThitaM nAma yena kAraNenopasaMpannastatsUtrArthalakSaNaM kAraNaM niSThitaM samAptaM tato nirgacchati, / mahallatti mahatI sUtramaNDalI bhaktamaNDalI vA tatra sUtramaNDalyAM cireNAlApaka Agacchati bhaktamaNDalyAM mahatyAM bhAgAgataM tatra yathAnye sAdhavo'dhyAsate tathA tenApyadhyAsitavyamanadhyAsItazca nirgacchati / tathA durlabhaM tatra kSetre bhaikSaM tatra yathAnye sAdhavo yApayanti, tathA tenApi pratIcchitena yApanIyam yApanaM cAsahamAnaH ko'pi nirgacchati / kAraNamazivAdikaM tasmin samutpanne sarvairnirgantavyam / upasargA dvividhA daMzamazakAdayaH svajanAdayazca tatra daMzamazakAdiSUpasargeSu sarvairnirgantavyaM svajanAdikRteSu tUpasargeSu gacchasAdhavo nirgacchanti vA na vA, pratIcchitena punaravazyaM nirgantavyamU / AgArIpratibandho nAma yatrAgAryA viSaye | AtmaparobhayasamutthA doSAstatrAvazyaM tena nirgantavyam / atra prathamaM caramaM kAraNaM muktvA zeSeSu kAraNeSu nirgame AbhavadvyavahAraH prAyazcittavyavahArazca sa yathA bhavatiM tAvadvakSye, etadeva vyAcikhyAsurAha [bhA. 2106 ] saMmattaMmi nigamo tassa hoti icchAeM / maMDala mahalla bhikkhe, jaha anne taha jAvae / / vR- yasya zrutasyArthenopasampannastasmin samApte zrute tasya nirgama icchayA bhavati, yadi pratibhAsate tarhi tiSThati, no cennirgacchati; tathA mahatyA bhaktamaNDalyAM durlabhe ca bhaikSe yathAnye sAdhavo yApayanti, tathA so'pi yApayet / yApanAM cAsahamAnaH ko'pi gacchet sUtramaNDalyAmapi cireNAlApamAgacchantamavekSyamANastvarayA ko'pi nirgacchati [bhA. 2107 ] kAraNe asivAdimmi savvesiM hoi niggamo / daMsamAdI uvasagge savvesiM evameva u / / vR- azivAdau kAraNe samutthite sarveSAM bhavati nirgamaH / evameva anenaiva prakAreNa daMzAdike daMzamazakAdike upasarge samupasthite evameva sarveSAM bhavati nirgamaH / / [bhA. 2108 ] nIyallaehi uvasaggo, jai gacchaMti netare / niggacchati tato ego, paDibaMdho vAvibhAvato / / bR- nijakairapi svajanairapyupasarge kriyamANe yadi itare gacchasAdhavo na gacchanti tataH sa eka ekAkI prAtIcchiko nirgacchati / yadi vA bhAvataH svajaneSu mahAn pratibandhastato nirgacchati / / AyaparobhayadosehiM jatthaM gArIe hojja paDibaMdho / [bhA. 2109] tattha na saMciTThejjA, niyamena u nimmo tattha bR- yatrAtmaparobhayadoSairagAryA upari bhavet pratibandhastatra na saMtiSThet / kintu niyamatastattheti prAkRtatvAt tasmAdityarthe tasmAtsthAnAnnirgamaH / [bhA. 2110 ] paDhamacarimesu nunnA, nigama sesesu hoi vavahAro / paDhama carimANa nigama, imAi jayaNA tahiM hoi / / Page #573 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra-chedasUtram -2-4/117 vR-prathama carame ca kAraNe niyamena nirgame anujJA bhavati, / zeSeSu kAraNeSvanAbhogato nirgame bhavatyAbhavadvyavahArazca tatra prathamacaramAnAM prathamacaramakAraNopetAnAM nirgame iyaM vakSyamANA tatra yatanA bhavati / tAmevAha[bhA.2111] saramANe ubhaevI kAussagaMtukAuvaccejjA / paNhuDhe doNhaviU AsannAtoniyaTTejjA / / vR- prathame carame ca kAraNe samupajAte ubhayasminnapyAcArye pratIcchake ca vidhismarati cchinnopasaMpaditijJApanArthakAyotsargaM kRtvAsaprAtIcchakovrajet atha prAtIcchikasya vismRtaM tataH AcAryeNa smArayitavyaM yathA kuru cchinnopasaMpannimittaM kAyotsargamiti athAnAbhogato dvayorapi paNhudvamiti ekAntena vismRtaM, tato dvayorapyekAntena vismRtAvakRte kAryotsarge samprasthito yadAsanne pradeze smarati, tadAsannAt nivarteta, nivRttyaca kAyotsargo vidheyaH / / [bhA.2112] dUragaeNaMusarie saahmmitthutssgaasmmi| kAussagaMkAuMjaladaMtaMca pesei / / / vR-atha dUra gatvA smRtavAntato dUragatena smRtena sAdharmikaM dRSTrAtasya sakAze samIpe kAyotsargaH karaNIyaH, sandezazca preSaNIyaH, AcAryasya yathA tadAnIM yuSmat samIpe kAyotsargakaraNaM vismRtamidAnImamukasya sAdharmikasya samIpe kRtaH kAyotsarga iti kAyotsargaM ca kRtvA yadakRte kAyotsarge sacittAdikamutpannaM tatpreSayati[bhA.2113] paDhamacaramANa eso nigamanavihI samAsato bhaNito | ___ eto majjhillANaMvavahAravihiMtuvucchAmi / / vR- prathamacaramAnAM prathamacaramakAraNopetAnAM eva nirgamavidhiH samAsato bhaNitaH / ita UrdhvaM madhyamAnAM madhyamakAraNopetAnAM vyavahAravidhinAbhavadyavahAravidhi prAyazcittavyavahAravidhiM ca vakSyAmi / pratijJAtameva nirvAhayati[bhA.2114] sajjhAyabhUmivolaMtejoechammAsa pAhuDe / sajjhAyabhUmiduvihAAgADhA ceva nAgADhA ! / vR-svAdhyAyabhUmiM pratipannaH san tAmanikSipya yo vyatikrAmati tasmin AbhavadvyavahAra ucyate / athasvAdhyAyabhUmiriti kimabhidhIyate / ucyate-prAbhRttaM nAma yadiSTaH zrutaskandhastasminyo yogaH sa svAdhyAyabhUmiH sa cAmADhayogamadhikRtyotsargataH SaNmAsAH / etadeva vaitanyenAhasvAdhyAyabhUmirdvividhA yogo ddhividha ityarthaH / AgADhA anAgADhAca[bhA.2115] jahannena tintridivasA annAgADhukkosa hoi bArasa u / esA diThIvAemahakapyasuyammibArasamA / / vR- anAgADhA svAdhyAyabhUmirjaghanyena trayo divasA yathA nandyAdikasyAdhyayanasya ukarSato bhavatidvAdazavarSANi |essaa dvAdazavarSapramANAutkRSTAsvAdhyAyabhUmidRSTivAdesApidurmedhasaHpratipattavyA, prAjJasya tu varSa, uktaMca anAgADho jahanneNaM, tinni divasA ukkoseNavarisaM / jahA diThivAyassabArasa varisANidumbhehassatti / / Page #574 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka:-4, mUla - 117, [bhA. 2115] mahAkalpazrute dvAdazavarSANyutkRSTAsvAdhyAyabhUmiH / atrAbhavavyavahAramAha[bhA.2116] saMketoyavahatokAussagaMtucchinna uvsNpaa| akayammI ussaggojA paDhatItaMsuyakhaMdhaM / / vR-yogaM vahan gaNAntaramanyatra saMkrAman cchinnA upasampadidAnImiti pratipatyarthaM kAyotsarga kRtvA vrajet / athakathamapitasya vismRtaMbhavatitataAcAryeNasmarayitavyoyathAkurukAyotsargamatha dvayorapi vismaraNataH so'kRtekAyotsarge yAti, tarhiyAvatso'nyatragatopitaM zrutaskandhaMpaThati / / [bhA.2117] tAlAbho udisaNAyariyassa jai vahai vaTTamANise / avahaMtami ulahugA, esa vihI hoianAgADhe / / vR- tAvat yatkimapi sa labhate sacittAdikaM samasto'pi lAbhauddezanAcAryasya yenoddiSTaH sa zrutaskandhastasya pUrvAcAryasyAbhavati, kevalaM yadisapUrvatana uddezanAcAryaH se tasyAnyatra gatasya sato vartamAnAM sArAM vahati, atha sa tasyAkRtakAyotsargasya sato'nyatra gatasya sArAMna vahati / tatastasmin sArAmavahatyuddezanAcArye prAyazcittaM catvAro laghukAH / yacca sacittAdikaM sa prAtIcchiko labhate tadapina tasyA bhavati, eSo'nantarodito vidhirbhavatyanAgADheyoge !sampratyAgADhe bhidhitsuridamAha[bhA.2118] AgADho vijahanno kappigakampAdi tinnahorattA / ukkosauchammAse vivAhapannatti AgADhe / / vR- AgADho'pi yogo jadhanyastrayo'horAtrA tathA kalpikA kalpikAderutkarpata AgADhayoge SaNmAsAn yathAvyAkhyAprajJapreH paJcamAGgasya atrAbhavadvyavahAramAha[bhA.2119] tatthavikAussaggaM AyariyavisajjiyammicchinnA u / saMsaramasaMsaraMvA akaelabhaMtobhUmIe / / vR- atrApyAgADhayoge pUrNe'pUrNe vA AcAryeNa yasya sakAze yogaM pratipannastena sUriNA visarjitA visarjane kRte cchinnA upasampaditi jJApanArtha saMsmaran kAyotsarge kuryAt / asaMsmaran vA AcAryeNa smarayitavyaH / tatra bhUmau svAdhyAyabhUmAvAgADhe yoge'paripUrNe AcAryeNa visarjitaH / kRte kAyotsarge yadivrajati tarhisavrajan yatkimapi labhate sacittAdikaM tattasyaivAbhavati, noddezanAcAryasya, athAkRte kAyotsarge vrajati / tarhi yAvadanyatra gato'pitaM zrutaskandhaM paThati, sArAM coddezanAcAryastasya karoti, tAvadyat kimapisasacittAdikamutpAdayati, tatsarvamuddezanAcAryolabhatena punaritaraH.. [bhA.2120] tIriya akae ugatejA annaMna paThaeutA purise| . AsannAo niyattaidaragato vAvi appAhe / / vR-tIrite samAptiM nIte AgADhe yoge zrutaskandhe ca bhaktipurassaramAcAryAdikSamaNayA toSite yadi kathamapigamanavelAyAmanAbhogato'kRtekAyotsargeyAti, tarhisagataH sanyAvadanyaM paThatipaThitumArabhate, tAvadyatkimapi labhate, tatpUrvasyAcAryamyAbhavati na tasya, tasya cAsmaraNato'kRte kAyotsarge gatasyeyaM sAmAcArI, yadi AsannepradezegatvAsmRtaMtataAsannAnnivartate / athadUraMgatena smRtaMtarhitatrayaMsAdharmika pazyati, tasyasamIpekAyotsargatukRtvA appAhetisaMndezaMkathayati, / yathA mayA kRto'mukasya samIpe kAyotsarga iti / / [bhA.2121] avitosavite pAhuDe nitecchedo paDicche cauguruyA / Page #575 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra-chedasUtram -2- 4117 joviyatassa ulAbhotaMpiyana labhepaDicchaMto / / ... vR- prAbhRte zrutaskandhe atoSite samAptyanantaraM bhaktibahumAnAdipurassaramAcAryAdikSamaNayA toSamanIte yadi nirgacchatitarhitasminprAyazcittacchedaH, yazcataMpAThayituMpratIcchatitasmin pratIcchake prAyazcittaM catvAro gurukAH |yo'pictsy nirgatasyAnyatra praviSTasyalAbhastamapina labhatepratIcchakaH kimuktaM bhavati, / sa tathA nirgato yatkimapyuptApadayati sacittAdikaMtatpUrvatanasyAcAryasyAbhavati, na tutasya, nApi yastaMpAThayatitasya pratIcchataiti tadevaM gacchAnnirgatAnAMvidhiruktaH / / sampratyanirgatAnAMtamabhidhitsurAha[bhA.2122] tatthavi ya acchamANe gurulahuyA savvabhaMgejogassa / ___AgADhamanAgADhe desaMbhaMge ugurulahuo / / vR- tatrApi gacche tiSThan yadi yogaM vakSyamANaprakAreNa bhanakti dezataH sarvato vA tadA tasmin yogasyAgADhasya sarvato bhane prAyazcittaM catvAro gurukAH / anAgADhasya sarvato bhaGge catvAro gurUkA : vA laghukAH, tathA AgADheAgADhasya dezatobhaGge gurukomAso'nAgADhasya dezato bhaGge laghukaH / atha kathaM dezataH sarvato vAyogasyabhaGgastata Aha[bhA.2123] AyaMbila nakuvvai jati vigatIusavvabhaMgou / cattAripagArApuna hotiime desabhaMgami / / vR-AyAmAmlaM paripATyA samApatitaM na karoti vikRtIrvA / bhukte eSa yogasya sarvabhaGga dezabhaGge punarime vakSyamANAzcatvAraH prakArAstAnevAha[bhA.2124] nakareti jiUNaMkareikAuMsayaM ca jati / vIsajjehamamaMtiya gurulahumAso visiThou / / vR-AcAryeNa saMdiSTo vikRtigrahaNAya kAryotsarga kRtvA vikRtIbhukSva / tatraiko'kRte kAryotsarge vikRtIrbhuGkte na ca bhuMktvApi karoti kAyotsarga tasya prAyazcittaM mAsalaghu tapasA kAlena ca gurukaM / tatratapasA'STamAdinA, kAlena grISmAdinA / anyastathA sandiSTaH san vikRtI itvA vikRtigrahaNAya kAyotsargakaroti tasyaprAyazcittaMmAsalaghutapasAgurukaMkAlato laghu:kAuMsayaMcabhujati |tRtiiystthaa sandiSTaH san svayaM kAyotsarga kRtvA vikRtI(kte tasya prAyazcittaM mAsalaghu tacca tapasA laghu caturthAdi bhujerahabhiti tasya mAsalaghu tapaH kAlAbhyAM ladhu / tathA cAha caturdhvapi laghumAso guru punaryathAyogaM tapaHkAlAbhyAM viziSTaH sanevamanAgADheyogedezabhaGgaH |aagaaddhepunstyipripuurnne'nujnyaa visarjanasya na kevalameteSucaturyu prakAreSu yathoktaM prAyazcittaM kiMtvAjJAdayo'pidoSAstathA cAha[bhA.2125] ekeke ANAdI virAdhanA hoisaMjamAyAe / ahavA kajje uimedaDhuMjogaM visaojA || vR-ekaikasmin prakAre AjJAdaya AjJAnavasthAmidhyAtvavirAdhanArupAdoSAstathA glAnatvabhAvato devatAcchalanato vA saMyamasyAtmanaH ca virAdhanA bhavati / athavA imAni vakSyamANAni glAnatvAdIni kAryANi dRSTvA yogavisarjayet / nAstitatra dezataH sarvato vAbhaGgaH tAnyeva kAraNAnyAha[bhA.2126] duTu visjjnnjogegelnnvymhaamddhaanne| AgADhe navagavajaNa nikkAraNa kAraNe vigatI / / Page #576 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH-4, mUla - 117, [bhA. 2126] vR- dRSTrA glAnamatarantaM vayatti vajikAyAM vikRtilAbhaM tathA mahAmahAnindramahAdIt adhvAnaMvicchannAdhvAnamupalakSaNametat / avamaudaryarAjapradviSTaMca dRSTAyogo yogasya visarjanaM kartavyaM, tathAAgADhevikRtinavakasyavarjanaMdazamAyAH pakvarupAyAbhajanAtathAniSkAraNeyogaMnikSipya vikRtayo na kalpante / kAraNe tu kalpante eSa dvAragAthAsaMkSepArthaH / sampratyeSA vivarItavyA, tatra prathama glAnapadamadhikRtyAha[bhA.2127] joge gelannamiya AgADhiyareya hoticubhNgo| paDhamo ubhayAgADho bitio taioyaekkeNaM / / vR- yoge glAnatve ca pratyekamAgADhenAgADhebhavati caturbhaGgI gAthAyaM puMstvanirdezaH prAkRtatvAt / sA caivamAgADho yoga AgADhaM mlAnatvaM AgADho yogo'nAgADhaM glAnatvaM 2, anAgADho yoga AgADhaM 3, anAgADho yogo'nAgADhaMglAnatvaM 4 |tthaa cAhaprathamebhaGgeubhayAgAdayasminsa, tathAdvitIya AgADha AgADhayogena, tRtIya AgADha AgADhaglAnatvenatyarthaH, caturtha ubhayasyApyAgADhasyAbhAve / tatraprathamadhikRtyAha[bhA.2128] ubhayammi vi AgADhe, daDDhelagAehi tinni dine / makhaMtiyaThAyate pajaMtedhare dinA tinni / / vR-ubhayasminnapiyogeglAnatvecAgADhetaMpratipannAgADhayogamAgADhaglAnaMdagdhenapakva pakvAnnIddharitena dhRtena tailena vA yadi vA pakvena zatapAkAdinA tailena trINi dinAnimrakSayanti / tathApyatiSThati glAnatve yatra pacyate pakvAnnaM tatra trINi dinAnI yAvat nItvA nAtvA paryante dhriyate yena tadgandhepudgalAdhrAnata aappaaynaabhvti| [bhA.2129] jattiyamette divase, vigaiMsevaina uddisetesu / tahavi ya aThAyamANe nikkhivaNaMsavvAhAjoge / / vR-yAvanmAtrAn divasAn divaseSu vikRtimuktaprakAreNa sevate, teSu tAvanmAtreSu sUtraM noddizat / tathApicadinatrayaMparyantadharaNenApyatiSThatyanivartamAnaplAnatvesarvathAyogoyogasyanikSepaNakartavyam / / [bhA.2130] jainikkhippaidivase, bhUmIetattie uvrivddddh'e| aparimiyaM tudeso, bhUmIetato paraMkamaso / / vR- yati yAvatpramANAn matvA yogo nikSipyate, tAvanmAtrAndivasAna bhUmeH svAdhyAyabhUmerupari vardhayet / kimuktaMbhavati |yaavtiptthitesthitH svAdhyAyaHsvAdhyAyabhUmistatrayAvato divasAnvoDhA yogo nikSipyate yAvato divasAn bhUyo'pi yogamutkSipya yogodvahanena svAdhyAyabhUmeruparyevamevAtivAhayet / athayasmin dine yogaH prathamamutkSiptastasya vismRterdivasapariNANaMpratiniyataM kartuna zakyate, / tata Aha parimitaM yadi divasaparimANaM tata uddezo grAhyaH, sa svAdhyAyabhUmeruparyevamena yogodavahanenAtivAhyate, tatastAvanmAtradivasAtivAhanataHparaM kramazaH sUtrapAThAnusAreNa vahet / gataH prathamabhaGgaH |smprti dvitIyabhaGgamadhikRtyAha[bhA.2131] gelaNNamanAgADhe rasavatinehovvare asatipakyA / tahaviya aThAyamANe, AgADhataraMtunikkhivaNA / / vR-slAnatve'nAgADherasavatyAMzAlanakAdauyaHsnehauddharitaHsamrakSaNAyapradIyatetathApyasatyatiSThati Page #577 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra-chedasUtram -2- 4/117 glAnatve yAni zatapAkAdinA pakkAnidhRtatailAni tAnimrakSaNAya dAtavyAni, / tathApyatiSThatiglAnatve glAnamAgADhataraM jJAtvA yogasya sarvathA nikSepaNaM kartavyaM, gato dvitIyo bhaGgaH sampratitRtIyamAha[bhA.2132] tinnitigegaMtarie gelannAgADha nikkhivapareNaM / tinnitigAaMtariyA cautthavaMtenikkhivaNA / / vR-anAgADheyogeAgADheglAnatve trIdivasAnAM trikAnekAntarikAn kArayet / tathApyatiSThati tataH pareNayogasyanikSepaH kartavyaH, iyamatrabhAvanA-ekasmindivase vikRtigrahaNAyakAyotsargaH kRtaH, dvitIye divase punaH kRtaH kAyotsarga evaM tRtIyepicaturthe divase kRtenirvikRtikaMpunaH paMcamaSaSThamasaptameSu kAyotsarga:tato aSTame divase nirvikRtikaMnavamekAyotsargaH kRte'piyadinasthitaMglAnatvaM,tatodazame divase yoganikSepaH / gatastRtIyo'pibhaGgaH / samprati caturthamAha-tinnitigA ityAdi, trayastrikAnaTatha divasA ityarthaH antaritA ekAntaritAzcaturthebhaGge kartavyAstayApyatiSThatiglAnatve yogasya nikSepaNam / atrApIyaMbhAvanA-ekasmindivase kAyotsargo dvitIye divasenirvikRtikaM, tRtIyedivasekAyotsargazcaturthe nirvikRtikaM, / evamekAntaritekAyotsargavikRtike navadivasAn yAvatkArayettathApyatiSThati glAnatve dazamedivaseyogonikSipyate, yatrApipratidivasaMslAnaprayogasyAlAbhetatparivAsayitavyaM bhavati, / tatrApi yogo nikSipyate, atha kadAcit kSIrAdibhiglAnasya prayojanamajAyata, tadA svagrAme tanmArgayitavyaM, asati svakSetre paragrAmAdapyAnatevyaM, tathApyasati kSetrAdvahirapi gatvA samAnetavyam / atha kadAcittatrApyalAbhastarhi vrajikAmapiglAnaM gamayet / patitaM dvitIyaM vrajikAdvAraM / tatreyaM yatanA[bhA.2133] vaiyA ajogijogIva adaDha ataraMgassa dijaMte / nivigikamAhAro, aMtaravigItIe nivikhavaNaM / / vR-jikAyAM gokulegantukAmasya aMtaraMgassatti glAnasya vA glAnatvena vinA durlabhasya dvitIyA dIyante ayogavAhinastadabAve yogavAhino vAtatrAhAro nirvikRtikamantarAca kAryotsargaH,athalabhyate pratidivasaM vikRtistadA yogasya nikSepaNamatreyaMbhAvanA-glAnasyadRDhasya vA jikAgantukAmasya dvitIyA [sAdhavo] dIyanteayogavAhinaH / athatenasantitadAanAgADhayogavAhinodAtavyastatragatA vikRtI: pariharanti nirvikRtikamAhAramAhArayanti, atha na labhyate dine dine nirvikRtikaM tadAntarAntarA vikRtigrihaNAya kAyotsarga kurvanti / atha dine dine vikRtireva prAyo labhyate nAnyattadA yogasteSAM nikSipyate |smprti nirvikRtikAhAramAhArayatAM vidhimAha[bhA.2134] . AyaMbilassa'laMbhecautthamegaMgayaM catakkAdi / asateyaramAgADhenikkhivanuddesa tahaceva / / . vR- yadyAcAmlavArake AcAmlaprAyogyaM na labhyate, tadA tadvArake'bhaktArthaM kurvanti, atha na zakuvantyabhaktArtha kartu tadA ekAGgikaM takamAhArayanti takrAyAmAmlaM kurvantItyarthaH, AdizabdAt ekAGgikaM kASTamUlamAhArayatIti draSTavyam, atha santyanAgADhayogavAhino dvitIyAstata itare AgADhayogavAhino dvitIyA dIyante, tatra yadi teSAM prAyogyaM labhyate, tataH sundaramatha na labhyate, kevalaM tatrakSIrAdIni labhyante, tadA yogonikSipyate, nikSepAnantaraMcapunaruddezastathaiva yathA'dhastAdbhaNitam; [bhA.2135] jati nikkhippaidivase, bhUmIe tattieuvarivaDDe / aparimiyaM tuddeso, bhUmIetao paraMukamaso / / Page #578 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH-4, mUla - 117, [bhA. 2135] vR-gataMjikAdvAramidAnIM mahAmahadvAramAha[bhA.2136] sakkamahAdIsu pamattaMmAtaMsurA chletthvnnaa| pIlijaMtuva adaDhA itare u vahaMtinapaDhaMti / / vR- mahAmahaH zakramahAdaya AdizabdAt sugrISmakamahAdiparigrahaH / tisu ThavaNatti anAgADhayogapratipannAsteSAMyogo nikSipyate,kiMkAraNamiticedataAhamAtaMpramattaMsantaMkAcit mithAdRSTidevatA cchalayet / anyacca teSu divaseSu vikRtayo labhyante, tato ye'r3hA durbalAH santi tairvikRti paribhogata appAyantAmiti yoganikSepaNaM ye punaritare AgADhayogavAhinasteSAM yogo na nikSipyate, kevalamanyat noddizanti, nApipaThanti, gataMmahAmahadvAramidAnImadhvAvamarAjadviSTalakSaNaM dvAratrayamAha[bhA.2137] addhANo me jogINa esiyaM sesagANApanagAdI / asatIe anAgADhe, nikkhiva saccAsatI iyare / / vR-adhvanigramAnugrAmike yogaMvahanti / atha cchinnAdhvakaM tadA yat epitaMprAsukamityarthaH / tat yoginAM yogavAhinA dIyate, zeSANAM paJcakAdi dAtavyaM, kimuktaM bhavati / zeSAH paJcakaparihAnyA paJcakAdiSu yatante, atha sarve yogavAhino na saMstaranti te prAsukena, tata Aha asati sarveSAM teSAM yogavAhinAMprAsuke anAgADhayogavAhinAM yogasyanikSepaH karaNIyaH |athsrvthaattrpraasukNn labhyate tata Aha-sarveSAM prAsukasyAsatyabhAve itare'ppAgADhayogavAhino nikSipyante, evamavamodarye rAjadviSTe'picabhAvanIyaM ||saamprtmaagaaddhe navakavarjanamitivyAkhyAnArthamAha[bhA.2138] AgAdamica joge, vigatIunava vivajjaNIu / dasamAe hoibhayaNA, sesagabhayaNA viiyarammi / / vR- AgADhayoge pakvavikRtivyatirekeNa zeSA navApi vikRtayo vivarjanIyA dazamyAH punaH pakSavikRterbhavati bhajanA vikalpanA, AgADhaM glAnatvamadhikRtya pUrvaprakAreNa tasyAH sevanA bhavati, zeSakAlaM neti bhAvaH / itarasminnAgADhayoge zeSakANAmapi kSIrAdInAM vikRtInAM bhajanA vikalpanA AgADhaglAnasyAnAgADhalAnasya cAntarAntarA vikRtigrahaNAya kAryotsargasyApikaraNAbhyanujJAtAt / / samprati nikkAraNekAraNe vigatI itivyAkhyAnayati[bhA.2139] nikkAreNana kappaMti vigatIto jogavAhiNo / kappaMti kAraNebhottuM anunnAyA guruhio / / vR-yogavAhina AgADhayogavAhinovA niSkAreNaglAnatvAdikAraNAbhAve vikRtayaH pUrvaprakAreNabhoktuM nakalpante,kAraNe punaranujJAtA gurUbhirbhoktuMkalpante |nc kAraNe yoganikSepe'pidoSastathAcAha[bhA.2140] vigatIkaeNajogaM nikkhivae dRDhadubbale / sebhAvato anikkhitte nikkhaMteviyataMmio / / vR-yaH saMhananena Dhopi san zarIreNa durbala iti kRtvA vikRtikRte na bhogAya yogaM nikSipati, se tasya nikSiptepitasmin yogaMbhAvataHsa yogo'nikSipta eva gurvAjJayA nikSepaNAt / / [bhA.2141] vigati kaeNajoganikkhive adRDhebale / / sabhAvato anikkhitte, uvavAeNa guruNau / / vR- yo balI balavAnapi saMhanenAdRDha iti kRtvA vikRtikRte na yogaM nikSipati sa yogastasya Page #579 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 94 vyavahAra-chedasUtram -2-4/117 bhAvato'nikSipte eva, kutaH ? ityAha-guruNAmupapAtena AjJayA uvasato niddeso ANA vinao hoti egaDhA iti vacanAt nikSepaNAditivAkyazeSaH / naca tathA yogasyasarvathAbhaMgo yataAha[bhA.2142] sAlaMbo vigatijou aapucchittaannseve| sajoge desabhaMgo usavvabhaMgo vivajjae / / / vR-sAlambo vikRtibhiH prINitaH san kSipraMjJAnAdi grahISyAmItyAlambanasahito yogurumApRcchaya vikRtIH sevate paribhuGkte, sa yoge yogasya dezabhaMgo bhavati na sarvabhaGgo viparyaye AlambanAbhAve gurvanApRcchAyAM ca sarvabhaGgAH / athasAkSAdyogaM nikSipati, nacasarvabhaGga iti kAvAcoyuktirata Aha[bhA.2143] jaha kAraNe asuddhaM bhuMjaMtona uasaMjato hoi / taha kAraNaMmijogaM, nakhaluajogIya ThaveMtovi / / vR- yathA kAraNe cchinnAdhvakAdAvazuddhamapi bhuJjAno na tu naivAsaMyato bhavati tathA kAraNe durbalatvAdilakSaNesatiyogasthApanamapikhalu naivAyogI bhavati, tato nasarvabhaGgaH / [bhA.2144] anno imo pagAro sopaDicchayassa uahijamAnassa | mAyA niyaDiyajuttevavahAro sacittamAdimmi / / vR- pratIcchakasyAdhIyAnasyAyaM vakSyamANaH prakAraH tamevopadarzayati / sacittAdikaviSaye yo mAyAnikRtiyukto mAyAvaJcanAbhiprAyo nikRtistadanurupa bahirAkArAcchAdanaM tAbhyAM yuktastasmin vyavahAra AbhavadvyavahAraH prAyazcittavyavahArazcabhaNanIyaH, tamevabhidhitsurAha[bhA.2145] uppanne sacittajo unikkhivejogaM | savvesi gurukulANaMuvasaMpaja lopiyA tena / / vR. uppanne utpanne sacitte upalakSaNametadacitte vA yo yogaM nikSipati, kimuktaM bhavati / yadA yadA tasya sacittAdikamutpannaM bhavati, tadA tadA guruM vijJapayati / asti kiJcitprayojanaM sAdhayitavyamato nikSipAbhi yogamiti, evaM mAyAbahulatayA yo yogaM nikSipati, tena pApIyasA sarveSAM gurukulAnAM shrutopsmpllopitaa| [bhA.2146] bahiyA yaanApucchA vihIyAe ApucchaNAe maayaae| . guruvayaNe pacchakaDo, abbhuvagametassaicchAe / / vR- bahirubhrAmakabhikSAcAryA gato yaH sacittAdikamutpannaM yasya sakAze'dhIte tamanApRcchaya nijAcAryANAM preSayati, tenApi sarvagurukulAnAM zrutopasampallopitA, amISAM ca trayANAmapi mAyAniSpannaM prAyazcittaM mAsaguru sacittaviSayaM jadhanyamadhyamotkRSTopadhiniSpannaM, guruvayaNapacchakaDoti / ye te tribhiH prakArairapahatAH ziSyAste kadAcitsnAnAdiSu samavasaraNAdau milanti guruNAca pRSTAH santo yathAvannivedayanti, tato vyavahAre jAte sa AcAryavacanena pazcAt kriyate parAjayate, tasya saktaM sarvamAcAryasyAbhavatItyarthaH, / anbhuvagame tassa icchA idi yadi punastena parAjitenAbhyupagamaH kriyate, yathA na sarva mayA sundaraM kRtaM mithyAduSkRtaM mameti tadA tasyaivamabhyupagame icchayA karotu mA vA tadutpAditasacittAdyapaharaNamiti ||saamprtmetdev gAthAdvayoktaM vyAkhyAnayati[bhA.2147] ahijjamANe usacittaM, uppannaM tujayA bhave / jogonikkhipattaMbhaMte, kajaM me kiMci betiu / / Page #580 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :-4, mUla- 117, [bhA. 2147] vR-adhIyAne adhIyAnasya sato yadA yadA sacittamutpannaM bhavati, tadA tadA gurusamIpaMgatvA brUte,bhadanta mama kiJcitkAryaprayojanamasti bho nikSipyatAM yoga iti / adhunA bahiyA ya anApucchA iti vyAkhyAnayati[bhA.2148] bahiyAya anApucchA, ubbhAmelabhiya sehamAditu / neisayaM pesativA, AsannaThiyANauguruNaM / / vR- bahirudbhAme ubhAmakAbhikSAyAM gataH zaikSakAdi labdhvA yasya sakAze'dhIte tamanApRcchaya AsannasthitAnAmanantarakSetrasthitAnAM guruNAM nijAcAryANAM svayaM nayati, anyairvA svagurukulasaktaiH preSayati |vihie ApucchaNAe mAyAeiti vyAkhyAnArthamAha[bhA.2149] ahavuppannesacittaemAme etaNcchitii| mAyAe ApucchainAyavihiMgaMtumicchAmi / / vR- athaveti mAyAyAH prakArAntaropadarzane utpanne sacittAdike cintayati mA me mamedaM sacittAdikamutpannametaigurubhiraMcchitI iti apahiyatAmiti mAyayA ApRcchati jnyaatividhisvjnvrgvndaapyituNgntumicchaami| [bhA.2150] pavvAveuMtahiyaM nAlamanAleya patthave guruNo / AgaMtuMcaniveyailaddhaM menAlavaddhaMti / / vR-tatragatvAnAlabandhAnnAlasambandhAnanAlabaddhAnyA pravrAjyaguroH svAcAryasya preSayatipreSya capunaradhyApapituH samIpesamAgacchati |smaagty ca nivedayati / yathA mayA labdhA nAlavaddhA ititatra pressitaaH| [bhA.2151] hANAdisuiharAvAdalupucchA kayA sipavvaiyA / amueNaamuyakAleiha pesaviyA nIyA vA vi / / vR- ye te tribhiH prakAraiH apahatAH ziSyAstAn jinasnAnAdiSu samavasaraNe itarathA anyatra vA militAn dRSTvA AcAryeNa pRcchA kRtA yathA kadA kathaM vA pravrajitA abhavan tataste tatkSetraM ca kAlaM ca puruSaM kathayanti / yathAmukenAmuke kAle iha asmin kSetre pravrAjitAstathA evamanyaiH saha preSatAH svayaM vA tatra nItA evaM nivedite vyavahAro jAtastasmiMzca vyavahAre sa parAjitastata AcAryeNa yatkartavyaM tadAha[bhA.2152] soupasaMga navatthA nivAraNaThAe huanno vi / . kAhiti evaM ho, guruyaM ArovaNaMdei / / vR- sa AcAryo mA evaM bhUtvA'nyo'pyevaM kArSIditi prasaGgAnavasthAnivAraNArtha gurukamAropaNaM mAsaguruprabhRtikaM pUrvoktaM dadAti / / adhunA abbhuvagame tassa icchAe iti vyAkhyAnayati[bhA.2153] abbhuvagayassasammaM,tassaMupaNivaiya vcchlokoi| ___viyarati tecciyasehe, eseva yavatthapattAdI / / vR- satyaM mayA'sundaraM kRtaM tasmAnmithyA me duSkRtamiti samyagabhyupagatasya pratipannasya ko'pyAcAryaH praNipatitavatsalo ye zaikSAstena dIkSitAstAneva vitarati prayacchati / evameva vastrapAtrAdikamapi tadutpAditaM tasyaiva prayacchati / upasaMhAramAha Page #581 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra-chedasUtram -2. 4/117 [bhA.2154] evaM tuahijete vavahAro abhihitosamAsena / abhidhAreteiNamo vavahAravihiMpavakkhAmi / / vR- evamanena prakAreNa turbhinnakramaH sa cAgre yokSyate / adhIyAne vyavahAraM samAsena saMkSepeNAbhihitaH |imNpunrvyvhaarvidhimbhidhaarytiprvkssyaami pratijJAtabheva nirvAhayati[bhA.2155] jaMhoti nAlabaddhaM ghADiyanAtIvajovatahallaM / bhoehi tivimagaMto, vidhaMsesesuAyarito / / vR- yadbhavati nAlabaddhaM, vallIbaddhamityarthaH / sA ca vallI dvidhA-anantarA sAntarA ca / tatrAnantarA ime-SaD janAstadyathA-mAtA pitA bhrAtA bhaginI putro duhitAca / [bhA.2156] vallIsaMtaanaMtara anaMtarAchajjaNA ime hu~ti / mAyApiyA bhAyAbhaginIputtoyadhUyAya / / vR-sAntarA punariyaM mAturmAtA 1 pitA 2 bhrAtA 3 bhaginI ca 4 tathA pituH pitA 1 mAtA 2 bhrAtA 3 bhaginI 4 ca / tathA bhrAturapatyaM bhrAtrIyo bhrAtrIyA vA, bhaginyA vA apatyaM bhAgineyo bhAginevI vA, putrasyApatyaM pautraH pautrI vA, duhiturapatyaM dauhitro dauhitrI vA / uktaMca mAummAyAya piyAbhAyA bhagiNIeya eva piuNopi / - bhAubhagiNIe vaccA.dhyA pattANa vitaheva / / paraMparapalliyA vAesA / anyetvAhuH-prapautraprapautrI ityAdirapiparamparavallI yAvatsvAjanya-svIkAraH, ghADiyanAtIvatti yo vA ghaTitajJAtidRSTA bhASita ityarthaH yo vA tatra nAlabaddhe ghaTitajJAtau vA lAbhaH / etete anantaroditAzcihaM vimArgayantaH santobhidhArayantaM yAnti abhidhArayata AbhAvyA bhavantizeSeSu punaranabhidhArayatsvAcAryaH zrutagurusvAmIbhavati |shessaaanbhidhaaryntHshrutguroraabhaavyaabhvntityrthH / uktaMca jaiteabhidhArayaMtI paDicchaMte apaDicchagasseva / ahano abhidhAratI suyaguruNo to uAbhavvA / / iyamatra bhAvanA-yenAlabaddhA eva ghaTitajJAtayo ye vA tairdIkSitAsteH saha saGketaHpurva kRto yathA yUyamamukasyAcAryasya pArzve vrajatAhaM punaH pazcAdAgamiSyAmi / evaM saMketaM kRtvA te pUrvamupasthApitAste cAbhidhArayanto vartante / yathA'amuko'mukakAle samAgamiSyati / so'pi ca pazcAdAgataH san tathaiva yadi nivedayati cihnAnyapi ca sarvANyapimilanti tadA pUrvamupasthApitAttasya sarve / uktaMca saMgAro puvakato, pacchA pADichao usojAto / tenaM nivedayavyaM uvaThiyA pucca sehAse / / yadi punaH kAlatazcimaizcavisaMvAdastadA gurorAbhAvyaiti, / etadeva vaitatyena vyAkhyAnayannAha[bhA.2157] uvasaMpajje jatthau, tattha puThobhaNAtitta ! vayaciMdhehiM saMgAraM, vanasIeyanaMtagaM / / vR- yatropasampadyate sa pazcAttatra taiH pRcchayate, kena kAraNenatvamAgato'si; 'sa' prahAsUtrArthAnAmayopasampattumevamuktvA tena sadbhAvaH kathanIyo yathA upasampadye iti pariNAmAta pUrvakAlamapi yuSmAkaM pArzve ye nAlabaddhA ghaTitajJAtayastaidIkSitA vA pUrvamupasthitAsteSAM mayA saGketaH For Priva Page #582 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka:-4, mUla - 117, [bhA. 2157] 97 kRto yathAhaMpazcAtzItezItakAle cazabdAdanyasminavA kAleupasampatsye |tessaaN caitAvadvayaevaM bhUtasya zarIrasya varNaitthaMbhUtaM ca zItakAlaprAyogyamanantakaMvastramevaM vayasA cilaizcasaGgetaM spaSTayati / uktaMca eveiehi dinehiMtujjhasagAsaM avassa ehaamo| saMgAro eva kAto ciMdhAniya tesi ciMdhei / / atrAbhAvyavidhimAha[bhA.2158] naalbddhaaulbbhNte,jeytmbhidhaare| jeyAviciMdhakAlehiMsaMvayaMti uvaTiyA / / vR. yadA tamupasampatsyamAnamabhidhArayanti nAlabaddhAH pUrvopasthitA yathAso'tra satvaramupasampatsyate,tadA tenAlabaddhAstena labhyante,yecApighaTitajJAtayo nAlabaddhAdidIkSitAzcikaiHkAlenaca te'pi tasyAbhavanti, visaMvadantastuguroratha cihnaH saMvAdo'sti, na kAlatastathA hi yasmin kAle pUrvamupasthitAH kathitAnatetasminkAle AyAtAH,kintukAlAntare,so'picasaGketadivasa yAtastataH satecApRcchayante / yatrayadikenApikAraNenastAnatvAdinAsatevAnAyAtAstadAstitatvataHkAlasaMvAda ititetasyAbhAvyAH / etadevAha[bhA.2159] annakAle vi AyAyA, kAraNeNa ukeNavi / tevi tassAbhavaMtI uvivarIyAyariyassau / / vR-ye kAraNena glAnatvAdinA kenacitpUrvamupasthitA anyakAle'pi yastenopasampadyamAnena kAlo nirdiSTastasmAdanyasminnapi kAla AyAtAste'pi tasyAbhavanti, viparItAstu kAraNamantareNa kAlavisaMvAdina AcAryasyAbhAvyAH / upalakSaNametat / so'pi yadi kAraNena kenacinnirdiSTakAlAdanyasmin kAle samAyAtastathApi tasyAbhavanti viparItAstu kAraNamantareNopasampadyamAnavisaMvAdabhAjaAcAryasyAbhAvyAH / [bhA.2160] vippariNayaMmibhAve jaibhAvo siMpuno vi uppanno / tehotAyariyassa u ahijjamANeya jo lAbho / / vR- saGketakAraNAdanantaraM yadi teSAM pUrvamupasthitAnAM bhAvo vipariNato yathA nAmakasya pArzve upasampattavyaM tasmin vipariNate bhAve pazcAtpunarapi kenApikAraNena upasampadanAbhiprAya utpannastadA te pUrvamupasthitA bhavantyAcAryasya adhIyAneSu teSu gAthAyAmekavacanaM prakRtatvAt, prAkRte hi vacanavyatyayo'pyasti / yo lAbhaH so'pyAcAryasya upalakSaNavyAkhyAnAdetadapi draSTavyaM / saGketakaraNArdhvaM yadi tasya pazcAd pasampadyamAnasya bhAvo vipariNatA pazcAtpunarapi kAlAntareNa jAtastadA te pUrvopasthitA gurorAbhAvyA yazca teSAM lAbhaH so'pi gurustathA ca pazcAdupasampadyamAnamadhikRtya paJcakalpe'bhihitam / kAlena yaciMdhehiMya, avisaMvAdI hitassa guruNiharA | kAlaMmi visaMvadie, pucchijjaikiMtu Atosi / / saMgAraya divasehiM, jaigelannAdidIvae tou / tasseva va ahabhAvo vipariNato pacchapuno jAto / / [227 Page #583 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra-chedasUtram -2- 4/117 __ to hoigurusseva uevaM suyasaMpadAeu / jeyAvi vatthapAyAdI ciMdhehisaMvayaMtiu || AbhavaMtIutetassA vivarIyAyariyassau / / yAnyapi ca vastrapAtrAdi cihnaH saMvadanti yathA'mukasya pArzve'mukamIdRzAkRtivastraM pAtraM vA yattanmadIyamityAdi tAnyapi gAthAyAM pustvaM prAkRtatvAt / tasyAM bhavanti viparItAni tu cihnavisaMvAdabhAJji AcAryasya / / [bhA.2161] aabhvNtaahigaareuvttuNtetppsNgyaa| AbhavaMtA ime annesuhasIlAdiAhiyA / / vR- AbhavadadhikAre vartamAne tatprasaGgAdAbhavadadhikAraprasaGgAdime vakSyamANA ime AbhavantaH sukhazIlAdayaH sukhazIlAdiprayuktA AkhyAtAH tAneva dvAragAthayA saMgRhNAna Aha[bhA.2162] sahasIlanukaMpAyATThie ya saMbaMdhikhamagagelasya / saccitte sa sihAo pakaTThae dhArae disA u / / vR- sukhazIlena bhAvapradhAno'yaM nirdezaH sukhazIlatayA'nukampayA Atmasthitasya sambandhinaH svajJAteH kSapakasya glAnasya vA ye preSitA yazca sacitteSvapi azikhAko'nyasya preSita etAna svakulasambandhI svagaNasambandhI vA prakarSayati AkarSayattItyarthaH / dhArayati ca dizA vAtmIye ityeSadvAragAthAsaMkSepArthaH / sAmpratamenAmeva vivarISuH prathamataH sukhaMzIladvAramAha-- [bhA.2163] suhasIlayAe peseikoi dukkhaMkhusAraveuMje / deiva AyaTThINaMsuhasIloduThasIlotti / / vR-duHkhaMsAdhUna sArayitumitimanyamAnaH ko'pisukhazIlatayA kamapisAdhumanyasya preSayati yadi vA ko'pisukhazIla AtmArthinAmAtmAzritAnAMduHkhazIlo'yamiti prakAzyadadAti / [bhA.2164] taNugaMpi necchae dukkhaM suhamAkaMkhae syaa| ___ suhasIlatae vAvI, sAyAgAravanissito / / vR-tanukamapi stokamapi necchatyAtmano duHkhaM kintu kevalaM sadA sukhamAkAMkSati / tataH sukhazIlatayA sAtagauravanizritaH svayaM sAdhUnAdatte sarvetabhavantyAcAryasyAbhAvyAH / gataMsukhazIladvAraM / [bhA.2165] emeva asahAyassa deti koi anukaMpayAeu / necchai paramAyaTThI gacchA nigaMtu kAmo vA / / [bhA.2166] . pesaye so uannattha siNehA nayagassavA / khamae vejjavaccaThAdejja vAtahikoitu / / . vR- evameva svasabandhitvAdikAraNavyatirekeNApi asahAyasya sataH ko'pyanukampayA dadAti / gatamanukaMpAdvAramAtmasthitadvAramAha-- AtmArthI AtmAzritArthI san paraMnecchati tataH kamapyAtmasthitaM karoti yadi vA gacchannirgantukAmaH sa AtmArthI anyatra yasya yAsyati tatra kamapi sAdhuM preSayati / gatamAtmAsthitadvAraM sambandhidvAramAha-snehAtjJAtasyavAsvajanasyaso'nyatra preSayati |ksspkdvaarmaahttraanytrvaa prasiddhakSapakeko'pivaiyAvRttyArthaMkamapisAdhuMdadyAtsampratiglAnadvArasazikhAkadvAraMcAha[bhA.2167] peseti gilaNassavAahava gilANesayaM AcAyato / pasaMtassa asihosasihopuna pesitojassa / / Page #584 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH-4, mUla- 117, [bhA. 2167] vRglAnasya vAko'pivaiyAvRttyakaraNAya preSayatisAdhuMathavA svayaM glAnaH sannazaknuvatkamapi ziSyaM karoti, sarve'pyete AcAryasyAbhAvyAH tathA yadi sazikhAkaH parasmai preSyate tarhi sa yasya preSitasyasyaivAbhavati / athAzikhAkaH parasmai preritastarhi sa preSayiturevAbhAvyo na parasya tathA cAha pesaMtassa uasiho sasihopuna pesito jassa / atraparaH praznamAha[bhA.2168] codetIkappamIpuvvaMbhaNiyaM tipesitojassa / sasiho vA asiho vA asaMthare sonutasseva / / vR-codayati praznaM karoti nanu pUrvakalpe bhaNitaM yasya sazikho vA'zikho vA preSitaH sa tasyaivAsaMstaraNe satibhavati / tataH kathama trAzikhAkaH preSayiturAbhAvyo'bhihita iti atrottaramAha[bhA.2169] bhannaipuvuttAto pacchA vRtto vihI bhavebalavaM / kAmaMkappebhihiyaM iha asihaMdAunalabhatiu / / vR- bhaNyate atrottaraM dIyate pUrvotkAdvidhiH pazcAdukto vidhirbalavAn bhavati tato yadyapi kAmaM kalpe'bhihitaM tathApIhAzikhaMdAtuMna labhate / anyacca[bhA.2170] saMvigANa vihI esoasaMvigena dijjae / kuliyo vAgaNivyo vA dinnaMpitaMtukaThae / / vR- eSa dAnavidhiH saMvijJAnAM bhaNito asaMvijJe asaMvijJasya punaH sarvathA nadIyate na dAtavyaH, / athakathamapikenapidatto bhavatitarhitaMdattamapikulasatko vA gaNasatkovAkarSayati / / [bhA.2171] khittaatiiaaurebhiiteadistthiivjNde| sacittAdi kulAdIobhujjotaMparikaTThae / / vR- kSiprAdirAdizabdAt haptayakSAviSTAdi parigrahaH / Aturo maraNacihAnyupalabhyAtyAkulo bhItaH kimapi me rAjapradviSTAdikaM kariSyati na vidma iti bhayAkulo'adisatthI vAdhikRtAM dizaM mokSakAmo yaddadati parasmai sacittAdikaM tadbhUyaH kulAdirAdizabdAt gaNaparigrahaH parikarSayati tadetat pratIcchakAnadhikRtyoktamadhunA ziSyAnadhikRtyAha[bhA.2172] nAlabaddhe anAlevAsIsaMbhiunatthimaggaNA / dokkharakkharadiTaMtA, savvaM Ayariyassau / / vR-ziSye svadIkSite'yaM nAlabaddho'yamanAlabaddha iti viSayavibhAgena nAstimArgaNA kintu yatte ziSyA labhante sacittAdi tatsarvamAcAyasyAbhavati, kena dRSTAntenetyAha-vyakSaradRSTAntena tasyakSaro dAsaH kharo gardabhastadRSTAntAt dAsena mekharaH krItodAso'pime ityevaM lakSaNAt / / mU.(118) dosAhammiyAegato viharaMti,taMjahA-sehorAyanieyatatthasehatarAepalicchanne, rAyanIe apalicchanne sehatarAeNaMrAinIeuvasaMpajjiyavye, bhikkhovavAyaMca dalayai kappAgaM / / [bhA.2173] cAriyasuttebhikkhUthero viyaahikato ihtesiN| doNha vi viharatAnaM kA merA lesatojogo / / vR-carikAsUtre prAk bhikSuH sthavirazcAdhikRtastata ihAsmin sUtre tayordvayorviharatoH kA maryAdA vyavasthitirityabhidhIyate, eSalezataH pUrvasUtreNasahAssasUtrasya yogaH sambandhaH punaH prakArAntareNAha [bhA.2174] sAhammiyataNaMvAanuyattitti hotimevisAhammI / Page #585 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 100 vyavahAra-chedasUtram -2- 4/118 upasaMpayAvahagayAihaIpuvasaMpayA tesiM / / vR-bahavesAhammiyAityatasUtrAtsAdharmikatvamanuvartate vAzabdaHsambandhasya prakArAntaratopadarzanArthaH imAvapi cAdhikRtamUtropAttauzaikSaratnAdhiko sAdharmikautataH sAdharmikaprastAvAdadhikRtasUtropanipAtaH tRtIyaprakAraH / bhikkhUgaNAto avakamma annaMgaNaM uvasaMpajjittANaM viharejjA ityata upasampatprakRtA yAzabdaH prAgvadihApyasmin sUtretayoHzaikSaratnAdhikayorupasampadabhidhIyate ityadhikRtasUtrAraMbhaityeSa sUtrasamdhandhaH / asya vyAkhyA dvau sAdharmikau samAnagurukulAvekataH saha tau viharatasyadyathA-zaikSo rAnikazcatatrayaH zaikSaHsaparicchannaH parivAropetaH,rAliko ratnAdhiko'paricchannaH parivArarahita ityarthaH tatrazaikSatarakeNaratnAdhika upasampattavyastathA zaikSatarako ratnAdhikasya bhikSAmupapAtaMca vinayAdikaMca kalpAkaM kalpanIyaMdadAtieSa sUtrasaMkSepArthaH / adhunA bhASyavistaraH - [bhA.2175] sehammipalicchanne uvasaMpaya doNhavI palicchAto / vovatthe mAsalahuo kAraNa asaI sabhAvo vA / / vRtodvAvapijanausahAdhyAyinausabrahmacAriNau / tatrayaH zaikSatarakaH saparicchannodravyaparicchadopetaH parivArasahita ityarthaH / bhAvaparicchedena punarvayorapi paricchedo'sti / tatra zaikSe dravyataH paricchanne sati tena ratnAdhikasyopasampat dAtavyA / tato jaghanyataH saMghATo ratnAdhikassa deva utkarSato bahavo'pi dAtavyAH tathA zaikSakeNa ratnAdhikasya purata AlocanIyaM ratnAdhikena zaikSakasya purato'nyathA vovatthe viparyAsa ubhayorapiprAyazcittaMmAsalaghu / tathAkAreNaglAnAdilakSaNevyApRtatayAdvAvevatau janAvityasati sahAyasyAbhAve na dadyAdapi sahAyaM, svabhAvo vA tasyAtmIyakaraNAdilakSaNastato na dadAti sahAyaM, kintvaucityena tasyakRtyaMkArayati, / eSadvAragAthAsaMkSepArthaHsAmpratamenAmeva vivarISuHprathamataH pUrvArdha[bhA.2176] sajhaMtivAsiNo dovibhAvena niyamaso channo / rAyaNieuvasaMpaya sehataragena kAyavyo / / vR- tau dvAvapi sahAdhyAyinAvekasya gurorarantevAsinau ca dvAvapi bhAvena jJAnAdinA niyamaso niyamenacchannau jJAnAdirUpabhAvaparivAropetAvityarthaH / dravyaparicchedena punaH zaikSataraka evopetastatra zaikSatarakeNarAliko ratnAdhikasyopasampatkartavyA / vovatthe mAsalahuto ityasya vyAkhyAnArthamAha[bhA.2177] AloiyaMmi sehena tassa viyaDe phraainito| itiakAraNamilahugoavaroparagavvatolahugA / / / . vR- prathamataH zaikSatarakeNa ratnAdhikasya purata AlocanIyaM, tenAlocitaH pazcAdratnAdhikastasya zaikSatarasya puratovikaTayatyAlocayati, etaccetau nakurutastataitietasyAkaraNedvayorapipratyekaMlaghuko mAsaH prAyazcittaM, avaroparagavvato lahugA iti yadi zaikSatarako dravyaparicchedenAhaM paricchanna iti garvato ratnAdhikasya purato nAlocayati tadAtasyApiprAyazcittaM catvAro laghukAH etadevopadezadvAreNaspaSTayati / [bhA.2178] egassa uparIvAro bIierAyaniyattavAdoya / ii gavvona kAyavvodAyabvo ceva saMghADo / / vR- ekasya parivAro'sti dvitIye rAlikatvavAdaH, ratnAdhiko'yamiti pravAda iti evaM rUpo garyo dvAbhyAmapi na kartavyaH / kintu parasparamAlocayitavyamanyathA caturlaghukaprAyazcittApatterdAtavyazca zaikSatarakeNajaghanyato'piratnAdhikasya saGghATaH / samprati bhikkhovAyaMca dalAti kappAgamiti Page #586 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 101 uddezakaH-4, mUla - 118, [bhA. 2179] [bhA.2179] pehAbhikkha kitI ukareMtiso AvitepavAeti / na pahuvvaMtadoNhavigIlANamAdIsucanadejjA / / vR- zaikSatarasya ziSyA ratnAkisya sambandhino vastrAdeH prekSAM pratilekhanAM kurvanti, / tathA tadyogyAMbhikSAmAnayanti / kRtikarmavinayo vizrAmaNA ca tat kurvanti, kimuktaM bhavati yadAjJApayati tatkurvanti vAcanAdiparizrAntasya ca vizramaNamiti sa cApi ratnAdhikastAn pravAcayati sUtraM pAThayatyarthaca zrAvayatItyarthaH / kAraNeasatIityasya vyAkhyAnamAha-napahuppaMteityAditezaikSataraziSyA glAnAdiSuprayojaneSuvyApRtAstatonaprabhavantiprapArayantisAdhavaitisahAyaMna dadyAt / yadivA dvAvena tau janotataH kiM dIyatAmitina dadyAt |adhunaa sabhAvovAityasya vyAkhyAnamAha[bhA.2180] attIkarejjA khalujovi dinne, esovimjhNtimhNtmaanii| na tassa te deibahiMtunenuMtattheva kiccaMpakaritijaMse / / vR-yo vitIrNAnsAdhUnAtmIkuryAt, yazcaiSo'pizikSAdhipatiH zaikSatarakomametimahAmAnI, tasya tAn sAdhUn bahistasmAt sthAnAdanyatra vihArakrameNa netuM na dadAti, / kintu yatse tasya kRtyaM karaNI tatraiva sthitasya sataH kurvanti athavA[bhA.2181] vAraeNase deina ya dAveivAyaNaM / tahavibhedamiThaMta avikArI ukArae / / vR-vAreNa vAreNa tasya zuzrUNakamekaikaM sAdhuMniyukte na ca tasmAtsAdhUnAM vAcanAM dApayati, mA sa gaNabhedaMkArSIritihetoH / athaivamapidusvabhAvatayAgaNabhedaMkarotitataAha-tathApievamapi kriyamANe gaNabhedaM kartumicchatiyo'vikArIdurbhedaH sAdhustena tasya kRtyaM kArayati__ mU. (119) dosAhammiyA egayao viharati taMjahA se he ya rAinIe ya / tattharAinIe paricchanne, sehatarAe apalicchanne icchA rAyanIe sehatarAgaMuvasaM pajjejjA, icchA no uvasaMpajjejjA, icchA bhikkhovavAyaMdalayaikappAgaM, icchA no dalayaikappAgaM / / / vR- dvau sAdharmikAvekataHsaMhatau viharatastadyathA zaikSo ratnAdhikazca tata rAtnikaH paricchannaH parivArophetaityarthaH |shaiksstrko'pricchnnHprivaarrhitsttrraatnikrtnaadhiksyecchaa yadipratibhAsate zaikSatarakamupasampadyate / atha necchA na pratibhAsate tarhi nopasampadyate bhikSAmupapAtaMca kalpaM yadIcchA tarhi dadAti / athAdAtumicchA tarhina dadAti |esssuutrsNkssepaarthH |adhunaabhaassyvistrH[bhaa.2182] rAyaniya pricchnneuvsNpplicchoyicchaae.| suttattha kAraNepuna palicchayaM detiAyariyA / / vR-rAtnike ratnAdhike dravyataH paricchanne parivAropete sati tena zaikSatarakasya upasampat paricchadazca icchayA dAtavyaH, / iyamatra bhAvanA-sa yadi zaikSatarako'vamaratnAdhikastulyazruto gururatnAdhikena saha tataH sa ratnAdhikazcintayati / mA nUnametasya bhikSAhiNDanavyAkSepeNa ca sUtrArthA nazyeyustataH saMghATaM dadAti, |athvaamaaesssmaangurukulvaasii sahAdhyAyI dravyeparicchadenAparicchadobhUyAtsahAdhyAyAnte vAsisnehataH saMghATaM dadAtyAlocanAMprayacchati / alpazrutasya tuparicchadamupasampadaMvAdadAtIti / atha sa zaikSatarako ratnAdhikAdbahuzrutastadA niyamata upasampattavyaH, paricchadazca tasya dAtavyastathA cAhasUtrArthakAraNAtsUtrArthaM gRhItukAmAH punarAcAryA upasampadyanteparicchadaM ca dadAti / etadeva spaSTayati Page #587 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 102 vyavahAra-chedasUtram -2-4/119 [bhA.2183] suttatthaM jaigeNhaito se dei paricchadaM / gahievi deisaMghADe sA se nAseitaMsuyaM / / vR- yadi sa ratnAdhikastataH sUtrArthaM gRhNAti tataH se tasya dadAti paricchadaM parivAraM gRhIte'pi sUtrArthe dadAti saGghATaM kasmAdityAhamAse se tasya bhikSATanavyAkSepataH pratilekhanAvyAkSepatazcatat zrutaM nazyediti hetoH abahuzrutAdau tunadadAtiityetadbhAvayati-- [bhA.2184] abahussute na detI niruvahate taruNae yasaMghADaM / ghetuNa jAva vaccaitatthaya goNIediThato / / vR- abahuzruto'lzruto nirupahatapaJcendriyastaruNakazca tasmin satsvapi sAdhuSu saMghATaM na dadAti sahAyAnna dadAtIti bhAvaH yo vA gItArthopisan pradattAn sahAyAnvipariNamya gRhItyA vrajati, tasyApi satsvapi sAdhuSusahAyAna dadAtitathA catatraduSTazIlatayA gavA dRSTAntastamevabhAvayati[bhA.2185] sADagabaddhA goNI jahataM ghettuMpalAti dussIlo / iya vippariNAmatenadejjasaMtevihusahAe / / vR-vathAkasyApigauH palAyitA tataH kathamapilabdhvA satItenazATakenabaddhA yathAsAzATakabaddhA duHzIlA gaustaMzATakaM gRhItvA palAyate iti / evamamunA prakAreNa yo vipariNAmayati sahAyAntasmin vipariNAmayati sato'pisahAyAna dadyAt / / mU. (120) dobhikkhuNo egayao viharati noNhaM kappai annamannassa upasaMpajjitANaM viharitae, kappaiNhaM ahArAiNiyAe annamantra uvsNpjjitaannNvihrttie|| mU. (121) dogaNAvaccheiyA....(jAva).... viharitae / mU. (122) doAyariuvajjhAyA... (jAva) vihrite| mU. (123) bahave bhikkhunno...(jaav)....vihritte| mU. (124)bahavegaNAvaccheiyA (jAva) vihrite| mU. (125)bahaveAyariyauvamjhAyA (jAva) viharittae / mU. (126) bahave bhikkhuNo bahave gaNAvaccheiyA bahave Ayariya uvajjhAyA (jAva) viharittae / bR-'dobhikkhuNo egato viharati' ityAdi sUtrasaptakaM / asya sambandhamAha[bhA.2186] saMkhahigArA tullAdhigAriyA esalesatojogo / Ayariyassa basisso bhikkhu abhikkhu aha tubhikkhU || vR-anantarasUtredosAhammiyAityAdilakSaNe dvikalakSaNAsaMkhyAdhikRtA |atraapisaivdo bhikkhuNo ityAdi vacanAttataH saMkhyAdhikArAttulyAdhikAritA pUrvasUtre ratnAdhikapadenAcArya upAtta AcAryasya ca ziSyo dvidhA bhikSuramikSuzca / tatra bhikSuH pratIto'bhikSurgaNAvacchedaka upAdhyAya AcAryo vA tat AcAryasUtrAtprAguktAdathAnantaraMbhikSusUtramuktaM, zeSasUtrasambandhapratipAdanArthamAha[bhA.2187] emeva sesaesuvi guNaparivamDhIeThANalaMbhova / duppabhiikhalu saMkhyA bahuA piMDoutena paraM / / . vR- evameva pUrvoktaprakAreNaiva zeSayorapi gaNAvacchedakAcAryasUtrayoH sambandhaH / tathAhyAcAryasya ziSyo bhikSurabhikSuzca tatra bhikSusUtramuktam / tadanantaramabhikSorgaNAvacchedakasyAcAryasya ca sUtre atha Page #588 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH-4, mUla - 126, [bhA. 2187] - 103 guNaparivRddhyA sthAnalAbho bhavati / tathA hi bhikSurgaguNAdhikatvena gaNAvacchedakasthAnaM labhate / gaNAvacchedako guNAdhikatayA AcAryopAdhyAyasthAnamato bhikSusUtrAnantaraM krameNa gaNAvacchedakAcAryopAdhyAyasUtre, tathA dviprabhRtikA khalu saMkhyA bahukA bhavati, / tato dvisaMkhyA sUtratrayAnantaraM bahusaMkhyAsUtrataHyaM bahUnAM ca parasparamupasampannAnAM piNDo bhavati tena bahusaMkhyAsUtratrayAtparaM piNDaH piNDasUtramUktamiti, evamanena sambandhajAtenAyAtasyAsya sUtrasaptakasya vyAkhyA-; dvau bhikSU ekataH saMhatau viharato noNhamiti vAkyAlagAre kalpate anyonyamupasampadya vihartuM, kalpate Nhamiti pUrvavat / yathAratnAdhikatayA'nyonyamupasampadya vihartumeva. gaNAvacchedakasUtramAcAryopAdhyAyasUtraMcabhAvanIyamevaM bahusaMkhyAsUtratrayaM piNDasUtraMceti sUtrasaMkSepArthaH |smprtyaadhbhikssusuutr vyAkhyAnArtha mAha - [bhA.2188] saMbhoiyANadoNhaM, khettAdipehakAraNa gayANaM / paMthesamAgayANaMbhikkhUNaimAbhave merA || vRdvAvAcAryAvanyasminnanyasmin kSetre sthitau, tau ca parasparaM sAMbhogiko tayoH sAMbhogikayoH dvayorAcAryayo bhikSavastAbhyAM preSitAH kSetrAdiprekSAkAraNagatAH kSetrapratyupekSaNArthamAdizabdAdupadhimArgaNArthaMgatAsteca tathAgacchantaH pathisamAgatAH parasparaMmilitAsteSAMcaikenapathA gantavoyamatasteSAM kSetrAdiprekSAkAraNagatAnAM pathi samAgatAnAM bhikSUNAMyAmaryAdA sAmAcarI sAiyaMvakSyamANA bhavati[bhA.2189] bhikkhussamAsiyaM khalu plicchnnaannNcsesgaannNtu| caulahuga UpalicchannetamhA uvasaMpayAtesi / / vR-yau dvaubhikSuspardhakapatI tayoHzaikSatarakeNaratnAdhikasyapurataH AlocayitavyaH tenAlocitepazcAt ratnAdhikenAzaikSatarakasya purata emavakaraNe bhikSoH zaikSasya ratnAdhikasya prAyazcitaM khalu mAsikaM mAsalaghu, palicchannaNaM cetyAdi / etadbahusaMkhyAviziSTasya bhikSusUtrasya vyAkhyAnaM, paricchannAnAM jaghanyato'pyAtmatRtIyANAMzeSakANAM cAtmadvitIyAnAM yathoktavedhyakaraNe prAyazcittaMmAsalaghu, titra hi yoko'paricchannastarhi tenAnya AtmadvitIya AtmatRtIyo vA upasampattavyo no cedupasampadyate tarhi tasminnaparicchanne'nupasaMpadyamAneprAyazcittaMcatvAroM-laghukAstaMcopasampadyamAnaMyonopasampadA pratIcchati, tasya mAsalaghu, yata evaM tasmAtparasparamupasampatteSAMbhavatikartavyA, ! enAmevaniyuktigAthAMbhASyakRt vyAcikhyAsuH prathamato bhikkhussa mAsiyaM khalvityetadvyAkhyanayati-- [bhA.2190] dobhikkhUagIyatthA, sIyA ekkova hojja uagiito| rAiniya palicchanne puvvaM iyaresulahulahugA / / vR-dvau bhikSU agItArthau yadi vA dvAvapi gItau gItArtho tayoH parasparasyAlocanamanyathA prAyazcittaM mAsalaghu, / athavA eko gItArtha ekazca bhavatyagItArthaH / tatraratnAdhikena paricchanne bhAvaparicchedopete gItArthe ityarthaH / pUrvamAlocayitavyaM pazcAditareSvagItArtheSuratnAdhikena evaM cettena kurvatetarhiratnAdhikaM prAyazcittaMmAsalaghu, / itareSAM catvArolaghukAH / enamevagAthAM vivarISuH prathamato do bhikkhU agIyatthA sIyA ityetadvivRNoti / [bhA.2191] dosuagIyatthesu ahavA gItesu sehataro puTviM / ___jai naaloyilhuo|nvigdde iyarovijaipacchA / / vR-dvayorbhikSvoragItArthayormadhye yadi zaikSataraH pUrvaM svAdhikasya purato nAlocayati tadA tasya ___ Page #589 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 104 vyavahAra-chedasUtram -2- 4/126 prAyazcittaM laghuko mAsaH itaro'piratnAdhiko'piyadi pazcAttasya zaikSatarasya purato na vikaTayati, tadA tasyApi prAyazcittaM mAsalaghu, / atha yadi dvAvapyagItAroM tadA parasparasya vihArAlocanaiva kevalA, nAparAdhalocanApi, atha dvAvapimItArtho tadA parasparavihAralocanA aparAdhalocanA ca athaiko gItArtho gItArtho'parazcAgItArthastatrAlocanAvidhimAha[bhA.2192] rAyaNie gIyatthe, rAiNie ceva viyaDaNA dhuvviM / dei vihAraviyaDaNaM, pacchA rAinito sehe / / vR-yadi ratnAdhikogItArthaitaro'gItArthastarhigItArthe ratnAdhikesatiratnAdhike eva pUrva zaikSatareNa vihAravikaTanA aparAdhavikaTanA ca dAtavyA, / tataH pazcAt ratnAdhikaH zaikSatarakasya vihAravikaTanA dadAti / atha zaikSatarako gItArtho ratnAdhikastvagItArthastatrAha[bhA.2193] sehatarage vipuvvaM gIyatthe dijjaepagAsaNA | pacchAgIyastho viha, dadAti AloyaNamagIto / / vR- yadi gItArthaH zaikSatarakastarhi tasmina gItArthe zaikSatarake'pi pUrvaM ratnAdhikena prakAzanA vihAravikaTanA aparAdhavikaTanA cetyarthaH dIyate, pazcAt gItArtho'pi san sazaikSatarako hu nizcitamagIke ratnAdhike AlocanAM vihAralocanAM dadAti / natvaparAdhalocanAM / kasmAdityAha[bhA.2194] avarAha vihArapagAsaNAudonnibhavaMtigIyatthe / avarAhapayaM mutuM, pagAsaNaMhotu agIyatthe / / vR-aparAdhaprakAzanA vihAraprakAzanA ca ete dveapiprakAzanebhavatogItArthe, gItArthe punaraparAdhapadaM muktvA zeSasya vihArasya prakAzanaM bhavati vihArAlocarnA bhavati, / nAparAdhAlocaneti bhAvaH, agItArthatayA tasyAparAdhalocanAnarhatvAt / sampratyupasaMhAramAha[bhA.2195] bhikkhussegassa gayaMpalicchannANaM iyANivocchami / davvapalicchAeNaM-jahanneNa appataiyANaM / / vR-bhikkhussamAsiyaMkhalvityanena padena yadekasya bhikSorvaktumupakrAntaMtatgataMparisamAptamidAnIM / dravyaparicchadena paricchannAnAM jaghanyenAtamatRtIyAnAM yadvaktavyaM vadvakSyAmi / tadevAha[bhA.2196] tesiMgIyatthANa, agItamissANa esa ceva vihI / etto sesANaMpiyavucchAmi vihiM jahAkamaso / / vR-teSAM paricchadena paricchannAnAM bahUnAM sarveSA gItArthAnAmathavA agItArthAnAM yadi vA mizrANAM keSAMcit gItArthAnAM keSAMcidagItArthAnAmityarthaH / eSa evAnantarodita ekabhikSugata AcAryANAM AlocanAviSayo vidhiravasAtavyo vyatireke ca prAyazcittamapi nathaiva, aiMte UrdhvaM zeSANAmapi vidhi yathAkramazo yathAkrameNa vakSyAmi | tatra zeSazadvavAcyAnupadarzayati[bhA.2197] sesAtUbhannatI appabitiyA ujetahiM kei / goyatthamagIyatthe mIse ya vihI usoceva / / vR-zeSAnAma te bhaNyante-yatra teSAM bahUnAM bhikSuNA madhye kecidAtmadvitIyAstasmin zeSa gItArthe agItArthe mizrecasa evapUrvokto vidhirAlocanAviSayastadvyatirale prAyazcittavidhizcAvasAtavyaH / [bhA.2198] saMjogAucasaddeNa, ahigayAjaha ya ega doceva / Page #590 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 105 uddezaka :-4, mUla - 126, [bhA. 2198] egojainavidoNhiM, uvagacche caulahatose / / / vR-paricchannAnAMcetyatracazabdena saMyogAadhikRtAH sUcitA ityarthaH |taanevopdrshyti-ythaaceti bhaMgopapradarzane, ekataeko bhikSuraparato dvau / bhikSu / tatraikenAtmadvitIya upasampattavyo, yadi punareko na dvAvupagacchatina upasampadyate tadA setasya prAyazcittaM catvAro lghukaaH| [bhA.2199] pacchA itareegaMjainavi uvagacchamAsiyalahuyaM / jatthaviego tinnI, na uvagametatthavI lahugA / / vR- ekasminnupasapanne pazcAditarAvapyupasampadyete, yadi punarekaM tAvita pazcAnopyacchetAM tadA tayormAsikaM prAyazcittaM laghu yatrA'pi bhaGge ekata eko paratra trayastatra yadi parasparamuktaprakAreNa nopagamastadA prAyazcittaMlaghukAH, kimuktaMbhavati / yadyekastrInnopagacchatitadAtasya prAyazcittaM catvAro laghukAste yadupagacchantaM pazcAditare trayonopagacchanti tarhi teSaM prAyazcittaM laghuko mAsaH / [bhA.2200] emeva appavIto appataIyaM tujaina uvagacche / iyaresimAsaThahayaM evamagIe ygiiey|| vR- evameva anenaivAnantaroditaina prakAreNAtmadvitIya AtmatRtIya yadi nopagacchatti tadA tasya prAyazcittaM caturlaghu / itarazcetyabhyupagacchantaM nopagacchettadA tasya mAsikaM laghu itareSAmeka AtmatRtIyo'para Atmacaturtha ityosmAdInAM parasparamanupagame prAyazcittaM mAsaMlaghu, / evamuktaprakAreNAgIte agItArthAnAM ca draSTavyaM mizrAnadhikRtyAha[bhA.2201] mIsANaegogIto, hoti agIyA udohi tinnivivaa| evaM uvasaMpajjeteuagIyAiharamAso / / vR-mizrANAMmadhye ekaekAkIgItogItArtho'paretudvauvAbhavantyagItA agItArthAH / tatrate'gItA ekamupasampadyeran / itarathA cennopasampadyantetarhiteSAM prAyazcittaM laghuko mAsaH / [bhA.2202] soviyajainavi iyare tassa vimAso ueva savvattha / upasaMpayA utesiM, bhaNiyA anneNa nissAe / / vR- so'pi caiko yadi tAn itarAnupasampadyamAnAn nopasampadyate, tadA tasyApi prayazcittaM mAso ladhurevameka AtmadvitIyo gItArtho'para AtmatRtIya AtmacaturthaH ityAdau sarvatra bhAvanIyamevamanyonyanizrayA prAgadvAragAyAyAM teSAmupasampatbhaNitA uddiSTA / / [bhA.2203] annonnanissiyANaM agIyANaMpiugaho tesiM / gIyaparigAhiyANaM icchAetesimo hoi / / vR- anyonyanizritAnAM teSAmagItAnAmapi gItAparigRhItAnAmavagraho bhavati / avagraho nAma AbhavanavyavahAraH |scdvidhaa-icchyaasuutroktshc / tatrecchayA teSAmayaMvakSyamANobhavati / tamevAha[bhA.2204] icchiya paDicchiyAeNa / khette vasahIe doNhavI laabho| atyaMtena hoi ugaho, nikkAraNa kAraNedoNhaM / / vR- icchAyA avagraho nAma icchita pratIcchitena icchA saMjAtA'syoti icchittaM, pratIcchA saJjAtAsyeti pratIcchitaM, / icchitaM ca tat pratIcchitaM ca icchitapratIcchitaM vAcA AbhavanavyavahArasthApanAyathAyatpathitanyatetadasmAkaMyatnAmetatyuSmAkaMyadivAyatsacittaMtadasmAkaM, yadacittaM Page #591 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra-chedasUtram -2. 4/126 tatyuSmAkamathavA yAstrI vratagrahaNArthamupatiSThati / sAyuSmAkaM puruSoasmAkaM, yadvA bAlo yuSmAkaM vRddho'smAkamathavAthaHsArthenasahavrajatAMlAbhaH,so'smAkamasArtheyuSmAkaM, yadivAyoyallabhatetattasyaiva evaMbhUtenecchitapratIcchitena yaAbhavanavyavahAraHsaicchayA'vagrahaeSaca prAyaH pathigacchatAMbhavati, / sthAnaprAptAnAMtusUtrokta AbhavanavyavahArastatastamupadarzayati-samakAlaM kSetreprAptAnAmakSetrevA vasatiM prAptAnAMdvayAnAmapi lAbhaH sAdhAraNaH / athana kSetramakSetrevA vasatisamakAlaM prAptAH kintuviSamakAlaM tata Aha-acchaMtena hoti ityAdi yadi niSkAraNaM sthitA iti pazcAt prAptAstadA nAsti teSAmavagrahaH, kintu pUrvaprAptAnAmeva / atha kAraNena kenApi glAnapratijAgaraNAdinA sthitAstataH pazcAtprAptAstarhi bhavatidvayeSAmapisAdhAraNo'vagrahaH / etadeva spaSTataramupadarzayati[bhA.2205] samayapattANaMtusAhAraNaMtudoNhaMpihotitaMkhettaM / visamaMpattANaMpuna, imAutahiMmaggaNA hoi / / vR-samakamekakAlaM prAptAnAMdvayAnAmapitatkSetrabhavatisAdhAraNaM vipamaM viSamakAlaMprAptAnAM punarivaM tatrakSetremArgaNA bhavati / tAmeva kurvannAha[bhA.2206] paDiyaraeca gilANaMsayaMgilANAurevamaMdagatI ! apattassa vi eehi, ugaho dappatonatthi / / vR-praticarativApratijAgarti slAnaM vA yadivAsvayaMglAna Aturo vA yadivAsvamAvAnyandagatiretaiH kAraNairamAptasyApisamakAlaMpazcAtprAptasyAvagraho bhavati / darpatoniSkAraNaM sthitAnAMpunaravagraho nAsti / [bhA.2207] emevagaNAvacche palichannANaM visesagANaMtu / palicchanne vavahAro, duviho vAyaMtiunAma / / vR-yathAbhikSorekasyabahUnAMparicchannAnAMzeSakANAMcoktamevaanenaiva prakAreNaekasmin gaNAvacchede bahUnAM paricchannAnAM jadhanyato'pyAtmatRtIyAnAM zeSANAM ca kAraNavazata paricchannAnAmupalakSaNametat / parasparamupasanmannAnAM cAbhavanavyavahAro dvidhA bhavati, sUtrokto vAgantikazca vAcA antaparicchedo vAgantastena nivRtto vAgantikastatra vAgantiko nAma vakSyamANastamevAha[bhA.2208] pahagAme citta'cittaM,dhIpurisaM bAlavuDDasatyAdI / icchAevA detI jojaMlAbhebhave vitito / / vR- yatpathi mArge labhyaM tadasmAkaM / yat grAme tat yuSmAkaM, / yadi vA yatsacittaM tat yuSmAkamacitamasmAkamathavA strI yuSAmAkaM puruSo'smAkam / athavA bAlo'smAkaM vRddhau yuSmAkaM, / yadi vA satthAdI iti sArthe labhyaM tat yuSmAkamasArthe asmAkamathavA icchayA dadAti / kathamityAha-yo yallamate tattasya bhavati eSa sUtroktAdAbhavanavyavahArAt dvitIyo vAgantika AbhavanavyavahAraH kSetreprAptAnAmakSetrevA vasati prAptAnAM yaH sUtroktaAbhavanavyavahAraH sa bhikSUNAmitrapratipattavyaH / [bhA.2209] samagItA gItAvA gItatthaparigahANasati kajje / asamattANa vikhetaM, apahupacchAsamattovi / / vR-sa cAvizeSeNAryo yadi vA dvAvapyagItArthI athavA gItArthaparigRhItA gItArthanizrAM pratipannAH samakamekakAlaM prAptAsteSAM sAdhAraNaM kSetrAmAbhavati, sati vidyamAne kArye glAnapratijAgaraNAdilakSaNe ye sthitA agItArthA asamAptAzca prAptAnAM sAdhAraNaM kSetraM, ye punaragItArthA api asamAptA api Page #592 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 107 uddezakaH-4, mUla - 126, [bhA. 2209] pUrvaprAptAgItArthAsamAptAzcaniSkAraNaMprAsthitvA prAptAstadA asamAptAnAmalyagItArthAnAmapicatat kSetrapUrva prAptatvAnnagItArthaH samApto picatasya kSetrasya prabhuniSkAraNaMsthitvA pazcAtprAptatvAt / [bhA.2210] samapattakAraNeNaMkhete vasahIedonnavI lAbho / rAyanie hotti uggaho gIyatthasamaMmidohaMpi / / vR-samaMsamakamekakAlaMkAraNenapazcAdvAkSetre'kSetrevAvasatauvAprAptayoIyorapilAbhaH saadhaarnnH,| atra punaryadi vizeSavivakSA kriyate, tadA yo ratnAdhikastasminnavagraho bhavati / yadyapi nAma dvayorapi sAdhAraNo lAbhastathApi yathA saMghATakena bhikSAM hiNDabAnayoratnAdhikasya lAbho gaNyate, / evamihApi ratnAdhikasyAvagRhaH / athaiko gItArthaH aparo'gItArthastatra yadi ratnAdhiko'gItArtho'vamaratnAdhiko gItArthastato'vamaratnAdhikasyAvagrahaH |adhdvaavpismNgiitaarthottaahsmegiitaartheprsmin samakaM ca prApte dvayorapi sAdhAraNo'vagrahaH, / tadevaM dvisaMkhyAkagaNAvacchedakasUtramiti bhAvitamevaM dvisaMkhyAkAcAryopAdhyAyasUtramapibhAvanIyamidAnIM bahutvasUtrANi piNDasUtraM cAtidesata Aha[bhA.2211] emevabahUNaMpI piMDe narovaNahassa uvibhAgo / kiMkativiho kassa kaMmi va kevaiyaM vAbhave kAlaM / / vR-evamevabahUnAmapi bhikSuprabhRtInAMsUtrANibhAvanIyAni, |dviksuutraapekssyaabhutvsuutraannaamrthto nAnAtvAbhAvAta / piNDe piNDaka sUtrasyApisa evArtho navarAtrAvagrahasya vibhAgo vaktAvyastamevAhakiM katividhaH tasya vA kasmin vA kiyantuMvAkAlaM bhavatyavagrahaH / tatra kimityAdyadvArakhyAnArthamAha[bhA.2212] kiMuggahottibhaNie, ugahou hotticitAdI / ekekko paMcaviho deviMdAnI muNeyavve / / vR- kimavagraha iti bhaNite pRSTe sUrirAha-trividho bhavatyavagrahazcittAdiH sacitto'citto mizrazca / punarekaikaH katividha iti praznamupa jIvyAha ekaikaH paMcavidhaH paMca deveMdrAdi deveMdrAvagraho rAjAvagraho mAMDalikAvagrahaH zayyAtarAvagrahaH sAdharmikAvagrahazca / |gtN katividhadvAramidAnIM kasya nabhavatIti[bhA.2213] kassa puna ugahottI parapAsaMDINa ugahonatthi / tiNhI sannesaMjati agIte gItaekkevA / / vR- kasya punaravagraho bhavatIti ziSyaprazrAmAzaMkyocyate, parapASaNDinAmavagraho nAsti, / ye ca niNhavA ye 'vasannA yAzca saMyatyo gItArthairaparigRhItA yecAgItArthA gItArthAnizrAmanupapannAzca niSkAraNamevaikAkI gItArtha eteSAM sarveSAmapyavagraho nAsti, etadeva suvyaktamAha- . [bhA.2214] usannANabahUNava gItamagItANa ugahonatthi / sacchaMdiyagIyANaM asamattaanIsagIe vi / / vR- avasannAnAM bahUnAmapi gItArthAnAM cAvagraho nAsti / sacchaMdiyagIyANayatti ye gItArthA api svacchandikAH svacchandatayaiva ekAkino viharanti, teSAmapi nAstyavagraha, 1 tathA ye asamAptA asamAptakalpAH yasya casamudAyasyana vidyategItogItArtha IzasteSAmapinAstyavagrahaH / / [bhA.2215] evaMtAsAvekkhe niravekkhANaMpi ugahonatthi / muttUNaahAlaMdetattha vijegacchapaDivabaddhA / / vR- evaM tAvatsApekSe jAtAvekavacanaM / sApekSiNAmuktaM sApekSAnAmasthavirAkalpikAH nirapekSA Page #593 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra-chedasUtram - 2 - 4 / 126 jinakalpikAdayasteSAmapyavagraho nAsti / kimavizeSeNa sarveSAM, netyAha-muktvA yathAlabdAn / tatrApi gacchapratibaddhAn teSAmavagRho bhavati gacchapratibaddhatvAt, anyeSAM tu sarveSAmapi nAsti / / AsannatarA je tattha, saMjayA sI va jattha nicchara / tahiyaM detuvadesaM, AyaparaM te na icchaMti / / [bhA. 2216] vR- teSAM gacchanirgatAnAM jinakalpikAdInAM yo vratagrahaNArthamupatiSThati taM te na pravrAjayanti / tathA kalpatvAt / kintu ye tatrAsannatarAH saMyatAH sthitAstatropadezaM dadati / yathA amukAnAM samIpe gatvA pravrajeti / athavA jAnanti zrutavalato ye dUre sthitAstatra sa eSa nistariSyati / tadetat jJAtvA yatra sa nistarati tatropadezaM prayacchanti paramArthataH punaste AtmaparamAtmagacchaparagacchavibhAgaM necchati, sthavirakalpAduttIrNatvAt / 1 [ bhA. 2217] 108 agIya samaNa saMjai gIyattha pariggahANa khettaM tu / apariggahANa gurugA nalabhati sIsettha Ayario / / vR- agItAnAmagItArthAnAM zramaNAnAM ca gItArthaparigrahANAM gItArthaparigRhItAnAM kSetramavagraho bhavati, / iyamatra bhAvanA-ye'gItArthA api sAdhavo gItArthaparigRhItA viharanti vA api saMvatyo gItArthaparigRhANAM gItArthaparigraharahitAnAM viharatAM prAyazcittaM catvAro gurukA ityeSAM ca saMvatAnAM saMyatInAM ca gItArthA'parigRhItAnAM yaH parivrAjaka AcAryaH so'tra ziSyAn svadIkSitAn na labhate, parigRhItatayaiva teSAM dIkSaNAt / [ bhA. 2218 ] gIyatthAgate guruNA asatI egAnievi gIyatthe / samosaraNe natthi uggaho, vasahIe umagaNa akkhete / / 1 vR- ye te svayamagItArtha gItArthAH parigraharahitA vardhante yadyanyasmin gItArthe Agate tasyopasampadaM na pratipadyante, tadA teSAM prAyazcittaM catvAro gurukAH / athAnyo gItArtha upasampadArho nAyAtaH kAraNavazataH kathamapyekAkI jAtastasya gItArthasyAzaThasya parivArahitatatvenaikA kino'pi kSetramAbhavati / gataM kasyeti dvAramidArnI kasminveti dvAramadhikRtyAha-yatra yAvanti dinAni saGghasya samavasaraNaM tatra tAvanti dinAnyavagraho na bhavati / evaM jinasnAnAdiSu militAnAM yAvanmahimA tAvadavagrahAbhAvaH etatsarvaM samavasaraNenAstyavagraha ityanena sUcitamevamakSetrevagrahAbhAvaH akSetre'pi vasatau mArgaNA'vagrahasya bhavati / sA caivamakSetre vasatiSu samakaM sthitAnAM sAdhAraNaM kSetraM pazcAdAgatAnAM tu na bhavatisesaM sakosa joyaNa puvvaggahiyaM tu jeNa tasseva / , [bhA. 2219] samagoggaha sAhAraM palAgato hoi akkhettI / / vR- zeSaM kSetramavagraho bhavati, tacca pramANataH sakozayojanaM paJcagavyUtAnItyarthaH / tatrApi yena pUrvamavagRhItaM tasyaiva tatkSetramAvahati, nazeSasya / atha samakameva tasyAvagrahaH kRtastata Aha-sAdhAraNaM tadA teSAM kSetraM yastu pazcAdAgataH sa bhavatyakSetro na tasyAbhavati kSetramiti bhAvaH / [ bhA. 2220] abbhAgate kahaM to, uvasaMpaggo tahiM ca te savve / saMkaMto uvakate, sAhAraNe tassa jo bhAgo / / vR- anyaH ko'pyAcAryaH kathayan bahuzrutaH pazcAdAgata te ca pUrvasthitAH sarve'pi tasminnAgate kathayatyupasampannAH tadA tasmin kathayati so'vagrahaH saMkrAntastasyAbhAvyaM tat kSetraM jAtamiti bhAvaH / Page #594 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : :- 4, mUla- 126, [ bhA. 2220] atha samakaprAptatayA sAdhAraNe kSetre sthitAnAM madhye ekaH kazcanApi taM pazcAdAgatamanyamAcArya bahuzrutamupasampannastadA yastasya bhAgaH sa tatra kathayati saGkrAntaH / nikkhittagaNANaM vA tesiM vi ya hoi taMtu khettaM tu / khetta bhayA yA koI, mAiThANeNa suNa evaM / / [bhA. 2221] vR- yadi kSetravatAM ziSya AgantukamAcAryamupasampanno yadivAcAryAH gaNaM ziSye gItArthe nikSipya tamupasampannAstadA teSAmeva nikSiptagaNAnAM vAzAbdAdupasampannastadekaziSyANAM tat kSetram / kimuktaM bhavati ? yattataH kSetrAtsacittAdikamutpadyate tatteSAmAbhavati pravAcayannAgantuvo na labhate / ko'pi punarmA mamAgantukasya pArzve zRNvataH kSetraM yAyAditi kSetrabhayAdevaM vakSyamANaprakAreNa mAtRsthAnena zRNoti tamevaM prakAramAha 109 [bhA. 2222] kuTTeNa cilimilIe va aMtarito suNai koi mAnena / ahavA caMkampaNIyaM kareMto pucchAgamo tattha / / vR- kuDyena yadi vA cilimilinyA javanikAntaritaH san ko'pi mAnena mamedaM kSetramAbhavati tanmA hastAduttaratviti kSetragarveNa zRNoti / atha vA mAnenaiva yathoktarupeNa caMkramaNikAM kurvan ko'pi zRNoti / tatra yadyapi sa na zRNoti tathApi tatra pRcchAgamo bhavati, pRcchA kartavyA bhavati, tataH pRcchA kartavyA bhavati, tataH pRcchAto'pi tasya tasya bhavati kSetraM, / atha katibhiH pRcchAbhiH kiyantaM kAlaM tasyAbhavati kSetramata Aha[ bhA. 2223] pucchAhiM tIhiM divasaM, sattahiM pucchAhiM mAsiyaM harei / ahavA visesamanno imo u tahiyaM ahiJjate / / vR- tisRbhiH pRcchAbhirekaM divasaM yAvat tatkSetraM harati, pRcchAdivase yattasmin kSetre sattAdikamutpadyate tat kathayan labhate netara iti bhAvaH / saptabhiH pRcchAbhiH punarmAsikaM pRcchAdivasAdArabhya mAsaM yAvatsacittAdikamapaharati / tadevaM khettabhayA vA koi ityAdi gAthA pazcArdha vyAkhyAtamidinIM nikkhittagaNANaM cetyAdi pUrvArdhavyAkhyAnayati / athavA'yaM vakSyamANo'nyavizeSastasminnadhIyApane'dhyApayatari tamevAha[bhA. 2224] jati nikkhiviUNaM gaNa uvasaMpAe havAvi sIsaM tu / tA tesiM ciyakhettaM vAeto lAbho khettabahiM / / vR- yadi gItArthe gaNaM nikSipya tamAgantukamupasampadyate athavA ziSyaM preSayati tadAteSAbheva pUrvasthitAnAM tatkSetramAbhavati na tu vAcayato vAcayati lAbhastasmAtkSetrAdbahiH / / [bhA. 2225] aha betI vAyaMto lAbhena natthi haM ti vaccAmo / iyare hiMya so ruddho mA vaccasu amha sAhAraM / / vR- atha brUte vAcayan yathA no'smAkamiha nAsti lAbha iti vrajAma evamukte itaraiH pUrvasthitaiH sa ruddho yathA mAvrajata yUyaM yuSmAkamasmAkaM ca sAdhAraNaM kSetramiti / atha sAdhAraNe'pi kSetre sthitA na saMstarati tatra vidhimAha [bhA. 2226] nigamane caubhaMgo niTTiya suha kakkhayaM jati kareMti / niDDiya pahAvito vA ruddho pacchAya vAghAto / / Page #595 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 110 vyavahAra-chedasUtram -2- 4/126 vR-athasAdhAraNekSetre sthitAstenasaMstaraMti tarhi nirgantavyam / tatraca nirgamane caturbhaGgI vaktavyA gAthAyAMpuMstvanirdezaHprAkRtatvAt |tthaa yasya zrutaskandhasya nimittamupasampannAstaniSThitaMtasminniSThite samApte bhUyaH kSetraM sAdhAraNaM jAtam / tatra yadi bhUyaH sukhaduHkhatAM kurvanti sukhaduHkhanimittamupasampadaM pratipadyante tathA niSThite zrutaskandhe yaH pradhAvitaH punarapi pratIcchikaiH pazcAt ruddho vyAghAto vA'zivAdibhiH kAraNairupajAtastatrayadAbhAvyaM tadvaktavyamiti dvAragAthAsamAsArthaH / / [bhA.2227] vatthavvanitinauje upAhuNA naiyarevA / ubhayaMcanobhayaM vAcaubhayaNA hoti evaMtu / / vR- yasya grAmapradhAnasya nagarapradhAnasya vA niyogena tiSThanti sAdhavaH sa caturdhA tadyathAAgantukabhadrako nAmaikonavAstavyabhadrakaH vAstavyabhadrako nAmaiko nAgantukabhadraH 2,Agantukabhadrako vAstavyabhadrakazca 3, nAgantukabhadrakonApivAstavyabhadrakaH 4 / etaccatubhaGgIvazAdadhikRtApicaturbhaGgI jAtA / tadyathA-prathamabhaGgavazAt vAstavyA nirgacchanti na prAdhUrNakA, niyokturAgantubhadrakatvAt, dvitIyabhagavazAt prAdhUrNakA nirgacchinti na itare vA dvitIyabhaGge niyokturvAstavyabhadrakatvAcaturthabhaGgavazAt ubhayaM prAdhUrNakA vAstavyAzca nirgacchanti, / ubhayAnapi pratiniyokturabhadratvAtRtIyabhaGgavazAnnobhayaM vAstavyAprAdhUrNakAzcanirgacchanti |ubhyaanpiprtitsybhdrktvaat / evamamunA prakAreNa caturbhajanAcaturbhaGgI bhavati / tatra prathamaMbhaGgamadhikRtya vizeSamAha[bhA.2228] AgaMtubhaddagaMmI puvaTThiyAgaMtujai puno ejjA / tami apunnemAse, saMkamatipunovi siMkhettaM / / vR-Agantukabhadrake niyoktariye pUrvasthitAstevakSyamANacaturbhAgArdhamAgagamanayatanayA gacchanti, tathApyasaMstaraNe sarvAtmanA gacchanti / te gatvA yadyapUrNe eva mAsa tasmin kSetre punarAgaccheyustadA / siM teSAM pratyAgatAnAM kSetraM saMkrAmati / teSAM tadAbhAvyaM bhavatItibhAvaH / kAraNato gatvA punarapUrNe eva mAse pratyAgamanAt / athasAdhAraNamubhayeSAM tatkSetramAsIt |maavccmuamhsaahaarnnmitivyvsthaakrnnaat tadA teSAMpunaH pratyAgatAnAMsAdhAraNena kSetrasaMkrAmati / dvitIyaM bhaGgamadhikRtyAha[bhA.2229] vatthavvabhaddagaMmI saMdhADagajayaNatahavi ualaMbho / AgaMtuneti tauatthatiyo pavAyagonavaraM / / vR-vAstavyabhadrakeyoktariteSAmAgantukAnAmasaMstaratAmiyaMyatanAvAstavyAAgantukaiH samamekaikena saGghATena bhikSAMhiNDante, athatathApyalAbhastarhinirgacchati, tatreyaMbhaGgacatuSTayenayatanA-AgantukAnAM caturbhAgo nirgacchati, na vAstavyAnAM 1, vAstavyAnAM caturbhAgo nirgacchati nAgantukAnAM 2, vAstavyAnAmapi caturbhAgA AgantukAnAM ca caturbhAgaH 3, ubhayeSAmapi caturbhAgAgamane caturthaH 4 |s cAtra zUnyogamanamantareNAsaMstaraNAt / evamapyasaMstaraNe'rdhArddhagamanena yatanA prathamabhaGge'pi draSTavyA | sa cAtrApi pUrvaprakAreNa zUnyaH / athaivamapina saMstarati tata AgantukAH sarve nirgacchanti / navaramekaH pravAcakastiSThati yena vAstavyAn pravAcayati / atha so'pyasaMstaraNe svaziSyaiH saha gataste ca vAstavyAstamupasampannA yadi mAvaccaha sAhAraNamiti vyavasthAkAraNata ubhayeSAMsAdhAraNaM tata kSetraM tato yadigatvApunarapiapUrNeeva mAsetatra kSetrepratyAgacchanti / tadAkRtAyAmupasampaditeSAmeva pratyAgatAnAM kSetramAbhAvyatayA saMkrAmati |ydivaasaadhaarnnen / sAmpratamanayorevabhaMgyorAbhavanavyavahArazeSa ucyate / Page #596 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka: :- 4, mUla- 126, [bhA. 2229] atra patitaM niyaTTi suhadukkhayaM jati kareMtIti dvAramasya vyAkhyAnamAhasuhadukkhitto samatte vAeMtoniggaesu sIseSu / vAicaMti vi tahA niggayasIso samattaMmi || [ bhA. 2230] vR- idamuktamAgantukAH sarve'pi nirgacchanti kevalameva pravAcako'vatiSThate / tatra yadi nirgateSu ziSyeSu vAcayan pravAcakaH samApte zrute sukhaduHkhitaH sukhaduH kkhanimittamupasampadaM grAhitastathA tasya vAcyamAnasya bhavatitatkSetram / idaM dvitIyabhaGgamadhikRtyoktaM prathamabhaGgamadhikRtyAha tathA vAcyamAnopi nirgataH ziSyaH samApte zrute vaktavyaM / kimuktaM bhavati ? | yadi vAcyamAjo nirgateSu ziSyeSu bAcanAgrahaNAya pazcAtsthitaH / samApte zrutaskandhe vAcayatA sukhaduHkhanimittamAtmopasampadaM grAhitastadA vAcayati Abhavati kSetram / / [bhA. 2231] 999 dohavi viniggaesuM vAeMto tattha khettito hoti / taMmi sue asamatte saMmatte tasseva saMkamati / / bR- dvayorapi ziSyeSu vinirgateSu tAveva dvau kevalau tiSThatastatra yAvadadyApi tat zrutaM na samApyate tAvattasmin zrutaM asamApte tatra tayordvayormadhye vAcayana kSetriko bhavati / samAptaM punaH zrutasyaiva pUrvasthitasva tatkSetraM saMkrAmati / atha dvAvapi parasparaM sukhaduHkhopasampadaM pratipannI tadA sAdhAraNaM kSetramiti yo yallabhyate tasya tadA bhavatIti / [ bhA. 2232 ] saMthare dovi na netI tehi uvavAiyA ujaisIsA / lAbho natthi mahaMtiya ahava matte padhAvijjA / / bR- saMstare saMstaraNA dvaye'pi pUrvasthitA AgantukAzca na nirgacchanti, taizca pUrvasthitai yadi bahavaH ziSyA upapAditA utpAditAstadA sa Agantuko nAsti mama lAbha hati vicintya pradhAvet gacchet / atha te nikSiptagaNAstasya samIpe vAcayanti teSAM ziSyA vA tata Aha- athavA samApte zrute pradhAvet / / samprati niTTayapahAvio vA ruddho pacchAya vAghAto ityetadvyAkhyAnayatijai vAyago samato maMtiu paDicchiehiM ruMbheja / [bhA. 2233] asivAdikAraNe vA na nete lAbho imo hoi vR- yadi samApte zrute tatakSetrAta vAcako nirgacchan pratIcchikairucyate yathA mA nirgacchata yUyaM, vayamadyApi vAcayiSyAma iti yadi vA nirgato bahirazivAdIni kAraNAnyupasthitAni tato vyAghAta iti kRtvA na nirgacchati, tadA tasmin pratIcchakairavarodhanAt / pazcAdvyAdhAtAdvA anirgacchati tasyAyamAbhAvyo lAbho bhavati / tamevAha [bhA. 2234 ] AyasamutthaM lAbha, sIsapaDicchaehiM so lahai ruddho / evaM cchinnuvavAe acchinne sIsA gate donhaM / / vR- sa prAtIcchikairgacchannaparuddhaH san yatsvayaM labhate, yacca tasya ziSyA yacca tasya prAtIcchikA bA labhante, tatsarvamAtmasamutyaM ziSyaprAtIcchakairvA samutpAditaM labhate / evamAbhavanaM cchinne samApte upapAtahetau zrutaskandhAdau zrute dRSTavyaM / acchinne asamApte zrutaskandhAdau yadi tasya paThata AcAryasya ziSyA grAmantaragatAH pratyAgatAH tasya ca ziSyo niyamAta gItArtho yasya gaNa AropitastadA dvayorapi lAbhaH sAdhAraNo gItArthe ziSye nikSiptagaNatayA paThato'pyAcAryasya pAThavitA gacchat tena pratiruddha 1 Page #597 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 112 vyavahAra-chedasUtram -2- 4/126 itipAThayiturapyAbhavanAt / / [bhA.2235] evaM tA uubaddhe, vAsAsuimo dihI havatitattha / khetta paDilehagAupayaThiyA tena annatthaM / / vR- evaM tAvat Rtubaddha kAle-AbhavanavyavahAravidhirukto varSAsu varSAkAle punarayaM vakSyamANo vidhirmavatitamevAhatatthetyAdi / / dvayorAcAryayoH krutubaddhekAlesAdhAraNakSetrasthitayoreko'parasyaikasya pArthe upasampadaMgRhItavAn / varSArAtrazca pratyAsannIbhUto'nyAnicakSetrANi varSAvAsayogyAni tAdRzAni pratyAsannAninasanti,tataH upasampanna AcAryastatretitasminneva ASADhamAsikekSetrevarSAvAsaM sthitastena ca vAcanAcAryeNAnyatra varSAvAsayogyasya kSetrasya pratilekhakAH pravartitAstAMzca pravartayannidamavAdIt / [bhA.2236] jAtunbhe pehehAtAvetesiM imaMtusAremi | taMcasamatte tesiMvA vAsaMcapabaddhamAlagaM / / vR- yAvat yUyaM kSetraM pratyupekSya samAgacchatha / tAvadeteSAmAcAryANAmidaM zrutaskandhAdikaM sArayAmi sUtrato'rthatazca gamayAmi / tacca zrutaskandhAdikaM tepAM tathA adhIyAnAnAM samAptametadvyavacchinnamityucyate, / atrAntare ca varSa prabaddhaM prabandhena patitumAlagnaM te'pi ca kSetrapratyupekSakAstatraiva varSeNa niruddhAH / [bhA.2237] nigaMtUNana tIrai, caumAse tatthalAbhamAyagayaM / labhate vocchinnevaM kuvaMti gilANagassa viya / / vR- yataH prabandhena varSa patitumArabdhaM, ca kSetrapratyupekSakAH samAgacchan tataH samApte'pi zrute sa vAcanAcAryastataH kSetrAnnirgantuMnazaknoti / anirgatazcatasmin kSetrecaturovarSApatramAsAnyAvadAtmagataM AtmasamutthaM lAbha labhate, / dvitIyo'pyAtmasamutthasya lAbhasya svAmI evaM kurvate vyavacchinne samApte zrute athavA gilAnassa viya iti samApte zrute yAcanAcAryo glAno'bhavat tato gantumazaktasyApi ca glAnasyaivamAbhavanavyavahAro dRSTavyaH |ubhyorpi caturovarSAmAsAnAtmasamuttho lAbhaityarthaH / [bhA.2238] ahapuna acchinna sue, teAyAbeMtimeya tubbhetu / / amhe khettaM demosAhAraNaMtaMmiesitu / / vR-atha tat zrutaskandhAdikamadyApinasamAptaM, teca kSetrapratyupekSakA, AyAtAstato vAcanAcAryA ApRcchanti vayaM nirgacchAmaH / tat ime pratIcchikA AcArya bruvate, mA yUyaM nirgacchata, samApte'pi zrute yuSmAkaM vayaM kSetraM dAsyAmaH / evamukte tatkSetrameteSAM dvayAnAmapi sAdhAraNaM bhavati / eSa saMstaraNe vidhirasaMstaraNamadhikRtyAha[bhA.2239] asaMtharaNa nita anite caubhaMgo hoi tatthavitaheva / evaMtAkhettesuM, iNamannAmaggaNavihAdI / / / vR-asaMstaraNesAdhuSu nirgacchadanirgacchatsucaturbhaGgIbhavati / sAcaivam-vAstavyAnAM caturbhAgAdinA prakAreNasAdhavonirgacchantina vAcanAcAryANAmitiprathamaH, vAcanAcAryANAM netressaamitidvitiiyH,| ubhayeSAmiti tRtIyaH, / nobhayeSAmiti caturthaH, / tatrApi caturbhaGgayAmapi tathaivAbhavanavyavahAraH / dvayAnAmapyAtmasamuttho lAbhaitibhAvastRtIyebhaGgeyadyekatara ekatarasyApArzve sAdhvabhAvata upasampadyate, tata upasampadyamAna lAbha itarasmin saMkrAmati / anupasampannau ca dvayorapi sAdhAraNaM kSetraM, / evaM tAvata Page #598 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH-4, mUla - 126, [bhA. 2239] 113 kSetramArgaNA kRtA / ayamanyo mArgaNAvidhirAdizabdAt digavAraNaparigrahaH / gAthAyAM ca strItvanirdezaH prAkRtvAttameva mArgaNAvidhyAdikamAha[bhA.2240] addhANAdisunahA, anuvaTiyA tahA uvaTTaviyA / agaviTThAyagaviTThA niSphannAdhAraNadisAsu / / vR-adhvA mArga AdizabdAdazivAvamaudaryAdinimittanirgamanaparigrahaH teSvadhvAdiSu naSTAH sAdhavaH teca dvidhA-upasthApitA anupasthApitAzca ekaikedvidhAcAryasyate tena gvessitaaagvessitaashc| tatra ye niSpannA upasthApitAste niSpannA eva na teSAM digavAraNaM kartavyamitareSAM yathA'bhavanaM dhAraNaM dikSu adhvAdiSu naSTA ityuktaM tatrayaiH kAraNaistenaSTAH sAdhavastAnyabhidhitsurAha[bhA.2241] saMbhamamahaMtasatthebhikkhAyariyA gayAvatenachA / sigdhagatI pariraeNava Aura tenAdiesuMca / / vR- saMbhramo vanadavAgnisaMbhramAdikaH tadvazAdacchAt sphiTitA yadi vA mahati sArthe vrajatAM ko'pi kutrApItigacchAdapagatA yadivA bhikSAcaryAnimittaMsArthAdapasRtya vajikA yalyAdiSugatAstato naSTA / athavA sArthaH zIdhragatiste ca mandagataH tatsArthAt gacchAt paribhraSTAH pariraeNavatti yadi vA nadyAdiSUtarItavyAsu sArtha RjumArgeNottIrNa itare sAdhavaH pariraeNa gatvA stokapAnIve samuttaranti, cintayanti ca vayaM sArthe jhaTityeva miliSyAmaste ca tathA pariraeNa gacchantaH sArthAt sphiTitA athavA AturAH prathamadvitIyaparISahAbhyAM jitAstetathAAturAH santo'zuknuvantaH sArthAtparibhraSTAH stenAzcorA AdizadvAt paracakrAdiparigrahasteSu stenAdiSu samApatsu bhayena palAyamAnA gacchAdavasphiTitA evamadhvAdiSusAdhavo naSTA bhavanti / atra mArgeNavidhiM digdhAraNavidhiM cAha[bhA.2242] gavesaumAvakayavvayA jesavvevatesiMtudisA purillA / gavesamANo labhatenubaddhe aNADhiyA saMgahiyA ujeNaM / / vR-ye kRtavratA upasthApitA ityarthaH / tAn pravrAjanAcAryo gaveSayatuvAmA vA, tathApi teSAM saiva dikpurAtanIyA pravrAjanAcAryo'zaThabhAvena gaveSayati, nicalabhate / tathApitAn sucireNApikAlena labdhAna sa eva prajAjanAcAryo labhate, / anADhiyA saMgahiyAu jeNamiti ye punaranAhatAnAdarapareNa gaveSitAste yena saMgRhItAstasyaiva te ziSyA iti sa teSAmAtmIyAM dizaM dhArayati / ayameva vRttabadvo'rtho'nyenAcAryeNa zlokena baddhastameva zlokamAha[bhA.2243] gavesie puvadisAagaviTThae upacchimA / anubaddha vie evaM abhidhAreteuiNamannA / / vR- anupasthApite naSTe ziSye ziSyavarge vA pravrAjanAcAryeNa gevaSite pUrvadika pravrAjanAcAryadig bhavati, |agvessite pazcimA dik / yena saMgRhItAstasya digbhavatItyarthaH / evamanupasthApitemArgaNA bhavati, yaH punaranyakSetre gatAnAcAryAnabhidhArayan vrajatitatreyamanyAmArgaNA tAmevAha[bhA.2244] abhidhAreMto vaccati vattaavattova vttegaagii| ___ jalabhatikhetavajaM abhidhArevatetaMsavvaM / / vR-anyakSetragatAnAcAryAn abhidhArayanvrajativyakto'vyaktIvA gItArtho'gItArthovA ityarthaH, / [ cha Page #599 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 114 vyavahAra-chedasUtram-2- 4/126 tatra vyakata ekAkI vrajan yat labhate tatsarva kSetravarja kSetramekAkino na bhavatIti satpratiSedhaH kRtaH abhidhAryamANe yasyasamIpegantavyaM tasminbhavati / tadabhidhAraNasthitena tena tasyalAbhAt / / [bhA.2245] avvattesasahAye, parakhettavivajjalAbho doNhaMpi / savvosomagille jAva na nikhippaetattha / / vR- athAvyaktaH sasahAyastamabhidhArayan vrajati tarhi tasmin avyakte sahAye vrajati yaH parakSetra voM yasmin kSetre te abhisandhAryamANA AcAryA vartante tat kSetravarja kila kSetravarja teSAmabhidhAryamANAnAmAbhAvyamiti, tatpratiSedhaH / yo dvayorapilAbho vyaktavya sahAyAnAM ca yo lAbha ityarthaH / sasarvaH pUrvasyAcAryasyAbhavati,sacatAvadyAvattatrana nikSipyate / / [bhA.2246] nikkhittaniyattANAM khettaM vo lAbho hoti vAeMte / tassa viyajAnanIti lAbhosoUvavAeMto / / vR-tamavyaktaM tatra nikSiptaM kRtvA nivRttAH sahAyAstepAM kSetrasya paJcagavyUtatapramANasyAntarmadhye yo lAbhobhavati,savAcayatyAbhavati, tatkSetretasya lAbhasvabhAvAttasyApicanikSiptasyayAvanna nirgacchati tAvadyaH kazcanApi lAbhaH so'pi pravAcayati bhavati, / samprati yastatra kSetra sthitaH san gaNaM nikSipyopasampannastasya yatsarvanabhaNitaM, tadidAnI siMhAvalokananyAyenAha[bhA.2247] ahavA AyariovI nikkhittagaNAgato uAutthaM / vAeMte deilAbha,khettItona unaIso / / vR- athaveti prakArAntare / tacca prakArAntaramidaM-pUrva ziSyasya vaktavyasyAvyaktasya coktamidAnImAcAryasyaitat kSetragatasyocyate, / AcAryo'pi kvacit gItArthe ziSye nikSiptagaNo bhUtvA tatrAgatastatropasampannaH san yatsvayaM labhate tamAtmotthaM lAbhaM vAcayati tathA atha tena gaNaH svaziSye nikSiptastasya tataH sa kSetrasyAprabhureveti kutastasyAtmasamutyo lAbhastata Aha-yat yasmAt sa kSetrikaH kSetrasya prabhurAsIttasmAnna zakyate vaktuM tasmin kSetre Atmasamutthasya lAbhasya na Iza: prabhuriti tadevamukto vidhiH saMyatAnAm / / adhunA saMyatInAM vidhimatidezata Aha[bhA.2248] ArabhasuttA saramANagAtojA piMDasuttaM iNamaMtimaMtU / emeva vacco khalusaMjatINaM vocchinnamisesu ayaM viseso / / vR- saramANakAn Ayariya uvajjhAe saramANe ityevaMrupAtsUtrAdArabhya yAvadiha antimaM piNDasUtraM teSu sutreSu yathA saMyatAnAM vidhirukta evameva khalu saMyatInAmapi gItArthaparigRhItAnAM vAcyaH / kevalaM vyavacchinne mizrevAyaM vakSyamANo vidhivizeSastamevAha[bhA.2249] . vocchinne uuvarae gurummigIyANa ugahotAsi / dohabahUNaMca piMDaekulivvamannaMjayabhidhAre / / vR-vyavacchinno nAma tAsAM gururuparataH kAlagata ityarthastasmin gurAvuparate yadi kulivva mannati kulasaktamanyamAcAryamabhidhArayanti tatastAsAM dvayorbahUnAM vA piNDake samudAyena sthitAnAM gItArthAnAM satInAM piNDakena vyavasthitAnAmapi nAvagrahaH / saMyatInAMsvatantrAnAmavagrahA bhAvAt / / [bhA.2250] mIso ubhayagaNAvaccheutattha samaNINa jolAbho / sokhalugaNiNo niyamA puvaThiyA jAva tatthanA / / Page #600 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :- 4, mUla - 126, [bhA. 2250] 115 vR- mizronAma ubhayagaNAvacchedakastatra ubhayagaNAvacchedake sati yaH zramaNInAM saMyatInAM lAbhaH sa khalu niyamAt ye pUrvasthitAstatra gaNino yAvadanye na gacchanti tAvattasya gaNino veditavyaH / so'nyeSvAcAryeSvAgateSu teSAmiti / tadevaM gataM kasyeti dvAram / / samprati kiyantaM kAlamavagraha iti vyAkhyAnArthamAha [ bhA. 2251] keyati kAla upaho tiviho uubaddhe 1 vAsa 2 buDDhe 3 ya / mAsa caumAsaM vAse gelanne solamukkosA / / vR-kiyantaM kAlamavagraha iti ziSyeNa prazne kRte sUrirAha-trividho bhavati avagrahastadyathA-Rtubaddhe varSe varSAkAle buddhavAse ca / tatra Rtubaddhe ko utsargata ekaM mAsamavagraho varSe varSAkAle caturo mAsAnU, glAnatvamadhikutyotkarSataH SoDaza mAsAn / anye tu SoDaza varSANItyAhuH / / [bhA. 2252] vuDDessa u jo vAso vuDDi va gato u kAraNeNaM tu / eso u buDhavAso tassa ukAlo imo hoi / / bR- vRddhasya jarasA pariNatasya parikSINajaGghabalasya vAsato vAso buddhavAsaH, athavA vRddhaH kAraNavazena rogeNa vRddhiM gato vAso vRddhavAsaH eSa khalu vRddhavAso vRddhavAsazadvArthastasya tu vRddhavAsasya kAlo'yaM vakSyamANo jaghanyAdibhinno bhavati tamevAha [bhA. 2253] aMto muhuttakAlaM jahannamukkosa puvvakoDIo / mottuM gihi pariyAgaM jaM jassa va AuyaM titthe / / vR- vRddhavAso jaghanyenAntarmuhUrta kAlaM kathamiti ceducyate buddhavAsabuddhayA sthitasyAntamuhUrtAnantaraM maraNabhAvAdutkarSataH pUrvakoTIgRhiparyAyaM navavarSalakSaNaM muktvA navavarSonA pUrvakoTI ityarthaH / kathametAvAn kAlo vRddhavAsasya labhyate iti cet ? ko'pi navavarSapramANa evaM zramaNo jAtaH / sa ca zrAmaNyaparigrahAttadanantarameva pratikUlakarmodayavazataH kSINajaGghAbalatayA rogeNa vA vihartumasamartho jAtastata ekatra vAso yathoktakAlamAno bhavati / idaM cotkarSato vRddhavAsakAlaparimANaM bhagavata RSabhasvAminastIrthe zeSatIrthakaratIrthAnyadhikRtyAha yasya vA tIrthakarasya tIrthe yat utkRSTamAyuH pramANaM varSanavakahInaM tasya tIrthe tAvAn utkRSTo vRddhavAsakAlaH / tatrayo'sau jarApariNAmena vRddhavAsIbhUtaH sa etAdRzaH || [ bhA. 2254 ] kayAvijjA cariyaM lAghaveNaM tato tavo desito siddhimaggo / ahAvihi saMjama pAlaittA, dIhAUNo buDDha bAsassa kAle / / vR- vidyAnAma sUtrArthatadubhayagrahaNaM tatkRta, tadyathA dvAdazavarSANe sUtragrahaNaM kRtaM / dvAdazavarSANyardhagrahaNaM / tadanantaraM caritaM dezadarzanAya dvAdazavarSANi bhramaNaM kRtaM / tathA sadaiva lAghavena upakaraNalAghavAdinA vartitaM yayAptaM caturthaSaSThAdirUpaM nAnA prakAraM tapaH tathA anigRhitabalavIryeNa dezadarzanAntaraM dvAdazAvarSANyavyavacchittiM kurvatA jJAnAdikaH siddhimArgI dezitaH sadaiva ca yathAvidhiH zrutopadezena saptadazavidhaH saMyamaH paripAlitaH / taM sakalakAlaM saMyamaM yathAvidhi pAlayitvA dvAdazavarSANyavyavacchittiM kurvatA yadi ziSyo niSpAditastatastaM gaNe sthApayitvA svayamabhyudyatavihAreNa vihartavyamiti bhagavatAmarhatAmupadezaH, / atha na ko'pi ziSyo niSpannastarhi gacchaH parivarddhanIyaH / yathA yadyapi ca niSpannaH ko'pi ziSyastathApi kazcidasamartho bhavatyabhyudyatavihAreNa vihartu Page #601 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 116 vyavahAra- chaMdasUtram - 2 4/126 so'pi nAbhyudyatavihAraM pratipadyate / tasya ziSyaniSpattyabhAve nAbhyudyatavihArapratipattvazaktyA vA gacchaM paripAlayato dIrghAyuSo vRddhavAsasya kAlaH / / enAmeva gAthAM vyAkhyAnayatisuttAgamo bArasasamA cAriya desANa darisaNaM tu kayA / uvakaraNa deha iMdiya tivihaM puna lAghavaM hoi / / [bhA. 2255] vR- bidyAnAma sUtrAgamaH / sa ca dvAdazavarSANi yAvat tadupalakSaNametadarthAgamo'pi vidyA so'pi dvAdazavarSANi kRtaH / tathA caritaM nAma dezAnAM darzanaM tadapi dvAdaza varSANi kRtaM / lAghavaM punastrividhaM bhavati / tadyathA - upakaraNalAghavaM, dehalAghavaM, indriyalAghavaM ca / tatro pakaraNalAghavaM nAma yadatiriktamupakaraNaM na gRhNAti, gRhItaM vAraktadviSTaH san sUtrokta vidhinA paribhuMkte, zarIralAghavaM - yannAtikRzo nAtisthUlaH zarIreNa, indriyalAghavaM yadindriyANi tasya vaze vartante / / [bhA. 2256] cauttha chaThAdi tavo kato u avvocchittAe hoi siddhipaho / suttavihIe saMjamo vuDDo aha dIhamAuM ca / / vR- tapaJcaturthaSaSThAdikaM kRtaM / tathA avyavacchita kriyamANAyAM siddhipatho mokSamArgo dezito bhavati / tathA sUtravidhinA saMyamaH paripAlitaH sa ca jAto vRddho'tha dIrghamAyuH !! abbhujjayamavato agIta sisso va gacchapaDibaddho / [bhA. 2257 ] acchati junnamahallo kAraNato vA ajunno vI ! 1 vR- abhyudyatavihAramazaknuvan agItAH ziSyAH adyApi yasyAsau vA gacchapratibaddho gacchaparipAlanamapravRttaH san jIrNo mahAn vRddhavAse tiSThati / ajIrNo'pi vA taruNo'pi vA kAraNataH kSINajaGghAbalatayA rogAdinA vA vRddhavAsamupasevate / / tadeva kAraNajAtaM gAthAdvayenAhajaMghAbale ca khINe gelane sahAya tAva dubballe / ahavAvi uttama nippattI ceva taruNANaM / / khettANaM va alaMbhe kaya saMlehe ya taruNapaDikamme / eehiM kAraNehiM, vuDDAvAsaM viyANAhi / / [bhA. 2258] [bhA. 2259] bR- jaGghAbalaM vA kSINaM glAnatvaM vA tasyAnyasya vA jAyaM, asahAyatA vA samutpannA, daurbalyaM vA zarIrasyopajAtaM / athavA uttamArthapratipanno'thavA taruNAnAmAtmaparalakSaNAnAM niSpattiH sUtrato'rthatazca kartavyA, kSetrANAM vA saMyamasphItihetUnAmalAbhaH kRtaH saMlekho vA pratipannasaMlekhanAko vartate / yadi vA taruNasya vA rogavimuktasya sataH pratikarmabalavivRddhikaraNaM samArabdhaM tato vRddhavAsastathA cAha-etaiH . kAraNa vRddhAvAsaM vijAnIhi / tatra prathame dvAre jaGghAbalaM parikSINamityevaM rUpaM kiyat kSetraM kiyatA kAlena gantumazaknuvan viharaNArho bhavati / kiyadvA azaknuvan jaGghAbalaparikSINaityetatpratipAdayati[ bhA. 2260 ] dunnivi dAUNa duve suttaM dAUNa atthavajjaM ca / dotrI divamegaM gAUyaM tIsu anukaMpA / / " vR- dve pauruSyau sUtrapauruSImarthapaururSI cetyarthaH / datvA yAvadbhikSAvelA bhavati tAvadyo dve gavyUte vrajati, eSa saparAkramo vihartuM suttaM dAUNa atthavajjaM ceti sUtraM sUtrapauruSIM datvA ardhavarjaM arthapauruSImadattvA yo bhikSAvelAta arvAk dve gavyUte vrajati so'pi parAkramo vihartuM ca zabdo'nuktasamuccayArthaH / sa caitatsUtraM pauruSImaryapauruSIM vA datvA bhikSAvelAta Arato yo dve gavyUte yAti - Page #602 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 117 uddezakaH-4, mUla - 126, [bhA. 2260] eSo'pi saparAkramo vihartumiti, / evametatrayaH prakArA gavyUtadvaye'bhihitAH / eta eva trayaH prakArA dvArddhagavyUtedraSTavyAH / eteSucatriSvapidvikaddhArdhagavyUtarUpeSutasyAnukampA vizrAmaNAdirUpAvakSyamANA kartavyA / / sampraticazabdasUcitaMtRtIyaMprakAramupadarzayati[bhA.2261] khetteNa addhajoyaNakAleNaMjAva bhikkhvelaao| kheteNaMkAleNaya,jANasusaparakkama theraM / / vR-sUtrapauruSImarthapauruSI vA kRtA kAlataH prAtarvelAta Arabhya yAvadrikSAvelA bhavati, tAvatyaH kSetrato'rdhayojanaM gavyUtadvayapramANaM vrajati, taM jAnIta kSetrataH / kAlatazca saparAkrama sthaviraM tadevaM gavyUtadvayaviSaye cazabdaH sUcitaH tRtIyaH prakAratrayadarzita evaM vyarddhagavyUte'pi ca draSTavyastathA caitadarthAkhyApanArthamevagavyUtaviSayaMtRtIyaMprakAramAha[bhA.2262] jogAuyaMsamattho, suuraadaarbhbhikkhvelaao| viharau esosaparakkamo uno vihare tena paraM / / bR- yaH sUrAtsUrodmAdArabhya yAvadibhakSAvelA bhavati tAvata gavyUtaM gantuMsamartha eSo'pi saparAkrama iti viharatu / tataH paraM gavyUtamiti tAvatA kAlena gantumazaknuvan no viharet, / idamuktaM viSvapi gavyUtadvayAdiSvanukampA kartavyeti / tatratAmevAnukampAmAha[bhA.2263] vIsAmaNa uvagaraNe, bhattepAne valaMbaNeceva / gAuya divaDDadosuManukaMpesA tisuMhoi / / vR. antarAntarA yatra vizrAmaNArthaM tiSThati, tatra vizrAmyate upakaraNe upakaraNaviSayo'nukampA kartavyA, yattasyopakaraNaMtadanye vahanti, / yaizca tasya zItaM na bhavati tAdRzAni vastrANi deyAni, tathA bhaktaM pAnaM ca tatprAyogyaM zuddhaM na labhyate / tadA paJcakaparihAnyA tadutpAdanIyaM, yatra ca viSamaM tatra bAhupradAnAdinA'balambanaM kartavyam / cazabdAtsatena kAlenoccAlanIyoyasminuSNAdibhirna paritApyate eSAnukampA triSugavyUtaddhyardhegavyUtadvigavyUteSubhavatijJAtavyA / athavA triSvanukampetiprakArAntareNa vyAkhyAnayati / / [bhA.2264] ahavA AhAruvahI sejjA anukaMpa esa tivihA u| . paDhamAlidAnavissAmaNAdi uvahI ya voDhavve / / vR- athavA AhAre upadhau zayyAyAM ca / yA anukampA eSA trividhAnukampA bhavati / tatrAhAre prathamAlikAdAnaM, zayyAyAMgatasya vizrAmaNAdimArgecopadhirvoDhavyaH / sAmpratamaparAkramamAha[bhA.2265] kheteNa addhagAuyakAlena yajAva bhikkhvelaao| . khetteNaya jANasu, aparakkamaMtheraM / / vR-yaH kAlagataH sUrodramAdArabhya yAvadbhikSAvelA tAvat yaH kSetrato'rdhagavyUtaM yAti taM kSetrataH kAlatazca jAnItAparAkrama sthaviram / / . [bhA.2266] anno jassana jAyaidoso dehassa jAvamajjhaNho so| viharaiseso, puna acchatimA doNhavi kileso / / vR-prAtarArabhya yAvanmadhyAhnastAvattasya gacchato dehasyAnyo doSo bhramyAdilakSaNo nopajAyatesa viharatizeSaH punastiSThatikasmAdityAha-mAdvayAnAmapitasya sahAyAnAM caklezobhUyAditihetoranyo Page #603 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 118 doSo na jJAyate ityuktaM / tatrAnyaM doSamAha[bhA. 2267 ] vyavahAra- chedasUtram - 2- 4 / 126 bhamo vA pittamucchA vA uddhasAso va khubbhati / gati virae vi saMtaM mucchAdisu na rIyati / / vR- yasmin gativirate'pi satibhrama AkasmikI bhramiH pittanimittA mUrcchA urdhvazvAso vA kSubhyati calati / AdizabdAt zirovyathAdiparigraho na rIyate, na gacchati na vihArakramaM karotIti bhAvaH, tasya cAparAkramasya vRddhAvAsena tiSThataH sahAyA dAtavyAsteSAM parimANamAha [bhA. 2268 ] cabhAgatibhAgaddhe savvesiM gacchalo parImANaM / saMtAsaMtasatIe hAvAsaM viyANAhi / / " vR- gacchato gacchamadhikRtya sAdhUnAM parimANaM kRtvA sarveSAM caturbhAgastribhAgo'rthaM vA sAhAyyAstasya vRddhAvAsapratipannasya dIyante / tatra tribhAgo'rddha vA dIyante / saMtAsaMtasatIe sadbhAvenAsadbhAvena cetyarthaH / tatra sadbhAve santi sAdhavo bhUyAMsaH kevalamagItArthAstataste santo'pyasantaH / asadbhAvI na santi bahavaH sAghavaH / evaM vRddhAvAsaM sasahAyaM jAnIhi / tato gacchataH sAdhUnAM parimANaM jJAtvA parimANaM jJAtvA sarveSAM caturbhaGgasahAyA dAtavyA ityuktaM tato gacchaparimANaM jaghanyAdibhedata AhaaTThAvIsa jahantreNa ukkoseNa sayaggaso / sahAyA tassa jesiM tu uvaTTANA na jAyati [bhA. 2269 ] , vR- gacchasya parimANaM jaghanyato'STArvisatirutkarSatazatAgrazaH zatAdArabhya yAvadvAtriMzatsahastrANi tatrASTAviMzatikasya gacchasya caturbhAgaH sapta etAvantaH sahAyAstasya dAtavyAH cairupasthApanA upa sAmIpyena sarvadAvasthAnalakSaNena tiSThantyasyAmiti upasthApanA zayyA ajAdipAThAMtU pratyayaH nityavasatirna jAyate / iyamatra bhAvanA / pratimAsamanyAnyA vasatirna labhyate sa cAlAbho dvidhAsadalAbho'sadalAbhazca / tatra sadalAbho nAma labhyante vasatayaH kintvakalpikA, asadalAbho mUlata eva na labhyante vasatayaH / evaM sadalAbhenAsadalAbhena vA pratimAsamanyAnyavasatyalAbhe ekasyAmeva vasatau jaGghAbalaparikSINo vasati / tasya ca sahAyA aSTAviMzatikasya gacchasya caturbhAgamAtrAH sapta pradattAste Rtubaddhe kAle evaM mAsaM sthitvA gacchaM vrajanti, / anya sapta sahAyA sthavirasyAgacchati, te'pi dvitIye mAse paripUrNe gatAstato'nye saptAgacchanti te'pi tRtIyamAse pUrNegatAstato'nye sapta sahAyA AyAnti te'pi caturthamAsaM sthitvA gacchaM vrajanti, ye prathame mAse saptAgacchante bhUyaH samAgacchanti, evaM trimAsAMtaritaH sarveSAM punarvArako bhavati evaM vAreNa vAreNAgamane tai rnityavasati doSaH parihatI bhavati, atha sadabhAvenASTAvizate rUno gaccho vartate yAvadekavizatikastasya tribhAge sapta teSAM dvimAsAMtarito vArako bhavati, tathaiva sadbhAvena vA yadi caturdazako gaccho bhavati tadA teSAmarddhena sapta teSAmekamAsAntaritaH punarvArakaH evaM pratimAsamanyonyavasatyabhAve vRddhasyaivaikasya vRddhAvAso bhavati na tu sahAyAnAmatha sadabhAvena asadbhAvena vA caturdaza gacche na santi, tadA te eva saptajanA cirakAralamapi tiSThantoM yatanayA taM vRddhaM paripAlayanti / amumevArthamamidhitsurAha [bhA. 2270] cattAriMgA tinni donni ekko va hojja asatIe / saMtAsaI agIya UNAu asaMtau asatI / / vR- catvAraH saptakA vAreNa vAreNa vRddhaparipAlanAya preSaNIyAH / asati sadabhAvenavASTAviMzaterabhAve Page #604 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :-4, mUla - 126, [bhA.2270] 119 trayaH saptakAvAreNapreSyAstAvatAmapyabhAvedvausaptakau vAreNapeSyautayorapyabhAveekaHsaptakaH sadAvasthAyI tatparipAlako bhavet / sadbhAvenAsadbhAvena vA asatItyuktaM tatra sadabhAvaM ca vyAkhyAnayati / santAsatAsadabhAvo nAma yadagItArthAH te hi santi bhUyAMsaH paraM te santo'pyasanto vRddhasya sahAyakAryeSvasamarthatvAt / asaMteuasatIasadabhAvaH |svbhaavtopyuunaaH athakasmAtsaptasahAyAH kriyantenanyUnA ityAha[bhA.2271] do saMghADA bhikkhaMekko bahi doya geNhae theraM / AlittAdisujayaNA iharA paritApadAhAdI / / vR-dvausaGghATau bhikSAM hiNDete |ekobhirvstestisstthtirksskH, dvaucasthaviraMgRhIta evaM saptasusatsu AdIptAdiSupradIpanAdiSuyatanAbhavati |itasthA paritApadAhAdikaMvRddhAderuSajAyate |ath sadabhAvenA sadabhAvena vA saptako gaccho na vidyate, kintuSaSThAdikastadApi sarve'pi vRddhAvAsikA bhavanti yatanayA cataMparipAlayanti / tAmevayatanAmAha[bhA.2272] AhArejayaNA vuttA, tassa jogeya pANae / nivAgamanue ceva, chavitANesaNAdisu / / vR-tasya vRddhasya yogye AhArepAnake upAzraye nivAte chavistrANavastraMtasminmRdukeca eSaNIyAni tadalAbhe paJcakaparihAnyApyutpAdanIyAni yAni tdevmuktaacturvidhaaytnaa|| samprati prakArAntareNa caturvidhAmeva yatanAmAha[bhA.2273] vuDDAvAse jayaNA khette kAle vasahi saMthAre / khetami navagamAdI parihANI ekkahiM vasai / / vR-vRddhAvAse yatanAcaturvidhA / tadyathA-kSetre,kAle, vasatau, saMstAreca / tatrakSetre navakoTivibhAgaH navakamAdikRtvAekaikavibhAgeparihAnyAtAvadvastavyaM yAvadekasminnapibhAgecirakAlaM vasati, iyamatra bhAvanA-kSetrenavabhAgAnkaroti, tatraikasminbhAgevasatigRhItvAtasminneva bhAgesaMstArakabhikSAdIni nirdizati, |shessaanyssttaubhaagaanprihrti / tAMstutAvatparipUrNo mArgazIrSastato dvitIyepoSamAse dvitIye bhAge vasatyAdi gRhyAti, zeSAnaSTau bhAgAnpariharati / evaM tRtIyAdiSu vibhAgeSu mAghAdaya ASADhAntA mAsA netavyAH / varSAkAle caturo mAsAn navame bhAge vasatyAdi gRhNAti zeSAnaSTI bhAgAnpariharati tathAvidhabhikSAdyalAbhenavavasatayo'STau bhikSAdiyogyAbhAgAH parikalpanIyAH | vasatyalAbhe aSTaubhAgA vasatiyogyA navabhAgA bhikSAdiyogyA, vasatyalAbhe bhikSAdyalAbhecASTau vasatibhAgA aSTau bhikSAdibhAgA evaM tribhiH prakAraikaikabhAgaparihAnyA tAvatjJeyaM yAvadekasmin bhAge vasatibhikSAdIni ca gRhNAti / [bhA.2274] bhAgebhAgemAsaM kAle vIjAva ekkahiM savvaM / purisesuvisattaNhaMasatIe jAva ekkou / / vR- Rtubaddhe kAle bhAge bhAge mAsaM kuryAt / alAbhe ca sati bhikSAdInAM ca pUrvaprakAreNaikaikaparihAnyA tAvadyateta yAvatkAle'pi RtubuddhakAle'pi sarvaM vasatyAdikamekasmin bhAge gRNIyAt puruSeSvapisahAyabhUteSu cintAyAMsaptAnAmabhAveekaikaparihAnyAtAvadyatanA vidheyAyAvadeko'pisahAyo bhavatviti / / [bhA,2275] puvvabhaNiyAujayaNA, vasahI bhikkhe viyAramAdIya / Page #605 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 120 vyavahAra-chedasUtram -2. 4/126 savve yahoiihaM, vuTTAvAse vasaMtANaM / / vR- pUrvamodhaniyuktI kalpAdhyayane vA yA vasatau bhikSAyAM vicArAdau ca yatanA bhaNitA mahatA prabandhena, saivaceha vRddhavAse vasatAMbhavatijJAtavyA, / uktA kSetrayatanA / / kAlayatanAmAha[bhA.2276] dhIrA kAlaccheyaM, kati aparakkamA tahiM therA / kAlaMvA vivarIyaM kareMti tivihAtahiMjayaNA / / vR- dhIrA buddhimantaH saMyamakaraNodyatA apramAdino'parAkramA jaGghA balaparihInAH sthavirAstatra vRddhavAse kAlacchedaM kurvanti Rtubaddhe kAle aSTasu mAseSu pratimAsamanyAnyavasatibhikSAdigrahaNato varSAsu caturo mAsAn ekavasatyekabhAgabhikSAdigrahaNatastadbhAve pUrvoktayatanA kAlatruTiM kurvanti / tathA kAlamaviparItaM ca kurvanti / Rtubaddhe kAle varSAkAlakalpaM varSAsu RtubaddhakAlakalyaM na kurvantIti bhAvaH, tathA trividhAyatanA tatraRtubaddha kAle ca kartavyAsAmprataM viparItameva kAlaM[bhA.2277] avivarIto nAmaM kAlo uvaThANa dosapariharati / asatI vasahIe puna abivarIo uvaThevi / / vR-aviparIto nAmakAlaH kriyamANaeSa yatkAle Rtubaddha pratimAsamanyAnyavasatibhikSAdigrahaNata upasthAn doSAn nityavAsadoSAn pariharati / asatyabhAve vasaterupalakSaNametat / bhikSAdyazrAve ca upasthe'piekasyAMvasatau sttmvsthite'piytnaakrtvyaa| [bhA.2278] tivihA jayaNAhAre uvahIsejjAsuhoi kAyavvA / . ugamasuddhAni tivi asaIepaNagaparihANI / / vR- AhAre upadhau zayyAsu ca vasatiSu kA yatanetyata Aha-trINyapi prathamata udmAdizuddhAni udmotpAdanaiSaNAzuddhAni gRhItavyAni tepAmasatyabhAve paJcakaparihAnyApi samutpAdanIyAni gatA kAlayatanA ||smprtivstiytnaamaah[bhaa.2279] seliyakANivare pakkeTTAmeya piNdddaarughre| kaTitaM kaDagataNaghare vovtthoticugurugaa|| vR- zailikaM nAma pASANeSTakAbhiH kRtaM / kANiTTatti lohamayya iSTakAstAbhiH kRtaM gRhaM kANeSTakAgRhaM, pakke iti veSTakAgRhaM Ameya iti AmA apakkAstAbhiriSTakAbhiH kRtaM gRhamAmeSTakAgRhaM piNDadAru gharamiti gRha zabdaH pratyekamabhisambadhyate / piNDagRhaM ckikhallapiNDainiSpAditaM, dArugRhaM karapatrasphATitadAruphalamayagRhaM, kaTitaM kaDagati vaMzadalanirmApitakaTAtmakaM gRhaM kaTakagRhaM, tRNagRhaM vRkSAditRNamayaM, eteSAM sati lAbhe prathamaM gRhItavyam / tadabhAve dvitIyaM evaM zeSANyapi bhAvanIyAni / yadi punaH sati viparyastaM kuryAt tadA viparyaste viparyAse prAyazcittaM bhavati catvAro gurukAH / / tatrAdyeSu caturyugRheSuyo guNobhavati tamavidhitsurAha[bhA.2280] koTimaghare vasaMtoAlitamimvinaDajjhatI tena / selAdINaM gahaNaM, rakkhattiya nivAyavasahIu / / vR-koTimuparibaddhabhUmikaMgRhaMtacca zilAdimayaMtasmin vasanAdIpte'pi pradIpanake'pina dhyte| tatrayeH pravezAsaMbhavAta,tena kAraNena zailAdInAMgrahaNaM / tathA rakSati nivAtA vasatiH zItAdikamitivA zailAdigrahaNamakAri |uktaa vasatiyatanA ||sampratisaMstAraka yatanAmAha Page #606 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :- 4, mUla - 126, [ bhA. 2281] [bhA. 2281] thiramaussa asatI apaDihArissa ceva vacca'ti / battIsa joyaNANi viAreNa alabbhamANammi || 121 - yo vasatau yathA saMsRtazcampakapaTo'nyo vA sthiramRdukaH saMstArako apratihAryaH sa gRhItavyaH / tasyAbhAve vasatereva sambandhi ya nivezanaM gRhaM tasyadAnetavyastasyApyalAbhe vATakAdbahiSTo' pyAnetavyastatrApyasati svagrAme dUrante'pi tatrApyalAbhe paragrAmAdarardhakozAttathApyalAbhe kozAdapi evamardhakozavRddhyA tAvadgantavyaM yAva dutkarSato'pi dvAtriMzato yojanebhyo'pi / tathA cAhamRdukasyApratihAryasya saMstArakasya vasatyAdAvalAbhe'pratihAryasyaiva saMstArakasyAnayanAya paragrAme vrajanti / tatra ca Arato'labhyamAne dvAtriMzati yojanAnyapi yAvat vrajanti / etadeva suvyaktamAha[bhA. 2282] vasahi nivesana sAhI dUrAnayanaMpi jo u pAugo / asatIe pADihAriya maMgalakaraNaMmi nIti / / - vasatau yathA saMstRta sthiramRdukaH saMstArako mRgaNIyastadabhAve nivezane apratihArye gaveSaNIyastatrApyalAbhe sAhItti vATake tatrApyalAbhe yaH prAyogyo'pratIhAryaH saMstArakastasya dUrAdapi dvAtriMzadyojana pramANAnayanaM kartavyaM / evamapi tathA rUpanyA pratihAryasya saMstArakasyA sati alAbhe pratihArye maMgalakaraNe maMgalakaraNanimittaM dhriyamANaM nINayanti Anayanti etadeva spaSTataramAhaugAlI kaNagaM puna maMgalabuddhIe sAravijjaMtaM / [bhA. 2283] punaravi maMgaladivase acciyamahiyaM pavesiti / / vR- ugAlaM phalakaM nAma AryakaprAyakaprabhUtInAmAvalyA samAgataM campakapaTAdiphalakaM maMgalabudhyA sAravijjaMtaM dhriyamANaM, tathAhi -te maGgalabudhyA taM phalakaM dharanti / utsavAdiSu ca taM phalakaM zrIkhaNDAdinA arcayanti / puSpAdibhirmahayanti na ca ko'pi taM phalakaM paribhuGkte, evaM maGgalabudhyA sArApyamAnaM sAdhavo yAcante / yathAsmAkamAcAryAHsthavirAsteSAmidaM phalakaM prAtihAryaM samazyata, asmAkaM viratAnAM pUjyAste devAnAmapi pUjyAH / kiM punaryuSmAkaM te evamuktAH santo brUte-satyaM dadmaH kevalamutsavadivase Anetavyo yena vayaM pUjayAmastataH punarapidAsyAmaH eva mukte taM nItvA utsavadivase tasyAM pUjAvelAyAM preSayaMti, yenA pakkaNa utvakkaNa doSA na bhavaMti tataH punarapi tasmin maMgala divase arcitamahitaM caMpakAdipaTTaM kRtaM vasatau pravezayaMti [bhA. 2284 ] punnami appaNaMtI annassa va vamDhavAsiNo deti / muttUNa buDDhavAsiM, Avajjai caulahusese || vR- pUrve vRddhavAse kvAlagatatvAdinA yasya satkazcampakAdipaTTa stasya taM samarpayanti / anyasya vA vRddhavAsino dadAti / vRddhavAsinaM muktvA yadyanyasya zeSasya samarpayanti tataH zeSe zeSasya samarpaNe teSAM prAyazcittamApadyate caturlaghu idRzasya phalakasyAlAbhe yadanyat aparizATiphalakaM tada prAtihAryaM mRgayante / tadalAbhe prAtihAryamapi / evaM kSetrakAlavasatisaMstArakayatanA kartavyA / ekatarayatanAvibhAgAsaMbhave trivibhAga yatanA kartavyA / tasyA apyasaMbhave ekavibhAgApIti gataM jaGghAbalaM kSINamiti dvAram / / paDiyarati gilANaM vA sayaM gilANo vi tatthavi taheva / , [bhA. 2285 ] bhAviya kulesu atthati asahAe rIyate dosA / / vR- praticarati glAnaM, yadi vA svayaM glAno jAtastatastasya vRddhavAso bhavati / tatrApi tathaiva Page #607 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 122 vyavahAra-chedasUtram -2- 4/126 kSetrakAlavasatisaMstArakayatanA draSTavyA / gataM glAnadvAram, asahAyatAdvAramAha-bhAvitakuleSu saMvignabhAviteSu kuleSvasahAyaH sahAyahInastiSThati / yatastasya rIyamANasya viharato bahavo doSAH stryAdibhyaH |gtmshaaydvaarm / / samprati daurbalyadvAramAha[bhA.2286] umAdI tavasAvA acaiMto dubbaloviemeva / saMtAsaMtasatIebalakaradavveyajayaNAu / / vR- avamaMdurbhikSaM, AdizabdAt nagararodhAdiparigrahastatrAvamaudaryeNa durbalIbhUto na zaknoti vihartu tapasAvAkSAmIbhUtaH / kathamityAhasaMtAsaMtasatIe-sadabhAve navAsadabhAvenavA / tatrasadabhAvo labhyate, yathAtRptibhakSyaM kevalamantaM prAntaM tena zAmIbhUto'sadabhAvo yathA tRpti bhakSyasyaivAbhAvaH sa tathA kSAmIbhUtovihartumazaknuvan / evameva kSINajavAbalagatenaprakAreNa tiSThati, kevalaMtena balakaradravyairyatanA kartavyA |prthmtudmaadishuddhNtdutpaadniiyN tadabhAvapaJcakaparihAnyApi / tatobalikIbhUto viharati / gataMdaurvalyadvArama! / / sAmprattamuttamArthadvAramAha[bhA.2287] paDivannauttamaDhe, paDiyaragAvA vasaMtitannisA / Ayapare nippattI kuNamANo vAvi acchejjA / / vR- pratipanna uttamArtho'nazanaM yena sa pratipannottamArthaH / sa vA tasya vA praticArakastannizrA uttamArthapratipannanizrA mAsAtItaM varSAkAlAtItaM vA tiSThanti / yatamuttamArthadvAram / / adhunA taruNa niSpattidvAramAha-Atmanazca parasya ca sUtrArthatadubhayena niSpattiM kurvanvA vRddhavAsena tiThet kiyantaM kAlamata Aha[bhA.2288] saMvaccharaMca jharae bArasavAsAikAliyasuyammi / solasa yadiThivAeeso ukkostokaalo|| vR-saMvatsaraMyAvat kAlikazruttaMjharati parAvartayati / grahaNepunaH kAlikazrutekAlikazrutasya laganti dvAdazavarSANi / dRSTivAdagrahaNamadhikRtvaSoDazavarSANi |essetaavaan AtmaparaniSpattimadhikRtyaikatrAvasthAnasyotkRSTataH kAlaH etadeva suvyaktamAha[bhA.2289] bArasavAse gahie ukkAliyaM jharativarasamegaMtu / solasa na diThivAegahaNaMjharaNaM dasaduveya / / vR- dvAdaza varSANi yAvat yatparipUrNa gahItaM kAlikazrutaM tat varSamekaM jharati ekena varSeNa parAvartyate / grahaNamadhikRtya dRSTivAde SoDaza varSANi laganti / jharaNamadhikRtya punardaza dve ca dvAdaza varSANItyarthaH / tato grahaNaMjharaNaMvAdhikRtya tAvantaMkAlamekatrAvatiSThate / atrapara Aha[bhA.2290] jharaeyakAliyasue puvvagae jiettiukaalo| AyArapakappanAme kAlacchede ukayaresiM / / vR- kAlikazrute ca pUrvagate ca zrute jharake ca zabdAt grAhake ca yadi etAvAn kAlo lagati tarhi AcAra prakalpanAmni nizIthe'dhyayaneyo'sau kAlacchedaH kRto yathA Rtubaddhe mAsamAsitavyaM varSAsu caturo mAsAnitisakatareSAMdraSTavyaH? / sUrirAha[bhA.2291] suttattha tadubhaehiMje usattamA mahiDDiyAtherA / eesitupakappebhaNito kAlo niyayasutte / / Page #608 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 123 uddezaka :-4, mUla - 126, [bhA. 2291] vR-sUtrArthatadubhayairye samAptA mahirdhikAH sthavirA eteSAmAcAraprakalpe naityikasUtre bhaNitaH kAlo draSTavyaH |ntusuutraarthgraahkaannaampigrhnne jharaNeca tAvAnutkRSTaH kAlo tathA galansaMbhavati / [bhA.2292] there nissaNeNaMkAraNajAtena eti ukaalo| ajjANaM paNagaMpuna navagaggahaNaMtusesANaM / / vR- sthavire jaGghAbalaparikSINe nizraNena nizrayA kAraNajAtena AtmaparaniSpattilakSaNena jAtena kAraNena / etAvAn pUrvoktapramANa ekatra sthAne utkRSTakAlo bhavati AcAryANAm, AryikAnAM punarvRddhavAsamAvasantInAM paJcakaM kSetrapaJcakaM bhavati / tadyathA-sabAhye kSetre dvaubhAgau, bahiaubhAgAvanta ekaikasmiMzca kSetravibhAge dvau dvau mAsAvavasthAnaM / paJcamo varSarAtryogyaH kSetravibhAgaH / zeSANAM sAdhUnAM punaH kAraNavazata ekatra sthitAnAM navakagrahaNaM navabhirbhAgaiH kSetrakAraNaM / iha ye javAbalaparikSINAH sthavirAsteSAMsamIpe AtmaparaniSpatti micchatAM yAdRzAHsahAyAdAtavyAH tAdRzAnamidhitsurAha-- [bhA.2293] jegehiuMdhAriuMca jogA, therANate ditisahAyaheu / gehaMtiteThANaTTiyA suheNaM, kiccaMcatherANa karatisavvaM / / vR-sUtramarthaMca ye gRhItuMdhArayituMca yogyAstAnsahAyakAnsthavirANAM dadati / tatastesthAnasthitAH kAlikazrutaM dRSTivAdaM vA sukhena gRhNanti, / kRtyaM ca sarvaM sthavirANAM kurvanti, evaM teSAM grahaNe jharaNe ca pUrvokta utkRSTaH kAla ekatrAvasthAnebhavati / gataMtaruNaniSpattidvAram ||adhunaa kSetrAlAbhadvAramAha[bhA.2294] AsajjakhetakAle, bahupAuNA nasaMtikhetAvA / niccaM ca vibhattANaM, sacchaMdAdI bahUdosA / / vR- Asadya pratItya kSetrakAlau / tadyathA anyeSu kSetreSvazivAdIni kAraNAni, yadi nAsti sAmpratamanyeSu kSetreSu tAdRzaH kAloyena saMstarati / atha baha prAyogyAni mahAgaNaprAyogyAni nasanti kSetrANi / yadi punarmahatogaNasya vibhAgaH kriyate / tato vibhaktAnAmadyApyapariniSpannatvenAgItArthAnAM nityamavazyaM svacchandAdayo doSA bhavanti / etaiH kAraNai RtubaddhAtItaM varSAtItaM ca kAlamekakSetre yatanayA tiSThanti / adhunA kRtasalekhadvAraM taruNapratikarmadvAraM cAha[bhA.2295] jahaceva uttamaDhekayaMsalehammiThaMti taha ceva / taruNa paDikkama puna rogavimukkebalavivaDDI / / vR-yathA caivaM uttamArthe pratipanne tiSThanti tathA caivaM kRtasaMlekhe'pi tiSThanti / iyamatrabhAvanA-yathA pratipannottamArthastat praticArakA vA tannizrayA ekatra vasanti / evaM pratipannasaMlekhanAstatpraticArakAzcaitanizrAekatrasthAne vasanti / taruNapratikarma nAmaroga vimuktasya satastasya balavivRddhikaraNaM tannimittaMmAsAtItaMvarSAtItaM ca kAlaM tiSThanti / / [bhA.2296] vRDvAvAsAtIte, kAlAtItena ugahotiviho / AlaMbaNe visuddhe uggahI takkaja kuccheo / / vR- vRddhavAsAtIte maraNena / pratibhagnatayA vA / ArogIbhavanena vA jharaNena vA vRddhavAse atIte kAle'tIte Rtubuddhe kAle mAsAdhike kAle varSAsu caturmAsAdhike avagrahastrividho'pi na bhavati, sacittasyAcittasya mizrasya ce grahaNaM na kalpate iti bhAvaH / kuta ityAha-AlambaNe vRddhavAsalakSaNe vizuddhe parisamApte yastatkAyabhUto'vagrahastasyApi vyavacchedo bhavati / kAraNAbhAve kAryasyAbhAvat / Page #609 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra - chedasUtram - 2- 4 / 126 124 yastu manyate kAlatIte vinAvagrahasya vyavacchedastaM prati dRSTAntamAhaAgAsa kucchi pUro, uggahapaDisehiyammi jo kAlo / na hu hoti ugaraho so kAladuve vA anunnAto / / [bhA. 2297 ] vR- yathA ko'pi puruSo bubhukSayA pIDitaH san cintayati pUrayAmyudaramAkAzena yena me bubhukSApagacchati / sa yathA AkAzasya evamava gRhe pratiSedhito yaH kAlo vartate'sminnutpAditaH so uho'vagraho na bhavati pratiSiddhakAlAcIrNatvAt / athavA prakArAntareNa kAladvike'nujJAto'vagrahaH / [ bhA. 2298 ] gihmANa carima mAso, jahiM kato tattha jati puno vAsaM / ThAyaMti annakhettAsattIe dosaMpito lAbho / / vR- yatra gISmANAM uSNakAlasya caramapazcAdASADhAnAmA mAsaH kRta statra yadi punaranyakSetrAsati tathAvidhAnyakSetrabhAvato varSa varSAkAle tiSThanti / tato dvayorapi kAlayoH grISmacaramamAse varSA cetyarthaH lAbho bhavati evaM kAraNato dvayorapi kAlayoH sacittAdilAbho'nujJAtaityarthaH / / [bhA. 2299] evameva samatIte vAse tinni dasagA u ukkosA / vAsanimittadviyANaM uggaho chammAsa ukkosA / / bR- evameva anenaiva prakAreNa varSe varSAkAle samatIte yadi megho varSati tato'nyaddivasadazakaM sthIyate, tasminnapi samAptimupagate yadi punavarSati tato dvitIyadivasadazakaM sthAtavyam, tasminnapyatIte punarvRSTau tRtIyamapi divasadazakaM tiSThati, evaM utkarSatastrINi divasadazakAni varSA nimittasthitAnAmutkRSTato'vagrahaH SaNmAsaH SaNmAsapramANo bhavati / tadyathA eko grISmacaramamAsa zcatvAro varSAkAlamAsAH SaSTho mArgazIrSo divasadazakatrayalakSaNa iti / / uddezaka : 4 samApta muni dIparatnasAgareNa saMzodhitA sampAditA vyavahArasUtre caturthoddezakasya (bhadrabAhu svAmi racitAniryuktiyuktaM) saMghadAsagaNi viracitaM bhASyaM evaM malayagiri AcArya viracitA TIkA parisamAptA / uddezaka - 5 uktaJcaturtha uddezakaH, adhunA paJcamo vaktavyaH tatredamAdisUtrakadambakammU. (127) nokappai pavattiNIe appabiiyAe hemaMtagimhAsu cArae / mU. (128) kappai pavattiNIe appataimAe hemaMtagimhAsu cArae / mU. (129) no kampai gaNAvaccheiNIe appataithAe hemaMtagimhAsu cArae / mU. (130) kappai gaNAvaccheiNIe appacautthAe hemaMtagimhAsu cArae / mU. (131) no kappai pavattiNIe appataiyAe vAsAvAsaM vatthae / mU. (132) kappai pavattiNIe appacautthAe vAsAvAsaM vatthae / mU. (133) no kappai gaNAvaccheiNIe appacautthAe vAsAvAsaM vatthae / mU. (134) kappai gaNAcaccheiNIe appapaJcamAe vAsAvAsaM vatthae / mU. (135) se gAmaMsi vA.... jAva saMnivesaMsi vA rAyahANisi bahuNaM pavattiNINaM appataiyANa Page #610 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 125 uddezaka :-5, mUla- 135, [bhA. 2299] bahUNaM gaNAvaccheiNINaMappacautthANaMkappai hemaMtagimhAsucarae annamannanIsAe / mU. (136) se gAmaMsi vA....jAva saMnivesaMsi vA bahUNaM pavattiNINaM appacautthANaM bahUNa gaNAvaccheiNINaM appapaJcamANaMkappai vAsAvAsaMvatthae annamannaM niisaae| mU. (137) gAmANugAmaMdUijamANA niggaMdhI yajaMpurao kAuMviharejAsAya AhacavIsambhejA. atthiyAiMthakAiannA uvasaMpaJjaNArihA, sAuvasaMpajiyavvA, nathiyAiMthakAiannAuvasaMpajaNArihA, tIse ya appaNo kampAe asamatto eyaM se kampai egarAiyAe paDimAe jannaM janna disaM anAo sAhammiNIo viharanti tannaM tannaM disaM0 (jAva)...chee vA parihArevA / mU.(138) vAsAvAsaMpajosaviyA nithI...(jAva)..chae vA prihaarevaa| mU. (139) pavattiNI ya gilAyamANI annayaraM vaejA 'maeNaM aJjo! kAlAgaNAe samAnIe iyaM samukkasiyavvA' / sA ya samukkasaNArihA sAsa samukkasiyavvA siyA, sAya no samukkasaNArihA no samukkasiyavvA, asthiyA itthakAiannA samukkasaNArihAsAsamukkAsiyavvA, nathiyA itthakAiannA samukkasaNArihAsAcevasamukkasiyavvA, taMmicanasamukkaTuMsiparAvaejAdussamukkiTuteajonivikhavAhi, tIse nikkhevamANIe nasthi koi chae vA parihAre vA, taMjAso sAhammiNIo ahAkappeNaM no uvaTThAyati tAsiMsavvAsiMtappattiyaMjAva...chae vA parihArevA / __ mU. (140) pavattiNA ya ohAyamANo...egayaraM vaejAmamaMsiNaM aJjo ! ohAyaMsi esA samukkasiyavvA siyA, sAsamukkasaNArihAsAsamukkasiyavvA siyA, sAyanojAva...cheevAparihAre vA / vR-ityAditAvat, yAvadavadhAvanasUtram / arthasambandhapratipAdanArthamAha[bhA.2300] uddesaMmicautthejA merA vanniyA usAhUNaM / sAceva paJcamesaMjatINagaNaNAe nANattaM / / vR- caturthe uddezake yA maryAdA varNitA sAdhUnAM saiva paJcame uddeze saMyatInAM varNyate, kevalaM gaNanayAM nAnAtvam, tadapicasUtresAkSAduktamitipratItam |atH prathamataevasaMyatIsUtrakadambakopanipAtaH / / [bhA.2301] vRttamahayA bahutaM piMDagasuttecauttha caramaMmi / abahuttepaDisehaMkAumaNunnA bahuNaMtu / / vR-athavAcaturthasyauddezakasya caramepiNDakasUtrebahutvamuktam, tatobahutvaprastAvAtpaJcame uddezake saMyatInAM abahutve pratiSedhaM kRtvA bahunAmanujJA kRtA, nanu bahunAmapi triprabhRtInAM vihAro na kalpate, asamAptakalpatvAt / tathA hi-jadhanyato'piRtubaddhe kAlesaMyatInAMsaptakaHsamAptakalpaH, varSAkAle navakaH / tataH kathaM nAdhikRtasUtrakadambakavirodhaH? ucyate, naiSa doSaH, kAraNavazataH sUtrakadambakasya pravRtteH / tAnyeva kAraNAnyupadarzayati[bhA.2302] saMghayaNe vAulaNA,chaTTe aMgami, gamaNamasivAdI / sAgara jAtejayaNA, uubaddhAloyaNAbhaNiyA / / vR-pravartinyA gaNAvacchedinyAvAuttamenasaMhananena, upalakSaNametat, uttamayAcadhRtyA, sUtramarthazca bhUyAn gRhIto gacche ca vyAghAtaH 1 / sa ca vyAkulanAvazAttata uktaM dvitIyaM kAraNaM vyAkulanA, sAca 'dhammakahi mahieDDi' ityAdinA prakAreNa yathA prAk tRtIyoddezake'bhihitA tathaivAtrApi bhAvanIyA, punaruktadoSabhayAttunAbhidhIyate,tataHsUtrArthasmaraNanimittamAtmatRtIyAyAH pravartinyAAtmacaturthAyAzca Page #611 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 126 vyavahAra-chedasUtram -2- 5/140 gaNAvacchedinyA gamanam 2 | tathA SaSThe'Gge jJAtAdharmakathAkhye bahavaH sadRzA gamAstathA ca tatrAnekAH kathAnakakoTayaH sadRzapAThA visazapAThAstvarddhacaturthAH kathAnakakoTayastadabhinavagRhItaMvartayatepunaH punarasmRtaM ca vismRtimupayAti, tatastatsmakaraNArthamuktaparivArAyA api gamanam 3 / tathA azivAdibhirazivAkmaudaryAdibhiruktasaMkhyAkaparivArAyAgamanam / tathASaSTaprabhRtInyaGgAnisaMyatInAM 'sAgaratti', svayaMbhUramaNasAgaratulyAni tAni abhinavagRhItAni parAvartanIyAni santi aparAvartitAni nazyanti, tatasteSAM parAvartanAya yathoktasaMkhyAkapiravArAyA api gamanam, tadevamadhikRtasUtrakadambakapravRttaukAraNAnyabhihitAni5 |adhunaashessvktvytaamaah-jaatetti'jaataadiruupH kalpo vaktavyaH, sa ca Rtubaddhe saptakaH samAptakalpaH; tadUno'samAptakalpaH, varSAkAle navakaH samAptakalpastadUno'samAptakalpazca, ekaiko dvidhA-jAto'jAtazca, gItArthI'gItArthazceti; atra ca bhaGgacatuSTaye prathamavarjeSu zeSeSu triSu bhaGgeSu prAgvat yatanA kartavyA 6 / tathA Rtubaddhe kAle nirantaraM sAdhvIpreSaNato'valokanA kartavyA bhaNitA 7 / tadevamabhihitAni kAraNAnyetaiH kAraNairAyAtasyAsya sUtrakadambakasya vyAkhyA,sAca tathaiva / tathA cAha[bhA.2303] jahabhaNiya cautthe, paMcamammitahevevimaM tunANattaM / gamanasthimIsa saMbaMdhivajae pUjite liMge / / vR- yathA caturthe uddezake nirgranthasUtrANAM vyAkhyAnaM bhaNitam, tathA paJcame'pi uddezake nirgranthIsUtrANAmapivaktavyam, navaraMidaMnAnAtvam, tadevAha-'ityAdi-viSvagabhUtAyAMpravartinyAM gamanaM sarvAbhirAryikAbhirAcAryasamIpe kartavyam / tacca strIbhiH saha, tadabhASe mitraiHstrIpuruSaiH, teSAmapyabhAve sambandhipuruSaiH, eteSAmapyabhAve sambandhavarjitairavikAribhiH puruSaiH, atha sapratyapAyAH panthAnaH tarhi yatpUjitaM liGgaMtasmin liGge gRhIte gamanam / / etadeva suvyaktamAha[bhA.2304] vIsuMbhiyAyasavvAsiMgamanaMaddhaddha jAvadoNhekkA / saMbaMdhiitthisatyebhAvitamavikAritehiMvA / / vR-viSvagbhUtAyAMzarIrAtpRthagbhUtAyAMmRtAyAmityarthaH,pravartinyAmAcAryasamIpesarvAbhirgantavyam, tatraca gatAnAmAcAryeNa pravartinI sthApayitavyA, yadi taruNInAM sarvAsAM pathi pratyavAyastarhi ardhAyAH paraNitavayasastA vrajanti, atha sarvAstaruNaprAyAH katipayAH sthavirAstato yA maMdarupAstaruNyo yAzca sthavirAstAH samudAyasya caturbhAgamAtrA vrajanti, evaM tAvadvAcyaM yAvat dve jane (ca, te?) gacchataH, dvayorapyasaMbhaveekAvrajati |taaHpunH kenasArthena saha vrajanti,tataAha-'sambandhI tyAdisambandhinA strIsArthena saha gantavyam, tadalobhe'sambandhinApi strIsArthena, tasyApyalAbhe puruSAye bhAvitAH sambandhinasteH samaM vrajeyuH, teSAmapyalAbhe'sambandhino'pi ye'vikAriNaH puruSAstaiH samam / atha sapnatyavAyAH panthAnaH, tarhi yat yatra deze pUjitaM liGgaM tena gRhItena vrajanti, etacca sugamatvAnna vyAkhyAtam / |atr ziSyaH prAha-yadyapyAcAryeNa pravartinI sthApayitavyAtarhi ye ete dve sUtre "pavattiNI gilAyamANI vaejjA, maenaM kAlagayAe iyaM samukkasiyavyA" ityAdi, tathA "pavattiNI ohAyamANI vaejjA, maenaM ohAviyAe iyaM samukkasiyavvA" ityAdi te kathaM nIyete / tata Aha[bhA.2305] asivAdiesuphiDiyA kAlagaevAvi taMmiAyarie / tiga therANaya asatI gilANa ohANisuttAo / / Page #612 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :-5, mUla- 140, [bhA. 2305] 127 vR-azivAdibhiH kAraNaiH, gAthAyAM saptamI tRtIyArthe prAkRtatvAt, yasyAcAryasya samIpe AsIran tasmAtsphiTitAH / tataHsAglAnIbhUtA avadhAvanaprekSikAvAyatsutra'bhihitaMtadvadati anyasyAcAryasya parijJAnakaraNarthi yathA eSA Arhati tAM pravartinI, sa eva anya AcAryaH sthApayati, yadi vA yasyAcAryasya samIpe tA atiSThan sa kAlagataH tatastasminnAcArye kAlagate sA glAnIbhUtA avadhAvanaprekSikA vA anyasyAcAryasya parijJAnakaraNArtha sUtrAbhihitaM vadati, tiga therANa ya asatI' ititrikaM kulagaNasaGghastasya sthavirAH trikasthavirAsteSAmasati / kimuktaM bhavati ? kulasthavirANAM gaNasthavirANAMsaGghasthavirANAMvApratyAsannAnAmabhAveeSAhetizeSasthaviraparijJAnakaraNAya yatsUtra'bhihitaM tadvadati, tatolAnAvadhAvanasUtre upapanne / / [bhA.2306] sAhiNammi vitherepavattiNIcevataMparikahei / esA pavattiNIbhejogA gacchebahumatAya / / vR- athavA svAdhIne'pi sthavire AcArye sA pravartinI glAyantI avadhAvanaprakSikA vA tAM parikathayati / yathA bhe bhagavan eSA pravartinI yogyA pravartinItvasyAhna sUtrArthatadubhayaniSNAtatvAt, gacche bahumatAtato evamapitesUtreupapanne / / [bhA.2307] abbhujaya vihAraMpakhijjiukAme dussamukkaTThe / jahahotisamaNANaM, bhattaparinA tahAtAsi / / vR- yathA prAk zramaNAnAmabhyudyatavihAraM pratipattukAme duHsamutkuSTaM bhavati duHsamutkRSTaM pratipAditam, tathA tAsAM zramaNInAbhaktaparijJAMpratipattukAmAyAMduHsamutkRSTaMbhAvanIyam || mU. (141) nigaMtharasa navaDaharataruNagassa AyArapakappe nAmaM anjhayaNe parikhamar3he siyA, se ya pucchiyavye 'keNa te aJjo ! kAraNeNaM, AyArapakappe nAmaM ajjhayaNe paribmaTe, kiM AbAheNaM udAhu pamAeNaM' ? vaejjA 'noAbAheNaM, pamAeNaM, jAvajIvAetassatappattiyaMnokappai AyariyattaMvA jAva gaNAvaccheiyattaM vA uddisittae vA dhArettae vA / se ya vaejjA 'AbAheNaM, no pamAeNaM.' se ya 'saMThavessAmIti' saMThavejA, evaMsekappaiAyariyataMvA jAvagaNAvaccheiyattaM vA uddisittaevAdhArettae vA, seyasaMThavessAmItinosaMThavejA, evaM senokappai AyaritaMvA jAvagaNAvaccheiyattaM vAuddisittae dhAretaevA / / vR-navaDaharataruNavyAkhyAnaMcaprAguktamavaseyam / tivassiohoinavo(vrataparyAyeNetivAkyazeSaH), AsolasagaM tu (janmaparyAyeNeti gamyate) DaharagaM beti / taruNo cattA sattaruNa majjhimo therao seso' AcAryatvaMvA yAvatkaraNAdupAdhyAyatvaMvApravartitvaMsthaviratvaM vetiparigrahaH,zeSatathaiva ||atraahshissyHpurussottmo dharma iti pUrvaM niryantasUtraM vaktavyaM, pazcAnnirgranthIsUtraM, pUrvatra vAdhyayanadvaye pUrva nirgranthasUtrANyuktAni pazcAnnirgranthIsUtrANi | mU. (142) nigaMthIeNaM navaDaharataruNiyAe AyArapakappe nAmaM ajjhayaNe paribhaTTha siyA, sAya pucchiyavvA keNaMbhekAraNeNaM ajo! AyArapakappenAmaM ajjhayaNe paribbhaTe, kiMAbAheNaMpamAeNaM' ? sA ya vaejjA 'no AbAheNaM, pamAeNaM', jAvajIvAe tIse tampattiyaM no kappai pavattinittaM vA gaNAvaccheiyittaM vA uddisittae vA dhArettae vA / sA ya vaejjA 'AbAheNa, no pamAeNaM', sA ya 'saMThaverasAmIti' saMThavejjA, evaM, se kappai pavattinitaM vA gaNAvaccheiyittaM vA uddisittae vA dhAretae ___ Page #613 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 128 vyavahAra- chedasUtram - 2-5 / 142 vA, sAya saMvessAmIti' no saMThavejjA, evaM se no kappai pavittiNittaM vA gaNAvaccheiyittaM vA uddisittae vA dhAretaevA || vR- 'niggaMthIe navaDaharataruNAe' ityAdi sUtradvikam / asya vyAkhyA -nirgrandhyA navaDaharataruNyA vakSyamANasvarupAyAH AcAraprakalpo nAmAdhyayanaM paribhraSTaM syAt, sA ca praSTavyA, kena kAraNena AcAraprakalpo nAmAdhyayanaM paribhraSTamabhavat, kimAbAdhena pramAdena vA, evaM pRSTA satI sA, yadIti gamyate, vadet, nAvAdhena kintu pramAdena, tarhi yAvajjIvaM tasyAstatpratyayaM pramAdato'dhyayananAzanapratyayaM na kalpate pravartinItvaM vA gaNAvacchedikAtvaM uddeSTuM nApitasyAH svayaM dhArayitum / atha sA vadet AbAdhena naSTaM na tu pramAdena sA ca naSTamadhyayanaM saMsthApayAmItyuktvA saMsthApet, evaM 'se' tasyAH kalpate pravartinItvaM vA gaNAvacchedikAtvaM vA uddeSTuM anujJAtaM svayaM dhArayitum / atha naSTamadhyayanaM saMsthApayiSyAmItyuktvA na saMsthApayet evaM tarhi se tasyAna kalpate pravartinItvaM gaNAvacchedikAtvaM yA uddeSTuM vA svayaM dhArayitumitiH / atra tu kena kAraNena sUtra viparyayaH kRtaH / / sUrigraha [ bhA. 2308] jai vica purisAdeso puvvaM tahavi vivajjao jutto / jena samaNIupagayA pamAyabahulA ya athirAya / / vR- yadyapi ca puruSottamo dharmaH pUrvatra vAdhyayanadvaye pUrvaM puruSodezastathApyatra viparyayo yuktaH / kena kAraNenetyAha-yena kAraNena zramaNyaH prakRtAstathA prAyaH zramaNyaH pramAdabahulA asthirAzca, natu zramaNAH, adhyayanasya ca nAzaH prAyaH pramAdatastataH zramaNyadhikArAdadhikRtasUtrArthasthAnatvAt pUrvaM nirgranthosUtramuktam, pazcAt nirgranthasUtram / navaDaharataruNInAM vyAkhyAnamAha [bhA. 2309 ] te varisA hoi navA aThArasiyA DahariyA ho / taruNI khalujA juvaI cauro dasagA ya puvyuttA / / bR- vrataparyAyeNayAvatrivarSA tAvadbhavatinavA, janmaparyAyeNayAvadaSTAdazikA aSTAdazavarSapramANA tAvadbhavati DaharikA, taruNI khalu tAvaddraSTavyA yAvad yuvatiH / athavA pUrvoktAstRtIyoddezake navaDaharataruNasUtre ye'bhihitAstaruNasya catvAro dazakAJcatvAriMzadvarSANItyarthaH, te atrApi taruNyA draSTavyA: 11 [bhA. 2310] sA eya guNoveyA suttatthehiM pakappamajjhayaNaM / samahijiyA itoyAavi AgayAnavasu yA annA / / bR- sA navaDaharA taruNI etAvadguNopetA sUtrArthAbhyAM prakalpanAmakamadhyayanamadhItA adhItinI tataH sA pravartinItvasya yogyA sUribhiH saMbhAvisAdhitA / atha ca tasyAH sUtrato'rthatazcAcAraprakalpaH paribhraSTaH sa kathaM jJAta ityAha- itazcApi AgatA anyagacchAdanyA sAdhvI upasampannA, sA vijJapayati / / [ bhA. 2311] attheNa me pakappo samAnito na ya jito mahabhaMte / amugA me saMghAI, dadatuM kuttA usAgaNiNA / / vR- he bhadanta ! bhagavan ! arthenArthato mama AcAraprakalpaH samAnItaH samAptiM nItaH, paraMna ca naiva mama sa jitaH paricito'bhUt, tato'mukA, yA pravartinItvena saMbhAvitA, tAM saMghATaM pUjyA dadatu; evaM tayA vijJApitena gaNitA AcAryeNa sA uktA Arya dehi etasyAH saMghATam [bhA. 2312] sA dAu ADhattA navariya naUna kiMci Agacche / Page #614 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH-5, mUla - 142, [bhA. 2312] 129 emeva muNamuNaMtI ciTThatimuNiyAyasAtIe / / vR-sA saMghATaM dAtuM pravRttA, parAvartayituM vyAkhyAtuM ca pravRttA ityarthaH navaraM naSTaM tadadhyayanam, na kimapyAgacchati, kevalamevameva muNamuNaMtI avyaktAkSaraM kimapibruvantI tiSThati, tataH sAtayA muNitA yathA na kimapyetasyA Agacchati[bhA.2313] punaravi sAhatigaNiNosA nasuyA dalAhame annaM / abbhakkhANaM pisiyA vAhiMtuMhoimApucchA / / vR-tataH sApunarapigaNina AcAryasya kathayati, yathAsA naSTazrutA, tasmAtmamAnyAMsahAyAMdadatu, evamukte AcAryeNa vicArayitavyaM-satyaM kiM paribhraSTaM tasyA adhyayanaM kiM vA na, ko jAnAti, abhyAkhyAnamapikAcitkenApikAraNenapradviSTA satIdadyAt / tatastAMvyAhRtya tasyAiyaM vakSyamANA pRcchAkartavyA ||taamevaahbhaa.2314] daMDakagahanikkheve AvasiyAe nisIhiyA / guruNaMca appanAmeya bhaNasu ArovaNAkAu / / vR- daNDakasya pratyupekSApramArjanAvyatirekeNa grahaNe nikSepaNe ca, tathA AvazikyA naiSidhikyAzcAkaraNe,bahiH pradezAdAgacchatA vasateH praveze namaH kSamAzramaNebhyaH ityevaM guruNAmapraNAme capraNAmAkaraNeca kA AropaNA prAyazcittaM bhavati / / [bhA.2315] puTu anivvahaMtI kiha naTuMbAhatopamAeNaM / sAheipamAeNaM soyapamAdo imohoi / / vR-sA evaM pRSTA satI yadi na nirvahati, na yathAvasthitamuttaraM dadAti tadA sA tadA sA anirvahantI bhUyaH praSTavyA; kathaM kena kAraNena te naSTamAcAraprakalpanAmakamadhyayanaM, kimAbAdhAta utapramAdena ? tatra yadi sAkathayatipramAdena, saca pramAdo'yaM vakSyamANo bhavati / / tamevAha[bhA.2316] dhammakaha-nimittAdI, upamAto tattha hotinAyavyo / malayavaimagahaseNAtaraMgavaiyAidhammakahA / / vR-tatra tasyAM saMyatyAM dharmakathAnimittAdikaH, AdizabdAt grahacaritAdiparigrahaH, pramAdo bhavati jJAtavyaH, tatra dharmakathA malayavatI magadhasenA taraGgavatI AdizabdAt vasudevahiNDyAdiparigrahaH, etAH kathAadhIyAnAyA vismRtiMgataMprakalpanAmakamadhyayanam / / [bhA.2317] gahacariyavinamaMtAcunnanimittAdiNApamAeNaM / naTuMmi saMdhayatI asaMdhayaMtI vasA na labhe / / vR- grahacaritaM jyotiSkaM, sasAdhanA vidyA, sAdhanarahito mantraH, cUrNo yogacUrNaH nimittamatItAdibhAvakathanam, AdizabdAt kuhukazAstrAdiparigrahaH, ityAdinA pramAdena ityAdyadhyayanalakSaNena pramAdena naSTe prakalpanAmni adhyayane, yadi bhUyaH sA tatsaMdadhAti, yadi vA na saMdadhAti, tathApisAsandadhatI asandadhatI vAyAvaJjIvaMgaNaM na labhate / / [bhA.2318] jAvajItavaMtugaNaM imehinAehi logasiddhehiM / atipAlavejajohe dhaNugAIbhaggaphalageNa / / Page #615 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 130 vyavahAra-chedasUtram-2-5/142 vR-yAvajjIvaMgaNaMnalabhate, ebhirajApAlakavaidyayodhairlokasiddhaitiH tatrayode pramAdAcaritaMsamyaga viditaM dhanurAdibhirdhanurbhaGgavibhagnaM dRSTaM,jIvAcchinnAvicchinnA,kANDAnyasajjitAni; nakevalametatiH, kintubhagnaphalakena saTita-patita-malayanavajJAtena tatra prathamamajApAlakadRSTAntamAha[bhA.2319] khelaMtena uaiyA paNAsiyA jeNaso puno nalabhe / sUlAdirupAnaTThA vilahati emeva uttarie / / vR-koi ayavAlo veyaNaeNa ayAto khakhaI, tena tato vaTTagAdikhellaNaAdihiM pamAehiM nAsiyA, tosoannAtodavAvitobhaNai, punorakkhAbhina erisaM kAhAmi,soevaMbhaNaMto vijAvajIvaM annatthavi nalahati / ahasUlaM se uddiyaMjaro vA ati Auro Agato, tato naTThAto tAhe sopuno vi labhate rakhiuM akSaragamanikA-yena khelatA vRttAdinA krIDatA ajikAH praNAzitAH, sa punarna labhate, yAvajIvamanyatrApyajA rakSitum / atha zUlAdirujA atrAdizabdAdatyAturajvarAdiparigrahaH, tA ajA naSTAstataH punarapilabhate / / adhunA vaidyajJAtaMbhAvayati[bhA.2320] jatisesatthaM naTuMpecchahasesatthakosagaMgaMtu / hIrati kalaMkiesaMbhogo jUyAdidappeNaM / / vR-koivejoranAkayavittItotena jUyapamAdeNavisayapamAdeNavAvejasatthaMnAsivaMsatthakosagANi yapacchaNagAdINikaTTakalaMkiyANi, na nisIyai, annayA ranokajoM jAvaM,saddAvitovejosokiriyovadesaM na kiMcisakkeivottuM / tatoranA bhaNiyaM, kimeyaM,tatosobhaNai-me potthagAcArahiM hiyA, pADipucchagaMpi natthi, to mama naTuM vejasatthaM, nasthi puna mama anno pamAo jeNa vejasatthaM nAsiyaM / tAhe rannA purisA pesiyA / yadise tasyazAstraMnaSTaMtarhi 'se' tasya yUyaM gatvA zAstrakozakaM prekSadhvaMtatastaistadhiyate rAjJaH samarpate, dRSTAni rAjJA samastAni pratakSaNakaprabhRtInizAstrANi kaTTakalaGkitAni, tatasteSu kalaGkiteSu dRSTeSujJAtaMyathAchUtAdidarpaNAtAdinA pramAdena vinAzitaMvaidyazAstraM, tatobhogacchinnaH pazcAdanyatragatvA vaidyazAstraM punarapyujjvAlyasamAgatobhUyo'pirAjJaH samIpebhogAnyAcate,sacayAcamAno'pina labhate evaM lokottare'pyupanayabhAvanAprAgvat kartavyA ||yodhdRssttaantbhaavnaarthmaah[bhaa.2321] cukko jaisarakhehI tahAvipuloeha se saregaMtuM | akalaMkavAbhaggamabhaggANiyadhanUni / / vR-koi joho dhanuvveyaM ahijjaMto guruvaeseNaM abbhAseNa ya so apAsaMto vi saddeNaM viMdhati ratrA kayapabhUyavitikokatoannayAtena visayapamAeNataMdhaNuvveyasatthaM,taMcaabbhAsakaraNaMnAsiyaM / annayA juddhakajje samAvaDiena kiMcisakkei vidhiuMparAjiNiuMvA, rannA pucchito, kimeyaMti, so bhaNai-nasthi mepamAdo, tAheranAbhaNiyaM, yadi nAmapramAdAkaraNata eSazcasvaravedhI cukko bhulla tathApi 'sa' tasyazarAn gatvApralokayata, kiMtatzarajAlamakalaGkasakalaMkaMvA,dhanUMSyapiteSAMbhagnAnyabhagnAnivA, dRSTaMzarajAlaM kalaGkitaM, dhanUMSi ca bhagnAni tato jJAtaM pramAdataH sarvaM naSTam / kRto vRttivyavacchedaH so'nyatra gatvA dhanurvedazAstramujAlya kRtAbhyAsaH punarAgato vRttiM yAcamAno'pi yAvajIvaM na labhate / / evaM lokottare'pyupanayaH prAgvat kartavyaH / / phalakajJAtamAha[bhA.2322] phAlahiyasya vievaM jaiphalato bhaggalugo to bhogo / / hIrati savvesi viyana bhogohArobhavekajje / / Page #616 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : - 5, mUla - 142, [bhA. 2322] 131 vR koi anega vanaphatti patta sAgAdi kalie phalae kenAviniutto, so visayapamAeNaM juyapamAeNa vAna rakkha na ya pANieNaM pAleti, so ya phalaho logeNa gokhvehi ya ullaDito sukko ya na kiMci tato vanaphalAdi Agacchai, phalahasAmiNA bhaNiyaM, kimiyaM so bhAi-kiM karomi rakkhemi tAva ahaM natthi me pamAdo, tato phalahasAmiNA phalaho gavesAvito ! tathA cAha-phAlakikasya phalakasvAmina evaM pUrvadRSTAnteSu rAjJa iva phalagaveSaNA cintA jAtA, yadi phalako bhagnalumno bhaviSyati, tato'sya bhogI hariSyate / gAthAyAM vartamAnasAmIpye vartamAnavadveti vacanato bhaviSyati vartamAnaH / kasmAt hariSyate ityAha kArye prayojane samApatite sarveSAmapi kuTumbajanAnAM bhogAhAro na syAditi hetostatra gaveSaNe kRte phalako bhagnalugro dRSTaH / bhagno gorupAdibhirvidhvaMsanAt, luggo jalasecanAkaraNataH tatastasya vRttichinnA / tato nAhaM bhUya evaM kariSyAmIti yAcamAno'pi yAvajjIvaM na labhate vRttim / / evaM lokottare'pyupanayaH kartavyastamevAha [ bhA. 2323] evaM dappapanAsitena viditi gaNaM pakappamajjhavaNe / AvAheNaM nAsie gelannAdINa dalayaMti / / vR evaM pUrvoktadRSTAntaprakAreNa darpato dharmakathAdhyayayanataH vyAkaraNAdhyayanato nimittazAstrAdyadhyayanato vA ityarthaH / praNAzite prakalpanAmyadhyayane yAvajjIvamAcAryAstasyA gaNana dadati / AvAdhena glAnatvAdinA punarnazite bhUyo'pyujjvAlite dalayanti prayacchanti / / etadeva bhAvayati[bhA. 2324] gelane asive vA umoyara thie rAyaduTThe vA / eehiM nAsiyamI saMdhemANIe diMti gaNaM / / vR - glAnatve vA jAte glAnapratijAgaraNe vA kRte, azivevA samupasthite, avamaudarya vA durbhikSe jaate| bhikSAparibhramaNato rAjadviSTe vA palAyanato, yadi naSTaM ekalpanAmakamdhyayanaM, tata etaiH kAraNaiH nAzite'pi punaH sandandhatyA gaNaM dadati prayacchanti / tadevaM nirgranthIsUtraM bhAvitamadhunA nirgranthasUtraM vibhAvayiSurAha[bhA. 2325] emeva ya sAhUNaM, vAgaraNanimittacchaMdakahamAdI / biiyaM gilANato me addhANe ceva thUbheya / vR- evameva anenaiva prakAreNa sAdhUnAmapi sUtraM bhAvanIyaM, navaraM tatra pramAdo vyAkaraNanimitacchandaHkathAdyadhIyAnasya pratipattavyaH dvitIyamAbAdhalakSaNaM tato glAne glAnapratijAgaraNevA, avamaudarye, azivAdikAraNato'dhvani vA gamane, stUpe vA draSTavyam / iyamatra bhAvanA, yadi vyAkaraNAdhyayanato nimittazAstrAdhyayanatazchandaH zAstrAdhyayanato dharmakathAdhyayanataH, AdizabdAdvidhAmantrAdivyAkSepato yadi prakalpAdhyayanaM nAzitaM, tadA pazcAdujjcAlite'pi yAvajjIvaM tasmai gaNaM sUrayo na prayacchanti / atha glAnatvAdyAbAdhato nAzitaM, tadA tasmin punarujvAlite prayacchanti pramAdadoSAbhAvAt tatraglAnatvAdiviSayaAbAdhaH pratItaH / samprati stUpaviSayamAha [bhA. 2326] mahurA khamagAya vanadevaya AuTa Aga vijatti / [bhA. 2327] kiM mama asaMjatIe appattiya hohitI kajaM / / thUma viu ghana bhicchU vivAya chammAsa saMgho ko satto / gussA kaMpaNa khiMsaNa sukkA kaya paDAgA / / vR-mathurAyAM nagaryAM ko'pi kSapaka AtApayati, yasyAtApanAM dRSTvA devatA AhatA tamAgatya vanditvA - Page #617 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra-chedasUtram -2-5/142 brUte, yanmayAkartavyaM tanmamAjJApayebhAvAniti / evamuktesAkSapakeNabhaNyate, kiMmama kAryamasaMyatyA bhaviSyati, tatastasyA devatAyA aprItikamabhUt ! aprItivatyA ca tayoktamavazyaM tava mayA kArya bhaviSyati, tato devatayA sarvaratnamayaH stUpo nirmitaH, tatra bhikSavo khatapaTA upasthitAH ayamasmadIyaH . stUpaH, taiH samaMsaMghasya SaNmAsAn vivAdo jAtaH,tataH saMgho brUta-ko nAmAtrArthe zaktaH, kenApikathitaM yathAmukaH kSapakaH, tataH saMgena sa bhaNyate, -kSapaka kAyotsargeNa devatAmAkampaya, tataH kSapakasya kAyotsargakaraNaM devatAyA Akampanam sA AgatA brUte, saMdizata kiM karomi kSapakeNa bhaNitA-tathA kurutayathA saGghasya jayo bhavati, tato devatayA kSapakasya khiMsanA kRtA, yathA etanmayA asaMyatyA api kArya jAtaM evaM khisitvA sAbrUte-yUyaM rAjJaH samIpaM gatvA brUta, yadariktapaTAnAM stUpa tataH kalye raktA patAkA dRzyatA, athAsmAkaMtarhi zuklA patAkA, sajJA pratipannamevaM bhavatu, tato rAjJA pratyayikapuruSaiH stUpo rakSApitaH rAtrau devatayAzuklA patAkA kRtA, prabhAtedRSTAstUpezuklA patAkA, jitaMsaMghena / mU. (143) therANaM therabhUmipattANaM AvArapakappaM nAmaM ajjhavaNe paribhaTTe siyA; kappai tesi saMThavettANavA asaMThavettANa vAAyarivattaMcAjAcagaNAvaccheiyattaMvA uddisittevaadhaartev| [bhA.2328] evaM tAva panaDe bhikkhussa gaNona dijae sutte / naTThasuemAhugaNaM hareja there atosuttaM / / / vR- evaM uktena prakAreNa tAvatpranaSTe sUtre prakalpanAmnyadhyayane bhikSorgaNo na dIyate / evaM sthaMvire AcArye naSTazrute mAhunizcitaMgaNaMharedataH sUtraMAha-anena sambandhenAyAtasyAsyavyAkhyA-sthavirANAM stharibhUmiM prAptAnAmAcAryapadaprAptAnAmAcAraprakalpo nAmAdhyayanaM paribhraSTaM syAt kalpate teSAM sUtraM saMsthApayatAmasaMsthApavatAMvAAcAryatvaMvAyAvatkaraNAdupAdhyAyatvaMiti parigrahaH gaNAvacchedakatvamuddeSTuM anujJAtuMjIrNamahatvakAraNataH sUtradharaNazakanAt eSa sUtrasaMkSepArthaH ||smprtibhaassyvistr:[bhaa.2329] sutte anitelahugA attheaNite dhAreti caugurugA / sutteNa vAyaNA atthe sohI to dohaNunAyA / / vR- idaM sUtramApavAdikamutsargataH punaH sUtre anAgacchati yadi gaNaM dhArayati tadA catvAro gurukAH AjJAdayazca doSAstasmAdubhayadhareNagaNodhArayitavyaH / kiM kAraNamata Aha-sUtreNaAgacchatA vAcanAM dadAti / arthena AgacchatA prAyazcittasthAnamApannAnAM zodhiM karoti, tasmAt dvAbhyAmapi sampanno gaNadhAraNe'nujJAtaH / / [bhA.2330] aviya vinA sutteNaMvavahAreU apaJcato hoi / tenaUbhayadharoUgaNadhArI soanunnAto / / vR-api ca vinA sUtreNa vyavahAre kriyamANe apratyayo bhavati / tasmAdvayavahAre arthanirdezaM kurvatA sUtramavazyaM uccAraNIyaM / yathA idaM sUtraM / tasmAdayamevAtra vyavahArastato bhavati pratyayastena sa gaNadhArI ubhayadharo'nujJAtaH / / [bhA.2331] asatikaDajogI puna atthe yetaMmi kappati dhAreuM / junnamahallo suttaMna taratipaccanuyAreuM // vR-ubhayadharassaasatiabhAvayaHkRtayogI, kRtayogInAmayaH pUrvamubhayadhara AsItnedAnI, so'rthe, samAgacchati gaNaM dhArayituM kalpate / atha kena kAraNena tasya sUtramanezat / ata Aha-'junnamahallo' Page #618 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : - 5, mUla - 143, [bhA. 2331] 133 ityAdi / jIrNo nAmaiko no mahAn yastaruNaka eva san jarasA pariNato jAtaH, no jIrNo mahAniti dvitIyaH yo vRddho'pi san dRDhazarIraH, jIrNo'pi ca mahAnapi ca tRtIyaH, no jIrNo no mahAniti caturthaH eSa zUnyaH / zeSANAM tu trayANAM ekataro na zaknoti pratyujvAlayituM ataH sUtraM tasya nazyati / / ubhayadharaMmi usIse vijate dhAraNA u icchAe / mA paribhava nayanaM vA gacche va anicchamANaMmi || [bhA. 2332] vR- ubhayadhare sUtrArthadhare ziSye vidyamAne svayaM gaNasya dhAraNA icchayA, svayaM vA gaNaM dhArayati tasya vA ziSyasyobhayadharasya dadAti / sa hi gaNasya ziSyasya vA bhAvaM jAnAti / yadi ziSyasya gaNaM dAsyAmi tata ete mama paribhavaM kariSyanti, athavA mAM tyaktvA gacchamAdAya gamiSyati / yadi vA tamubhayadharaM gaNadhare sthApyamAnaM gaNo necchati tato mA paribhavaM ete kArSurnayanaM vA mAM tyaktvA'nyatra gacchasya kArSIditi hetoranicchati vA gaNe tasya gaNaM na dadAti kintu svayaM dhArayati / tatra sUtramtenobhayasUtreNa ziSyeNa vAcayatyarthamAtmanA dadAti, prAguktadoSAbhAve tasya gaNaM samarpayati / bhU. (144) therANaM therabhUmipattANaM AyArapakappe nAmaM ajjhayaNe paribbhaTThe siyA, kappai tesi saMnisannANa vA saMtuyaTTANa vA uttANayANa vA pAsillayANa vA AyArapakkaM nAmaM ajjhayaNaM doghaMpi tacaMpi paDipucchittae vA paDisAretae / vR-rANaM therabhUmipattANaM ityAdi / sthavirANAM sthavirabhUmiM prAptAnAmAcAraprakalpo nAmAdhyayanaM paribhraSTaMsyAtkalpate teSAM sanniSinnAnAM vA niSadyAgatAnAM 'saMtuyadvANa' ceti samyaktvagvartanena sthitAnAM uttAnAnAM vA pAsillayANavetti pArzvataH saMtiSThatAM vA AcAraprakalpanAmaikamadhyayanaM dvitIyamapi tRtIyamapi, AdizabdAccaturthamapi vAraM pratyeSTuM vA pratisArayituM vA avamaratnAdhikaH pratisArayati / sthavirAH pratIcchanti / eSa sUtrasaMkSepArthaH / / adhunA bhASyavistaraH [bhA. 2333] emeva vi iya suttaM kAraNiyaM saMti bale na hAveti / jaM jatthau kittikammaM nihANasama omarAyanie / / - yathA prAktanaM sUtraM kAraNiyaM saMti balena hAveti / saca pratyujjvAlayan sati vinayaM na hApayati / atha ko'sau vinayo yastena sUtraM pratyujvAlayatA sati balena hApayitavya ityata Aha / jaM jattha u ityAdi yat kRtikarma vandakaM yatra sUtre'rthe vAdhikRtaM tatrAvamaratnAdhike nidhAnasame sUtramarthaM ca pratyujjvAlayatA tat na hApayitavyaM / nidhAnasame iti vadatA nidhAnadRSTAntaH sUcitaH / sa caivaM yathA mahati kSullake vA nidhAne utkhanitavye tasya tadanurUpacAramutkhAnako yadi karoti tatastamutkhanituM zaknoti / atha na karoti tadanarUpamupacAraM tarhi vRzcikAdyupadravato na zaknoti / evaM yadi samaratnAdhike'vamaratnAdhike bA sUtramarthaM vA pratyujjvAlayan apUrvaM vA paThan tadanurUpaM vinayaM na karoti, tadA nirjarAlAbhastasya nopajAyate, na cazAstraM sthiraparicitaM bhavati, vibhaGgaMvA tasyajJAnaM vinayabhraMzitayA prAntadevatA kuryAtkalahaM vA / evAbhidhitsuH prathamataH prAyazcittamAha [bhA. 2334 ] suttami ya cau lahuNA, atthaMmi yacau guruM ca gavveNa / kitikammamakuvaMtI pAvati thero sati balAmi / / bR- sthaviraH pratyujjvAlayannapUrvaM paThitvA sati bale yadi garveNa kRtikarma na karoti, tarhi tat akurvana sUtre sUtraviSaye caturo laghukAn prApnoti, arthe caturgurukam Page #619 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 134 vyavahAra-chedasUtram-2- 5/144 [bhA.2335] uvayArahInamaphalaM hoi nihANaM kareivANatthaM / iya nijjarAelAbho nahoivibhaMga valahovA / / vR- yathA uphacArahInaM nidhAnaM aphalaM bhavati notkhanitaM zakyate iti bhAvaH, anarthaM vA karoti, vRzcikAdhupadravakaraNAt ityevamanenaiva dRSTAntaprakAreNa kRtikarmAkaraNe nirjarAyA lAbho na bhavati, prAntadevatA kopavazAdvibhaGgovA tammepajAyeta kalahovA / / / [bhA.2336] dUrattho vApucchai, ahavA nisijjhAesannisannou / ___acAsanna nividruTTieyacaubhaMgo baMdhavyo / / [bhA.2337] aMjali paNAmaakaraNaM viprekkhate disAhouDamuhe / bhAsataMnuvauttevahasaMte pucchamANeu / / [bhA.2338] eesuusavvesu visuttelahuto u atthe gurumAso / nAbhItovarilahugAgurugamahokApyaMkaDuyaNe / / vR- dUrasthito vA pRcchati athavA niSadyAyAM saMniSannaH pRcchati, zRNotIti bhAvArthaH / yadi vA antyAsanna UruNA UrusaMghRSya zRNoti / niviSTosthite caturbhaGgI boddhavyA, sA caivaM, niviSTo niviSTaM pRcchati, 1 niviSTa utthitaMpRcchati 2,utthito niviSTaM pRcchati 3,utthita utthitaMpRcchati 4 / / tathA aMjalerakaNam, arthaparisamAptau praNAmasyAkaraNam, tathA dizovi prekSamANaH pRcchati, yadi vA'dhomukha Urdhvamukho vA zRNoti na gurvabhimukhaH, athavA yena tena vA saha bhASamANaH zRNoti, anupayukto vA zRNoti, hasitvA pRcchati / / eteSu sarveSvapi sthAneSu sUtre zrUyamANe prAyazcittaM laghuko mAsaH, arthe gurumAsaH, / tathAnAbhIta uparisUtraMzRNvataHkAyakaNDUyane catvArolaghukAH arthazRNvatazcatvAro gurukaaH| nAbhIto 'dhastAtsUtrazravaNekAyakaNDUyane catvArogurukA, navaraMtapaHkAlayoranyatareNagurukAH / / [bhA.2339] tamhA vajaMtenaMThANANeyANi paMjalukuDuNA / soyavva payatteNaMkitikammaM vA vikAyavvaM / / vR-yasmAdevamavinakaraNeprAyazcittavidhiH,tasmAdetAniprAganantaramupadarzitAnisthAnAni varjayitvA prAJjalinA prakRtA'JjalinA utkuTukena prayatnenAdaraparatayA zrotavyam, kRtikarma cApi vandanamapi kartavyam / yadyapi ca vandanakenopasthitaM vAcanAcAryo'nujAnAti tathApi kSamAzramaNaM datvA kRtaprAJjalinA zrotavyam / / [bhA.2340] tena vidhAreyavvaM pacchAviya uThThieNamaMDalIto / veDanisannassavasAreyavvaM havatibhUyo / / vR-tenApi zrotrA yat vyAkhyAnamaNDalyAM sUtramaNDalyAM vA zrutaMtat maNDalIta utthitena pazcAdapi dhArayitavyam, tasya ca dhArayata upaviSTasya Urdhvasthitasya niSannasya vA kvacit skhalanato tenApi vAcanAcAryeNabhUyobhavatismArayitavyaMgamayitavyam / / [bhA.2341] ahase rogo na hoja tahi bhAsaMta egapAsaMmi / sannisannotuyaTTovA atthaI anugaha pavatto / / vR-athasetasya sthavirasyarogonabhavettarhivyAkhyAnamaMDalyAutthitobhASamANasyaanubhASamANasya cintApayata ityarthaH, ekapArzve tatsevAbuddhayA saMniSannaH samyag niSadyAgatastvagvartito vA Page #620 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :- 5, mUla- 144, [bhA. 2341] bhASamANasyAnugrahapravRttastiSThati / / para Aha [bhA. 2342 ] 135 therassa tassa kiM tu eddaNaM kilesakaraNeNa / bhannai eguttuvayoga saddhajaNaNaM ca taruNANaM / / vR- atha tasya sthavirasya jIrNamahataH kimetAvanmAtreNa klezakaraNena / sUrirAha bhaNyate, atrottaraM dIyate evamAcAratastasya sUtrArthAbhyAM saha ekatvopayogopayuktasya tu sUtrArthAH samyag laganti tathA taruNAnAM ca zraddhAjananaM kRtaM bhavati, tathA hi vyAkhyAnamaNDalyA utthitamapi nijamAcArya jIrNamahAntamevaM vinayaM kurvantaM dRSTrA cintayanti / yadyasmAkamAcAryo jIrNamahAnapyevaM zrutasya vinayaM karoti tato'smAbhistaruNaiH sutarAM kartavyaH / / Aha-ziSyo yathA jIrNamahata AcAryasyAnurgahaH kriyate yathAnubhASamANasya ekapArzve sanniSannastvagvartito vA taSThitu / evamanyasyApi kriyate ? kriyate iti brUmastathA cAha [bhA. 2343 ] sougaNI agaNI vA anubhAssaMtassa suNati pAsaMmi / na vai junnadeho hou baddhAsaNo suciraM / / vR- sajIrNo mahAn gaNI AcArya upAdhyAyo gaNAvacchedako vA agaNIcA anyo yaH sthAnaniyuktaH so'nubhASamANasya cintApayata ekasmin pArzve sanniSannastvagvartito vA zRNoti, yato na zaknoti jIrNadehI baddhAsano bhavituM suciraM kAlam / mU. (145) jenimagaMdhAnigaMdhIo yasaMbhoiyA siyA, no hakappai annamannassa aMtie aaloete| atthiyA ittha kei AloyaNArihe: kappai se tesiM aMtie Aloettae; natthi vA ittha kei AloyaNArihe, eva ehaM kappai anamannassa aMtie Aloettae / [bhA. 2344] dhero ariho AloyaNAe AyArakappitI joggo / sAyana hai vivakkheneva sapakkhe agIesu / / vR- sthavira: pUrvasUtre'bhihitaH, sa ca AlocanAyA arhaH, so'pi ca yogya AlocanAyA bhavati AcArakalpika AcAraprakalpAbhidhAnAdhyayanadhArI tata evaM sati sA AlocanA na vipakSe nApi sapakSe agIteSvagItArtheSu bhavati, tatra saMyatAH saMyatInAM vipakSaH, saMyatyaH saMyatAnAm sapakSaH, saMyatAH saMyatAnAM saMyatyaH saMyatInAm / / tatra vipakSe sapakSe cA'gItArtheSvAlocanApratiSedhArthamadhikRtaM sUtram anena sambandhenAyAtasyAsya vyAkhyA ye nirgranthA nirgranthyo vA sAMbhogikAH syusteSAM no vhaM vyAkyAlaGkAre, kalpate'nyonyasya parasparasyAntike AlocayitumagItArthatvAt / asti cedatra kazcidAlocanArha evaM sati kalpate anyonyasyAntike Alocayitum, eSa sUtrasaMkSepArthaH / / adhunA bhASyavistaraHsaMbhoitti bhaNite saMbhogAcchaviho u AdIe / bhedappabhedato vi yanegaviho hoti nAyavvo / / [bhA. 2345 ] vR- saMbhoitti iti bhaNite saMbhogo vicAryate, tatrAdau saMbhogaH SaDvidho bhavati / prabhedato'pi ca, ekaikasya bhedasya prabhedataH punaranekavidho bhavati / / tatra prathamataH SaDvidhamAhaoha abhiggaha dAnaggahaNe anupAlanAe uvavAe / saMvAsaMmi yachaTTo saMbhogavihI muNeyacvI || [bhA. 2346 ] vR- oghe upadhyAdau abhigrahe dAnagrahe anupAlanAyAmupapAte / evamete paJca saMbhogA bhavanti, SaSThaH Page #621 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 136 vyavahAra-chedasUtram -2- 5/145 saMbhogavidhiH saMvAse jJAtavyaH / / tatra yathoddezaM nirdeza itinyAyAtprathamata oghasaMbhogavidhimAha[bhA.2347] ogho puna vArasahA uvadhimAdikameNabodhavyo / kAyavya parUvaNayA etesiMAnupuvIe / / [bhA.2348] uvahisuyabhattapAne aMjalipaggaheiya / dAvaNAya nikAeyaabbhuTANettiAvare / / [bhA.2349] kIkammassa yakaraNe veyAvantrakaraNeiya | samosaraNa sannisejA kahAeya pabaMdhaNA / / vR- oghasaMbhogo dvAdazaprakAraH, tadyathA-upadhiviSayaH 1, zrutaviSayaH 2, bhaktapAnaviSayaH 3, aJjalIgrahaviSayaH 4, davaNAetti dApanAzayyAhAropadhisvAdhyAyaziSyagaNAnAMpradApanaMtadviSayaH 5, nikAya tti nikAco nikAcanaM cchadanaM nimaMtraNamityekArthAstadvipayaH 6, abbhuTThANetti Avare apare'bhyutthAnaviSavaH 7, kokammassa ya ityAdi kRtikarma vandanakaM tatkaraNaviSayaH 8, vaiyAvRtyakaraNaviSayaH 9,samavasaraNaviSayaH 10,sannipadyAviSayaH 11, kathAprabandhanaviSayazca 12 tatropadhisaMbhogaH SaTprakArastathA cAha[bhA.2350] uvahissaya chabheyA ugAma 1 uppAyaNe 2 saNAsuddhe 3 / parikammaNa4 pariharaNA 5saMjogo 6 chaTThao hoi / / vR- upadheH upadhisaMbhogasyaSaDbhedAbhavantitadyathA-udgamazuddhaH 1,utpAdanAzuddhaH 2,eSaNAzuddhazca 3. parikarmaNAsaMbhogaH 4, pariharaNAsaMbhogaH 5, saMyogaviSaya SaSThasaMbhogaH 6, tatra yatsAMbhogikassAMbhogikeNa samamAdhAkarmAdibhiH SoDazabhirudgamadoSaiH zuddhamupadhimutpAdayati eSa udgamazuddha upadhisaMbhogaH, athAzuddhamutpAdayati tarhi yena doSeNAzuddhamutpAdayati taniSpanna prAyazcittamApadyate, tatrApIyaM vyavasthA azuddhagrAhI sAMbhogikaziSyamANaH satI me praticodaneti manyamAno mithyAduSkRtapurassaraM na punarevaM kariSyAmIti bruvANaH pratyAvartate, tadA yatprAyazcittamApanastaddatvA saMbhogyate / evaM dvitIyavAraM tRtIyavAramapi, caturthavelAyAM tvAvarttasyApi na saMbhogaH / atha niSkAraNe anyasAMbhogikeNa samaM zuddhamazuddhaM vopadhimutpAdayati tarhi so'pi yadi zikSamANaH vyAvarttate tataH saMbhogaviSayI kriyate, anyathA prathamavelAyAmapi tasya visaMbhogaH, evaM dvitIyatRtIyavAramapi, caturthavAramAvartasyApiniyamatovisaMbhogaH / vAratraye'pitasyaprAyazcitaMmAsalaghukAraNe tvanyasAMbhogikeNApisamamupadhimutpAdayan zuddhaH / evaM pArzvasthAdibhihibhiryathAcchandaizca saha vedatavyim / prAyakhrizcattavidhiripatithaiva, navaraM yathAcchande mAsaguru caturgurukamityapare, yo'pi pArzvasthAdeH saGghATakaM prayacchiti,tasyApimAsalaghu |tthaa saMyatIbhiHsaMvinAbhirasaMvinAbhirvA sAMbhogikIbhirasAMbhogikIbhirvA samamudramena zuddhamazuddhaM copadhimutpAdayatazcaturgurukam etAvat etat puruSavarge'bhihitaM saMyatIvarge'pi draSTavyam [1] evaM SoDazabhirutpAdanAdoSairdazabhireSaNAdoSaiH sAMbhogikena samamupadhimutpAdayan zuddhaH, viparyAsa prAyazcittavidhiH pUrvavat[2,3] parikammaNatti parikarmaNA nAma yadupadhimucitapramANakaraNataH saMyataprAyogyaM karoti atra bhaGgAzcatvArastadyathA-parikarmaNA kAraNe vidhinA 1, kAraNe'vidhinA 2, niSkAraNe vidhinA 3,niSkAraNe'vidhinA 4 atraprathamabhaGgazuddhaH, dvitIye mAsalaghutapoguru, tRtIye mAsalaghu kAlagurukaM,caturthemAsAlaghudvAbhyAM guru,saMvajJiranyasAMbhogikaiH samaMcaturtheSvapabhiGgeSumAsalaghu, Page #622 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 137 uddezaka:-5, mUla - 145, [bhA. 2350] atrApidvitIyAdiSubhaGgeSu pUrvavattapaHkAlaviziSTatA gRhasthaiH pArzvasthAdibhiHsamaMpratyekaM caturlaghukam, yathAcchandaiH samaMcaturgurukam,atrApidvitIyAdiSubhaGgeSuprAgvattapaHkAlaviziSTatA |tthaasaaNbhogikiinaaN saMyatInAmupadhiMvidhinAsaMyatIprAyogyaMgaNadharaH parikarmayandadAnazca parizuddhaH,avidhinAparikarmayatazcaturguru, pArzvasthAdisaMyatInAMgRhasthAnAMcakAraNe vidhinetyAdibhaGgacatuSTaye pratyekaMcaturguru, dvitIyAdiSu bhaGgeSu tapaHkAlaviziSTatA prAgvat[4] / tathApariharaNA nAmaparibhogastatrApibhaGgacatuSTayam-kAraNe vidhinA 1,kANe'vidhinA 2,niSkAraNe vidhinA 3, niSkAraNe'vidhinA 4 |ttrprthmbhngge sAMbhogikaiH samamupakaraNaMparibhujAnaHzuddhaH, zeSeSu dvitIyAdiSubhaGgeSumAsalaghutapaHkAlaviziSTamaM, asAMbhogikaiH samamupakaraNaM paribhujAnasya caturvapi bhaGgeSu mAsalaghu, dvitIyAdiSu tapaHkAlaviziSTatA, pArthasthAdibhirgRhasthAdibhizca samamupabhuJAnasya bhaGgacatuSTaye'pipratyekaMcaturlaghu, yathAcchandaiH saMyatIbhirgRhasthAbhizcaturguru, ubhayatrApidvitIyAdiSubhaGgeSu tapaHkAlaviziSTatA [5] saMyogodvayAdipadAnAMmIlanaM,tatrabhaGgAH SaDviMzatistadyathA-daza dvikasaMyogAH, daza trikasaMyogAH, paJca catuSkasaMyogAH, ekaH paJcasaMgaH / tatra daza dvikasaMyogA ime-sAMbhogikaH sAMbhogikenasamamudgamenotpAdanayAcazuddhamupadhimutpAdayatItiprathamaH,udgamenaipaNayAca dvitIyaH, unamena zuddhamutpAdayatiparikarmayati cetitRtIyaH, ugamenazuddhamutpAdayati pariharaticeticaturthaH, etecatvAro'pi bhaGgA udgamapadamamuJcatA labdhAH , evamutpadanApadAmocanena labhyante traya, eSaNApadAmocanena dvau, parikarmaNApariharaNApadayorekaH / daza trikasaMyogA ime-bhogikaH sAMbhogikena samamudgamenotpAdanayA eSaNayAcasuddhamutpAdayatItiprathamaH, udgamenotpAdanayAcazuddhamutpAdayati parakirmayati ceti dvitIyaH, udgamenotpAdanayA ca zuddhamutpAdayati pariharati ceti tRtIyaH, ityAdhupayujya vaktavyam / evaM paJca catuSkasaMyogAH, ekaH paJcakasaMyogazcavaktavyaH / eteSu ca SaDviMzatibhaGgeSusAMbhogikena samaM zuddhaH, asAMbhogikAdibhiH samamasAMbhogikAdiviSayaM yAsaMyoganiSpannaM prAyazcittaM tadyathA-udgamaniSpannamutpAdanAniSpannamityAdi / uktaupadhisaMyogaH, sampratizrutasaMbhogAdInatidezataAha[bhA.2351] evaM jahA nisIhe paMcama uddesaesamakkhAu / saMbhogavihI savvo, taheva ihayaM pavittavyo / / vR- evaM uktena prakAreNa yathA nizIthe nizIthAdhyayane paJcama uddezake sarvazrutAdisaMyoganiSpannaM prAyazcittaviSayaM saMbhogavidhiH samAkhyAtastathaivehApi vaktavyaH / sa ca granthagauravabhayAna zakyate likhitumiti tata evAvadhAraNIyaH / eSa ca saMbhogavidhiH pUrvamasminnardhabharate sarvasavignAnAmekarUpa AsIta |pshcaatkaaldosstimesaaNbhogikaaimetvsaaNbhogikaaitprvRttm |kiNkaarnnmiticedtaah[bhaa.2352] agaDe bhAuya-tila-taMdula yasarakkheya goNi asiveya / avinaThe saMbhogesavve saMbhoiyA AsI / / vR- pUrvamanivaSTe saMbhoge sarve saMvignAH sAMbhogikA AsIran, pazcAttu kAlavaiguNyataH sAMbhogikAsAMbhogikavibhAgaH / tatra dRSTAnto'vaTo gAthAyAM jAtAvekavacanamevamuttaratrApi 1 tathA dvau bhrAtarau 2 tilAH 3 tandulAH 4 sarajaskAH 5 govargazcAzivaviSayaH 6 / / tatrAvaTadRSTAtabhAvanArthamAha[bhA.2353] AgaMtu-taduttheNa va dosena vinaTTekUve topucchA / kauAnIyaM udayaM avinaTTe nAsisApucchA / / Page #623 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 138 vyavahAra-chedasUtram -2- 5/145 ___ vR-egassanagarassaekkIedisAebahave mahurodagAkUvA / tatthakeiAgaMtugenatayAvisAiNA dosena keItaduttheNakhAraloNavisapANiyasirAsaMbhavarUpeNavinA |ttthkesuvikuuvesupaanniyNpinyjmaannkutttthaainnaa sarIrasaMdUsaNakara havai, keIjIvaMtakarAbhavaMti, keiNhANAyamaNAisuaviruddhA, keiNhANAisuviruddhA, tatthabahujaNoeyaddosaduThetenAuMANiepANiepucchai, kauANiyaM / tatthajai niddosaMtoparibhujaMti, ahasadosaMto vajaMti / tattha vajiijANaM tena sadosamANiyaM, tAha sotao pheDijjaitajijaiya / aha ayANaM tenamANiyaM to vArijaimA punoANijjAsi |akssrgmnikaa tvavam-Agantukena tadutthena vA doSeNa kUpe kUpasaMghAte vinaSTe sati tatastadanantaraM yatastatovA samAnIte udake lokasya pRcchA prAvartata, kutaAnItamidamukamiti |avinssttekuupsNghaatenaasiitsaapRcchaa |essdRssttaanto'ymrthopnyH-avinsstte saMbhogenasAMbhogikaparIkSA AsIta; adhunAduHmAnubhAvataH kecitcAritrazarIrottaraguNadUSakA abhavan, kecit cAritrajIvitavyaparopakAH,kecitsaMsparzaparibhoginaH kecitsaMsparzato'pivivarjitAH, tataH parIzrA [1] / / adhunA bhrAtRdRSTAntamAha[bhA.2354] bhoikulasevi bhAuya dussIlegetujAyato pucchA / emevasesaesuvihoi vibhAsA tilAIsu / / vR-dvaubhrAtaraubhojikulasevakau rAjakule abhyarhitasevakausarvatrAvAritaprasarau,tayoH kaniSTo'ntaHpure kRtAnAcAro jAtastatorAjJA pravezo nivAritaH |jyeSTo'picarAjJo'kathitepravezaMna labhate, pratihAreNa tu kathite rAjJA pRcchayate, ka Agato jyeSThaH kaniSTo vA, tatra jyeSTha iti kathite sa pravezyate / itaM pu pRcchA pUrvanAsIt / kAlakrameNatvekasmin kaniSTe duHzIlejAteprAvartata / upanayabhAvanAprAgvat[2 tilAdidRSTAntAnAha-emevatyAdi, evamevAnenaiva prakAreNa zeSeSvapi tilAdiSu dRSTAnteSubhavati vibhASA vyAkhyAnaM kartavyam / taccedam |puurvsrvessvpiaapnnessu apUtikAstilA aduSTajanmAnastandulA vikrayAya prasAryante sma / kAladoSata ekena vaNijA nikRtibahulena pUtikAstilAH prasAritAH / apareNa tu duSTajanmAnastandulAstato lokasyapRcchA prAvartata, kIddazAstavApaNe tandulAH / kIdRzA vA tilA iti pUrva nAsIt / upanayaH prAgvat [3-4] / / tathA ekasimannagare ekasyAM dizi bahUni devakulAni teSu sarveSu sarajaskA vasanti suzIlAstAnsarvAnapi bhUyAnjano nirvizeSaM pUjayati,zcAtkeSucidevakuleSu duHzIlA jAtAstatonimantraNavelAyAM pRcchA pravRttAkatamAnnimantrayAmi, pUrvaM tvevaMrUpApRcchA nAsIt / upanayaH prAgvat [4] || tathA ekasmin grAme mahAn govargaH / sa kadAcidazivena gRhItastatastasmAt grAmAdInItAsugoSulokasyapRcchAabhavankutogrAmAdAnItAkasya vAgovargasyeyamiti, pUrvaMtunAsIt [6] / / evamatrApi vinaSTe sabhogesaMbhogikaH parIkSya saMbhojyate |tthaa cAha[bhA.2355] sAhammiya vaidhammiya nidharisabhANe taheva kUve ya / gAvI pukkhariNIyAnIyallagaseva Agamane / / vR-sadharmatA samAnazIladharmatA tAMsamyakaparIkSayA jJAtvA saMbhuJjate, vidharmatA vigatadharmazIlatA tAMjJAtvAparivarjayaMti / yathAsuvarNanigharSenikaSopaleparIkSyayadi yuktaMjJAyatetataHpratigRhyate, anyathA tuparityajyate / evamajJAtazIlo'pibhAjanena parIkSaNIyaH / yadibhAjanasyatalamaghRSTamupakaraNaMvA vidhinA sIvitaM tata AlaeNa vihAreNamityAdivacanataH sAdharmiko jJeyaH zeSastuvaidharmikaH / yathAvA kUpe yadi vA goSu yathA vA puSkariNI yathA yo nijakasya bhrAtuH sevakasyAgamane parIkSya tathAtrApi parIkSya ca Page #624 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 139 uddezaka :-5,mUla - 145, (bhA.2355] , saMbhogavisaMbhogau / uktaH saprapaJcaHsaMbhogaH |smprtiyenaadhikaarstmbhidhitsuridmaah[bhaa.2356] eesiM kayareNaMsaMbhogaNatu hoisNbhogii| samaNANaMsamaNItobhannai anupAlaNAeo / / vR- eteSAmanantaroditAnAMsaMbhogAnAMmadhyekatareNasaMbhogeNasaMbhoginya zramaNAnAMzramaNyo bhavanti / sUrirAha-bhaNyate anupAlanayA anupAlanArUpeNa saMbhogena [saMbhogaH / tadevamuktasaMbhoge / [bhA.2357] AloyaNA sapakkhe parapakkhe cauguruMcaANAdI / bhinnakahAdi virAdhanadaNavabhAvasaMbaMdho / / vR-AlocanAsapakSedAtavyA / tadyathA-nirgrantho nirgranthasya purata Alocayati nirgranthI nirgranthyAH purato, yadipunarvipakSaAlocayatiyathA nirgrathonirgranthyAH purato, nirgranthIvA nirgranthasya,tadA prAyazcittaM caturgurukaM / na kevalaM prAyazcittaM caturgurukaM kintvAjJAdayazca doSAzcazabdo bhinnakramaH / sa ca tathaiva yojitaH kasmAdevamata Aha-'bhinnakahAdi' ityAdi caturthavratAticAramAlocayantyAH saMyatyA bhinnakathAdoSobhavati / caturthavratAticArakathanastasyAH kdaacidaalocnaadhaarsybhaavbhedobhvtiityrthH| AdizabdAtdhRSTIbhUtAsAyAJcAmapikuryAditiparigrahaH / evaM satizIlavirAdhanA / 'daguNavabhAvasaMbaMdho' dRSTivikAreNa mukhabikAreNa vAsavAsA vAbhAvaM dRSTrAmAmicchatIti abhiprAyaM jJAtvA sambandho ghaTanA syAt / / etadeva vyAkhyAnayati[bhA.2358] mUlagusucauathevigaDaMaMte virAdhanA hunaa| nicchakka diTTimuharAgatoyabhAvaM viyANaMti / / vR- mUlaguNeSu madhye caturthe mUlaguNAticAre vikaTamAne AlocyamAne virAdhanA zIlasya bhinnakathAdinA prAguktasvarUpeNa bhavati / tathA nicchakkA ghRSTA satI yAJcAM kuryAt, tathA dRSTirAgato mukharAgato vA parasya bhAvaM vijAnIto yathA mAmeSa eSA vA icchatIti tato ghaTanA syAt / na kevalamete vipakSe AlocAyAMdoSAH kintvime'pitAnevAha[bhA.2359] appaccaya nibbhayayA pellaNayA jaipagAsaNedosA / vayaNI vi hoi gammAniyae dose pagAsaMti / / [bhA.2360] vaMdata vA uThevA gaccho tahalahusagattanANagaNe / vigaDitapaMjaliuDaMdaNuDDAha kuviyaphU / / vR- yateH saMyatyAH purataH prakAzane AlocanAyAmime doSAH / tadyathA-apratyayaH kimeSA barAkI jAnAtItyavajJAto yatkimapi sA prAyazcittaM dadAti tatra vizvAsAbhAvaH / tathA bhUyo'parAdhakaraNe gurugarIyAMsaMdaNDaM dAsyatItimahatyAzaMkA saMyatInAM tupuruSasya na bhayamiti nirbhayatA tadbhAvAcca bhUyo bhUyo'parAdhakaraNapravRttiH / tathA pellaNayeti yadi mahat prAyazcittaM dadAti tataH saMyato brUte-na bhavatyetatprAyazcittaM kintvidamityevaM prAyazcittasya preraNA / / tathA tinyapi yadi saMyatasya purata Alocayati tataH sA nijakAn doSAn prakAzayantI gamyA bhavati / yathA ekavAraM tAvadidamAcaritaM, bhUyo'pi samprati mayA saha samAcaryatAM pazcAtprAyazcittaM dAsyate iti / dvitIyagAthA sampradAyAt vyAkhyeyA / yadyevaMtarhi kathaM pUrvamAryikAHcchedazrutamadhIyeran, kathaM vAlocanA dadyuttaramAha[bhA.2361] tato jAva aJjarakkhiya AgamavavahAriNo viyANittA / Page #625 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 140 vyavahAra-chedasUtram -2- 5/145 nabhavissatidosotti to vAyaMtI ucchedasuyaM / / vR- yAvadAryarakSitAstAvadAgamavyavahAriNo'bhUvan / te cAgamavyavahArabalena vijJAya yathA etasyAzchedazrutavAcanAyAM doSo na bhaviSyatIti saMyatImapi cchedazrutaM vAcayantisma / / [bhA.2362] AreNAgamarahiyAmA vidAhititonavAeMti / tena kahaMkubvaMtaMsohiMtuayANamAnIto / / vR- AryarakSitAdArAt AgamarahitAstataste mA cchedazrutAdhyayanataH saMyatyo vidrAsyanti vinakSyantIti hetochedazrutAni saMyatIna vAcayantIti atrAha-tena zrutAdhyayanAbhAvena kathaM tAH saMyatyo'jAnAnAH zodhiMkurvantu / atrAcArya Aha[bhA.2363] tojAva ajjarakkhiya saTTANe pgaasyNsuvinniito| asatIe vivakkhaMmi vi emevaya hotisamaNA vi / / vR- yataH pUrvamAgamavyavahAriNaH syuH cchedazrutaM ca saMyatyo'dhIyeran tato vAvadAryarakSitAstAvat vratinyaH svasthAne svapakSe saMyatInAM prakAzane prakAzanAmakAryuH / svapakSAbhAve'pi vipakSe'pyAlocitavatyaH zramaNyaH / evameva zramaNA apibhavantijJAtavyAH kimuktaMbhavati? zramaNA api sapakSe aalocitvntH| tadalAbhevipakSe'pizramaNInAM pArzve ityarthaH doSAbhAvAt, AgamavyavahAravvahAribhirhi doSAbhAvamavabudhya cchedazrutavAcanA saMyatInAM dattA nAnyatheti, AryarakSitAdArataH punaH zramaNAnAmeva samIpe AlocayaMtizramaNyo'pi zramaNAnAmagamavyavahAracchedAd / atraiva paramatamAzaMkya dUSayati / / [bhA.2364] mehuNavajaM AreNakeisamaNesutApagAsaMti / tanajujaijamhAlahasagadosA sapakkhe vi / / vR- AryarakSitAdArataH zramaNeSu zramaNAnAM pArzve tAH zramaNyaH prakAzayantyAlocayanti maithunavarja, maithunaM punaH zramaNyaH zramaNInAmeva sakAze zAlocayanti iti kecid vyAcakSate, tattu na yujyate yasmAllaghusvakadoSAH sapakSe'pi kimuktaM bhavati ? zramaNyo'pi svakalaghudoSatastucchatvarUpasvakadoSaparazrivitvaM kuryuH paribhavaM vA samutpAdayeyuH / tasmAnmaithunamapizramaNAnAmevAntike vikaTanIyam / [bhA.2365] asatI kaDajogI puna muttUNaMsaMkiyAiMThANAI / Ainnedhuvakammiya taruNI therassa dilipahe / / vR- AryarakSitakAle'pi yadi saMyatyA mUlaguNAparAdha Alocayitavyastarhi saMyatyAH sakAze Alocyate / tasyAsati abhAve yaH kRtayogI sUtrato'rthatazca cchedagranthadharaH sthavirastasya samIpe Alocayati / navaraMzaGkitAni sthAnAni vakSyamANAnizUnyagRhAdIni muktvA kintvAcI"ucitepradeze Alocayitavyam / yatra dhruvakarmiko dRSTipathevartate dRSTayA pazyati, na tuzRNoti, tatra navanikAntaritA Alocayati / taruNI therassetyeSa tRtIyabhaGga upAttaH / sa ca zeSabhaGgAnAM trayANAmapyupalakSaNaM te ceme sthavirA sthavirasyAlocayati / sthavirA taruNasyAlocayati / taruNI sthavirasyAlocayati | taruNI taruNasya / / yaduktaMmuktvA zaGkitAnisthAnAni, sampratitAnyevopadarzayati. [bhA.2366] sunnaghara deulajjANarannapatthannuvassayassaMto / __eyavivaje ThAyaMtitinnicauro havA paJca / / vR- zUnyagRhaM devakulaM udyAnamaraNyaM pracchannaM ca sthAna tathA upAzrayasyAntarmadhye etadvivarje Page #626 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH-5, mUla - 145, [bhA. 2366] 141 etadvirahitepradese AlocanA nimittaM tiSThanti / teca jaghanyatastrayo yadi vAcatvAro'thavA paJca / teca triprabhRtayo vakSyamANabhaGgakAnusAreNapratipattavyAH |bhnggkaanevaah[bhaa.2367] therataruNesubhaMgAcaurosavvattha pariharehiDiM / doNhaM puna taruNANaMthere therI yapaJcurasaM / / bR- sthavirataruNeSubhaGgAzcatvArasteca prAgevopadarzitAH |sthvirH sthavirasyAlocayatItyAdi / tatra yadi javanikAyA avakAzo nAstitataH sarvatra caturvapibhaGgeSu dRSTiM parahiret / bhUmigatadRSTikA satI Alocayet / yathA AlocanAhaH zRNoti,tatracaturthabhaGge dvayostaruNayoH sthaviraH sthavirAca pratyurasamiti pratyAsannau sahAyau dIyete, yena parasparaM tau dRSTiM na badhnIto nApi mukhavikAraM kurutaH / evamasmin caturthe bhaGge catvArobhavanti / / [bhA.2368] thero puna asahAyo nigaMthI theriyA visasahAyA / sarisavayaM ca vibajje asatIpaMcamaMkujA / / vR-tRtIyabhaGgepunaH sthaviro'sahAyo'pibhavatu, taruNyAH punaHsthavirAsahAyA dIyate / dvitIyabhaGge' nirgranthI sthavirApisasahAyA kartavyA taruNasyAlocanArhasya sahAyo'stuvA navA na kazciddoSaH / evaM ca tRtIye dvitIye ca bhane traya janA bhavanti / tathA sadRzavayo niyamataH sahAyAnAM vivarjayet tadasaMbhave sadRzavayA apibhavet / tatra prathamabhaGge caturthabhaGge vA sadRzavayaH sahAyasaMbhave paJcame kSullakaM kSullakAM vA paTukAMkuryAt / / [bhA.2369] IsiMannoyattA ThiyA [ThaviyA u Aloyae vivakromi / saripakkhe ukkuDuopaMjaliviTTho vaNunnAto / / vR-vipakSezramaNasyasamIpe zramaNIAlocayati / ISadavanatAUsthitA / sAzapakSepunaH zramaNa: zramaNasya pArzve punarutkuTukaH kRtaprAJjalirAlocayati / atha so'rzovyAdhipIDitaH tato'nujJApanAM kRtvA anujJAtaH san niSadyAyAmupaviSTa Alocayati / / [bhA.2370] diTThIe hoMtigurugAsavikArAusarattisAbhaNiyA / tassa vivaddhite rAge tigiccha jayaNAekAyavvA / / vR-yo daSTyA dRSTiM baghnAti, tasya dRSTau savikArAyAMbhavanti prAyazcittatA catvAro gurukAH, tatra yete dvitIyakA dattAste yadi ekataraM savikAraM pazyanti tata AlocanAto'pasArayanti yathA'pasaratApasarata yUyaM, na kimapyAlocanayA prayojanamiti / atha sA nirgranthI svabhAvata evorAlazarIrA savikArASTrA apasaretti bhaNitA satI apasRtA tathApi tasyAlocanAcAryasya yadi tasyA upari vivarddhito rAgastarhi tasmin satiyatanayA cikitsA kartavyA / tAmeva yatanAmAha[bhA.2371] annehiM pagArehiMjAhe niyatteuso na tIratiu / ghetUNAbharaNAitigacchajayaNAekAyavvA / / vR- yadA anyaiH prakArastaM bhAvaM nivartayituM na zaknoti tadA tasyAH saMyatyA AbharaNAni vastrANi gRhItvA yatanayA cikitsA kartavyA |enaamevaah[bhaa.2372] jArasisivaehiM ThiyA tArisaehitamassatI variyA / saMbhali vinoyakeyaNavelayaNaMcihuragaMDehiM / / Page #627 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 142 vyavahAra-chedasUtram -2-5/145 vR-yAdazaiH sivayairvastraiH prAvRttaiHsAsaMyatI upaviSTA dRSTA tAdRzairvaspaistamo'ndhakAramasyA astIti tamasvinIrAtristasyAMtaruNasAdhurvaritaHprAvRttaH kriyate / tataHsaMbhalitidUtIpreSyate / tato vinAvinako naravihIno yatra ko nivAso gRhaM ityarthaH, tatra ketanaM saMketanaM saGketo dIyate, datvA ca sa tatra sthitastAvattiSThati, yAvatsa taruNasAdhuH saMyatInepathyopeta Agacchati, tasminnAgate cihureSu kezeSu gaMDayozca vilapanaMkrIDanaM karoti,tatra yadyetAvatAzukranipAtastiSThati,tarhisuMdaraM, athana tiSThatitarhisa saMyatInepathyo'pasAryate / prakArAntaramArabhyate / tadeva prakArAntaramAha[bhA.2373] ahavA vi siddhaputiMpuvvaM gameUna tIya sivaehi / Avariya kAliyAesunnAgArAdi saMmelA / / vR- athaveti prakArAntaradyotane pUrvaM siddhaputrI gamayitvA tasyAH saMyatyAH sivayairAvRtya kAlikAyAM rAtrau zUnyamahAdiSu tayA sahatasya saMmelaH saGgamaH kartavyaH / samprati yAzA utsargata AlocanAstiAdRzAnabhidhitsurAha[bhA.2374] gIvatthA kayakaraNA poDhA, pariNAmiyA yagaMbhIrA / ciradikkhiyA yavuDDA jaINa AloyaNAjogA / / vR-gItArthAH sUtrArthatadubhayaniSNAtatvAt, kRtakaraNAanekavAramAlocanAyAMsahAyIbhavanAt, prauDhAH samarthAH sUtrato'rthatazca prAyazcittadAne pazcAtkartumazakyatvAt, pariNAmikA nApariNAmikA atipariNAmikA vA, gaMbhIrA mahatyapyAlocakasya doSe zrute aparizrAviNaH, ciradIkSitAH prabhUtakaM pravrajitA, vRddhAH zrutena paryAyeNa vayasA ca mahAnta, evaMbhUtA yatInAM sAdhUnAmupalakSaNametat saMyatInAM vAlocanAyogyAH / mU.(146) je nigaMthAya nigaMthIo yasaMbhoiyA siyA, no NhaM kampai annamanneNaM veyaavccNkaarvete| atthi yA ittha vhaM kei veyAvaccakare, kampai NhaM tenaM veyAvaccaM karAvettae; natthi yAi NhaM kei veyAvaccakare, evaNhaMkappaiannamanneNaM veyAvacaMkAravettae / vR-yenimranthAnimranthyazcasAMbhogikAsteSAMno, ehamitivAkyAlaGkAre, kalpateanyonyasya vaiyAvRttvaM kArayituM, astikazcitvaiyAvRtyakarastataH kalpatetaMvaiyAvRttyaM kArayituM, nAstikvacitvaiyAvRttyakaraH evaM sati kalpate anyonyasya vaiyAvRtyaM kArayitumiti sUtrasaMkSepArthaH / adhunAbhASyavistaraH[bhA.2375] AloyaNAe dosA veyAvacce vihaMtitahaceva / navaraM puna nANattaM, bitiyapade hoikAyavvaM / / vR- ye eva vipakSe AlocayatAM doSA uktAH parasparaM vaiyAvRtye'pi ta eva doSA bhavanti / ye cAbhyadhikAste'nantaragAthAyAM vakSyante, navaraM punarnAnAtvaM dvItayapade apavAdapade bhavati kartavyaM / tatrAbhyadhikAn abhidhitsurAha[bhA.2376] uubhayamANasudehiM dehasahAvAnulomabhujehiM / kaDhiNahiyayANa vi maNaM vaMkaMta acireNa kaiyaviyA / / vR-Rtau Rtau yairbhajyamAnaiH sevyamAnairbhaja sevAyAmiti vacanAt sukhaM janyate tAni RtubhajyamAnasukhAnitaistathA dehaH zarIraM tasya svo bhAvaH svarUpaM dehasvabhAvasyAnulomAnyakUlAni yAni tairvaiyAvRttyaM kurvatyaH saMyatyo ye saMyatIbhirAnItaM bhuJjate teSAM kaThihadayAnAmapi dhRtibaliSTAnAmapi Page #628 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka:-5, mUla - 146, [bhA. 2376) 143 saMyamAtmano'cireNakAleNavaktavyaMtibA vyAdhayantItyarthaH / kathaMbhUtA ityAha-kaitavikyaH kaitavena kapaTenAnyanmanasyanyadvAciityAdilakSaNena nivRttAH kaitavikyaH,sampratidvitIyapadevipakSe'pivaiyAvRttye karaNeyuktimupanyasyati / / [bhA.2377] jahAcevaya bitiyapadelabhaMti AloyaNaMtujayaNAe / emeva ya biiyapade veyAvaccaMtuannonnaM / / vR-yathA caiva dvitIyapade'pavAdapade vipakSepiyatanayA saMyatyaH zramaNAnAM pArzve AlocanAM dadati / evameva dvitIyapade'pi anyonyasmin parasparavaiyAvRtyamapi kurvanti / tadeva dvitIyapadamAha{bhA.2378] bhikkhUmayaNacchevaga eehiMgaNo uhojja Avanno / vAyaparAiu vAse saMkhaDikaraNaMca vicchinnaM / / vR-bhikSUpAsakaH ko'piviSamizraMbhojanaMdadAti,madanaMmadanakodravaraMbApratilAbhayet / cchevatti mArivA sakalasyApi sAdhugaNasyopasthitA etaiH kAraNairgaNa Apano vipanno bhavati / tatra prathamato bhikSupAsakasya pratiniviSTasya viSamizrabhojanadAnaM bhAvayati / ko'pyupAsako bhikSUpAsako bahujanamadhye vAde parAjitastataH sa pratiniviSTo jAtaH / sa ca kaitavenAcAryANAM samI samyagupasthitaH kathaya me bhagavannArhataM dharmamAcAryeNa kathitastataH sa kaitavena brUte / adyaprabhRti mamAhato dharmo mayA yuSmatsamIpe gRhIta evamuktvAAcAryAn vijJapayati / yathA mayA bhikSUNAmaya vistIrNasaMkhaDikaraNaM kRtaM prabhUtaM paramAnamupaskRtaM kAritamityarthaH / tanmA asaMyatAste bhuJjIranniti sAdhUnAM prayacchAmi / agRhItamAMyUyamiti / / evamuktesAdhavazricantayanti-satyametatyadevaMbrUtetatogRhNIma iti / tatasteSa gateSu tasmin paramAnne viSaM kSiptaM sAdhUnAM paryAptaM dattaM / tacca sAdhubhirAhAritaM tena sarve patitA yadi vA tatpradattaMmadanakodravakUraMbhuktvA patitAH etadevAha[bhA.2379] katiyavayadhammakahAe veti bhikkhugANaTThA / paramannamuvakkhaDiyaM mAjAu asNjotimuhaaii|| [bhA.2380] taMkuNaha uggahamesAhujogeNaesaNijeNNaM / paDilAbhaNA viseNaMpaDiyApaDitI yasavvesi / / vR-kaitavena dharmakathAyAMkathitAyAmAvRttobrUtemayAbhikSukANAmaya paramAnamupaskRtaMkAritaMtanmA asaMyatamukhAni yAtu tasmAt karuta me sAdhuyogyenaiSaNIyenAnugrahamevamukte gateSu sAdhuSu ye pApIyasA biSeNa viSamizreNa paramAnnena pratilAbhanA kRtA yadi vA madanakodravakUreNa sA vasatyAgatAnAM sAdhUnAM mukheSupatitAtataH sarveSAM patitirmaraNamabhUt / [bhA.2381] AyaMbilakhamagAsailaddhANacarataeNauviseNa / bijhyapade jayaNAekuNamANi imAu niddosA / / vR-naca tatra ko'pi kSapaka AcAmlo vA AsIt yo viSAduddharati tataH kSapakAnAmAcamAmlAnAM vAsatyabhAveteSAMca sAdhUnAM caratAsaMcariSNunA viSeNalabdhAMmRtAnAmityarthaH |maaryaa yA samupasthitayA mRtAnAM dvitIyapadeiyaM saMyatI yatanayA vaiyAvRttyaM kurvANA nirdoSA / kIzI punarvaiyAvRttyakaraNe. yogyetyata Aha[bhA.2382] saMbaMdhinIgIyatthA vavasAyAthirataNe kayakaraNA / Page #629 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 144 vyavahAra-chedasUtram-2- 5/146 cirapavvaiyA yabahussuyApariNAmiyA jAva / / [bhA.2383] gaMbhIrA maddaviyA miyavAdI appakouhallA ya / sAhuM gilANagaMkhalupaDijAgati erisIajjA / / vR- yA AryA glAnasya vratijAgramANasya bhaginyAdinAtrakeNa sambandhinI, tathA gItArthA eSaNIyAneSaNIyavidhau samyak kuzalA tathA vyavasAyinI, yA ca sthiratve vartate sthirA ityarthaH tathA kRtakaraNA, cirapavvaiyA,bahuzrutA, tathAyApariNAmikI, gaMbhIrA, mArdavitAsaMjAtamArdabA, mitavAdinI, alpakutUhalA, IzI AryAgaNAbhAve mlAnaMkhalu pratijAgarti / samprativyavasAyinyAdi - [bhA.2384] vavasAyI kAyavve yirA ujA saMjamammi hoidaDhA / kayakaraNajIebahuso veyAvaccA kayA kusalA / / vR-yA kartavye vyavasAyAdhikAriNI nAlasyenopahatA tiSThati sAdhyavasAyinI sA saMyame bhavati dRDhA sA sthirA yayA bahuzo vaiyAvRtyAni kRtAnisA kRtakaraNA kuzalA ityarthaH / [bhA.2385] cirapavvaiya samANaMtiNhavari bahussuyApakappadharI | pariNAmiya pariNAmaMjA jANaipoggalANaMtu / / vR-cirapravrajitA nAma yA tisRNAM samAnAM varSANAmupari, yA prakalpadharI sA bahuzrutA, tayA punaH pudgalAnAM vicitraMpariNAmaMjAnAti sA pariNAmikI / / [bhA.2386] kAuMna uttuNaI, gaMbhIrA, madaviavimhaiyA / kaje parimmiyabhAsa miyavAdI hoi ajAu / / vR-yA vaivAvRttyaM kRtvA na uttuNai garvabuddhayA na prakAzayati sA gaMbhIrA, mardavinI avismavitA, tathA kArye parimitabhASiNI mitavAdinI / [bhA.2387] kakkhaMta gujjhAdIna nirakkhe appakouhallA ya / erasiguNasaMpannA, sAhUkaraNebhave jogaa|| vR. yA kakSAntare guhyAdIni na nirIkSate sA bhavatyalpakutUhalA IdRzaguNasampannA sAdhukaraNe sAdhuvaiyAvRttyakaraNebhavatyAryA yogyA, samprativaiyAvRttyakaraNavidhAnamAha | [bhA.2388] paDipucchiUNa vije, dullabhadavbaMmi hoijayaNAo / visaghAIkhalukaNagaM, nihijoNIpAhuDe saDDhe / / vR- pratipRcchaya vaidyAn yadi durlabhadravyeNa prayojanaM jAtaM, tatastasmina utpAdye bhavati vakSyamANA yatanAtAmevAha-visaghAIityAdiviSadhAtikhalukanakaMviSeNacopahatAHsAdhavastiSThanti / tataHsuvarNena prayojanaMjAtaM / tatrayadijJAnamayena nidhirnikhAto jJAyate / tarhitamutkhanya yAvatAprayojanaMtAvahAti, zeSaM tathaiva sthApayati / atha nidhiparijJAM nAsti, tarhi yoniprAbhRtoktena prakAreNotpAdayet / atha yoniprAbhRtamapi nAstitarhi zrAddhAn zrAvakAnyAcate / / [bhA.2389] asatIe annaliMgaMtaMpijayaNAe hoi kAyavvaM / gahaNe pannavaNevA, AgADhe hNsmaadiivi|| vR-atha zrAddhA api tAzA na santi, ye suvarNaM yAcitaM dadati, tatasteSAM zrAddhAnAmasati abhAve AtmanA grahaNAya prajJApanAya ca tatrAnyadarcitaM liMgaM tadapi yatanayA kartavyaM / sA ceyaM Page #630 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH-5, mUla - 146, [bhA. 2389] 145 pUrvamagArastrIliGgenotpAdayati / tathApyanutpattAvarcitaliGgena tenApyutpAdanAzaktau haMsAdi vA yantramayaM kRtvA tenotpAdayet / yathA kokkAso yaMtramayAn kApotAn kRtvA zAlimutpAditavAn / evaM tAvanirgranthI nirgranthasya vaiyAvRttyaM karotyevaM saMyato'pi saMyatyA glAnAyA vaiyAvRttyaM karoti mU. (147) ninthaM ca naM rAo vA viyAle vA dihapaTTo lUseJjA; itthI vA purisassa omAvejA pussiovAitthIeomAvejA evaMsekappar3a, evaMseciTThai, parihAraMcasenapAuNai-esakappetherakappiyANa evaMse nokappai, evaM se no ciTThai, parihAraMcanopAuNai-esa kappe jiNakappiyANatti bemi / / [bhA.2390] ' paDisiddhamaNunAyaM veyAvaccaMimaMkhaludupakkhe / sacevaya samaNunnA, ihaMpikappesunANattaM / / bR- anantarasUtre vipakSe vaiyAvRtyakaraNaM pratiSiddhaM / taccaidama-vaiyAvRttyaM khalu punardvipakSe parapakSe cetyarthaH / sUtreNaivAnujJAnAt / asthiyAiNha keI veyAvaccakare kappatiNhaM veyAvaccaM karAvittae iti vcnaat| sA ca samanujJA vaiyAvRttya samanujJA ihApi asminnapi sUtre'bhidhIyate / kevalaM kalpayonaniAtvamadhikamityeSa sUtrasambandhaH / punaH prakArAntareNasambandhamAha[bhA.2391] attheNavaAgAda, bhaNiuihamaviyA hoiaagaaddhN| ahavA atippasattaM tena nivAreijinakappe / / vR-vAzabdaH pakSAradyotanepUrvesUtre'rthe'nAgADhaMbhaNitaMsUcitaM,tathAcAgADheprayojanesamutpannesaMyatI saMyatasyavaiyAvRttyaM kurvatI samanujJAtA nAnyathA, | ihapi ca bhavatyAgADhaM prayojanamadhikRtya vaiyAvRttyakaraNamiti sambandhaH / athavAtiprasaktaMkhalu vaiyAvRttyakaraNaM, tena jinakalpenivArayati / / [bhA.2392] suttammikaDhiyammivoccattha kareMticaugurUhoti / ANAdiNo yadosA virAdhanAjA bhaNiya pusviM / / vR- sarvatrApi sUtre karSite uccArite sati sambandhaH / tathA zramaNaiH zramaNasya vaiyAvRttyaM kartavyaM, zramaNIbhiH zramaNyA yapinarviparyAsaM karoti, tarhi viparyAsaM kurvatiprAyazcittaM catvAro gurukA, na kevalaM prAyazcittamAjJAdayazcAjJAnavasthAmithyAtvavirAdhanArUpAzca doSAstathA yA pUrvaM vaiyAvRttyasUtre bhaNitA virAdhanAzIlavirAdhanAsA atrApidraSTavyA |suttmi kaDhiyaMmItyetadeva prapaJcayati[bhA.2393] saMbaMdhodarisijjaiussutokhaluna vijate attho / uccAritachinnapade viggahieceva attho u / / vR-sUtre uccAritesatisambandho'nantarasUtrAdibhiH sahadarzateyataH sambandho'rthato bhavati / varNAnAM svataHsambandhAbhAvAt |scaarthH khaluutsUtraHsUtrarahitona vidyate, sambandhecopadarziteuccAritasUtrasya cchinnAni padAni kartavyAni, padacchedovidhAtavya ityarthaH / tato yAni padAni vigrahabhAji teSu vigraha upadarzanIyaH / vigrahItecasUtrato'rtho vyAkhyeyaH / [bhA.2394] akakhevopuna kIrai, katthai vinA vitssiddhii| jattha avAyanidarisaNaM eseva u hoiakkhevo / / vR. AkSepaH punaH kvacit kriyate / yathA kiM kAraNaM parapakSe vaiyAvRttyaM na kriyate / kutracit punarvinApyAkSepaMtatsiddhirAkSepasiddhiH / kathaMmityAha-yatrApAyanidarzanamapAyaprakaTanameSa eva bhavatyAkSepaH [22710 Page #631 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra- chedasUtram - 25/147 AkSepahetukatvAt / na khalvAkSepasUcAmantareNApAya pradarzanaM vipakSe bhavatIti paribhAvanIyametatsaMpratyAkSepaprasiddhI eva vaiyiktyenAha / [bhA. 2395] kiM kAraNaM na kampai akkhevo dosadarisaNaM siddhI / loe vede samae viruddhasevAdayo nAyA || vR- kiM kAraNaM vipakSe vaiyAvRttthaM na kalpate ityAkSepaH / vipakSe dISadarzanaM siddhi prasiddhiH / atrArthe loke vede samaye ca viruddhasevAdayo jJAtAni / kimuktaM bhavati ? yathA loke vede samaye ca viruddhasevayAmakalpikasevAyAM ca doSopadarzanaM tadakaraNeprasiddhirevamihApi vipakSe vaiyAvRttyakaraNe'pAyadarzanameva tadakaraNe prasiddhiH / [bhA. 2396] 146 tamhA sapakkhakaraNe parihariyA puvvavanniyA dosA / kappe chaThuddese, taha ceva ihaMpi daThavvA / / bR- yasmAdeva vipakSe vaiyAvattvakaraNe prAyazcittAdayo doSAstasmAtsapakSe vaiyAvRtyaM kartavyaM / sapakSavaiyAvRttyakaraNe ca ye pUrvavarNitA doSAste yathA kalpAdhyayane SaSThoddeze parihRtAstathA ceva ihApi draSTavyAH / atra para praznamAha[bhA. 2397] coetI parakaraNaM, necchAmo dosapariharaNahetuM / kiM puna sajjagaNI ghetavvo gilANa rakkhaThA / / vR- codayati prazrayati ziSyaH parakaraNe parapakSe vaiyAvRttyakaraNaM doSapariharaNahetordoSapariharaNAnimittaM cchAmaH / kiM punaH kevalaM bhaiSajyagaNaH auSadhasamUho mlAnarakSArthaM gRhItavyaH / atraiva vipakSe doSamAhapuvvaM tu aggahipahiM dUrA jA osahAI ANaMti / [bhA. 2398 ] tAvatto ugilANI, diThato daMDiyAIhiM / / vR- pUrvamagRhIteSubhaiSajeSugAthAyAMtRtIyA saptamyartheprAkRtatvAt / yAvadAryAdUrAdauSadhAnyAnayanti, tAvat glAnasya AgADhAdi paritApanA bhavati / tadbhAve ca sa paramArthatastyakto bhavati, 1 atrArthe ca dRSTAnto daNDikAdibhistamevavibhAvaviSurAha / / [bhA. 2399] uvayaMma saMgAme, ranno balasamAgamo / ego vejottha vAreI, na tubbhe juddhakoviyA // / gheppatuM osahAI vaNapaTTAmakkhaNANi vivihANi / so bei amaMgalAI mA kuha anAgayaM ceva / / [ bhA. 2400 ] vR- dvayordaNDikayorupasthite saGgrAme lilite ca dvayorbale dvayorapi rAjJo vaidyA upasthitA / tatra eko daNDiko vaidyAnatra saMgrAmaprasthAne upasthitAn vArayati / na yUyaM yuddhakovidAstataH kiM yuSmAbhiH saMgrAme kartavyamevamukta te vaidyAH prAharyadyapi na vayaM yuddhakovidAstathApiprahAkhaNiteSvasmAkaM vaidyakriyopayoginI tasmAdvayamAgacchAmo gRhyantAM cauSadhAni vraNapaTTA vividhAni cAnekaprakArANi ca mrakSaNAni / evamukte sa daNDiko bravIti mA kurutAnAgatamevAmaGgalAni tasmAnnivartadhvaM yUyamiti / [bhA. 2401 ] kiM ghettavdhaM raNe jogaM, pucchiyA itareNa te / bhAMti vaNatillAI ghayadavvosahANiya / / vR- itareNadvitIyena daNDikena te AtmIyA vaidyAH pRSTAH / kiMraNe saMgrAme yogyaM gRhItavyaM / evamuktAste Page #632 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :-5, mUla- 147, [bhA.2401] 147 bhaNanti / vraNarohakAnitailAnivraNatailAni tathA tijIrNaghRtaM dravyauSadhAnica yairauSadhaiH saMyojitaistailaM ghRtaMvAtipacyate / vraNasaMrohakaMcUrNovAvraNasaMrohaNAyabhavatitAnidravyauSadhAnitatorAjJApuruSAHsandiSTA yadvaidhairupadiSTaM tatsarvagRhItam / bhA.2402] bhagasivviyasaMsittA vaNA vejjehi jassa / so pAragousaMgAme, paDivakkho vivajae / / vR-tataH saMgrAme vartamAne yasya rAjJo ye puruSA mudgarAdiprahArahatAsteSAM prahArA vaidyairauSadhairbhagnA yeca vraNitAsteSAM vraNAH sIvatiste auSadhaiH saMsiktA / evaM vraNitAH prahAritA dvitIya divase yuddhasamarthA jAtAH evaM dvitIyadivase tRtIyadivase 'pikRtam / evaMsarAjA vaidyopadezanauSadhasaMgrahataH saMgrAme pArago abhUta, pratipakSe viparyayo jita ityarthaH / eSa dRSTAnto'yamarthopanayaH / / [bhA.2403] evamevAsapejjAikhajjalejjANijesio / bhesijjaaiNshiinaaiNpaargaatesmaahiie|| vR-evameva daNDikadRSTAntagatena prakAreNayeSAmAcAryANAM bhaiSajAni asattiazanarUpANi, peyAni pAnakarUpANi, khAdyAnikhAdimarUpANi, lehyAni ca svAdimAniteAtmanogacchasya casamAdheH pAragA bhavanti / ye punarauSadhAnAMna saMgrahItArastesamAdherapAragAH |prkaaraantrenn daNDikadRSTAntamAha[bhA.2404] ahavA rAyAduviho AyabhisittoparAbhisittoya / Ayabhisitto bharahotassa uputto pareNaMtu / / vR-athaveti prakArAntaradyotane rAjA dvividho bhavati / tadyathA-AtmAbhiSiktaH, parAbhiSiktazca Atmanaidha nijabalena rAjye'bhiSiktaH AtmAbhiSiktaH, pareNAbhiSiktaH parAbhiSiktaH / tatrAtmAbhiSikto bharatazcakravartI tasyaputraAdityayazAH parAbhiSiktaH / . [bhA.2405] balavAhaNakosAyabuddhI uppattiyAdIyA / sAhago ubhayovetA sesA tinniasAhagA / / vR-balaMhastyAdi,vAhanAniyAnAnikozobhANDAgAraMtathAbuddhirautpatyAdikAH / atrabhaGgAzcatvAraHeko balavAhanAdi samagrono buddhi samagraH 1eko no balavAhanAdisamagraH kintubuddhisametaH 2, eko balavAhanAdisameto'pibuddhisameto'pi 3, eko no balavAhanAdisameto nApibuddhibalopetaH 4 / eSu caturyu bhaGgeSu madhye ya ubhayopeto balavAhanAdi sameto buddhisametazcetyarthaH sa rAjyasya sAdhakaH zeSAstrayo'sAdhakAH / eSa dRSTAnto'yamarthopanayaH / / [bhA.2406] balavAhaNatthahInobuddhihIno nakhkhaerajaM / iya suttatthAvihINoosahahInAugacchaMtu / / vR-yathAbalene vAhanairarthena cahInobuddhihInazcarAjArAjyaMna rakSati, evamAcAryo'pisUtrArthavihIno auSadhavihInazcagacchaMna rakSati / / [bhA.2407] aaypraabhisittennjmhaaaayrienno| usahamAdINicao kAyavvocoyatI siiso|| vR-tasmAdAcAryeNaAtmAbhiSiktenazrutakevalinAitareNacaparAbhiSiktenaauSadhAdinicayaHkartavya iti ziSyazcodayati Page #633 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 148 vyavahAra-chedasUtram -2-5/147 [bhA.2408] sIseNAbhihiteevaM bei aayriotto| ___ vadato gurugAtubbhaMANAdIyA virAhanA / / vR-evaM ziSyeNAbhihite tata AcAryobrUte-evaM vadatastava prAyazcittaM catvAro gurukAH AjJAdayazca doSA virAdhanA sUtrasya / etadeva bhAvayati[bhA.2409] diTuMtasarisaMkAuMappANaparaMca keinAsaMti / osahamAdInicaokAyavvojaheva rAINaM / / vR- kecittava sadRzA dRSTAntasazaM daNDikasadRzamAtmAnaM paraM ca kRtvA nAzayanti / yathA auSadhAdInicayaH kartavyo yathA rAjJamiti etadevAtiprasaGgApAdanena dUSayati[bhA.2410] kosakoTThAradArANi padAtImAdIyaM balaM / evaMmanuyapAlANaM kiMtutujhaMpiroyai / / vR-kozakoSTAgAradArAH padAtyAdikaM balametanmanuSyapAlAnAM bhavati tadetat kintu tavApirocate / etadapidraSTAntabalena gRhyatAmitibhAvaH / [bhA.2411] jAvi osahamAdINaM nicayosovi akkhmo| nasaMcaye suhaM atthi ihaloeparatthaya / / vR-yo'pyauSadhAnAM nicayaH so'pi sukhotpAdanAyAkSamaH / yato na saMcaye sukhamasti ihaloke tadutpAdanatadrakSaNatannAzeduHkhasaMbhavAt / paratraca paralokeca sukhaM nAsti parigrahadharaNataH kugatiprapAtAt [bhA.2412] Adisuttassa virodhosamaNacittAgihINa anukaMpA / puvAyariya annANIaNavatthA vaMtamicchattaM / / vR-AdisUtrasyadazavaikAlikasya virodhastathAevaM bruvANobhavAnparigrahesAdhUnniyuktetanniyogAcca te tyaktAsthA gRhiNAmanukampA anugrahastyaktaH sAdhUnAM svata evasvata bhaiSajAdeH saMbhavAt / tathA ye pUrvAcAryAHsannidhipratiSiddhavantasteajJAnI kRtAH sannidhirbhavatA guNopadarzanAt anavasthA caivaM prasajyate / sannidhiriva bhavatA'nyenAnyasyApi grahaNaprasaktestathA cAntapratisevanaM bhavataH samApatitaM pratiSiddhasyApi saMcayasya punargrahaNAt tathA mithyAtvaM mithyAvAditvamanuSajyate / yathAvAdamakaraNAt niSparigrahA vayamityabhidhAya parigrahadhAraNAt / enAmeva gAthAM vyAcikhyAsuH prathamataH sUtrasya virodhamupadarzayati[bhA.2413] jaMvuttamasanapAnaM khAimaM sAimaM thaa| . saMcayaMtuna kuvvejA eyaMdAyaMvirohiyaM / / vR- yat dazavaikAlike uktamazanaM pAnaMkhAdimaM tathA saMcayaM na kuryAttathA ca tandgranthaH- asanaM pAnagaMceva khAimaM sAimaMtahA |je bhikkhU sannihiMkujjA, gihI pavvaienase / / iti tadidAnIM virodhitaM virodhamApAditaM sannidhiridAnIM tvayAbhyupagatatvAt / / . [bhA.2414] parigahenijujaMtA pricttaausNjyaa| bhArAdimAiyA dosA pehApehakayAiyA / / vR-saMyatAH parigrahe niyujyamAnAH parityaktAH saMsAre pAtanAt / kiMcAnyat / ihaloke bhArAdayo bhAravahanAdayo doSA AdizabdAt kAyakleza sUtrArthahAnyAdidoSaparigrahastathAprekSAdikAzca tathAhi Page #634 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH-5, mUla - 147, [bhA. 2414] 149 yadi sarvaM pratyupekSate tataH sUtrArthaparimanthaH / atha na pratyupekSate tarhi saMsaktibhAva AdizabdAttatparitApanAdidoSaparigrahaH / / [bhA.2415] ahavA tappaGibaddhAyaatyaMte niyayAdayo / anuggaho gitthANaMsayAvi tANa hoio / / vR-athavA tatpratibandhAdauSadhanicayapratibandhAttiSThanti sadAvasthAyitayA na tuvihAkramaM kurvnti| tathA ca sati naityikAdayo naityiko nityavAsI, AdizabdAt pArzvasthAdi parigrahaH / tadAdayo doSAH prasajjati, / gataM samaNA cattA iti dvAramadhunAgihINa anukaMpeti vyAkhyAnayati, / gRhasthAnAM sadA sAdhUnAMbheSajAdiprayacchatAmanugrahI bhavatisaidAnIMparityaktaH |saadhuunaaNsvtevtnnicybhaavaat / / [bhA.2416] paDisiddhAsaMnihI, johiM puvaayriehiNtevio| annANIukayAevaM, anvtthaapsNgto|| vR-yaiH pUrvAcAryaiH pratiSiddhaH sannidhiste'pi tvayaivaM bruvatA ajhAnI kRtAH / anavasthAdvAramAhaanavasthAprasaGgatA yathA tvayauSadhasaMcayaH kRtastathAnye'nyasyApi kariSyantIti prasaGgataH sarvasyApyanavasthA,vAMtadvAraMcAha[bhA.2417] vaMtaMniseviyaM hoi giNhatAsaMcayaM puno| micchattaMnajahAvAdInatahAkArI bhavaMtiu / / vR-saMcayaMtyaktyApunaHsaMgrahatovAMtaMniSevitaMbhavati, tathA mithyAtvaMnayathAvAdinautsUtraprarUpaNAt [bhA.2418] ee anneyajamhA dosA hutisavittharA / ___ tamhAtosahamAdINaMsaMcayaMtunakuvvae / / vR-yasmAdete'nantaroditAanyecadoSAH savistarAbhavanti / tasmAdauSadhAdInAMsaMcayaM na kuryAt / [bhA.2419] jaidosAbhavaMtete kiMkhughettavvayaM tto| samAhisaMghAvaNaTThAebhannatIsuNa to ito / / vR- yadyete anantaroditA doSAbhavanti tataH kiMkhusamAdhisthApanAyagRhItavyam ? AcArya AhabhaNyateatrottaraMdIyatetadeva tAvadito'nantaramucyamAnaM zrRNutadevAha[bhA.2420] niyamA vijjAgahaNaMkAyavvaM hoiduvihadavvaM ca / / saMjogadiTThapADhI asatI gihi annatitthIhiM / / vR-yathA vidyayA'pamArjanaM kriyate tasyA anyAsAMca vidyAnAmAcAryeNa niyamAt grahaNaM kartavyam, tathA yadi kAraNatacchinnamaNDapesthAtavyaM bhavati, tato dIrghapRSTaviSavighAtAya dvividhaM dravyaM gRhItavyaM / taccAgre vakSyate, / tasmAdAryaH saMyogadRSTapAThI bhavet / anekAn saMyogAn vyApAryamANAn yo dRSTavAn yazcatatpAThapaThitavAnsasaMyogadRSTapAThI |athsvyNsNyogdRssttpaatthiinbhvtitrhitsyaastigRhibhiH kAryate vicikitsA,teSAmapyasatyanyatIrthibhiryaduktaM dvividhaMdravyaMgRhItavyaM, tadabhidhitsurAha[bhA.2421] cittamacittapastima, naMtasaMjoiNaMca itrNc| thAvarajaMgamajalaja,thalajaMcemAdiduvihaMtu / / vR-dvividhaM dravyaM-sacittamacittaM vA, / yadi vA parItamanantakAyikaM / athavA sAMyogikamaneka sAMyoganiSpannamitaradasAyogikaM, |athvaasthaavrjnggmNprtyupnnekaaryydisthaavrdrvypryogtH kathamapi Page #635 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 150 vyavahAra-chedasUtram -2-5/147 guNo na bhavati, tadA ananyagatyA jaMgamAMgaM dravyaM prayujyate, athavAnyathA dvividhaM dravyaM jalajaM thalajaM ca, / evamAdidvividhaM dravyaMgrahItavyam, / iyaM cikitsAdIrghapRSTaviSavidhAtAyAbhihitA / [bhA.2422] jahacevadIhapaTTe, vidyAmatA ya duvihadavyAya / emeva sesaesuvivijA davvA yarogesu / / vR- yathA caiva dIrghaSTadaMze vidyAmantrA dvividhAni ca dravyANi grIhatavyAni / evameva zeSeSvapi rogeSu vidyAdravyANi ca grAhyANi / [bhA.2423] . saMjogachipAThI, naretaMmicauguru hUMti / ANAdiNo yadosA, virAdhanA imehiThANehiM / / vR- AcAryeNa svayaM saMyogaddaSTapAThinA bhavitavyaM / yadi punaH sati zaktisaMbhave saMyogaSTipAThaM na dharati,tarhitasminnadharati / prAyazcittaMcatvAro gurukAH / na kevalaMprAyazcittaM, kintvAjJAdayazcadoSAstathA virAdhanA ebhirvakSyamANaiH sthAnaiH / tAnyevAha[bhA.2424] uppaNme gelana, jo gaNadhArI najANai tigicchaM / dIsaMtato vinAso, suhadukkhI tena ucattA / / vR-utpanne slAnatve yo gaNadhArI cikitsAM na jAnAti, tasyA pazyataH sato slAnasya vinAza iti, tena sukhaduHkhinaH sukha-duHkhopasampannakAH svaziSyAH prItacchakAzca parityaktAH, kathaM pazyataH sato mlAnasya zeSakANAca vinAza ityata Aha[bhA.2425] AuratteNa kAyANaM, visakuMbhAdighAyae / DAhe cheje yaje anne, bhavaMti samuvaddayA / / [bhA.2426] etepAvaidosA, anAgayaMaggahiyAya vijAe / asamAhIsuyalaMbhaM kevalalaMbhaMtucukkejA / / vR- kasyApi sAdhorviSakumbho lUtA AdizabdAhAhAdiparigrahastasminnutthite AturatvenAkulatvena viSakuMbhAdighAtAya kAyAnAmudakAdInAmupadravaM kuryAt / tathA hi viSakuMbhe dAhe vA samupasthite AkulIbhUtaH santaMzItalemodakena siJcet, sacittena vA kardamena limpet / tathA dAghe cchede ca ye'nye bhavanti samupadravA etAn doSAnanAgatagRhItAyAM vidyAyAM prApnoti, tathA tIvrAyAM vedanAyAmanupazAntAyAmasamAdhinA asamAdhimaraNena mriyeta, tathAcasatidIrghasaMsAramanuparivartate, ciraM cayadijIvati, tarhi bhUyAMsaMzrutalAbhaM prApnuyAt, kevalajJAnaM cotpAdayet / tathA[bhA.2427] ihalogiyANaparalogiyANaladdhINa pheDito hoi / ihalogAmosAdI paralogeanuttarAdIyA / / vR-asamAdhimaraNenamaraNataH saha aihalaukikInAMpAralaukikInAMcalabdhInAMsaspheTitastyAjito bhavati / tava ihaloke aihalaukikyo labdhaya AmarSAdaya AmaSauSadhyAdayaH paraloke pAralaukikyo'nuttarAdaya anuttarA anuttarA lavasattamAdevA AdizabdAt sukulapratyAyAtizrutalAbhAdiparigrahaH / / [bhA.2428] asamAhImaraNeNaMevaM savvAsi pheDito hoi| jaha AugaparihInA devA lavasattamAjAyA / / vR-evamamunA prakAreNasarvAsAmaihikInAMpAratrikInAMcalabdhInAmasamAdhiparaNenaspheTito bhavati / Page #636 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :- 5, mUla- 147, [ bhA. 2428 ] 151 yathA AyuSkaparihInA devA lavasaptamA jAtA, AyuSkaparihAnyA siddhilAbhato bhraSTA yathA devA lavasaptamA jAtA ityarthaH / samprati lavasaptamadevasvarUpamAha [ bhA. 2429] sattalavA jai AuM pahuppamANaM tato u sijjhato / tattiyamettaM na hu tato te lavasattamA jAyA / / vR- yadi saptalavAH kAlavizeSA AyuH prabhavan syAt saptalavapramANaM yadyAyuH prApyetetyarthaH tataH siddheyuH paraMtad AyustAvanmAtrena hunaivAbhavat tataste lavasaptamA devA jAtA lave saptame siddhirabhaviSyat yadi tAvadAyurbhavedyeSAM te lavasaptamA nAma nAmnaikArthe samAso bahulamitisamAsaH / ketelavasaptamA ityAha[bhA. 2430 ] savvaTTasiddhinAme ukkosaTTiIya vijayamAdIsu / gAvasesagabhA bhavaMti lavasattamA devA / / vR- ye devAH sarvArthasiddhinAmake mahAvimAne ye ca vijayAdiSUtkRSTasthitaya eko'vazeSo garbho yeSAM te ekAvaeSagarbhAste bhavanti lavasaptamAH / upasaMhAramAha [ bhA. 2431] tamhA u sapakkheNaM kAyacca gilANagassa tegicchaM / vivakkheNa na karejA evaM uditaMmi codeti / / vR- yasmAdvipakSe doSAstasmAtsapakSeNa plAnasya cikitsAkarma kartavyaM vipakSe punarna kArayetaM tadevaM sambandhastataH sUtravyAkhyAlakSaNaM tadanyAkSepaparihArau tatprasaktyA'nyadapi cAbhihitaM samprati sUtravyAkhyA kriyate-nirgranthaJcazabdAnnirgranthI ca rAtrau vA vikAlevA dIrghapRSTaH sarpo lUSayet dazet / tatra strI vA puruSasya hastena taM viSamapamArjayet, puruSo vA striyA hastena evaM se tasya sthavirakalpasya kalpate / sthavirakalpakasyApavAdabahulatvAdevaM cAmunA prakAreNApavAdamAsevamAnasya se tasya tiSThati paryAvo na punaH sthavirakalpAtparibhrazyati, tena cchedAdayaH prAyazcittavizeSAstasya na santi parihAraM ca tapo na prApnoti / kAraNena yatanayA pravRttereSa kalpaH sthavirakalpikAnAM / evamamunA prakAreNa sapakSeNa vipakSeNa vA vaiyAvRttyakArApaNaM se tasya jinakalpikasya na kalpate / kevalotsargapravRttattasyeti bhAvaH / evamapavAdasevanena se tasya jinakalpaparyAyona tiSThati, jinakalpAt patatItyarthaH / parihAraMca tapovizeSaM na paripAlayati eSa kalpo jinakalapikAnAM, evaM sUtre vyavasthite yadAcAryeNa prAguditaMsapakSeNa vaiyAvRtyaM kArayitavyam na parapakSeNeti tatra codayati brUte paraH / yaducyate tadAha [bhA. 2432] suttaMmi anunnAyaM iha puna atthato niseheha / kAyavva sapakkheNaM coyaga suttaM tu kAraNiyaM / / vR- sUtre sapakSeNeti vaiyAvRttyakArApaNamanujJAtaM iha idAnIM i pAdapUraNe punararthato yUyaM parapakSeNa vaiyAvRttyakArApaNaM niSedhayat kartavyam sapakSeNeti vacanAt tataH sUtrabhavadvyAkhyAnayorvirodhaH / atrAcArya Aha-na virodho, yato he codaka sUtramidaM kAraNikaM kAraNApetram / tadeva kAraNamAhavija sapakkhANasatI gihi paratitthIu tiviha saMbaMdhI | [bhA. 2433] emeva asaMbaMdhI asoyavAdetarA sabve / / vR- sapakSANAMvaidyAnAmasati abhAvegRhI pitA bhrAtA svajanovA sthavirAdibhedatastrividho yaH sambandhI sa vaiyAvRttyaM kAraNIyaH / tadabhAve'sambandhI sthaviramadhyamataruNabhedatastribhedaH pUrvapUrvAlAbhe uttarottaraH kAraNIyaH, tasyAbhAve paratIrthikaH pitRbhrAtAdiH saMbandhena saMbaMdhI sthavirAdibhedatastribhedaH pUrvapUrvAlAbhe Page #637 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 152 vyavahAra- chedasUtram - 2-5/147 uttarottaraH kAraNIyaH tasyAplAbhe asambandhyapi sthavirAdibhedatastrividha uktakrameNa kArayitavyaH / ete sarve'pi dvidhA - azaucavAdA itare ca / tatra prathamataH sarvatrApyazaucavAdaH kArayitavyastadasaMbhave itaro'pi / / [ bhA. 2434 ] eesiM asatIe gihi giNi paratitthigI tivihabheyA / eesiM asatIe samaNI tivihA karei jayaNAe / / vR- eteSAM prAggAdhAnirdiSTAnAM sarveSAmasati abhAve gRhasthA mAtA bhaginI tadabhAve svajanAH sthaviramadhyamataruNabhedatastrividhAH pUrvapUrvAlAbhe uttarottarA kArayitavyA / tadabhAve asambandhinI sthavirAdibhedatastriprakArA pUrvapUrvAlAbhe uttarottarA yatanayA karoti, tAmeva yatanAmAhadUtI addAe aMteure yadabbheyA / [bhA. 2435 ] viyaNe ya tAlabaMTe caveDato majjaNA jayaNA / / vR- kAcati dyUtavidyA bhavati / tayA ca dyUtavidyayA yodyUta Agacchati, tasya daMzasthAnamapamAyate / tenetarasya daMzasthAnamupazAmyati / addAetti aparA AdarzavidyA tayA AturaAdarze pratibimbitoSpamAte AturaH praguNo jAyate / anyA vidyA vastraviSayA bhavati tayA parijapitena vastreNa vA pramRjyamAnaH AturaH praguNo bhavati / aparA vidyAntaHpure AntaHpurikI vidyA bhavati yayA Aturasya nAma gRhItvA Atmano aGgamapamArjayati Aturazca praguNo jAyate sA AntaHpurikI / anyA darbhe darbhaviSayA bhavati vidyA yayA dabbhairapamRjyamAna AturaH praguNo bhavati / viyaNeyatti vyaJjanaviSayA vidyA yayA vyaJjanamabhimantrya tenAturo'mRjyamAnaH svastho bhavati sA vyaJjanavidyA / evaM tAlavRntavidyApi bhAvanIyA | capeTA cApeTIvidyA, yayA anyasya capeTAyAM dIyamAnAyAmAturaH svasthI bhavati, sA cApeTI / tatra pUrvaM tyA vidyayApamArjanaM kartavyamaM / tadabho AdarzikyA / evaM tAvadyAvadante cApeTayA / eSA apamArjanAyatanA etadeva spaSTataramAha [bhA. 2436 ] dUyassomAijai ya satI adyAgaparajavittANaM / parijaviyaM vatthaM vA pAujjai tena vomAe / / evaM bhAdIsuM asaM saMtoya hattheNa / cApeDIvijjAevaumAeveDayaM diMto / / [bhA. 2437] vR- dUtyA vidyayA dUtasyAgatasyAMgamapramArNyate, tasyA vidyAyA asati Adarze saGkrAntamAturapratibimbaM parijapyAturaH praguNI kartavyaH / tadabhAve vastra prAvAryate, tena vA parijapitena vastreNAturo' pramArjate evaM dabrbhAdibhiH paridarbhavidyAdibhahistenAsaMspRzannapamArjayet / cApeTayA vA vidyayA anyasya capeTAM dadadanyopamAjayet / [ bhA. 2438 ] eseva gamo niyamA niggaMdhINapi hoi nAyavvo / vijjAdI muttUrNa akusalakusale ya karaNaMca / / vR- eSa evAnantarodito yatanAgamo niyamAt nirgranthInAmapi jJAtavyaH / tadA nirgranthInAM vidyAdina dAtavyaM muktvA pUrvagRhItamasAdhanaM mantraM sa hi kadAciddIyeta na kazciddoSaH / tathA yadi nirgrantho'kuzalo bhavati nirgranthIca kazalA tatra karaNaM nirgranthyA nirgranthI kArayedityarthaH / vidyAdI muttUNamiti / maMto havija koI vijjAu sasAhaNA na dAyavvA / [bhA. 2439 ] Page #638 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 153 uddezaka :-5, mUla- 147, [bhA. 2439] . tucchAgAravakaraNaMpuvvAhIyA ukarejjA / / / vR-tasyAH syAdrauravamAtmano'tizayena kuryAtyA tupUrvAdhItA pUrvagRhItA vidyAsA prAguktayatanA krameNakuryAt / / [bhA.2440] ajjANaM gelanne saMtharamANe sayaMtu kAyavvaM / voccatthamAsa cauro lahu gurugA therae taruNe / / vR- AryikA yadi glAnaprayojane svayaM samastataH svayameva tAH kurvanti / evaM nirgranthA apabhivanIyAH |ydipunrvipryaasH kriyate, yathAnirgranthAnAMglAnatvasaMstarati nirgranthyoyadikurvanti, nirgranthInAMvAyadi nirgranthAitatidAtasmin viparyAse sthavirekArake prAyazcittaM catvAro laghukAH,taruNe catvAro gurukAH |smprtiklpenaanaatvN bhAvayati[bhA.2441] jinakappiena kappaidappeNaM ajynnaahtheraann| kappaiya kAraNammI jayaNAegacchesa sAvikkho / / vR-jinakalpikesvapakSaNaparapakSaNavAvaiyAvRttyakArApaNaMna kalpate,tathA kalpatvAt |sthviraannaaN sthavirakalpikAnAM punardapaNa niSkAraNamayatanayA ca-na kalpate / / kAraNe yatanayA punaH kalpate yato gacchesasApekSa iti / / [bhA.2442] ciTThaipariyAto se tena cchedAiyA na pAveMti / parihAraM ca na pAveiM parihAra tavotti egaLaM / / vR-yataH se tasya paryAyastiSThati tena kAraNena cchedAdikAstasya na prApnuvanti na bhavantItyarthaH / parihAramapicana prApnoti kAraNe yatanayA kArApaNAtparihArastapaityekArtham / / uddezakaH-5 samAptaH muni dIparatnasAgareNa saMzodhitAsampAditA vyavahArasUtre paJcamoddezakasya (bhadrabAhu svAmiracitA niyukti yukta)saMghadAsa gaNi viracitaMbhASyaM evaMmalayagiri AcAryeNa vircitaattiikaaprismaaptaa| (uddezakaH-6) vR-vyAkhyAtaH paJcamoddezakaH |smprtissssttho vyAkhyeyaH / tasyedamAdi sUtram mU.(148) bhikkhUyaicchejA nAya-vihietae, no se kappaithereanApucchittAnAyavihiM ettae, kappaise thereApucchittA nAyavihietae / therAyase viyarejA, evaMse kappainAyavihiettae, therA yase no viyarejjA, evaM se nokappai nAyavihiM etae / jaMtattha therehiM aviinne nAyavihiei, sesantarA chaevA parihAre vA / no se kappai appasuyassa appAgamassa egANiyassa nAyavihiM etae; kappai se je tattha bahussue bajjhAgame tenasiddhaM nAyavihiM etae / tassa tattha puvAgamanenaM puvAutte cAulodane kappai paDigAhettae; seje tatthapuvAgamaNeNaMpacchAuttecAulodane, nosekmpipddigaahette| [bhA.2443] cheyaNadAhanimittaMmaMDaliDake cadehagelanne / pAuggo sahaheuMnAyavihiM suttasaMbaMdho / / vR-sarpaNadRSTaH sarpadaMzasthAnasyacchedananimittaM vAjJAtavidhiMgantumicchati / athavA maNDalisarpaNa Page #639 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 154 vyavahAra-chedasUtram-2-6/148 daSTastato dIrtha glAnatvaM jAtaM, tasmin sati prAyogyauSadhahetotividhau gamanaM bhavati / tatastatpratipAdanArthameva sUtrArambhaiti sUtrasambandhaH / athavAyaMsambandhaH / / [bhA.2444] gelanamahikayaM vA, gilANaheuM imo viAraMbho / AgADhaMcataduttaM, sahanIyataraM imaMhoti / / vR- vAzabdaH prakArAntaradyotane / glAnatvamanantarasUtre'dhikRtamayamapi ca sUtrArambho glAnaheturiti sUtrasambandhaH / kevalaM yadi anantarasUtre uktaM glAnatvaM tadAgAdaM kAlakSepAsahanAt / idaM tvadhikRtasUtrasUcitaMsahanIyataraMjJAtavidhigantuMzaktatvAditievamanenasambandhenAyAtasyAsyavyAkhyAbhikSuzca zabdAt bhikSukI ca icchet jJAtavidhisvajanabhedamAgantuMtasyana kalpate sthavirAn anApRcchya jJAtavidhimAgantuM yAvatkaraNAdevaMparipUrNapAThaH / 'kappati therA ApucchittA nayAvihiM ettae therA ya se viyarejA / evaM se kappai nAyavihiM ettae jaMtattha dheraihiM avittinne nAyavihiM ei se aMtarA vA parihAre vA / / ' idaM prAgvat / no se kappai ityAdi nase tasya kalpate, / alpazrutasvAgItArthasva alpAgamasya bahiH zAstreSvati paricayasyAvidyamAnanijAgamasya ekAkino jJAtavidhimAgantuM, kalpate se tasya yaH sUtragacchebahuzrutasUtrApekSayAbAgamArthApekSayA tenasAdhujJAtavidhimAgantuM |ttrnmitivaakyaalngkaare / tasya jJAtavidhimAgatasya pazcAdAgamanena AgamanAt pazcAt yaH pUrvAyuktazcAulodanaH pUrvAyukta iti kecit vyAcakSate / AgamanAtpUrva tulyamArabdho randhanAyA apare vyAcakSate gamanAtpUrva pAkAya samIhitametan matadvayamapyasaMgatamArabdhe samIhite ca punaH prakSepasaMbhavAttasmAtpUrvAyukta iti kimuktaM bhavati AgamanAtpUrve gRhasthaiH svabhAvena radhyamAnaH sa tandulaudano bhiliGgasUpo nAma sasnehasUpaH kalpate pratigrahItuM yo'so tatra pUrvAgamanena pUrvamAgatAH sAdhava iti hetoH pazcAdAyuktapravRttastaMdalaudano bhiliMgasUpovAnAsau kalpate pratigrahItum / eSa sUtrasaMkSepArthaH / atrabhASyakAro jJAtavidhipadaM vyAkhyAnayati / / [bhA.2445] ammApitisaMbaMdho puvvaMpacchA vasaMthuyA jetu| esokhalunAyavihinegAbheyAya ekkakke / / vR- mAtRdvAreNa pitRdvAreNa ca yaH sambandha eSa jJAtavidhiH |athvaa ye pUrva saMstutA mAtApitrAdayo ye ca pazcAtsaMstutAH zvazrUzvazUrAdaya eSa samasto'pijJAtavidhirekaikasmiMzcamAtRdvAre pitRdvAre vA yadi vA pUrvasaMstutepazcAtsaMstutevAnekebhedAH anena vidhizabdobhedavAcI vyAkhyAtaH |adhunaaniyuktivistrH[bhaa.2446] nAyavihigamane lahugA aannaaiviraahsNjmaayaae| saMjamavirAdhanAkhalu uggamadoso tahiM hunjA / / vR-niSkAraNe vidhinApi jJAtavidhau gantuMna kalpate, yadi vidhinApi niSkAraNe jJAtavidhau gamanaM karoti, tarhi prAyazcittaM catvAro laghukAH / tathA AjJAdayo doSAstathA saMyame Atmanica virAdhanA tatra saMyamavirAdhanAyatastatrakhalunizcitamudramadoSAAdhAkarmAdayobhaveyuH / / kathamudramadoSAbhaveyurataAha[bhA.2447] dullabhalAbhAsamaNAnIyA nIheNa AhakammAdI / cira AgayassakujA, uggamadosaMtuegayaraM / / vR- durlamalAbhAH khalu zramaNAH, tathA mahatA snehenAsmAkaM vandApanAya nItA nirgatAstatazcirAdAgatasya Atmasvajanasya tasya prAdhUrNakatvakaraNAyodgamadoSamAdhAkarmAdikamekataraM kuryAt / Page #640 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka:-6, mUla - 148, [bhA. 2448] . 155 [bhA.2448] iti saMyamaMbhi esA virAhanA hoimA u AyAe / chagalagasenAvatikaluNa rayaNathAleya emAdI / / vR- ityevamamunA prakAreNa eSAnantaroditA saMyame virAdhanA bhavati / AtmavirAdhanA punariyaM vakSyamANA chAgadRSTAntena senApatau mRte samAgate karuNarodane ratnasthAle ratnabhUte sthAle Dhaukite evamAdau / tatrayathAcchAgadRSTAntenAbhisamIhitesenApataumatetasminnAgate AtmavirAdhanAbhavatitathA[bhA.2449] jaharanesUyassA maMsaM majAraeNaakkhiuM / . so anno maMsaM maggaiiNamoyatatthAto / / [bhA.2450] kaTuhuMDapaTTalIe galabaddhAeuchagalatotattha / sUpeNa yasovahito thakke AtottinAUNaM / / vR- yathA rAjJasUpasya sUpakArasya mAMsamAjariNAkSiptaM nItaM, tataH sUpakAro bhIto'rdano jAto mAMsaM mRgayate / tasmiMzca mRgayamANe tatra mahAnase'yamatarkitaH kaDumAgaDapoTTalikayA galabaddhayA yuktazchAga AyAtaHsansUpenasUpakAreNamAritaH / thakkeprastAveAyAtaitijJAtvAeSa dRSTAntaH |saamprtmupnymaah [bhA.2451] evaM addannAiMtAImagaMtitaMsamaMtena / so yatahiM saMpatto vavarovitosaMjamAtehiM / / vR- evaM sUpakAra iva tasya sAdhorye svajanAsteSAM senApatirmRtastatastAni svajanarupANi mAnuSANi annAI iti asatyAni taM zramaNIbhUtaM senApatibhrAtaramAtmIyaM samaM tato mRgayante / saca mRgyamANastataiva samprAptastatastaM sasamupasthitAH svajanA vayaM paribhUtA bhaviSyAmo na ca tvayi nAthe vidyamAne paribhavo'smAkaMyuktastasmAt kuruprasAdamityevaM tairupasaryamANaH saMyamAt vyaparopitaH / / [bhA.2452] senAvatI mato U bhAyapiyA vA vi tassa jo Asi / aNo ya natthi ariho navari imo tattha saMpanno / / vR-senApatima'tastasya yo bhrAtA pitA vA AsIt so'pi mRto'nyazca tasmin gRhe'rho yogyaH senApatitvasya nAstinavasmayameva yogyaH / sa ca tatrasaMprAptaH / / [bhA.2453] to kaluNaM kaMdaMtA viMti anAhA vayaM vinA tumae / mAya imA senAvatilacchI saMkAmau annaM / ! vR-tatastatsamprAptyanantaraMtesvajanAH karuNaMkrandatobruvatevayamanAthAstvayA vinA iyaMca pratyakSata upalabhyamAnA senApatilakSmIranyaM puruSAntaraM mA saMkrAmatu / / . [bhA.2454] taMcakulassa pahANaMbalivirietujjhahINamayaMca / __ pacchAvi puno dhamakAhisi detApasIyAhi / / vR-tvaM ca kulasyAsya samastasyApi pramANaM / etacca balaM hastyAdi vIryamAntarotsAhaH samastasyApi kulasya tavAdhInaM pazcAdapi tvaM dharma kariSyasi / / samprati pade prArthaye tAvat yAvat senApatipadapratipratyA prasIda[bhA.2455] evaM kAruNeNaM iDDIeulobhito tato tehiM / . . vavarovijaitAhiM saMjamajIyAtoso tehiM / / vR- evamupadarzitena prakAreNa kAruNyena RddhayA ca taiH svajanaiH sa lobhito lobhaM grAhitastato Page #641 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 156 vyavahAra-chedasUtram-2-6/148 lobhagrAhaNAnantaraMsataiH saMyamajIvitAdvayaparopyatetadevaM karuNadvAraMvyAkhyAtamatharatnasthAladvAramAha[bhA.2456] avibhava aviregeNa viniggato pacchaiDDimaMjAtaM ! thAlaMvatthUNapuna uvaNaMtI geNihamaMtaMti / / vR-kadAcit sa vratI avibhavena vibhavAbhAvena dAridreNatyarthaH, / rikthaM (kta) capUrvapuruSopArjitaM viraktasvajanaistadAneSTaMtatoavirekeNacaroSeNagRhAnirgatyapravrajito'bhavat / pazcAccasasvajanavargo bhrAtrAdika RddhimAn jAtastato vastUnAM ratnAnAM pUrNa bhRtaM sthAlaM tasyagatasyopanayanti / yatA gRhANa ratnasthAlametaditi / / [bhA.2457] tassa viNatayaM ahaMlobhakalI tato usmuddinno| voravito saMjamAtoee dosA havaMtitahiM / / vR- tasyApi sAdhastat ratnabhRtaM sthAlaM dRSTrA athAnantaraM tato ralabhRtasthAladarzanAt lobhakaliH samudIrNaHsamyakudayaprAptastatastenasaMyamAtvyaparopitaH / etedoSAstatrajJAtavidhigamanedoSAbhavanti[bhA.2458] ahavA nahojjaete ane dosA havaMti tattha ime / jehiMtusaMjamAto cAlijjai suThitoThiyato / / vR- athavA ete anantaroditA doSo na bhaveyuranye ime vakSyamANAstatra jJAtavidhigamane doSA bhavanti |yaiH susthito'pisthitakaHsansaMyamAcAlte ketedoSA ityatastatsaMsUcakaM dvAragAthAdvayamAha[bhA.2459] akkaMdaThANesasureuvaraepellaNAeuvassagge / paMthe rovaNabhavaeuhAvaNaamhakammaparA 6 ghAto7 / / [bhA.2460] anulome 8abhiyoga 9 vise 10 sayaM ca sasureNaM / paMtavaNabaMdharaMbhaNa,taMvA te vA'tivAyAti 11 / / vR- AnandasthAnadvAraM prathamaM / dvitIyaM svasureNApavarake kSipta iti dvAraM, tRtIyaM preraNAdvAraM, caturthamupasargadvAra, paJcamaMpathirodanaMbhRtakebhAryA itidvAraM, SaSTamaM apabhrAjanAdvAraMyathA'smAkameSakarmakara AsIt, saptamaMcchAgadhAtadvAraM aSTamamanulobhadvAra, navamamabhiyogyadvAraM, dazamaM viSadvAraM / svayaM zvazureNa prAntApaNabandharodhanaM kriyate tataH sa kopAttazvazuraM nipAtayet, vinAzayet vA, svazuraprabhRtayastaM sAdhumatipAtayeyurityekAdazaM dvAramitidvAragAthAdvayasamAsArthaH / / sAmpratametadave vivarISurAha[bhA.2461] dIsaMtovi hunIyA pavvayahiyayaMpisaMpakappaMti / kaluNakivaNANi kiMpuna,kuNamANA egasenjAe !! .- senApatau mRte sa tatra jJAtavidhau gatastatra dRzyamAnA api nijakAH parvatahRdayamapi parvatasadRzamAnasamapi sAdhuM saMyamAt sa prakampayanti / samyagantInIbhUya prakarSeNa cyAvayanti kiM punarekasyAMzayyAyAMvasataukaruNa-kRpaNAnirodanAni kurvANAstAnikurvANAH sutarAMsaMyamAbhraMzayaMti / / [bhA.2462] akaMdaThANadito tesiM socAunAyagAdINaM / puvvAvarattarovaNajAya anAhA vaekovi / / vR- sodhikRtaH sAdhuryatra te jJAtvA kraMdati tasminAkraMdasthAne sthitaH pUrvarAtre'pararAtre ca rodanaM teSAM 'jJAtakAdInAM karuNakRpaNaM yathA jAta vayamanAthA bhaviSyAmaH, sarveSAM paribhavAspadamiti zrutvA kazcit vrajetpravrajyAM muJcedisyarthaH gatamALaMdasthAnadvAramadhunA 'sasurauvarae' ityAdidvAramAha Page #642 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH-6, mUla - 148, [bhA. 2463] 157 [bhA.2463] mahilAesamaM choDaMsasureNaMDhakkito uuvarae / nAyavihimAyagaMvApelle ubbhAmagasagAe / / - tasya sAdhoH zvazurakastaM tatra samAyAtaM sAdhuM dRSTrA nijaduhitaraM sarvAlaGkArabhUSitAM kArayet / kArayitvA ca vandApanAya bhikSArthaM vA samAgataH tena zvasurakeNa mahelayA bhAryayA samamapavarake kSiptvA apavarako DhaMkkitaH sthagitadvArakRtaH, tatra copasargamANaH kazcidutpravrajet / / preraNAdvAramAhajJAtavidhimAgataM santaM sAdhuM dRSTrAsvajanavargastasya svakIyayA udghAmikayA bhAryayA prerayet saMyamAt cyAvayet / / gataM preraNadvAraM / sAmprataM caturthamupasargadvAraM pratipipAdayiSuridamAha[bhA.2464] mohummAyakarAiMuvasaggAiMkareise vihare / bhajA jehiMtaruvivAeNaMbhajjatesajjaM / / vR-bhAryA se tasya svajanavidhiM gatasya sA virahe mohonmAdakarAn upasargAn AliMganAdIn tAn karoti / yaistaruriva vAtena bhidyatesadyaH ||smprti pAntharovaNa bhaie' iti dvArakhyAkhyAnamAha[bhA.2465] kaieNasabhAvena yabhayagutto pahaMmipaMtAve | hiyayaM amuMDiyaMmebhaevaM paMtAraekuvito / / vR- sAdhutividhiM gatastatra ca lajjayA bhikSAM na hiNDate, tat udbhrAmaka bhikSAryayA 'gatasteSAM jJAtAnAM kSetraM pathi tatra kaitavena vA svabhAvena vA tasya bhAryA bhUtakena saMmaM kSetraM gatA tatra sabhRtakaH kaitavana svabhAvena vA karmaNi / / [bhA.2466] kammahato pavvaitobhayato esamha AsimAvaMdA / ubhAmae vohecchAgaghAyaMtassasAdei / / vR-kadAcit sa pravrajitaH karmakara AsIttatastaMbahujano dRSTA brUyAt eSo'smAkaMbhRtaka AsIt karmahataH karmabhagnaH san pravrajitaH tasmAnmA vaMdiSata / / chAgadhAtadvAramAha udabhrAmake udabhrAmakibhikSAcaryAgate'dhikRte bhRtakarupe sAdhau vodre mUrkhe tasya bhRtakasya sA bhRtyA chAgaghAtaM dadAti kupitA satichAgamivataMghAtayatItyarthaH / / adhunA anulomopasargadvAramAha[bhA.2467] mAcchijaukulataMtUdhaNamottAraMtujaNayamegasuyaM / vatthannamAdiehiM abhiyogeuMcataMneti / / vR- tasya jJAtavidhigatasya sAdhotividhirevaM brUyAt mA cchidyatAM cchedaM yAyAt kulatantuH kulasantAnastasmAddhanarakSakamekaM sutaM prasAdaM kRtvA janaya pazcAt gRhNIthAH, / evamuktaH san kazcit utpravrajet / / adhunA abhiyogyadvAramAha vastrAnnAdikairAdizabdAt khAdimasvAdimAdivizeSaparigrahastairabhiyojya vazIkRtya svajanastAtmasamIpaM nayati / / viSadvAramAha [bhA.2468] necchaMti devarA me jIvaMteimaMmi iti visaMdijjA / ___ anneNavaMdAvejA sasuro vAsekareiimaM / / vR-taMjJAtavidhiMgataMsAdhuMdRSTrAtabhAryedaM vicintayet / asminjIvatimAMdevarAbhogyatayA necchaMti tasmAn mArayAmi kenApyuyenainamiti vicintya svayaM vA viSaM dadyAdanyena vA dApayet 'sayaM va' svayaM zvazureNamityAdidvAramAhatasya sAdhoH zvazurovA svayamidaMkutkiM tadityAha- . . [bhA.2461] paMtavaNa baMdharohaMtassavinIyallagAvakhuDabhejA / Page #643 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra - chedasUtram - 26/ 148 ahavA kasAyatti U sevati tivAeja ekkataraM / / vR zvazurastaM dRSTrA kupyeta yathaitena mama duhitA jIvacchalpI jAtA tataH kopAttasya sAdho prAntApaNaM prahAradAnaM bandhanaM vA nigaDAdibhiH rodhaM vA gRhAnnirgatya nagarAdvA anirgamanaM kuryAt kArayedvA tasyApi ca sAdhornijakA AtmIyAstamenAmavasthAM prAptaM dRSTvA jJAtvA vA kSubhyeyuH kSobhA zvazurAdyanyatamamatipAtayet / / atra prAyazcittavidhimAha [bhA. 2470 ] 158 ekkami dosu tIsu va mUla navaTTho taheva paarNcii| aha so ativAija pAvai pAraMciyaM ThANAM / / vR- ekasminnatipAtite mUlaprAyazcittabhAgbhavati / dvayoratipAtitayoranavasthApya striSvatipAtiteSu pArAcI / atha sa evAtipAtyate sAdhustarhi sa yadi kathamapi jIvati tataH pArAJcitaM sthAnaM prApnoti / ahavA vidhammasaDDA sAdhU tesiM ghareM na geNhaMtI / ugamadosA ubhayA tAhe nIyA bhaNati imaM / / [ bhA. 2471 ] vR- athaveti prakArAntareNa doSakathanodyotane sAdhavo dharmazraddhA udgamadoSAdibhayAtteSAM gRhe na kimapi gRhNanti / tataste nijAH svajanA idaM bhaNanti / kiM tadityAha [bhA. 2472] amhaM anicchamANo Agamane lajjaNaM kuNati eso / uhAvANa hiMDatI aNe logo vaNaM bhaNati / / dR- asmAkaM gRhe kimapyanicchan eSa Agamane lajJjanamayazaskAraM karoti yato'smin pratigRhamanyatra bhikSAM hiNDamAnena mahatI nUnamasmAkamapabhrAjanA loko vAnya idaM bhaNati / kiM tadityAhanIlassa vibhattaM na taraha dAuti tubbhe kivaNatti / bhuMjasu vRttebhaNAtino kappiyaMbhuMje / / [ bhA. 2473 ] vRtaM sAdhuM bhikSAmantaM dRSTvA kecidanye svajanAn prati brUyuH - yathA yUyaM kRpaLA nijakasyApyekasya prAdhUrNakAgatasya bhaktaM dAtuM na zaknutha tataste evamuktAH santaH sAdhusamIpamAgatya bruvate / yAvanti dinAni yUyamatra tiSThata tAvanmAnyatra bhikSAmaTata kintu gRhe bhuGkSva / anyatra bhikSATane hi mahatyasmAkamapabhrAjanA sa evamuktaH sAdhurbhaNati yuSmadgRhe na bhuJje yato'haM kalpikaM bhuje yuSmadgRhe codnamAdidoSAzaGkA / evamukte svajanAH prAhuH [ bhA. 2474 ] kiMtaMti khIramAdI dadAmo dine ya bhAti bhajjAto / beMti sute jAvaMte paDiyA nekarA bahuputtA || vR- kiM tat kalpikaM yattvaM bhuMkSe / tataH sAdhavo yAni yuSmAkaM yathApravRttAni kSIrAdIni kSIradadhidhRtaguDAdIni tataste AhuretAni yathA pravRttAni dAsyAmaH, gAthAyAM rtamAnasAmIpye vartamAnavadveti vacanAt, taM dAtuM pravRttAstato datte kSIrAdike bhrAtRbhAryAH sutAn kSIrAdIni yAcamAnAn prati bruvate / he putrA bahavo'smAkaM karAH patitAstAne vAha [bhA. 2475 ] dahidhayagulatellakarA takkakarA cevapADiyA amhaM / rAyakarapalliyANaM samaNakarA dukkarA voDhuM / / vR- dadhikara dhRtakara gulakara tailakarAstathA takrakarAzcAsmAkaM pAtitAH zramaNaiH rAjakarAapi bahavo'smAkamAvata taiH sadaiva preritA vayaM vartAmahe, paraM rAjakarapreritAnAmasmAkamayaM zramaNakaro Page #644 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 159 uddezakaH-6, mUla - 148, [bhA. 2475] duSkaro voDhumiti prabhUtasapiharaNAt / / [bhA.2476] ee aneyatahinAyavihIgamane hotidosAo / tamhA unagaMtavbaMkAraNajAte bhavegamanaM / / vR- ete anantarohitA anye cAnuktAstatra jJAtavidhigamane doSA bhavanti, tasmAt jJAtavidhau na gantavyam / eSa utsargaH, kAraNepunarlAnatvAdilakSaNejAtepunarapavAdato gamanaM bhavet / tahevAha[bhA.2477] gelaNakAraNeNaMpAuggAsati tahiMtugaMtavyaM / jeusamatthuvasagge sahiuMtejaMtijayaNAe / / vR-glAnatvakAraNenAnyatraprAyogyasyauSadhAdessatyabhAve upalakSaNametatvaidyAbhAvecatatragantavyam / tatra vaidyasya prAyogyasyauSadhasyAzanAdezca prApyamANatvAttatra ye usargAn soDhuM samarthA ye ca parizrameNa na gRhyanteyatanayA vakSyamANayA yAntigacchantitAmeva yatanAmAha[bhA.2478] bahiya aNApucchAe lahugA lahugo ya dovvnnaapucchaa| AyariyassavalahagA aparicchiya pesavaMtassa / / vR- atredaM sUtraM patati, / 'no se kapyati dherai ya(?)nApucchA nAyavihiM etae' ityAdi / tatra yadi bahiHsthavirANAmanApRcchayA vrajatitatastasyaprAyazcittaMcatvAro laghukAH sthavirAnApRcchayatairvisarjito yadi dvitIyaM sthavirAn anApRcchaya vrajati / tato dvitIyAnApRcchAyAM mAsalaghu, AcAryo'pi yadyaparIkSitAnpreSayatitatastasyA parIkSitAn prekSayataJcatvAro laghukAH prAyazcittaM [bhA.2479] tamhA paricchiyacyo sajjhAe ceva bhikkhabhAve ya / thiramathirajANaNaThA so u uvAehimehiM tu / / vR-yata evamaparIkSitaprekSaNaprAyazcittaM, tasmAtsthirajJAnArthasvAdhyAye bhikSibhAveca parIkSitavyaH / saca ebhirvakSyamANairupAyaistAnevAha[bhA.2480] caraNakaraNassa sAro bhikkhAyariyA tahevasajjhAo / etthaparitammamANaMtaMjANasumaMdasaMviggaM / / vR-caraNaMvratazramaNadharmAdiuktaMca / / vayasamaNadhammasaMjamaveyAvaccaMcabaMbhaguttIto |naannaaditiyN tavokohanigahAiicaraNameyaM / |krnnNpinnddvishuddhyaadi / uktaMca-piMDavisohIsamitibhAvaNapaDimA ya iMdiyaniroho / paDilehaNaguttIto abhimahA ceva karaNaMtu / / tasya caraNakaraNasya sAro bhikSAcaryA svAdhyAyazca / tato'trabhikSAcaryAyAMsvAdhyAyecaparitAmyati / klezaMmanyantetaMjAnItamandasaMvinam / [bhA.2481] caraNakaraNassasArobhikkhAyariyA tahevasajjhAo / etthao ujjamamANaMtaMjANasutaMjANasutivvasaMvigaM / / vR- caraNakaraNasya sAro bhikSAcaryA tathaiva svAdhyAyastato'tra bhikSAcaryAdAvudyacchati taM jAnIta tIvrasaMvinaMtadevaM sthirAsthiraparIjJAnArthaparIkSoktA |smprti kimeSa upasarga sahiSNuH kiMvAneti / [bhA.2482] kaieNayasabhAveNayaannassacasAhase khijNte| mAyapitibhAyabhagiNIbhajjaputtAdiesuMtu / / va- yathAsa zRNoti tathA kaitavena svabhAvena vA anyasyasAdhormAtApitRbhrAtRbhaginIbhAryAputrAdiSu viSaye sAdhvasaMkathyate kena prakAreNetyata Aha For Page #645 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 160 vyavahAra-chedasUtram -2-6/148 [bhA.2483] siskoTTaNa kaluSANiya kuNamANAiMtupAyavaDiyAI / / amueNanagaNiyAIjojapaMtinippivAsotti / / vR-mAtApitrAdIniziraHkuTanakaruNarodanabhASaNAnikurvANAMnipAdapatitAnivAmukenanagaNitAni / evaM sAdhvase kathyamAne yojalpati atIva khalu nippipAso ghorahRdayonavartate tena saha vaktumapIti / . [bhA.2484] sobhAvatopaDibaddho appaDibaddho vaejajAevaM / soihiti kittiyAtUnIyAje AsisaMsAre / / vR- sa bhAvataH svajJAteSu pratibaddho jJAtavyo na zaktaH sa sohamupasargAniti, yastu tathA sAdhvase kathyamAne evaM brUte saMsAre sarvajIvAH sarveSAM putratvAdikamupagatAste AsIran saMsAre'nante nijAstAn kiyataH sa zocayiSyati / kiMvA mAtApitrAdibhiH zocitairye saMsArahetAvasaMyame pAtayanti sajJAtavyo bhAvataH svajaneSvapratibaddhaH samarthaH soDhumupasargAniti / / [bhA.2485] muharAgamAdiehi yatesi nAUNarAgaveragaM / nAUNa thiratAhe sasahAyaM pestitto|| vR-tasya jJAtavidhijigamithoH zobhano mukharAgaH sa jJAyate svajaneSubhAvataH pratibaddhaupasargAnna sahiSNuzcayasvatunatathAvidhomukharAgaH kevalaM virAgaH spaSTo lakSyatesajJeyobhAvataH svajJAtiSvapratibaddhaH sahiSNuzcopasargAn / evaM mukharAgAdibhisteSAM jJAtavidhiM gantumicchatAM rAgaM vairAgyaM ca jJAtvA tathA sthiramupalakSaNametadasthiraM ca jJAtvA tataH sthira mAvataH svajaneSvaprabiddhaM sasahAyaM sUrayaH preSayanti sAmpratamalpazrutAlpAgamapadavyAkhyAnArthamAha[bhA.2486] abahussuttoagIto bAhirasatthehiM virihito iyaro | tabvivarIe gacchetArisagasahAyasahitovA / / vR- alpazruto nAmAbahuzrutaH sa cAgItArtha ucyate / itaro alpAgamo yo bAhyo bAhyazAstraistrairvirahitaH / etAdRzo na gacchet / svajanavidhau kintu tadviparIto bahuzruto bahvAgamazca yadi vA svayamalpazruto'lpAgamo vA tAddazahAyasahito bahuzrutabahvAgamasahAyasahito gacchet / [bhA.2487] dhammakahI vAdIhiyatavassi gIehiM saMparikhuDou / nimittaehiya tahA, gacchaiso appacchaTThou / / vR- dharmakathAbhirdvitriprabhRtibhirvAdakuzalaistapasvibhiH SaSThASTamAditapaHkAribhirgItAthaiH sUtrArthatadubhayaniSNAtainaimittikaizca saMparivRto gacchet / atha dharmakathyAdayo vahavo na sannita tato jaghanyato'pyekaikadharmakayyAdisahAya AtmaSaSThovrajetatra pravezavidhimAha[bhA.2488] pattANavelapavisaNaahapuna pattA page havijAhi / taMbAhiM ThAveuvanasahimagaMti annattha / / [bhA.2489] paDivattikusalehiM sahitotAheuvaccaetahiyaM / vAsapaDigahagamanaM nAtisinehAsaNAhaNaM / / va-yadi velAyAM bhikSAvelAyAM sthAna prAptAstarhi samakAlameva sarveSAM pravezanagatha punaH prageprabhAta eva prAptA bhaveyustadAtaM svajanavantaMbahiHsthApayitvA vasatimanyatragRhNanti / anyatra vasatau gRhItAyAM pratipattikuzalaiH sahitastato bahiH sthAnAt tatra vasatau vrajati tatra tAkdAvAso yAvadbhikSAvelA Page #646 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka:-6, mUla - 148, [bhA. 2489] 161 tataHpatadagaMgRhItvAgamanaM vidheyaM / tatrayadiprAptAyAMbhikSAvelAyAMpadagrahaMgRhItvAvrajanti / tatkAlameva gRhNanti bhaktAdikamatha bhikSAvelAyAmaprAptAyAMtatrapatadgrahaM gRhItvA vrajanti / nimantrayanti cate tadA tatkSaNameva yallabhante tadgRhNanti / atha muhUrtAnugu(ga)NyataH kRtabhikSAkAstatra gatAstarhi tatra patadgRhaM na nayanti, tatra ca gatvA nAtisnehaH svajJAtAnAM darzanIyo yadi punaH atisnehaM darzayati tato'nurakto'smAkamiti jJAtvA te upasargayeyuH, / tathA tatra gatenAsanaparigrahaH kartavyo na punarevaM cintanIyam / / AsaMdIpaliyaMkesu maMcamAsAlaesu vA / anAyariyamajjhANaM Asai ttu saittuvA / / AsanaparigrahAbhAve hyapabhrAjanAbhavatitasmAdAsane upaveSTavyam / / [bhA.2490] sayameva u dhammakahA sAsaga paMteya nimmuhe kuNati / apaDuppaNaNeya tahiM kahei tallakhito annnno|| vR- yadisasvajJAtika sAdhurdharmakathAyAMkuzalaH prAntAMzcaniruttarAnkartusamarthastataH svayamevatasya dharmakathA kathanIyA bhavati, atha so'pratyutpanno nAgamikaH pratipattyakuzalo vA tadA tasminnapratyutpanne'nyastallabdhiko dharmakathAlabdhisampannaH pratyuttaradAnalabdhisampannazca kathayati[bhA.2491] maliyA yapIDhamaddA pavvajA eya thiranimittaMtu / thAvaccAputteNaM AharaNaMtattha kAyavvaM / / vR-tAhepIDhasamuddAmuhapiyajaMpagAtepavvajAo bhAvaNA vayaNANibhaNijAtaNapaDivattikusaleNaM kahaeNaM maliyA mahiyA bhavantIti cUrNiH / pIThamardAnAma mukhapriyajalpAH sthirIkaraNanimittaM tatra dharmakathAyAM sthApatyAputreNa jJAtAdharmakathAprasiddhenAharaNaM kartavyam / / [bhA.2492] kahieva akahie vAjAnanaheuMayaMtibhattagharaM / puttAuttaMtahiya pacchAuttaMva jaMtattha / / vR- dharme kathite akAthite vA bhikSAgrahaNavelAyAmudmAdizuddhijJAnArthaM bhaktagRhaM mahAnasaM pravizanti / pravizya ca yattatra pUrvAyuktaM pUrvapravRttamuparikrayamANaM pazcAdAyuktaM yatteSu sAdhuSvAgateSu tannimittamupaskriyamANaMtatparibhAvayanti / pUrvAyuktamityatra vyAkhyAnadvayaM paramatenadarzayati[bhA.2493] puvvAuttAruhiekesiMcisamIhiyaM tujaMtattha / eena hotidoNiNa vipuvvapavattaM tujaMtattha / / vR-kecit vyAcakSate pUrvAyuktaMnAmacullyAM pAkArthamAropitaM keSAcitpunaridaM vyAkhyAnaM yat tatra samIhitaM pAkAya DhaukitaM etau dvAvapyAdezau pramANaM na bhavatastasmAdidaM vyAkhyAnaM yattatra gRhasthAnAM pUrvapravRttamupaskriyamANaMtatpUrvAyuktamiti / / atha kasmAdiradAdezadvayaM na pramANamata Aha[bhA.2494] puyAruhitetesamIhieya kichibbhainakhaluaNaM / tamhA khalujaMuciyaMtaMtupamANana ittaraMtu / / vR- pUrvaM culyAmAropite samIhite vA kiMna kSipyate khalu anyat kSipyate iti bhAvaH / tasmAtkhalu yaducitaMvyAkhyAnaM tatpramANanetarat parakIyamAdezadvayam[bhA.2495] bAlaga pucchAdIhiya nAuM AyaramanAyarehiMca / . jaMjogaMtaMgeNahaidavvaMpamANaMcajaMtastha / / 2011] Page #647 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 162 vyavahAra-chedasUtram -2- 6/148 vR.bAlakapRcchAdibhirAdizabdAtbAlakollApAdizcapieDaniyuktiprasiddhastathA AdarAnAdarAbhyAM ca yogyamayogyaM jJAtvA yattatra ca yogya zramaNaprAyogyaM pratibhAti tadgRhNAti / varavRSabhaH dravyapramANaM ca jAnIyAt / kiyat kuTumbamanyadvA bhojakaM kayadvArAddhamityevaM yadyAvat prAyogyaM pratibhAsate tAvat gRhNIyAt / sampratyetadevasavizeSataramAha[bhA.2496] davvapamANagaNaNA khAriyA phoDiyAtaheva addhAya / saMviga egaThANA aNegasAhasu pannarasa / / vR-dravyaM pramANa nAma dravyANAM gaNanA yathA etAvanto'traudanabhedA etAvanti ca zAkavidhAnAni / iyaMtazca khAdyavizeSA etAvanti ca drakSApAnakAdIni pAnakAni tathA kSAritAni nAma yAni lavaNakharaNTitAnizAlanakAnyAstAnAnItyarthaH / phoDitaMjIrakahiMgudhUpavAsitaMetatsarvajJAtavyaM, (tathA azrAkAlo bhikSAyA jJAtavyo anyathA avaSvaka(ka)NAdayo doSAH syuH, tathA saMvignA ekasthAnA ekasaMghATAtmakAH pravizaMti,tataHkalpate, anekasAdhupu anekeSu sAdhusaMghATakeSu pravizatsuna kalpate yatastatraniyamAdAdhAkarmarahitA uddezikAdayaH paMcadazadopAH etadeva vivarISuHprathamato dravyapramANamAha[bhA.2497] sattavihamoyaNokhaluzAlIvIhI ya koddavajaveya / gohumarAlaga AraNakUra khajAyaanegavihA / / vR-saptavidho makAro'lAkSaNikaodanaH kUratadyathA-1 zAli kalamazAlyAdikUraH, 2 vrIhi sAmAnyatandulaudanaH 3 kodravakUro 4 vayakUraH godhUmakUro 6 lAkakUraH 7 akRSTapacyAraNyavrIhikUrazca khAdyAnicAnekavidhAni / / [bhA.2498] sAgavihANAya tahAkhAriyamAdINivaMjaNAiMca / khaMDAdipANagANiyanAuMtesiMtuparimANaM / / vR-zAkavidhAnAni prAjamanakAni kSAritAdIni AdizabdAt sphoTitaparigraho vyaJjanAni tathA khaNDAdipAnakAniAdizabdAtdrAkSAdiparigrahaH / teSAmodanAdInAM parimANaMjJAtvA kimityAha[bhA.2499] parimiyabhattagadANedasuvakkhaDiyaMmiegabhattaTho / aparimiteAreNa vigeNhaievaM tujaMjogaM / / / vR- parimitabhaktakadAne parimitAnAM bhaktakadAne parimitAnAM bhaktakamebhirdAtavyamiti nizyaye yAvaddazAnAMyogyamuphskRtaMtAvatyekabhaktArthogrAhyaH / ekayogyaMtatrabhaktaMgrAhyamitibhAvaH |aprimite aparimitabhaktakadAne dazAnAmArato'pi navAnAmaSTAnAM vA yogyaM yadupaskRtaM tatraivaM sthAnapariNAmacintAvyatirekeNa yat yogyaM tadyAvatparyAptaM gRhNAti / / [bhA.2500] addhAyajANiyavyA iharA usakaNAdayodosA / saMvigge saMghADoegoiyaresuna visaMti / / vR-addhAbhikSAvelAjJAtavyA, itathA avaSvaSkaNAdayodoSAbhaveyustathAsaMviggesaMvignAnAmekaH saMghATo yatra pravizati tatragantavyam / itareSu yatrabahavaH saMghATakAH pravizanti, tatranagacchanti / / [bhA.2501] tahiyaM gilANagassA ahaagddaaiihvNtisvvaaii| abhaMgasirAveho apaannccheyaavnnejjaaiN|. vR- yadi svajanAnAM sambandhI ko'pi glAno vartate tasya cikitsAM vaidyaH karoti yadi vA vaidyaH __ Page #648 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH-6, mUla - 148. [bhA. 2501] 163 sAdhusvajanAnAM svajano'nyasya kasyApi glAnasya kriyAM karoti / tatastatra glAno jJAtavidhi nIyate / yatastatra glAnasyAbhyaGgaM zirAvedho'pAnamapAnakarmacchedenApanIyAni chedApanIyAni / etAni sarvANi yathA kRtAnipuraHkarmapazcAtkaramarahitAni bhavanti / etadevaspaSTaM bhAvayati[bhA.2502] jainIyANagilANonIovijova kuNaianassa / tatthahuna pacchakammaMjAyaiabbhaMgamAdIsu / / vR-yadi nijakAnAMsambandhI glAno vaidyo vA nijako'nyasya kasyApi glAnasya kurute cikitsAM, tatrahunizcitaMna pazcAtkarmAbhyaGgAdiSujAyate, kathaMnajAyate ityAha[bhA.2503] puvvaM camaMgalaThA uppeuMjai karei gihiyANaM / siravedhabatthikammAiesunau pacchakammeyaM / / vR- pUrvaM yadi maGgalArthaM sAdhu uppeuM dezIpadametat / abhyaGgadha pazcAd gRhikANAM gRhasthAnAM karotyabhyaGgametatpazcAtkarmanabhavati / evaM zirAvedhavastikarmAdiSvapipUrvasAdhau kRtvA pazcAdgRhastheSu kriyamANeSu napazcAtkarma || [bhA.2504] attaThA uvanIyAosahamAdI havaMtiteceva / pacchAhAroya tehiM ahAkaDohoisAhussa / / vR-AtmArthayAnyupanItAni auSadhAdInigRhasthaistAnyevasAdhorapibhavanti |pthyaahaare'picttr sAdhoryathAkRto bhavati tatonapazcAtkarma / / [bhA.2505] agilANeu gihimmI puvvuttAekaratijayaNAe / anatthapuna alaMbhenAyavihineti ataraMta / / vR- yadi nijakAnAM sambandhI na kazcit mlAno nApi nijako vaidyo'nyasya cikitsAM karoti, tadA gRhiNi gRhasthe aglAne'nyatra pUrvoktayA yatanayA parvaM kalpAdhyayane slAnasUtre cikitsA yatanoktA, tayA cikitsAM kurvanti / tathAnyatrauSadhAnAM lAbho nAsti, tata Aha-anyatra punarauSadhAnAmalAbhe jJAtavidhimanantaraM taM glAnaM nayanti, |tdevN glAnavidhirapyuktaH / / [bhA.2506] ahuNA ulAbhacintA, tatthagayANaMimA havaitesiM / jaisavvegAyariyassa, hotito magaNAnasthi / / vR-adhunA teSAM tatra gatAnAM jJAtavidhau gatAnAmiyaM lAbhacintA bhavati / yadi te dharmakathyAdayaH sarve'pyekasyAcAryasya bhavanti, tarhi nAstimArgaNA sarvamAcAryasyAbhavatItibhAvaH / / [bhA.2507] saMtAsaMtasatIe, ahaaNagaNAbiijagAnIyA / tattha ima maggaNA U Abhavve hoinAyavyA / / vR-sadabhAvo nAmasantisAdhavaH, paraMna dharmakathAdiSukuzalA asadbhAvo mUlataeva na santisAdhava evaM sadabhAvenAsadabhAvena vAye'nyagaNasaktA dvitIyakA nItAsteSAmiyamAbhAvye mArgaNAbhavati / [bhA.2508] jaMso uksAmeitannisAe ya AgayAje u / tesavve Ayarito, labhatepavvAvagotassa / / vR-sa jJAtavidhimAgataH sa tu yamupazamayati pravrajyApariNAmaM grAhayati, ye ca tannizrayA tasya jJAtividhimAgatasya nizrayA svajano'yamasmAkamiti buddhayA tatsamIpamAgatAstAn sarvAn yo Page #649 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 164 vyavahAra-chedasUtram -2-6/148 jJAtavidhiM draSTumAgatastasya sAdhoryaH pravrAjaka AcAryaH sa labhate / [bhA.2509] jepuna ahabhAveNaMdhammakahIsuMdarotti vAsouM / AuvasAmiya tehiM, tesiM ciya te havaMtIu / / vR-ye punaryathAbhAvena yadi vA ye sundaro dharmakathIti zrotumAgatAH santastairdharmakathyAbhirupazAmitAH pravrajyApariNAmaMgrAhitAsteteSAmeva bhavanti / / bhA.2510] anehiM kAraNehiMva, gacchaMtANaMtujayaNa(NA)eseva / vavahAro sehassayatAiMca imAiMkajAI / / vR-AstAMsvajanakandApanAyaslAnaprayojanenavAjJAtavidhigatAnAMyatanAprAguktAbhavati / anyairvA kAraNairvakSyamANaitividhiM gacchatAmeSaivAnantarodinA yatanA / eSa eva ca zaikSasya viSaye'nantaroditaAbhavanavyavahAraH tAni cAnyAnikAryANi kAraNAniimAni tAnyevAha[bhA.2511] tavasosiya apyAyaNaumeva asaMtharaMta gacchejjA / / smaNijjaMvAkhettaMkAlajjogaMtugacchasi / / vR-tapasA vikRSTena zoSitastapaHzoSitaH, svajanAzca pracuradAnAstata ApyAyananimittaM sarivAro jJAtavidhiM vrajet / athavA avamaMdurbhikSaM jAtaMtatrAsaMstaranto jJAtavidhiM gaccheyuH / ramaNIyaM vA tatkSetraM gacchasya trikAlayogyaMtato gacchanti / trikAlayogyatAmevabhAvayati / / [bhA.2512] vAse nicikkhillaMsIyaladava urameva gimhAsu / sisire ya ghananivAyA vasahI taha ghaThamaThAya / / vR-varSevarSAkAlenizcikkhillaMkardamAbhAvaH grISmakAle pracurazItalaM dravaMlabhyate / zizirezItakAle ghanamatizayena nivAtA vasatirlabhyate ghRSTA mRSTAca / [bhA.2513] chinamaMDavaMca tayaMsapakkhaparapakkhavirahitomANaM / patteya uggattiya,kAUNaMtattha gacchejjA / / vR-yadanyatkSetraMgantavyaMtacchinnamaMDavaM yatratusvajanAH santi, tatsvapakSaparapakSakRtApamAnavirahitaM gAthAyAmapamAnazabdasyAnyathopanipAtaH prAkRtatvAtpratyekaM glAnabAlAdInAmavagraha upaSTambhazca jAyate iti kRtvA itihetoH tatrajJAtividhau gacchet / / [bhA.2514] uvadesaM kAhAmiyadhammaMgAhissa pavvayAvissaM / savANiva buggAhe bhicchagamAdI tato gacche / / vR- dharmopadezaM vA svajanAnAM kariSyAmi yadi vA dharmaM zrAvakadharma grAhayiSyAmi / athavA te niSkramitukAmA vartante / tataH pravrAjayiSyAmidAnazraddhAni vA tAni kulAni bhikSukAdiyudgrAhayet / tataetaiH kAraNaitividhigacchet / / - mU.(149) Ayariya uvajjhAyassagaNaMsipaMcaaisesA pannattA, taMjahA-AyariyaukjhAeaMtI uvassayassapAenigijhiya nigijjhiyapapphoDemANevApamajemANevAno aikkamai, AyariyauvajjhAe aMto uvassayassa uccArapAsavaNaMvigiJcamANevA visohemANe vA no aikkamai, Ayariya ukjjhAepabhR veyAvaDiyaM icchA karejA icchA no karejA, Ayariya uvajjhAe aMtouvassavassa egarAyaM vA durAyaM vA vasamANe no aikkamai, Ayariya uvajjhAe pabhU veyAvaDiyaM icchA karejA icchA no karejA, Ayariya 1 Fore Page #650 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 165 uddezaka:-6, mUla - 149, [bhA. 2514] ukjjhAe aMtouvassa yassa egarAyaM vA durAyaM vA vasamANe no aikkamai Ayariya uvajjhAe bAhi uvassayassa egarAyaMvA durAyaMvA vasamANe no aikkamai / [bhA.2515] atisesiyadavvaThA nAyavidhivayati bahusuto / negAyaatisayA bahusuyassa uesoupsseso|| vR- atizeSitAnAmatizayitAnAM glAnaprAyogyANAM zatapAkAdInAM dravyANAmarthAya bahuzrutaH san jJAtavidhiM vrajati iti pUrvasUtre pratipAditamasmiMzca sUtre bahuzrutasya sato aneke atizayA iti pratipAdyamityeSasUtrasya prazleSasambandhaH prakArAntareNa sambandhamAha[bhA.2516] anno vi asthijogoasAhudiThIhiMhIramAnanaM / vAyAdatisayajuttA, tahiyaM gaMtuM niyattaMti / / vR- anyo'pi pUrvasUtreNa sahAsya sUtrasya yogaH sambandho'sti tamevAha-asAdhudRSTibhiH paratIrthikadRSTibhiH hriyamANAnAM svajanAnAM vAdAdyatizayayuktAstatra jJAtavidhisthAne gatvA te kudRSTayasteSAM nivartayanti / iti prAguktaM vugAhe bhicchukkamAdI iti vacanAt te cAtizayA'trApi pratipAdyante itibhavatisambadhaH punaH prakArAntareNAha[bhA.2517] punaravibhaNaijogo, nAyavidhiM gaMtupaDiniyattassa / vasahi visatosuttaMsaMsAhiumAgate vA vi / / vR-punarapi prakArAntareNa bhaNyate-yogo jJAtavidhiM vandApanAya gatyA pratinivRttasya paratIrthikaM vA vAdopasthitaM saMsAdhya nirjityAgatasya vasatiM vizato'dhikakRtaM sUvamupatiSThate / adhikRtasUtrArtha upaDhaukate tata etadarthaM jJAtavidhisUnantaramasya sUtrasyopanipAtaH kRtaH, ebhiH sambandhairAyAtasyAsya vyAkhyA-AcAryazca upAdhyAyazca AcAryopAdhyAyaH sa hi keSAMcidAcAryaH keSAMcidupAdhyAyaH tata evamuktaMyAvatApunaHsaniyamAdAcAryaevatasyagaNegaNamadhye paJcaatizeSAatizayAH prajJaptAstadyathAAcAryopAdhyAyAnAMupAzrayasyAntamadhye pAdAna nigRhya nigA tathA pAdAyatanayA prasphoTayitavyAH / yathAdhUliH kasyApikSapakAdernalagati / evaM zikSayitvA zikSayitvaprasphoTayataHprasphoTako naatikrmti| eSa eko'tizayaH / tathAAcAryopAdhyAyAnaupAzrayasthAntaruccAraMprazravaNaMvA vigiJcayato vyutsRjato vizodhaka uccArAdipariSTApako nAtikrAmati / eSa dvitIyastathA AcAryopAdhyAyaH pracurato vaiyAvRttyAmicchayA kArayet / na balAbhiyogata ANA balAbhiyogA niggaMthANaM na kappae kAumiti vacanAt / eSatRtIyastathAcAyopAdhyAya upAzyasyAntarmadhye ekarAtraMvAdvirAtraMbAvasan nAtikAmati / nAticArabhAga bhavatieSa caturthaH, AcAryopAdhyAya upAzrayAdahirekarAtraMvA vsnnaanikraamti| [bhA.2518] bahiaMto vivaccAso paNagaMsAgAriciThaimuhuttaM / biiyapayaM vicchiNeniruddhavasahIe jayaNAe / / vR-bahirantazcayadi viparyAsobahirasphoTyAMtaHprasphoTanarUpastadA paMcakarAtriMdivaM prAyazcittam atha bahiH sAgAriko varttate tatastiSThati muhUrta, vyAkhyAnato vizeSapratipattiraMtarmuhUrttamityarthaH, athaitAvatkAlena sAgAriko nApayAti tarhi dvitIyapadamapavAdapadamAzrIyate bahiH pAdAprasphoTane'pyantarvasateH pravizyate / tatra vistIrNa upAzraye aparibhoge pradeze AcAryapAdAH prasphoTayitavyA, niruddhAyAM saMkaTAyAM vasatau yatrAcAryasatkaveNTakAdyavakAzastatra yatanayA yathA na kasyApi Page #651 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 166 vyavahAra-chedasUtram-2-6/149 dhUlilagatItyevaMrUpayA prasphoTayitavyAH / eSa dvAragAthAsaMkSepArthaH sAmpratamenAmeva vivarISuridamAha[bhA.2519] bAhiM apamajatepaNagaMgaNiNo usesaemAso / ___ appaDilehadupehA puvvuttAsattabhaMgAu / / vR- AcAryaH kulAdikAryeNa nirgataH pratyAgata utsargeNa tAvadvasaterbahireva pAdAn prasphoTayati pratyuprekSatepramArjayati cetyarthaH / yadipunarniSkAraNaMbahiH pAdAnnasphoTayati,tadAbahirapramArjana gaNina AcAryasya prAyazcittaMpaJcakaMzeSakesAdhaubahiH pAdAn (a)pramArjayatilaghuko mAsaHprAyazcittaM, tasmAta bahiH pAdAnprasphoTayAntaH prasphoTayAntaHpraveSTavyaM, / tacca prasphoTanaM vidhinAkarttavyaM, sacAyaM vidhiH pratyupekSate tataH pramArjayati, avidhiH punarayaM na pratyupekSate na pramArjayati ? na pratyupekSate pramArjayati 2 pratyupekSate na pramArjayati 3 pratyupekSate pramArjayati 3 pratyupekSate pramArjayati ca 4 / atrAyeSu triSu bhaGgeSu pratyekaM prAyazcittaM mAsikaM caturthe bhaGge bhaGgAzcatvArastadyathA duHpratyupekSate duHpramArjavati 1, TuHpratyupekSate supramArjayati 2, supratyupekSate duHpramArjayati 3, supratyupekSate supramArjayati 4 / atraca caturthobhaGgaHzuddhaHzereputriSubhaGgeyupratyekaMprAyazcittaMpaJcarAtriMdivaM etadevAhaaprekSaNeupalakSaNametat / apramArjane ca tathA duHprekSAyAmatrApyupalakSaNavyAkhyAnamiti duHpramArjanAyAM ca pUrvoktAH kalpAdhyayanoktAH saptabhaGgAH / tatracoktaH prAyazcittavidhiH[bhA.2520] - bahiaMto vivajjAso panagaMsAgArie asaMtaMmi / sAgAriyami ucale, acchaMti muhattagaMtherA / / vR- yadi sAgArika atha sAgAriko bahistiSThati so'pi calazcalo nAma muhUrtamAtreNa gantA tasmin sAgArike cale tiSThati muhUrtakamalpArthe kapratyayo'lpaM muhUrta / kimuktaM bhavati ? saptatAlamAtraM saptapadAtikramaNamAtraM vA kAlaM sthavirAstiSThanti / / / [bhA.2521] thiravakkhitte sAgArie anuvauttopamaJjipavise / nivikkhittuvautteaMtoupamaJjaNA tAhe / / vR- sthiro nAma yastatrAvasthAdhI dhruvakarmiko vyAkSiptaH karmaNi kartavye vyAkulastadviparIto'vyAkSiptaH upayukta AcAryAn dRSTyA nirIkSamANastadviparIto'nupayuktaH / tatra sthire vyAkSipte'nupayuktesAgArike vidyamAne bahiH pAdAnpramArtyapravizet, sthirenikSipte upayukteH bahiH sAgArike sativasatarentaHpramArjanApAdAnAM, athAcAryasya pAdAH kiMsvayamevAcAryeNaprasphoTayitavyA utAnyena sAdhunA tataAha[bhA.2522] AbhigAhiyassa asatI tassevaraoharena annayare / pAuMchaNunnie navapussaMtiyaanannabhutteNaM / / dR-kenApisAdhunAabhigraho gRhItovartate / yathAmayAAcAryasya bahirnirgatasya pratyAgatasya pAdAH prasphoTamitavyA iti, yadyasti tarhi tena pramArjanAyophsthAtavyam tatra cAcAryeNAtmIyaM rajoharaNaM tasya samarpayitavyaM pAdapramArjanAya, tataH sa AbhigrahikastenAcAryasaktena rajAharaNena AcAryasya pAdAn pramArjayati, athavA yadanyadaurNikaMpAdaprojchanakamanyena sAdhunApAdapramArjanenAparibhukataMtenAcAryasya pAdAnaprasphoTayati / athAbhigrahikona vidyate |ttaabhigrhiksyaastybhaave anyatarastasyaivAcAryasya rajoharaNena auNikana vA pAdaproJchanakenAnanyabhuktena pAdAn puMsayati / yadi punakhyApRtA api Page #652 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :-6, mUla - 149, [bhA. 2522] 167 niSkAraNamAcAryasya pAdAnna pramArjayati tadA mAsalaghu, athAtmIyena rajoharaNena pAdaproJchanena vA anyapAdapramArjanataH paribhuktena pramArjayaMti, tadApi mAsalaghu / yadi vahirsavateH sAgArikastiThatItyAcAryasya pAdAnaprasphoTitAstahi vasaterantaH praviSTasya prasphoTanIyAstatrAyaM vidhiH[bhA.2523] vipulAe aparibhogeappaNauvAsaeva ciTThassa / emeva bhikkhuyassa vinayariMbAhiM cirayaraMtu / / vR-yadi vipulA vasatistarhi tasyAM vipulAyAM vasatAvaparibhoge avakAze AcAryeNa sthitvA pAdAH prasphoTayitavyAH, atha saMkaTA vasatistarhi AcAryasya AtmIyo veNTakAdyavakAzastatra aipithikI pratikramyopaviSTasyapAdAH pramArjanIyAsteca kuzalenasAdhunAtathApramArjanIyA yathA'nyesAdhavodhUlyA nabhriyanteyathAAcayasyoktamevabhikSorapidraSTavyaM, navaraMbahirvasateH sAgarikastiSThati |ttshcirtrmpi kAlaMpratIkSeta,yAvaccalaH sAgArikovyatikrAmatiyadi punarbhikSuvasatebahiH sAgArikAbhAve'pipAdAn (a) prasphoTyavasaterantaH pravizati tadA tasya prAyazcittaMmAsalaghu / [bhA.2524] nigija pamajjAhI abhaNaMtarasevamAsiyaM guruNo / pAsarae khamagAdI coyagakajjAgate dosA / / vR-yadibahiH sAgArikaiti kRtvAvasaterantaH pAdAHsphoTayitavyAH / tataH saGkaTAyAMvasatau pAdAna pramArjayitumupasthitaMsAdhumAcAryobrUte-Arya nigRhya pAdAnpramArjaya / kimuktaMbhavati / tathA yatanayA pAdAnpramArjaya |ythaa pAdadhUlyAnako'pisAdhurdhiyate / athaivaMnatetataevamabhaNatoguroH prAyazcittaM mAsalaghu, / atha pAdarasA kSapakAdayaH kharaMTyeran / tathAca sativakSyamANA doSAH / atra codaka AhaAcAryaH kasmAdahirgacchati |suuriraah-kaaryaagtekaaryessusmaaptitessvgtedossaastsmaadgcchti / adhunA pAyaraekhamagAdI ityetadvayAkhyAnayati[bhA.2525] tavasositovakhamagoiDDimAvuDDo koccito vAvi / mAbhaMDaNakhamagAitisuttanigijjhajayaNAe / / vR- tapasA zoSitastapaHzoSita kSapakaH tasya tvalpe'pyaparAdhe dveSojAyate tataH sa AcAryapAdapramArjanadhUlyA vikIrNaHkupitobhavetkupitaJcasanbhaMDanaM kRtvAanyatragacchepravizetpratibhajyate vA, athavA kopiRddhimAn vRddho rAjAdiH pravrajitaH sapAdadhUlyA'vakIrNoruSTaH sanbhaMDanAdikuryAt, koccito nAma zaikSakaH pravrajitaH sopi ruSTaH pratibhajyeta tasmAt kSapakAdi mA bhaMDanaM kArSIditi sUtre nigijjha nigijjhanigijjhetyuktamasyApyayamarthoyatanayeti / |smprticoyge kajAgate dosA iti[bhA.2526] thANe kuppatekhamago kiceva gurussa niggamobhaNito / bhaNai kulagaNakajjeceiyagamanaMcapavvesu / / vR-sthAne kupyatikSapakastathAhi sa pAdadhUlyAvakIryate tato mA kopaM kArSIt kiJcidgurorAcAryasya nirgamaH |ken kAraNena bhaNitastatkAraNameva nAstiyena kAraNena bahirAcAryaya nirgamanaM,AcArya AhabhaNyate-atrottaraMdIyatekulakArye gaNakAryeupalakSaNametat |sNghkaaryecbhuvidhesmaaptitetthaa parvasu pAkSikAdiSu caityAnAM sarveSAmapi namanamavazyaM kartavyamiti hetozcAcAryasya vasatirbahirgamanaM[bhA.2527] jati evaM niggamaNebhaNAtito vAhi ciTTiepucche / vuccativahiacchaMtevAcoyaga guruNo imedosA / / Page #653 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 168 vyavahAra-chaMdasUtram -2-6/149 vR-codakobhaNati-yadi evaM kulAdikAryanimittamAcAryasya nirgamanaM tato nirgamane sati pratyAgato yadi vasaterbahiH sAgArikastatotAvaddhahistiSThatu, yAvaccalasAgAriko vyutkrAnto bhavati, / tata bahireva pAdAna prasphoTya vasaterantaH pravizata, / evaM ca satikSapakAdidoSAH parityaktA bhavanti, AcArya Aha ucyate-uttaraM bhaNyate / he codaka gurorAcAryasya vasaterbahistiSThata ime vakSyamANA bahavo doSAstAnevAha[bhA.2528] tagahuNhAvi abhAvie vuDDA vAacchamANapucchAdI / - vinae gilANamAdI, sAhu sannI paDicchaMtI / / vR-kulAdikAryeNa nirgata AcAryauSNenAbhAvitetRSNA jAyate / tatastRSNAbhibhUto vasatimAgato yadi bahirvasateH pratIkSate yAvatsAgariko'pagacchati / tAvatRSNayA uSNena AdizabdAdanAgADhAgADhaparitApanAparigrahaH pIDite mUrchA jAyate AdizabdAt vasatiM praviSTaH san pracuraM pAnIyamApivatastato bhaktAjIrNatayA glAnatvaM bhavedityAdi parigrahastathA vRddhA upalakSaNametat / vAlazaikSA'sahAdayazcAcAryetiSThatiprItakSyantetecapratIkSyamANAHprathamadvitIyaparIpahAbhyAMpIDitA mUAdyApnuvanti tathA glAnA AdizabdAtkSapakAdiparihagrahaste vinayena pratIkSamANAH bhojana makurvanta auSadhAdikaMca guruNA vinA alabhamAnA gADhataraMglAtvAdyApnuvanti / yathA sAdhavaH kecit prAghUrNakA gantumanasaH tathA saMjJinaH zrAvakA aSTamyAdiSu kRtAbhaktAH pAraNake bhikSAyAmadattAyAM apArayanta AcAryAM pratIkSyamANAstiSThanti / tatra sAdhUnAM divaso garIyAn caTati tatra coSNAdi paritApanAdoSaH, saMjJinAM cAntarAyamityeSa gAthAsaMkSepArthaH / sAmpratamenAmeva vivarISuHprathamataH taNhuNhAdi bhAvie iti / [bhA.2529] tiNhuNhabhAvivassa paDissamANassapucchamAdIyA / khaddAdiyaNagilANe suttatthavirAhadhanAceva / / vR-AcAryaHsvarUpata uSNenAbhAvitaH kvacit prayojanavazato vahirnirgamanAt tataH kulAdikAryeSu nirgatastRSNAbhibhUto vasatimAgato'pi yadi sAgArikamapagacchantaM yAvatpratIkSate, tataH pratIkSamANasya tRSNayA uSNena ca tApitasya mUdiyo bhavanti |aadishbdaadaagaaddhaadipritaapnaaprigrhstthaa vasatiM praviSTe'tIva tRSNAbhibhUtaH khaddasya caturasya pAnIyasyAdAnaM grahaNaM kuryAt, pracuraMpAnIyaM pibedityarthaH / tato bhaktANatayA glAno bhavet, tasmiMzca glAne sUtrArthaparihAnirvirAdhanA ca tasyAcAryasya syAt / mlAnatvenAcAryo niyetetibhAvaH, athavA sUtrArthaparihAnyAajAnatAMsAdhUnAMjJAnAdivirAdhanAsyAt, sUtrArthAbhAvato'jAnanteHsAdhavAjJAnAdivirAdhanAMkuryuritibhAvaH / adhunAvuDDAvetivyAkhyAnArthamAha[bhA.2530] vuDDAsAhusehAdI khamagovA paarnnmibhukkhutto| acchaipaDicchamANo, nabhuMjaNa loiyamadiTuM / / vR- vRddhA vayovRddhA asahAH prathamadvitIyaparISahAna sADhumasamarthAstathA zaikSakA AdizabdAta glAnAzcAcArya pratIkSamANAstiSThanti, teca tathA tiSThantastRDAdibhiH pIDitA mUrchAdyApnuvantimlAnasya ca gADhataraM glAnatvamupajAyate, / yadi punarAgatamAtra eva vasatau pravizati, tato yathAyogaM vRddhAdinAmakAlahInaM sampAdyate iti, na kazciddoSaH / adhunA vinaye gilANAdI ityetadvayAkhyAnayatikhamago vA ityAdi kSapako vA ko'pi vikRSTena tapasA klAnto vinayena pAraNake bubhukSAtaH pratikSyamANastiSThati |n punarbhukteadyApinAlocitamAcAryeNacana dRSTamitikRtvA / Page #654 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :-6, mUla - 149, [bhA. 2531] 169 [bhA.2531] paritAvA aMtarAyAdosA huMti abhuNjnne| muMjaNe aviNAdIyAdosAtattha bhavaMtiya / / bR- evaM kSapakasya vikRSTatapasA klAntasya pratIkSaNenAbhojane mahAn paritApo bhavati, antarAyaM copajAyate / atha bhukte tarhi bhojane tatrAvinayAdayo'vinayaH pratIta AdizabdAda dRSTAnAlocitabhojane adattAdAnadoSaparigrahodoSAbhavantiglAnamadhikRtyAha[bhA.2532] gilAnassosahAdI una deti guruNo viNA | UnAhiyaMvadejAhi, tassavelAtigacchati / / vR- glAnasyauSadhAdikaM sAdhavo guruNA vinA na dadAti, AdizabdAt bhojanaparigrahaH, yadi vA UnamadhikaM vAdAstasya ca glAnasyAcArya pratIkSamANasya velA tigacchatisampratisAdhUsannI iti[bhA.2533] pAhuNamAgaMtumanA vaMdiya jotesi uNahasaMtAvo / pAraga pADicchatesaddhe vAaMtarAyaMtu / / vR-prAghUrNakAH kecitsAdhava AgatAstegantumanasasteyadyAcAryamavanditvAanApRcchayA gcchnti,| tato'vinayAdayo doSAstataH pratIkSamANAstiSThanti AcArya zcacireNa vasatiM praviSTastAvadivasa Asamantattapto'bhavat tato guruM vanditvA vrajatAM ya uSNasantApasteSAM sa AcAryanimittakastathA zrAddhe'STamyAdiSu parvasukRtAbhaktepAnake AcArya pratIkSamANe antarAyaMkRtaM bhavati / upasaMhAramAha[bhA.2534] jamhA etedosA tamhAguruNA na ciThiyavvaMtu | bhikkhUNa ciTThiyavvaMtassana kiMdosa hotee / / vR- yasmAde doSAstasmAt guruNA na vasetarbahiH sthira sthAtavyaM, / bhikSuNA punazciramapi sthAtavyaM yAvaccalaH sAgAriko'payAtitato bahiH pAdAn pramRjyAntarvasateH praveSTavyam / atracodaka Aha-tasya bhikSaH kimeteanantaroditA doSAnabhavanti? |AcArya Aha[bhA.2535] anegabahuniggamaNe abbhuTTaNabhAviyA ya hiMDatA / dasavihaveyAvaccesaggAmebahiM ca vAyAmo / / [bhA.2536] sI uNhasahAbhikkhunayahAnI vAyaNAdiyA tesiM / guruNo punate natthItena pmjNtokheynno|| vR- anekaiH kAraNaiH bahUn vArAn nirgamanaM bahunirgamanaM tasmin tathA gurvAdInAmabhyutthAne AsanapradAnAdau ca tathA bhikSArthaM hiMDamAnAbhAvitA vyAyAmitazarIrAH yaduktamanaikaiH bahuvAraM nirgamanaM, tatrakAraNAnyAhadazavidhavaiyAvRttyanimittaM svagrAmebahiH paragrAme'nekavAramanekadhA vyAyAmo'bhavat / tathA zItoSNasahA bhikSavo na ca teSAM bhikSUNAM vAcanAdikA vAcanAdiviSayA hAniguroH punaste'nekavAramanekabahunirgamanAdayo na santi / tatastRSNAdyadhyAsitumasahiSNava AcAryA-vasate bahiH sAMgArike tiSThati laghuvasaterantaH pravizanti, |ttH khedajJena kuzalena pAdAnpramArjayanti / [bhA.2537] dhuvakammiyaM banAuMkajeNaNeNavA anatipAtiM / avyakkhittAuttaMna udikkhatibAhibhikkhUvi / / vR- vasaterbahiH sAgArikaM dhruvakamikaM vA lohakArAdikamanyena vA kAryeNAnyamapi sAgArikamanatipAtitamagacchantaM tathA avyAkSiptamAyuktaM ca jJAtvA bhikSurapi bahirnodIkSate na pratIkSate / Page #655 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 170 vyavahAra-chedasUtram -2-6/149 kintu vasatiMpravizyAtmIya avakAze yatanayAtmanaH pAdau pramArjayet / prathamo'tizayogataH / [bhA.2538] bahigamane caugurugA ANAdI vANieyamicchattaM / paDiyaraNamanAbhoge kharimuhamarue tirikkhAdI / / vR-AcAryo yadi vicArabhUmi bahirgacchati tataH prAyazcittaM catvAro gurukA AjJAdayazca doSAH, / tathA vANieva micchattamiti vaNiji abhyutthAnaM pUrvaM kRtaM bhavati pazcAdakurvati keSAMcinmithyAtvamupajAyate |iymtrbhaavnaa AcAryasaMjJAbhUmivrajantaMtataH pratyAgacchantaMcadRSTrAvaNijonijanijApaNe sthitA abhyutthAnaM kRtavantastaM ca tathA vaNijjAMbahumAnenAbhyutthAnaM dRSTA kecidanye manyante guNavAneSa AcAryoyenavaNija evamanemabhyupatiSThanti / tasmAdasmAkamapipUjya itite'pipUjayantiyadAtvAcAryaH kadAcit dvau vArI saMjJAbhUmiM vrajati tadA caturo vArAn gamane pratyAgamane cotthAtavyam / te cAlasyaM manyamAnA abhyutthAtavyaM bhaviSyatIti kRtvA AcAryaM dRSTvA'nyato mukhaM kurvanti / tAMzca tathA kurvato dRSTrA anye cintayanti / nUnameSapramAdIjAtojJAto'piguNavAnapi yadIzaH patati tarhi na kiJciditi te mithyAtvaM gacchanti / tathA AcArya lokena pUjyamAnaM dRSTrA maruke bAhyaNasva mAraNabuddhayA praticaraNa bhavati / tataH saMjJAbhUmiM gataM vijane pradeze mArayet / tathA kharamukhIM napuMsakI dAsI vA prApayitvA uDDAhaM kuryAt |anaabhogenvaa vanagahane praviSTe tiryagAdaucagardavyAdaukulaTAdau ca praviSTAyAmAtmaparobhavasamutthAM doSA epa gAthAsaMkSepArthaH / / samprati vANieya micchattamityetadvibhAvaMviSurAha[bhA.2539] suyavaMtami parivAravaMcavaNiyaMtarAvanuTThANe / duTThANanagimaMmi yahANI ya paramuhAvaNA / / vR-saMjJAbhUmivrajatitataH pratyAgacchativA tasmicArye zrutavAneSa parivAravAMzcetimanyamAnA antarA nijanijApaNeSusthitAvaNijo'bhyutthAnaM kRtavantaH / teSAMcotthAne loksayacabhUyAnbahumAna aasiit| kadAcidAcAryo dvau vArau saMjJAbhUmiM vrajet tato dvisthAnanirgamane caturo vArAn gacchati pratyAgacchati cotthAtavyaM tataste AlasyaM manyamAnA abhthAnasya hAniM kurvanti ! te ca hAnimabhyutthAnasya cikIrSavo'bhyutthAtavyaMbhaviSyatIti kRtvAtamAcArya dRSTA paramukhA bhavanti / anyato mukhaM kurvantIti bhAvaH / athavA avarNaH syAttathAhidvauvArI saMjJAbhUmivrajantamAcAryaM dRSTrAtevadanti / nUnameSaAcAryo dvau trInvArAnsamuddizatitena dvau vArau saMjJAbhUmiM yAti / / [bhA.2540] guNavaMtujatovaNiyApUyaM tanneva sannayA taMmi | paDiyatti anuThANeduvihaniyattI abhimuhANaM / / vR-vaNijAMbahumAnenAbhyutthAnaMdRSTA kecidanyecintayanti / guNavAnAcAryoyatovaNijaH puujynti| evaM cintayitvA te'pyanye tasminnAcArye sannatA bhavanti / vAradvayaM saMjJAbhUmigamane vaNijAmanutthAne te cintayanti |nuunmess AcAryaH patitaH / kathamanyathA vaNijaH pUrvamabhyutthAnaM kRtavantonedAnIM kurvanti, tathA ca sati teSAmabhimukhANAM dvividhA nivRttistathA ye zrAvakatvaM gRhItukAmA ye ca tasya samIpe pravrajitukAmAste cintayaMti yadyeSopi pradhAno jJAtvA kuzIlatvaM pratipadyate tarhi nUnaM sarvaM jinavacanamasAramitimanyamAnAH zrAvakatvAtvratagrahaNAdvApratinivartantemithyAtvaMgacchanti / samprati paDiyaraNamaNAbhoge ityAdivyAkhyAnamAha [bhA.2541] AuTottivaloge paDiyariucchinnemArue marugo / Page #656 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :- 6, mUla - 149, [bhA. 2541] khariyamuha saMDhagaM vA lobheu tirikkhasaMgrahaNaM / / vR- guNavAnAcArya iti kRtvA sarvo loka AcAryasyAvRto'bhavat praNato'bhUtdhigjAtIyAnAM ca keSAJcit pApIyasAM tathA pUjAmAcAryasya dRSTrA mahAmatsarastato mAtsaryeNa saMjJAbhUmigatamAcArya praticarya cchanne pradeza maruko brAhmaNaH ko'pi jIvitAddhyaparoSya gartAdiSu pracchanne pradeze sthagayet / tathA kharikAmukhI dAsI napuMsakaM vA pralobhya tatra preSya saMgrahaM kuryAt / tathA maithunameSa sevamAno gRhItastataH uDDAhaH syAttathA'nAbhogenAcAryo vanAdi gupilamavakAzaM saMjJAvyutsarjanAya praviSTaH syAttatra ca tirikkhatti tiryagyonikA gardabhyAdikA pUrvagatA pazcAdvA praviSTA bhavet / tAM ca kecitpratyanIkA dRSTrA uDDAhaM kuryuH / mUlagAthAyAM yaduktaM tirikkhAdIti / tatrAdizabdavyAkhyAnArthamAha [ bhA. 2542 ] 909 AdiggahAubhAmigAva tahA annatitthigA vAvi / ahavA vi annadosA havaMti sevAdimAdIyA || bR- AdigrahaNAt udbhAmikA kulaTA tathA anyatIrthikI vA parigRhyate / sA tasmin gahane pUrvagatA pazcAdvA praviSTA bhavet / taUvAtmaparo bhayasamutthA doSAH saMgrahaNAdayazcaprAguktAH / athavA ime vakSyamANA anya vAdyAdayo doSA bhavanti tAneva saMjighRkSurdvAragAthAmAha [bhA. 2543 ] vAdI daMDiyamAdI suttasthANaM va gacchaparihAnI / Avassagadito kumAra akarate karateya / / bR - vAdi daNDikAdayo vAdidaNDikAdiviSayA bahavo doSAstathA sUtrArthAnAM gacchasya ca parihAniH / athavA sUtrArthAnAM parihAnirgaccheca jJAnAdInAM parihAnistathA AvazyakaM uccArAvazyakaM kuvan akurvaMzca kumAro dRSTAntaH eSa dvAragAthAsaMkSepArthaH / / sAmpratamenAmeva vivarISuH prathamato vAdidvAramAhasannAgatotti siddhe bhavAtisArotti beti parivAdI / [bhA. 2544 ] mA hohirisivajjhA vaccAmi alaM vivAeNa / / vR- ko'pi parapravAdI bahuzrutamAcAryaM lokapUjitaM zrutvA tena samaM vAdaM kariSyAmItyAgato bhavet / AcAryazcasaMjJAbhUmiM tadA gatastena cAgatena vasatau pRSTaMkva AcAryAH ? sAdhubhiH kathitamAcAryAH saMjJAbhUmiM gatAH evaM zrutvA sa parapravAdI brUyAt sa mama bhayena palAyitto yadi vA mama bhayenAtasAro jAtaH / athavA mA bhaviSyatyeSAM hatyeti vrajAmi alaM paryAptaM vivAdena / adhunA daMDiyamAditi vyAkhyAnayaticaMdagavejjAsarisaM AgamanaM rAyaiDimaMtANaM / pavvajjasAgabhaTTaiccAdiguNANa parihAnI || [ bhA. 2545 ] vR- yathA indrapure indradattassa rAjJaH sutena kathamapi puttalikAkSicandrakasya vedhaH kRtastat sadRzaM rAjJaRddhimatAM vAnyeSAmAcAryasamIpe AgamanaM AcArye ca saMjJAbhUmiM gate daNDikAdirAgato bhavet / tataH saMjJAbhUmiM gatazcAcArya iti zrutvA prativartate yadi punaH saMjJAbhUmiM na gatA AcAryA bhaveyustato dharma zrutvA kadAcitte pravrajyAM gRhNIyuH / pravrajiteSu ca rAjAdiSu mahatI pravacanaprabhAyanA tathA zrAvakatvaM kecitkadAcitpratipadyeran / yathA bhadrakA vA bhaveyustathA ca caityasAdhUnAM mahAnupagrahaH / saMjJAbhUmigamane caiteSAM guNAnAM hAniH / samprata suttatthANaM ca gacche parihANI ityetadvyAkhyAnArthamAha . [ bhA. 2546 ] suttatthe parihAnI vIyAraM gaMtu jA puno ei / tatyeva ya vosaraNe suttatyesuM na sIyaMti / / Page #657 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 172 vyavahAra - chedasUtram - 2 6/149 vR- vicAraM vicArabhUmiM gatvA yAvat tAvatsUtrArthaparihAniH / iyamatra bhAvanA saMjJAbhUmirdUra bhavetsUtrapauruSyAmarthapauruSyAMcArdhakRtAyAM AcAryaH saMjJAvAn jAtastato gataH saMjJAbhUmiM tataH udghATAyAM pauruSyAmardhapauruSyAM kAlavelAyAM samAgatastataH sUtrArthaparihAniH / tadbhAvAcca ziSyAH vratIcchikAzcAnyaM gaNaM vrajanti, tato gacchasyApi parihAnistatraiva punarupAzraye saMjJAyA vyutsarjane sUtrArtheSu sAdhavo na sIdanti / atra cAvazyakaM kurvannakurvan kumAro dRSTAnstameva bhAvayatitIragae vavahAre khIragate hoMti tadiha uDDANe / kosassa hAni paracamupellaNa rajassa apasatthe / / [bhA. 2547 ] vR- kumArasyAsthAne samupaviSTasyArthinaH pratyarthinazca vyavahAreNopasthitAsteSAM cottarottareNa vyavaharatAM vyavahArastIraM gataH, / paraMnAdyApi samAptimupayAti / tasmiMzcAsamApte vyavahAre sati rAjakumAraH saMjJAvAn jAtastata utthAya saMjJAbhUmiM gataH / sa ca yAvannAyAti tAvadarthinaH pratyarthinazca kSIrodakasaMyogAdivadekIbhUtAstato rAjakumArasya pratyAgatasya te bruvate vayaM parasparaM susthIbhUtAH / evaM sadA kurvan samastAdapi lakSAdipramANAn daNDAya padAtparibhraSTastataH kozasya hAnirjAtA / tAM ca jJAtvA paracamUH parabalamAgataM tayA ca rAjyasya preraNameSo'prazaste dRSTAntaH / prathaste punardRSTAntaH svayaM bhAvanIyaH / sa cAyaM-prathamata evAvazyakamuccArAdeH kRtvA AsthAne samupavizati upaviSTo yadi saMjJAvAn bhavati / tataH pracchanne pradeze vyutsRjati / evaM tasya kurvataH prabhUtaM prabhUtataraM daNDAya padaM jAtaM / tathA ca sati kozasyamahI vRddhistataH parabalasya preraNaM rAjyAntarasaMgrahaH / eSa dRSTAnto'yamarthopanayaH / ya AcAryo bahiH saMjJAbhUmiM vrajati, tasya prAguktaprakAreNa sUtrArthaparihAnistatparihAnyA gacchasyApi parihAniH ziSyANAM prAtIcchikAnAM cAnyatra gaNAntare gamanAt / yastu tatraivopAzraye vyutsRjati tasya na kiJcidapi parihIyate iti sarvaM susthaM / etadevAha [bhA. 2548 ] velaM suttatthANaM na bhaMjae daMDiyAdikahaNaM vA / pacchaNa amayakose pucchA puna sAhaNA vinae / / bR- yathA bahirnagantavyamevaM grAmAdInAmantare'pi sUtrArthAnAmaparihAnimittaM daNDikAdInAmAgatAnAM dharmakathAyA avighnanimittaM ca saMjJA vyutsRjanAya na gantavyaM kintUpAzrasyAntarvyutmRjanIyam / yena sUtrArthaM velAyAM na bhanakti / nApi daNDikAdInAmAgatanAM dharmakathanaM vighnayati / pUrvameva copayogaH kartavyaH / kiM mama saMjJA bhavenna vA tatra yadi zaGkA tadA kRtAvazyakena sutrapauruSyAmarthapauruSyAM ca sUtrArthapradAnAyoveSTavyam / tatrApina tAvadAsitavyaM yAvadavazyamuttheyaM bhavati / kintvagre atrArthe nidarzanameka AcArya AvazyakaM zodhayitvA tiSThati / daNDikazca dharmazravaNArthamAgata AcAryeNa dharmakathA prArabdhA / sa ca dharmakathAkSipto rAjakumAro dharmaM zRNvannabhIkSNamabhIkSNaM kAyikI vyutsRjanAyottiSThati / AcAryasya ca pracchanno bhRtakozaH samarpyate / pracchannaM kAyikI mAtrakaM sAdhavaH samarpayanti / tatra kAyikIH * vyutsRjati / tato vinaye lokottarikevalavati gajJaH pRcchA AcAryasya kathanametadeva vibhAvayiSuridamAha[bhA. 2549 ] niddhAhAro vi ahaM asaI uThemina 'sa' kahayaMto / pAsagato manne mattaM tatthaMtariya paNAmei / / vR- rAjA cintayati mamAsti snigdha AhArastathApi kAyikI vyutsargAya punaH punuttiSThAmi / AcAryastu kathayan rukSAharo'pikAyikI vyutsargAyanottiSThati nUnaM manye ya eSa AcAryasya pArzve sthitaH Page #658 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka:-6, mUla - 149, [bhA. 2549] 173 kSullakaH satatkAyikImAtraMpracchannaM vastrAntaritaMpraNayatisamarpayati / tatrakAyikImAcAryo vyutsRjti| etaccayadi pRcchayatetIvinayaH kRtobhavati tasmAdupAyena pRcchAmIti vicintyedaM pRcchati[bhA.2550] vinaouttariottiya valitogaMgAkato muhI vahati / puvvamuhI acalaMtobhaNati nivaM Agitijuttovi / / vR- rAjA sUrimApRcchati-bhagavan / kiM laukiko vinayo balIyAn atha lokottarikaH / AcAryeNoktamayamarthaH parIkSyatAM paramevaM jJAyate / lokottariko vinayo balIyAn / tatra parIkSA kartumArabdhA / AcAryeNoktaM yastava dRSTapratyayo'yaM cAkRtyA tvaM jAnAsi na eSa vinayabhraMzI taMpreSaya, yathA kutomukhI gaMgA vahatIti jJAtvA nivedaya / tato rAjA ya AkRtimAn yazca ddaSTapratyayastaM preSayati vraja kutomukhI gaGgA vahati / so'calan tatraiva sthito nRpaM bhaNati-yathA pUrvAbhimukhI gaGgA vahati loko'pyanya etat jAnAti / tata AcAryo brUte / mama ziSyAnAM madhye yaM tvaM viSamakaracaraNanAzAdibhirviSamaMjAnAsi / uktaMca - viSamasamairviSamasamA viSamairviSamAH samaiH samAcArAH / karacaraNavadananAzAkarNoSThanirIkSaNaiH puruSAH / / viSamatvAcca viSamaeva vinayabhraMzaM kariSyatItitaMpreSayaH / / [bhA.2551] ranA payaMsito esa avinIyadasaNo samaNo / paJcAgaya ussagaM, kAuMAloyae guruNo / / vR- ekmAcAryeNokterAjJAyo viSamakaracaraNAdinAavinItadarzanaH zramaNaHsapradarzitaeSaH vrajatu kayA dizA gaGgA vahatIti AcAryeNa sa preSitaH sa AcAryAnApRcchaya tatra gatvA tataH pratyAgatya aiyApathikyA kAyotsarga kRtvA guroH purata Alocayati / kathamityAha[bhA.2552] AdiccadisAloyaNataraMgataNamAiyAya pucmuhii| mAhoja disAmoho puTThovijaNo tahevAha / / vR-bhagavan yuSmatpAdAnApRcchayAhaM gaGgAtaTaM gatastatra ca gatvA sUryaM niryAtavAnu yataH AdityAd digavibhAgaH samyak jJAyate / evamAdityadigAlocanaM kRtaM / tathA taraMgaistRNAdIni pUrvAbhimukhANyuhyamAnAni, tatra kadAcid digmoho'pi syAttato mA bhUddigmoha ityanyo'pi janastriHsaMkhyAkaH pRSTaH so'pi tathaivAha / yathA pUrvAbhimukhI gaMgA vahatIti / etacca rAjJA pratyayikapracchannapuruSaiH paribhAvo'pi,taMtairapi tathaiva kathitaM tito rAjA prAha[bhA.2553] vahabaMdhaccheyamAraNanivisayadhaNavahAralogammi / bhavadaMDo uttaritoucchahamAnassa to balito / / vR- loke yo'smAkamAjJAM bhanakti tasya vadhaM lakuTAdiprahAraistADanaM, bandhaM nigaDAdibhizchedaM karNacchedAdikaM keSAMcit mAraNavinAzanamapareSAM nirviSayakaraNamanyeSAM dhanApahAraM kurmaH / tathA kecidasmAkamAjJAM bhaJjanti, lokottareSu punarAjJAM bhaJjatAmetAni bhayAni [na] santi tathApi pareNa prayatnena lokottarikA AjJAM kurvanti / tatkiM kAraNamAcAryamAha-bhavadaNDo ityAdi / pazcArdha yastIrthakaragaNadharAdInAmAjJAMbhanakti tasya parabhave hastacchedanAdIni bhavaMti / eSa lokottare bhavadaNDa: asmAbhItasya sAdhorutsahamAnasya svazaktyanigRhasyanigUhunenodyamaM kurvato vinayo balIyAn / evaM For Page #659 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra-chedasUtram - 26 / 149 174 lokottariko vinayo balikaH / atraivApavAdamAha[ bhA. 2554 ] [bhA. 2555 ] bitiyapayaM asatIe annAe uvarasya va sAgAro / na pavattati saMte vI je ya samatthA samaM tehiM / / kuppahAdIniggamaNaM nAtigabhIre apaccavAyaMmi / vosariyaM miya guruNA nisiraMti mahaMtadaNDadharA / / vR- dvitIyapadamapavAdapadamadhikRtya saMjJAbhUmimAcAryo vrajet / tadeva dvitIyapadamAha-upAzrayazca pazcAtkRte saMjJAbhUmirnAsti / tatastasyA asati bahirvrajet / annAetti yatra na jJAyate / eSa AcAryastatrApibahirvrajet / athavA upAzraye sAgAriko vidyatetato bahiryAti, kasyApi punarupAzrayasya pazcAtkRte vidyamAne'pi saMjJAna pravartateso'pi bahiryAti / etaiH kAraNairbahirgamane jAte ye samarthAstaruNAH sAdhavaH taiH samaM yAti / tatra yAni kupadhAdIni kurathyAdIni tairgantavyaM tairgacchato'pi prAyaH pUrvoktA doSA na bhavanti / tatrApiyannAtigaMbhIraM nAtiviSamapratyavAyaM pratyavAyavirhitaM tatrAcAryaH saMjJAM vyutsRjati yeSAM ca sahAyAnAM haste mahAnto daNDakAste mahAdaNDadharAzcatasRSvapi dikSu saMrakSaNaparAyaNAstiSThinti / vyutsRSTe ca guruNA purISe te mahAdaNDadharA vanastaranti kasmAdevaM rakSA kriyate iti cet kulasya tadAyattatvAt / uktaM ca jaMmi kulaM AyattaM taM puri saM AyareNa rakkhAhi / / ityAdi kathaM punaH sa rakSitavya[ bhA. 2556 ] jaharAyA tosalio maNipaDimA rakkhae payatteNa / taha hoi rakkhiyavyo siridharasariso u Ayarito / / vR-yathA rAjA tausaliko maNipratime ca prayatnena rakSati tathA bhavatyAcAryo rakSitavyo yataH zrIgRhasadRza eSa AcArya atha ke te pratime ityata Aha [bhA. 2557 ] paDimuppattI vaNie udahI uppAto uvAyaNabhIto / raNaduge jinapaDimA karemi jai uttare vigdhaM / / uppAuvasamauttaraNamavigghaM ekkapaDimakaraNaM vA / devayacchaMdena tato jAyA bitIe vipaDimA to [bhA. 2558] bR- pratimAyArutpattirvaktavyA sA caivamekasya vaNija samudraM pravahaNenAvagADhasyotpAta upasthitastataH sa vaNik bhItaH san aupayAcitikaM karoti / yathA yadetadautpAdikamupazAmyati avighnenottarAmi ca tato'nayordvayormaNiratnayorddhe maNimayyau jinapratime kArayiSyAmi / evamaupayAcitike kRte devatAnubhAvenotpAtikamuSazAntamavidhnaM samudrottaraNamabhUt / sa cottINaH san lobhena ekasimamaNiratne ekAM jinapratimAM kArayati / tato devatayA dvitIyepi maNiratne dvitIyA jinapratimA kAritA / tathA cAha-devatAcchandena tato jAtA dvitIye'pi maNiratnapratimA || to bhattIe vaNito sussasai tA pareNa jatteNaM / [bhA. 2559] tA dIvaeNapaDimA dIsaMti harA urayaNAI / / vR- tataH pratimAdvayakArApaNAnantaraM te pratime vaNig bhaktyA pareNa yatnena zuzrUSate / tatastayozca pratimayoridaM prAtihAryaM te pratime yAvaddIpakaH pArzve dhriyate tAvaddIpakena hetunA pratime dRzyete / itarathA dIpakabhAve prakAze'pi prakAze maNiratne dRzyete / / [ bhA. 2560 ] soUNa pADiheraM rAyA ghetUNa sirihare chuhati / Page #660 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 175 uddezaka :-6, mUla - 149, [bhA. 2560] maMgalabhattIetato pUetipareNajatteNa / / vR- idamanantaroditaM prAtihAryaM rAjA tausalikaH zrutvA te pratimesvayamevAtmIyazrIgRhake bhANDAgAre kSipati muJcati |tto maGgalabuddhyA bhaktyA ca pareNa pUjayati / yasmiMzca divase te pratime zrIgRhamAnIte tataHprabhRtirAjJaH kozAdiSuvRddhirupajAtA / Aha-zrIgRhasadRza AcArya ityuktaMtataevaMdRSTAntabhAvanA kRtA ucyate[bhA.2561] maMgalabhattIahiyAuppajaitArisaMmidavyaMmi / rayaNagahaNaMtenaM syaNAbhUtetahAyarIto / / vR- zrIgRhe draviNaM rakSaNIyaM maNimayapratimayoH punadraviNamapyatiprabhUtamasti maGgalabuddhizca tatrApi paramatIrthakarabhaktizceti prayatnena rakSaNetrINikAraNAni / tathA cAha-maGgalaM maGgalabuddhirbhaktizcAdhikA tAze dravye samutpadyate tato ratnagrahaNaM yathA te ratnapratime kAraNatrayavazAdviziSTena prayatnena rakSyete zubhraSyeteca tathA ziSyairAcAryaH prayatlena rakSaNIyaH zuzrUpaNIyazca / athaivamAcArye rakSitezuzrUpiteca ko guNa ityata Aha / [bhA.2562] pUrvatiya skkhaMtiya sIsA savye gaNiMsayA payayA / iha paraloeya guNA havaMtitappUyaNejamhA / / vR- gaNinamAcAryaM ziSyAH sarve sadA prayatAHprayatnaparAHpUjayanti zudhante ca yasmAttatpUjane AcAryapUjane ihalokeparalokecaguNAbhavanti / ihaloke sUtrArthatadubhayAni paraloke sUtrArthAbhyAmadhItAbhyAM jJAnAdimokSamArgaprasAdhanaM athavA pAralaukikAguNA Ayarie vevAvaccaM karemAne mahAnijare mahApajjavasANe bhavati / ityevamAdayaH gato dvitIyo'tizayaH / samprati tRtIyaM icchApahavevAvaDiyaM - kArejA ityevaM rupamatizayamabhidhitsurAha[bhA.2563] jenAhAro ugaNIsa bAlavuDDasahoigacchasi / toatisesapabhuttaMimehiMdArehiM tassabhave / / vR- yena kAraNena gaNI AcAryaH sa bAlavRddhasya gacchasyAdhArastatastasya bhavatyatizeSaprabhutvaM atizAyiprabhutvaM taccaibhirvakSyamANairavagantavyam / / [bhA.2564] titthayarapavayaNe nijarAya saavekkhbhttvocchedo| eehi kAraNehiM atisesA hotiAyarie / / __ vR-AcAryastIrthakarAnukArI tathA sUtrato'rthatazcAdhItI pravacane tathA tasya vaiyAvRttyakaraNe mahatI nirjarAbhavati, tathA ziSyAH prAtIcchikAzcAtmAnugrahabuddhyA surevaiyAvRtyaM kurvantaH saapekssaabhvnti,| sApekSANAM ca bhUyAn jJAnAdilAbho mahatI nirjarA itare tvakurvanto nirapekSAsteSAMsa mahAn saMsArastathA bhaktAvAcAryasya kriyamANAyAM sakalasyApi gacchasyAnugrahakaraNAttIrthasyAvyavacchedaH kRto bhavati / etaiH kAraNairAcAryasya sUtroktA atizeSAbhavantyanye vakSyamANA iti dvAragAthAsaMkSepArthaH / / [bhA.2565] deviMdacakkavaTTI maMDaliyA IsarA talavarAya / abhigacchaMti jiNaMde to goyariyana hiMDaMti / / vR- jinendrAn bhagavata utpanne jJAne devendrAH zakraprabhRtayazcavartina upalakSaNametat yathAyogaM vAsudevA balabhadrAzca tathA maNDalikAH katipayamaNDalaprabhava IzcarAstalavarAzcAbhigacchanti tataste Page #661 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 176 . vyavahAra-chedasUtram -2-6/149 gocaracaryAna hiMDate / / [bhA.2566] saMkhAdIyA koDIsurANa niccaM jiNe uvAsaMti / saMsayavAgaraNANiyamaNasA vayasAcapucchaMte / / vR-saMkhyAtItAH surANAM koTyo nityaM sarvakAlaM jinAn tIrthakRta upAsate | tathA satataM vacasAca pRcchatisurAdike manasAvacasAcasaMzayavyAkaraNAni karoti / tato bhikSAMna hiNDante / [bhA.2567] uppananANA jahano aDaMtI cottIsabuddhAtisayA jiNiMdA / evaMgaNI aDaguNovavetosatthA va no hiMDaiiDDimaMtu / / vR- yathA utpanne jJAne jinendrAzcatustriMzat buddhAtizayAH sarvajJAtizayA dehasaugandhAdayo yeSAM teyathA bhikSAMna hiNDate | ecaMtIrthakaradRSTAntenagaNI AcAryo'STaguNopeto'STavidhagaNisampaTupetaHzAstA iva tIrthakara iva RddhimAnna hiNDate / / [bhA.2568] gurUhiMDaNaMmi guruugaavsmelhuyaa'nivaarytss| gItAgIte gurUlahuANAtayA bahudosA / / vR-AcArya bhikSAmahAmItivyavasitaMyadi bRpabhona nivArayati tathA tasyAnivArayataH prAyazcittaM catvAroladhukAH / athavRSabhevA nivArito'pina tiSThatitahiMvRSabhaHzuddha AcAryasyaprAyazcittaM catvAro gurUkAH tathA gItArtho bhikSuzcenna gamane pratyekaM caturgurU AjJAdayazca doSA ime ca vakSyamANA bahavo doSAstAnevAha[bhA.2561] vAte pittegaNAloekAyakilese aciMtayA meDDI / ___akAraNe vAlegaNaciMtA vAiDDiNo / / vR-bhikSAmaTato vAto vAtaprakopo bhavati / tathA atyuSNaritApanAt pittamudriktIbhavati tathA gaNasya gacchasya bhikSATanaparizramata AlokaH kartavyo na bhavati, tathA bhikSATane kAyaklezo bhavati tasmAcca sUtrArthaparihAnistathA sUtrArthayoracintA bhavati / tathA meDhIbhUta AcAryastasmin bhikSAmaTati ziSyANAmAtmadvArabhAvataH prAghUrNakAdInAM vAtsalyakaraNAbhAvaH, tathA akArakaM ceta dravya labhate tasyabhojane glAnatvamabhojane paristhApanikAdoSaH / tathA bhimaTato vyAlazcAdirupatiSThati tatra cAtmavirAdhanA tathA bhikSATane doSAeSa dvAragAthAsaMkSepArthaH sAmpratamenAmeva vivarISurAha[bhA.2570] bhAreNa veyaNAehiMDate uccanIyasAsovA / bAhukaDivAvagahaNaM visamAkAreNasUlaM vA / / vR-bhAreNa bhaktabhRtabhAjanabhareNa vedanA bhavati / tathA ko'pi grAmo girau niviSTo bhavet / tatra ca kAnicit gRhANyuccasthAne kAnicit nIcasthAne tAni bhAreNa vedanAyAM satyAM hiNDamAnasya zvAso bhavati / tathA bAho: kaTezcavAtena grahaNaMbhavati, tathA grAme viSamAkAraNa vyavasthite yatra tatra vA tiryak zarIraM kRtvAgacchataH zUlaM vAbhavet / / [bhA.2571] acuNhatAvitonnakhaddhadavAviyaNecchaDDaNAIyA / appiyaNe asamAhI gelanesuttabhaMgAdI / / bR-tathA atyuNyena paripitaH san khaddhaM pracuraddhavaM pAnIyamatitRSita AdadItaH / tathA samuddiSTo'pi tathA paritApabhAvataH punaH punaH pAnIyamAmapibet / tathA cAhAraH pAnIyena plAvitaH san na jIryet / Page #662 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH-6, mUla - 149, [bhA.2571] 177 ajaraNAcca cchardanaM vamanaM bhavet | AdizabdAdAhArarucirnopajAyate / atha pAnIyaM prabhUtaM na pibati tato'samAdhiH AhArArucau ca punarbhojane glAnatvaM glAnatve ca sUtrabhaGgaH / sUtrapauruSIbhaGgaH / AdizabdAdarthapauruSIbhaGgazcagataMvAtadvAramadhunA pittadvAramAha[bhA.2572] bahiyA yapittamucchApaDaNaMuNheNa vAvi vasahIe / AdiyaNechaDDaNAdI soceva yporisiibhngge|| vR- uSNena paritApitasya pittaprakRtebahiH prittabhUvizataH patanaM bhavet / tathA ca sati bhaktabhRtabhAjanasahitasya mahAnuDDAhaH vasatau vA pittamUvizataH patanaM / tatra prabhUtajalapAnaM samuddezAnantaramapi pracurajalAdAnaM tathA ca sati ta eva cchardanAdayaH prAguktA doSAH sa eva ca sUtrapauruSyAzcabhaGgaH / / gataMpittadvAradhunA gaNAlokadvAramAha[bhA.2573] Alogo tinnivAre,goNINajahAtahevagacchevi / naMThana nAhiti niyaTTadIhasohI nisijaMca / / vR- yathA gopAlastisRSu velAsu gavamAlokaM karoti, / tadyathA-prAk prasaraMtInAM madhyAhnecchAyAsu sthitAnAM vikAlavelAyAM gRhaM pratyAgacchantInAM yadi na karoti tadA na jAnAti kA vinaSTA kA vA gateti / evamAcAryeNApitisRSuvelAsugacche'pyAlokaH kartavyaH / tadyathA-prAtamadhyAhne vikAlavelAyAM ca tatra yadi prAtarAvazyake kRte gaNAlokaM na karoti, tadA mAsalaghu / bhikSAvelAyAM dvitIya vAraM gaNAlokamakurvato mAsalaghu, / tRtIyaM vAraM vikAlavelAyAmapyakurvato mAsalaghu, tatrAcAryo yadi bhikSAM nATati tadA tisRSu velAsugaNAlokaMkartuzaknoti, bhikSAmaTan kathaM kuryAt / gaNAloke punarakRte naSTa ityevana jJAsyate, |tthaa bhikSAcaryAgamane kaH sannivRttaH ko vAneti kena jJAyate, / tathAgaNAloke'kiyamANeko dIrghakAlaMbhikSAcaryaMkaroti,kovAnetikenajJAyate, |tthaabhikssaamtttyaacaaryebhikssaacryaat AgatAnAmAlocanAyAMkaH zodhiMkaroti, tathAbhikSAM hiNDamAne sUrau ko'pigRhaniSadyAM vAyatyetanna jJAyate / / [bhA.2574] mAAvassayahAnI,karejjabhakkhilasA va acchejjA / tenatisaMjjhAlagaMsissANakareiacchaMto / / vR-bhikSAmaTatyAcAryoye'vazyaM kartavyAyogAsteSAMyaH pramAdatohAniM karoti |sn jJAyate / tathA AcArya evAsmAkaM bhikSAmAneSyati iti kecit bhikSAlasA vasAveva tiSTheyurnabhikSAmaTeyuryata evaM gaNAloke'kriyamANe ime [amI] doSAstasmAttisRSvapi sandhyAsu ziSyANAmAlokastiSThan bhikSAmahiNDamAnaH karotigataM gaNAlokadvAramadhunA kAyaklezadvAramAha[bhA.2575] hiMDato uccaa[vvaa]tosutttthaannNcgcchprihaanii|| nAsehiti hiMDato suttaM atthaMAregeNaM / / vR- hiNDamAnaH punarbhikSA mahAn kAyakleza iti uccAtotti parizrAnto bhavati parizrAntatvAt sUtramarthaMca dAtumasamartha iti ziSyeSuprAtIcchikeSu ca sUtrArthAnAM parihAnistato gacchasyApi parihAniH, ziSyANAM prAtIcchikAnAM cAnyatrAnyatra gaNAntare saMkramAt / tathA hiNDamAnaH sUtramartha cArekeNAkSepeNAtmano'pinAzayiSyatigataM kAyaklezadvAramidAnI cintAdvAramAha[22[12] Page #663 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 178 vyavahAra-chedasUtram -2-6/149 [bhA.2576] jA Asasiu~bhuMjaibhutto kheyaMva jAvapariNeI / tAva gatoso divaso, naTThasatI dAhitI kiMva / / vR-yAvadbhikSAmaTityA kSaNamAtramAzcAsya bhuMktebhukto'pi ca kheyaMtti bhikSA'TanaparizramaM yAvat pratinayati spheTayati, tAvaddivasaH sakalo'pi gatastato nAsti sA velA yatra sUtrasyArthasya vA cintAM karoti |acintitNc vismRtimupayAti,tatonaSTasmatiH |kiNdaasytin kimapItibhAvaH, vAzabdo dUSaNasamuccaye / etadeva suvyaktaMbhAvayati[bhA.2577] regonasthidivasato rattiMpina jaggatesamuvvAto / nayaaguNeuMdijaijai dijisNkitoduhaato|| vR- nAstireko vivikto avasaro divasamadhye yatra sUtramarthaM vA cintayati / rAtrAvapi samudvAntaH samyak parizrAnto na jAgarti / na ca sUtramarthaM vA aguNayitvA dIyate / yadi punardIyate tarhi dvadhitaH sUtrato'rthatazcazaGkito bhavati / gataMcintAdvAramadhunA meDhikAdvAramAha[bhA.2578] meDhIbhUte bAhiM bhuMjaNa AdesamAiAgamanaM / vinae gilANamAdI acchaMto meDhisaMdesA / / vR- AcAryaH sarvasyApi gacchasya meDhibhUtaH meTiriti vA AdhAra iti vA cakSuriti vA ekArthaH / sa cebhikSAM gacchati, tataH sAdhUnAM vasatebahiryadRcchAyAbhojanaMsyAdetadanantaramevabhAvayiSyate / tata evaM jJAyate kocidAdezA prAghUrNakAH AgaccheyurAdizabdAtkecidalabdhikA labdhiparihInAstataH teSAmAdezAnAmAgamanaM jJAtvA kaH prAghUrNakAnAM vizrAmaNaM sandezaM vA kuryAt / ko vA labdhizabdAt bAlavRddhAsahAnAM ca kaH sandezapradAnena cintAM kuryAt / tiSThati bhikSAmanaTatyAcArye tasya meDheH sandezAdAdizAtsarvamAdezAdeH susthaM bhavati / samprati yaduktaMbAhibhujati tadbhAvayati[bhA.2579] AloyadAyaNaM vA kassa karehA mugaMca chaMdemo / Ayarie ya aDate ko Atthiumucchahe anno / / vR-ziSyAH prAtIcchikAzca bhikSAM praviSTAzcintayanti / sUrirapi bhikSArthaM nirgato bhaviSyati, tato vayaMpratizrayaMgatvA kasya purata AlocayiSyAmaH kasya vA bhaktaMpAnaMvA darzayiSyAmaH |kNcaanyN sAdhu tatra gatAHcchandayAmo nimantrayAmo yato bhikSAmaTatyAcArye ko'nyaH sAdhuH sthAtumutsahate, sarvo'pi bhikSAM yAtItibhAvaH / tathA hi-sarve sAdhavo bhikSAmaTatyAcArye cintayanti / yadi svayamAcAryo bhikSAM hiNDate kAsmAkaM zaktiH pazcAtsthAtuM vayamapi yAsyAmaH / evaM sarvasyApi gamane nimantraNApi kasya syAditi vicintya bahireva samuddizyavasatAvAgaccheyuritigataMmeDhidvAramidAnImakArakadvAramAha[bhA.2580] nAnite akAraMgaMmIdavve paDisehaNA havatidukkhaM / rAyanimaMtaNagahaNe saNakkhivAvAraNA dukkhaM / / vR-bhikSAmaTataAcAryasya yadakArakaMtasyatabhikSArthaniSkAzitaMtasmin akArakaMdravye bhikSArthaM niSkAzitepratiSedhanaMmamaitadakArakamanyadehItivaktuMlajjAtobhavatiduHkhaM, yadi punarlajjAMmuktvA bhaNati tadAnantaravakSyamANagAthAdvayoktA doSAstathA bhikSAmaTannAcAryo rAjJA mattavAraNakasthitena dRSTastataH AkArayitvAbhaNitomamagRhebhikSAgRhNIta |spraahnklpteraajpinndditi, evaM nimantraNAnantaramagrahaNe rAjJA bhaNayate-sAdho kiM tava patandrahe samasti / tato darzite'ntaprAntAdike vAsidau ca rAjA tat dRSTrA Page #664 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH-6, mUla - 149, [bhA. 2580] 179 khiMsanaM kuryAt / tathA AcAryo'labdhiko bhavet / sa cet snAnAdinimittaM ziSyAn prAtIcchikAMzca vyApArayet yathA glAnAdInAM yogyamAnayatatecAlabdhikaM jJAtvA paribhavamutpAdayantiti taSAM vyApAraNe duHmevagAthAsamAsAthaH |saamprtmenaamev vivarISurlajjAMmuktvAakArakadravyapratiSedhaneyedoSAstAnevAha[bhA.2581] jeNeva kAraNeNaMsIsamiNaM guMDiyaMbhadaMtena / vayaNa gharavAsinI vihana muMDiyA tekahiM jIhA / / vR-yenaiva kAraNena hetunA bhadantena guruNA tavazIrSamidaM muNDitaM, tenaiva kAraNena tava jihvApi vadanagRhavAsinI mamaitadakArakamanyaddehItibruvANA karthanamuNDitA, yenaivaMnabhASatetathA, [bhA.2582] gayabhAgayaMmiloesIsAvi taheva tassagacchaMti / sayameva duTTajibbho sise vinaissati kena / vR- gatAgamoyaM svabhAvato lokaH pitRsvabhAvaM putro'nukarotIti bhAvaH / tato gatAgame'smin loke yathAcAryo gacchati ceSTate ziSyA api tasya tathaiva gacchanti vartante / taM ca svayamevetthaM duSTajihvastataH kena prakAreNa ziSyAnvineSyati zikSayiSyati naivaM kathaM ca neti bhAvastaste'pi bhaviSyantIti / [bhA.2583] paGisehatamajogaMannassavidullahaM havai bhikkhaM / saddhAbhaMga ciyattaM jibbhAdoso avannoya / / vR-ayogyamakArakaM pratiSidhyamAnamahAntamapaguNaMkaroti / kiMtamityAha-ko'sAvapaguNaityAhaanyasyApi sAdhoTurlabhaM bhavati bhaikSaM, naite yadvA tadvA gRhNantItyadAnAt / tathA akArakasya pratiSedhane kasyAapamihatyAH zraddhAyAbhaGgaH |aprsyaapi aciyattamaprItistatastaddhazAdavarNo jihAdoSa utpadyate samprati yaduktaMrAjanimantraNAgrahaNe khiMsanamiti tatratadeva khiMsanamAha[bhA.2584] pubbiM adattadAnAakoviyA iha usaMkilissaMti / kAUNaaMtarAyaM necchaMtidvaMvi dijjataM / / vR-AntaprAntAdau vAsitAdau cadarzite rAjA prAha-pUrvamadattadAnA yUyaM tata ihAkovidA atatvajJA santaH klizyanti / tathAca rAjapiNDe ityantarAyaMkRtvA iSTamapidIyamAnaM bhavanto necchanti | [bhA.2585] gahaNa paDiseebhuMjaNa abhuMjaNecevamAsiyaMlahuyaM / amaNunna alaMbhevA khiMsijja vasehamAdIyA / / . vR-akArakasyagrahaNesatiyadyanyaiH sAdhubhiHpratiSidhyamAno'pibhuGktetadA mlAnatvamathanabhuGkte tadA abhojane pAriSThApanikAdoSastatra ca prAyaztiM mAsikaM laghu, tathA yadyAcAryo'labdhikastadA amanojJalAbhe manojJAlAbhe vA zaikSakAdayaH khiMseyuna kimapi kkApi gato labhate'tirikta metasyAcAryatvaM / / [bhA.2586] vAvAriyA gilANAdiyANageNahaejogatitetaobeti / tubbhekIsanageNhaha hiMDaMtA UsayaM ceva / / vR- AcAryo labdhihInaH san ziSyAn prAtIcchikAMzca vyApArayet / yathA glAnAdInAM glAnaprAghUrNakaprabhRtInAM yomyaM gRhIta tata evaM te vyApAritAH santo bruvate / yUyaM svayameva hiNDamAnA slAnAdiprAyogyaMkasmAnnagRhNIta / / Page #665 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 180 vyavahAra-chedasUtram -2-6/149 [bhA.2587] evANAeparibhavo betidIsatiyapADirUvaMbhe / Aneha jANamANA, khisaMti evamAdIhiM / / vR-evamupadarzitenaprakAreNaAjJAyAH paribhava utpAdyate, yathAyadi yUyaM prAyogyaM na labhadhvekathaM vayaM lapsyAmahe / evamukte yadyAcAryo brUte-AryA udyamena kiMna labhyate / tata evamukte ruSTADhavate-dRzyate khalubhe bhavatAM pratihAryasAtizyamAcAryatvaM syavameyaM jAnantaH kasmAnnAnayata evamAdiruccAvacairvacanaiH khiMsaMtihIlayaMti ||gtkaarkdvaar, vyAladvAramAha[bhA.2588] vAlo yasANamAdI diTuMto tattha hotichatteNa / lobheya Abhioge vise ya itthIkae vAvi / / vR-bhikSAmaTatovyAlaH zvaprabhRtikaH kadAcillagatitadA mahatyapabhrAjanA tatraca dRSTAnta chatreNa yathA cchatramupari dhriyamANaM zobhate adhaHpatitaM tu na kimapi evamAcAryo'pi bahubhiH parivArito gacchan zobhate / tathA bhikSATanapravRttastuzvAdiparigRhIto na kimapi tathA pratirUpavAnAcAryo bhavatIti lobhena, gAthAyAM saptamItRtIyArthe, 'bhiyogo vazIkaraNaMstrIkRtasyAt, viSaM vA kenacitpradviSTane dIyate, [bhA.2589] moeuM asamatthAbaddharuddha naccaNaMkusiyA / juvati kamaNijjarUvosopuna savvevitosatto / / vR-yuvatiH kamanIyarUpatayA alIkadoSasaMbhAvanayA anyathA baddha ruddhaM vA nartakaM naTAnAM nAyakaM kusitA mocayitumasamarthAsteSAMtAdRkzaktyabhAvAtsapunaryuvatikamanIyarUpastAn kusitAn sarvAnapi kenApi doSeNa baddhAn ruddhAn vA mocayituM zaktastato yathA sa prayatnena rakSyate, evamAcAryo'pi rakSaNIyo'nyathAdoSastathA cAha[bhA.2590] emevAyariyassa vi dosA paDisvavaMcaso hoi / dijavisa bhikkhuvAsoabhijogya vasIkaraNamAdI / / vR- evameva nartanasyevAcAryasyApyaparakSitasya doSA bhavanti, tathAhi so'pi pratirUpavAn bhavati, tataH ko'pi bhikSUpAsako jinapravacanaprabhAvanAmasahiSNurviSaM dadyAt / strI vA kAcidrUpalubdhA AbhiyogyaM kuryAt vazIkaraNAdi vA prayuJjIta / yasmAdete doSAstasmAt prayatlato rakSaNIyo'nyathA tadabhAve gaNasyApyabhAvApattistathA cAha[bhA.2591] naccaNahInAva naDAnAyagahInA va rUpiNI vAvi / cakkaM catuMbahInaMnavati evaM gaNogaNiNA / / vR- yathA nartanahInA naTA, yathA nAyakahInA rUpavatI strI, yathA ca cakraM tumbahInaM na bhavati, evaM gaNinAcAryeNa vinA gaNo'pina bhavati / tadevaM vyAla dvAramidAnIMgaNacintA dvAramAha[bhA.2592] lAbhAlAbhaddhAni akArake vA vuDDamAdese / sehakkhaena nAhiti acchaMto nAhitisavve // vR-kena paryApta labdhaMkena vAnalabdhamitinajJAsyatisvayaM bhikSATane parizrAntatvAt / tathAadhvani mArge ye parizrAntAH samAgamanaprAghUrNakAH teSAmidamakArakamidaM vA kArakaM tathA bAlAn vRddhAna pUrvAgatAMzcAdezAn prAghUrNakAn tathA zaikSAn kSapa kAMzca karaNIyasArA karaNatayA na jJAsyati / svayaM bhikSAparizramaNaparizrAntatvAt tiSThanpunaH sarvAn yathaucityena jJAsyatiparizramAbhAvAt / / Page #666 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 181 uddezakaH-6, mUla - 149, [bhA. 2592] gataMgaNacintAdvAramadhunA vAdidvAramAha[bhA.2593] soUNa gataMkhiMsati paDicchauvvAya vAdipellaI / / acchaMti satthacittena hotidosA tavAdiyA / / vR-bhikSAmaTituM pravRtte AcArye vAdI kopi samAgasatastena sAdhava uktAH ke AcAryaH ? / sAdhubhiruktam-bhikSATanAya gatastataHsabhikSArthaMgataM zrutvA khiMsatihIlayati, etAvattasya pANDityaM sasvayaM bhikSAmaTatitataHkSaNamAtraMpratIkSitaH sacAcArya udbhAntaHparizrAntaHsamAgatastaMsamAgataMdRSTA vAdI prerayati / sa ca parizrAntatvAt uttaraM dAtumasamastiSThati / punaH svasthacitte doSAstApAdayaH / AdizabdAttRSAdiparigraho na bhavati tathAcasatina vAdinA tasya preraNaM kintujaya itivAdI samAgato bhikSArthaMgataiti zrutvA yadavAdIttadupadarzayati[bhA.2594] pAgaDiyaM mAhappaM, vinnANaM ceva suTu tegurunno| jaisovijANamANo na vitubbhamanADhito hotA / / vR-bhikSArthaM gata iti bruvANairbhavadbhiH suSTu atizayena mAhAtmyaM garimalakSaNaM vijJAnaM ca prakaTitaM / yadi so'pijJAtA bhavatina vaiyuSmAkamanAito bhavet / / adhunA paDicchiuvvAya vAdipellei iti[bhA.2595] , naviuttarANi pAsaipAsaNiyANaMca hotiparibhUto / sehAdibhattagAviya daTuMamuhaM pariNamaMti / / vR-sabhikSATanaparizrAntaHsannavinaiva uttarANi pazyatiparizrameNabuddheH saMvyApAdanAttathA casati saprAzrikAnAmapisabhyAnAmapiparibhUto bhavatitato yezaikSakAdayo yeca bhadrakAdayastaitamamukhaM niruttaraM dRSTA pariNamantivipariNAmabhajante / bhikSArthamanaTane punarime guNAH / / [bhA.2595] suttatthANaM guNaNaM vijjAmaMtA nimittajogANaM / vIsatthe pairakkhe parijiNairahassasutteya / / vR-sUtrArthAnAMtathA vidyAnAMmantrANAMnimittazAstrANAMyogazAstrANAMcaguNanaMparAvartanaM bhavatitathA vizvastaH sanpratirikteviviktepradeze rahasyasUtrANi parijayati / atyantasvabhyastAni karoti tasmAnna bhikSArthamaTitavyamAcAryeNagataMvAdidvAramidAnImRddhimadvAramAha[bhA.2596] ratnAvi duvakkharatoThavitosavvassa uttamohoti | gacchaM viyAiritosavvassavi uttamohoi / / vR- rAjJA dvayakSarako dAso yadyapi jAtyA hInastathApi saMsthApitaH san sarvasyApyuttamo bhavati uttamatvAcca yathA na kaJcana preSaNena hieDApyate so'pyevaM yathA, tathA gacche'pyAcAryaH sarvasyApyuttamo bhavatItisasutarAM bhikSAMna hiNDApayitavyaH / / [bhA.2597] rAyAmaJcapurohiya seTThI seNAvatItalavarAya / abhigacchaMttAyarie tahiyaMca imaMudAharaNaM / / vR-yathAtIrthakarazchadmasthakAle hiNDamAno'pyutpannejJAnedevendrAdhabhigamAnahiNDate, evamAcAryAnapi AcArya evasthApitAn rAjAamAtyaH purohitaH zreSTIsenApatitalavarAzcAbhigacchantitataste'pibhikSAM nahieDante / anyathA doSastatravedamudAharaNaM tadevAha [bhA.2598] soUNayaupasaMto amaccoraNaNotaMnivedei / Page #667 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 182 vyavahAra-chedasUtram -2-6/149 rAyAvi bitiyadivasetaieamaccI yadevIya / / vR- rAjJo amAtya AcAryasamIpe dharmaM zrutvA upazAntaH sa ca rAjJastakamAcAryaM nivedayati / yathA guNavAnatIvAcAryo'mukapradeze tiSThati, tato dvitIyadivase rAjJA amAtyena sahAgataH / sa dharmaM zrutvA parituSTaAgato nijAnamahiSyAH parikathayati |amaatyenaapyaatmiiybhaaryaayaaH kathitaM, tato'mAtyIdevI catRtIyadivase dharmazravaNAya samAgatA AcAryo bhikSArthaMgatastataH / / [bhA.2599] sAupaDicchiUNa gayA ahavA paDicchinne khiMsAM / hiMDaMti hoti dosAkareNa paDivatti kusalehiM / / vR-bhikSArthaM gata iti zrutvA te hIlayitvA gate, athavA kSaNamAtraM pratIkSya hIlagnatyau gate, yadi vA yAvadAcArya Agacchati, tAvatpratIkSyamANe hIlayataH athavA prasvinnazarIra parigalataprasvedamAgataMddaSTA khiMsato yadi vA klamena suSTukRtaM na vadanaM navAsomaM kathayato vA parizrameNa na suSTu vacanavinirgamastata utthitehIlayatoyathA pieDolaka ivaiSabhikSAmaTatikimAcAryatvametasya |ete bhikSAM hiNDamAne dopAH / yadipunaH kAraNe vakSyamANebhikSArthaMgatobhavetarAjAdayazca tatrAgatAstecapRccheyuH kva gata AcAryastatra ye pratipattikuzalAstairnedaM vaktavyaM bhikSArthaM gata itacityavandanamittaM gata iti yadi te rAjAdaya AcAryamAgacchantaM pratIkSeran tadA ye'tIva dakSA gItArthAsteSAM sundaraM pAnakaM prathamAkiM ca sundaraM kalpaM colapaTTaM ca gRhItvAMcAryasamIpe gatvA AcAryasya kathayanti / tata AcAryo mukhahastapAdAdiprakSAlyaprathamAlikAM pAnakaM ca kRtvA kalpaM prAvRtya pAtrANyanyasya samarpya tAdazaveSo vasatAvAnIyate yathA'nAkhyAto'pi rAjAdi bhiyite eSa AcArya iti / tato vasatiM prAptasya pAdaproJchanaM pAdapramArjanArthamAdAya sAdhava upatiSThanti / pAdapramArjanAntaraMvasateraMtaravasateraMtaHpravizya pUrvaracitAvAM nisadyAyAmupavizati, upaviSTasyacacaraNakalpakaraNAyakopisAdhurupaukte, caraNaprakSAlanAnantaraMsarve sAdhavaH purataH pArzvataH pRSTato vA kiMkarabhUtAstiSThantiyathA rAjA cakitastiSThati / etadevAha / (bhA.2601] kAraNebhikkhassagate vikajaM annaM nivassasAhittA / nijoga nayaNapaDhamAkamAdidhuvaNaMmaNUnAI / / 3-kAraNe vakSyamANe lakSaNe samApatite bhaikSasya gate'pyAcArye nRpasyAnyatkAryaM kathayitvA prathamAlikAderniyogasya nayanaM, tataH kramAdiprakSAlanaM tatomanojJaprathamAlikAdikaraNam / / [bhA.2602] kayakurukaya Asatyo pvisipucriynisejaae| pavayAyahoti sIsA jahacakito hoirAyA vi / / vR-kRtakurukacaH kRtakula AsvasthaH pravizati |prvishycpuurvrcitaayaaN niSadyAyAmupavizati / tataH pAdaprakSAlanasamIpopavezanaprayatAstathA bhavantiyathArAjApicakitojAyate / atraparaHprazramAha[bhA.2603] sIsA yaparicattA codagavayaNaMkuTuMbijjhAmaNayA / diTuMto daMDieNasAvekkhe ceva niravekkhe / / vR-codakavacanamAcAryaM rakSayitvA ziSyA bhikSAyAM preSitAstarhi te tyaktA, AcArya Aha-atra kuTumbigRhapadIpanadRSTAntaH / sApekSanirapekSe cAcArye / eSa dvAragAthAkSarArthaH / sAmpratyenAmeva vivarISuH prathamataH sIsAya paricattA itibhAvayati [bhA.2604] vAyAdIyA dosAgurussa itaresi kiMnatehoti / Page #668 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :-6, mUla 149 [bhA. 2604 ] 183 rakkhaya sissaccAe hiMDaNatulle samatAyA / / bR- vAtAdayo doSA gurorbhavanti / itareSAM sAdhunAM kiM tena bhavantibhavantyeveti bhAvaH / tato hiNDate hiNDanadoSe tulye Atmano rakSA kriyate / ziSyANAM ca tyAga ityasamatA nedaM samaMjasamityarthaH / anyacca[bhA. 2605 ] dasavihaveyAvacce niccaM abbhuTTiyA asaDhabhAvA / ne dAni parivannA anujamaMtANa daNaDoya / / bR- dazavidhi AcAryAdibhedato dazaprakAre vaiyAvRttye nityaM sarvakAlamazaThabhAvAH santo abhyutthitAste samprati vAtAdidoSAnpazyadmirapi bhikSATane preSyamANaparityaktAH tathA dazavidhavaidyAvRttyenodyacchanti tatasteSAmanudyacchatAmAcAryAdivaiyAvRttyakaraNe yathArhaM prAyazcittaM daNDo dIyate / tadevaM 'sIsAya paricattA' itibhAvitamidAnIM kuTuMmbikA paNayeti dRSTAntaM bhAvayati / [bhA. 2606] vaDDhi dhannasubhariyaM koTThAgAre Dajjhate kuTuMbassa / kiM amha muhA deI keI tahiya na allINA / / vR- eka kauTumbikaH sa karSakANAM kAraNe samutpanne vRddhayA kAlAntararUpayA dhAnyaM dadAti / tayA ca vRddhayA kauTuMbikasya koSThAgArANi dhAnyasya subhRtAni jAtAni / anyadA ca tasyaikaM koSThAgAraM vRddhidhAnyasubhRtaM vahninA pradIptena dahyate / tatkecitkarSakA vidhyAyananimittaM tatra pradahyamAne koSThAgAre samAgatA kimeSa kauTumbiko'smAkaM mudhA dadAti yena vayaM vidhyApanArthamabhyudyatA bhavAmaH / 1 [bhA. 2607] eyarasa pabhAveNaM jIvA amheti eva nAUNaM / aNe u samallINA vijavie tesi so tuTTo / / vR- anye karSakA etasya kauTumbikasya prabhAvena bayaM jIvanti sma jIvA acapratyayaH jIvitA ityathaH evaM jJAtvA samAlInAstatra samAgatA vidhyApanAya ca pravRttAstato vidhyApite koSTAgAre sA kauTumbikasteSAM tuSTaH kimakArSIdityata Aha [bhA. 2608 ] je u sahAyattaM karesu tesiM avaddhiyaM dinaM / dinaMti na dinniyere akAsaMgA dukkhajIviyA / / vR- ye tu vidhyApane sahAyatvamakArSusteSAmavRddhikaM kAlAntararahitaM dhAnyaM dattaM, itareSAM tu sahAyatvamakRtavatAM dagdhamityuttaraM vidhAyana dattaMtataste karSakAH santo duHkhajIvino jAtAH / [ bhA. 2609] AyariyakuTuMbI vA sAmANiyA bhave sAha / 8 bAbAha aganitullA suttattthA jANa dhanaMtu / / vR- AcAryaH kuTumbIka: kuTumbitulya ityarthaH / sAmAnya karSaka sthAnIyAH sAdhavaH AcAryasya bhikSATane vAtAdivyAbAdhAgnitulyA, sUtrArthAn jAnIhi dhAnyaM dhAnya tulyAn / [bhA. 2610] emeva vinIyANaM kareti sutattha saMga therA / hoveMti udAsIne kilesa bhAgI ya saMsAre // - kauTumbikadRSTAntaprakAreNa ye vinItAsteSAM sthavirA AcAryA sUtrArthasaMgrahaM kurvanti sUtrArthAn prayacchanti, yatra udAsInaH tatra hAyantIti na prayacchantIti bhAvaH / sa codAsIno vartamAno na kevalaM sUtrArthayogyo bhavet, klezabhAgI ca saMsAre jAyate / gataM dhyApanadvAraM samprati daNDikadRSTAntaMuppannakAraNe puna jai sayameva sahasA gurU hiMDe / [bhA. 2611] Page #669 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 184 vyavahAra - chedasUtram - 2 6 / 149 appANagacchamubhayaM paricayatI tatthimaM nAyaM / / vR- utpanne'pi kAraNe vakSyamANalakSaNe yadi sahasA svayameva gururbhikSAM hiMDate tarhi sa gururAtmAnaM gacchamubhayaM ca parityajati / tatra cedaM vakSyamANajJAtamudAharaNa / tadevAha - souM parabalamAyaM sahasA ekAgio u jo rAyA / niggacchati socayatI appANaM rajamubhayaM ca / / [bhA. 2612] vR- yo nirapekSo rAjye parabalamAgataM zrutvA balavAhanAnyamelayitvA sahasA ekAkI parabalasya saMmukho nigarcchati, sa AtmAnaM rAjyamubhayaM ca tyajati, balavAhavyatirekeNa yuddhAraMbhe maraNabhAvAt / evamAcAryo'pi nirapekSaH samutpanne'pi kAraNe sahasA bhikSAmaTannAtmAnaM gacchmubhayaM ca parityajati / sAvekkho puna rAyA kumAramAdIhi parabalaM kkhaviyA / ajiesapi jujjhai uvamA eseva gacchevi / / [bhA. 2613] vR- sApekSaH punA rAjA prathamaM kumArAdIn yuddhAya prepayati tataH kumArAdibhiH parakhalaM kSapayitvA vadA kumArairna parijIyate parabalaM tadA tasminnajite svayamapi rAjA yudhyate / eSA evopamA gacche'pi draSTavyA / AcAryo'pi pUrvaM yatanAM karoti tathApi asaMstaraNe svayamapi hiNDate eva cAtmAnaM gacchamubhayaM ca nistArayatIti bhAvaH / / samprati yaiH kAraNairAcAryeNa bhikSArthamaditavyaM tAni kAraNAnyAha - addhANakakkhaDAsati gelaNAdesamAIesuca / [bhA. 2614 ] saMtharamANe bhaito hiMDeja asaMtharaMtaMmi || vR- adhyAnaM prapannaH sArdhena samamAcAryo gacchaMstatra cAsaMstaraNe yadi sArthikA AcAryasya gauraveNa prayacchanti, tataH svayameva AcAryo hiNDate, evaM karkaze'pi kSetre bhAvanIyaM, tathA asati sahAyAnAmabhAve ko bhikSAmAnIya dadAti svayaM hiNDate / tathA glAnA bahvastatasteSAM sarveSAmapi gacchasAdhavaH prAyogyamutpATayituzaktA athavA glAnaprAyogyamanyaH ko'pi na labhate tata AcAryo hiNDate / evamAdezAH prAghUrNikA AdizabdAt bAlavRddhAsahaparigrahasteSvapi bhAvanIyaM / eteSu viSayeSvasaMstarati gacche niyamAcAdAya kurvan hiNDate / zeSakAle netyarthaH / eSa dvAragAthA saMkSepArthaH / atra yaduktaM saMstaraNe na hiNDate iti tatra saMstaraNaM trividhaM jaghanyaM madhyamamRtkRSTaM ca tatra jaghanyamadhikRtyAhapaMcavi AyariyAdI acchaMte jahannae vi saMtharaNe / [bhA. 2615] evaM saMtharaMte sayameva gaNI aDatigAme / / vR- jaghanye'pi vakSyamANasvarUpe saMstaraNe paJcApyAcAryopAdhyAyapravartisthaviragaNAvacchedinastiSThanti / jaghanye'pItyapizabdaH saMbhAne / sa caitat saMbhAvayati yadi tAvat jaghanye'pi saMstaraNe paJcApyAcAryAdayastiSThanti / tato madhyame utkRSTe saMstaraNe niyamAt paJcabhirapi sthAtavyaM / evamapi jaghanyenApi saMstaraNenAsaMstarati gacche svayameva gaNI AcAryo grAme bhikSAmaTati / sa ca pratilomaparipATyA paryante tathA hi-jaghanyenApi saMstaraNenAsaMstarati prathamaM gaNAvacchedako hiNDate, tathApyasaMstaraNe sthaviro hiNDate, evamapyasaMstaraNe pravartyapi tathApyasaMstaraNe upAdhyAyo'pi, tathApicenna saMstarati gacchastata AcAryo'pi tatra prathamata utkRSTasaMstaraNamAha [ bhA. 2616 ] maMDalayaMmi sUre uttiNA jAba paThavaNavelA. 1 tA eMti bhuttA sannAgayA ca ukkosasaMtharaNe / / Page #670 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :- 6, mUla- 149, [bhA. 2616 ] 185 vR- nabhomaNDalasya madhyagate sUrye madhyAhne ityarthaH / bhikSArthamavatIrNAstataH paryAptaM hiMDitvA yAvat tRtIyapauruSyA AdI svAdhyAyaprasthApanavelA taavtsnnivrtte| etAvadutkRSTaM saMsta anuvA tRtIyapIruSyA Adau svAdhyAyaprasthApanAvelA tAvatsannivartante / etadutkRSTaM saMstaraNam / madhyamaM jaghanyaM cAhasaNAto AgayANaM ca porisI majjhimaM havaMti eyaM / visuyAviyamattadiNe samatitthaM te jahaNaMtu / / [bhA. 2617] vR- madhyAhlAdArabhya bhikSArthamavatIrNAnAM paryAptaM hiNDitvA vasatAvAgatAnAM bhuktAnAM saMjJAtaH saMjJAbhUmIta AgatAnAM yadi caturthI pauruSI avagAhate etat madhyamaM saMstaraNaM bhavati madhyAhlAdArabhya bhikSAmaTitvA bhuktva saMjJAbhUmItaH pratyAgatyamAtreSu caturthI pauruSI avagAhate etat madhyamaM saMstaraNaM bhavati / madhyAhnAdArabhya bhikSAmaTitvA bhuktvA saMjJAbhUmItaH AgatAnAM yadi visUyAdiesu vizodhiteSu sUrAstamayena dinaM samatikrAmati jaghanyaM saMstaraNavasAtavyaM tadevamuktaM jaghanyAdibhedabhinnaM saMstaraNAbhidAnImadhvAdidvAravyAkhyAnArthamAha [ bhA. 2618] addhANe asaMtharaNe akoviyANaM vikaraNapalaMbe / emeva kakkhaDaMmi vi asatitti sahAyagA natthi / / bR- adhvani sArthena samaM vrajatAmasaMstaraNe bhikSArthamAcAyo hiNDate, athavA te sahAyA akovidAH sArthe ca pralambAnyavikaraNakRtAnyakhaNDIkRtAni labhyante / tataH AcAryaH svayameva hiNDamAnastAni vikaraNAni kRtvA sannivartate athavA dadatAmupadezaM dadAti vikaraNAni kRtvA dadadhvamiti / evamakovidAnAM sahAyAnAM bhAve pralambavikaraNanimittamAcAryo gacchati / evameva karkazepi kSetre bhikSArthaM gamanamAcAryasya bhavati / tatrApyasaMstaraNe akovidasahAyabhAve pralambavikaraNAya vA gacchatIti / tathA asatitti nAma sahAyakA na santi tataH svayameva bhikSAmaTati / / [bhA. 2619] 7 bahuyA tattha ataraMtA ava gilANassa so paraM lahati / emeva ya Adesa sesesu vibhAsabuddhIe / / vR- bahavastatra gacche ataranto glAnAstataH sarveSAM gacchasAdhavaH prAyogyamutpAdayitumazaktA athavA glAnasya paraM prAyogyamanyo na labhate kintu sa evAcAryastataH sa hiNDate / evamevAdezeSu prAghUrNaka zeSeSu ca bAlavRddhAsaheSu vibhASA vividhaM bhASaNaM svabuddhayA kartavyaM / taccaivaM yadyAdezAdayo bahavaH sarveSAM sAdhavaH kartuM na zaknuvanti / yadivA sa evAdezAdiprAyogyaM labhate nAnyaH ko'pi tataH sa hiNDate samprati saMtharamANe bhaio iti vyAkhyAnayati [bhA. 2620 ] abbhujjayaparikammaM kuNamANaM jA gaNaM na vosiriti / tAva sayaM so hiMDai iti bhayaNA saMtharaMtaMmi / / vR- abhyudyatavihAraparikarma kurvan yAvat gaNaM na vyutsRjati tAvatsvayaM sa AcAryo hiNDate, ityeSA bhajanA saMstarati gacche [bhA. 2621] addhANAdisuvehaM suhasIlateNa jo karejAhi / gurugAya jaMca jattha va savvapayatteNa kAyavvaM // bR- adhvAdiSu adhvakarkazAdiSvasaMstarati gacche sukhazIlatvena sukhamAkAMkSamANa AcAryo'hamityAlambanamAdhAya ya upekSAmAcAryaH karoti bhikSAM na hiNDate ityarthaH / tasya prAyazcittaM Page #671 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 186 vyavahAra-chedasUtram -2-6/149 catvAro gurukAH; / yaccayatravAanAgADhaparitApanAdisAdhavaHprApnuvantitanniSpannamapitasya prAyazcittaM, tasmAtsarvaprayatnenAdhvAdiSvasaMstaraNe bhikSATanaM kartavyam / sAmpratamasaMstaraNayatanAmAha[bhA.2622] asatI paDilomaMsaggAmegamaNadANasaddesu / peseti bitiyadivase AvajaimAsiyaM guruyaM / / vR- asati avamaudaryAdinA gacchasaMstaraNAbhAve pratilomaM gaNAvacchedakAdArabhya pratikUla gamanamavasAtavyaM / tadyathA-prativRSabhAdirasaMstaraNe gaNAvacchedako'pi prativRSabhAdibhiH saha hiMNDate tathApyasaMstaraNesthaviropitathApyasaMstaraNepravartakopitathApyasaMstaraNeupAdhyAyopitathAcennasaMstarati tadA svagrAme dAnazraddheSu kuleSvAcAryasya gamanaM bhavati, tathApi cedasaMstaraNaMtata AcAryo anyAnyapi gRhANi, tathA kenApisAdhunA kasmiMzcakuleglAnaprAyogyaM kimapidravyaM yAcitaM, paraM na labdhamathacatata dravyaM tasmin gRhe prabhUtamasti anyatra ca na vidyate, tatra yadi dvitIye divase tasmin kule yena na labdhaM tamevAcAryaH preSayati tato gurukaM mAsikaM prAyazcittamApadyate tasmAt tasmin kule pratilomaM prepayitavyastadyathA-prathamaMgaNAvacchedakaH preSyastenAlaJcesthavirastenApyalabdhe pravartakastenAppalabdhe upAdhyAyastenApyalabdhesvayamAcAryo vrajati / yadi vA sa gRhaprabhuryasya gauravaM karotisa prepayitavyaH / sAmpratamenAmeva gAthAM vivarIpuH prathamato gAthApUrvArdhabhAvayati[bhA.2623] gaNAvacchedao punvaM ThavaNakulesuMca hiMDaisagAme / evaM therapavittI abhiseya guruyapaDilomaM / vR-pUrvaMgaNAvacchedakaH svagrAmesthApanAkuleSu hiNDate / evaM gaNAvacchedAdArabhvapratilomaMvaktavyaM, tadyathA-asaMstaraNe sthaviro'pi hiNDate, tathApyasaMstaraNe pravartyapi, tathApyasaMstaraNe abhiSeka upAdhyAyastathApisaMstaraNAbhAve gururapi / adhunA pesetibitiyadise ityAdibhAvayati[bhA.2524] ubhAsiya paDisiddhataMceva tattha paThavejAu / paDilomaM gaNimAdI goravaM jattha vA kuNati / / vR-kenApisAdhunA glAnaprAyogyaM kimapidravyaM kasmiMzcit kule avabhASitaM vAcitamityarthaH, tacca gRhe prabhuNA pratiSiddhamanyatratatdravyaM nAsti, kintu tasminnevagRhe / tato dvitIyadivase tatrakule natameva preSayet / kintu pratilomaMgaNyAdiMgaNAvacchedaprabhRtikaM yathoktaMprAk / yatra vA gRhaprabhurgauravaM karotitaM vaapressyet| [bhA.2625] titthagarattisamattaM ahuNA pAvayaNa nijjarAceva / vaccaMti dovisamagaMduvAlasaMgaMpavayaNaM / / vR- tIrthakara iti dvAraM samAptam / adhunA pravacanaM nirjarA ceti dve api dvAre samakamekakAlaM vrajatastatra pravacanaM nAma dvAdazAGgaMgaNipiTakam / [bhA.2626] taMtu ahijaMtANaM veyAvacce unijraatesiN| . kassa bhavekerisiyAsuttatthe jahottaraMbaliyA / / vR- tattu dvAdazAGgaM gaNipiTakamadhIyAnAnAM vaiyAvRttye kriyamANe teSAM vaiyAvRttyakarANAM mahatI nirjarA bhavati, uktaM ca-AyariyaM veyAvaccaM karemANe mahAniJjare mahApajavasAne bhavati, ityAdi atramahAnirjarastadAvaraNIyasya karmaNaH kSayakaraNAtmahAparyavasAnaH punaranyanavakarmabaMdhAbhAvAt / atra Page #672 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 187 uddezakaH-6, mUla - 149, [bhA. 2626] ziSyaHprAha asyakIdazI nirjarAbhavati? AcArya prAha sUtre arthe ca yathottaraMbalikA / [bhA.2627] suttAvAsagamAdI coisapuTavINa taha jinAnaM ca | bhAve suddhamasuddhe suttatthe maMDalI ceva / / / vR-sUtramAvazyakAdiyAvaccaturdazapUrvANi, etaddharANAM yathottaraM mahattarA nirjarA evamarthepibhAvanIyaM, tathA jinAnAmapyavadhijinaprabhRtInAMyathoktaMbalikA nirjarAiyamatrabhAvanA-eka AvazyakasUtradharasya vaiyAvRtyaM karoti / aparo dazavakAlikazrutadharavaiyAvRtyakarastasyAvazyakasUtradharavaiyAvRtyakarAn mahatI nirjarA / evamadhastanAdhastanazrutadharavaiyAvRttyakarAduparyuparitara zrutadharavaiyAvRttyakaro yathottaraM mahAnirjarastAvadavaseyo yAvatrayodazapUrvadharavaiyAvRtyakarAccaturdazapUrvadharavaiyAvRttyakaro mahAnirjaraH / evamarthe'pi bhAvanIyam / tadabhayacintAyAM sUtravaiyAvRttyakarAdarthavaiyAvRttyakaro mahardhiko navaraM nizIthakalpavyavahArArthadharANAM vaiyAvRtyakarAt kAlikazrutavaiyAvRttyakaro mahAnirjaraH / tathA zrutajJAnivaiyAvRttyakaraH tathA bhAvaH pariNAmastasmin zuddhe'zuddhe ca tadanusAreNa nirjarA pravartate / tathA sUtrArthe yugapaccintyamAne yathottaraM balikA tathA maNDalIkasUtrArthavadhikRtya vicAraNIyA ihAcAryaH prastutamadhikRtya vaiyAvRttyakaraNemahatI nirjarA / tAmevAha. . [bhA.2628] pAvayaNI khalujamhA, Ayarito tena tassa kuNamANo / mahatIe nijjarAeMvamRti sAhUdasavihaMmi / / vR-prAvacanI prAvanikaH khalu yasmAdAcAryastena tasya vaiyAvRttyaM kurvan sAdhurmahatyAM nirjarAyAM vartate / evaMdazavidhe'pivaiyAvRttye mahAnirjarAkatvaMbhAvanIyaM, samprati yaduktaMbhAvezuddhe'zuddha catadanu sArato nijarAbhavatIti / tatrazuddhAbhAvo vyavahArataH zuddhavastuprabhAvAdmavatIti pratipipAdayiSurAha[bhA.2629] jArisagaMjaMvatthu, suyaMcatiNhaMva ohimAdINaM / tArisato cciyabhAvo upaJjativatthuto jamhA / / vR- yAdRzaM yadvastu pratimAdikaM yasya yAvacca zrutaM trayANAM cAvadhyAdInAM svasthAne ye vizeSAstasmAdvastunaH zrutAdvizeSAdvAtAdRzAnbhAvaH pariNAmo vyavahArataH tAzautpadyate tadanusAreNa ca nirjarA, tataH pUrvaM zrutacintAyAM arthacintAyAM vA tathA jinAnAMca yathottaraM valikA nirjaroktA tathA caitameva vyavahAranayaMpratipipAdayiSurAha[bhA.2630] guNabhUThe davvaMmijena mattAhiyattaNaMbhAve / iti vatthutoicchati vavahAro nijaraM viulaM / / vR-yenayatoguNabhUyiSThaMdravyaMtatastasminyenakAraNena mAtrAdhikatvaMbhAvepariNAmebhavatIti asmAt kAraNAt vastunaH pratimAzrutAderyathottaraM guNabhUyiSTAt vipulAM nirjarAmicchati vyavahAro vyavahAranayaH / etadeva spaSTataraMbhAvayati[bhA.2631] lakkhaNajuttA paDimA pAsAdI yA samattalaMkArA / palhAyatijaha vayaNaMtaha nijaramo viyANAhi / / vR-yA jinapratimA lakSaNayuktAH prasAdI manaH prasAdakaraNaM samastAlaGkArA tAM pazyato yathaiva manaH prahlAdate tathA nirjarAM vijAnIhi / yadyadhikaM manaH pralhattistato mahatI nirjarA, mandamanaHpralhattau tu maMdetibhAvaH / / Page #673 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 188 vyavahAra-chedasUtram-2-6/149 [bhA.2632] - suvavvaM atisayasuttosuhocito tvitvgunnjutto| josomanappasAto jAyaiso nijaraMkuNati / / vR-zrutavAneSa atrApyaneke bhedAstathA'tizayayukto'vadhyAdhatizayopeto'trApyavadhyAdiviSaye bahavastaratamavizeSAH sukhocito'pi tapasi sa bAhyAbhyantare guNejJAnAdau udyuktastapoguNodyata ityevaM yo'sau yAdRzo manaHprasAdo manaHprasattipariNAmo jAyate sa tAdazI nirjarAM karotita smAdvastuto nirjarati vyavahAranayaH / tadevamuktaM vyavahAranayamatamadhunA nishcnymtmaah| . [bhA.2633] nicchayato puna appe, jassa vatthumi jaaytebhaavo| tattoso nijarago, jina goyama sIha AharaNaM / / vR. nizcayataH punaralpe'pi mahAguNaguNatarAddhInaguNe'pi vastuni yasya jAyate tIvraH zubho bhAvastasmAnmahAguNataraviSayabhAvayuktAt sa hInaguNaviSayatIvrazubhabhAvo nirjarako mahAnirjarataraH sadbhAvasyAtitIvrazubhatvAt / atra jinagautamasiMhajIvaAharaNaM / taccaivaM "tiviThThattaNe bhayavayA vaddhamAnasAmiNA sIho vihato addhitiMkarai khuDulageNanihatomitti paribhavAt,goyameNaMsArahitanena manusAsitamAaddhitiMkareha |tumNpsusiihonsiihenmaariysstujhkopribhvo, evaMsoanusAsijaMto mato / tatosaMsArabhamiUNabhayavatovaddhamAnasAmissacaramatitthagarabhaverAyagihenayarekavilassabaMbhaNaghare vaDuto jAto / so anayA samosaraNe Agato bhayavaMtaM duguNa dhammadhammei / tato bhayavayA goyamasAmI pesito jahA uvasAmeha / tatogatoanusAsitoya / jahAesa mahappA titthaMkaro, eyaMmijopaDinivasati so duggaiMjAti / evaM so uvasAmito tassa dikkhA goyamasAminA dinnA'' etadevAha[bhA.2634] sIho tiviTThanihato bhamiuMrAyagihaM kavila baDugatti / jinavarakahaNamanuvasama goyamovasama dikkhA ya / / vR-siMhastripRSTena nihataH sa saMsAraM bhramitvA rAjagRhe kapilasya brAhmaNasya baTuko'bhUt / jinasya vIrasya kathanaMtathApi tasyAnupazamo, gautamena cAnuzAsane kRte'bhUdupazamo dIkSA ca atrabhagavadapekSayA hInaguNe'pigautametasya gurupariNAmo'jAyatetimahatI nirjarA'bhavaditi / / [bhA.2635] sutte atthetadubhae puvvaMbhaNiyA jahottaraMbaliyA / maMDaliepunabhayaNA, jaijANaitatthabhUyatthaM / / vR-sUtre'rthe tadubhayasmin svasthAne nirjarA pUrvaM yathottaraM valikA balavatI bhaNitA / samprati punaH sUtrArthatadubhayeSu yugapazcintyamAneSu yathottaraM nirjarA balavatI sAmprataM maMDalI cevatti vyAkhyAnArthamAha maMDalIe puna ityAdimaMDalyAMpunarbhajanA vikalpanA yadi jAnAti, tatramaMDalyAMbhUtArthaMsadUtamarthaM tadAsa mahAnirjaraiyamatrabhAvanAmaNDalyAMpaThantipAThayanticatatrAvazyakAdipaThatAMyathottaraMpAritobalikAH / athajAnAti vaiyAvRtyakaroyathAdhastanasUtrapAThakojJAnAdibhirguNairadhikatarastato-'dhastanazrutapAThakasya vaiyAvRttyakaraNe mahatI nirjarA, dadatAM madhye ya uritanazrutavAcakaH sa jJAnAdibhiradhikatara iti tadvaiyAvRtyakaraNe mahatI nirjarA / atha jAnAti vaiyAvRtyakaro'dhastanaH zrutavAcako jJAnAdibhiradhikatarastato'dhastanazrutavAcakasya vaiyAvRttyakaraNe balavatI nirjarA vAcakaprAtIcchikAnAM madhye yo vAcakastadvaiyAvRttyakaraNemahatI nirjarA, |athavaiyAvRtyakarojAnAtyeSaprAtIcchika AcAryo . vAcyate tat pratyujvAlanamAtraM yAvat sarvametasyAyAti sUtrato'rthatazcAdhikataraM iti tadA tasya Page #674 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : - 6, mUla- 149, [ bhA. 2635 ] 189 pratIcchikasya vaiyAvRttyakRtau mahatI nirjarA, iha sUrye'rthe tadubhaye ca yathottaraM balavatI nirjaratyuktaM tatra yathottaraM nirjarAyA balavattAM bhAvayati[bhA. 2636 ] atthou mahiddhito kaDakaraNeNaM gharassa nippatI / aThThANe gurugAraNopIya devIyA || vR- sUtrAt kevalAt arthAdvA sa sUtrArtho maharddhikaH kiM kAraNamiti cet ucyate / atra kRtakaraNena / gRhasya niSpattirdRSTAntaH / itazca sUtrAdarthaH sasUtro maharddhikaH, sUtramaNDalyAcAryAdayaH prAghUrNakaprabhRtInAmabhyutthAnaM kurvanti / artha maeDalyAM punaryasya samIpe'nuyogaM zrutavAn tamekaM muktvA'nyasya dIkSAgurorapyabhyutthAne catvAro gurukAH prAyazcittaM / tataH sUtrArtho rAjJaH zAtavAhanasya yAne nigamane dRSTAntaH / eSa gAthAkSarArthaH / sAmpratamenAmeva vivarISuH kRtakaraNena gRhasya niSpattiriti dRSTAntaM bhAvayatiArAhito navatI tihi~u purisehiM tesi saMdisati / amugapure sayasahassaM gharaM ca eesi dAyavvaM / paTTagaM ghettUNa gato uMDiyabitiyo u taio ubhayaM / niphphalagA donni tahiM muddA paTTI ya saphalo u / / [bhA. 2637] [bhA. 2638 ] vR- eko narapatistribhiH puruSairarAdhitaH tataH parituSTaH sannarapatisteSAM pratyekaM saMdizati / yathAamukapure sundaraM gRhaM zatasahasraM ca dInArANAmityeSAM pratyekaM dAtavyamiti / tatraiko'muM saMdezaM paTTakai gRhItvA lekhayitvA gato, dvitIya uMDi mudrAM gRhItvAgatastRtIya ubhayaM paTTake likhApayitvA gatastatra yena paTTake lekhApitaM yathAmukapure sundaraM gRhaM zatasahasraM ca dInArANAM na tUpari mudrA dApitA / yena paTTakavyatirekeNa mudrApratibimbamAtraM gRhItaMtau dvAvapi niSphalau jAtau / tathAhi te trayo'pi tannagaraMgatAstatra Ayuktastasya samIpamupAgatAH paTTakaM mudrAmubhayaM ca darzayanti / tatrAyuktena prathamo bhaNito mudrAM na pazyAmi kathaM ca dAmi, dvitIyo bhaNito jAnAmi rAjJo mudrAMna punarjAnAmi rAjJaH sandesaM kiMdAtavyamiti / evaM tau niSphalau jAtau / yasya tu tRtIyasya mudrA paTTakazca sa saphalastasyAyuktena yathAjJaptadAnAt eSa dRSTAntaH evaM paTTagasarisaM suttaM attho ya uMDiyatthANe / ussagavavAyattho ubhayasaritthoya tena balI || [bhA. 2639] vR- evamamunA prakAreNa paTTakasadRzaM paTTakasthAnIyaM sUtraM, uMDikA mudrA tataH sthAnIyo'rthaH utsargApavAdastha ubhayasadRzastena balI / tasyobhayasya bhAvAt / [ bhA. 2640 ] suttassamaMDalIe niyamA uThati AyariyamAdI / muttUNa pavAryataM na u atthe dikkhANa guruMpi / / vR- sUtramaNDalyAM vAcayaMta AcAryAdaya AcAryopAdhyAyaprabhRtayaH prAghUrNakAdInAmAgacchatAM sarveSAmapi niyamAduttiSThanti abhyutthAnaM kurvanti / arthamaNDalyAM punarupaviSTaH san yasya samIpe'nuyogaH zrutastamekaM pravAcayantaM muktvAnyaM dIkSaNagurumapi nAbhyuttiSThati yadAbhyutiSThati tadA tasya prAyazcittaM catvAro gurukAH, zrotAro'pi yadyAcArye'nabhyuttiSThatyabhyutiSThanti tadA teSAmapi prAyazcittaM caturgurukaM, yadi punaryasya samIpe'nayogaM zrutavAn tasya nAbhyuttiSThati tarhi tadApi tasya caturgurukam / atra dRSTAnto rAjJo yAne devI taM bhAvayati [bhA. 2641] patilIlaM karemANI noThiyA sAlavAhaNaM / Page #675 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 190 -- vyavahAra-chedasUtram -2-6/149 puhavI nAmasA devI soyaruTho tahiniyo / / vR-rAjJaH sAtavAhanasyapRthivI nAmAgramahiSI |anydaasaakvaapinirgte rAjJizeSAbhirantapurikAbhirdevIbhiH saMparivRtA zAtavAhanaveSamAdAya rAjJa AsthAnikAyAmupaviSTA patilIlAvilambamAnA'vatiSThate |raajaaprtyaagtH praviSTastasminpradeze |saacptiliilaaNkurvtiipRthivii nAmadevIzAtavAhanaM rAjAnamAyAntamapidRSTAnotthitA / tasyAnutthAne zeSAapidevyo nAbhyutthitavatyastataHsanRporAjA tatra ruSTo brUte-tvaM tAvanmahAdevI, tatto mahAdevI vAte nAbhyutthitA etAH kiM tvayA vAritA yannAbhyutthAnamakArSustato nasundarametaditi / / [bhA.2642] tatoNaM AhasA devI atthANIetavANahA / dAsAvi sAmiyaMpattaMnoTaMti avipatthivaM / / vR-tato rAjJoktAnantaraM sA pRthivInAma devI rAjAnamAha | tavAsthAnikAyAmupaviSTA dAsA api nAthAHsampUrNaguNA apipArthivamapisvAminamAgacchantaMnAbhyuttiSThanti, tavAsthAnikAyAHprabhAvaeSa[bhA.2643] taMvA vi guruNo mottuMna vi uThesi kssi| natelIlA kayA hotI uThaMtI haMsatosito / / vR-tvamapyasyAmAsthAnikAyAmupaviSTo gurUnmuktvA nAnyasya kasyApi mahIyaso'pyuttiSThasi / ahamapitavAsthAnikAyAMtvadIyAM lIlAM dharantIsamupaviSTA / tataunasaparivArAbhyutthitA / yadi punaste tava lIlA na kRtAsyAttato'hamabhyuttiSTheyamityevaM rAjA devyA toSitaH / evamatrApi tIrthakarasthAnIya AcAryo'rthamaNDalyAmupaviSTaH sanna kasyApyabhyuttiSThati amumevArthaM gautamadRSTAntena dRDhayati[bhA.2644] kahaMto goyamoatthaM,mottaMtutitthagaraMsayaM / navi uThei annassataggayaMceva gammati / / vR-nakhalubhagavAn gautamoarthakathayansvakamAtmIyaMtIrthakaramuktvA anyasyakasyApiuttiSThati / abhyutthAnaM kRtavAn, tadtaMcedAMsarvairapigamyate / tadanuSThitaMsarvamidAnImanuSThIyate / tato'rthaM kathayanna kasyApyuttiSThati / / samprati zravaNavidhimAha[bhA.2645] soyavye uvihI iNamo avakkhevAdi hoinAyavyo / vikkhevammi yadosA ANAdIyAmuNeyavvA / / vR-zrotavye punarayaM vidhiravyAkSepAdirbhavati jJAtavya AdazibdAdvikathAdiparigrahaH / vyAkSepe punarAjJAdaya AjJAnavasthAmithyAtvavirAdhanArUpadoSA jJAtavyAH, / ata evAbhyutthAnamapi na kriyate; tasmin sativyAkSepAdisaMbhavAttathA caitadarthameva dvAragAthAdvayamAha- . [bhA.2646] kAussagge vikkhevayAya vikahA visottiyApayato / uvanaya vAulaNAdiyaakkhevo ceva AharaNe / / [bhA.2647] ArovaNAparUvaNaugaha taha nijarA yvaaulnnaa| ___ eehiM kAraNehiM abbhuTTANaMtupaDikuTuM / / vR-anuyogAraMbhanimittaMkAyotsargakRte etaiH kAraNairabhyutthAnaMpratikuSTaMnirAkRtaM,kai kAraNairataAhavikkhevayA ya iti vyAkSepasya vyAkSepazabdasya bhAvaH pravRttinimittaM vyAkSepatA vyAkSepa ityarthaH / abhyutthAne kriyamANevyAkSepobhavati, vyAkSepAca vikathAcaturvidhApravartate |ttprvRttiicendriyairmnsaa Page #676 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :-6, mUla - 149, [bhA. 2647] 191 vizrotasikA saMyamasthAnaplAvanamiti bhAvaH, tasmAdabhyutthAnakurvan prayataH zRNuyAt / prayato nAma kRtAJjalipragrahodRSTrAsUrimukhAravindamavekSamANobudhyuyuktastadhAbhyutthAnekriyamANeupanayasya viSaye vyAkulatA, upanayaH kasyApyarthena kriyate anyathA vA kriyeta yena upanayagrahaNamupalakSaNaM tena yat grahaNaM jJAtaMtatvyAkulanAtbhrazyati pRcchAvAkartumArabdhAvismRtimupayAti, kAlovyAkhyAnasya truTyatIti tathA nirantaramavicchedena bhASamANasya zRNvato mahAnAkSepastIvrazupariNAmarUpo jAyate / abhyutthAne tadvayAghAtastadyathAcasatizubhapariNAmAbhAvatoye'vadhyAdilAbhaH saMbhAvyatetasyavinAzo'trArthecAharaNaM jJAtaM vaktavyaM / tathA AropaNAyAH prAyazcittasya prarUpaNe kriyamANe'bhyutthAne vyAghAto bhavati, vyAghAtAcca samyagavagraho grahaNaM na bhavati, nikhalu vyAkSipto'vagrahItuMzaknoti kiMtvavyAkSipta iti pratItametat / tathAbhyutthAne kriyamANe vyAkulatA tataH samyak zrutopayogo na bhavati / tadabhAvAcca jJAnAvaraNIyasya karmaNona nirjarA / etaiH kAraNairabhyutthAnaM pratikuSTaM |saamprtmetdevgaathaadvyN vivarISuH prathamataH kAussago vikkhevayAya itibhAvayati[bhA.2648] uccAriyAe naMdIe vikkheve gurutobhave / appasatthe pasatyeca diTuMto hathilAvakA / / / vR-anuyogAraMbhArthaM kAyotsarga kRte nandyAM jJAnapaJcakarUpAyAmuccAritAyAmabhyutthAnAnyena vA prakAreNa yo vyAkSepaM karoti, tasya prAyazcittaM guruko mAsaH / tasmAdvayAkSepa na kartavyaH / atrAprazaste vyAkSepakaraNe prazaste ca vyAkSepAkaraNe dRSTAnto hastilAvakAH hastI ca zAlInAM lAvakAzca hastilAvakAstatrAprazaste pratipAdayati[bhA.2649] jaha sAliM luNAveto koI atthAriehiMu / seyaM hatyiM tudAveidhAviyA teya maggao / / [bhA.2650] naluo ahasAlI uvekkheveNa tenau / vakkheveyarANaMtuporisI evabhajjai / / vR- yathA ko'pi kuTumbI nije kSetre asthAriehiM tu ye mUlyapradAnena zAlilavanAya karmakarAH kSetre kSipyante te astArikAstaiAvayan kathamapi saptAGgapratiSThitaM zcetamAraNyahastinamAgataM dRSTrA darzayati / taddarziteca te hastino mArgataH pRSTo dhAvitAH Agatairapihastino rUpeNAkSiptairhastirUpaM varNayadibhaH tena vyAkSepeNAthazAlinalUnA evamihApiabhyutthAnena vyAkSeperatAnAMpauruSIbhaGgobhavati |vyaakhyaanNpunrn kimapi yAti, tasmAdvayAkSepo na vidheyaH / prazaste vyAkSepAkaraNe dRSTAntaH svayaM bhAvanIyaH sa caivameka: kauTumbikaHzAlikSetralAvayati / tasyasatkayAdAsyAzAlilunaMtyAsaptAGgapratiSThitaH zvetovanahastI carandRSTo, dAsyAjJAtaMyadizAlilAvakAnAMkathayiSyAmitatohastinaMSTrAhastinorUpeNAkSiptAhastino rUpaMvarNayantaAsiSyanteeSaca hastIdine'sminnavakAzezyate. tataHzAlinalaviSyate yadAtuzAliH paripUrNolUnobhavettadAsAdAsIsvAminaHzAlilAvakAnAMcAkathayat / tatastairuktaM kiMtadAnAkhyAtaM dAsIprAha zAlilavitavyavyAghAtobhaviSyatItihetostataevamuktekauTumbikaH parituSTaH, tenaca parituSTena mastakaprakSAlanatodAsI adAsakRtA |evmihaapivyaakssepokrnniiystthaacstibhgvdaajnyaapripaalntH karmakSayeNa trilokamastakastho bhavatisamprati vikathAdipadavyAkhyAnArthamAha [bhA.2651] vikathA caubvihAvuttA, iMdiehiM visottiyA | Page #677 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 192 vyavahAra-chedasUtram -2-6/149 . aMjalIpagrahoceva diTThIbudhdhujuttayA / / vR-vikathAstrIkathAdibhedAccaturvidhoktA, vizrotasikAindriyarupalakSaNametatmanasAvAcA prayatatA aJjalipragrahogurumukhe dRSTirbuddhayupayuktatAca upanayavyAkulatetivyAkhyAnayati[bhA.2652] tassa tevaNetoso uannahA vovnniji| nAyaMvAkaraNevA vipucchA addhAcabhassai / / vR- abhyutthAnenAnyena vA vyAkulatAyAM sa darzita upanayo nazyati, vismRtiM yAti yadi vA vyAkulatayA'nyathopanIyate jJAtaM vA vyAkaraNaM cA pRcchA vA kartumArabdhA addhA vA pauruSIlakSaNA bhrazyati / AkSepavyAkhyAnArthamAha[bhA.2653] bhAsato sAvaovAvi tivvasaMjAyamAnaso / labhaMto ohilaMbhAdIjahA muMDivago munI / / vR- nirantaramavicchedena bhASakaH zrAvako vA uttarottaraviziSTArthAvagAhanastIvrasaMjAtamAnaso jAtaparamAkSepo yadyabhyutthAnena vyAkSepo nAbhaviSyattato'vadhilAbhAdikamalapasyata / yathA muDimbako munistathAsuhiDimbaka AcAryaH paramakASTIbhUtezubhadhyAne pravRtto avadhyAdilabdhimalapsyatayadi tasya puSpamitreNadhyAnavighnonAkariSyata / paraMsarvasAdhusAdhvIprabhRtyatyAkulamabhavadititenadhyAnavyAghAtaH kRtaH |adhunaa ArovaNA parUvaNeti vyAkhyAnArthamAha[bhA.2654] ArovaNamakkhevaM vadAukAmotahiM tuAyarito / vAulaNAe phiTaiughetumaNo na u geNhe / / vR- AropaNAM prAyazcittaM tatrArthaM maNDalyAmAcAryo dAtukAmaH prarUpayitukAma iti tAtparyArthaH vadyabhyutthAnaM karoti,tatovyAkulatayAsphiTati,vyAkulenaiva prAyazcittaprarupaNA tiSThatItibhAvastathA'vagrahItumanAabhyutthAnenavyAkulanAto nAvagRhNAti / . [bhA.2655] egago ugiNahai vikkhappaMtassa vissutiM jAi / ___ iMdapuraiMdadatte,ajuNatene yadiTaMtA / / vR- ekAgraH san avagRhNAti, abhyutthAnena punarvyAkSipyamAnasyAvagRhItamapi vismRtiM yAti, kuto'navagRhItArthAvagrahaNaMvyAkSepAccavismRtigamaneindrapurepattane indradattasya rAjJaH sutAH dRSTAntaH / tathA ca teSAM kalA abhyasyatAM pramAdavikathAdivyAkSepAnna kimapyavagRhItamabhUt / yadyapi kizcidavagRhItaM, tadapi vismRtimupagatamata eva tai rAdhAvedho na kartuzaktiH / tathA arjunastenazca dRSTAntaH / tathA hiso'rjunakaH steno'gaDadattena sahayuSyamAnona kathamapyagaDadattena parAjetuMzakyate, tato nijabhAryAtIvarUpavatI sarvAlaGkArabhUSitA rathasya tueDe nivezitA, tataH strIrupadarzanavyAkSepAt yuddhakaraNaM vismRtimupagatamiti so'gaDadattena vinAzitaH / evamihApivyAkSepAtzrutopayogaprANavinAzamApnoti / [bhA.2656] eecevaya dosAabbhuThANe vihoti nAyavvA / navaraM abbhuThANaM, imehiMtIhi kAraNehiM tu / / vR- yasmAt zravaNe kartavye vyAkSepAdiSu kriyamANeSvete'nantaroktA doSAstasmAdvyAkSepAdirahitaiH zrotavyaM, / ete eva ca vyAkSepAyo doSA abhyutthAne'pi kriyamANe bhavanti, | tasmAdabhyutthAnamapina kartavyaM, navaramabhyutthAnamebhirvakSyamANaistribhiH kAraNaiH kartavyam / tAnyevAha Page #678 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :-6, mUla- 149, [bhA. 2657] 193 [bhA.2657] pagayasamattekAle ajjhayaNuddesa aNgsuykkhNdhe| eehi kAraNehiM abbhutthaannNtuanuyogo|| vR- prakRte sampAte tathA kAle samApte'dhyayanoddezAMgazrutaskandheSu vA samApteSu yadi prAghUrNakAdyAgamanaM bhavati tadetaiH kAraNairabhyutthAnamanuyogo bhavati, / tatra kAlo'dhyayanAdikaM ca pratItaM na prakRtapratipAdanArthamAha[bhA.2658] kappamidoNipagayA palaMbasuttaMcamAsakappe, ya / doceva ya vavahAre paDhame dasameyajebhaNiyA / / vR-kalpe kalpAdhyayane dve prakRte / tadyathA-pralambasUtraMmAsakalpazca |maasklpsuutrNtu vyavahAre dve prakRte ye bhaNite prathame dazame coddezake / tatra prathame AropaNAsUtraM dazame paJcavidhavyavahArasUtram / na kevalametadeva prakRtaM kintvanyadapitathA cAha[bhA.2659] peDhiyAto yasavvAto cUliyAto tahevaya / nijutIkappanAmassa vavahArassa tahevaya / / vR-sarvAH prakalpakalpAdigatAH pIThikAstathA sarvAzcUlikAstathA kalpanAmno vyavahArasya ca tathA caivetivacanAdanyeSAMcadazavaikAlikaprabhRtInAMcaniyuktayaH prakRtAni / atraivAdezAntaramAha[bhA.2660] anoviyaAeso, jorAyaniMtoyatattha soyavve / anuyogadhammayAe kiikammaMtassa kAyavvaM / / vR- anyo'pi cAdezo matAntaraM tatra zrotavye yo rAliko ratnAdhiko'nubhASaka ityarthaH / tasya nandyAmuccAritAyAmanuyogadharmatayA kRtikarmabandanaM kartavyaM, / tathA[bhA.2661] kevalimAdI coddasadasanavapuTavI ya uThaNijjou / jetihi UnataragA samANeaguruMna uThati / / vR- arthamapi kathayatA samAgacchan kevalI abhyutthAtavyaH / AdizabdAnmanaparyavajJAnI avadhijJAnIca parigRhyate, tathA yetebhyo navapUrvadharAdibhya UnatarAstaiH pUrvadharAdirabhyutthAnIyaH, tathAhi kathako yadi kAlika zrutadhArI tarhi tenArthamapi kathayatA navapUrvIdazapUrvI caturdazapUrvI vAbhyutthAtavyo navapUrviNA dazapUrvI / dazapUrviNA caturdazapUrvIiti / tathA yadisamagacchan samAnaH samAnazruto'guruzca tadAtaMnAbhyuttiSThati / tadevaM pravacane nirjarA ceti dvAradvayaM gatamidAnIMsApekSadvAramAha[bhA.2662] sAvekkhe niravekkhegacche diTaMtogAmasagaDeNaM / . rAulakajaniuttaMjahA gAmeNaMkayaMsagaDaM / / [bhA.2663] assAmibuddhiyAe paDiyaMsaDiyaM vanikhakkhatti / nANattedaMDosayaM vasIyaMtikajjesu / / bR-AcAryasyaziSyaiH pratIcchikaizcasarvakartavyaM,tecatathAkurvantaHsApekSAucyante,yetunakurvanti, tenirapekSAstatrasApekSenirapekSecagacchedRSTAnto grAmazakTena, tadyathA-ekasmingrAme grAmeNagrAmeyakaiH puruSaiH rAjakulakAryaniyuktaM zakaTamekaM kRtaM / tato yatte rAjakulenAjJApyante dhAnyaM ghRtadhaTAdi vA netavyaM AnetavyaM vA tasmin zakaTe AropyAnayanti nayanti vA, tathA nAsya kazcitsvAmItyasvAmi[2413] Page #679 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 194 vyavahAra-chedasUtram -2-6/149 buddhyAtmano'pi kAryANi tena kurvanti / asvAmibuddhyaiva patitaM zaTitaM vA tasya zakaTasya nApi rakSanti, tataHkAlena gacchatAtatbhagnaM, anyadArAjakulenateAjJaptAdhAnyamAnaya,taiH zakaTAbhAvAnnAnItaM, tadAjJAbhaGgo'kArIti teSAMdaNDaH kRtaH, kAryeSu ca samApatiteSu svayaM tesIdaMto ddazyate / [bhA.2664] evaMna kareMti sIsA, kAhItipaDicchiyati kAUNaM / teviyasIsatti tato, hiMDaNapehAdisusiggo / vR- evaM grAmeyakadRSTAnta-prakAreNa ziSyAHprAtIcchikAH kariSyantIti kRtvA nakurvantIti, te'pi ca prAlicchikAH ziSyAH kariSyantItibuddhyA na kurvate / tataH sIdannAcAryaH svayaM bhikSAmaTati / svayaM copakaraNaprekSAdikaM vidhatte iti hiNDanAprekSAdau ca sigraH parizrAntaH teSAMcaziSyapratIcchikAnAMdaNDa: prAyazcittaM dIrghasaMsAritA, vA, tadevaM nirapekSe dRSTAntaH |smprtisaapekssebhaavyti[bhaa.2665] bitiehiM usAraviyaM, sagaDaMranA ya ukkarAya kayA / iyaje kareMtiguruNo niJjaralAbho ya kittIya / - aparasmin grAme dvitIyake grAmeyakai rAjakulakAryaniyuktaM zakaTaM kRtaM, tena rAjakIyaM dhAnyadhRtaghaTAdhAnayanti nayanti ca, / tacca zakaTaM taiH samyaksArApitaM, tato na kadAcidAjJAbhaGgaH kRta iti parituSTena rAjJA te utkarAH karavihInAH kRtAH / eSa dRSTAnto'yamarthopanaya iti evamuktena prakAreNa ziSyAH prAtIcchikAzcAtmAnugrahabuddhyAyeguroHkutyaM kurvantitaiSAM mahatI nirjarA bhUyAtjJAnAdilAbhaH kIrtizca / gataMsApekSadvAraM sampratibhaktyavyavacchedadvAramAha[bhA.2666] davve bhAve bhattI, davve gaNiyA udutijArANaM / bhAvaMmisIsavaggo, karotibhattiMsuyadharassa / / vR-AcAryasyabhaktau kriyamANAyAMtIrthasyAvyacchedo |bhktaavkriymaannaayaaNtutiirthvyvcchedH / sAcabhaktidvidhA dravyebhAvaca / tatrayannAmagaNikAbhujaGgAnAM bhaktiM kurvanti, dutayo vA jArANAM,sA dravye dravyabhaktirbhAve bhAvaviSayA bhaktiHpunariyaM yat ziSyavargaH zrutadharasya bhaktiM karoti, / yadyapi cAnyo'pigurobhaktiMkaroti, |tthaa mamApinirjarAsyAdityAtmAnugrahabuddhyAnyenApibhaktiH kartavyeti lohAryagautamadRSTAntena bhAvayati[bhA.2667] jaiviya lohasamANe geNahai khINaMtarAiNo ucchaM / tahaviya goyamasAmI pAraNae giNhae guruNo / / vR- yadyapi ca lohasamAno lohAryaH kSINAntarAyasya bhagavato vardhamAnasvAminaH sadaivocchameSaNIyabhaktAdikaMgRhNAti tasyabhagavadvaiyAvRtyakaratvAt / uktaMca dhannoso lohajokhaMtikhamAevaralohasarivanno / jassa jino pakSAto icchaipAnIhiMbhuttuMje / / tathApi gautamasvAmI svapAraNake gurorvardhamAnasavAmino yogyaM gRhNAti / evamanyenApyavaiyAvRtyakarabhAve'pi yathAyogyaM guroH kartavyaM / tadevaM bhaktirvyAkhyAtA adhunA tasyAM kriyamANAyAM yathA tIrthasyAvyavacchedobhavati, tathA bhAvayati[bhA.2668] guruanukaMpAe puna,gaccho anukaMpito mahAbhAgo / gacchAnukaMpayAe, avyocchittIkayA tittho / / Page #680 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :- 6, mUla- 149, [ bhA. 2668 ] 195 vR- guroranukampayA anugraheNa gaccho mahAbhAge mahAcintyazaktisnukampito gRhIto bhavati, / gacchAnukampayA cAvyavacchitistIrthasya kRtA / / [bhA. 2669] kiha tena na hoi kayaM veyAvaccaM dasavihaM jeNa / tarasa pattA anukaMpito u thero thirasabhAvo / / bR- kathaM tena dazavidhaM vaiyAvRtyaM na kRtaM ? yena sthavira AcAryaH sthirasvabhAvo'nutsukastasya dazavidhasya vaiyAvRtyaprayoktA 'nukampito'nugRhItastatkaraNe kRtaM tena dazavidhamapi vaiyAvRtyaM, tatprarUpaNAyAstadadhInatvAditi bhAvaH / tadevamavyavaccheda' pibhAvito'dhunA atisesA paJca Ayarie[ bhA. 2670] annevi atthi bhaNiyA, atisesA paMca hoti Ayarie / , jo anasana kIra, nayAticAro asatiseso / / vR- AtizeSAH paJca bhavantyAcArye ityanena vacanenAnye'pyatizayAH paJcArthato bhaNitAssanti yaH paJcAnAmanyataro'pyanyasyAnAcAryasya na kriyate, naca zeSe'nAcArye paJcAnAmekarasminnapyatizaye asati akriyamANe'tIcAraH, AcAryasya tupaJcApyatizayAH kartavyAH / paJcAnAmekatarasminnapyatizaye asati akriyamANe atIcAraH / tAneva paJcAtizayAnAha [bhA. 2671 ] bhatte pAne dhuvvaNa pasaMsaNA hatthapAya soeya / Ayarie atisesA anAtisesA anAyarie || bR- utkRSTaM bhaktamutkRSTaM pAnaM, malinopadhidhAvanaM, prazaMsanaM hastapAdazaucaM ca / ete paJcAtizeSA atizayA AcArye, tvanatizayA anAcArye ete na kartavyA itibhAvaH / samprati bhaktAdivyAkhyAkAlasahAvAnumayaM bhattaM pAnaM ca accitaM khette / [bhA. 2672 ] malina malinAya jAyA, colAdI tassa dhovaMti / / | vR- yatkAlAnumataM svabhAvAnumataM ca kAlAnukUlaM svabhAvAnukUlaM cetyarthaH, | bhaktamAcAryasya pradeyamitiprathamo'tizayaH, tathA yat yatra kSetre'rcitaM pAnIyaM tatsampAdyamAcAryasyeti dvitIyo'tizayaH, tathA colAdIni malinamalinAni jAtAni tasyAcAryasya prakSAlyante / kiM kAraNamiti cedata Aha[bhA. 2673] paravAdINa agammo neva avaNaM kariti suyasehA / jaha akahito vija, esa gaNI ujjaparihIno / / bR- yathA paravAdinAmagamyo bhavati, yathA ca zucizaikSAzcakSaziSyAH avajJAM na kurvate, yathA cAkathito'pijJAyate eSa gaNI AcAryastathAnudyamasaundaryaM tatparihIno malinamalinavastrastatra prakSAlanena kartavyo, na ca vibhUSAdoSaprasaktiryata Aha [bhA. 2674 ] jaha uvagaraNaM sujjhai, parihAramANo amucchito sAhU / tava khalu visuddhabhAvo, visuddhavAsAna paribhogo / / vR- yathA sAdhurupakaraNaM dharmoparakaraNamamUrcchitaH san pariharan paribhogayan zuddhayate na parigrahadoSeNa lipyate abhUrcchitatvAttathAcArye'pi vizuddhavAsasAM paribhoge vizuddhabhAvaH san zuddhyatIti eSa tRtIyo'tizayaH / / samprati prazaMsanamAha [bhA. 2675 ] gaMbhIro maddavito abbhuvagaya vacchalo sivo somo / vicchinakuluppano, dAyA kayannuto suyavaM / / Page #681 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 196 vyavahAra-chedasUtram -2-6/149 [bhA.2676] khaMtAdiguNoveo, pahANanANatavasaMjamAvasaho / emAisaMtaguruNavikatthaNaMsaMsaNAtisaye / / vR- gaMbhIro'parazrAvI, mArdavito mArdavopetastathAbhyupagatasya ziSyasya prAtIcchikasya vatsalo yathocitavAtsalyakArI, tathA zivo'nupadravastathA somaH zAMtAkRtiH tathA vistIrNakulotpanno dAtA kRtajJaH zrutavAntathAkSAntyAdiguNopetaHjJAnapradhAnatapaH saMyamAnAmAvasatho gRhaMevamAdInAMsatAMguruNAM guNAnAM vikathanaM zlAghanameva caturthaH prazaMsanAtizayaH / adhunA prazaMsanasya phalamAha[bhA.2677] saMtaguNakittaNayA avaNavAdInaceva paDighAto / avihojasaMsaINaMpucchAbhigame duvihaM lAbho / / vR- sadguNotkIrtanAyAM mahatI nirjarA bhavati / tathA sadguNakIrtanAyA avarNavAdinAM pratighAtaH kRtobhavati, apibhavedayaMmahAnguNoguNoguNavantamAcAryazrutvAbahUnAMrAjezcaratalavaraprabhRtInAMsaMzayinAM pRcchArthamabhigamo bhavati / pRcchAnimittamAcAryasamIpamAgacchanti AgatAzca dharmaM zrutvA agAradharmamanagAradharmavApratipadyante iti dvividho lAbhaH paJcamAtizayapratipAdanArthamAha[bhA.2678] karacaraNa nayana dasaNAidhAvaNaM paMcamo uatiseso / Ayariyassa usayayaM, kAyavyohoti niyamena / / vR- karacaraNanayanadazanAdi prakSAlanaM paJcamo'tizayaH / satatamAcAryasya niyamena bhavati / kartavyaH / atra para Aha[bhA.2679] muhanayanadaMtapAyAdidhovaNeko guNottitebuddhI / aggimativANipaDDuyAto hoianotappayAceva / / vR-mukhanayanadaMtapAdAdidhovane ko guNaitieSAtebuddhiH syAt / atrocyate-mukhadantAdiprakSAlane'gnipaTutA jATharAgniprAbalyaM, matapiTutAvAkpaTutA ca nayanapAdAdi prakSAlane anottappayA alajjanIyazarIratA bhavati / eSa guNo mukhAdiprakSAlena / ete paJcAtizayAH / paJca upalakSaNamanyadapi yathAyogamAcAryasya kartavyam / / tathA cAha[bhA.2680] asaDhassajenajogANa saMdhaNaMjaha uhoitherassa / taMtaMkareMti tassa ujaha se jogAnahAyaMti / / vR- yathAsthavirasyAzaThasyasatoyena yena kriyamANena yogAnAMsandhAnabhavatitattasyAcAryasya sAdhavaH kurvanti, |tthaa se tasyAcAryasya yogAna hIyantenahAnimupagacchanti / / [bhA.2681] ee puna atisese uvajIveyAvi kovidaDhadeho / nidarisaNaM etthabhave ajasamudAyamaMgUa / / vR- etAn punaratizayAn ko'pyAcAryo dRDhadehaH san nopajIvati yastu dRDhadehaH so'zaTho bhUtvA upajIvatinatutairatizayairgavaM karoti harSa vAmanasi manyate,tranidarzanaM bhavantyAryasamudrAmaMgvAcAryAzca / [bhA.2682] ajasamuddA dubbalakiti(ta)kammA tinnitassa kIrati / sutattha porisi samuTThiyANataiyaMtucaramAe || vR- AryasamudrAH sUrayo durbalAH durbalazarIrAstataste'tizayAnupajIvitavanto'nupajIvane. yogasandhAnakaraNAzaktestathA ca tasya pratidivasaMtrINikRtakarmANivikSAmaNArUpANi kriyante / tadyathA Page #682 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :- 6, mUla- 149, [bhA. 2682] 197 dve sUtrArthapauruSI samupasthitAnAM tRtIyaM karma caramAyAM pauruSyAMmiyamatra bhAvanA sUtrapauruSI samAptyanantaraM yAvatnaSadyA kriyatetAvat prathamA vizrAmaNA dvitIyArthapauruSI samAptyanantaraM tRtIyA caramapauruSI paryante kAlapratikramaNAnantaram || [bhA. 2683 ] saDUkulesu yatesiMdoccaMgAdI uvIsu gheppaMti / maMgusana kikammaM na ya vIsuM ghIppae kiMci / / vR zrAddhakuleSubhakteSu teSAmAcAryasamudrANAmAcAryANAM yogyAni kUrAdIni dvitIyAGgAdau mAtrakAdI viSvak gRhyante / AryamaGgoH punarAcAryasya na kRtikarma kriyate nApi tadyogyaM paudgalAdi kiJcit viSvak mAtra gRhyte| kiMtu yadapi zrAddhakuleSvatibhakteSUtkRSTaMlabhyate / tadapi gRhItvA jJAtoJcapatadgRhe kSipyate / viSvagAnItamapi na bhuGkte tau ca dvAvapyAcAryau viharantAvanyadA sopArake gatau / tatra ca dvau zrAvakAvekaH zAkaTiko'paro vaikaTiko vaikaTiko nAma surAsandhAnakArI / tau ca dvAvapi zrAvakAvAryasamudrAcAryANAM yogyamatizAyi paugalikaprabhRtikaM viSvaGamAtrake gRhyamANamAryamadbhUnAM punaryogyamekasminneva patadgRhe gRhyamANaM pazyato dRSTrAcAryamaGgusamIpamAgacchataH ! [bhA. 2684 ] beti tato naM saDDA tujjha va vIsuM na gheppae kIsa / tato beti aJjamaMgU tuSbhe cciya ittha diTTaMto / / vR- tataH samIpAgamanAntaraM tau zrAvakau bruvAte kinnAryasamudrANAmiva yuSmAkamapi viSvag prAyogyaM gRhyate / tato bruvantyAryamaGgava AcAryA atrArthe yUyameva dRSTAntAH / kathamityAha [bhA. 2685 ] jA bhaMDi dubbalA U tuM tujhe baMdhahA payatteNa / navi baMdhaha baliyA U dubbalabalie ca kuMDIvi / / vR- aho zAkaTika ! yA tava bhaNDI gantrI durbalA tAM yUyaM prayatnena badhnIza / tataH sA vahati punarabadhvA vAhyate tadA vinazyati / yA punarbalikA tAM naiva badhnIya bandhanavyatirekeNApi tasyA vahanAt vaikaTikAM pratibruvate bho vaikaTika! yA tava kuNDI durbalA tAM vaMzadalairbadhvA tatra madyaM saMdhattha / yA tu balikA kuNDI tasyA bandhamakRtvApi tatra sandhAnaM kurutha / dubbalabalie va kuMDI vi evaM kuMDyapi durbalA balikA ca bhaNDIvat vaktavyA ukto dRSTAntaH / sAmpratamupanayamAha / / [bhA. 2686 ] evaM ajasamuddA dubbalabhaMDIvA saMThavaNayAe / dhArati sarIraM tU bali bhaMDI sarisaga vayaM tu / / - evamuktena prakAreNa durbalabhaMDI durbalagantrIvrAtmIyaM zarIraM saMsthApanayA dhArayanti netarathA tatasteSAM yogyaM viSvaka mAtrake gRhyate, vayaM tu balikabhaNDIsadRzAstato na zarIrasya saMsthApanApekSAmAhanippaDikammo vi ahaM jogANa tarAmi saMdhaNaM kAuM / [bhA. 2687] necchAmi ya bitiyaMge vIsuM iti beti te maMgU / / vR- niHpratikarmApi yogAnAM sandhAnaM kartuM zaknomi tato necchAmi dvitIye'GgamAtrake viSvak gRhyamANamiti te maGgavAcAryA bruvate / / [bhA. 2688 ] na taraMti tena vinA ajjasamuddA u tena vIsaM tu / iya atisesAyarie sesA paMtena lATeMti / / vR- AryasamudrAH punarAcAryAstena viSvak prAyogyagrahaNena vinA yogAnAM sandhAnaM kartuM na zaknuvanti Page #683 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 198 vyavahAra-chedasUtram -2-6/149 tena tatprAyogyaM viSvak gRhyate / evaM zeSANAmapi ityasmAt kAraNAt atizeSA atizayA AcArye bhavanti, zeSAH punaHsAdhavaHprAntena-lATayanti |aatmaanN yApayanti |gtstRtiiyo'tishyH / |smprti caturthapaJcamaMcAtizayaM aMto uvasayassaegarAyaM vA durAyaM vA ityAdi lakSaNaM vibhAvayiSuridamAha[bhA.2689] aMto bahiMca visuMvasamANo mAsiyaMtubhikkhussa / saMjama AyavirAdhanasunne asubhodao hoi / / - yadi bhikSurupAzrayasyAntarapavarake viSvak vasati, yadi vA bahirupAzrayAt zUnyagRhAdiSu tadA tasyaprAyazcittaMmAsikaMlaghuna kevalamidaMprAyazcittaM kintudoSAzca / tAnevAha-antarvahiryAzUnye sthAne vasato'zubhodayo'zubhakarmodayobhavati / tadbhAvAccAtmavirAdhanAsaMyamavirAdhanAca / enAmevabhAvayati[bhA.2690] tabbhAvuvayogeNaMrahiekammAdisaMjame bhedo / merAvalaMbiyA mevehAnisamAdi nivvedo / / vR-tasvabhAvastabhAvaH |puNved ityarthaH / tasminnupayogastadbhAvopayogena vijane sthAne vartamAnaH sahAyarahito hastakarmAdi kuryAt / evaM saMyame saMyamasya bhedo virAdhanA / tathA ko'pyatiprabala'vedodayapIDita eva cintayet / yathA-mayA maryAdA sakalajanasamakSaM gurupAdasamIpe'valambitA; / samprati cAhamatipIDitaAsituMna zaknomitato nirvedAtvaihAnasamuktalambanamAdizabdAdanyadvAAtmadhAtAdikamAcaret / eSAtmavirAdhanAtasmAdahiraMtarvA ekAkinAnasthAtavyam, Aha yadisaMyamAnirgatabhAvastatastasya sahAyA api kiM kariSyantitata Aha[bhA.2691] jaiviya niggayabhAvo tahavitha rakkhijjaesa annehiM / vaMsakaDillacchinno vivenuto pAvae namahiM / / vR- yadyapi ca sa saMyamAnirgatabhAvastathApi so'nyairhastakarmAdi vaihAnasAdi vA samAcaran rakSate / atraivArtheprativastUpamAmAha-vaMyakaDilevaMza-gahanecchinnopiveNukovaMzo mahIna prApnoti / anyairanyairvazai rapAntarAle skhalitatvAt, / evaM saMyamabhAvAnnirgato'pi zeSasAdhubhiH sarvathA patan rakSyate tadetadbhikSoruktamidAnIMgaNAvacchedakAcAryayorAha / / [bhA.2692] vIsu vasaMtedappA gaNiAyarieyahotiemeva / suttaMpuna kAraNiyaMbhikkhussavi kAraNeNunA / / vR-viSvagdarpAtkAraNamantareNa gaNini gaNAvacchedake AcAryeca evameva bhikSoravica prAyazcittaM saMyamAtmavirAdhane ca bhavataH, yadyeva tarhi sUtramanakkAzamata Aha-sUtraM punaH kAraNikaM kAraNamadhikRtya pravRttaM, tatonAnavakAzaM, na kevalaMgaNAvacchedakAcAryayoH kAraNe vasaterantarbahirvA vasanamanujJAtaM kintu bhikSorapikAraNe bahirantarvA vasanasyAnujJA / atha kiMtatkAraNaM yadadhikRtya sUtrapravRttamata Aha[bhA.2693] vijANaM parivADIpavve pavve ya deMtiAyariyA / mAsaddhamAsiyANaM pavvaM puna hoi majjhaMtu / / vR- AcAryAH parvaNi parvaNi vidyAnAM paripATIrdadati, / vidyAH parAvartante iti bhAvaH / atha parva kimucyate tata Aha-mAsArdhamAsayormadhyaM naH parva bhavati, / etadevAha[bhA.2694] pakkhassa aThamIkhalumAsassa ya pakkhiaMmuNeyavvaM / annaMpihoipavvaM uvarAgocaMdasUrANaM / / Page #684 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka:-6, mUla - 149, [bhA. 2694] 199 vR-ardhamAsasya pakSAtmakasya madhyamaSTamI sA khalu parva, | mAsasya madhyaM pAkSikaM pakSaNa nirvRttaM jJAtavyaM, tacca kRSNacaturdazIrupamavasAtavyaM, tatraprAyo vidyAsAdhanopacArabhAvatAbahulAdikAmAsA iti vacanAcca na kevalametadeva parva kintvanyadapi parva bhavati, / yatroparAgo grahaNaM candrasUryayoH eteSu ca parvasu vidyAsAdhanapravRtteryadyevaM tata ekarAtragrahaNaM, / tata Aha[bhA.2695] cAuddasI gaho hoikoi ahavAvisolasiggahaNaM / - vattaMtuanajate hoidurAyaM tirAyaM vA / / vR-kopividyAyAgrahazcaturdazyAMbhavati, athavASoDazyAMzuklapakSapratipadividyAyAgrahaNaM / kimuktaM bhavatiko'pi vidyAyAgrahazcaturdazyAMkRtaH ko'pi pratipadi kriyateityevaMtrirAtravasanamathavaikena divasena vyaktamajJAyamAne vidyAgrahaNAyabhavati dvirAtraMtrirAtraMvA viSvagvasanamiti yaduktaM sUtre-tirAyaM veti / [bhA.2696] vA saddeNaciraM pI mahapAnAdisuso uacchejA / uyaviebharahammIjaharAyAcakkavaTTAdI / / vR- vAzabdenedaM sUcyate ciramapi kAlaM mahAprANAdiSu dhyAneSu sa tiSThet, sa hi yAvannAdyApi viziSTalAbho bhavati, tAvanna nivartate dhyAnAdatraiva dRSTAtamAha-yathA rAjA cakravatyAdirAdizabdAdvAsudevaparigrahaH uyavieprasAdhite ardhabharatevA nivartate, yAvadavadhyAdilAbho nabhavatIti, / atha mahAprANadhyAne kaH kiyantaMkAlamutkarSatastiSThatIti pratipAdanArthamAha[bhA.2697] bArasavAsA bharahAhivarasa, chacceva vAsudevANaM / tintriya maMDaliyassachammAsApAgayajanassa / / vR-mahAprANadhyAnamutkarSato bharatAdhipasya cakravartino dvAdazavarSANi yAvadbhavati, SaT varSANi yAvadvAsudevAnAMbaladevAnAmityarthaH / trINivarSANimANDalikasya SaNmAsAn yAvatprAkRtajanasya / / [bhA.2698] je jattha ahigayAkhalu assAdaddhakkhamAiyAranA / tesibharaNaMsi Une jatibhoe adaMDAdI / / vR- ye assAdaddhakkhamAiyA mahAzvapatyAdayo yatrAzcabharAdau rAjJA adhikRtA vyApAritAH sa teSAmazcAdInAMbharaNeUnesatibhogAnadaMDAkSatidaNDAdirahitAnbhuGktenatasyatathAbhogAnbhuJAnasya daNDo'parAdho vA'dyApyazcAdibharaNAbhAvAt eSa dRSTAnta uktaH |smprti dAntikayojanAmAha[bhA.2699] iyapuvvagayAdhIte bAhusanAmeva taMmiNepiccha / piya ittiva atthapae miNaitti va dovi aviruddhA / / vR. ityevamamunA dRSTAntaprakAreNa pUrvagate adhIte bAhu sa nAme bhadrabAhuriva pUrvagataM pazcAnmahApAnadhyAnabalena minoti niH-zeSamAtmecchayA tAvannanivartate tatazcirakAlamapi vasati, tasya na ko'pyaparAdhaH prAyazcittadaNDo vA samprati mahApAnazadvasya vyutpattimAha-pivatIti vA minotIti veta dvAvapizabdAvetAvaviruddhau tatvataekArthAvityarthaH / tataevaM vyutpattiH-pibati arthapadAniyatrasthitastatpAnaM, mahacca tatpAnaM ca mahApAnamiti / / / [bhA.2700] vAaMto gaNI vagaNo vikkhevomA huhojja aggahaNaM / vasate hi parikhitto uatthena kAraNetehiM / / vR- antargaNI gaNo vA vAzabdAdevaM bahirapi / iyamatra bhAvanA-yadyAcAryo vasaterantastato gaNo Page #685 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 200 vyavahAra-chedasUtram -2-6/149 bahirvasati, gaNo aMtastata AcAryo bahiH / kiM kAraNamAcAryo gaNazca viSvak vasati tata Aha'vikkhevo' ityAdi, AcAryasya vidyAdiguNayato vyAkSepo mAbhUt, agrahaNamiti ayogyAnAM karNAbhyaTanato vidyAdInAM saMgrahaNaM bhUyAt / etAbhyAM kAraNAbhyAM vRSabhaiH parikSipto'ntarbahirvA viSvaga AcAryo vasati; mU. (150) gaNAvaccheiyassanaMgaNaMsiMdoaisesA pannatA, taMjahAgaNAvaccheieaMto uvassayassa emgarAyaMvA durAyaMvA vasamANenoaikkamai, gaNAvaccheiebAhiuvassayassa egarAyaMvA durAyaMvA ksamANe noaikmi| vR-gaNAcchedakasyagaNegaNamadhyedvAvatizayau bhavatastadyathAgaNAvacchedaka upAzrayasyAnta ekarAtraM vA vasan nAtikAmati nAtIcArabhAga bhavati, / tathA gaNAvacchedako bahirupAzrayAdekarAtraM vA vasan nAtikrAmati / etaudvAvapyatizayausUtroktau gaNAvacchedakasyatasyadRSTavyauyoniyamAdAcAryobhaviSyati, yaH punargaNAvacchedakatvevartamAna AcAryapadasyAnarhastasyaitau dvAvapyatizayauna kalpete, [bhA.2701] paMceteatisesAAyarie hotidonniugaNassa / bhikkhussa kAraNamiuatisesA pacaMbIbhaNiyA / / vR- eteanantarasUtroditAH paJcAtizayA AcAryebhavanti |dvaugnninognnaavcchdeksy, bhikSoHpunaH kAraNepaMcApyatizayAbhaNitAH / etadevAha[bhA.2702] je sutte atisesA, Ayari atthato vaje bhaNiyA / tekaje jayasevI, bhikkhUvina bAusIbhavati / / vR- ye atizeSAH AcArye AcAryasUtre sAkSAdabhihitA, ye cAnye paJcArthato bhaNitAstAna dazApyatizayAna kAryakAraNesamAgatekacaMti vAkAraNaMtivAegaThamitivacanAt |jyseviitiytnyaa sevamAno bhikSurapina bakuzIbhavati, / navakuzatvadoSeNa gRhyate itibhAvaH / kiMtatkAryamata Aha[bhA.2703] bAlA sahamatarataMsuivAdipappaiDDivuTuMvA / dasavibhaiyatisesA bhikkhussa jahakkamaMkaje / / vR-bAlamasahamatarantaMplAnaMzucivAdinaM RddhivRddhaMvA prApyadazApyatizeSAbhikSoHkArya samApatite yathAkramebhAjitA vikalpitAbhavantItibhAvaH |tthaa hivAlasya hastapAdAdayaHprakSAlyante, anyetizayA yathAsaMbhavaM kriyante / tasyaasahonAmAsamarthastasyApiyathAprayogamatizayAH kriyantayathA'taranglAnaH zucivAdIzaucapradhAnaH ziSyaHRddhivRddhorAjAdiprabajita ityeSAmapidazApyatizA yathAyogaMvidheyAH mU. (151) se gAmaMsivA jAva rAyahANisi vA egavagaDAe egaduvArAe eganikkhamaNapavesAe no kappaibahUNaMagaDasuyANaMegayaovathae / asthiyAiNhakeiAyArapakappaghare, nathiyAiNha keichae vAparihArevA; natthiyAiNhaM keiAyArakappaghare se saMtarA chae vA parihAre vA / [bhA,2704] kappati gaNiNo vAso bahiyA egassa atipasaMgena / mA agaDasuyA vIsuMvasejja ahasuttasaMbaMdho / / vRkalpate gaNino gaNAvacchedino vAso vahirvahirakasyaikAkinaH iti zrutvA mA atiprasaGgenAkRtazrutA api viSvak vaseyustatasteSAM viSvakvAsapratiSedhArthamidaM sUtramityeSa sUtrasambandhaH |anen sambandhenAyAtasyAsyavyAkhyAsezabdo'thazabdArthaH grAmevA nagarevAyAvatkaraNAta Page #686 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 201 uddezaka:-6, mUla - 151, [bhA. 2704] kheDaMsi vA kavvaDasi vA ityAdiparigrahaH / rAjadhAnyAM vA egavagaDAe ego bagaDaH parikSepo yasyA sA / ekavagaDAtasyAMtathAekasmin pradeze niSkramaNapravezo yasyAH sAekaniSkramaNapraveze tasyAMna kalpate bahUnAmakRtazrutAnAmagItarthAnAmityarthaH / ekata evAsyAM vasatau vastuM asti cAtra eteSAM madhye AcAraprakalpadharatahinAstyamISAMkazcicchedaH parihAro vAzabdAdanyadapiprAyazcittamatha nAstikazcidatra eteSAMmadhye AcAraprakalpadharastarhiseteSAmantarA tasmAtsthAnAdipratikramaNAlakSaNAcchedaH parihAro vA / [bhA.2705] egami vI asaMtena kappatI kampatIyasaMtami / uubaddha vAsAsuyagIyattho desieceva / / vR- eteSAM bahUnAmakRtazrutAnAmekato vasatAmekasminnapi gItArthe'satyavidyamAne Rtubaddhe varSAsu ca vastuM na kalpate / yadi vasati tat Rtubaddhe kAle prAyazcittaM mAsalaghu varSAkAle caturlaghukaM / athaiko'pyastigItArthastarhi tasmin Rtubaddha varSAsu ca vastuMkalpate, na tatra prAyazcittamiti bhAvaH / kiM kAraNaMgItArthena saha saMvasatAM na prAyazcittamata Aha-gItArtho dezakaeva bhavati / iyamatrabhAvanAyathA kecitpuruSAaTavyAM vipranaSTAH, kenaciddezakena dRSTAstemaNitA mAito vrajanto'TavIM pravizatAhaM bhavato nistArayAmi, / tatastena Rjukena pathA nagaraM prApitA, evaM gItArtho'pi mokSapathavipranaSTAnAM mokSapathapradarzaka ititena saha saMvasatAMsatAM kAladvaye'pinAstiprAyazcittamiti / / [bhA.2706] kiha puna hoja bahunAmagaDasuyANaMtuegato vAso / hojA hikakkhaDamikhette arasAdicaiyANaM / / vR- kathaM kena kAraNena punarbahUnAmakRtazrutAnAmekatra vAso bhavet, / sUrirAha-karkaza kSetre arasAdityAjitAnAM bhavedekatra vAsaH / tathAhi-te sAdhavo mahati gacche vartamAnA nagare rukSerasavirasAdibhirAhArai nirbhisitAH sampradhArayantikiyacciravayaMrukSAhArairyogasaMstaraNakartuzaknumastasmAdacchAma evaM cintayitvA gacchAdapakrAmanti / evameteSAmakRtazrutAnAMbahUnAmekatra vAsaH[bhA.2707] caiyANayasAmatthaM sNghynnjuyaannmaaulaannNpi| uuvAselahulahugA suttamagIyANamAnAdI / / vR.assavirasAdibhirAhAraistyAjitAnAmAkulAnAM saMhananayutAnAmapi apizabdo bhinkramatvAdatra yojitaevaM sAmatthaMparyAlocanaM bhavati / yathA kiyantaMkAlaM vayaMrukSAhArAH sthAsyAmastasmAdapakramAmo gacchAditi, evaM cintayitvA yadiRtubaddhekAlevasantitadA prAyazcittaMmAsalaghuvarSAkAlecaturlaghukaM / etenAgItArthAnAM viSaye'dhikRtaMsUtrana kevalamadhikRtaprAyazcittaMkintvAjJAdayazcatAneva mithyAtvAdIn doSAndvAragAthayA saMjidhRkSurAha[bhA.2708] micchattasohisAgAriyAi gelanne ahava kaalge| addhANaumasaMbhama bhaeyaruddheya usarie / / vR-teSAmagItArthAnAMmatibhedAdinAmithyAtvaM syAt, tathAzodhistairna jJAyate, tathAsasAgArikAyAM vasatauyedoSAH parihAryAsteSAmaparijJAnaMathavA slAnatve athavAkAlagateadhvanimArgeavame avamaudarye agnyAdisaMbhrame bodhikamlecchastena bhaye akAlavarSeNa ruddha tathA apasRte pathi gacchatAM kasmiMzcit mandagatitvAsphiTiteyAyatanAtAMnajAnanti / eSadvAragAthAsaMkSepArthaH / sAmpratamenAmeva vivarISuH[bhA.2709] matibheyA 1 puvvoggaha 2 saMsagIeya 3 abhinivesenaM 4 / Page #687 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 202 vyavahAra-chedasUtram -2-6/151 goviMde ya5 jamAlI 1 sAvaga 2 tavatrie 3 goThe / / da- kasyApi matibhedAt mithyAtvaM syAt, kasyApi pUrvavyudgrAhAt kasyApi saMsA kasyacidabhinivezena, / atrArthe nidarzanAnyAha-goviMde ya ityAdi, atra govindajamAlizabdayo~tyayenopanyAso gAthAnulomyAtparamArthataH punarekhaMpAThaHjamAlirgovindazrAvakaH tavaniyaH zrAkkabhikSugoSTa goSTAmAhila etAni yathAkramaM nidarzanAni tathA cAha[bhA.2710] matibheeNajamAlI, puvyaggahieNa hoigoviMdo / saMsagi sAvaga bhikkhUgoThAmAhilaabhinivese / / vR-matibhedena mithyAdRSTirjAyateyathAjamAliH pUrvagRhItenabhavatimithyAiSTiryathAgovindaH |sNsaa yathA zrAvakabhikSurabhinivezena yathA goSTAmAhila etAni ca nidarzanAni supratItAnIti na kathyante / / gataM mithtvadvAramadhunAzodhidvAraM sAgArikaM dvAre cAha[bhA.2711] AvannamaNAvaNe sohiMna viyaMti UnamahiyaM vA / jeya vasahi ya dosA pariharati na te ayAnaMto / / vR- akRtazrutA Alocite pareNa eSaprAyazcittaM prAptI na veti najAnanti ajAnantazrApanne'nApanne vAprAyazcittaMzodhiM naiva dadatiyadivAUnAmadhikAM vA dadAti |gtNshodhidvaarmdhunaasaagaarikaadvaarmaahye ca vasatau doSAstAnajAnannakRtazruto na pariharatisampratiglAnatvAdidvAracatuSTamAha[bhA.2712] gelanne vovvcchNkteti nayavidhiM viyAnaMti / addhANamaDaMtisayA jayANa na yANe va umevi / / vR- glAnatve'jJAnato viparyAsaM kurvanti anAgADhe AgADhakRtyamAgADhe nAgADhakRtyamubhayatrApi prAyazcittaM caturgurukaM / gataM glAnadvAramatha kAlagatadvAramA-na ca mRtasya vidhiM bandhanacchedanAdikaM pariSThApanAvidhi vA jAnanti mRtasyopadhirupahata iti tyajyate / sampratyadhvadvAramAha-adhvAnaM panthAnamajAnataH sadA sarvakAla rAtrau divase vA'Tantinaca kAraNato rAtrAvapigamane yatanAM jAnanti / evamavame'piavamaudaryepi vaktavyaM / tatrApiyatanAMnajAnantItibhAvaH saMbhramAdidvArakadambakamAha[bhA.2713] aganAdisaMbhamesuyabohigamecchAdiesuyabhaesu / rAyaTuTThAdIsuyavirAhagAjavaNa ayAnaMtA / / vR-agnyAdisaMbhamesutathAbodhikAstenAmlecchAHpratItAAdizadvAtparacakrAdiparigrahaH / tadAdikeSu rAjadviSTAdiSucabhayeSurAjadviSTaM rAjapradveSaH |aadishbdaadshivaadiprigrhstthaa bhikSAcaryAM gate'kAlavarSatonadIpUreNAvaruddhepathisahavrajatAMmandagatitvAdapasRteyatanAmajAnantaHsaMyamAtmavirAdhakA bhavati / [bhA.2714] saMbhama nadiruddhassa viunnikkhaMtassa ahava phiDiyassa / usariyasahAyarasa va chaDDeu bahiMuvahatotti / / vR-agnyAdisaMbhramavazAdekAkinastathAnadIniruddhasya unniHkrAntarasya athavA mandagatitvAtsArthAta sphiTitasya apasRtasahAyA yasya vA apagatasahAyasya upadhimupahata iti kRtvA cchardayati tyajatyebahuzrutaH / [bhA.2715] eeNakAraNeNaM agaDasuyANaMbahUNavina kappo / bitieyarAyaduDhe asivomaguNasaMdesA / / Page #688 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka:-6. mUla - 151. [bhA. 2715] 203 vR- etenAnaroditena kAraNenAkRtazrutAnAM bahUnAmapyekatra vAso na kalpe dvitIyapade punaH kalpate kvetyAha-rAjadviSTe'vamaudarye guruNAMsandezAcatathAhirAjapradveSavazAdekAkI AtmadvitIya AtmatRtIyo vA bhavet / evamazive'vamaudarye ca bhAvanIyaM / tathA guroH sandezavazAdAgADhakAraNe gItArthAnAmabhAve agItArthA apivrajanti iti| [bhA.2716] tahanANAdInaTThAeeesiMgIto dijaekeko / asatI egAgI vA phiDiyAvA jAva na milaMti / / vR- tathA jJAnAdInAmarthAya jJAnanimittaM darzananimitaM cAritranimittaM vaiyAvRttyakaraNanimittaM vA calitAnAMteSAMgItArthAnAmabhAveagItArthA apigacchanti |sprdhkptauvaakaalgtaacaarysmiipmth sArthAt mandagatitayA sphiTitA yAvannAdyApi milanti / tAvadekatra bahUnAmakRtazrutAnAmapi vAso na virudhyate / / [bhA.2717] egAhigamaTThANe aMtarAtattha hoja vaadhaato| tenacchez2Atattha vi sehassa niyallagAbaiti / / [bhA.2718] tato vipalAviJjai gIyattha viiJjagaMtudAUNaM / asatIesaMgAro kIrai amugatthaM miliyavvaM / / vR-ko'pisAdhuH gItArthAbhAve AcAryeNa kvacitprayojanepreSitobhaNitazcAdyaiva pratyAgantavyamiti evamekAhagase ekadinagamAgameadhvani antarA apAntarAle tatravyAghAto bhavet / tena kAraNena sa yatra preSitastatraivAsIt na pratyAgacchati, / atha caitasya svajJAtaya utpravrAjananimittamAcAryasamIpaM gatA apazyantaH sarvataH samantAt nirIkSante, nirIkSamANAzcatatragatA yatrasa gatastiSThati / tato yeSAMsamIpe sa preSitastatsAdhubhijJAtaM yathA zaikSasya nijakAH samAyAtAstiSThanti / te ca bruvate vayamAtmIyamutpravrAjayiSyAmastataH sa tato'pi sthAnAt dvitIyaM gItArthaM datvA palAyyate dUraM, yatratannijakAnAM gativiSayo nAsti, asatigItArtheagItArtho'pisahAyodIyate,teSAMcasaGketaH kriyate, yathA'mukapradeze militavyamagItArthasyApisahAyasyAbhAve ekAkyapipreSyati / tatrApisaGketaH kartavya evamakAkinastriprabhRtInAM vA bahUnAmRtubaddha varSAsuca vAsobhavati / / [bhA.2719] rAyaduvAdIsu vasavvesuMceva hoisaMgAro / pahANAdivaosaraNe, gIyattha viijjagaMmage / / [bhA.2720] asatI egAgI unibbaMdhevA bahUNa agIyANaM / sAmAyArIkahaNaMmA bahibhAvaM niraMbhaMti / / vR- rAjadviSTAdiSu rAjadviSTAzivAvamaudaryasaMbhramAdiSu sarveSu bhavati saGketaH kartavyaH, / tathA snAnAdinimittaM jinapratimAsnAnarathaniryANAdinimittaM samavasaraNaM bhUyasAmAcAryAdInAM milanaM bhaviSyatIti samavasaraNe zrute ko'pyAcAryasamIpamAgataya dvitIyaM gItArthaM mArgayati, / tasya dvitIyo gItArtho dAtavyaH, asati avidyamAne gItArthe, avidyamAnatA ca dvidhA / sadabhAvenAsadabhAvena vA, sadabhAvo nAma santi gItArthAH paraM glAnAdiprayojanavyApatA, asadabhAvo malata eva gItArthAna santi tatra sadabhAvena asadabhAvena vA avidyamAne gItArthesa pratiSedhanIyo yathA nAsti dvitIyo gItArthaH / atha sa nirbandhaM karoti tarhi sa ekAkI preSyate / yadi vA bahavo'gItArthAH sahAyA dIyante bahUnAmapi Page #689 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 204 vyavahAra-chedasUtram -2.6/151 snAnadarzanAdinimittaMgamanecchAbhAvAt / teSAMcabahUnAmagItArthAnAMyApathisAmAcArIyAcasamavasaraNe praviSTAnAMtasyAHkathanaM athakasmAttenirbandhe'pikRtemutkalyante,tata Aha-mA nirudhyamAnA bahirbhAvaM vrajeyuritikRtvA / mU. (152) se gAmaMsi vA jAva rAyahANisi vA abhinivvagaDAe abhiniduvArAe abhinikkhamaNapavesaNAenokappaibahUNavi agaDasuyANaMegayaovatthae, atthiyAiNhaM keiAyArapakappaghareje tattiyasyaNisaMvasainatthiyAitthakeichaevAparihArevA; nanthiyA itthakei AyArapakappaghare, jetattiya svaNisaMvasaisavvesiMtesiM tappattiyaM chee vA parihAre vA / [bhA.2721] ane gAmevAsaM nAUNa nivAriya agIyANaM / saggAme mAvIsuvaseja agaDA ayaM leso|| vR-anyasmingrAme agItArthAnAM vAsaM nivAritaM jJAtvA mA svagrAme viSvagapi vAsaH kalpate iti manyamAnA atA akRtazrutAH svagrAme viSvak vaseyuratastasminniSedhArthamidaM sUtramityayaM sUtrasambandhalezaH / athavA'yamanyaH sambandhaH[bhA.2722] agaDasuyA vAhikayAsamAgamo esa hoidohaMpi / sacchaMda anissiyA vA nissiyajayaNA vihaMbhaNiyA / / vR-anantarasUtre'kRtazrutA adhikRtA asminnapi sUtreteevAkRtazrutAH procyante, ityeSa dvayorapi sUtrayoH samAgamaH samparkaH / athavA'dhastanAnantarasUtre svacchandato'nizrito uktAH / asmin punargItArthanizritAnAMyatanAbhaNitA, |anensmbndhenaayaatsyaasy vyAkhyA-segAmaMsivA' ityAdi pUrvavat / navaramabhinivvagaDAeabhipratyekaMniyatovagaDa parikSepoyasyAMsAabhinivvagaDAtasyAM pRthaka parikSepAyAmityarthaH / tathA abhi pratyekaM niyataM dvAraM yasyAH sA tathA tasyAM tathA abhi pratyeka niSkramaNapravezauniSkramaNapravezasthAnaM yasyAHsAtathAtasyAMvasataubahUnAmakRtazrutAnAmekatovastumasti cAtra kazcidAcAraprakalpadharo yastRtIyAM rajanIMgatvA taiH samaM vasati / tarhi teSAmApannaH samApanno nAsti kazcit cchedaH parihAro vA, nAsti kazcidAcAraprakalpadharo yastRtIyAM rajaniM gatvA taiH samaM vasati tarhi teSAM sarveSAmapitatpratyayamagItArtha sahasambandhinaH pratyayaMcchedaH parihArovA eSa sUtrasaMkSepArthaH[bhA.2723] gAme uvassae vA abhinivvagaDAedosateceva / navaraMpuna nANataMtai divase gIyasaMvasaNA / / vR-grAmevA ekasminnupAzrayeviSvaka abhinivagaDAyAMpRthak parikSepAyAmupalakSaNametatpRthakdvArAyaM pRthak niSkramaNapravezAyAM |ye'nntrsuutre mithyAtvAdayo doSA ukttAste evAnyUnAtiriktA draSTavyAH / navaraM pUnarnAnAtvabhidamasmin sUtre yadi gItArthanizrayA vasati tarhi tRtIyadivase gItasaMvasanaM gItArthena saha saMvasanaM kartavyamAcAryastRtIyadivase teSAM zodhinimittaM gItArthamekaM preSayatyevaM ca teSAM nAsti prAyazcittaM / atra para Aha[bhA.2724] evaM pibhave dosAdosu divasesuje bhaNiya puTviM / kAraNiyaM puna vasahI asatI bhikkhobhae jayaNA / / vR- nanu yadi tRtIyedivase gItArthena saha saMvasanamevamapi ye pUrvaM bhaNitA mithtvAdayo doSAste dvayordivasayorbhavanti / AcArya Aha-satyametat kevalamidaM sUtraM kAraNikaM, kAraNavazapravRttamato na Page #690 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :- 6, mUla- 152, [bhA. 2724] 205 doSaH kiM punastatkAraNamata Aha- 'vasahI asatI' ityAdi, vasatirekatra sarveSAM na vidyate yadi vA bhikSA sarveSAmekatra na bhavati / athavobhayamekatra sarveSAM na saMbhavati tata eteSAM trayANAM kAraNAnAmanyatamena kAraNena pRthak pRthak vasanti / tatra ca yatanA kartavyA yatanayA ca saMvasAM prAyazcittAbhAvaH tAmevAhasaMkiThA vasahIe nivesaNassaMto annavasahIe / asatI vADagaMto tassa asatI hoja dUre vA / / [ bhA. 2725 ] bR- svagrAme saMkliSTAyAmatisaGkaTAyAM vasatau sarveSAmekatra sthAnaM na bhavati / tadA ekanivezanasyAntaH pRthaganyasyAM vasatau sthAtavyamasatyekanivezanasyAntaranyasyA vasaterabhAve vATakasyAntaH pRthaganyasyAM vasatau vasanti / athavA vATakasyApyantaH pRthaganyA vasatirna labhyate tadA vATakasyabahirhastazatAbhyantare pRthaganyA vasatirgaveSaNIyA / tasya hastazatasyAbhyantare vasaterabhAve dUre'pi vasatiranyA syAt / tatra hastazatAbhyantaraM yAvat yatanAvidhimAha [bhA. 2726] vIsuMpi vasaMtANaM donivi AvAsagA saha guruhi / dUre porisi bhaMge ughADA gaMtu vigaDaMti / / vR- nivezanapATakahastazatAbhyantare viSvagapi vasatAmeSa vidhirdivase divase dve apyAvazyake prabhAtikavaikAlikapratikramaNalakSaNe saha gurubhiH kartavye | bhikSAmapyaTitvA tataH saMnivRttA AcAryasya samIpe samAgatyAlocayanti / atha hastazatasyavahirvasatirlabdhA tarhi gurusamIpe caturthapauruSyAmAlocanAM kRtvA vaikAlikamAvazyakaM svakIyAyAM vasatau kurvanti / tataH prAtarapyAvazyakaM tatra kRtvA gurumasamIpamAgatya pratyAkhyAnAM gRhNanti dUre ityAdi yadi pUnadUra anyasmin grAme sthitA bhaveyustato yadi gurusakAzamAgacchAtAM pauruSIbhaGgastata udghATAyAM pauruSyAmAgatyAcAryasamIpe Alocayanti pratyAkhyAnaM ca gRhNanti pUrvArdhikA etat dUre sthitAnAmavizeSeNoktam adhunA vizeSamabhidhitsurAhagIyasahAyA gayA AloyaNa tassaMtiya guruNaM / [bhA. 2727] agaDA puna patteyaM AloyaMtI gurusagAse || vR- tatra yadi teSAM dUrasthitAnAM ko'pi gItArthaH sahAyo'sti tarhi te gItasahAyA gItArthasahAyA dUre gatAH santastasya gItArthasya purata Alocayanti / sa punargItArtha udghATAyAM pauruSyAM guruNAM samIpamAgatya kathayati, adhanAstikopiteSaM gItarthasahAyastarhi te kevalA akRtazrutA udghATAyAM pauruSyAM gurusakAze samAgatya pratyekaM pratyekamAlocayanti / [bhA. 2728] * etANa ya jaMtANa ya porisibhaMgo guruvayetI / thereajaMgamaMbhiva majjhaNhe vAvi Aloe / / bR- yadi dUre vasatirlabdhA udghATAyAM ca pauruSyAmAgacchatAM gacchatAM ca pauruSIbhaGgastato guravaH svayaM teSAmakRtazrutAnAM samIpaM vrajanti / AcAryovRddhatvena glAnatvena vA gantuMna zaktastataH sthavire ajaGgame vAcArye te akRtazrutA madhyAnhe gurusamIpamAgatyAlocayanti / [bhA. 2729] evaM pillAe paDivasahaTiyA na eMti patidivasaM / samaguNa daDhadhiiya ataruNeya bahiyA visajjati / / vR- evamapi anenApi durlabhAyAM vasatau dUre prativRSabhasthitA na pratidivasaM gurusamapamAgacchanti, arthAdApannaM dvitIye divase AlocakA Agacchanti / atha kIdRzAste prativRSabhA yAnAcAryaH preSayati / Page #691 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 206 vyavahAra- chedasUtram - 26 / 152 tat Aha-samaNunnetyAdi / samanojJAnAmapi yeSAM parasparaM pratistAn samanojJAndRDhadhRtIn ataruNAn madhyamavayaso bahiH prativRSabhAnAcAryA visarjayanti / tadevaM vasatyalAbhe yatanoktA / dullabhabhikkhe jatiuM, saggAmupbhAma palliyA suMca / atikheya porasivahena vAvi ThAyaMti to vIsuM / / [bhA. 2730] vR- durlabhe bhaikSe yadisvagrAme ubhrAmakabhikSAcArapratyAsannagrAme pallikAdisu vasanti, tathApi yatitvApi nAsti saMstaraNaM, athavA atizayena mahatA kAlakSepeNa yadi paryAptaM kathamapi labhyate / pauruSIvadhena dvitIyacaturthapauruSIbhaGgena tato viSvak anyakSetre'pi gItArthAbhAvenAkRtazrutA api tiSThanti / te ca viSvak kSetreSu tathA tiSThanti yathA AcArye sparddhakena saha trINi spardhakAni bhavanti / / ubhayassa alaMbhaMmivi gItA sati vIsu ThaMti agaDasuyA / dusutIsu va ThANesuM patidivasAloya Ayario / / [ bhA. 2731] - ubhayasya vasate rbhaikSasya vA'lAbhe gItArthasyAbhAve'kRtazrutA api viSvak tiSThanti / kathamityAha- dviSu triSu vA sthAneSvAcAryasthAnena sahotkarSavastriSu sthAneSu ityarthaH / tatra bhikSA'lAbhe ubhayAlAbhe vA viSvak sthitAnAM pratidivasamAcAryAsteSAmantikaM gatvA tAnAlokate, pratipRcchAdidAnena teSAM sAraM karotItyarthaH / kiM kAraNamAcAryeNa pratidivasaM teSAM samIpe gantavyamata Aha[bhA. 2732] sayarA bhavaMti anavekkhaNAe jai bhinnavAyaNA loe / paDipuccha sohicoyaNa tamhA u gurusayA vayai / / bR- bhinnapravahaNAH svairiNo bhavanti / eva te'pi svairiNo jAyante tasmAt pratipRcchAzodhizikSAdidAnAya guruH sadA teSAmantikaM vrajati / tasya punarAcAryasya teSAM samIpaM vrajatastairyatkartavyaM - tanhAiyasya pAnaM joggAhAraM ca nei pavvoNi / kitikammaM ca kareMtI mA junna raho vva sIejjA / / [bhA. 2733] vR- yeSAM samIpamAcAryo gacchati, te AcAryasya pavvoNiM sammukhaM tRSNAyitasyAtizeSatRSitasya yogyaM pAnaM pAnIyaM yogyamAhAraMca prathamAlikAnimittaM nayanti / kRtikarma ca vizrAmaNAM kurvanti, nAnyathA jIrNastha iva sa sIdet / atha tasyAcAryasya nityasahAyo na vidyate tata Aha [bhA. 2734] asatI niccasahAye gehai pAraMpareNa anoaNe / te ciya anehiM samaM taM meleuM niyattaMte / / vR- asati avidyAmAne nityasahAye avisthatasahAye yaH sakaladivasAcAryeNa saha hiNDate, tataH pAramparyeNAnyAnanyAn sahAyAn gRhNAti / tadyathA ekesAdhavastAvannayantiyAvat dvitIyaM spardhakaM, tataste taiH samaM melayitvA pratinivartante, tato'pyanye sAdhavastAvannayanti yAvattRtIyaM spardhakaM / tataste'pi taiH saha melayitvA pratinivartante / tAni ca spardhakAnyAcAryaspardhakena saha trINi spardhakAni bhavanti / / atha kathamAcArya ekadivasena trayANAmakRtazrutaspardhakAnAM zodhiM karoti tata Ahaettha vasito saMto tesiM dAUNa porasiM / ? [ bhA. 2735] majjharahe bitiyaM gaMtuM bhottuM tatthAvaraM vae / / vR- AtmIye spardhaka uSitaH san AcAryastatra paururSI datvA madhyAhe dvitIyaM spardhakaM gacchati / tatra gatvA bhuMktvA zodhiM ca kRtvA, tadanantaramaparaM tRtIyaM spardhakaM vrajati / tata AlocanAdizodhiM kRtvA Page #692 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 207 uddezakaH-6, mUla - 152, [bhA. 2735] tatraiva vasati / / [bhA.2736] evamegena divasenasohiM kuNati tiNhavI / paDipucchagaMtubalavaM AhasuttamavatthayaM / / vR-evamekena divasenAcAryastrayANAmapi spardhakAnAM zodhiM karoti, yasi pratipRcchAM pratyekaM pRcchAM sAraM kartugaMtuMbalavAn / -yadyevaMtahi taiyaM rayaNiMsaMvasatitti tadidAnImapArthakamavakAzAbhAvAt / [bhA.2737) suttanivAto therekalAvakAuM tiheNa vaasohiN| bitiyapayaM ca gilANe kalAva kAUNaAgamanaM / / vR- AcAryaH prAha-adhikRtasya sUtrasya nipAto'vakAzaM sthavire, tathAhi yadyAcAryaH sthaviratayA durbalatvena vA pratidivasaM triSuspardhakaSuzodhiMkajuna zaknoti, / tataekaikasmin spardhaka tRtIyAM rAtriM vasati tathA cAha-AcAryasya pratidivasamanAgamane tryaheNa vAparAdhAn kalAM kRtvA piNDayitvA zodhimAcAryasya samIpekurvanti, |tthaa hiekasasmin spardhaka upitvA tatrapauruSI datvA dvitIye spardhaka samAyAti, tatraivacavasati,yatravasatitatratyAstatratyAH sAdhavoye'parAdhA'bhavante ekatra piNDayitvA AcAryasya purata Alocayanti, / AcAryastu zodhiM dadAtyapramAdArthaM copadezaM grayacchati, / atrApi dvitIyapadamAha-dvitIyapadamapavAdaM padaM slAne satyAcArye aparAdhAn kalApaM kRtvA piNDayitvA ityarthaH spardhakAH sAdhUnAmAgamanamAcAryasamIpe / iyamatrabhAvanA-yadyAcAryo glAnatvenAtivRddhatvenAjaGgamona zaknoti teSAMsamIpamAgantuM, tadA itare sparddhakadvayasAdhavo yathA mayUraH svapicchAn kalApayati, ekatra piNDayati / evamaparAdhAn ekatra piNDayitvA hRdaye samyagavadhArya gurusamIpamAgatyAlocayanti / AlociteSu ca teSu aparAdheSu yadi prAyazcittaM dAtavyaM bhavati, tadA prAyazcittamAcAryo datvA pramAdAbhAvArthamupadezaM ca datvA visarjayati / etadevasavistaramAha[bhA.2738] evaM agaDasuyANavIsuThiyANaMtutIsugAmesu / lahuyA asaMtharate tesianitANa vA lhuo|| vR-sarveSAM yadyAcAryeNa samaMnAsti kSetraMyatra vasatiH saMstaraNaMcabhavati athavAstivasatiH saMstaraNaM na vidyate, yadi vAsti saMstaraNaM na pUnarvasatiH / evametaiH kAraNaistriSu viSvak grAmeSu viSvaka sthitA akRtazrutAsteSAmasaMstaraNe tathA sthitAnAM yadyAcAryo dvayoritarayoH spardhakayoH pratidivasaM sArAM na karoti tadA prAyazcittaM catvAro laghukAH / spardhakasAdhavo yadyAcAryamanAgacchaMtaM na gaveSayanti tadA teSAmapyanAgacchatAMmAsalaghuH / [bhA.2739] egadina ekvekke tiTThANatthANadubbalo vasati | ahaso ajaMgamo cciyatAhe iyare tahiM eMti / / vR- atha glAnatvena vRddhatvena durbalatayA na pratidivasaM triSu spardhakaSvAgantuM zaknoti tadA sa durbalaAcAryasastristhAnaM sthAnaM spardhakAnAmekaikasmin spardhaka ekaikaM divasaM vasati / yathA ca vasati tathA prAgevoktam / atha sa AcAryo'tivRddhatvena glAnatvenAjaGgamo jAtastata itare spardhakadvayasAdhavastatrAcAryasamIpeAgacchantiteSAmapividhimUlagAthAyAmuktaH / athavAtatrAnyaH prakArastamevAhaH [bhA.2740] eiva paDicchaevamehAvikalApakAumavarAdhe / atidUre puna vaiepakkhe mAse paratare yA Page #693 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 208 vyavahAra-chedasUtram - 26 / 152 vR- yasteSAM spardhakaH sAdhUnAM madhye ko'pisAdhurmedhAvI / sarveSAM sAdhUnAmaparAdhAn hRdaye dhArayitumalaM tena spardhakasAdhava Alocayanti / tadyathA sa teSAmaparAdhapadAni kalApaM kRtvA hRdaye saMpiNDayAcAryasamIpamAgatyAlocayati / tAnyAcAryaH zrutvA yadApannAH prAyazcittaM tatoyatyenApannaM prAyazcittaM tamena mitthaM vAhayediti bhaNitvA preSayati / so'pica sAdhusteSAM tatkathayati prAyazcittaM ca te'pi sAdhavastadvahanti / paDicchae vatti athavA AcArya AtmIyAn spardhakAn vinirgatya yena pradezena itarau spardhakAvAgacchatastasmin pradeze'ntarA pratIkSamANastiSThati / tatra spardhakasAdhava Agacchanti / eko vA meghAvI atrApyAlocanAdikaM tathaiva aidUre ityAdi yadyatidUre sthitAstattadA paJcame paJcame divase yadi vA pakSeNa pakSeNa athavA mAsena mAsena paratare veti paratareNavA dvyardhamAsAdinA samAgacchanti / Agatya cAcAryAdisamIpe zodhiM kurvanti / / mU. (153) se gAmaMsivA jAva.. rAyahANisi vA abhinivvagaDAe abhiniduvArAe abhinikkhamaNapavesaNAe no kappai bahusuyassa babbhAgamassa bhikkhussa vatthae, kimaGgaMpuna appAgamassa appasuyassa / [bhA. 2741 ] agaDasuyANa na kappai vIsuM mA aippasaMgatIsuyavaM / egAnito vasenA nikAyaNaM ceva purimANaM / / vR- anantarasUtre akRtazrutAnAM na kalpate viSvag vAsa iti zrutvA mAtiprasaGgataH zrutavAnekAkI vasaMdityevamarthamidaM sUtraM tathA nikAcanaM ca niyamazca pUrvANAmakRtazrutAnAM kRtamanena sUtreNa / tathA hi yadi kRtazrutasyApi na kalpate ekAkino vAsaH kimaGgapunarakRtazrutasya tasya sutarAmekAkino na kalpate vAsa ityeSa sUtrasambandhaH / anena sambandhenAyAtasyAsya vyAkhyAatha grAme vA nagare vA yAvadrAjadhAnyAM vA abhinivvagaDAyAmabhinidvArAyAmabhiniSkramaNapravezAyAmeteSAM trayANAmapi padAnAM vyAkhyAnaM pUrvavat na kalpate bahuzrutasya sUtrApekSayA ekAkino bhikSorvastuM kimaGgapunaralpAgamasyAlpazrutasyeti sUtrasaMkSepArthaH / samprati bhASyavistaraH [bhA. 2742] aMto vA bahiM vA abhinivigaDAe DAyamANassa ! gIyanthe mAsa lahaM guruto mAso agItatthe / / bR- antarupAzrayasyAbhinivvigaDAyAM pRthak parikSepAyAM vasatauyathA ekasyAM valabhyAM viSvagapavarake bahirupAzrayasyAbhinirvigaDAyAmanyasmin pratizraye yadi gItArtho bhikSurvasati tadA tasya tatra tiSThato gItArthasya prAyazcittaM mAsa laghu agItArthasya guruko mAsaH / sAmpratamantarbahirvA gRhasya yA abhinirvigaDA tasyAH prakArAnAha [ bhA. 2743] aMtonivesaNassa sohImAdIva jAva saggAmo / gharavagaDAe suttaM emeva ya sesa vagaDAsu / / vR- nivezanasyagRhasyAntarabhinirvigaDA athavA nivezanAdbahiranyA vasatirabhinirvigaDA tasyAM mukhyato draSTavyam / evameva zeSavagaDA nivezanAdbahirabhinirvigaDAprakAreSu vA tacca gItArthAnAmagItArthAnAM bhikSUNAmekAkinAM vasatAM prAyazcittaM tadeva prAguktaM / kevalaM prAyazcittaM kintvanye'pi ca doSAstathA cAhaANAdiNo ya dosA virAdhanA hoi saMjamAyAe / lajjAbhayagoravadhammasa DharakkhA caudvAya / / [bhA. 2744] Page #694 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka:-6, mUla - 153. [bhA. 2744] 209 vR- antarnivizanasyAbhinirvigaDAyAM ghasatau tiSThata AjJAdayo doSAstathA saMyamavirAdhanA AtmavirAdhanAcaeteyathAprAkcaturthapaJcamAtizayebhAvitetathAbhAvanIye,yadipunaranabhinirvigaDAyAM vasatau vasati tadA pApaM kartumicchato lajjAto bhayato gauravato dharmazraddhAto vA rakSA caturvighA syAt / kimuktaM vanatyanibhinirvigaDAyAM vasatau vasansaMthamavirAdhanArUpamAtmavirA dhanArUpaM vA pApaM lajjAdibhyo na kuryAdapi tatra prathamato lajjAdvAraM bhAvayati-- [bhA.2745] lajjaNijjo uhohAmilajjaevAsamAyaraM / kulAgamatapassI vaaspkkhprpkkhto|| vR- yadyahaM hastakarmAdyanyadvA pApaMsamAcariSyAmi tallajjanIyo bhaviSyAmi / lajjitazca kathaM kulasya gaNasya saGghasya AgamajJasya vA tapasvino vAsvapakSasya zrAvakAdeH parapakSasya paratIrthikAdirUpasya mukhaM darzayiSyAmi / athavA tatpApamAcaran kulAgamatapasvisvapakSaparapakSebhyo lajjate, yathAhamevamAcaran kathamAtmIyaM mukhaM teSAMdarzayiSyAmi evaM lajjAtaH pApaMna karoti; | sampratibhayadvArabhAvanArthamAha[bhA.2746] asilogassa vA vAyA jo atisaMkati kammasaM / ___tahAvisAhutaMjamhA jaso vaNoya saMjamo / / vR- azlokasya vA avarNasya vA vAdAt pravAdAt yaH karma azubhAsevanArUpamatizayena zaGkate / apakIrtyavAdamayAnna kuruteityarthastathApitasya tat azubhakarmAnAcaraNaMsAdhuryasmAttena yazobhikAGkitaM yazovarNasaMyama ityekArtham / jasottivA saMjamottivA vaNottivAegaTThamiti vacanAt, tataH paramArthataH saMyamo'pekSita ititadAnAcaraNaM zreyaH / / sampratiyazaH saMyama ityekArthatayA bhagavadvacanamupadarzayati[bhA.2747] jasaMsamuvajIvaMtijenarA vittamattaNo / alessA tattha sijhaMtisalesAu vibhAsiyA / / vR-ye narA manuSyA vRttamAtmana icchaMti, te yazaH samupajIvanti, ityetadvyAkhyAprajJaptau rAziyugme zatebhaNitaM, tathA ca tadgranthaH-manussANaMbhaMte kiMbhaMte AyajasaM uvajIvati !AtmasaMyamamityarthaH / Aya ajasaM uvajIvanti / AtmAsaMyamamityAdi / evaM yazaH saMyamAvekArthAvRktau / tatraye alezyAH / zailezIpratipannAsteniyamAtsiddhayanti |sleshyaaH punarvibhASitA vikalpitAH kecitsiddhyantikecinna sidhyantItyarthaH / tatrayebhavyAste sidhyanti, titrAhamazubhaM karmasamAcarannabhavyo bhaviSyAmItibhayato nAzubhakarmasamAsevate / / [bhA.2748] dAhiMti gurudaMDaM jinaahiNtitttto|| taMcavoDhuMna cAisaMghAyamAdIya logato / / vR-yadi parastryAdikaMseviSye, tatoyadiguravastvato jJAsyantitadAdaNDaM prAyazcittamugraMdAsyanti, / tathograMprAyazcittaM voDhumahaMna zakSye nApilokataH parayuvatibhAdilakSaNAtghAtAdikaMghAtavadhAdikaM soDhuM zakSye itibhayato nAsevate azubhaM karma,gataMbhayadvAram | adhunA gauravadvAramAha[bhA.2749] johaMsaira kahAsuMpica kAmi gurusanniho / sohaMkahamupAsissaMtamanAyaradUsito / / vR-yo'haMsvairakathAsvapigurusannidhaugauraveNacakAsmiso'hamanAcAradUSitastaMgurUMkathamupAsiSye, Page #695 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 210 vyavahAra-chedasUtram -2-6/153 anAcAradUSitatayA tathArupagauravabhayAt / / [bhA.2750] loe louttarecevaguravo majjhasaMmatA / mAhumajjAvarAdhena hojjatesiMlahuttayA / / vR-mamagurakho loke lokottare'pica sammatAH tato mamAparAdhena mA teSAM laghutA bhUyAt / tathA [bhA.2751] mAnanijo usavvassa nAme koi na pUyae / taNANalahutaro hohaM itivajjetipAvagaM / / vR-ahaMsarvasyApimAnanIyonamAMkazcinnapUjayati, yadipunaraghunApApamAcariSyAmitatastRNebhyo'pilaghutarobhaviSyAmIti hetoH pApaMmaithunAsevanAdikaM varjayatigataMgauravadvAramadhunA dharmazraddhAramAha[bhA.2752] Ayasakkhiyameveha pAvagaMparivajjae / appeva duTTasaMkappaMkkhA sAkhalu dhammato / / vR- yaH pApaM kamAtmasAkSikameva varjayati, sa paramArthato dharmAdhikArItyevaM manyamAnasya api saMbhAvanAyAM duSTasaMkalpasya rakSAmUlataevAnutthAnamutthitasya viphalIkaraNaM vAsA khaludharmato bhavati / dharmazraddhAyAeva mahatphalamupadarzayati[bhA.2753] nissaggussagakArI yasavvatocchinnabaMdhano / egovA parisAevAappANaMso bhirakkhai / / vR- yastIvradharmazraddhAbhAvato nisargata eva svabhAvata eva utsargakArI sarvatazchinnabandhana sarvatra mamatvarahita ityarthaH / sa ekobA ekAkivA parSadivA vyavasthita AtmAnamabhirakSati / tadevamanabhinivigaDAyAM vasatau basato lajjAdIni saMyamavirAdhanArakSakANyuktAni / abhinirvigaDAyAM punarvasataH zubho'zubhovA manaHparimANa upajAyatetathA cAha[bhA.2754] manapariNAmovIyIsubhAsubho kaMTaeNa dittuNto| khippaM karaNaMjahalaMrikayavyaM tahiyaM imaMhoi / / vR- yathA gaGgAdInAM nadInAM vA tenAnarAnantaramanekA vIcaya utpadyante / evaM jIvasyAnyonyamanaHpariNAma upajAyatesa cadvidhA-zubhA'zubhazcadRSTAntaH kaMTakenavRzcikalAMgUlena yathAvAlaMkhikAyAH bhiprakaraNaMtathaivedaM bhavati evaMjIvasya zubho'zubhazcapariNAmaHkSaNenopajAyate kSaNenavA'paitiityarthaH / [bhA.2755] pariNAmANavatthANaMsatimoheudehiNaM / tasseva uabhAveNaMjAyateegabhAvayA / / vR-manaH pariNAmAnAmanavasthAnaMdehinAMprANinAMsati vidyamAnemohebhavati / tasyaiva tumohasyAbhAvena jAyate ekabhAvatAmanaHpariNAmasya ekarupatA |tdevN manaHpariNAmo vIcirupovyAkhyAtaH / / [bhA.2756] jahAvacijae mohIsuddhalesassa jjhAiNo / taheva pariNAmovi visuddho parivaDDae / / vR- yathA zuddhalezyAkasya dhyAyino dharmadhyAyinaH zakkadhyAyino vA moho'pacIyate tathaiva vizuddhapariNAmovardhate |uktaH zubhapariNAmo'zubhapariNAmapratipAdanArthamAha[bhA.2757] jahA ya kammiNo kammamohanijaM udijai !. taheva saMkiliTTho se pariNAmo vivaDatI / / Page #696 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :-6.mUla- 153, [bhA. 2757] 211 vR-yathAcakarmiNaH saMkliSTalezyAsthAnavartinaH ArtadhyAyinoraudradhyAyinazcetyarthaH |krmmohniiyN kaSAyanokaSAyarupamudIryate tathaivase tasya saMkliSTapariNAmI vivardhate / / [bhA.2758] jahA yaaMbunAhammi anubaMdhaparaMparA / vIi uppajae evaM, pariNAmo subhosubho / / vR- yathA aMbunAthe samudre anubaddhaparaMparA vIcirutpadyate / evaM jIvasya pariNAmazubho'zubhazcAnubaddhaparamparAka upajAyate / zubhAzubhapariNAmavaicitryameva dRSTAntena vibhAvayiSuH kaNTakadRSTAntaM prAgupanyastaMbhAvayati[bhA.2759] kaNhagomI jahA cittA kaMTakaMvA vicittiyaM / taheva pariNAmassavicittA kAlakaMDayA / / vR-kRSNagomI kRSNa(karNa) zRgAlI yathA sA kRSNAdibhI rekhAbhizcitrA vicitravarNA bhavati, vRzcikasya mahAviSalAMgUlaMkaNTaka ucyate / yathAsakRSNAdirekhAbhizcitritonAnA prakArobhavati, tathaiva pariNAmasya vicitrANi kAlabhedena kaNTakAnyasaMkhyeyasthAnAtmakAnibhavanti / atha kathaM zubhA'zubhe'zubhAdvA zubhepariNAme yAtittatralajhikAdRSTAntamAha[bhA.2760] laMkhiyA vA jahA khippaM uppattitAsabhoyai / pariNAmo tahAduviho khippaeiavaitiya / / vR- yathA vA lalikA kSipramutpata kSiprameva samavapatati tathA pariNAmo dvividhaH-zubho'zubhazca kSipramAgacchati apaiti ca / evaM zubhAda'zubhAdvAzubhe pariNAme gamanaM, kiyanti saMkhyayA'dhyavasAyasthAnAnIticedata Aha[bhA.2761] lessAThANe uekkeke tthaannsNkhmticchiyaa| kiliTTeNa tareNaMvAje ubhAvenakhudatI / / vR- ekasminlazyAsthAne saMkhyAmatikrAntAnisaMkhyAtItAnisthAnAnipariNAmasthAnAni bhavanti, yAni kliSTenasaMkliSTena itareNa vizuddhenabhAvenakhudatiAskandatiprApnotItyarthaH / athakaH saMkliSTaH ko vA itaro bhAva iti ceducyate-iha kRSNalezyApariNAmAnnIlalezyApariNAmo vizuddho nIlalezyAparaNimAdapikApotalezyApariNAmovizuddhastasmAdapitejolezyApariNAmo vizuddhastasmAdapi padmalezyApariNAmo vizuddhastasmAdapi zuklalezyApariNAmaH / zuklalezyA pariNAmAt padmalezyApariNAmaH kliSTastasmAdapi kApotalezyApariNAmaH kliSTaH / tato'pi nIlalezyApariNAmastasmAdapikRSNalezyApariNAmaH / uktaM ca-kramazaH sthitAsulezyAgatAsujIvasya bhAvapariNatiSu avapatanotpatanAd vA saMklezAdvA vizoddhayAdvA pratyekaikasmin lezyAsthAne pariNAmasaMkhmayAtItatvaMbhAvayati[bhA.2762] bhavasaMghayaNaMceva Thiti vAsajja dehiNaM / pariNAmassa jANijjA vivaDDIjassa jattiyA / / vR-bhava eva saMhananaM bhavasaMhananaM daM bhavaM dehabhavaM vAdhikRtyetyarthaH / tathA sthitaM ca jaghanyAdibhedabhinnamAzritya dehinAM nArakAdInAM yasya pariNAmasya kRSNalezyAdirUpasya yAvatI vivRddhistasya tAvatI(tI) jAnIyAt / tathAhi-nArakANAM devatAnAM jaghanyAyAM sthitau kRSNalezyApariNAmo Page #697 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra - chedasUtram - 2 6/153 nAnAjIvApekSayA taratamabhedena cintyamAnA asaMkhyeyA evaM samayAdhikAyAmapi jaghanyasthitI dvisamayAdikAyAmapi jaghanyasthitAveva tAvadvAcyaM yAvadutkRSTaM sthitisthAnaM / evaM kRSNalezyAyAM pariNAmA asaMkhyeyA bhavanti / evaM nIlalezyAgatasya vizuddhasya bhAvasya phalamAhavisujjhatena bhAvena moho samavacijjai / mohassAvacaeyAvibhAvasuddhI viyAhiyA / / [bhA. 2763] bR- vizuddhayatA bhAvena lezyAgatena moho mohanIyaM karma samapacIyate hAnImupagacchati mohasyApacaye vApi bhAvavizuddhirjIvasya pariNAmavizuddhirvyAkhyAtA pratipAdatA / yathA kAlakSepamRte kevalazriyA lAbho bhavati / / atha mohanIyaM karma udayaprAptaM zubhapariNAmena kSapayituM zakyate kiMvA neti zakyante iti brUmastathA cAha [bhA. 2764] 212 ukkadaMtaM jahA toyaM sIyalena jjhaviJjae / govA agadenaM tu verageNa tahodao / / vR-yathA utkathyamAnaM toyaM zItalena toyena kSipyate / gado vA agadena tatA mohanIyasyodayo vairAgyeNa kSipyate / tadevamuktaM prasaktAnuprasaktamadhunA prakRte yojanAmAhaasubhodayanipphannA saMbhavaMti bahuvihA / [bhA. 2765 ] dosA eMgAniyassevaM ime anne vihiyA / / vR- azubhodayena azubhakarmodayena niSpannA antarUpAzrayasyAbhirnivigaDAyAM vasatAvevamekAkino bahuvidhA doSAstadevaM antarupAzrayasyAbhinirvigaDAyAM doSA uktAH samprati bahirupAzrayasyAbhinirvigaDAyA doSAnAha / ime vakSyamANA anye doSA ekAkino vyAkhyAtAH pratipAditAHmicchatta sohi sAgAriyAdi gelaNaNakhaddhapaDinIe / hipellaNitthiyo roge taha sallamaraNeya / / [ bhA. 2766 ] bR- ekAkino mithyAtvagamanaM tathA zodhirabhAvastathA sAgArikapravezovasatau AdizabdAccacalatkuDyAM vasatau kuTyAdiprapatanata AtmavaridhanetapirigrahastathA glAnatve pratijAgaraNA-bhAvastathA ekAkino mandAgnernivArakAbhAvAt pracurabhakSaNasaMbhavastathA ca glAnatvAdibhAvaH / tathA ekAkI pratyanIkasya gamyo bhavati / tathA udbhrAmakA daNDapAzAdayo nagararakSA ekAkinaM cauro'yaM heriko vA na jJAyate / kathamanyathA ekAkIti vicintayato bahiH prerayeyuH / grAmAnnagarAdvA bahirniSkAzayediti bhAvaH / tathA strIdoSA ekAkino jAyante / tathA cyAlena daSTasya bheSajAkaraNasaMbhavaH rogasya ca vRddhigamanaM, tathA sazalyasya sato maraNamityeSa dvAragAthAsaMkSepArthaH / sAmpratamenAmeva vivarISurAhaogADhamappasahAyaM panaveti kutitthiyA / [bhA. 2767 ] samAvaNo visohiMca kassa pAse karissai / / vR- ogADhamapyasahAyaM kutIrthikAH prajJApayaMtyato midhyAtvagamanaM, tathA samApannaH prAyazcittaM kasya pArzve zodhiM kariSyati / naiva kasyacita pArzve tataH zodhyabhAvaH / / samprati sAgArikadvAraM glAnadvAra cAhabhayA AmosavAdINaM sijjaM vayati sAriyaM / [bhA. 2768] asahAyarasa gela ko se kiccaM karissai / / vR- AmoSakAdInAM bhayAttasminnekAkini sati zUnyAM zayyAM vasatiM dRSTvA tAM sAgAriko vrajati Page #698 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :-6, mUla - 153, [bhA. 2768] 213 dvAragAthAyAmAdizabdasya vyAkhyAnaM tatraiva kRtaM tathA asahAyasya se tasya glAnatve sati kaH kRtyaM kariSyati ||khddhprtyniikprernndvaaraannyaah[bhaa.2769] maMdaggI bhuMjaekhaddhaM UsaDhaMti niraMkuso / egoparUDhagammo yapelleubbhAmayA vanaM / / vR- ekAkI nivArakAmabhAvAnniraMkuzaM UsaDhaMti utkRSTamitikRtvA mandAgniH pracura bhuGkte tato glAnatvAdidoSasaMbha'zaathathA eko'sahAyaH praruSTasya pratyanIkasya gamyo bhavati / tathA udbhrAmakA nagarAdirakSakA ekAkinamamuMcaurAdiriti kRtvA nagarAderbahiH prerayeyuH / adhunAstrIdvAramAha[bhA.2770] vibhicArimmipariNate niniMdaNasamaNavasahIto / paMtAvanAdagAro uDDAho pausaemAdI / / vR-yA vyabhicArI nAma jArastasmin pariNate sA strI kenApi kAraNena saMyativasatiM gatA bhavet / tataH zramaNavasatestAMnirgacchantIM dRSTrAagArastasyAbhartA anyovA nijako'nijakovAtasyAmAsaktaH prAntApanAdi mAraNAdi kuryAt / tathA ca sati pravacanasya uDDAhaH prAntApanAdyabhAve tasya darzanasya vA sakalasyopari pradveSaupajAyate / tathAcasati tasyAnyasyavAbhaktapAnAdivyavacchedaityAdayo doSAH / / [bhA.2771] vAleNavAviDaMkassaseko kuNaibhesajjaM / dIharoge vivaddhiMca gato kiMso karissai / / vR- vyAlena sAdinA daSTasya se tasya ko bheSajaM karoti / naiva kazcidekAkitvAttathA dIrgharoge kRtyAkaraNato vivRddhiMgataH sapazcAtkiMkariSyati / naiva kiJcitkevalaMmariSyatItyarthaH / / [bhA.2772] salluddharaNavisohImae dosA bhussuevaavi| savisesA appasue rakkhaMtiparopparaMdovi / / vR-zalyoddharaNevizodheiraikAkinaHzalyoddharaNAbhAvastatomRte'picasazalyetasmin doSAstathAhisazalyoyo mriyatesa dIrghakAlaMsaMsAramanuvartateitibahuzrutaM cApyekAkinimRtedoSAstathAhi-sopyekAkI mRto gRhiNAbalIvAbhyAMmallenarAjakulena vA niSkAzyate / tathAvAlokanindApravRttepravacanavyAghAtaH savisesA appasuetti alpazrute ekAkini savizeSA doSAstathAhi-bahuzruta AlocanA bhAve siddhAnAmantike Alocayati / alpazrutastvamuMvidhiMnajAnAtItisazalya eva mriyate / yadidvAvapi bahu (zrutAlpa) zrutAvabhinirvigaDAyAMvasatau parasparasaMbhUyavasatastadAdvAvapitau parasparaMrakSayataH / adhunA savisesA appasue ityetadvayAkhyAnayati[bhA.2773] appevajinasiddhesuAloehi bhussuto| agIto tamajAnaMtosasallojAtiduggatiM / / vR- apyevamevamapi ekAkyapItyarthaH / bahuzruto jineSu arhatsu siddheSu manasi sampradhAriteSa teSAM purata AlocayiSyate / agIto'bahuzrutaH punastaM vidhimajAnAnaH sazalyo mRtvA yAti durgatimataH savizeSA alpazrute ||smprti rakkhaMti paropparaM dovitti' vyAkhyAnArthamAha[bhA.2774] sIhorakhaItinise tinisehiM virakkhito tahAsIho / evaNamanasahiyA biiyamaddhANamAdIsu / / vR- siMho rakSati tinizAt tinizavRkSaguhAM tinizairapi tinizavRkSaguhayApi siMho rakSyate / Page #699 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 214 . vyavahAra-chedasUtram -2-6/153 evamabhinirvagaDAyAMksatauvasantAvanyonyonyasahitau parasparaMrakSayatH atraivApavAdamAha-dvitIyapadamapavAdamapadamadhvAnaM pratipannakAraNenaikAkIanyasaMbhogikAdInAM pArthasthAdInAMvA vasaterviSvagapayarake nivezanAdiSuvAvaset / AdizabdAdazivAdigRhito vA viSvak tiSThet / / mU. (154)se gAmaMsivA jAva rAyahANisivA egavaDAegaduvArAe eganikkhamaNapavesAekappai bahusuyassa babbhAgamassaegANiyassa bhikkhussa vatthaeduhaokAlaM bhikkhubhAvaMpaDijAgaramANassa / [bhA.2775] kAraNato vasamANo'gItogIova hoi niddoso / puTavaM ca vaNiyA khalu kAraNavAsissa jayaNAu / / vR-kAraNatogItArtho'gItArthovAyatanayAvasan nirdoSobhavati |saacytnaakaarnntekaakino vasanazIlasya pUrvamuktA etadarthakhyApanArthamidaM sUtram / adhunA sUtrataeva sambandhamAha[bhA.2776] sutteNa va usuttaMjoijaIkAraNaMtuAsajja / saMbaMdhadharuvvaraekappaivasiuMbahusuyassa / / vR-sUtreNaivasUtraMyojyatesambaddhayate / tadyathA'nantarasUtreNaikAkinobahuzrutasyavAsonidhiddho'nena tusUtreNedaMpratipAdyate, kAraNamAzrityAdhvapratipattyAdikaMsambandhagRhodvarakebahuzrutasva vastuMkalpateityeSa sUtrasambandhaH / anena sambandhenAyAtasyAsya vyAkhyA-atha grAme vA nagare vA yAvadrAjadhAnyAmekavagaDAyAmekaparikSepAyAmekadvArAyAmekaniSkramaNapravezAyAM vasatau bahuzrutasya balAgamasya bhikSorvastuM kalpate kevalamubhayakAlaM bhikSubhAvaM pratijAgrato bhikSubhAvazcAritraM tasyAvirAdhanArthaM yA sAmAcArI tAM kurvata ityeSa sUtrasaMkSepArthaH / adhunA bhASyaniyuktivistarastatra bhikSubhAvaM paDijAgaramANasseti vyAkhyAnArthamAhabhASyakRta[bhA.2777] caraNaMtubhikkhubhAvo sAmAyArIejA tdtttthaae| paDijAgaraNaMkaraNaMubhayakAlaM ahorataM / / vR- bhikSoryathAvasthitasya bhAvo bhikSubhAvazcaraNaM tadarthaM tasya cAritrasyAvirAdhanArthaM yA sAmAcArI tasyAH pratijAgaraNaMnAmakaraNamubhayakAlamahinarAtraucaAcAryo'pitasyaivaMbhikSubhAvapratijAgratogosarge rAtrikaM pRcchati / divase'pibhaktapAnAdicintAM karoti / vikaleca daivasikaMpRcchati |sukhen vRttastava divasa iti / evamubhayakAlamAcAryastaMpratijAgarti | sampratiniyuktivistaraH[bhA.2778] vakkhAre kAraNammI nikkAraNapuvyavanniyA dosaa| kiMpuna huJjA kAraNa taddosAImuNeyavvA / / vR- vakkhAro nAma ekasyAM valabhyAmabhinirvigaDo viSvak apavarakastasmin kAraNe sati vasati etadviSayamidaM sUtraM yadi punaH kAraNamRte viSvag apavarake vasati, tatpUrvavarNitA mithyAtvAdayo doSAH kiM punarbhavettatkAraNaM, yadvazAt pRthak apavarake tiSThati, tata Aha-tvagdoSAdIni tvagdoSakSayavyAdhyAdIni kAraNAnijJAtavyAni, tathAhi-tvagdoSAdikamAcAryo yadiniSkAzayati, tadAtasya prAyazcittaM caturgurukam / tasmAnna sa nihayitavyaH / kintu pRthagapavarake sthitaH paripAlanIyaH / sa ca tvagdoSo dvAbhyAMprakArAbhyAMbhavati / tathA cAha[bhA.2779] saMdaMtamasaMdaMte assaMdinasittamaMDalapasuttI / kimipUyaM rasigA vApassaMdati tatthimAjayaNA / / Page #700 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :-6, mUla - 154, [bhA. 2779] 215 vR-dvividhastvagdoSastadyathA-spandamAno'spandamAnazca, / tatrAspandano'strAvaNazcitraprasuptimaNDalaprasuptizca / yastuspandamAnaH sakRmInpraspandatepUtaMvArasikAM vA / tatraspandamAne tvam doSe iyaM vakSyamANAyatanAtAmevAha[bhA.2780] saMdato vakkhAro aMto bAhiM ca sAraNA tinni / jattha visIejatato nANAdi uggamAdI vA / / vR- spandamAne tvagdoSa'naMtarekasyAM valabhyAM viSvarapavarake tasyAbhAve ekasminnivezane'nyasyAM vasatIsthApyate, titracavasatastistraHsAraNAH sArAHkartavyAH |ytr(n)sko visIdet / kAstAstistraH sArA ityAha-jJAnAdaujJAne darzanecAritraca / athavA udmAdAvudgame utpAdanAyAmeSaNAyAMca athavAnyathA tistraH sArAstA evAha[bhA.2781] ahavA bhattepAne sAmAyArIevA visIyataM / eesutIsusAre tinni vi kAlegurupucche / / vR-athaveti prakArAntare bhakte pAne sAmAcAryA ca eteSu triSu sthAneSu sIdaMtaM sArayantyAcAryA yadi vA tistraH-sArAnAma trInapikAlAn guruHpRcchatti / kathamiyAha[bhA.2782] gose kerisayaMtiya, kayamakayaM vA kiMte AvAsaM / bhikkhaMka laddhamaladdhaMkiMdijauvAtemajjhaNhe / / [bhA.2783] pehiya pehiyaM vA vaTTaite kerisaMcaavaraNhe / nijahUhaNaMmigurugAavihi pariyaTTaNevAvi / / vR-gose prAtaridaM pRcchati / kIdRzaM te zarIramiti, | tathA tvayA kimAvazyakaM kRtamakRtaM vA tathA madhyAhne pRcchati-bhaikSaM tvayA labdhamalabdhaM vA kiM tava dIyatAmiti / tathA aparAhne pRcchati / kiM tavopakaraNaM kenApi tvayA vA prekSitaM kiMvA na prekSitaM / kIdRzaM vA te zarIramiti / yadi punareva sArAM na karoti, kintvevameva parityajati, tadA guroH prAyazcittaM catvAro gurukAH, / aniyUha'pi yadyavidhinA parivartanaM paripAlanaM kArayati tadApi caturgurukaMprAyazcittaM / [bhA.2784] ANAdiNo yadosA virAdhanA hoiimehi ThANehiM / pAsavaNaphAsalAlAseemarueNa dilNto|| vR- na kevalaM prAyazcittaM kintvAjJAdayazca doSAstathA ebhirvakSyamANaiH sthAnairvirAdhanA sAdhUnAmAtmavirAdhanAbhavati, kaiHsthAnairityAha-prazravaNena sparzana,lAlayasvedenacaprasvedena tathAhispandamAnatvagadoSavataH prazravaNasparzanenApi vyAdhiranyatra saMkrAmati, / tathA gAtrasparzanena yadi vA tena vyAdhitena ye paribhuktAH pIThaphalakAdayastAna yadyavyAdhitaH paribhukte tadA vyAdhiH saMkrAmati tathA lAlayA saha bhojane vyAdhiH saMkrAmati / tasya prasvedena yadi ko'pi spRzyate, tadA tasyApi vyAdhiH saMcarati, / atra ca dRSTAnto marukeNa saMDakabrAhmaNena tatkathAnakaM cAvazyake prabandhataH kathitamiti tato'vadhArya, |saamprtmetdev pazcArdhavyAcikhyAsuH prathamataH prazravaNe yatanAmAha[bhA.2785] pAsavaNa annaasatIbhUtIe lakkhe mAhu dUsiyaMmoyaM / calaNatalesukamejA emeveya nikkhamapaveso / / vR-tasyaspandamAnatyagdoSavataH pRthakkAyikIbhUmiHkartavyA; / anyasyAviSvakprazravaNabhUmerasati Page #701 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 216 vyavahAra - chedasUtram - 2 - 6 / 154 abhAve ekasyA eva kAyikyA bhUmestasya yogyaM pRthak avakAzaM bhUtyA lakSayati vRSabho yathA sAdhavastaM pariharanti / tathA cAha-mA ko'pi tvagdoSavyAdhitasya dUSitaM mokaM prazravaNaM pAdairAkramet / AkrameNa ko doSa ityata Aha- AkrAnte tasya prazravaNe caraNataleSu pAdataleSu tvagdoSavyAdhiH saMkrAmati / tathA tasya tvagdoSavyAdhitasya yenAvakAzena niSkramaNaM pravezo vA tamavakAzaM bhUtyA lakSayati / yena sAdhavastamapi pariharanti / apariharaNe'nantarodita eva doSaH / / [bhA. 2786 ] niMtI va so kAutalI kamesuM saMthArato dUra adaMsaNevI / mA phAsadoseNa kameja tesiM tatthikkavatthAdivi pariharati / / vR- saspandamAnatvagdoSI kramayoH pAdayostalake upAnahau kRtvA nirgacchati pravizati vA / yo'pyaspandamAnatvagdoSI tasyApi kAyikI bhUmirviSvak kriyate na punaH pRthag bhUminirgamapravezasthAnam / |smprtispndmaansyaaspndmaansy ca sparzaviSayAM sAdhAraNAM yatanAmAha- aspandane'pi tvagdoSe AstAM spandamAne ityApi zabdArthaH / saMstarako dUre kriyate mA sparzadoSeNa teSAM zepasAdhUnAM vyAdhiH saMkramediti hetostathA na kevalaM dUre saMstArakaH kriyate / kintu tena tvagdopavatA yatspRSTaM vastrAdi tatpariharanti / pUrvoktAdeva doSAttadevaM prazravaNayatanAsparzayatanA ca saprapaJcoktA / / [bhA. 2787 ] naya bhuMjategaDA lAlAdoseNa saMkamati vAhI / seo se vannijjai jalapaDalaMtarappo ya / / vR- naca ekArthe ekasminpAtre tena tvagdoSavatA saha sAdhavo bhuMjate / kuta ityAha yato lAlAdoSeNa saMkrAmati vyAdhiH / tathA sa tasya tvagdoSavata svedaprasvedo varjyate / tathA jallaH zarIramallastathA tatsatkAni pAtrapaTalAni tathA Antarakalpazca parihriyate vyAdhisaMkramabhayAttathA cAhaeehiM kamai vAhI etthaM khalu seueNa diThato / [bhA. 2788] kuiya kacchuyasivaM nayanAmaya kAmalAdIyA / / vR- etairjallAdibhirvyAdhistvagdoSavyAdhiH saMkrAmati / atra dRSTAntaH khalu setukena (siddhakena) tata etAni parihiyante / kiM nAma tvagdoSa eva utAnyasminnapi roge tata Aha-kRSTe kSayavyAdhau kacchAM pAmAyAmazive zItalikAyAM nayanA'maye nayanadoSe kAmalAdAveSA anantaroditA prazravaNAdiviSayA yattanAdRSTavyA / / [ bhA. 2789 ] esA jayaNA bahussue abahussu na kIrate tu vakkhAro / ThAveMti egapAse aparibhogaMbhi ujatINaM / / vR - eSA anantaroditA batanA bahuzrutedRSTavyA / abahuzrute'pyevaM, navaraM sa sambaddhagRhApavarake sthApyate, bhinnastu vakSAro'pavarako na kriyate / sambaddhagRhApavarakAbhAve ca vasaterekasmin yatInAmaparibhogye taM sthApayanti, / apAntarAle kaTo dIyate / kaTAbhAve bhUtyA antaraM kriyate / atha kiM kAraNamabahuzruto bahirnarkiyate ? tata Aha[bhA. 2790] vivajjato uDavivajraehiM mA bAhibhAvaM abahussuto u / ruTTAe bhUtIva tiro kareMti, mA ekkamekaM sahasA phusejjA / / bR- udvavivajjakairahaM vivarjita parihata ityevamabahuzruto mA bahirbhAvamupayAsIditi bhinne apavarake na sthApyate kintu vasaterekasmin pradeze, tatrApi kASTAdinA phalakAdirupeNa tadabhAvAt bhUtyA vA antaraM Page #702 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 217 uddezaka :-6, mUla - 154, [bhA. 2790] kurvanti, |maaekekain tvamdoSeNa sAdhavaH sahasA spRzeyuH / aspandamAnatvagdoSe vidhivizeSamAha[bhA.2791] agalaMte navakkhAro lAlAseyA vivijanataheva / ussAsabhAsasayanAsanAdIhiM hoti saMkaMtI / / vR- agalati aspandamAne tvagdoSe tasmAducchrAsAdInAM varjanamata Aha-ucchrAsabhASAzayanAsanAdibhirAdizabdAtpIThaphalakAdiparigrahaH saMkrAMti-dhirbhavati / / [bhA.2792] muttUNa jallapaDalaMdharaitibhANaM se kAiyAigate / sIeva dAukappaM uvarimadhoyaMpariharati / / vR- yadi sa tvagdoSe vyAdhyupetaH kAyikyA vyutsargAya vrajatibhAjanaM ca tasya dhArayitavyaM bhavati, tadAsetasyakAyikyAgatasyamuktvAspheTayitvAjallapaTalaMbhAjanamalakharaNTitaMpaTalamanyesAdhavodharanti yAvatsa AyAti, |aths tvagdoSI glAnaH zIte patati nAtmIyairvastraiH kambalena casaMstarati tadA tasya kalpaM vastraM prAvaraNAya dIyate, / so'pi ca tvagdoSI AtmIyAnAM vastrakalpAnAmupari prAvRNoti ! tacca samarpitaM vastramadhautaMpariharanti / yadA tutadvastramAtmanAprAvaritukAmAstadA prakSAlayitvAprAvRNvanti / / [bhA.2793] asahussuvattaNAdIni kuvvato chikkujattiyaM / kheyamakuvvatudhoijAmaTTiyAdIhiM tattiyaM / / vR-asahasyatvagdoSavyAdhitasyAgADhaM slAnIbhUtasyoddhartanamupaviSTa karaNamityAdikurvatoyAvatspRSTaM tvadoSagAtrAdinA tAvatkhedamakurvanmRttikAdibhirudhdhRSya prakSAlayet / / [bhA.2794] asatI moyamahIe kayakappaagalaMtamattae nisiro| seNAvakae kappaitare nisiraMtijayaNAe / / vR- mokamahyAH prazravaNabhUmerabhAve agalatyastrAviNi kRtakalpe mAtrake vyutsRjati prazravaNamanye sAdhavo'nyasminmAtrakepRthagmAtrakAbhAvetenaiva yatratvagadoSIkavyutsRSTavAntatraiva kRtkalpemAtrakeitare sAdhayo yatanayAyathA kAyikyA mAtrasyaca zarIrAvayavasparzAnabhavati, tathA kAyikAM nisRjanti / / [bhA.2795] esA jayaNAu tahiM kAlagate puna imo vihI hoi / aMtarakappaM jallapaDalaM ca agalaMti ujjhaMti / / vR-eSAanantaroditAyatanAtatragalatyagalativAtvagdoSavatikAlagatepunastvagadoSavatividhirayaM vakSyamANo bhavati. tatra prathamato agalatyAha-AntaraM kalpaM bhAjanasya jallapaTalamuparitanaM vasnamete dve apivastre ujjJaMtipariSThApayanti / kiM kAraNamataAha[bhA.2796] dhoyAvina niddosA tena chaTuMtite duve / sesagaMtukaekappesavvaMse paribhuMjai / / vR-prakSAlite apite vastre na nirdoSe tena chaDyete pariSThApyete zeSakaMtu sarvamapi se tasya kRte kalpe paribhujyate doSAbhAvAt galatitvagdoSe vidhimAha[bhA.2797] saMdaMtassa vi kiMcanaasatIettubhAyaNukkosaM / levagamavanittAanaNamayaM dhoviuMliMpi / / vR-spandamAnasyApispandamAnatvagradoSavato yatkiJcanA'stitatsarvapariThApyate kevalaM yadibhAjanaM nAstisativAbhAjane yaditadbhAjanaMsalakSaNaMtadAtadekabhAjanamutkRSTaMmuktvAzeSaMpariSThApyate / tatrApi Page #703 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 218 vyavahAra-chedasUtram -2.6/154 lepamaTTakaMvApanIya uSNodakAdibhiH prakSAlyAnyamayamiva kRtvA punaH limpettataH paribhuJjIta / / [bhA.2798] agalaMtamattasevI asatI kappe kAu jaMti / esA jayaNA ubhavesavvesiMtesiMnAyavvA / / vR- yadi kAyikIbhUmirna vidyate bahizca sAgArikastathA zeSasAdhUnAmarogANAM mAtrakamagalan aspandamAnatvagadoSavAn sevate kimuktaM bhavati-kAyikI tasmin mAtrake vyutsRjati tataH kRtekalpe'rogAH tasmin vyutsRjanti yadi punaskRte kalpevyutsRjanti tadA prAyazcittaM caturgurukaM, / eSA yatanA sarveSAM galattvagdoSiNAmanyeSAMca kSayavyAdhyAdyupetAnAMjJAtavyA / mU. (155) jattha ee bahave itthIo ya purisA ya paNahAveti, tattha se samaNe niNaMthe annayaraMsi acittaMsi soyasi sukkapogale nigghAmamANe hatthakammapaDisevaNapatte Avajai mAsiyaM parihArahANa anugghaaiyN| [bhA.2799] egAnivassadosA kettiya bhavaso usuttasaMbaMdho / kAraNanivAsino vA duvihA sevissa pacchittaM / / vR- ekAkinodoSA ke iti ziSyasya praznAvakAzamAzaGkayAdhikRtasUtrasyopanipAta- / eSa bhavati sUtrasya sambandhaH, / athavA kAraNanivAsino dvividhAsevinaH sacittAsevani'cittAsevinazca kiM prAyazcittamiti parapraznamupaMjIvya prAyazcittapratipAdanAya sUtradvayamAheti sambandhaH, anena sambandhenAyAtasyAsya vyAkhyA-yatna yasmin pradeze pratyakSata upalabhyamAnAH striyaH puruSAzcapraznuvantimaithunakarma prArambhantetatratasmin pradeze pradezemaithunakarmaSTA kazcidudIrNamohaH sazramaNo nirgrantho'nyatarasminnarcite hastakarmAdhucite yugacchidranalikAdau zrotravati zukrapudgalAn nighAtayan zukrapudgalanirghAtAya hastakarmapravezanA prasaktobhavati |sc tathAprasaktaApadyateanudghAtitaMgurukaMmAsikaMparihArasthAnaM prAyazcittasthAnaM / tathA yatrete bahavaH striyaH puruSAzca praznuvanti maithunakarmaprArambhe tatra tat dRSTrA kazcit sazramaNo nirgrantho'nyatasminnarcitepratimAdauzrotravati zukrapudgalAna nirghAtayan maithunapratisevanAprasakto bhavati, saca tathAprasakta padyatecAturmAsikamanudghAtitaMparihArasthAnamityeSa sUtrasaMkSepArthaH / [bhA.2800] bAhiM vakkhAraTTiemahilAdAgama avAraNe gurugaa| vAraNapese pellaNamudae paDisevaNAbhaNiyA / / vR-bahirvakSaskAreapavarakesthitetvagadoSavatitatranivezanAdauvA kRtasaGketAstrIsastrIko vApuruSaH samAgacchet |scaagcchn vArayitavyo'vAraNeprAyazcittaMcatvAro gurukAH |vaarnnetyaadi tatrayathA vAraNaM tathA vaktavyam | atha bahirvarSaM gADhaMpatita upalakSaNametat |stenaaH svApadAni vA bahirvidyantetena tena nirgacchanti / tadA teSvanirgacchatsvadhikRtasUtrasyAvakAzaH tathA sAdhoH striyA preraNA kriyate / tathA preraNAyAM tathA udaye vedodaye sUtre pratiSevaNA bhaNitA / kimuktaM bhavati / preraNAyAmudaye cAdhikRtasUtrasyopanipAtastatra vAraNapratipAdanArthamAha[bhA.2801] paDiseho puvutto, ujju anujumihuNecautthaMmi / unigamamanigame vijahiMcasuttassa pAraMbho / / vR- vAraNaM pratiSedhaH / sa ca kalpAdhyayane caturthIdezake pUrvamuktastathA tasmin mithunamRju kiMvA anRjuityAdyapiyadvaktavyam / tatastatraivAbhihitaMtathA sastrIkasya puruSasya yathAca satinirgamo bhavati Page #704 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :-6, mUla - 155, [bhA. 2801] 219 yathA vA'nirgama etadapi tatraiva vyAkhyAtam jahiM ca suttassa pAraMbho ityetat pazcAdvayAkhyAsyate / / gataM vAraNadvAramadhunA udaye pratisevanetivyAcikhyAsustAnpratisevamAnAndRSTrAko'pi vedodayavazAtyeSu yeSusthAneSupratisevanAmArabhate, tAni pratipAdayati / / [bhA.2802] jugacchiddanAligAdisu paDhama jAmAdisevaNA sohii| mUlAdIkappaMmiyA puvvuttA, paMcamajAme bhave suttaM / / vR- yugacchidre nAlikAyAmAdizabdAttathAvidhAnyavastuparigrahaH, teSu yugacchidranAlikAdiSu prathamayAmAsevane prathamayAmAdAse vAyAM zodhimUlAdikA pUrva kalpAdhyayane uktA, sA caivaM yadi rAtreH prathamayAme yugacchidreNanAlikAyAMkarakarma karoti tadA prAyazcittamUlaM, dvitIyaM yAmecchedaH,tRtIye yAme SaD guru caturthe yAme caturguru | prabhAte divasasya prathamayAme rAtrigataprathamayAmApekSayAM paJcame yAme mAsagurustathA cAha-paJcameyAmebhavatisUtram- paJcamayAmaviSayamadhikRtasUtramitibhAvaH / etena yaduktaM prAkyatraca sUtrasya prArabhastadvakSye ititadbhAvitam / / mU. (155... vartate) jasTra ee bahave ithio ya purisAya paNhAveti tattha se samaNe niggaMthe annayaraMsi acittaMsi soyaMsi sukka puggale nigghAemANe mehuNapaDisevaNapatte AvAi cAummAsiyaM parihAraThANaM anugghaaiyN| [bhA.2803] duviccA pddimeyrssnnihitetracittsccitte| bAhiM vadeulAdisu sohI tesiMtupuvvuttA / / vR- arcA dvividhA / tadyathA-acittA sacittA ca / tatrAcittA dvividhA-pratimA itarA ca / itarA nAma strIzarIraM nirjIvaM / ekaikA punardvividhA-sannihitA asannihitA asannihita ca / eteSu sarveSvapi sthAneSu pratisevanAyAM prathame rAtreme mUlaM, dvitIye cchedaH, tRtIye SaDguru, caturthe caturguru paJcame'pi caturgurusacittAstrIzarIraMtatrAgrevidhirvakSyate / tatragrAmAdInAmantaruktaMbahiradhikRtyAha-bahirdevakulAdiSu pratimAdikamacittamAsevamAnasyakarakarmavAkurvatasteSAMbhAvAnAMzodhiH pUrvoktAanantaroktAdRSTavyA / karakarma kurvataH paJcame yAme mAsagurupratimAdyacittAsevane caturguru ityarthaH samprati yA preraNA pUrvamuktA tAMbhAvayati[bhA.2804] saMgAradina uesA sAtitaM vaccehi apecchNtii|| pelejjavataMkulaDAputtaThA deja vaM vA / / / vR-sAdhuMkAyikyAdinimittaM nirgacchantaM dRSTrAsA kulaTA cintayetsa eSa Agato yena mama saMketo dattaH |evN cintayitvAtaMsAdhuMgRhNIyAt |saadhushctttthaagrhnnmaasvaadeyt / tathAcasatidharmavirAdhanA / athavA taMdattasaMketaMpuruSamapekSamANAtaMkAyikyAdivinirgataMsAdhuMprerayettatrApidharmavirAdhanA yadivA kA'pi mahilA tasyasAdho rUpaMramaNIyaM dRSTvA 'IzomamaputrobhUyAt' itiputrArthAsItasAdhumAdadIta / yadinecchati tato'hamuDDAhaM kariSyAmi |ttodhrmviraadhnaa atraiva prAyazcittavidhimAha[bhA.2805] jaiseva paDhamajAme mUlaM sesesugurugavaccha / ahavAdivvAIyaMsaccittaMhoinAyavvaM / / vR- yadi prAgukta preraNAvazAt striyaM rAtreH prathamayAme sevate tadA prAyazcittaM mUlaM / dvitIye yAme cchedastRtIye SaT gurukAH / caturthe catvAro gurukAH / paJcame'pi catvAro gurukA iti / tadevaM preraNA Page #705 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 220 vyavahAra-chedasUtram-2-6/155 vyAkhyAnadvAreNasacittamacittaM vyAkhyAtamathavAnyathA sacittamacittaM tathA cAha-athavA sacittaM bhavati jJAtavya divyAdikaM divyaM tairyagyonaM mAnuSaM ca pratipipAdayiSurAha[bhA.2606] jaMsAsuhoti tiyaM nA divvapAsavaMvasaMgIyaM / jaha vuttaM uvahANaMnataMna punaMihAvaNaM / / vR-asavaHprANAH saha asavoyasyayena vAtatsAsu-sacittamityarthaH / yattusAsusajicattaMtatridhA triprakAraM bhavati / divyaM mAnuSaM pAzavaMca / tatramAnuSaM tritayaM sacittaM, tadyathA-jaghanyamadhyamamutkRSTaMca tatrajaghanyaM prAkRtaM,madhyamaM kauTuMbamutkRSTaMdANDinaM / yathA trividhaM mAnuSaM divyamapijadhanyAdibhedabhinnaM / tridhA, pAzavamapi ca tridhA jaghanyAdibhedataH saGgItaM vyAkhyAtaM yathA kalpAdhyayane tathAtrApi vyAkhyeya yathAcoktamatropadhAnaMprAyazcittaMtadapinatatpUrNamihApannaMnavaktavyaM kintuvaktavyaM / dvayornoH prakRtyarthaM cagamanAt / atraivApavAdamAha[bhA.2807] bitiyapade tigicchaM nivIiyamAiyaM atikaMte / tAhe imeNa vihinA jayaNA tatthasevenA / / vR-cikitsAM nirvikRtikAdikAM prAguktAmatikrAnte asthAne zabdazravaNato hastakarmakaraNato vA anupazAmyativedodaye tato dvitIyapade apavAdapade anena vakSyamANena vidhinA yatanayA seveta / [bhA.2808] khala khilamaTThivisayaM visattaavvaMgavaMgaNaMkAu~ / tAhe imaMmilese gIyatchajato nilijjejjA / / vR- khalaM pratItaM / yatra sajIvasyApi sevane vairAgyamupajAyate kiM punarnirjIvasyAsevane / tatra nirjIvapratipAdanArthamAha-khalakhilaMkhalakhilaMnirjIvamiya'thaH |ttkthN sevateityataAha-adRSTaviSayaM yathA bhavatyevaM seveta rAtrau sevateti bhAvaH / punaH katha mityAha-visatvaM vigatAH satvA yatratat visatvaM vigatajanamityarthaH / avyaGgaM, nAma yasya kSataM kSatakRtaM na vidyate tasya vyaGganaM kRtvA kSataM kRtvA anyaM vetAlotthAnadoSaprasajanAt / tato'smin nirjIvalezye saMleSye mUtravivare ityarthaH / gItArtho yato'raktadviSTaH nilIyatzukrapudgalAnSkizayet / / mU. (156) no kappai nigaMdhANa vA niNaMthINa vA niggaMthiM annagaNAo AgayaM khuyAyAra sabalAyArahaM bhinnAyAraM saMkilihAyaracittaM tassa ThANassa anAloyAvettA apaDikkamAvettA aniMdAvetAagarahAvettA aviuTTAvettA avisohAvettA akaraNAe anabbhuTThAvettA ahArihaM pAyacchitta tavokammajjAvettA uvaTTAvettae vA saMbhujittae vA tAsihattariyaM disaMvA anudisaM vA uddisittae vaadhaarettevaa| ___ mU. (157) kappai nigaMdhANa vA annagaNAo AgayaMjAvaThANassa AloyAvettA paDikkamAvettA nindAdAvettAgarahAvettA viuddAvettAvisohAvettAakaraNAeabbhuTAvettAahArihaMpAyacchitaMtavokamma paDivajAvettA uvaTThAvettaevAdhArettaevA / mU. (158)no kappai nigaMthANavA nigaMthINavA niNathaMkhuvAyAraMjAva apaDikkamAvettA ahAriha pAyacchittaM apaDivajAvettA uvaTThAvettae vA saMbhujitae vA saMvasittae vA tIse itariyaM disaMvA anudisaMvA uddisittaevAdhArettae vA / [bhA.2809] abhinivvagaDAdIsuva samaNINaMpaDissagassa dosena / Page #706 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH-6, mUla - 158, [bhA. 2809] 221 - dosabahulA gaNato avakkame kAisaMbaMdho / / vR-anantarasUtreSvabhinirvigaDAdikA vasatiruktA |taasucabhinirvigddaadikaasusNytiinaaNmdhye upAzrayasya doSeNa kApi doSabahulA sAmAcArI pramAdaparA satI gaNAdapakrAmet / tasyA anena sUtreNa vidhirucyate ityeSasUtrasambandhaH ||prkaaraantrenn sambandhamAha[bhA.2810] itthI paNhAijahiM vasoyaetena sabaliyAyAro / ujaya vihAramanaM uvveja biitobhvejogo|| vR- yatra strI upalakSaNametat puruSo vA praznauti praspandate mithunakarma samArabhate ityarthaH / vAzabdaH sambandhasyaprakArAntaropadarzane / tatratatdRSTAtena hetunA kAcit udIrNaprabalavedA sacitte vA'cittevA tatrAcittemRtakasyasaccittepuruSaliGgetiryakyonikaliGgevAzabalitAcArAsatI anyadudyatavihAramupeyAt AzrayettasyA vidhiranenodyateityeSa dvitIyo yogaH sambandho anena sambandhenA-yAtasyAsya vyAkhyAna kalpate-nirgranthInAM vA nirgranthInAM vA nirgranthI kSattAcArAM zabalAcArAM saMkliSTAcArAM kSatAdInAM zabdAnAmarthaH prAgvat / tasya sthAnasya anAlocayitvA yasmina sevite sA kSatAcArA'bhavat tatsthAnamaanAlocya tasmAtsthAnAdapratikrAmya tathA tasya sthAnasya viSaye prAyazcittamapratipAdya upasthApayituM vA saMbhoktuM vA saMvastuMvA tasyAM itvarAM dizamanudizaM vA uddeSTumanujJApayituM nApi tasyAH svayaM dhArayituMkalpate ityeSa sUtrAkSarArthaH / / sampratibhASyavistaraH / tatra parapraznAvakAzamAha[bhA.2811] jA hoiparibhavaMtIha nigayA sIyae kahaMsatI / saMvAsamAiehiMsachalijjai ujjamaMtAvI / / vR- yApramAdagaNaM paribhavantI dharmazraddhayA gRhavAsAMdiha nirgatA sA kathaM sIdati yena sA kSatAcArApi jAtA / atra sUrirAha-saMvAsAdibhiH sA udyacchatyapi udyamakurvatyapizabalI kriyate / iyamatrabhAvanAsAekAkItvena viharantIgRhasthAbhiH samaMvasantIsvazaktyanusAreNodyamaM kurvatyapicchalanAM prApnoti / AdizabdAdgocaracaryAyAM vicArabhUmau vA yataH satyekAkinI cchalanAmApnuyAditi / athaikAkinI sA kathaMjAtetyata Aha[bhA.2812] addhANa niggayAdI kappaTTI saMbharati jA bitiyA / AgamanadesabhaMge cautthIpuna maggae sikkhaM / / vR-adhvaniavamaudaryeNAzivena vA nirgatA |aadishbdaatraajdvissttenvaasaarthen vAstenairabhihaTatA, nirgatA'pi parigRhyate / eSA prathamA, dvitIyA kappaTTi duhitaraM saMsmarantI ekAkinI jAtA / tRtIyA paracakragamanena dezabhaGge ekAkinI / caturthI zikSAmRgayamANA ekAkinIjAtA / [bhA.2813] goummugamAdIyA nAyApuvvamudAhaDA ume / asive yaduDhe yasatthe vAtenabhihate / / / vR- avamaudarye saMyatyo na saMstaraMti / tatra gojJAtaM pUrvamudAhRtaM ya thA alpaM gobrAhmaNaM nandati tata etat jJAtamavadhArya yA yatra saMstarati sA tatra gacchati, aziSe samupasthite ulmukajJAtamudAhRtaM pUrva kalpAdhyayane yathA ulmukAni bahUni militAnijvalantiekaM dvevAnajvalataH, / evamazivamapi bahuSu gADhamupatiSThati |naiksmin dvayorvAtatovRndadhAte ekAkinIjAtA / etAbhyAMprakArAbhyAmadhvAnaM prAptA / tathA rAjadviSTena pUrvabhaNitenaikAkinI jAyate / sArthe vA stenaibhirahTatA ekAkinI jAyate, tataH sA ___ Page #707 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 222 vyavahAra-chedasUtram -2-6/158 AcAryopAdhyAyapravartinIvirahitA nirddharmIbhUtA pArzvasthAdivihAraM vihRtya punarapi saMvegamApAnA kaMcidAcAryamupAdhyAyaM gaNAvacchedakaM vA draSTumupasthitA vijJapayati,-yathAhaM pArzvasthAdivihArAt pratikramAmitito mama saGgrahaM kuruta yAvadAcAryamupAdhyAyaM tvAtmIyaM pazyAmi / evamanyagaNAdAgataM / tasmAtsthAnAdapratikAmya na kalpate upasthApayituM, nApiSaDvidhena saMbhogena, yathA saMbhavamAryikANAM saMyatAnAMcasaMbhoktuMnApiyAvadAtmIyamAcAryAdikaMnagacchati,tAvaditvara AcArya eSA digityucyte,| itvara upAdhyAyapravartinI vAdIyate, eSAanudikgatamadhvAnaMpratipannAdItidvAraM adhunA kappaTThisaMbharaMti jA vitiyA itivyAkhyAnArthamAha[bhA.2814] annathadikkhiyAtherI tIsedhUyA ya annahiM / vArioNti esAejAdhUyAnehenataMgaNaM / / vR-anyatra gacchesthavirAmAtA dIkSitA, anyatragacchAntarese tasya duhitA dIkSitA / tataH sA mAtA duhituH snehena AtmIyAnAcAryopAdhyAyAn pRcchati vrajAmitAM duhitaraM draSTuM / sA vAryamANApyAcAryopAdhyAyairnirgatA / evamekAkinIsA jAtA ekAkitayA nirdharmIbhUtAyatrasAduhitA dIkSitA'sti, taMgaNamAgatAdRSTAduhitAsaMvegamApannA,zepaMprAgvat / / idAnImAgamanadezaMbhaGgeityAdivyAkhyAnArthamAha[bhA.2815] paracakkeNaraTuMmi viddute bohikAiNA | jahA sigghe paNaMThAsu ejaegA asahAyikA / / vR-paracakreNabodhikAdinAbodhikAmlecchavizeSAtadAdinA vidriteabhidrutte rASTretathA zIdhramAryikA: pranaSTA yathA tAsupranaSTAsumadhyesA ekA'sahAyikAjAtA |ekaakityaadhrmrhitaa babhUva |ttognnaantrN dRSTA punaH saMvegamApannA, zeSamadhvAnaM pratipannA iva vAcyaM adhunA caturthI punamRgayate zikSAm / [bhA.2816] soUNakAidhamma uvasaMtA parinayAyapavvajjaM / nikkhaMtamaMdapunAsocek jahaMtuAraMbho / / vR. zrutvA kAcana saMvignAnAMpAce dharma zrutvA upazAntA pravrajyAMprati pariNItA ca sA ca niSkrAntA pArzvasthAdInAM samIpe tataH sA acintayat, / yasmAdArambhAdasaMyamarupAtbhItAhaM mandapuNyA sa eva me samApatita ArambhoyasmAdatrAhapravrajitA varte iti / etadevAha[bhA.2817] AbhIrI pannavittANagayA te AyaviyA / jaha tatthetarepattA nikkhamaMtitamujjayaM / / vR-Ayato mokSastatra sthitA AyatasthitA udyatavihAriNaH saMvinA ityarthaH / teAbhIrI kAJcana prajJApyAnyatra vihArakrameNa gatA / athAnantaraM tatra grAme itare pArzvasthAdayaH prAptAste tAmudyatAM niSkrAmayanti / sAcapUrvaprakAreNAsaMyamAbhItAtatra samAdhinalabhate / / [bhA.2818] daTThavA souMvA magaMtItupaDicchiyA vihinA / saMviggasikkhamaggaipavattinimAyariya uvajjhaM / / vR-tataH sA mUladharmagrAhakAnAcAryanmRgayantI draSTuM vA zrotuM vA snAnAdisamavasaraNAdau samAgatAna saMvignazikSAMgrahaNazikSAmAsevanAzikSAMca mArgayati / anyAMca pravartinImanyamAcAryamanyaM copAdhyAya sA caivaM mArgayatividhinA taiH pratIcchitA svIkRtA kartavyA / yatratatra te dRSTAH zrutA vAmUladharmagrAhakA yathAcatairvidhinA pratIcchanIyA tadetadabhidhitsurAha- . Page #708 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka:-6, mUla - 158, [bhA. 2819] 223 [bhA.2819] hANAiesumiliyA pavvAveMte bhaNaMtitetasse / hohava ujjuyacaraNA imaM vainiM vayaM nemo !! vR-snAnAdi samavasaraNaM gatayA tayA te mUladharmagrAhakA AcAryA dRSTA bhaveyuH zrutA vA yathA amukagrAmanagarAdau vartante tataH snAnAdisamavasaraNe'nyatra vA gatvA teSAM militA zikSA pravartinyAdikaM cayAcatetato vidhinA tasyAH pratIcchanaM kurvanti / tameva vidhimAha-temUladharmagrAhakA AcAryAstasyAH pravrAjayataH pravrAjakAn AcAryAnbhaNanti / yUyaM vAbhavataudyatacaraNA athavAimAMvatirnI nayAmaH / / [bhA.2820] bhannati pavvattaNI vAtesi sati visajje evati / nimaMtati visajjienayaMtIavisajaMtIemAsalahuM / / vR-teSAM pravrAjakAnAmAcAryopAdhyAnAmasati abhAve pravartinI bhaNyate-yathaitAM tirnI visarjaya / evaMbhaNiteyadi visarjayati tato visarjite visarjane kRte nayanti / athaivaM bhaNitApisatI sApravartinI na visarjayati tarhi tasyA avisarjayantyAH prAyazcittaM mAsalaghu / atrAyaM vidhiH-prathamataH sA pravartinI saMyatvA bhaNyate / yathA visarjayemAMsAdhvImiti / evamuktA yadina visarjayati tadA mAsalaghu / / [bhA.2821] vasabheya 2 uvajjhAe 3 Ayari 4 kuleNa5 vAvithaireNa / gaNadhereNagaNeNava6saMghathereNa saMgheNa7 / / [bhA.2822] bhaNiyAna visajaMtI lahagAdI sohI jAvamalaMta / nIyama hariUNatato anose dijjate ugaNo / / vR-yadAsaMyatyAbhaNite'pisApravartinIna visarjayatitadA (2)vRSabho gItArthaH ko'pisAdhurgatvA tAmApRcchati / tatrApiyadina visarjayati tadA prAyazcittaMcaturlaghu / tatoyaH (3) sAdhurupAdhyAyasthAnaM prAptastena ApRcchayate / tatrApyavisarjane caturgarutatoyaH sAdhu(4) rAcAryasthAna prAptaHsatAmApRcchati / yadi na visarjayati tarhi tasyAH prAyazcittaM SaDladhu / tataH (5) kulena kulasthavireNa cA bhaNanIyA / tatrAvisarjane SaTagaru / tato gaNeNa (6) gaNasthavireNa vAsA prajJApanIyA tathApyamutkalane prAyazcittaM cchedastadanantaraM saGghana saGghasthavireNa vAsA bhaNanIyA tathApi cenna visarjayatitarhi prAyazcittaM tasyAmUlaM anyacca yadi vA saGghamapkAmati / tatastasyAH sakAzAt hRtvA se tasyA anyo gaNo dIyate'nyasyAH pravarttinyAH sAsamarpyate ityarthaH / / [bhA.2823] emeva uvajjhakAeavisajjate havaMtilahugAo / bhannate gurugAdIjAva navamaMtu / / [bhA.2824] emevaya Ayarie aksijate havaMti gurugAu / vasabhAIehi bhaNiechallahugAI ujAcarime / / vR-saMyatyAbhaNitayA svayaMpravartinyAstasyAmavisarjanAyAMyaditasyAupAdhyAyonatAMbhaNatiyathA visarjayemAMsAdhvImititadAtasya prAyazcittaM laghukAH / upAdhyAyAtikramaNeyadyAcAryonabhaNatiyathemAM visarjayeti, tadA tasyApi prAyazcittaM caturlaghu evaM tAvat pravartinyAmavisarjayantyAmuktamidAnImAcAryasyopAdhyAyasya vA avisarjayataH pratipAdyate / evameva anenaiva prakAreNopAdhyAye avisarjayatiprathamatobhavanticatvAro laghukAH titovRSamAdikrameNaprAyazcittaM vardhamAnaMtAvatdRSTavyaM yAvat paryante navamamanavasthApyalakSaNaM prAyazcittaM AcAryeNa prathamato'bhaNyaMte gurukAzcatvAra Page #709 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 224 -- vyavahAra-chedasUtram -2.6/158 statastadAdikaM vRSabhAdikrame pravardhamAnaM tAvadayaseyaM yAyatparyante caramaM pArAJcitamitIyamakSarayojanA bhAvArthastvayam-saMyatyA preSaNe pravartinyA visarjitAyAmavisarjitAyAM vA yadyapAdhyAyo na visarjayati tadAtasyaprAyazcittaMcatvArolaghukAstato'nyenasAdhunAgItArthena sa upAdhyAyobhaNyate / tathApyamutkalane caturgaru tato yaH sAdhurupAdhyAyasthAna prAptastena sa prajJAstena sa prajJApyate tathApya visarjane SaDlaghu tadanantaramAcAryasthAna prAptaH sAdhuH preSyate tenApyavisarjane SaDguru kulena tataH kulasthavireNa vA bhAvanIyastatrAvisarjane ccheda: | gaNena gaNasthavireNa vA bhaNane'pyavisarjane mUlaM saGghana sthavireNa vA prajJApanAyAmapyamutkalane'navasthApyaMtathAsaMyatyAbhaNanepravartinyA visarjitAyAmavisarjitAyAMvAyadi AcAryo na visarjayati tadA tasya prAyazcittaM caturgurukam tadanantaraM tasya samIpe vRSabhaH preSyate tasyApyamutkalaneSalaghu |tt upAdhyAyasthAnaprAptenasAdhunAbhaNane'pyavirsajaneSaTguru / tadanantaramAcAryasthAnaprAptaH sAdhuHpreSaNIyaH / tasyApyamutkalanecchedaH / kulena kulasthavireNabhaNite'pyavisarjane mUlaMgaNenagaNasthavireNavA'navasthApyaM saGghana saGghasthavireNavApArAJcitaMsaMghAtikrametasyA gaNAdapaharaNaM saGkena / tathA cAha[bhA.2825] sAhatthamuMDiyaM gcchvaasinnNbNdhvibhgtii| annassadeisaMgho nANacaraNarakkhaNA jattha / / vR- pArzvasthAdibhiH svahastamuNDitAM gacchavAsinI pArzvasthAdi gacchavAsinI vA bAndhavA udyatavihAriNo ye saMsArAnistArayanti tAn vimArgayantIanyasyAcAryasyopAdhyAyasyAnyasyAzca pravartinyAH so dadAti / yatratasyA jJAnacaraNarakSaNA bhavati kimitvevamata Aha[bhA.2826] nANe caraNassapavyajakAraNaM nANacaraNatosiddhI / jahi nANacaraNavuDDIajjAThANaMtahiM vuttaM / / vR- pravrajyAkAraNaM jJAnasya caraNasya ca jJAnacaraNanimittaM pravrajyA pratipadyate iti bhAvaH / yato jJAnacaraNataH siddhirnAnyasmAttato yatra jJAnacaraNavRddhistatrAryANAmAryikANAM sthAnapravasthAnamuktaM tIrthakaragaNadharaiH |paarshvsthaadiinaaN sakAze jJAnacaraNena tatastebhyastAmapahRtya saGgho anyasya dadAti / / [bhA.2827] mottUNa ittha carimaM ittirito hoiU disaabNdho| usannadikkhiyAe AvakahAedisAbaMdho / / vR- atra eteSu catasRSu madhye caramAM cautthI puna maggae sikkhamityevaMrupAM muktvA zeSANAM tisRNAmadhvanirgatAdikAdInAM digbandha itvaro bhavati / caramAyAH punaravasannadIkSitAyA yAvatkathiko digbndhH| mU. (159) kappai nigaMdhANa vA niggaMdhINa vA niggaMthaM annagaNAo AgayaMkhuyAyAraM jAva tarasa ThANassa AloyAvetA paDikkamAvattA nindAvettA garahAvettA viuTTAvettA visauhAvettA akaraNAe abbhuTThAvettA ahArihaM pAyacchitaMpaDivajAvettA uvaThThAvettae vA dhArettaevA / / vR-asyAkSaragamanikA bhASyavistarazca prAgvatdraSTavyastathA cAha[bhA.2828] esevagamo niyamA nigaMthANaMpi hoinAyavvo / navaraM puna nANattaM anavaThThappoya pAraMcI / / vR- eSa evAnantarodito gamaH prakAro nirgranthAnAmapetya gaNAdAgacchatAM bhavati niyamAt jJAtavyaH / Page #710 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 225 uddezakaH-6, mUla - 159, [bhA. 2828] navaraMpunaHprAyazcittenAnAtvaManavasthApyaM pArAJcitaMca |iyamatrabhAvanA-yenapravrajitaHsakSullako bhikSurvA saceta saMyate preSite na mutkalayati tadA tasya prAyazcittaM caturlaghu / tato vRSabhAdikrameNa prayazcittaM pUrvaprakAreNa vardhamAnaM tAvad draSTavyaM yAvatsaGghana saGghasthavireNa vA bhaNane'pyamutkalane'navasthApyaM tathA tasya sAdhunA bhaNane'pyamutkalane yadhupAdhyAyastaM pravrAjakaM na bhaNati yathA visarjayanamiti tadA tasya prAyazcittaM caturladhu / AcAryasyAbhaNena caturgastathA upAdhyAyaH sAdhupreSaNe yadi na mutkalayati tadA caturlaghu / tato vRSabhAdikrameNa pUrvavadvardhamAnaM prAyazcittaM tAvad draSTavyaM yAvatsaMghAtikrame'navasthApyaM, AcAryasya tucaturgurukAdArabhya tAvadvaktavyaM yAvatsaGghAtikrame pArAJcitamatrApi nirgranthyA iva catvAro bhedAstathA cAha[bhA.2829] addhANa nigayAdI kappaThThagasaMbharaMtato biito / AgamanadesabhaMge cauttha umaggae sikkhaM / / vR- prathamo'dhvanirgatAdiko'dvitIyaH kalpasthakaM vAlakaM saMsmaran, tRtIyaH paracakrAgamena dezabhaGge caturthaH pArzvasthAdidIkSitaH zikSA mArgayati / amISAM ca vyAkhyAnaM savistaraM prAgvanniravazeSaM draSTavyamatrApyacaramaM muktvAzeSANAM trayANAmitvaro digbandhazcaturthasyatuyAvatkathikaiti / uddezakaH-6 - samAptaH muni dIparatnasAgareNa saMzodhitAsamyAditAvyavahAra sUtreSaSTha uddezakasya (bhadrabAhusvAmIracitA niyuktiyukta) saMghadAsagaNi viracitaMbhASyaM evaMmalayagiri AcAryeNa viracitATIkA parisamAptA / (uddezakaH-7) vyAkhyAtaH SaSThoddezakaH / sampratisaptama Arabhyate / tatracedamAdi sUtram mU. (160) je niganthA ya niggandhIo ya saMbhoiyA siyA, no kappai niggaMdhINaM nigaMdhA anApucchittA niyaMthi annagaNAo AgayaM khuyAyAraM sabalAyAraM bhinnAyAraM saMkiliTThAyAracittaM tassa ThANassa anAloyavittA jAva pAyacchittaM apaDivajAvettA pucchittae vA vAettae vA uvaTThAvettaevA saMbhujittaevAsaMvasittaevAtIse ittariyaM disaMvA anudisaMvA uddisittae vA dhArettaevA / mU. (161) je niNaMthA ya niggaMdhA ya niggaMdhIo ya saMmoiyA siyA kappai nigaMdhINaM nigaMthe ApucchitA nigathi annagaNAoAgayaMkhuyAyAraMjAvasaMmujittaevAsaMvasittae vA tIse itariyaM disa vA annadisaMvA uddisie vA dhaarettevaa| [bhA.2830] nigaMthINa higAreosaNatte yasamanuvattaMte / sattamae AraMbhonavaraMpuna dovi nigNthii|| vR- nirgranthI nAmAdhikAre'vasannatve SaSThoddezakecaramasUtradvayA'nuvartamAne saptame uddezake sUtradvayasyArambhobhavati / tatra yathASaSThoddezakecaramasUtradvaye ekasmin sUtrenirgranthI dvitIye sUtrenirgrantha evamihApi nayata Aha-navaraM sUtradvayepi dvepi nirgranthyau evamanena sambandhenAyAtasyAsya vyAkhyAH-ye nirgranthA nirgranthyazcasAMbhogikAHsyusteSAMmadhye nirgranthInAMnakalpate nirgranthAnanApRcchayAnya-smAdgaNA[22[15] Page #711 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 226 - vyavahAra-chedasUtram -2-7/161 dAgatAMkSutAcArAM bhinnAcArAM saMkliSTAcAracittAmamISAM zabdAnAmarthaH prAgvat, yasmin sthAne sIdatisa tasyasthAnasyaanAlocya apratikramyaprAyazcittamapratipAdya praSTuMvA vAcayituMbA upasthApayituMvASaNNAM saMbhogenasaMbhoktuM vAsaMvastuMvAtasyAitvaraMdizamAcArya lakSaNAmanudizaMvA upAdhyAyapravartinI lakSaNAmupadeSTuMvAanujJAtuMnApi tasyAH svayaMdhArayitumityeSa prathamasUtrAkSarArthaH / |smprtibhaassyvistr:[bhaa.2831] suttadhammakahanimittamAdighettUNanigAyA gacchA / paNavaNaceiyANaM puaMkAUNaAgamanaM / / vR-kasyApyAcAryasya ziSyA sAsUtramupalakSaNametadarthaM ca gRhItvA tathA dharmakathAH paThitvA nimittaM vAtItamanAgataMgRhItvAAdizabdAvidyAmantracUrNayogAMzvajJAtvAgacchAnirgatAtataH saMnimittAdibalena dharmakathA ca ityAdInAmIpsitA jAtA tataH saMstavena tAnAvRttya caityAyatanaprajJApanAtazcaityAyatanaM kAritavatI vipulaM tatra satkArasamudayamanubhavati / anyadA sA mahattarikA tasyAH saMbodhanArthaM vA vihArapratyayaM vA caityamahamuddizya vAtatrasamAgatAsAtasyAH ziSyA parituSTA tataibhyagRheSu vividhAnyazanAdInivastrANicamahArhANitasyAmahattarAbAutpAdayati,tatastasvAmahattarikayAsA'naziSTA kimadyA pyArye pArthasthatvena tiSThasi | kurusaMyame samudyogasvayaM vA sA udyaMtu kAmA evaM tasyAmupasthitAyAM yadi caityAnAmanyaHzuzrUSako'sti / tatastasmAtsthAnAt pratikrAmya tAM mahattarikA nayati, atha nAsti caityAnAmanyazuzrupakastatoyaditasmAtsthAnAtpratikrAmyatAMmahattarikAnayatitadAcaityAbhaktinimittaM tasyAH prAyazcittaM caturgurukaM, / evaM pUjAM mahattarikAyAH kRtvA mahattarikayA saha guru sannidhAvAgamanametadevAbhidhitsurAha[bhA.2832] dhammakahanimittehiyavijAmaMtehiMcuNajogehiM / ibbhAdijosiyANasaMthavadAne jinAyayanaM / / vR-dharmakathAnimittaM vidyAmantraizcUrNayogaizcaityAdi |jossitvaa prItayitvAsaMstavadAne paricayakaraNe tathAvidha prajJApanayA niyatanaM kAritavatI / / [bhA.2833] saMbohaNaThThayAe vihAravattIyajinavaramaheva / mapaha(mahaya) riyA tattha gayA nijaraNaMbhattavatthANaM / / vR- tasyAH sambodhanArthaM vihAravRtyA vA jinavaramahe vA tasyA mahattarikA tatra gatA tata ibhyagRheSu tasyA vividhasyabhaktasya mahArhANAM vastrANAM nirjaraNaMdAnaM tayA kAritam / / [bhA.2834] anusar3ha ujjamaMtI vivaJjaeceiyANasArakhae / paDivajaMta avijaMtaeugurugAabhattIe || vR-tataH sA mahattarikayA saMyamodyogakaraNesamanuziSTAH svayaM vA udyacchantI vartate / tatra vidyamAne caityAnAMsArApakesArAkAraketAM netuMpratipadyante / avidyamAnetucaityasArakAraketasyAnayena abhaktinimittAzcatvAro gurukAstAsAMmahattarikANAMma prAyazcitam || [bhA.2835] AgamanaM sakAraM hiMDaMti jahiM viruvasvehi / lAbheNasanniyaTTA hi~DaMtI to tahiM diTThA / / vR- evaM satkAraM sanmAnaM ca pratigRhya gurusamIpe AgamanaM tato lAbhena vastulAbhenopetAH sannivRttA virUparUpairanyadezasatkaivastraiH prAvRttAstatrabhikSAMhieDante / caityavandanAya vA vrajanti / tatra hiNDamAnA Page #712 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH-7, mUla - 161, [bhA. 2835] 227 vRSabhaidRSTA etadevaspaSTaMbhAvayati[bhA.2836] sakAriyAya AyA hiMDati tahiM virUvarUvehiM / vatthehiM pAuyAtediTThA yatahiMtuvasabhehiM / / vR- satkAritAzca mahattarAH pravRttakAryA yatra guravastiSThanti tatrAyAtAstatra ca virUparUpyenAnAprakArairmahAvastraiH prAvRttA hiNDanti / tAzcatatrahiNDamAnA vRSabhaidRSTAH / / [bhA.2837] bhikkhAusaraNaMmiva apuvvavattha utAudaNaM / gurukahaNa tAsipucchA amhe adinnA navA diThA / / vR- bhakSiyAM samavasaraNe vA apUrvavastrAstA dRSTrA vRSabhA gurukathanaM kRtavanto vaSabhairgurorniveditaM / tataAcAryeNavRSabhAbhaNitAH / pRcchatatA AryAH kuto yuSmAkaMtAnivastrANitatovRSabhaistAsAMsamIpaM gatvA pRcchA kartavyA / yathA-Arye nAsmAbhiretAni vastrANi dattAni, nApi kenaciddIyamAnAni asmAbhidRSTAni / / [bhA.2838] nivediyaM ca vasabhe Ayarie diTTa ettha kiMjAyaM / tumhe amha niveyaha kiMtubbhahiyaM navaraM doni / / [bhA.2839] lahugolahugA gurugAcchammAsA hoti lahugurugAya / cchedo mUlaMcatahAgaNaMca hAuMvigiMcejjA / / vR-atra dvayothiyoryathAsaMkhyena padaghaTanA / sA caivam-saMyatIbhiryat kimapi vastrAdikaM labhyate tatsarvaM gurave nivedanIyaManivediteprAyazcittaMlaghukomAsaH / vasabheitivRpoM pRcchake vRSabheNa pRcchAyAM kRtAyAM yadina nivedayanti tadA catvAro ladhukAH / AcArye'pi pracchake yadina kathayanti tadA catvAro gurukAH / yadi punarAcAryairadhikSiptA yathA kiM yuSmAbhirna niveditAni tadA yadvyAvRttA tadA caturlaghukamathAnAvRttAH satyo na kathayanti tadA caturgurukam / atha tA bruvate yad bhaNanti tat dRSTaM syAttadA SaNmAsA laghavaH / athAbhidadhati kimatrajAtaM yadi na niveditaM tadA SaNmAsA guravaH prAyazcittaM / atha bhASante yUyaM kimasmAkaM nivedayata / atra prAyazcittaMcchedaH / kiMyuSmAkamasmadadhikaM navaramAvAM paraspara dvebhrAtRbhANDeevaMtAsAMbruvatInAMprAyazcittaM mUlaM / tasyAzca pravartinyA gaNo hRtvA anyasyA dIyate / atha sApinecchatitato'nyasyA dAtavyaH / atha sApinecchatitanyasyA dIyate / etadevAha[bhA.2840] anissAdeti gaNaM aha necchatitato vigiMcate / . taMpipunaravidinnissA evaM tukameNasavvAsiM / / vR-anyasyA gaNamAcAryA dadati / tAMpUrvApravartinIMgaNahatyA vigiJcayet parityajet / punaranyasyA dadati / evaMkrameNasarvAsAmapipUrvasthAanicchAyAMgaNodAtavyaH sarvAsAmanicchayAMsarvAsAMparityAgaH / atha kasmAttA gaNaM dIyamAnaM necchantitata Aha[bhA.2841] pavattini mamattenaMgIyatthAto gnnNjii| dhAraItAna IcchaMtisavvAsipi vigicaNA / / vR-yadi gItArthA apigaNaMdhArayituMpravartinImamatvena necchantitadAsarvAsAM vigiJcanA parityAgaH / [bhA.2842] coyaga guruto daMDopakkhevagacariyasiddhaputtIhiM | visayaharaNaThyA teniyaMcaeyaM nanAhiMti / / Page #713 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 228 vyavahAra-chedasUtram -2.7/161 vR-codakaH prAha-pravartinyAstucche'parAdhe guruko daNDo dattaH / AcAryaH prAha-aparAdho'pitAsAM garIyAnyatvyAhRtAH (abhihitAH)satyoniSThuraMbhASate |anycctaaevsshissymaannaaanaapRcchyopdhiN gRhNatyazcarikAsiddhaputrIbhyAM prakSepakamupacAraviSayanimittaharaNArthatavA na jJAsyanti / nApi kayAcit siddhaputrikayA stainyakaraNAya pravrajitayA etat utkRSTavastrAdikaM snenitaM na jJAsyaMti tasmAdeticchiSyApananimittameSa gurukodaNDaH / etadeva saprapaJcamAha[bhA.2843] avarAho vigurUtAsiMsacchaMdenovahiMtujAvettuM / na kahaMtI bhinna vAjaM niThuramuttaraMbeti / / / vR-aparAdho'pitAsAMsaMyatInAMgurureva yatsvacchandasA upadhiMgRhItvA na kathayantibhinnA vA jJAtA vA satyo yanniSThuramuttaraM bruvate / anyacca anApRcchayA gRhNatyo viSayaharaNArthatayA carikAsiddhaputrIbhiH prakSepakaM najJAsyanti / etadeva bhAvayati[bhA.2844] aciyattA nikkhaMtA nirohalAvannalaMkiyaM dissaa| virahAlaMbhecariyA ArAdhanA dikkhalakkheNa / / vR- kApi mahelA kuTumbino aviyattA aprItimatI ahamiti pravrajitA / navaraM saMyatItve nirodhena kuto'pi karmakaraNAdInAmarthAya nirgamanaM tataH zarIrasya lAvaNyamadbhutAMlAvaNyAlaMkRtAM bhikSAmaTatIMsa bhartA dRSTrA lobhaM gataH / sA cAtmatRtIyA bhikSAmaTatI viraho na vidyate yatra tAmAlApayati / tataH sa carikAM dAnasanmAnAbhyAmArAdhayati / tatazcarikA brUte-sandiza yanmayA kartavyaM / sa prAha-etAM saMyatI tathA kuruta yathA pratibhajyate / tataH sA dIkSAlakSeNa dIkSAvyAjenAhaM pravrajiSyAmItyevaM rUpeNa tAM saMyatImupAgatA / / [bhA.2845] ahavAvi ano koI rUvaguNummAitosuvihiyAe / cariyAe pakkhevaMkareja cchidaM aviMdaMto / / dR-athacako'pyanyo'vistaHsuvihitAyAH saMyatyA rUpaguNenonmAditaunmAdaMgrAhitacchidramavindana alabhamAnazcarikayadAnasanmAnAbhyAmArAdhitayA prakSemupacAraMkuryAt / / [bhA.2846] siddhIvi kAvievaM ahavA ukkosanaMtagA bhinnA / hohaM vIsaMbheuMagahiyagahieyaliMgaMmi / / vR- athavA carikayA abhAve carikayA prayojanAsiddhau kApi siddhayapi siddhaputrikApi evaM dAnasanmAnAbhyAM gRhItvA prayujyeta, tato'nApRcchayA grahaNe'jAnatyastA stamapyupacAraM gRhNIyustathA ca sati mahAn doSaH / athavA sA siddhaputrikA tAsAM saMyatInAmutkRSTAnyayantakAni vastrANi dRSTA bhinnA vastragrahaNalobhena citta(vi)bhaktamupAgatA bhaviSyAmyahaM pravrajiteti vizramya gRhIta agRhIte ca liGge utkRSTavastrANAMstainyaM kuyAt / para Aha[bhA.2847] vIsijjiya nAsihitI diTuMto tattha ghaMTaloheNa / tamhA pavittinIe sAraNajayaNAekAyavyA / / vR-codakaH prAha-nanvevaM visarjitAstAnaMkSyantitasmAnmA kriyatAmIhazoguruko daNDaH / AcAryaH prAha-dRSTAntastatraghaNTAlohena / kimuktaMbhavati? yasminneva dine yatra lohe ghaNTA kRtAtallohaMtasminneva dine vinaSTaM / evaM yatra divase tAH svacchandato vastrANi gRhItavatyaH pravrajyAM vA dattavatya stasminneva dine Page #714 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 229 uddezaka :-7, mUla - 161, [bhA. 2847] tA vinaSTA yataete doSAstasmAtpravartinyAsAraNA yatanayA kartavyA / tAmevAha[bhA.2848] dhammaMjaikAusamuTThiyAsi appovadugaMtukumaMsaehiM / tadAni vaccAmo gurUNapAsaMbhavvaM abhavyaM ca vidaMtiteU / / vR-sA pabriAjikA siddhaputrikA yadi saMvatInAmuttiSThati tataH sA pravartinyA vaktavyA yadi dharma kartuMsamutthitAsitarhisamprativrajAmogurUNAMpAzcayatobhavyamabhavyaMvAtevidanti / vayaM tukiMjAnImaH / guruvaH kathaM jAnantIticedata Aha[bhA.2849] jojena abhippAeNaetitaMbhe gurUviyANaMti / pAragamapAragatiyalakkhaNato dissa jANaMti / / vR-yoyenAbhiprAyeNasamAgacchatitatbhoguravo vijAnantitathApravrajyAMgRhItukAmAM dRSTrAlakSaNata eva jAnanti yathA eSapravrajyAyAH pAragobhaviSyatyeSo'pAraga iti tathA[bhA.2850] pattA porisimAdIcchAyA uvyAya vuttha sAhati / codetipuvvadose rakkhaMtI nAusebhAvaM / / vR-prAptApauruSyAdikaMprathamapauruSyAdakiMgurave nivedanIyA |tthaacchaataabubhukssitaa udghAtAparizrAntA tathA uSitA tadapi saMvatyo gurUNAM kathayanti guruzca pUrvadoSAna codayati kathayati / tathA se tasyA dIkSitAyA bhAvamabhiprAyaMdraSTuM jJAtvA guravorakSayanti / eSa dvAragAthAsaMkSepArthaH / [bhA.2851] jAjIehotipattA nayaMtitaMtIeporisIe / ucho uvvAya nimittaM bitiyAetatiyAe carimAe / / vR-yAyasyAMpauruSyAM saMyatInAMpArzve prAptAbhavati tasyAM pauruSyAMsaMyatyo gurusamIpaMnayanti / atha sAcchAtA uddhAtA vA tarhi tannimittaM tena kAraNena tasyA dvitIyasyAM tRtIyasyAM caramAyAM vA gurusamIpaM nIyate / nItvAcacchAtAdikaM sarvakathyate / etena cchAtodvAteti vyAkhyAtam / sAmpratamuSitA[bhA.2852] caramAe jA dijjaibhattaM vissAmayaMtiNaMjAvaM / tA hoitisAdUraMca aMtaraMtena vucchaMmi / / vR-caramAyAM pauruSyAM sA samAgatA sA cchAtA tato yAvattasyAM caramAyAM pauruSyAM bhaktaM dIyate / bhaktAnantaraM ca saMyatyastAM vizrAmayanti tAvannizA bhavati / dUraMtaraM cA guruNAmupAzrayAt tena sA tatraiva saMyatInAmupAzraye uSitA prabhAteca gurusamIpeneSyate / / [bhA.2853] nAhiMtimamaMtetUkAinAseja appasaMkAe / jAuna nAseja tahiMtaMtUgayaMbetiAyariyA / / vR-prabhAte'haM gurusamIpeneSyate tuguruvo mAMjJAsyanti iti vicintya kAcidAtmazaGkayA nazyet / yA tu nazyati tAM tatra gurupAzraye gatAmAcAryANAM saMyatyaH kathayanti / yathaiSAsmAkamupAzraye'nena kAraNenoSitA etena vutthasAhaMtIti vyAkhyAtam / / evaM kathite AcAryAstAMbruvate kimityAha[bhA.2854] nahukappaidUtI vA corA amhakA iiti vutte / ___ guruNAnAyAmi ahaMvaeja nAhativAbUyA / / vR-na hu naiva kalpate dUtI caurI cAsmAkaM kAcit dIkSayituM kalpate iti guruNokte jJAtAhamiti vicintya vrajet / yadibrUyAtnAhaM tAdRzItietenapUrvadopAtacodavatItivyAkhyAtam ||smprtirkkhNti Page #715 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 230 nAuM sabhAvamiti vyAkhyeyaM / tatra kathaM tasyA bhAvaM lakSayantItyata AhaatisayarahiyA therA bhAvaM itthINa nAU dunneyaM / rakkhetha evaM uviyaM lakkhehiyA se abhippAyaM / / [bhA. 2855 ] bR- atizayarahitA api sthavirA: strINAM durvijJeyaM bhAvabhiGgitAkArakuzalatayA jJAtvA vadantietAmutparAM yatnena rakSata lakSayata vA se tasyA abhiprAyaM kathaM lakSayantvityata AhauccArabhikkhe aduvA bihAre therIhiM juttaM gaNiNI upese / [bhA. 2856 ] vyavahAra- chaMdasUtram - 2- 7 / 161 dherINa asatI tu attavvayAhi Thaveti emeva uvarasayaMmi / / vR- yadA sA brUte nAhaM tAdRzIti tadA tasyA utparicitena liGgamAtraM samarpitaM tata uccArabhUmA~ bhikSAyAmathavA vihAre gaNiNI (nI) pravartinI tAM sthavirAbhiryuktAM preSayet / sthavirANAmabhAve atadvayobhistasyAH sakAzAt yA yAH kSullakatarAstaruNAstAbhiH samamuccArabhUmyAdiSu preSayati / evameva prathamataH sthavirAbhistAsAmabhAve asadRzavayobhirityarthaH / upAzraye sthApayati / / [bhA. 2857] kaiyaviyA upaviTThA acchati chir3aMtahiM nilicchaMtI / virahAlaMbhe ahavA bhAi iNamo tahiMsA u / / vR- kaitavikA kaitavavatI praviSTA satI vA tatra chidraM nirIkSamANA tiSThati / athavA virahAlAbhe tatra sA idaM bhaNati / kiM tadbhaNatItyata Aha [ bhA. 2858 ] avihADAhaM avvomA maM pasejanIyavaggo vA / taMdAni ceiyAI baMdaha rakkhAmahaM vasahiM / / vR- pAkSikAdiSu AryikAzcaitye vandanArthaM prasthitA avalokya sAzaikSI brUte - avyo iti sambodhane / ahamavighATA aprakaTAvarte yadivA mAmAM pravrajitAM nijavargaH pazyettataH sa vratAttyAjayet / tasmAdidAnIM yUyaM caityAni vandadhvamahaM vasatiM rakSAmi / evamukte ekayA taruNyA saha pratizrayapAlikA sthApitA / tata gatAsvArthikAsu sA zaikSI tAM taruNImArthikAM brUte [bhA. 2859] uvanno so dhaNiNaM tujjha dhavo je tayA si nittaNaho / vabhicArI uva annI iti nA te vigiMcaNAnIse / / vR tava dhavo bhartA yastadA nistRSNa AsIt sa idAnIM dhaNivamatyarthaM tavaviSaye ubvanna utkaNiThataH / athavA anyaH ko'pivyabhicArI pAradArikaH saMyatI prArthayAmAsa / tAM pravrajyAM vyAjena vyApAritavAn tata eva virahaM jJAtvA brUyAt / ko vA taruNorUpAdiguNopetaH tavAnugo'nurUpI vartate / sa te samAgamamicchati / evaM tasyAbhAve jJAte vigiJcanA parityAgaH kartavyaH / athavA kAcit siddhaputrikA vA anyA vA saMyatInAM vastrAdyapahartukAmA niSkramaNa vyAjena praviSTA caityavandanArthaM gatAsvArthikAsu taruNIM kSullakAM pratIdaM brUte [bhA. 2860] pArAvayAdIyAI diThANaM nAsiNaM tagAmiNae / tujhaM natthihitirihe vRttA khuDDIto daMsaMti / / vR- pArApatAdikAni AdizabdAt puMdravardhanakAni parigraho na mayA nantakAni vastrANi dRSTAni namiti vAkyAlaGkAre / tat kiM yuSmAkaM mahattarikAyAH pArzvetAni na santi / evamuktAstAH kSullakAH tucchatayA mAsmAkaM mahattarikAyA paribhavo bhUyAditi kRtvA darzayanti / kAni kAnItyata Aha Page #716 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 231 uddezakaH-7, mUla- 161, [bhA. 2861] [bhA.2861] koTuMba tAmalittagasiMdhavaekasiNaga~gieceva | bahudesieya anne pecchasuamhaMkhamajjANaM / / vR-koTTambAnigauDadezodbhavAni, tAmalittikAnisaindhavAni anyAni cabahudaizikAni kRtsnAni paripUrNAni juGgitAni khaNDIkRtAni asmAkaM kSamAryANAM kSamApradhAnAnAmAryANAM pravartinyA ityarthaH / prekSya vastrANIti upasaMhAramAha[bhA.2862] sacchaMdageNhamANINa hotidosA jato uiccAtI / iipucchiuMpaDicchA na tAsi sacchaMdayA seyaM / / vR-svacchaMdata upadhiM ziSyAM vAgRhNatInAM yataityAdaya ekmAdayo doSAbhavanti ityasmAt kAraNAta gurunApRcchaya upadheH ziSyAyAvApratIcchAgrahaNaMnatusvacchandatA tAsAM zreyasI / / mU.(162)jenigaMthAyanigaMdhIoyasaMbhoiyA siyAkappainimAMthANaM nigaMthIo ApucchittA vA anApucchittA vA nigathiM annagaNAo AgayaMkhuvAcAraM sabalAghAraM bhinnAyAraM saMkilihAyAracitta tassa ThANassa AloyavettAjAva pAyacchittaM paDivajAvettA pucchittae vA vAetae vA uvaTThAvettae vA saMbhujittae vA saMvasittae vA tIse ittariyaM disaM vA anudisaMvA uddisittae vA dhArattae vA / taMca nigaMthIo no icchecA sevameva niyaMThANaM / [bhA.2863] atthena gaMthato vAsaMbaMdho savvahA apaDisiddho / suttaM asthamavekkhati attho vinasuttamatiyAti / / vR-arthatogranthatazcasambandho'pratiSiddhaHsarvathA yataHsUtramarthamupekSate / arthe'pi canigraMthInAmadhikAre sUtramidaMpravRttamataH sUtrato'rthatazcasambandho'stIti na kiJcidanupapannam / [bhA.2864] nadisoya sarisao vA ahigAro esa hoidavvaTho / chaThAnaMtarasuddhA samaNINamayaMtujA jogo / / vR-athavASaSThoddezakecaramAnantarasUtradvayAdArabhya eSo'dhikAro nadIzrotaH sadRzo dRSTavyo, ayaMtu yogaH tAvat yAvat zramaNInAmadhikAraH / anena sambandhenAyAtasyAsya vyAkhyA-kalpate nirgranthAnAM nirgranthIrApRcchaya anApRcchaya vA nirgranthImanyagaNAdAgatAM kSatAcArAM saMkliSTAcAracaritrAM tasmAtsthAnAdAlocya pratikramyaprAyazcitaM pratipAdyapraSTuM vAcayituMvA upasthApayituMvAsaMbhoktuMvA saMvastuMvA tasyA itvarAM dizamAcAryalakSaNAmanudisamupAdhyAyalakSaNAMpravartinIlakSaNAM ca uddeSTuvA svayaM dhArayituMcAtAMca nirganthyaH sAMbhogikyo vA neccheyustarhi sehimeva niyaMThANaM nijamAtmIyaM sthAnaM pratigamayatAmapi tAM parityajyatAmapItibhAvaH / nirdoSatvaM pratisiddhireva na kaJcanApi doSa itisUtrasaMkSepArthaH / [bhA.2835] saMvigANuvasatI AbhIrI dikkhiyA yaitarehiM / tatthAraMbhaMdaTTA vipariNamatitarevadiThAo / / bR-ko divA (kAcidA) bhIrI saMvignAnAM samIpe dharmaM zrutvA upazAntA teca saMvignA anyatra vihtA itare'saMvignAH samAgatAstaiH sA AbhIrI dIkSitA | teSAM cA saMvignAnAmAraMbhaM randhanAdikaM dRSTrA sA vipariNamati vipariNAmena tasyA abhiprAyojAtasteSAmeva saMvignAnAM samIpamupagacchAmi / evaM cintayantyA tayAte itare saMvignA sthAnAdisamavasaraNe dRSTAH zrutA vA yathAmukasthAne tiSThanti / / [bhA.2866] tahaceva abbhuvagayA jahachaThuddesa vaNiyA pubveiM / Page #717 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 232 vyavahAra-chaMdasUtram -2-7/162 __avisajaMtANaMpiyadaMDotaha cevapuvvutto / / / vR-sA tatra gatA yatra te saMvignAH zrutA gatvA ca grahaNazikSAmAsevanazikSAmanyamAcAryamanyamupAdhyAyamanyAMcapravartinI yAcateevamukteyathaivaSaSThoddezake caturthImaggaesikkhametyatra / pUrvavarNitA tathaiva eSApisaMvignairabhyupagatA yathA avisarjayatAM pravartinyupAdhyAyAcAryANAM pUrvadaNDaH prAyazcittaM daNDastathaivAtrApidraSTavyaH / / [bhA.2867] taMpuna saMviggamaNo tatthAnIyaMtujainaicchejjA / niyagAtosaMjatIto mamakArAdIhiMkajehiM / / vR-tAM punaH saMvagnimanasaM tatrAnItAM yadi nijakAH saMyatyo mamakArAdibhiH kArneccheyustAnyeva mamakArAdIni kAraNAnyAha[bhA.2868] pAsatthimamatteNaMpagatI vesA acakkhukaMtAya / gurugaNatanIyassa banecchaMtI pADisiddhIto / / [bhA.2869] umANaM ne(no)kAhitisaMkhalibaddhAvatatosavvAto / ___ mAhohi IsAgariyaM sIyaMti cauuyaM necche / / vR- yasyAH sA ziSyA tayA saha tAsAM maitrI tato mA sA pArzvasthA asmAkamuparimanyu kArkIriti pArzvasthAmamatvena necchaMti / athavA sA karmAnubhAvataH prakRtyAM prAyaH sarvajanasyApi dveSyA yadi vA pUrvabhavAnubhAvata ekasyAH pravartinyA acakSuH kAntA athavA sA pravartinI AtmIyasyAcAryasya viSaye kenApikAraNena kupitAvarttate |ydi vAgaNasyagacchasyoparietaccAcAryonajAnAtivadvAtasyAH saMvatyA yo nijavargastasya viSaye pravarttinyAH [pravarttinyA pratisiddhiH] pratispardhatA vidyate / athavA tAH sarvA apisaMyatyaHzRMkhalAbaddhAH parasparaMsvajanAH tato no'smAkamapamAnamepAkariSyatitasmAnmAsAgArikaM. bhavatu / yadi vA tAH sIdanti taccAcAryo na jAnAti sA ca dharmazraddhayA pArzvasthAviprahAyAtra samAgatA sAsmAkaM sAgArikIti kAraNaiH tAmudyatAmapinecchanti |atr prAyazcittavidhimAha[bhA.2870] bhaNiya vasabhAbhisee AyariyakuleNagaNena saMghena / lahugAdi jAvamUlaM anisse gaNo yadAyavyo / / [bhA.2871] evaMpuSvagameNaM vigicaNaMjAva hoisavvAsiM 1 / devaNa 2 maNunnANaM 3 amaNunna 4 cauNhamegayaraM / / vR- vRSabhairAnItAM yadi pUrvakAraNaistAM necchanti tadA tAsAM prAyazcittaM caturlaghuH / abhiSeka upAdhyAyastena tAH saMvatyo bhaNanIyAH pratIcchatemAM saMvatImiti necchaMti caturguru evamAcAryeNApi bhaNane'nicchAyAMSaT laghukulena SaTguru, gaNenacchedaH, saGghanamUlam, tathAcAha-laghukAdi caturlaghvAdi prAyazcittaMkrameNatAvatdraSTavyaMyAvanmUlam |sngghbhnnne'pynicchaayaaNprvrtinyaagnno'phiyte anyasyAH gaNo dAtavyaH / atha sA pravartinI mamatvena gaNaM necchati tanyasyA dIyate / evaM pUrvagamane vigizcaNaM parityajanaM tAvat draSTavyaM yAvatsarvAsAmapi bhavati / tato yastasyAcAryasya dvitIyo gacchastatra nIyate tatrApi yadi tathaiva tA necchanti / tato'nyagacchasatkAH sAMbhogikyaH saMyatyastAsAM dIyatetAapiyadi neccheyustarhi anyasAMbhogikInAM dIyate / tathA cAha-anyAnAMmanojJAnAmamanojJAnAM ca sarvasaMkhyayA catasRNAmekataraM sthAnaM dadati / tatra prathamasthAnamAtmIyAH saMvatyo dvitIyaM gacchavartinyaH tRtIyamanyAH Page #718 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH-7, mUla - 162, [bhA. 2871] sAMbhogikyazcaturthamamanojJA iti athavA anyathA caturNA mekataramiti vyAkhyAyate- . [bhA.2872] samaNunnamaNunnANaMsaMjaya tahasaMjatINacauroya / pAsatthi mamattAdiva addhANAdivyajecauro / / vR-samanojJAnAMsaMvatAnAMsamudAyaH ekaMsthAnasamanojJAnAMsaMyatInAMdvitIyam, amanojJAnAMsaMvatAnAM tRtIyamanojJAnAM saMyatInAM caturthamevametAni catvAri sthAnAni eteSAmekataraM samanojJasaMvatInAmAtmatRtIyAnAM dvitIyaMgacchavartinInAmanya gacchavartinInAMvAsthAnaMdIyate / tadabhAve amanojasaMyatInAmapi athavA pArzvasthA mamatvaM prakRtyA sarvajanadveSyA pravartinyA vA acakSuH kAntA gurvAdipratispardhatA vA pravartinyA etAni yAni catvAri kAraNAni ! eteSAmekataratkAraNamadhikRtyAnya sAMbhogikInAmasAMbhogikInAMca dIyate / athavA yA'dhvanirgatAdikA duhitaraM vA saMsmarantI paracakrAgamanena dezabhaGgevA zikSAM vA mRgayamANA etA yAzcatasrastAsAmekatarAmanyasAMbhogikInAmasAMbhogikInAM vA dAtavyA / yadyasAMbhogikyo'pinecchantitadA kiMkartavyamityAha[bhA.2873] sehitti niyaMThANaM evaM suttamijaMtubhaNiyamiNaM / evaM kayapayannA (ttA) tAhe suyaMtAutesuddhA / / vR-evamasAMbhogikInAmapyanicchAyAM yatsUtrebhaNitaM sehameva niyaMThANamiti tatkartavyamasyAyamartha evaM kRtaprayatlA apiyadAsaMyatyo necchanti tadAtetAM muJcanto'pizuddhAH / __ mU.(163) je nigaMthA ya nigaMthIo yasaMbhoiyA siyA, novhaMkappai pArokkhaM pADiekkaM saMbhoiyaM visaMbhogaM karettae; kappaiNhaM paccakkhaM pADiekaM saMbhoiyaM visaMbhoga karettae / jattheva annamannaM pAsejA, tatthaiva evaM vaejA- 'ahaNaM ajo, tumAesaddhiM imammikAraNammi paJcakkhaMsaMbhoga visaMbhogakaremi' se yapaDitappejA, evaMse nokappaipaccakkhaM pADieka saMbhoiyaM visaMbhogakaratae, seyanopaDitappejA, evaM se kappai paccakkhaMpaDievaM saMbhoiyaM visaMbhogakaretae / / vR-sUtrasambandhamAha[bhA.2874] saMbhoiDaM paDikkamAviyA ya kappai ayaMpi saMbhogo / sou vivakkhe vuttoimaMtusutaMsapakkhaMmi / / vR- anantara sUtre pratikrAmya saMbhoktuM kalpate ityuktam / ayamapi cAnena sUtreNAbhidhIyamAnaH saMbhogastataH saMbhogadhikArAdidaM sUtraM pravRttamathavAyaM sambandhaH / pUrvasUtre saMbhogo vipakSe saMyatIrUpe'bhihitaH / idaM tu sUtraM sapakSe saMyatarUpe saMbhogaviSayamiti sambandhaH / anena sambandhenA-yAtasyAsya vyAkhyA-ye nirgranthA nirgranthyazca sAMbhogikAH syusteSAM noNamiti vAkyAlaGkAre kalpate parokSe pratyekaM sAMbhogikaM visAMbhogikaM kartuMkalpate parokSaM pratyakSa pratyekaMsAMbhogikaM visaMbhogakaromi / evamukte yadi sapratitapyate mithyAduSkRtaMna bhUya evaM kariSyAmi evaMsati se tasya na kalyate / trayANAM pratyakSaM pratyeka sAMbhogikaM visAMbhogikaMkartumathasanapratitapyate / evaM satisetasya kalpate trayANAMpratyekaMsAMbhogikaM visaMbhogikaM kartumitisUtrAkSarArthaH ||adhunaabhaassykaar Aha[bhA.2875] saMbhogo puvvuttopatteyaM puna vayaMtipaDiyakkaM / ___ tappaMtesamaNune paDitappaNamANutappaMtu / / vR-saMbhogaH pUrvaM nizIthAdhyayane uktaH, paDiyakaM punarvadanti pratyekaM yo visaMbhogaM karotisa tapyate Page #719 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 234 vyavahAra-chedasUtram -2-7/163 yathA etena nAmazayyAtarapiNDaH pratisevito hA kaSTamevaMtapyantamitaro jJAtvAnutapyate / eSamama doSeNa tapyati tasmAtpratyAyayAmiyathA asadetatyadahaMzayyAtaraMpiNDaMsevitavAn / athasatutadAsaucintayati mA mamadopeNaiSa tapyatu tasmAnmithyA duSkRtaMkaromi / evaM saMvigne tapyati yadanutapanaM tatprati tapanamiti tadevaM bhASyakRtA viSamAni sUtrAkSarANi vivRtAni |smprtiniyukty'vsr :[bhA.2876] sAgArie gihA niggaeyavaghariya jaMbugharaeya / ghammiya gulavANiyaeharitto litteya dIve ya / / vR-sAgArika zayyAtare zayyAtaragRhAnnirgata varagRhike jambUgRhikeca asadabhyAkhyAnena visaMbhogaH kRtaH / iyamakSaraghaTanA bhAvArthastvayaM-ekasminnanagare AcAryasyavaTagRhikaH zayyAtaraH tasminneva nagare anya jambUgRhiko gRhastho'sti / tAbhyAM vaTagRhikajambUgRhikAbhyAM AtmIyaM gRhaM kAritaM / tayozca nirmApitayoIyorapi gRhayoH kapotAH praviSTAstato'maGgalamiti manyamAnau to naimittikaM pRcchataH / kathametastha dunimittasya vyAghAto bhavet / naimittiko vadati vaTagRhiko jambUgRhika gRhamadhitiSThata jambUgRhiko vaTagRhikagRhaM,tataH katipayAni dinAnisthityA pazcAnnijanijagRhegaccheyAtAM / tau parasparagRhe saMcaritau tAvadidamathAnyadA anyasmAt gacchAt praghUrNakAH samAgatAH / tato vAstavyai jambUgRhikasya vaTagRhikagRhaM praviSTasya gRhAtprathamAlikAmAnIya teSAM prAghUrNakAnAM datvA (ttA) taiH zayyAtarapiNDaM manyamAnaruparodhavazAdaprItyAnuktAstataste prAghUrNakA nirgatya AtmIyasyAcAryasya samIpaM gatvA locayanti / te'smAkaM sAMbhogikAH zayyAtarapiNDaM bhujaMte asmAbhiH kathamapyuparodhazAdaprItyA prathamAlikAbhuktA evaM zrutvA AcAryo'pi vicintya yadi visaMbhogataMkaroti / [bhA.2877] navagharakavIyapavisaNa doNhaM naimitti jugavapucchA ya / anonassa gharAiMpavisaha nemittitobhaNai / / [bhA.2878] AdesAgamapaDhamA bhottuMlajjAe gaMtu gurukahaNaM / sojaikarejavIsuMsaMbhoga etthasuttaM tu / / vR- navayorgRhayoH kapotAnAM pravizanaM / tato dvayorapi gRhasvAmino yugapannaimittiko bhaNatianyonyasya gRhaMpravizatastau capraviSTAvanyadAAdezAnAMnAghUrNakAnAmAgamastatovAstavyairjambUgRhikasya vaTagRhikagRhaM praviSTasyagRhAtprathamAlikA AnItAtAM lajjayAbhuktvA tatonirgatya gurusamIpaMgatvA guroH kathanaMsayadyavicArya viSvaksaMbhogataMkaroti / tadA atrasUtramApatitaMdraSTavyam / atravicAradi tAvitvaraM gRhaparivartaM kRtavantau tadA sa jambUgRhiko'zayyAtara eva atha cAvatkathikastadA jambUgRhika eva zayyAtaraH / / dhammiyatti asya vyAkhyAnam[bhA.2879] dhammito deulaM tassa pAleijaibhaddao / so visaMvaDiyaMtattha laddhaM dejA jaINau / / vR-tasya zayyAtarasya kiJcit devakulaM tat dhArmikaH pAlayati / sa ca yatInAM bhadrakastataH saMvardhitamagrakUratasmin zayyAtaragRhelabdhvAsAdhUnAmAnIya dadAti / atrApitathaiva prAghUrNakAgamanaM dhArmikAtprathamAlikAnayanamityAdisarvatathaiva vAcyaM gulavaNika ityasya vyAkhyAnam[bhA.2880] vANiyatoyagulaM tattha vikkiNaMto utaMdaye / tatthaso vArie hunjAaDakacchapuDeNavA / / Page #720 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka H-7, mUla - 163. [bhA. 2880] vR-zayyAtaragRhe sthito guDavaNiksatatraguDaM vikrINan sAdhUnAM guDaMdadAti |athvaashyyaatrsy apavarikAyAmAtmIyaMbhAMDaM nikSiptaM tataH kacchapuTenATitvA tatraiva samAgacchati / sa cATan yadA tadA vA sAdhUnAM bhikSAM dadAti / tataHprAghUrNakA gamanamityAdivibhASA tathaivaharitopalite ityasya vyAkhyAnam[bhA.2881] haritolittA kayAsenjA kAraNeteyasaMThiyA / pasajjA vasahipAlassa ceiyagaNeniggae / / vR-cchinAni vA vihariyANi chagaNena vasatiraghunopaliptA kRtA haritAni ca tatra parisATitAni / tasyAmadhunopaliptAyAMpAtiteSuca hariteSusAdhavaH kAraNena sthitAH / athavApUrvasthitAnAMcaityavandanArtha gaNe nirgate pazcAt vasatipAlasva prasahya balAtkAreNopaliptA kRtA haritAni ca pAtitAni / atrAvasare prAghUrNakAH samAgatAste vasatiMdRSTrAcintayanti / pratidivasamupalipyatezayyA'cAryasya kathitaMtatraca yadyavicArya visaMbhogaH kriyate tadA atrasUtropanipAtaH / dIpecetyasyavyAkhyAnam / / [bhA.2882] paviTTho dIvaeNa vAkayakajassa pamhaDhe (.......) sovijAne dine dine / / vR-yasyAMzayyAyAM saMyatAH sthitAH / tatrazayyAtaraH kenApi kAraNenapradoSe dIpakenasahapraviSTastatA yena kAryeNa samAgatastatkAryaM kRtvA nirgato dIpastatraiva vismRtastatraca tasmin divase sAMbhogikAH samAgamansa ca prAghUrNaka bRhattaraH zayyAtarasyakRtakAryasya vismRte dIpejAnAti dine dine vasatau dIpaH kriyate / evaMjJAtvA guroH kathitaM / sa cAvicintya visaMbhogaM kRtavAn / atraapydhikRtsuutrsyopnipaatH| etAnyasantikAraNAni |atrpraayshcitt vidhimAha[bhA.2883] TusAhaNalahuovIsuMkaratANalahugaANAdI | addhANa niggayAdI doNhaMgaNabhaMDaNaMceva / / vR-yo'santikAraNAnyavivecya gurornivedayatitasya prAyazcittaM laghukomAsaH |kthite'piydyaacaaryo na vivecayati avivecya ca visaMbhogaM kurvanti tadA teSAM viSvaka kurvatAM catvAro laghukAH / na kevalaM prAyazcittaM kintvijJAdayazca doSAH tathA'dhvAdi nirgatAnAmAdizabdAdazivAdikAraNaparigrahaH dvayorapi gaNayormaNDanaM ca / etadeva spaSTaMbhAvayati[bhA.2884] taMsoumanasaMtAvo saMtaI eiudddduii|| anevi tevivajaMte vaJjiyA amuehito / / vR-ye teSAM saMbhogikAstaistat zayyAtarapiNDAdyAsevanaM zrutvA manaH saMtApaH kriyate yathA tena dharma zraddhikenApi bhavatA zayyAtarapiNDAdya kalpikamAsevitaM / tataH so'dyaprabhRtyasmAkaM santate stuti pRthaga vibhinna ityarthaH / tato'nye teSAM sAmbhau gikAste'pittAn vivarjayanti yataste' vasannA jAtastano'mukena AcAreNa vivarjitA / [bhA.2885] tato vAannato vAvite succA iha nigyaa| vajaMtAjaMtu pAti nijarAto yahAvitA / / vR-tataste vivarjitAadhvanirgatA azivAdikAraNena vA nirgatAiha yatrate pUrvasaMbhogikAstiSThanti tatraprAptAstatoyairavivecyazayyAtarapiNDAdikamAsevitamityAcAryAMNAMkathitaMtebhyo'nyebhyo vA zrutvA yUyaM pRthakRtAitvAkarNyataMgaNaMvarjayitvAyataH prathamadvitIyaparISahabhyAmanagADhAdiparitApanaM prApnuvanti / taniSpannamavivecya visaMbhogakAraNaM prAyazcittaM / nijarAto ya hAviyA iti teSAma-dhvAdinirgatAnAM te Page #721 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra-chadasUtram -2-7/163 vAstavyA vaiyAvRtyaM kRtvA nirjarAM prApnuyuste tato hApitAH, prabhUtaM ca karma avivecya natalpakarbadhyate yanmahatA saMsaraNa nistIratuMzakyate / / [bhA.2886] taMkajato akajje vAseviyaM jai vitaMakajaNa / nahukIipArokkhaM sahasA itibhaMDaNaM hujA / / vR- yasmAdete doSAstasmAtkAyataH kAramena akArye vA kAraNAbhAve vA yadyapi sevitaM tat zayyAtarapiNDAdikaM tathApyakAryeNa evameva parokSaM sahasA ityevaM visaMbhogaH na kayita / mA parasparaM dvayorgaNayorbhaNaMDaNaMbhUyAditihetoH kathaM vivekaH kartavya ityataAha[bhA.2887] nissaMkiyaMvakAuMAsaMka nivevaNA tahiMgamanaM / suddhe hi kAraNamanAbhogajANayAdappato doNhaM / / vR-taiHprAdhUrNakaistepraSTavyAH koyuSmAkaMzayyAtaraH / kathaMvA evazayyAtaronabhavati / evaM niHzaGkitaM kRtvA / atha lajayA na pRSTAstato na nizcaya iti evamAzaGkA nivedanAyAM kRtAyAM yasyAcAryasya kathitaM tena preSitasya saMghATasya tatra gamanaM tena ca saMghATakena gatvA yattaiH kathitaM tattena praSTavyAstataste gRhaparivAdi yathA tathyaM kathayanti tataH saGghATo gatvA nijasUrisamIpaM kathayati / evamakriyamANe dvayorgaNayorbhaNDanaM tadeva pazcArddhanabhAvayati |shuddhe hizuddhairapyasmAbhiH samaM yUyaM visaMbhogakarutha athavA kAraNaM gRhaparivartAdikamAdhikRtya na gRhItavyaM, yadi vA anAbhogena gRhItamathavA dvayoH prathamadvitIyaparISahayorudIrNayorjAnatAdarpato gRhItaM / punaHpazcAtkRtAzodhirapicayadi niSkAraNe'pigRhItaM tathApi nayuktaMparokSaM visaMbhogakAraNaMyadivayaMnAddatAbhavAmastatoyuktaM visaMbhogakaraNamathakAraNe gRhItaM tadA vayaMzuddhA eva kathaM visaMbhogakAraNamevaM bhaNDanasyAt |saamprtNkaarnnmnaabhogetipddvyNvyaakhyaanyti[bhaa.2888] kaJjaNa vA vigahiyaM sAgarapariyahatova soamhaM | kAraNamajANato vAgahiyaM kiMcI sukaraNaMtu / / vR-kArveNa kAraNena gRhItamasmAbhirvApi zabdo vikalpane / tacca kAryamasmAkaM svAgAraparivartaH / athavA kAraNamajAnatA yadi gRhItaM tathApi kiM kasmAtparokSe viSvakkaraNaM visaMbhokaraNaM / {bhA.2889] jANate hiva dappAghettuMAuTTiu kayAsohI / tubbhettha nirajhyAsa pasIyahabhaMte kusIlANa / / vR-jAnabhirapi vAprathamadvitIyaparISahatyAjitairdapatgRihItvA AvRtya kRtAsmAbhiH zodhiH tasmAt yUyamevAtra gatirniraticArA bhadantaH kuzIlAnAmasmAkaMprasIdatetyupahAsavacanametat / / [bhA.2890] paDhamabiiodaeNaMjaMsavvaM AurehiM taMgahiyaM / diTThAdAni bhavaMtojaM biiya paesunittaNhA / / vR-prathamadvitIyodayena prathamadvittIyaparISahodayena yattatsarvamAturahItaM yuSmAbhistat vismRtaM dRSTA bhavanta idAnIM yat dvitIyapadeSu nistRSNA iti / etadapyupAsavacanaM / evaM bhaNDanaM pravartate / yata evaM parokSe visaMbhogakaraNe bhaNDanadoSastasmAtkalpate nirgranthAnAM pratyakSaM sAMbhogikaM visaMbhogaM kartumasyaiva sUtrasya vyAkhyAnamAha- - [bhA.2891] sattamae vavahAre avarAhavibhAviyassa sAhussa / AuTTagaNAuTTe paccakkheNaM visaMbhoge / / Page #722 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 6:- 7, mUla- 163, [bhA. 2891] 237 vR- asmin saptame vyavahAre vyavahArasyoddezake aparAdhena vibhAvitaH paribhAvito yaH sAdhuH sa yadi pratyAvartate, tadA tasyAparAdha vibhAvitasya sAdhorAvRttasya visaMbhogo na kriyate prAyazcittaM punardIyate / atha nAvartate tato vAstrayaM bhaNyate Avartasya mahAnubhAva evamukto'pi yadi nAvartate tadA tasminnanAvRtte pratyakSeNa pratyakSatavA visaMbhogaH kriyate / / [bhA. 2892] saMbhogebhisaMbaMdhena Agati kerisena saha neo / kerisaeNa vibhAgo bhai muNasu samAseNaM / / vR- evamabhisambandhena saMbhogaAgate ziSyaH pRcchati kIdRzena saha saMbhogo jJeyaH / kIdRzena saha visaMbhogaH ? / sUrirAhabhaNyate etatsamAsena tatvaM bhaNyamAnaM zruNu / pratijJAtameva nirvAhayatipaDisehe paDiseho asaMvigge dAnamAditikkhutto / [bhA. 2893] avisuddhe cau guruyA dUre sAhAraNaM kAuM || bR- pratiSidhyate pArzvasthAdikaMna kalpate iti nivAryateiti pratipedho'saMvignaH pArzvasthAdibhaNyate / tasmin pratiSedhe'saMvigne dAnAderdAnargahaNasaMsargyAdiH pratiSedhaH triH kRtva iti yadi kathamapi dAnAdi karoti tadA eka dvau trIn vArAn vAryate / ekaikasmiMzca vAre prAyazcittaM mAsalaghu vAstrayavAraNe'pi yadi bhUyastaiH saha dAnAdi karoti / tadA so'vizuddha iti visaMbhogaH kriyate / visAMbhogikamapi sAMbhogikaM karoti / tasya prAyazcittaM catvAro gurukAH / dUregatAnAM yadi ke'pipRcchanti yathA santyasmAkaM kecitsaMbhogikAstatra deze iti tadA sAdhAraNaM kRtvA vaktavyam / yathA tadA sAMbhogikAH abhavan / idAnIM punarna jAnImaH kimanupAlayanti sAMbhogikatvaM vA neti eSa niryusti gAthA samAsArthaH / [bhA. 2894 ] pAsatthAdi kusIle paDisiddhe jAu tesiM saMsagI / paDisijjhai eso khalu paDisehe hoi paDiseho / / vR- pArzvasthAdike kusIle sthAne pratiSedhe yAteSAM pArzvasthAdi sthAnavartinAM saMsargiH pratiSidhyate / sAca saMsargirdAnagrahaNAbhyAmavasAtavyA eSa bhavati pratiSedhe pratiSedhaH na caiSa pratiSedhe pratiSedhonAnarthosUyagaDaMge evaM dhammajjhayaNe nikAcitaM / [bhA. 2895 ] akusIle sayA bhikkhU no ya saMsaggiyaM vade (ye) / / vR-sUtrakRte dvitIya aGge dhammajjhayaNe evaM nikAcitaMnizcayapUrvakaM bhaNitaM / yathA sadA bhikSurakuzIlo bhavet / na ca kuzIlaiH saha saMsargikAM vrajet / / [bhA. 2896 ] dAnAdi saMsaggI sayaM kate paDisiddhe lahuto / AuTTe asuddhe guruto u tena paraM / / bR- dAnAdibhiH saMsargidAnAdi saMsargistasyAM sakRt kRtAyAM saMpratiniSidhyate / Arya kasmAtpArzvasthAdibhiH samaM saMsargikaroSi / evaMpratiSiddhe yadi sa Avartate tadA sa sAMbhogika eva / kevalaM tasminnAvRte prAyazcittaM laghukomAsaH dvitIyamapi vAraM yadi karoti tatopimAsalaghu atha tRtIyamapi vAraMkaroti Avarttate ca'tadApimAsalaghu sadbhAvatastrikRtvA AvRtte laghuko mAsastenaparabhiti tatastRtIyAt vArAt caturthaM vAraM saMsarga karoti tadAso'zuddha iti tasyaprAyazcittaM guruko mAsaH etadeva spaSTataramAhatikkhutto mAsalahu AuTTe gurugo mAso tena paraM / avisuddhe taM vIsuM kareti jo bhuMjati gurugA / / [bhA. 2897] Page #723 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 238 vyavahAra-chedasUtram - 27/163 vR- triH kRtva AvRtte prAyazcittaM laghuko mAsa stataH paraM bhUyaH saMsargi karaNe so'vizuddha iti guruko mAsastaM ca viSvaka visaMbhogaM karoti / yo'pi taM saMbhukte tasyApi prAyazcittaM catvAro gurukAH / atha kasmAt vArayAt paraM bhUyaH saMsargikRto visaMbhogaH kriyate ityata Aha [bhA. 2898 ] sati donni tinnivAvI hona amAIsu mA tena paraM / suddhassa hoti caraNaM mAyA sahite caraNa bhedo / / vR- sakRdekavAraM dvau trIn vArAn bhavedamAyI tatastRtIyAn vArAn paraM saMsargikaraNemAcI athaca zuddhasya bhavati caraNaM mAyAsahite tu caraNabhedaH caraNAbhAvastato visaMbhogaH kriyate / evaMtu pAsatthAdiesu saMsaggivAriA esA / samaNunnevi aparicchitte videsamAdI gate evaM / / [ bhA. 2899] vR- evamuktena prakAreNa eSA dAnagrahaNAbhyAM saMsargi vAritA / evaM samanojJe'pi videzAdau gate aparIkSite saMsargirvAritA draSTavyA saha saMsargiH parIkSya kartavyAH nAnyatheti bhAvaH / / samprati dUre sAhAraNaM kAumityasya vibhAvanArthamAha [bhA. 2900 ] samaNunnesu videsaM gateSu pacchagehoja avasannA / tevitahiM gaMtu manA Ahatthi tahiM maNunnANe / / bR- kasyApyAcAryasya samanojJeSu sAMbhogikeSu videzaM gateSu pazcAdAgatya sAMbhogikAH kecid bhikSAdyalAbhenAvasannA bhaveyustataste'pi tatra videzaM gantuM manasa AcAryaM pRcchaMti santi tatrakecidasmAkaM manojJAH sAMbhogikAH / / [bhA. 2901] asthitti hoi lahuto kayAdiusanna bhuMjaNe dosA / thivi lahuto bhaMDaNa nakkhittakahaneva pAhuNNaM / bR- evamukte yadyAcAryo vadati santi tatra na saMbhogikAstadAprAyazcittaMbhavati tasya laghuko mAsaH kiM kAraNamiti cedata AhakadAcitte'vasannI bhUtA bhaveyuste ca prAdhUrNikAstatragatAstaiH saha bhuMjate, bhuMjAnAnAM ca caturgurukaM prAyazcittaM yata evaM doSAstasmAtsantItina vaktavyamatrAcAryo brUyAt-na santIti tadapi mAso laghukaH kasmAditi cet bhaNDanadoSAttanAhi te tatra prAptAsteSAM nAsti kenApi gRhIte tairvastavyairuktamasmAkaM te sAMbhogikAstatastaiH prAdhUrNakA uktAH / kasmAdvasataunottIrNAH / prAdhUrNakai ruktamasmabhiH kSamAzramaNAH pRSTAH santyasmAkaM tatra sAMbhogikAstairuktaM na santi / evaM vAstavyAnAmagrItirjAtA kimasmAbhiH kRtaM yadvayaM visaMbhogAH kRtAstadanantaraM paruSamapi bhASante tato bhaNDanaM tathaiva cAprItyA mAsapayogyaM varSAprAyogyaM vA na kathayanti / naca prAghUrNakatvaM kuryuryaramAdete doSAstasmAdAcAryeNaivaM vaktavyam / / [bhA. 2902] Asi tathA samagunnA bhuMjaha davvAiehiM pehitA / evaM bhaMDaNadosA na hoMti amaNunna dosa ya / / bR- yadAsmAt dezAt nirgatAstadA samanojJAH sAMbhogikA AsIt AsIran / idAnIM na jAnImaH kimanupAlayanti sAMbhogikatvaM vA neti / kevalaM dravyAdibhidravyataH kSetrataH kAlato bhAvatazcaprekSya parIkSya sabhuMgdhamityevamAcAryeNoktena bhaNDanadoSA nApyamanojJadoSA bhavantIti / / [bhA. 2903 ] nAyamanAe AloyaNAu anAloie bhave gurugA / Page #724 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 239 uddezaka :-7, mUla - 163, [bhA. 2903] gIyatthe AloyaNasuddhamasuddhaM vivicaMti / / vR-jJAte ajJAte vA sAMbhoge AlocanA dAtavyA tadanaMtara taiH saha saMbhujyate, yadi punaranAlocite parasparaMbhuMjate tadA bhavaMticatvAro gurukAH prAyazcittaM sAlocanA gItAIMrdAtavyA / suddhamasuddhavivicaMti itizuddho azuddhovAya upadhistaMvivicaMtipRthakkurvAntipratipadyante / eSa niyuktigAthA samAsArthaH / [bhA.2904] avinaThesaMbhoge nAyamanAe ya nAsi paaricchaa| etthovasaMpayaM khalusehaMvAseja ArevI / / vR-AryamahAgireH parataH saMbhogoavinaSTa AsIt / tadAjJAte'jJAtevA nAstidravyAdibhiH parIkSA AryasuhastiziSyadramakapravrajyA pratipattiprabhRtitaArAtvinaSTaHsaMbhogaitijJAtaajJAtevAdravyAdibhiH parIkSyAlocayitavyamAlocitecasaha bhuJjate / atha sAMbhogikAH santaH kathaM na jJAyante yenAjJAtenetyucyamAnaM saMbhavet tata Aha-etthoksaMpayaM khalu ityAdi pUrvaM ye upasampannAste asamAnIbhUtA anye pazcAtke'pyupasampannA | athavApazcAdAgatya kecitpravrajitAstato'STapUrvatayA tenajJAyante ityajJAtA bhavanti / gAthAyAmekavacanaMjAtau tato'yamarthaH / ArAdapi pUrvadarzanAdarvAgapi pazcAdupasampat zaikSAn vA AsAdya sAMbhogikAnAmapyajJAtatA bhavati / tadevaM nAyamanAetigatamidAnImAloyaNAu[bhA.2905] mahallAyaegaccharasakAraNeha'sivadihi / desAMtarAgayANoNetasthimA jayaNAbhave / / vR-atimahattayAgacchasya nAstiekatrasaMstaraNaM / yadyastivA azivAdibhiH kAraNairdezAntaraNatAetaiH kAraNaH bahavaH pRthak pRthak sthitAstatra pUrvasthiteSu pazcAdAgatAnAM parasparaM yatra melApako bhavati tatreyaM yatanA / / [bhA.2906] donni vijaigIyatthA rAinietattha vigaDaNA puvvaM / pacchA iyaro vidae samAnatocchaccachAyAto / / vR-agItArthena gItArthasya purata AlocayitavyaM / yadi punAvapi gItArtho tato'vamaratnAdhikena gururalAdhikasyapurataAlocayitavyamavamaratnAdhikenAlocitepazcAditaro'piavamaratnAdhikasya purato AlocanAM dadAti / yaH punaH samAnacchatrachAyAkaH samaratnA'dhikastatra yaH pazcAdAcAryasamIpAnirgatastasya purataH prathamamAlocayitavyaH / pazcAditarasya samIpe tena yadipunaranAlociteparasparaMbhuJjate tadA prAyazcittaM pratyekaM catvAro gurukAH / etena anAloie bhave gurugA gIyatthe AloyaNA iti vyAkhyAtam ||smprtishuddhmshuddhN vivicaMtItyasyavyAkhyAnamAha[bhA.2907] nikkAraNe asuddho ukAraNevAnuvAyato | ujjhaMti uvahiMdovi tassa sohi karetiya / / vR-ya upadhiniSkAraNepuSTAlambanamantareNodgamAdirbhiparazuddho gRhItoyazcakAraNe'nupAyato yatanayA gRhItastamupadhiMdvAvapi parityajatastasya parasparamAlocanAyAMyenadoSeNazuddhaupadhirAtta-statpratyayamayatanA pratyayaM ca prAyazcittaMpratidyate / / [bhA.2908] evaM tu videsatthe ayamanno khalubhave sadesatthe / abhinIvArIgAdI vinigaegurusagAsato / / vR- evamuktena prakAreNa khalu videzasye yatanA bhaNitA / ayamanyaH khalu yatanAprakAraH svadezasthe Page #725 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 240 vyavahAra-chedasUtram -2- 7/163 tamevAha-abhinivArikA prAgukta svarupA tayA, AdizabdAdupadhikAryeNa spardhakapatInAM vA sArAkaraNena gurupadezato gurusakAzAdvinirgate binirgamanaiva pratyAgatairAcAryapAdamUlaM kasyAM velAyAmAgantavyamenAmeva niyuktigAthAMbhASyakAro vivRNoti[bhA.2909] abhinivAre nigate ahavA anneNavAvikoNa / visaNaMsamaNunnesuMkAle kovAvi kAlou / / vR-abhinivArikayA prAguktasvarupayA nirgata anyena vA upadhyutpAtanAdinA kAryeNa nirgata bhUyaH sa manojJeSu sAMbhogikeSu svAcAryapAdamUle ityarthaH / vizanaM pravezaH kAle kartavyaH / ziSyaH prAha-kaH kAlaH 1 |suuriraah[bhaa.2910] bhattaThiya AvAsagasohe umatittipacchaavaraNhe / abbhuTThANadaMDAiyANagahaNegavayaNeNaM / / - bhaktArthinAM kRtvA bAhyagrAmeSu bhikSAmaTitvA bhojanaMca vidhAya tadAnantaramAvazyakamuccArAdi zodhayitvApazcAdaparAhne kAlavelAyAmAyAntivAstavyairapi naipedhirkI zabdaM zrutvA abhyutthAnaM kartavyam / daNDAdInAmAdizabdAtpAtrAdiparigrahonahaNaM kartavyaM / kathamityAha-ekavacanenadaNDAdikaMgRhNAmItyevaM rupeNaikenavacanena yadisamarpayanti tadAgRhItavyaH / kiMkAraNamiticeducyate-vAstavyenAtizayena gRhIte gahItamiti manyamAnena prArNakana vAstavyA gRhIte mukta bhAjanabhedo bhavati / tena ca patatA prANajAtivirAdhanAstatastanniSpannaM prAyazcittaM tasmAdekavacanena daNDAdigrahaNaM, vakSyamANakAraNaiH / punarapavAdapadataH kAlavelAyAMna pravizet / tAnyeva kAraNAnyAha[bhA.2911] khuDDagavigiTThagAme uNhaM avaraNhe tena tupagevi / pakkhittaMmuttaNaM nivikhava ukkhittamoheNaM / / vR-kSullakogrAmeyatrapraptovartatetatraparyAptaMnabhaviSyatItihetoryadivAvikRSTamantaraMtataH kRtabhikSAkA naprApsyAmo'thavA'parAhne vrajatAMtApastataetaiH kAraNaiHprAgapiprAtarapipravizet / tatraca naiSedhikazibdaM zrutvA yat mukhe pratiptaM tat muktvA tat gilanIyamityarthaH yat utkSiptaM lambane vartate tatpAtre nikSipya vAstavyairabhyutthAtavyamatrayadiprAdhUrNakAH kRtaparyAyAH tatastairvaktavyaMmAabhyuttiSThatavayaM kRtaparyAptAH samAgatAyadivA yasya kasyApyarthaH taiH samabhaGkate athakadAcitaprAdhUrNakAna kRtaparyAptAbhaveyustadA sarvA teSAM datvA vAstavyA anyat gRhNanti / atha vAstavyairatizayena paryApte labdhe te prAdhurNakAssamAgatAstato yadi tapo'haM prAyazcittamApannAstadA oghAlocanayA Alocya taiH samaM bhuJcate / eSa niyuktigAthAsamAsArthaH sAmpratamenAmeva viSayapadavyAkhyAnato vyAkhyAnayati - [bhA.2912] jaiuttavaM Avanno jA bhinno ahava hoja naavnno|| tahiyaM ohAloyaNatena pareNa vibhAgou / / vR- vAstavyarbhikSAvelAyAmatizayena paryApte labdhe yadi prAghUrNakAH samAgacchanti tadA yadi prAghUrNakaratapoha~ prAyazcittamApano'pi yAvadadyApi bhinno na bhavati cchedAdikaM prApta ityarthaH / athavA tapo'hamapi prAyazcittaM nApannaH tadA odhAlocanayA Alocya taiH sama maNDalyAM samudaddizanti / tataH samuddezAnantaraMparatovibhAgAlocanayAlocyaprAyazcittaMpratipadyante / athacchedAdikamApannastatomaNDalyA utkRSya dIyate / atha velAyAM na prAptAH kintvanAgADhAyAM pauruSyAMprAptAstatra vidhimAha Page #726 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 241 - uddezaka :-7, mUla - 163, [bhA. 2913] [bhA.2913] ahavA bhuttuddhariyaMsaMkhaDi annehiM vA vi kajjehiM / taMmukaMpatteyaM ime ya pattAtahiMhujjA / / vR- athaveti prakArAntare vAstavyAnAM bhuktoddharitaM vartate / athavA saMkhaDyAM nimantritAH zrAddhAdibhirvAstavyAstatra mutkaMparyAptaM gRhItamasti yadi vA AcAryAH kulAdikA vinirgatAstAn kiyantaM kAlaM pratIkSya tat yogyaM maNDalyAM bhuMkte pratyekamuddhastimasti / ime ca prAdhUrNakAstatrAvasare prAptA bhaveyustato vAstavyA neSedhikI zabdaM zrutvA samutthAya bhaNanti[bhA.2914] - bhuMjahabhuttAamhe je vA icchaMti yabhutte sahabhoja / savyaM vatesi dAuMannaMgeNhaMtivatthavvA / / vR-bhugUdhvaM yUyaM kyaMbhuktAyovA icchati abhuktairvAstavyaiH sahabhojyaMsa taiH saha bhuGkte / athavA prAghUrNakAnAMnapazcAdbhAge paripUrNaM jAtaMtatsarvaM teSAM prAdhUrNakAnAMdatvA vAstavyA anyat gRhNanti / / [bhA.2915] tini dine pAhuNaMsavvesiM asatibAlavuhANaM / jetaruNA saggAme savvatthA bAhi hiMDaMti / / - sarveSAmAgatAnAM trINi dinAnI yAvat prAghUrNakatvaM karaNIyaM / atha sarveSA kartuM na zaknuvanti tataH sarveSAmabhAvebAlavRddhAnAM trINidinAniprAdhUrNakatvaMkaraNIyaMyetathAprAghUrNakAnAMtaruNAstesvagrAme hiNDante ye tu vAstavyAstaruNAsteudbhAmakabhikSAdharyayA bahirgAme hiNDante / / [bhA.2916] saMghADegasaMjogoAgaMtugabhaddaetarebAhiM / AgaMtukAvabAhiM vatthavvayabhaddae hiMDe / / vR-yadigrAmavAstavyAjanAAgantukabhadrakAstadA prAghUrNakAnAmekaiko vAstavyenasamaMsaGghATakena hiNDate / itarevAstavyAnAMsaMcATasaMyogA udbharitAstebahiAme udbhAmakabhikSAcaryAyAMvrajanti / atha grAmavAstavyAjanA vAstavabhadrakAstato vAstavyanAmekaikaHprAdhUrNakanasamaM hiNDate |yetupraaghuurnnkaanaaN saGghATakasaMyogA adhikAste bahirudbhAmaka bhikSAcaryayA vrajanti / upadhicintAyAmapi parasparamAlocanAyAMdattAyAMyogItArthena upadhirutpAditaHsaparibhujyate / yastvagItArthenotpAditastasya parityAgaH krnniiyH| mU. (164) jAo niggaMthiovA niggaMthA vA saMbhoiyA siyA, noNhaM kappai paJcakkhaM pADievaM saMbhoiyaM visaMbhoga karettae; kappaiNhaM pArokkhaM pADiekaM saMbhoiyaM visaMbhoga karettae / jattheva tAo appaNo AyariyauvajjhAe pAsejA, tattheva evaM vaejA-'ahaNaM, bhaMte, amugIe ajAe saddhiM imammi kAraNammi pArokkhaM pADiekaM saMbhoNaM visNbhogkremi'|saay se paDitappejjA, evaM se nokappai pArokkhaM pADievaM saMbhoiyaMvisaMbhogakarettae; sAyese no paDitappejA, evaM se kappai pArokkhaMpADiekaMsaMbhoiyaM visNbhogNkrete| [bhA.2917] maMDugagati sariso khalu ahigAro hoi bijhyasuttassa / saMpuDato vA doNhavi hoi visesovalaMbho vA / / vR- maNDUkaH zAlUraH sa yathA utplutya gacchati evaM nirgranthasUtrAnnirgranthIsUtraM visamiti maNDUkI gatisadRzaMtata uktaM dvitIyasUtrasyAdhikAraprastAvomaNDUkagatisadRzaH / tathAsaMpUDato vA ityAdi yathA [22] 16] Page #727 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 242 vyavahAra-chedasUtram-2-7/164 dve phalake ekatra kRte phalaka sampuTa ityucyate / evaM nirgranthasUtrAt dvitIyaM nirgranthI sUtraM sampuTasadRzaM bhavati tata uktaM dvayorapi sUtrayoH sampuTaka iti nirgranthasUtrAdanantaraM nirgranthIsUtramuktaM bhavati / vizeSopalaMbhovA iti ye nirgranthIsUtraMpaThyate / tataH ziSyANAM vizeSopalambho bhavati / dUravyavadhAne tu na syAt tato bhavati vizeSopalaMbha iti kRtvA nirgranthasUtrAdanantaraM nirgranthIsUtramuktameghamanena sambandhenAyAtasyAsya vyAkhyA-yA nirgranthyo vA sAMbhogikAH syusteSAM na kalpate pratyakSaM pratyekaM sAMbhogikI sAMbhogAM kartuM kalpate parokSaM pratyekaM sAMbhogikaM visAMbhogIkaryu yatraivavA tAni nirgranrthya AtmIyAn AcAryopAdhyAyAnpazyantitatraiva evaMvadanti |ath namitivAkyAlaGkAre |bhdntamukyaa sahAsmin kAraNesamApatite parokSapratyakSapratyekaM saMbhogavisaMbhogakaromi |saacsetsyaaH pravartinyAH prati tapati mithyAduSkRtapradAnenAnutapati asaddhAtadAkhyAnamiti pratyAyapayati / evaM satina kalpate parokSaM pratyekaM sAMbhoga visaMbhogakartumatasA tasyAH prAguktaprakAreNanAnutapitAsvataevaM satisetasyAH kalpate parokSapratyekaMsaMbhogaM kartumitisUtrAkSarArthaH / / sampratibhASyakAraH prAha[bhA.2918] esovagamo niyamA niggaMdhINaM pihoinaayvyo| jaM etthaMnANataMtamahaM vucchaMsamAseNaM / / vR-yo nigranthasUtrasya vyAkhyAgama ukta eSa eva gamo nirganthInAmapi sUtre bhavati jJAtavyaH kevalaM yadatranAnAtvaMtadahaM samAsena vakSye / tadeva vivakSuH prathamataH praznamutthApayati[bhA.2919] kiM kAraNaMparokkhaM saMbhogA tAsukIraivIsuM ! pAeNatAhi tucchA paccakkhaMbhaMDaNaMkujA / / vR- kiM kAraNaM kena kAraNena tAsu saMyatIsu parokSaM saMbhogo viSvak kriyate / AcArya Aha-hi yasmAtprAyeNa tAH saMyatpastucchAH / tataH pratyakSaM visaMbhogakaraNebhaNDanaM kuryuH / / [bhA.2920] doni visasaMjatIyAgaNINo ekassa vA duvevagA / vIsukaraNaMbhitecciya kavoyamAdI udAharaNA / / vR-dvaugaNinAvAcAryosasaMyatIkau parasparaMsAMbhagikAvathavA ekasyadvauvargausaMyatavargaH saMyatIvargazca / aparasya tveka eva saMyatavargaH / tau yAM visaMbhogAM kurutastAM taireva caTakagRhikakapotapravizanAdirupAdudAharaNAtprAguktaprakAreNa visaMbhogaMkurutaityarthaH / kathamityAha[bhA.2921] paDisevitaM tunAuMsahitI appaNA guruNaMtu / teviya vA hariUNaMpucchaMtI dovisaDabhAvaM / / vR- kAzcitsaMyatyaH kAsAMcit saMyatInAM prAdhUrNikA gatAstAbhizca pUrvaprakAreNa prathamAlikA kRtA jAtAzayyAtarapiNDAzaGkA |athvaa haritopaliptAyAM vasatau sthitA yadi vAsadIpAyAMtatastAbhirAgatya nijapravartinyAkathitaM yathA-etAH zayyAtarapiNDamAsevante / pratidivasaMharitopaliptAyAM vasatau vasanti sadIpAyAM veti sApipravartinI tanmukhAtpratisevitamitijJAtvAtAbhiH sahagatvAtmanoguruNAM kathayati / te'picaguravo vyAhRtya AkAryadvAvapisaMyatIvargausadbhAvaM pRcchanti / kevalaMyaditAekagurupratibaddhA anyathA doSastathA cAha[bhA.2922] jaitAuegamegaMahavAvI paraguruMvaijAhi / ahavAvI paraguruto paravattiNI tIsuvIgurugA / / Page #728 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : - 7, mUla - 164, [bhA. 2922] 243 vR- yadi yakAbhiH pratisevitaM zayyAtarapiNDAdi yakAbhizca pratisevitaM jJAtvA gurubhyaH kathitaM tA yadi ekamAcAryamAzritAH / athavA AtmIyA api satyaH zayyAtarapiNDAdyA sevinyaH paraM guruM kutazcitkAraNAt vrajeyuH pratipannA yadi vA sA pravartinI yatsaMyatIbhiH zayyAtarapiNDAdyAsevitaM paraguruta upasampadaM pratipannAsu etAsutisRSvati yadyAcAryaH svayaM pRcchati ko'tra bhUtArtha iti tadA prAyazcittaM catvAro gurukAH kiM kAraNamiti cedata Aha[bhA. 2923] bhaMDaNa dosA haMtI vagaDAsutaM mi je bhaNivapuvviM / sayamaviya vIsukaraNe gurugA cAvallayA kalaho / / vR- tAsAM tisRNAmapi svayaM pracchane bhaNDanadoSA bhavanti ye bhaNitAH pUrvaM kalpAdhyayane prathamoddezake vagaDAsUtre te ceme tAsAM svayaM pracchane triSu sthAneSu bhaNDanaM tAni ca trINi sthAnAnyamUni Atmano dvau gacchau saMyatavargaH saMyatIvargazca tRtIyo'nyAcAryAH saktAH saMyatAH saMyatyazca eSaiko vargobha (ga) eyate / bhaNDanaM punarevaM jAyate tAH saMyatyaH parakIyarUpAH pRSTAH satyau brUyuryathA jAnImo yat duHkhApitA ihalokasahAyayA nijapravartinyA evamuktesaMyatAstAbhiH saha kalahaM kuryuH / saMyatInAmapi parasparaM raNDArATirbhavati / tathAnye gacchavartinaH sAdhavaH parAcAryeNa samaM parasaMyataiH samaM parasaMvatIbhizca samaM rATiM vidadhyuryat evaM doSAstasmAt dvAvapi tau saMyatIvargAvAtmanaH AtmanAcAryasya kathayataH / yadi punastAH saMyatyaH svayameva viSvak saMbhogaM kurvanti tA tAsAM prAyazcittaM catvAro gurukAH, kasmAditi cedata AhacApalyatazcapalatAdoSeNa kalahaH parasparaM bhUyAditi hetoH / / [bhA. 2924] patteyaM bhUyatthaM dopahaMpi gaNaharo tuleUNaM / miliuM tagguNa dose parikkhiuM suttaniddoso / / vR-yata evaM doSAstasmAdAtmana AcAryasya kathanIyaM tau ca gaNadharau dvAvapi saMyatI vargayoH pratyekaM bhUtArthaM tulayitvA samyag vijJAya tata ekatra militvA tayordvayorapi saMyatIvargayorguNadoSAna parIkSya sUtranirdezaH kartavyaH / sacAyaM yadi nAnutapaMti tatastatraiva yatra militAH sayatInAM parokSaM saMbhogaM kurvanti / pratyakSaM saMyatInAM visaMbhogakaraNe tucchatayA kalahabhAvAt / / mU. (165) nokappai niggaMthANaM niggaMdhI appaNo aDDAe pavAvettae vA muMDAvettae vA sehAvettaevA uvaThAvettae vA saMbhuMjittae vA tIseittariyaM disaM vA anudisaM vA uddisittaevA dhArettae vA / mU. (166) kappai niggaMnthANaM niggaMdhi annesiMaTTAe pacvAvettae vA dhArettae 'vA / / [bhA. 2925] saMbhogaMmi pavatte imA visaMbhujate uvaThaviuM / sIsAyariyatte vA pagatte na dikkhati dikkheya / / - bR- pUrvasUtrebhyaH saMbhoge pravRtte prastutasUtrAbhihitA upasthApya saMbhujyate athavA ziSyatvamAcAryatvaM ca prakRtamasti tataH ziSyAcAryatve prakRte'nenApi sUtradvayenedamucyate-anyasyArthAya nirgranthI dIkSanti nAtmano'rthayeti / anena sambandhenAyAtasyAsya vyAkhyA na kalpate nirgranthAnAM nirgranthImAtmano'rthAya pravrAjayituM sAmAyikAropaNato muMDApayituMlocakArApaNataH ziSyApayitumAsevanAzikSAgrahaNapradAnataH upasyApayitumutthApanAkaraNataH saMbhoktuM SaNAM sAMbhogikAnAmanyatamena yathA yogena saMbhogena vastuM vA tathA tasyA itvarAM dizamAcArya lakSaNAmanudizaM vA upAdhyAyAdirUpAmuddeSTuM vA dhArayituM vA kalpate / nirgranthAnAM nirgathImanyeSAmapi ityAdi prAgyannavaramanyeSAmityAcAryasyopAdhyAyasya vA prarvartinyA Page #729 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 244 vyavahAra - chaMdasUtram - 2- 7 / 166 arthAya te etasyA upagrahaM kariSyantItyAdi abhiprAyeNa zeSaM sugamam / atrabhASyakAraH prAhaannaTTamappaNA vA pavvAvaNe cauguruMca ANAdI / micchattA tena saMkaThTha mehuNe gahaNe jaMca // [bhA. 2926] vR- ziSyasya me sarvakAryeSu sahAyinI bhaviSyati ityevamanyArthamevamAtmano vArthAya yadi pravrAjayati nirgranthI tadA tasya prAyazcittaM caturguru AjJAdayazca doSAstathA mithyAtvaM tIrthakaravacanAtikramAt / tathA stainyArthaM zaGkAyAM kimayaM pravrAjya (jya) hariSyati uta dharmazraddhayA pravrAjayatItyevaM rUpAyAM yatprayazcittaM caturlaghu upalakSaNametat / niHzaGkitameSapravrAjya hariSyatIti nizcaye'pa yatprAyazcittaM catvAro gurukAH / tathA maithune zaGkite zaGkite yathA kiM maithunArthameva pravrAjayita utMdharmazraddhayAti yatprAyazcittaM caturgurukam / nUnameSamaithunArthaM pravrAjayatItyevaM niHzaGkiteyanmUlaM prAyazcittam / yacca grahaNe kazukAdisaMghATa prAvaraNopadezadAne kakSAntarAdidRSTrA parobhayasamutthadoSairbrahmacaryavirAdhanaM tannimittamapi prAyazcittamApadyate / / [ bhA. 2927] tenamehuNe vA harai ayaM saMkasaMkie sIhI / kakkhAdabhikkhadaMsaNa mathathakAtobhaye dosA / / vR- ayaM pravrAjanAvyAjena haratItyevaM zaGkAyAmazaGkite vA stainyasyArthe tathA maithunazaGkhAyamazaGkite vA maithune yA zodhiH prAyazcittaM tadApadyate / tathA kakSAdInAmathakramaprastAvamabhIkSNadarzane AtmobhayadoSA upalakSaNametat [paradoSAzcaya tAnapi prApnoti etadeva savizeSamAha [ bhA. 2928 ] haratitI saMkAe lahugA gurugAya hoti nIsaMko / mehuNasaMke gurugA nissaMkie hoi mUlaM tu / / vR- atha pravrajyAdAnavyAjena haratItyeva zaGkAyAM prAyazcittaM catvAro laghukAH / nizaGke haraNe nUnameSa nizcitaM hariSyatItyevaM nizcaye bhavanti catvAro gurukAH / tathA maithunAzaGkAyAM catvAro gurukA niHzaGkite maithune vA bhavati mUlaM amumevArthaM sUtrakRtAGgAlApakena saMvAdayati [bhA. 2929] avidhUvagAdivAso paDisiddho tahayavAsasatihigA / vIsatthAdIdosA vi jaTThA evaM tuvRttA / / vR- pUrvasUtrakRtAGge eyoktA abhihitAH pUrvoktAH / / [bhA. 2930] pavvAvaNesapakkhe paricchie dosavivajjie / dikkhAevaM suttaM saphalaM suttanivAtoukAraNiu / / vR- yasmAdete doSAH sapakSe pravrAjanA kartavyA / tadyathA- puruSAH saMyataiH pravrAjanIyAH, striyaH saMyatIbhiH, saMyatiranujJAtAbhiH sAca dIkSA paripRcchaya kiM pravrajasi iti pRSTA yadyabhyupagacchati tadA dAtavyA paradoSavarjite aThArasapuriSeSvevamAdidoSarahite / atrapara Aha-yadyetattatvaM tarhi sUtramaphalaM sUtre parapakSe'pi dIkSAyA abhyanujJAnAttasyAzcAsambhavAt / AcAryaH prAhasUtranipAtaH kAraNikaH kAraNamapekSyedaM sUtraM pravRttamiti bhAvaH / kiM tatkAraNamata Aha [bhA. 2931] kAraNamegamaDavekhaMtiyamAdIsu melaNA hoi / pavvajjamabbhuvagae appANeca uvvihAtulanA / / vR- kAraNamazivAdi lakSaNamadhikRtya ko'pi sAdhurekAkI jAtaH kathamapyeka maNDavegataH eka maNDavaM nAma yasya nivezasya sarvAsu dikSuca nAsti ko'pyanyo grAmo nagaraM vA tasminnevamaNDave gatastatra ca saMyatyo Page #730 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :- 7, mUla - 166, [bhA. 2931] 245 na vidyante atha ca tasminnekamaNDave tasya sAdhIrmAtA bhaginI anyA vA kAcananAlasambadhA svajanAsti, ko'pyanyo grAmaM nagaraM vA tAsAM mAtrAdInAM melanaM melApakaH sAdhorbhavati / saca mAtrAdikaH strIjano dharme kathite'kathitevA pravrajyAM pratipattumabhyupagato yathA vayaM pravrajyAM pratipadyAmahe / evaM pravrajyAmabhyupagate mAtrAdAvazaGkanIye strIvarge yaMtanA kartavyA / sA ceyaM tena sAdhunA caturvidhayA tulanayA tolayitavyastadyathA- dravyataH kSetrataH kAlatobhAvatazca / tatradravyato yadi samartha hAramupadhibhaiSajAdikaM cotpAdayituM samarthaH, / tathAkasyApyevaM sbhAvato bhavati / yathA na zaknotisthAtuM prathamAlikAM vinA caturtharasikAdikaM vA pAnakaM na zaknoti pAtuM / tatastadyogyaM pAnakaM prathamAlikAM vA netuM samarthaH; / kSetrato yadi zaknoti pathi pAdAbhyAM gantumadhvani vA yadi zaknoti AhArAdikamutpAdayitum / kAlato grISmakAle pAnakaM zItakAle tatkAlaprAyogyamAhArAdikaM tadutpAdayituM samarthaH / rAtrau madhyAhne vA yadi gantuM prabhuH, bhAvato yadi krodhAdInAM jayaM kartuM kSamo jJAnadarzanacAritrANi sAmAcArI ca grAhayitumIzastato yAvadAcAryANAM pravartinyA vA mUlaM na prApnoti, tAvadanayA caturvidhayA tulanayAtmAnaM tulayitvA yadi samartho jAtastataH pravrAjayati / etadevAha[bhA. 2932] asivAdikAraNagato vocchinnamaDaMbasaMjatI rahito / kahiyAkahiyauvaThiya asaMkaitthI samAjayaNA / / vR- azivAdibhiH kAraNairekAkI vyavacchinnA grAmanagarAdayo dikSuvidikSu ca yasmAttasmin vyavacchinne saMyatIrahite maDave gatastatra ca dharme kathite akathite vA mAtrAdayo vratagrahaNArthamupasthitAstAsu azaGkAsu azaGkanIyAsviyaM vakSyamANA yatanAtAmevAha [ bhA. 2933] AhArA duppAyaNe davve samuIca jANate tIse / jaitarai gaMtu khette AhArAdIni addhANe / / bR- dravye dravyato yadyAhArAdInAmAdizabdAdupadhyAdi parigrahaH utpAdane samarthaH / samui nAma svabhAvaH bhAvaM tasyA jAnAti yathA prathamAlikAM vinA na zaknoti caturtharasikAdikaM ca pAnIyaM pAtuM na zaknoti, tatastadyogyaM pAnaM prathamAlikAMcotpAdayituM kSamaH / tathA kSetrato yadi pathi pAdAbhyAM gantuM tarati adhvani vAhArAdikamutpAdayitum / [ bhA. 2934 ] gimhAtikAle pAnaga nisigamanAtisuvA vijaisatto / bhAve ko hAijao gAhaNanANeya caraNe ya / / vR- kAle grISmAdau yadi pAnakamutpAdayitumIza upalakSaNametat / zItakAle varSAkAle ca prAyogyaM tatsampAdayituM zakto bhAve yadi krodhAdijayaH kartuM zakyate jJAne caraNe ca tasyA grahaNe samarthastadA yAvadAcAryamUlaM pravartinI mUlaMcana prApnoti / tAvadetayA caturvidhAyAtmAnaM tolayitvA yadyAtmanaH samarthatA gamyate tadA pravrAjayati yAvatkathA samartho vA pravrAjayati / atreyaM mArgaNA yo yAvatkathaM paripAlayituM samarthaH sa niyamAt pravrAjayati, itarasmiMstu bhajanA / tathAhi yo yAvatkathaM paripAlayituM samarthaH tasya yadyAcAryaH salabdhikaH paripAlane samartho'nyo vA svagaNazaktaH paripAlayituM kSamaH, tataH pravrAjya tasya samarpayati / athAcAryo'nyo vA svagaNAzaktastAM paripAlayitusamarthastadA na pravrAjayati / iyamitarasmin bhajanA / / [bhA. 2935] abbhuja gayaraM paDivajiu kAmo jo upavvAve / Page #731 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra-chedaMsUtram - 2- 7 / 166 gurugA avimAne annegaNadhAraNasamatthe / / vR- yo'bhyudyatamekataraM nAma labdhika AryikANAM paripAlane ca samarthastadA tasya mAtrAdikAvratagrahaNArthamupasthitAH sa yadi abhyudyata vihAraM maraNaM vA pratipattakAmastarhi yadi tasyAcAryonyo vA svagaNasatkaH paripAlane samarthastadA tA pravrAjyattasyasamarpayati samarpya vAbhyudyatavihAramaraNaMvA pratipadyate atha-nAstyAcAryaH svagaNasakto vAtAsAM paripAlakastadA anyasmin gaNadhAraNasamarthe'vidyamAne yo'bhyudyatamekataraM vihAraM maraNaM vA pratipattukAmaH pravrAjayati tasya prAyazcittaM catvAro gurukAH / / [bhA. 2936 ] jo viya addhittI pavyAveMtassa hoMti gurugAu / jahA joDa samattho so pavvA vei tA uvA / / 246 vR- yo'pyalabdhiyukto na tatprAyogyAhArayitumIzastasyApi pravrAjayato bhavanti catvAro gurukAH prAyazcittaM yata evamasamarthatAyAM prAyazcittaM tasmAdyaH samarthaH sa tA mAtrAdikAH strIH pravrAjayati / evaM tuleUNappaM sA vi tulijai udavvamAIhiM / kAyANaM dAyANaM dikkha sikkha ittaradisAnayaNaM / / [bhA. 2937] vR- evamuktena prakAreNAtmAnaM dravyAdirUpayA caturvidhayA tulanayA tolayatvA yA sau pravrAjanIyA sApi dravyAdibhistolayitavyA / sA ca tulanAgre bhaNiSyate / yadi tulanAyAmuktAyAM sA brUte sarvamahaM kartuM samarthA iti tadA sA dIkSaNIyA sA ca tulanA tasyAH kartavyA yasyAH svabhAvo na jJAyateyasyAH punaH svabhAvo jJAto vartate / tatrAnmatulanaiva prAguktA kartavyA, ! atha yadi tasya mAtA bhaginI vA tataH kathaM tasyAH svabhAvo na jJAyate / ucyate sa laghukaeva naSTaH pravrajito vA / tataH svabhAvAparijJAnaM kAyANadAyaNamiti kAyAnAM pRthivIkAyAdInAM kartavyaM / yathA eSa pRthivIkAya ucyate'yamapkAyo'yaM tejaskAya eSa vAyukAyo'yaM vanaspatikAya eSa calanadharmA dvIndriyAdistrasakAyastatra pRthivyA AlikhanAdi na kartavyamapkAyena svagAtrasevanAdi, tejaskAyena pratApanAdica vanaspatikAyena dantadhAvanAditrasakAyasya paritApanAdi / yadi punaH kAyaiH kAryamupajAyate, tadA tatkAraNe, prAsukena parimitena kartavyam / evamabhyupagate tasyA dIkSA dAtavyA / tadanantaraM grahaNazikSA sevanAzikSA ca zikSaNIyA / tatra grahaNazikSA sA dazavaikAlikAdi sUtra pAThanIyA / AsevanAzikSA yatparidhAnapanAdi zikSate tatra paridhApanavidhimupadarzayitukAmena pUrvaM laghubAlakasaMyatI nepathyena paridhApyate tata ucyate evamArye tvamapi paridhAnaM kuryAH tathA bhikSATanasAmAcArI saMkSepeNa kathayati / tata itvaradikaraNaM yAvadAcAryasakAzaM na vrajAmi tAvadahameva te AcAryo'hamevaca pravartinI / AcAryasamIpaMgatAnAMtvAcAryA jJAtArastato vakSyamANavidhinA gurusamIpe nayanaM / eSa niyukti gAthAsamAsArthaH / sAmtamenAmeva vivarISuH bhASyakAraH Aha [ bhA. 2938 ] pejjAdi pAyarAsA sayanAsanavatthapAuraNadavve / dosINa puvvANi ya sayanAdi asakyAehiM / / bR- gRhasthAvasthAyAM prAtarAzA prathamAlikApeyAdirUpA peyA pratItA / AdizadvAnmaNDakamodakAdiparigrahastathA zayanAsanavastrANi zobhanAni prAvaraNAni ca kAlocitAnyAsIran / idAnIM tu vratapratipattau prathamAlikAyAM bhaktaM dosINamiti paryuSitaM bhaviSyati / durbalAni ca zayanAdIni zayanAsanavastrANi prAvaraNAni ca etasya kartumazakyatA iyaM dravye dravyaviSayA pratipRcchA, / paDikArAya bahuvihA visayasuhA Asi se na puna iNhiM / [bhA. 2939] / Page #732 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :-7, mUla - 166, [bhA. 2939] 247 vatthAniNhANadhUvA vilevaNAosahAiMca / / vR- tathA te bhavatInAM gRhasthAvasthAyAM vyAdheH pratIkArA bahuvidhA AsIran / viSayasukhAni ca bahuvidhAni, / tathAhigRhasthAvasthAyAM manojJAni vastrANi, zarIramanaHpralhattikaraM snAnaM prANamanonivRttikarA dhUpAH zarIrazubhagAni vilepanAni / etena viSayasusvAni bhAvitAni / tathA auSadhAni ca gRhasthAvasthAyAMnAnAprakArANisaMgRhItAni, idAnIMpunarna viSayasukhAni nApipratIkArA bahuvidhAstataH paramaduSkaraMvratametadini, kSetrataH pratipRcchAmAha[bhA.2940] addhANadukkhasejjA sareNutamasAya vshitokhetto| parapAehiMgayANapucchANaya uusuhagharesu / / vR- yuSmAkaM sadaiva para pAdairgatAnAM sadaiva RtusukheSu graheSUSitAnAM pravrajyA pratipattyanantaramadhvani svapAdAbhyAMgamanemahatduHkhaMbhaviSyati / zayyAvasatiHsareNukAtathAdIporAtraunaprajvAlyate, vasatayo vasanAni tamasA kaSTAni bhaviSyanti / eSA kSetrepratipRcchA / kAlata Aha[bhA.2941] AhArAuvajogojojammi hoi kAlaMmi / sonnahA nayanisiM akAlojoggoyahIno ya / / vR- yo yasminkAle yogya AhArAdhupayogaH sa gRhasthAvasthAyAM samapadyata, vratapratipatyanantaraM tu AhArAdyupayogo'nyathA bhavati,tathAnarAtrAvAhArAdhupayogo navA kAle'pica kadAcidayogyo bhavati, ! so'picana paripUrNaH kintuhIna iti, gatA kAlapratipRcchA |bhaavpRcchaamaah[bhaa.2942] savvassa pucchaNijjA nayapaDikUlena sairamudatAsi |ty / / khuDDIvipucchaNijjA coyaNapharusA girAbhAve / / vR-gRhasthAvasthAyAMtvaM sarvasya pRcchanIyA vartase, tatrApina pratikUlena, tathA svaira svecchayA muditA pramodavatIgRhasthAvasthAyAmasibhavasi, vratapratipattyanantaraMtukSullikApitvayApracchanIyA, tathA tathA codanA zikSaNaMparuSayA girA bhaviSyatietacca paramadussahamityeSA bhAve bhAvaviSayA pratipRcchA / [bhA.2943] jAjena vayeNajahA valAlitA taMtadannahAbhaNati / soyAdi kasAyANaya jogANaya niNahosamiti / / vR-yA yasmin vayasi gAthAyAM tRtIyA saptamyarthe prAkRtatvAt ! yathAyena prakAreNa lAlitA vA zaddho bhAvaviSayA pratipRcchA prakArAntaropadarzane tAM tadanyathA idaM vakti / zrotrAdInAmindriyANAM kaSAyANAM yogAnAM ca kAyaprabhRtInAM nigrahaH kartavyaH samitayazca IryAsamityAdayaH paJca paripAlanIyAH tadevaM tasyA dravyAdibhistulanoktA / samprati kAyAnAMca darzanamAha[bhA.2944] AlihaNaMsiMcatAvaNavIyaNaMdaMtadhuvaNAdikajjesu / kAyANa anuvabhogo phAsuyabhogo parimitoya / / vR- pRthivyAH kASTAdinA Alikhanamudakena siJcanamagninAtApanaM vAyorvyaJjanaM dantadhavanaM dantaprakSAlanamityAdi kAryeSukAyAnAmanupabhogaH yadi punaH kAyaiH prayojanamupajAyate, tadA prAsukena paribhogaH kartavyaH |so'pic parimita iti, sampratidIkSAdidvAra pratipAdanArthamAha[bhA.2945] abbhuvagayAe loukappaThagaliMgakaraNadAvaNayA / bhikkhagahaNakaheti vetivahaMte disA tinni / / Page #733 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra- chedasUtram - 2- 7/ 166 vR-pUrvoktaM sarvaM yadyabhyupagatavatI bhavati tadA tasyA abhyupagatAyA abhyupagamavatyAlocaH kartavyo yadA tu nivasanavidherupadeSTumupakrAnto bhavati tadA kalpasthakasya bAlasya saMyatI nepathyaparidhApanena nivasanasya darzanaM kartavyam / tathA bhikSAgrahaNaM bhikSATanasAmAcArI kathayativadati ca / yAvadAcAryasamIpaM na vrajAmi tAvadahaM te tava tisro dizaH ahameva tavAcAryo'hamevopAdhyAyo'hameva ca pravartinIti / AcAryapAdamUlaM gatAnAM tvAcAryaH pramANaM nayanavidhimAha [ bhA. 2946 ] mAU ekkiyAe saMbaMdhI itthI purisasattheya / evameva saMgatINa viliMga karaNamottubitiyapadaM / / vR- ekasyAmAturupalakSaNametat bhaginyA vA nayanaM nAlabaddhastrI sambandhinA strIsArthena samaM tadabhAve nAlasambandhinA puruSasArthena tasyApyabhAve'nyena bhadrakena sArthena sahagAthAyAM saptamI tRtIyArthe / mU. (167) no kappai niggaMdhINaM niggaMdha appaNo aThAe pavvattAvittae vA jAva dhArelae vA / mU. (168) kappai niggaMthINaM niggaMdha annasiM aTTAe paJcAvettae vA jAva dhArettae vA / 248 vR- sUtradvayasya akSara gamanikA prAgvat- atra bhASyakAraH prAha- aivetyAdigAthApazcArdhaM / evameva anenaiva prakAreNa saMyatInAmapi saMyataM pravrAjayantInAM niravazeSaM vaktavyam / navaraM liGgakaraNe dvitIyapadaM muktvA liMgakaraNe dvitIyapadamadhikaM vA sevanIyamitibhAvaH / etadeva darzayatiuThata nivesaMte sati karaNAdIya lajjanAseya / tamhA usakaDipaTTe gArhati tayaM duviha sikkhaM / / [ bhA. 2947 ] vR- agra pUrakamAtrakaraNe uttiSThatitha nivasati sakRtkaraNAdau ca yasmAllajjAnAzo bhavati tasmAttakaM saMyataM dvividhAmapi zikSAM grAhayati / sakaTTIpaTTakaM santaM kaTIpaTTakaparidhAnApetaM santaM / AyariyauvajjhAto taiyAya pavattinIu samaNINaM / [ bhA. 2948 ] - anesiM aDAetti hoi eesiM tiNhapi / / vR- zramaNInAmAcAryaupAdhyAyastRtIyA ca pravartinI bhavati, zramaNAnAM tvAcAryopAdhyAya tato'nyeSAmarthAyeti / yaduktaM sUtradvaye'pi tasyAyamartho bhavati, yathAyogameteSAM trayANAM arthAya saMyato trayANAmarthAya saMyatastu dvayorarthAyetyarthaH / etena annesiM aThAe iti sUtradvayamapi vyAkhyAtam / mU. (169) no kappai niggaMdhINaM vitigiThiyaM disaM vA anudisaM vA uddisittae vA dhArettaevA / mU. (170) kampai niggaMdhANaM viikiTThiyaM disaM vA anudisaM vA uddisittae vA dhArettae vA / / [ bhA. 2949] pavvAviyassa niyamA deti disiM duvihameva tivihA vA / so puna kassavigiThA uddisatisannigiTTAvA / / vR- anantarasUtreSu pravrAjannamuktaM prabrAjitasya tu niyamAt dizaM dvividhAM trividhAM vA prayacchaMti, / saMyatasya dvividhAmAcAryopAdhyAyalakSaNAM saMyatyAstrividhAmAcAryopAdhyAyapravartinIrUpAmityarthaH / sA punardikkasya viprakRSTA uddizyate, kasya sannikRSTeti pratipAdanArthamadhikRtaM sUtradvayamityeSa sambandhaH / [bhA. 2950 ] ahavA visarisapakkhassa abhAvAdikkhaNAvi pakkheviM / tatthavikarasavigiThAddisati kassa vA neti / / vR- puruSAH saMyatAnAM sadRzapakSaH, saMyatInAM puruSA vipakSaH / athavApIti sambandhasya prakArAntaropadarzane sadRzapakSasyAbhAvAt dIkSaNaM vipakSe'pi kartavyamityanantarasUtreSvabhihitam, tatrApi kasya Page #734 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 5:-7, mUla- 170, [bhA. 2950] 249 , dikvikRSTA uddizyate, kasya vA neti, tadadhikRtasUtradvayenAbhidhAtavyamiti sambandhaH / anena sambandhenAyAtasyAsya vyAkhyA-na kalpate nirgranthInAM vyatikRSTAmatizayena kSetrato bhAvatazca vikRtAM dizamanudizaM vA uddeSTumanujJAtuM nApi svayaM dhArayituM tathA kalpate nirgranthAnAM kSetrato bhAvatazca vyatikRSTAM dizamanudizaM vA svayaM dhArayituM vA ityeSa sUtradvayAkSarArthaH / sampratibhASyamduvihaMpiya tivigiThaM niggaMthInuddisaMti caugurugA / ANAiNIya dosA dito hoi kosalae / / [bhA. 2951] vR- dvividhAmapi vikRSTAM kSetra vikRSTAM bhAvavikRSTAM cetyarthaH nirgranthInAM dizamuddizati tasmin prAyazcittaM catvAro gurukAH AjJAdayazca doSAH / tatra kSetravikRSTAM dizamuddizato ye doSAstatra kozalako bhavati dRSTAntastameva bhAvayati / [bhA. 2952] uvasAmiyA jayaMtena kosaleNaM gate ya sAtaMmi / taM caiva vavadisaMtI dikhatI dikkhaMtA annagacchaMmi / / vArijaMtI vigayA paDivaNA sAya teya pAveNaM / jinavayaNa bAhireNaM kosalaeNaM akulaeNaM / / [bhA. 2953] vR- ekaH kozalakaH kozaladezotpanna ityarthaH / tena anyadezaM gatena yatamAnena sadanuSThAnaparAyaNenakApi zrAvikA upAmitA / saca kozalakaH svadezaM gatastasmiMzca gate sA zrAvikA'nyasmin gacche tatra gate tasya samIpe niSkramitumupasthitA yathA mAM nikrAmayata paraM mama sa eva kozalakaH AcAryaH, / evaM sA tameva vyapadizantI tai dIkSitA sA ca dIkSApratipattyanantaraM vAryamANApi kozalasamIpe gatA / sA ca tena pApena jinavacanabAhyenAkulajena kozalena pratipannA / eSa doSaH / kSetraviprakRSTAM dizamuddizataH / [bhA. 2954] kosalae kiM kAraNagahaNaM bahudosalo u kosalato / tamhA do sukaDayA gahaNaiha kosale aviya / / vR- kiM kAraNamatra kozalakasya grahaNaM kRtam ? sUrirAha yasmAtkozalako dezasvabhAvAt bahUdoSAn lAti Adatte / atibahudoSalo bahudoSavAn tasmAt doSotkaTatayAtra kozalasya grahaNamaMpi caaMdha akUramayayaM avi ya marahaTTyaM avagillaM / [bhA. 2955] kosalayaM ca apAvaM saesa ekaM na pecchAmmo / / vR- andhramandhradezotpannamakUramatakamakrUrAbhiprAyamapi ca mahArASTrakamavogillamavAcAlaM kozalakaM cApApaM zateSu madhye ekaM na prekSAmahe iti prasiddhirataH kozalagrahaNaM / punarapi prAha [bhA. 2956 ] kosalae jo dosA udidassaMtaMmi kinna sesANaM / te tesiMhoja vana vA imehiM pune noddise tevI / / vR-ye doSAH kozalake dizamuddizati te kiM na zeSANAM dizamuddizanti / kiM na bhavanti bhavantveti bhAvaH / surirAha te doSAsteSAM bhaveyurvA na kozalake punarniyamAdbhavanti dezavidezajanmano'pi guNadoSA hetutvAttataH kozalopAdAnaM / etaiH punarvakSyamANaiH kAraNaistAnapi zeSadoSotpannAn kSetravikRSTA nnoddizet / anna uddisiUNaM nikkhatA vA sarAgadhammaMmi / aNoNaMmi mamattaM na huaggANaMpi saMbhavati / / [bhA. 2957] vR-vA zabdo dUSaNAntarasamuccaye / yadyakAlabhAvini sarAgadharme'nyamAcAryamuddizya niSkrAntA parama Page #735 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 250 vyavahAra-chedasUtram-2-7/170 nyonyasmin parasparasmin yat mamatvaM tat vyagrANAmapi vyagracittAnAmapi na tu naiva bhavati / kintvekacittAnAmupajAyate / sAcaikacittatA atranAti / tathAcAha[bhA.2958] suciraMpisAriya gacchAtimamayAnayAgacchasi / sIyaMtacoyaNAsuyaparibhUyAmitti mannejjA / / vR-suciramapikAlaMsAritA zikSitAsatI gamiSyatItimanyamAnasya gacchasya natasyAviSaye mamatA mamatvamAyAti sIdantyAH saMyamayogeSu zithilIbhavantyo yAzcodanAzikSAstAsu dIyamAnAsu sAnyatra gantumanAH paribhUtAsmItimanyate tatastasyA apinagacchasyoparimamatA kiMca[bhA.2959] gamaNussueNacittena sikkhAto vina geNhaI / vArijaMtIvigacchejA paMthadose imelabhe / / vR-gamanotsukena cittena zikSA api nAnA prakArA grahaNazikSA AsevanAzikSAzca na gRhNAti tathA vAryamANApitasya kSetravikRSTasyAnyasyAcAryasya samIpaMgacchet / tatraca pathi doSAnimAn vakSyamANAn labhate, |atryduktNpraaketairvkssymaannairdossaistaanpinodishedititdvyaakhyaanaavsrH |taanev doSAnAha[bhA.2960] micchattasohi sAgAriyAdipAsaMDatena sacchaMdA / khettavigiThe sadosA amaMgalaMbhavavigiTThami / / vR-mithyAtvaM mithyAtvagamanaMzodherabhAvastathAsAgArike agArasahiteAdizabdAdanAgAre ekAkinyA upAzraye doSAH, / tathA pASaNDairvipariNAmanaM stenairapahArastathAsvacchandA syAt / nagacchAdhInA tathA ca satibhUyAMsodopAetekSetravikRSTe uddizyamAnedoSAbhavavikRSTeuddizyamAne amaGgalaMtena saMyamajIvitAdbhavajIvitAdvAbhrazvettasmAdbhavavikRSTo'pinoddeSTavyaH eSa dvAragAthAsaMkSepArthaHsAmpratam vivaraNamAha[bhA.2961] uvadeso nasiM asthijenegAgIe hiMDae / iti micchaMjano gacchekattha sohi cakuvvau / / vR-upadezaH siM tAsAmekAkinInAM nAstiyenasatAdRzaHstrIjana ekAkI hiNDate / tataiti asmAtkAraNAt |updeshaabhaavlkssnnaatjnH strIjanomithyAtvaMgacchet / gataMmithyAtvadvAraM / zodhadviramAhakutra prAyazcittamApannA satI zodhiM kuryAt / naivakutrApIti bhAvaH, / ekAkinItvAnna ca prAyazcittasthAnamaprAyazcittasthAnaM vAsA jAnAti / tata ito'pizodhyabhAvaH sAgArikAdvAraMpAkhaNDadvAraM cAha[bhA.2962] sAgAramasAgAre ekI uvassae bhave dosA ! carigAdivipariNAmaNasapakkha parapakva niNhAdI / / vR-sAgAre agArasahiteasAgAre agArarahiteupAzraye ekasyAekAkinyA doSAbhavanti / tatra sAgAre dIpasparzanAdayo'nAkArekulaTAjArAdipravezato, gataMsAgArikAdidvAraM, pApaNDadvAramAha ityAdisvapakSe ca vipariNamanaMtatrasvapakSe ninhavAdibhirAdizabdAtpArzvasthAdi parigrahaH parapakSecarakAdibhiH, stena dvAra svacchaMdadvAraMcAha[bhA.2963] tenehivA vihijaisacchandutthANagamaNamAdIya / ___ dosAbhavaMtiee, kiMcana pAveja sacchaMdA / / vR- stenairvA zarIrApahAribhirvA sA pathi gacchantI hriyeta, tathA svacchandamutthAnaM svacchandagamanamityAdayazcaite doSA ekAkinyA bhavanti / kiM vA svacchandA satI sA na prApnuyAt / sarvaM duHkhasthAna Page #736 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : - 7, mUla - 170, [bhA. 2963 ] mApnuyAdityarthaH / sampratibhavavikRSTe doSAnAha[bhA. 2964 ] gauravabhayamamakArA avidUratthe vi hoi jIvatte ! kodAni samajjA tassa, kuNai naya tena jaM kiccaM / / vR apidUrasthe'pi jIvati sati tadviSayA gauravabhayamamIkArA bhavanti bhUyastanmilanAdi pratyAzAsaMbhavAt / idAnIM punastasya samudghAtasya ko gauravaM bhayaM mamIkAraM vA karoti na ca naiva kazcit yat yasmAt na ca naiva tena kRtyaM prayojanaM mRtatvena sarvaprayojanAtItatvAt / kosalajjA te cciya dosA savisesa bhavavigiThaMmi / duvihaMpi vitigiThaM tamhA u na uddesijjAhi / / [bhA. 2965 ] vR ya eva doSA midhyAtvagamanAdayaH / kSetra vikRSTe'bhihitAsta eva savizeSA bhavavikRSTe'pi jJAtavyAH kevalaM kozalavarjA: / kozaladoSA hi bhavavikRSTena bhavanti mRtatvenAsaMbhavAttasmAdvividhamapi vyatikuSTaM kSetravikRSTaM bhavavikRSTaM ca noddizet atraivApavAdamAha [bhA. 2966 ] 251 bitiyaM tivvanurAgA saMbaMdhI vA na teya sIyaMti / ittaradisAunayanaM appAha eva duraMmi / / vR- dvitIyapadamapavAdamadhikRtya kSetravikRSTamapi uddizet / yadi sAdharmagrAhiNyAcArye tIvrAnurAgA bhavet / sa vA AcAryastasyAH sambandhI svajano na ca te AcAryAH saMyamayogeSu sIdanti udyatavihAriNa ityarthaH / kevalaM tasyA itvarAdizo'nubandhayitvA yAvatte svaka AcAryo na milati tAvadvayamAcAryA ete upAdhyAyA iyaM pravartinIti tataH svAcAryasamIpe vidhinA nayanamathataM ca dUre te AcAryAstataH sandezaM kathayanti / yathA yuSmadayidharmazaiSyA'smAkaM pArzve pratipannadIkSAkA vartate sA pratigrAhyA / bhavavigaThThe vi emeva samujjAtotti vA navA / tattha AsaMkie baMdho nissaMke una bajjhati / / [bhA. 2967 ] vR-bhavavikRSTe'pyevameva / dvitIyapadamavagantavyamitibhAvaH / kathamityAha kiMsamudghAtaH kAlagataH kiM vA netyevaM tasmin bhavavikRSTe tasyAbandhaH kriyate / nizaGkite tu bhavavikRSTe sA na badhyate / ahavA tassa sIsaM tu, jati sAu samuddise / [bhA. 2968 ] vippakaTTe tahiM khette jayaNA jAu sAbhave / / vR- athavA yadi sA tasya ziSyaM samuddizati kathayati mama ta eva AcAryA ahaMtu tacchiSyasamIpe sthAsyAmIti, tadA bhavavikRSTe'pitasyAbandhaH kriyate / tatrayA vikRSTe kSetre yatanoktA sA'trApi bhavati jJAtavyA / tadevaM nirgranthasutravyAkhyAnArthamAha [bhA. 2969] nigaMdhANa vigiTThe dosA te ceva muttu kosalayaM / suttanivAtobhigae saMvigge sesa ittarie || vR-nirgranthAnAmapi vikRSTe uddizyamAne ya eva nirgranthAnAM doSA mithyAtvAdaya uktAsta eva kozalakamekaM doSaM muktvA zeSA sarve niravazeSA draSTavyAH / yadyevaM tarhi sUtramanarthakamaviSayatvAttadata AhasUtranipAto abhigate saMvigne ca zeSa ityarikaH / iyamatra bhAvanA- abhigato jJAtatatvaH zrAddhaH purANo vA saMvignaH svayaM yo'pi dharmadezakastasya AcAryassopi saMvignastasmin sUtranipAto yastu zeSaH svayaM na samyak jJAtatatvastasya pathiM vrajato midhyAtvAdayo doSAH / tasya dIkSAmAdhAya itvariko digabandhaH kriyate Page #737 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 252 punaH preSyati / etadeva vyAciravyAsurAha [bhA. 2970 ] vyavahAra-chedasUtram - 2- 7 /170 saddho purANo vA jar3a liMgaM ghettuvayati annattha / tassa vitigiThabaMdhA jA icchai tAva ittarito / / vR- zrAdhaH zrAvakaH purANaH pazcAtkRto vA zadbo vikalpane'dhigatatatvataH svayaM saMvigno yo'pi tasya dharmagrAhakaH cAryaH so'pi saMvignaH / sa itthaMbhUto yadi liGgaM gRhItvA'nyatra kSetravikRSTamUlAcAryasamIpe vrajati tasya vikRSTo digbandhaH kartavyo, yAvacca tatra tiSThati tAvattasyAtmIya itvariko digbandhaH(bhA. 2971] micchatAdI dosA je kuttA te ugacchato tassa / egAgissavi na bhave iti dUragate vi uddisaNA / / vR- ye ca pUrva mithyAtvAdayo doSA uktAste'pi tasyaikAkino'maya gacchato na bhavanti, jJAtatatyatvAtsaMvigratvAcca iti hetostasya dUragate'pi kSetravikRSTe'pi gurAvuddezanaM bhavati / / gIyapurANo buThaM dhAraMto sattamuddisaMtaM tu / [bhA. 2972 ] [bhA. 2973] AsannaM taM udissai puvvadisaM vA sabaMdharae || coijjato jo puna ujjasihiti taMpi nAma baMdhaMti / sesesuna uddIsaNA iti bhayaNA khettavitigiThThe / / vR-gIto nAma sUtrArthaniSpannaH purANaH pazcAtkRtazramaNa bhAvaH sa niSkramitubhAvo'nyeSAmAcAryANAmupasthitastasya ca pUrvAcAryo'vasanno videzasthazca sataM satatamevAbhidhArayati / yeSAM ca samIpe niSkramitumupasthitastAn prati uddizatibhaNatItyarthaH / mama sa evAcArya iti taMgItaM purANamuvasthamupasthitaM pUrvamAcAryamavasannamabhidhArayantaM vacasA tamevoddizantaM ca prati yasya samIpe niSkramitumupasthitaH sa pUrvAcAryasya videzasthasya yo'nya Asannasthasya sambandhI saMvignastamuddizati / yathA sa tavAcArya iti athavA svayaM tenAtmIyAvasannadik dhArayitavyA na punaH sa tena tatrodezayitavyaH / tasyAvasannatvAdyadi vAtamapyavasannamuddizantamuddizati / kevalamanena prakAreNa kenetyata Aha-coijaMtI ityAdiyaH punarjJAyate codyamAnaH ziSyamANa udyasyantisaMvignI bhaviSyanti tamapi nAma te AcAryo badhnanti yathA te tavAcArya iti / ye punarna jJAyante na codyamAnAH saMvigrAbhaviSyanti teSu zeSeSu noddezanamiti bhajanA / emeva ya kAlagate AsanaMtaM ca uddisai gIe / puvvadisAdhAraNaM vA agIyamuttUNa kAlagayaM / / [bhA. 2974 ] bR- evameva anenaiva prakAreNa kAlagate tasya mUlAcArye yadi svayaM gItAryo bhavati tadA tasya yo'nya Asanna AcAryastaM ca uddizati pUrvadizaM vA dhArayati / atha sa svayamagItArthastadA tasya kAlagataM muktvA zeSo'nya uddizyate iti / mU. (171) nokappai nimgaMdhANaM vitigiThAI pAhaDAiM viosavittae / vitigiDDA samaNANaM avvittigiThThA ya hoi samaNINaM / [bhA. 2975 ] mA pAhupi evaM bhaveja suttassa AraMbho / / vR-vyatikRSTA zramaNAnAM digbhavati avyatikRSTA zramaNInAmityanantarasUtradvaye'bhahitameva taccAkarNya mAprAbhRtamapyevaM bhavatIti manyetetyadhikRta sUtrasyArambhaH / asya vyAkhyA- na kalpate nirgranthAnAM vyatikRSTAni prAbhRtAni kalahAnityarthaH / vitoSayitumupazamayitaM kintu yatrotpannaM tatropazamayituM klpte| Page #738 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH-7, mUla - 171, [bhA. 2976] 253 [bhA.2976] sejjAsanAtirite htthaadiighttttbhaannbhedey| vaMdaMtamabaMdaMte uppajaipAhuDaM evaM / / vR-zayyAsanAtirikte kimuktaMbhavati? atiriktAMzayyAmatiriktAnivasanAni parigrahekurvati vAryamANeyadivAhastAdihastapAdAdikaMpAdenasaMghaTyAkramyAkSamayitvAvrajati,yadvAkathamapyanupayogato bhAjanabhede athavA pUrvavandamAne pazcAdvandane prAbhRtaMnAmakalaharatadevamutpadyate / [bhA.2977] ahigaraNassuppattI jAvuttA parihAriyakulaMmi / sammamanAuda'te adhikaraNatausamuppaje / / vR- utpattisaMbhave satyAMtataH samyaganAvartamAne adhikaraNaMsamutpadyate / [bhA.2978] ahigaraNe uppanneavitosaviyammi niNayaMsamaNaM / jesAijaisaMbhujaevamAsA cattAribhArIyA / / vR-adhikaraNe utpanne sati yena sahAdhikaraNamudapAdi, tasminnatopite nirgataM zramaNaM ya AsAdayati pratigRhNAti svasattAmAtreNa ya catena sahabhukte tasya prAyazcittaM catvArobhArikA guravaH; [bhA.2979] sagaNaMparagaNaMvA visNkNtmvitosite| chedAdi vaNiyAsohinANataMtuimaMbhave / / vR-yenasahAdhikaraNamupajAtaMtasminnavitoSitesvagaNaMparagaNaMvA saMkrAntamadhikRtya yAcchedAdikA zodhiH pUrvaMkalpAdhyayanevarNitA, sA'trApitathaiva vktvyaa|nvrmtrynnaanaatvNtdidNvkssymaannNbhvti[bhaa.2980] mAdeha ThANameyassapesave jaiugurucau / gurutato tassa kahaM teviya caulahU / / vR- anyatra gatasya yadyAcAryaH sAdhusaMghATa sandezaM vA preSayanti yathaiSo'dhikaraNaM kRtvA samAgato vartate, tasmAdetasya sthAnaM mAdeyA iti, tadA tasya prAyazcittaM caturguru / tataH preSaNAnantaraM yasya pArzve so'nyatragatastasyasapreSito yadi kathayatitadA tasminnapiprAyazcittaM caturlaghu vatastatreme doSAH / [bhA.2981] uhANaM vA vi vehAsaM pdosaajNtukaahitii| mUlaM uhAvale hoivehAse caramaMbhave / / vR-yatyasmAtpreSaNekathane vAsa dveSAdavadhAvanaM kariSyati |vhaaysN vAvaihAyasanaMnAmotkalambanaM tatrAvadhAkne tena kRte satipreSayituH kathayiturvA mUlaM prAyazcittaM, / vaihAyase pArAJcitaM / anyacca[bhA.2982] tatthanatthavAsanAdetimenaviya naMdamANeNaM / naMdatitekhalu mae iti kalusappA kare pAvaM / / vR-me mamatatrAtmIyasamIpe anyatraivehAgatasya janmAntaravairAdvAsana dadati / nApicamayi nandati te nandanti, mahApradveSato'sukhabhAvAttato najanmAntaravairiNastemama pRSTaM muJcantItikaluSAtmA pApaMkuryAt kiMtadityAha[bhA.2983] AlIvejjavavasahiMguruNoannassaghAyamaraNaMvA / kaMDatthAriusahitosayaMca urassa balavaMtu / / vR-kaMDacchAriu nAma grAmo grAmAdhipatirdezo dezAdhipatirvA lUSakA vA sahAyAstena sahitaH svayaM vA urasabalavAn vasatimAdIpayet / guroranyasya vAghAtaM maraNaM vAkuryAkiMtadityAha Page #739 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 254 vyavahAra-chedasUtram -2-7/171 [bhA.2984] jaibhAsaigaNamajhe avappayogA tatthagaMtUNA / avitosaviesA gatottiteceva te dosA / / vR-yaHpreSito yadvA ava prayogAtanyena kAryeNatatra gatvAgaNamadhye sakalagaNasamakSaMyadibhASate yathA eSo'dhikaraNaM kRtvA yena sahAdhikaraNamabhUttasminnatoSite'trAgata iti te iti tasyApita eva prAguktAdoSAH / [bhA.2985] jamhA eedosA avihI pesaNeya kahaNeya / tamhAimeNa vihiNA pesaNakahaNaMtukAyavyaM / / vR-yasmAdavidhinApreSaNekathanecaeteanantaroditA doSAstasmAdanena vakSyamANena vidhinA preSaNaM kathane tukartavyam / tameva vidhimAha[bhA.2986] gaNiNo asthi nibbheyarahito kiccapesito / gametitaMrahe ceva necche sahAsahaMkhutto / / vR- anyena prayojanena preSitaH sa tu rahite vivikte pradeze'tha nirbhedaM tadadhikaraNarahasyaM gaNina AcAryasya gamayatikathayatikrameNAcAryastaMkRtAdhikaraNaM rahasyeva gamayati / yathA tvamitthamadhikaraNaM kRtvA'trasamAgatonacasa upazamita itievamukte yadisanecchet / tathAhaMnAdhikaraNaM kRtvAsamAgato yastvidaM brUtetena sahAhaMdhruvi veSukha nizritamiti / [bhA.2987] gurusamakkhaMgamitotahAvijainecchai / tAhe gaNamajjhamibhAsatenAtiniThuraM / / vR-evaM tasyAnicchAyAMsa prayojanAntaravyAjena preSito rahasi gurusamakSamadhikaraNaM gamayati, tathA kathaJcanApi taccittamanupravizya kathayati yathAropaM na vidadhAti, tathA gamito'pi yadi necchati / tataH praharadivasAdyatikrameNa prastAvAntaramAracayyA gaNamadhyetaMbhASate, paraMnAtiniThuraM, kathaMtaMbhASate ityAha[bhA.2988] gaNassa ganinoceva tumaMsI maggataMtayA / addhitI mahatI Asisovipakkho yatajito / / vR-tadAtasmin kAletvayi adhikaraNaMkRtvA nirgatesamastasyApigaNasyagaNinazcAcAryasya mahatI adhRtiH AsIt, yena ca sahatavAdhikaraNamabhUta, so'pi vipakSo gaNinA gaNenacatarjitaH / [bhA.2989] gaNena gaNinAceva sArijatamajhaMpie / tAheannAvadeseNa vivigose vihijai / / vR-evamuktAnantaraMtatratyena gaNinAcasamyaksAraNIyaH zikSaNIyoyenasvadoSaM pratipadyatatra gatvA vipakSa kSamayati, / atha sa tathA sAryamANo jhaMpito nopazamannIto duHsvabhAvatvAttato'nyApadezena sa tasya vivekaH parityAgo vidhIyate, kenApadezenetyAha[bhA.2990] mahAjanoimoamhaM khetaMpina pahuppati / . vasahI sanniruddhA vAvatthapattAvinasthino / / vR- ayaM sAdhusAdhvIlakSaNo mahAn jano'smAkametAvatAMsa caitat kSetraM na prabhavati saMkIrNatvAt, yadi vAvasatiH saMniruddhA saMkaTAvartate,tataetAvantaHsAdhavo'trananAnti |athvaavstrpaatraannysmaakN sampratinasanti,apizabdAnnacAtratathAvidhapATho'pyasti,sAdhavo'pyetetIvAsahanAstasmAtyUyamanyatra Page #740 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : - 7, mUla - 171, [bhA. 2990] kvApi gacchata, yadi punaH sasAryamANa upazamamadhigacchati / sacavakSyamANena vidhinopazamayitavyastatra prathamato'dhikaraNopazamanasthAnamAha[bhA. 2991] sagaNiccaparagaNicceNa samuNuneyareNa vA / rahassAvi va uppannaM jaM jarhi taM tarhikkhave / / 255 bR- svagaNasaktena paragaNasaktena vA tenApi samanojJena saMbhogikenetareNa vA saha rahasivA AdizabdAt arahasi vA yat yatrAdhikaraNamutpannaM tattatra kSapayet upazamayet / tatropazamanavidhimAha [bhA. 2992] ekko va do naga uppanaM jattha tattha vosamaNaM / gAme gacche duve gacchA kulagaNasaMgheya biIyapayaM / / - eko vA dvau vA vAzabdA ttrayo vA catvAro vA ye'dhikaraNaM kRtvA nirgatAste yatra grAme vA'dhikaraNamutpannaM, tatrAnIyante / AnIya ca yaiH sahAdhikaraNamabhUtaiH saha vyupazamanaM kSAmaNaM kAryate / tatpunaradhikaraNamekasmin gacche yadi vA dvayorgacchyorathavA kule yadi vA gaNe yadi vA saMghe samutpannaM syAt, biiyapadamiti atrApi dvitIyapadamapavAdapadaM tato vakSyamANakAraNairviprakRSTamapi prAbhRtaM vitoSayettacca vitoSaNAmagre bhAvayiSyate / sAmpratamadhikaraNamutpannaM yathopazamayitavyaM tathA cAhataM jittiehiM diTatetti yamittANamelaNaM kAuM / [bhA. 2993] gihiyANa va sAhUNa va puratocciya dovi khAmati / / bR-tatadhikaraNamutpannaMyAvadbhirgRhasthaiH saMyatairvA dRSTaM, tAvanmAtrANAM gRhasthAnAM sAdhUnAM vA mIlanaM kRtvA teSAM purato dvAvapi parasparaM kSamayataH kulAdisamavAye yadyutpannaM tataH kulAdisamavAyaM kRtvA kSamayataH kiM kAraNaM yAvanmAtrairgRhibhiH saMyatairvA dRSTaM tAvatAM mIlanaM kRtvA parasparaM kSamayatastatrAhanavanIyatullahiyA sAhU evaM gihiNo unArhati / [ bhA. 2994 ] - na ya daMDabhayA sAhU kAhiti tattha vosamaNaM / / - navanItatulyahRdayAH sAdhava evaM gRhiNastuzabdAdabhinava zaikSAdayazcajJAsyanti na ca daMDabhayAt sAdhavastatrAdhikaraNe samutpanne vyupazamanaM kariSyanti kiMtu karmakSapaNAya evaM ca jJAsyanti; evaM rUpA ca pratipattiH zubhodayaparaMparAheturatastAvatAM mIlanaM kRtvA parasparaM tau kSamavataH / samprati yaduktaM biiyapayam / [bhA. 2995] biiyapade vitigiThe vitosavejjA uvaTTite bahuso / biito jaina uvasame gato ya so annadesesu [saMtu] / / vR- dvitIyapadevyatikRSTAnyapi prAbhRtAni vitoSayet upazamayetkathamityAha-yena sahAdhikaraNaM bahazo bahUn vArAn kRtaM, tasyopasthitastaM kSamayati, sa ca kSAmyamANo dvitIyo nopazAmyati anupazAmyati anupazAntazca sa gato'nyaM dezam / [bhA. 2996 ] kAlena va uvasaMto vajjijaMto annamannehiM / khIrAdisaladvINava devayagelannapuTTho vA / / vR- tasyAnyaM dezaM gatasya bahunA kAlenAgatena tasya kaSAyAH pratanavo'bhavan tata upazAntaH tathA anyo'nyaiH sAdhubhikRtAdhikaraNa eSa iti sthAne sthAne vivarjamAna evaM svacetasi saMkathayati, yathA kaSAyadoSeNAhaM sthAne sthAne vivarje, tasmAdalaM kaSAyairiti punarAvRttirathavA kSIrAdisalabdhInAM kSIrAzravAdilabdhInAmupadezataH zamamupagatavAn, devatayA zikSito yadi vA glAnatvena spRSTastatazcintayati Page #741 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 256 vyavahAra-chedasUtram -2-7/171 yadi kathamapi sAdhikaraNo mriye'haM tato nArAdhako bhavAmi, / tasmAttaM gatvopazAmayAmi evaM jAtapunarAvRttinA yatkartavyaM tadAha[bhA.2997] gaMtuMkhAmeyavvo ahavA na gacchejamehiMdosehiM / nIyallaga uksago,tahiyaM tassa hojjatta / / vR-tena jAtapunarAvRttinA yatrotpannamadhikaraNaMtatragatvA zamayitavyo'thavA etairvakSyamANaidoSaistatra na gacchetyatrotpannamadhikaraNaM, kairdoSairityataAha-nijakAH svajanAstasya tatra vidyante,tatastatra gatasya tairupasargaH kriyate |tthaa[bhaa.2998] sogAmo uThio huaA aMtarA vAvijanavato / niNhagamanaMgato vAna taraihavAvipaDicaratI / / vR-yatragrAme'dhikaraNamutpannaM sa grAmautthita uddhasIbhUto'thavA antarA janapadautthito yadivA yena samamadhikaraNamajAyata, sa niNhavagaNaM praviSTavAn / anyatra gata itaro vA glAno jAtastato gantuM na zaknoti, athavA glAnaM praticarati; [bhA.2999] abbhuJjayaM ca paDivaje bhikkhAdi alaMbho aMtara tahiM vA / rAyaduThaMumaMasivaMbA aMtaratahiMvA / / vR-atha vA so'dhikRtaH kSamayitumanA abhyudyataM vihAraM pratipattukAmo lagnaM pratyAsannaM tato gantuMna zaknoti, athavAntarA apAntarAle tatravAyatrAdhikaraNamutpannaM bhikSAyA alAbho, yadivAntarAtatravA rAjadviSTamavamaudaryamazivaMvA / [bhA.3000] sabarapuliMdAdibhayaM aMtaratahiyaM ca ahava hujahi / eeNa kAraNeNaMvaccaMtaM kaMpiappAhe / / vR- antarA tatravAzabarabhayaM pulindrabhayamAdizadvAt stenamlecchAdibhayaparigraho athavA bhavet, tata etaiH kAraNaistatra gantumazaknuvan yaH ko'pyanyaH zrAvako vA siddhaputro vA mithyASTiyaM tatra bhadrako vrajati taM sandezayati yathAhamadhunopazAntaH / etaizca kAraNairAgantumazaktastasmAttvamatrAgatya mayA saha kSamaNaM kuru tataH sandeze kathitetena yatkartavyaM tadAha- .. [bhA.3001] gaMtUNa sovitahiyaMsapakkhaparapakkhamevamelittA / khAmei sovikajaM va dIvaenAgatojena / / vR-yasya sandezaH kathApitaH satatragatvA yaistadadhakaraNaMjJAtaMsamastasvapakSaM parapakSaMca melayitvAtaM kSamayati, so'pica kSamyamANo yena kAraNena nAgatastatkAraNaM tasya sAkSAddIpayatikathayati / [bhA.3002] ahanathikoivaccaMtotAhe uvasamatiappaNA / khAmeijatthaNaM milatI adiThe guruNaM tiyaM / / vR- atha nAsti ko'pi tatra vrajan yasya sandezaHkathyate, tarhi AtmanA svayamupazAmyati sarvathA manaso'dhikaraNamupazamaparAyaNatayAspheTayati / tato yatra milatitatrakSamayati, athana kvApi milatI, tatastasminnadRSTe guruNAmantikaMgatvA taMmanasi kRtya kSAmaNaM karoti / mU. (172) kappai nigaMthINavitigiThAi pAhuDAtivitosavittae / vR-kalpate nirgranthInAM vyatikRSTAni kSetraviprakRSTAni kalahAn vitoSayitumupazamayitumiti / Page #742 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :- 7, mUla- 172, [bhA. 3003] [bhA. 3003] niggaMdhINaM pAhuDavitosaviyavva hoi vitigiThaM / kiha puna hoppaNaM ceiyagharavaMdamANINaM / / ceiyathutINabhaNato unhe annAto vAhi acchaMti / paritAviyAmo dhaNiyaM koilasaddAhi tumbhAhiM / / [bhA. 3004 ] vR- nirgranthInAM prAbhUtaM vitoSayitavyamupazamayitavyaM bhavati, vyatikRSTaM kSetraM vikRSTaM ziSyaH prAhakathaM kena prakAreNa punastAsAmadhikaraNamutpannaM syAt / sUrirAha- kAzcannAryikA zcaityavandanAtha caityagRhaM gatAstasmiMzca caityagRhe bahirmukhamaNDapAdikaM na samasti / tataH caityagRhamadhyasthitAzcaityAni vandante, tAsAMca vandamAnAnAM prathamastuterArabhya anyAH kAcana saMyatyaH samAgatAstAzcamadhye'vakAzo nAstIti bahiruSNe sthitAstato vistaraNaiH caityastutInAM bhaNane tA bahiH sthitA uSNena paritApyamAnA vadanti / yuSmAbhiH kokilAzadvAbhirdhaNiyamatizayena vayaM paritApitAstathA [ bhA. 3005 ] 257 nagdhaMti naDe nAI kalaMpi kalabhANiNINa tujjhANaM / vippagate bhavatINaM, jAyataM bhayaM naravatIto / / - yuSmAkaM kalabhAnanAnAM tu svaramanojJAnanAnAM purataH kalAmapi manAgapi nATakAni nArdhanti / tato bhavatInAM viprakRte kAraNena jAtaM no'smAkaM bhayaM narapaternunaM narapatinA yUyaM nATake prakSepi syadhve / [ bhA. 3006 ] iti asahaNaunnuyaya majjhatyAto samati tattheva / asuNAma savvagaNa bhaMDeNa va gurusiTTimA merA / / vR- ityekamupadarzitena prakAreNAsahanAbhiryA uttejitA kopaM grAhitAnAM madhyasthAH saMyatyastatraiva zamayanti / naca tAstatRbhaNDanaM kasyApi zrAvitavatyaH / atha madhyasthAnAM saMyatInAmabhAvato klevazAdvA sarvagaNasya bhaNDanamabhUttarhi sarvagaNabhaNDane svasvaguruziSTaM kartavyam / tatastAvupazamayato atha lajjAto bhayato vA na svasvagurorniveditaM tarhi tatreyaM maryAdA / etadevAha [bhA. 3007] gaNaharagaNaharagamanaM egAyariyarasa donni vA vaggA / AsannAgamadUreya pesaNaM taM ca bitiyapayaM / / vR- samastasyApi gaNasya bhaNDane jAte AtmIyasyAtmIyasya samIpe gamanamathavA ekasyAcAryasya sambandhinau tau dvAvapi saMyatIvargau / tataH ekarsya samIpe gacchatastataH sa ekastau vA dvau gaNadharau tadadhikaraNaM yatra caityagRhe'nyatra cotpannaM tatra dvAvapi vargoM nItvA upazamayato'tha lajjAdinA svasvagurorna niveditamekatarazca pakSa nirgatastata Aha- AsannetyAdi yadyAsannaM gato'pAntarAle ca nirbhayaM tataH sa AnAyyate / atha sApAyAM (yaM) tarhi tAsAM gaNadhara Agacchati Agatya kSamaNaMkaroti / atha dUre gatAH, tarhi vRSabhANAM preSaNaM kartavyaM, tato vRkSabhAH sametya tAH sayaMtIH kSamayanti, / atha dvitIyapakSo nopazAntastataH pu* rArvattau jAtAyAM pUrvoktakAraNaistadevaM prAguktaM dvitIyaM padamavasAtavyaM / yatra milanti tatraiva kSamayanti / amilane guruNAmantike iti etadevamUlataH savistaraM vibhAvayiSuridamAha [ bhA. 3008] ceiyagharanneittA jatthuppannaM ca tattha vijjhavaNaM / laJjabhayAva asiTTe duvegataraniggamaimaMtu / / vR- svasvagurunivedane kRte tau dvAvapi guru saMyatIvargadvayamapi caityagRhaM nItvA athavA yatrAnyatrotpanna 22117 Page #743 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 258 vyavahAra- chedasUtram - 2- 7 / 172 madhikaraNaM tatra nItvAdhikaraNasya vidhyApanaM karutaH / atha lajjayA bhayAdvA guruNAmaziSTamabhavat dvayozca pakSayormadhye ekatarasya pakSasya nirgamastata idaM kartavyam / [bhA. 3009 ] AsannamANAvAe anavAhe vA gaNaharAgamma / jananAya avikkhAmaNa ANAvijannahiM vAvi / / vR- yadyAsannaM nirbhayaM ca tatastA nirgatAH saMyatyaH svagaNena saha AnAyyante atha sApAyaM tatastAsAM gaNadhara Agacchati / tatastAH saMyatya AnItA gaNadharo vA eka Ayato yatra janajJAtaM bhaNDanamabhUt tatrAnApyante / anyatra vA AnAyya ca parasparamabhikSamaNaM kAryaM / atha dUreNa gatAstarhi vRSabhAH samAgatya saMyatA kSamayanti / mU. (173) nokappai niggaMthANa vA nigaMthINa vA vitigiThThe kAle sajjhAyaM uddisittae vA karettae vA / vitigiThThe khalupagayaM egaMttarito ya hoi uddeso / avvitigiThThavigidvaM jaha pAhuDameva no suttaM / / vR- vyatikRSTamiti khalu prakRtamanuvartamAnamasti dig sUtrAdavyatikRSTe kAle udaghATAyAM pauruSyAmityarthaH svAdhyAyamuddiSTuM vA kartuM veti sUtrAkSarArthaH / samprati bhASyavistaraH [ bhA. 3011] [bhA. 3010 ] lahugA yasa pakkhamI gurugAparapakkhauddisaMtassa / aMgasukhaMdhaM yA ajjhakayaNuddesathutimAI / / vR- yadi vikRSTe udghATA pauruSIlakSaNe sapatta uddizati saMyataH saMyatasyoddizatItyarthaH / tadA tasya prAyazcittaM catvAro laghukAH parapakSa saMyatasya saMyatI saMyatyAH saMyatastatra saMyataH saMyatvAH uddizati kAraNe vA saMyatI saMyatasya tadA prAyazcittaM catvAro gurukAH / atha kimuddizata evaM prAyazcittamata Aha- anaM zrutaskandhamadhyamadhyayanamuddezaM stutimAdizabdAt sambandhAttatra stutistavayorvizeSamabhidhitsurAhaegaduge tisalokA katIsa annesi hoi jA satta / deviMdaryamAdI tenaM tu paraM thayA hoi / / [ bhA. 3012] vR - eka zlokA dvizlokA trizlokA vA stutirbhavati, parataJcatuH zlokAdikaH stavaH / anyeSAmAcAryANAM matena eka zlokAdi saptazlokaparyantA stutistataH paramaSTa zlokAdikAH stavAH, 1 yathA devendrastavAdayaH / AdizabdAtkarmastavAdi parigrahaH / atha vyatikRSTe kAle uddizataH paThato vA ko doSaH ? aThahA nANamAyAro tatthakAle ya Adimo / akAlajjhANAsou nANAyAro virAhito / / [bhA. 3013] bR-jJAnAcAro'STadhA'STaprakAraH / kAle vinae ityAdi prAguktalakSaNasteSu vASTesu jJAnAcAreSu madhye kAle ityAdi yo jJAnAcAraH / sa cAkAlAdhyAyinA jJAnAcAro virAdhitaH na kevalamayaM doSaH / kAlAdi uvayAreNa vijjAsijae vinA dei / [bhA. 3014 ] raMdhevA avaddhasaM sAva anAvasatehiM / / vR- kAlAdyupacAreNa vinA vidyA na sidhyati na kevalaM na sidhyati / kintu kAlAdi vaiguNyalakSaNe randhre chidra sati sAdhikRtavidyAdhiSThya'nyAvAkSudradevatA tatrAvasare avadhvaMsaM dadhA (dA) ti / eSa dRSTAnte'yamupanayo vyatikRSTe kAle sUtre uddizyamAnena paThyamAnena vA sUtraM nirjarA phaladAyitayA na Page #744 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :-7, mUla - 173, [bhA. 3014] 259 sidhyati, na kevalaMna sidhyati, kintuyayAdevatayAsUtramadhiSThitaM,sAkAlAtikramaNapaThanataH kSAbhyantI prAntA vA kAciddevatA akAla akAlapaThanalakSaNaM cchidraM avApyAvadhvaM saMdadhyAt / atha kathaM jJAyate sUtraM devatayAdhiSThitamata Aha[bhA.3015] salakkhaNamidaMsuttaMjeNasavvannubhAsiyaM / savvaM ca lakkhaNoveyaMsamahiThaMtidevayA / vR- idamadhikRtaM sUtraM salakSaNaM yena kAraNena sarvajJena bhASitaM, sarvamapi ca lakSaNopetaM vastu jagati devatAH samadhitiSThanti, tato jJAyatesUtramapidevatAdhiSThitaM / anyacca[bhA.3016] jahA vijjA nariMdassajaM kiMcidapibhAsiyaM / vijAbhavatisA ceha dese kAleya sijjhi|| vR-yathA vidyA nendrasya vidyA cakravartino yatkaJcidapi bhASitaM vidyA bhavati, sA ceha jagati deze kAle vA siddhyati, nakAlAdyupacAramantareNa tathA[bhA.3017] jahA ya cakkiNocakaM pasthivehiM vi pujjai / tayA vi kitaNaMtassa jattha tatthana jujjati / / vR-yathAvAzaro dRSTAntAntarasUcane, cakriNazcakravartinazcakramAjJA pArthivairapisarvaiH pUjyate, nacApi tasya cakrasya yatratatra vAkIrtanaM saMzabdanaM pujyate |uktau dRSTAntavupanayamAha[bhA.3018] tahehaThThaguNoveyA jinsuttiikaayvtii|| pujatenayasavvatthatI sajjhAyAo jujjatI / / vR-tathAtenaprakAreNaihajagativAkasUtrIkRtAaSTaguNopetA vakSyamANanirdoSatvAdyaSTaguNasamanvitA sarvairapi surAsuramanujaiH pUjyate, na ca sarvataH deze kAle vA tasyAdhyAtA yujyate kintu yathokta eva deze kAleca, |smprtitaanevaassttau guNAnAha[bhA.3019] nidosaM sArakhaMtaMca heujuttamalaMkiyaM / uvanIyaMsovayAraMca miyaM mahurameva ya / / vR-nirdoSaM dvAtriMzatApidoSairvinirmuktaM, sAravatbahvarthamadhikRtavyavahArasUtravat, hetavo'nvayavyatirekalakSaNAstairyuktam, alaMkRtamupamAdyalaMGkAropetaM, upanItamupanayopasaMhataM, sopacAraM, mitaM parimitAkSaraM, madhuraMlalitAkSarapadAdyAtmakatayA zrotramanohAri, __ [bhA.3020] puvvahne avarahne yarhaajenbhaasii| esAvi desanAaMgejaMcapuvvuttakAraNaM / / vR-yena kAraNena bhagavAnarhan pUrvAhne'parAhne ca (bhASate) eSaiva bhagavato dezanA aGge nibaddhA, tasmAdudghATAyAM pauruSyAMna paThanIyaM, nApyuddeSTavyam / yaccapUrvanizIthAdhyayane uktaMkAraNaMtatrodAharaNaM lakSaNaMtasmAdapyakAlena paThanIyaM, nApyuddeSTavya mitaH saMdhyA [zraddhe] kAlena paThanIyaM / yata Aha[bhA.3021 ratI dinAnamajhesuubhayato saMjjhatoravi / caraMtigujjhagAkeItena tAsiMtunosuyaM / / vR-rAtridinamadhyayoH prAtaH sandhyAyAM vikAlasandhAyAMcetyarthaH / tathA ubhayorapisandhayormadhyAhrasandhyAyAmardharAtrAsandhyAyAMcetyarthaH |yen kAraNena kecitguhyakAvyantaravizeSAzcaranti paribhramanti, Page #745 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 260 vyavahAra-chedasUtram -2-7/173 tena kAraNena tAsuca catasRSvapisandhyAsuna zrutamuddizyate, paThyatevAmAbhUtUcchalanAdoSa iti kRtvA Aha,-yadisandhyAsuguhyakAzcarantitataH kathamAvazyakaM sandhyAyAM kriyate,tataAha[bhA.3022] jAva homAdikajesuubhao saMjjhaosurA / logena bhAsiyA tena saMjhAvAsagadesaNA / / vR-yAvathomAdikAryeSuubhayoH sandhyayoH surAguhyakAlokenabhASitAstiSThaMti,tAvadvayamAvasyaka kurmasteSAMtatravyApRtatvAdAvazyakasyApica sandhyAkRtyarupatvAttena sandhyAyAmAvazyakadezanA / [bhA.3023] ete usapakkhaM mI dosA ANAdayo samakkhAyA / parapakkhaMmi virAdhana duvidhena viseNa dilaMto / / vR-etepravacanavedinAmatIva siddhAHsapakSeuddezataAjJAdayodoSAH samAkhyAtAH, tadyathA-AjJA tIrthakarANAM bhagnA bhavati, anavasthAtaMdRSTrAanyeSAmapitathA karaNAt / mithyAtvaMtIrthakarAjJAbhaGgAt; virAdhanA dvividhA-saMyamavirAdhanA AtmavirAdhanA ca / tatra saMyamavirAdhanA jJAnAcAravirAdhanA dAtmavirAdhanAdevatAcchalanAt; | parapakSe'pietedoSAH / kevalaMyAsaMyamavirAdhanAsA jJAnAcAravighAtAsmikA, brahmaghAtAtmikAca jJAtavyA |ttrdvividhen viSeNa dravyaviSeNa bhAvaviSeNa ca dRSTAntaH - [bhA.3024] davvavisaM khaluduvihaM sahajaM saMjoiyaM cataMbahuhA / emevaya bhAvavisaM,saceyaNAceyaNaMbahahA / / vR- dravyaviSaM khula dvividhaM, tadyathA-sahaja saMyogimaM ca saMyojana saMyogastena nivRttaM saMyogimaM bhAvAdimaitImapratyayastaccasahasaMyogimaMca bahudhA anenaiva prakAreNa khalu dvividhaMbhAvaviSayaM tadyathAsahajaM saMyogimaMca tacca pratyekaMsacetanamacetanaMca bahudhAbahuprakAraM / [bhA.3025] sahajaM sigiyamAdI saMjoimadhayamahuMca samabhAgaM / davyavisaM negavihaMettobhAvaMmicchAmi / / vR- sahajaM dravyaviSaM zRGgikAdi, / saMyogimaM dhRtaM madhu ca samabhAgaM, / etaccaikaikamapi dravyaviSa manekavidhaMdraSTavyamata UdhvabhAve bhAvaviSaM vakSyAmi, pratijJAtameva nirvAhayati[bhA.3026] purisassa nisaggavIsaM itthI evaM pumaMpi itthIe / saMjoimosapakkho duNhavi parapakkha nevattho / / vR-puruSasya nisargaviSaMstrInepathyopetA evaM striyA apisahajaM viSaMpumAnnepathyopetaH saMyogimaviSaM dvayorapi saMyatasya saMyatyAzcetyarthaH, | svapakSaH parapakSanepathyaH / tadyathA-saMyatasya puruSa strInepathyopeto nirganthyAH striipurussnepthyopetaa| [bhA.3027] ghANarasaphAsato vA davvavisaM vA saitivAei / savyavisayAnusArIbhAvavisaMdujaI asaI / / vR-dravyaviSaMdhrANatorasataHsparzatovA sakRdekavAratoatipAtayati |vaa vibhASAyAMte'pisakRdatipAtavaikalpikaM bhavati / tathAhi-dravyaviSaM jIvitAnna cyAvayediti / bhAvaviSaM punaH sarvaviSayAnusAri paJcasvapIndriyaviSayeSu saMprApakatvAttathA durjayamalpasatvena jetumazakyatvAniyamAccAsakRdanekavAramatipAtayati, vinAzayati |bhaavvissmuurcchitaanaamnekmrnnbhaavaat / upasaMhAramAha-. [bhA.3028] jamhA eedosA tamhA usapakkhasamaNasamaNIhi / Page #746 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :-7, mUla - 173, [bhA. 3028] 261 uddeso kAyavyo, kimatthapuna kIra uddeso / / vR- yasmAdvipakSe ete doSAstasmAt zramaNazramaNIbhyAM svapakSe uddezaH kartavyaH, / saMyataiH saMyatAnAmuddezaH kAryaH, saMyatIbhiH saMyatInAmityarthaH / tataH prAguktadoSAnabhavanti / Aha paraH-kimatrapunaH kAraNaM yaduddeza kriyate, anuddiSTaMkasmAnna paThyate / tatrAha[bhA.3029] bahumAnavinayaAuttayAyauddesatoguNAhu~ti / paDhamAesousavvA eto kucchaMkaraNakAlaM / / vR-uddeze hi kriyamANe zrutasya zrutAdhArasya vAdhyApakasyoparibahumAnamAntaraprItivizeSobhavati, vinayazca prayuktaH syAdAyuktatAca mahatI bhavati, / ete uddezato guNA bhavanti, / eSa sarvo'pyaGgAdiviSayauddezaH prathamoddezaH, / ataUrdhvaMtusvAdhyAyakaraNakAlaM vakSye pratijJAtameva nirvAhayati[bhA.3030] thayathuidhammakkhANaMpuvvaddiThaMtuhoisaMjjhAe / kAliya kAle jhyaraM pubudiThaMvigiThevi / / vR-stavaH stutidharmAkhyAnaM vA pUrvodiSTaMsandhyAyAmapipaDhanIyaMbhavati, kAlikaMpunaH zrutaMprathamAyAM pauruSyAmuddiSTaMkAleprathamapauruSIlakSaNecaramapauruSIlakSaNecapaThyatenAkAle, itaraM (itarat) utkAlikaM prathamAyAM pauruSyAmuTiSTaH vyatikRSTe'pikAlesandhAyAmamasvAdhyAyikaM ca varjayitvA paThyate / [bhA.3031] pattANasamuddeso aMgasuyakkhaMdhapuvvasUraMni / icchAnisIhamAdI sesAdinapacchimAdIsu / / vR-adhyayanamuddezaMvA paThanto yadaiva zravaNaMprAptAbhavanti, tadaivatasyAdhyayanasyoddezasya vA samuddezaH kriyate, aMgaM zrutaskandho vA pUrvasUre udghATAyAmapi pauruSyAmanujJAyate, yeSAmAgADhA yogAsteSAM nizIthAdInAmicchA prathamAyAM caramAyAM vApauruSyAMteSAmanujJA pravartateiti,zeSANyadhyayanAnyuddezakA vA divasasyapazcimAyAM pauruSyAmAdizabdAta rAtreH prathamAyAMcaramAyAM vAnujJAyante, / [bhA.3032] divassa pacchimAenisiMtupaDhamAe pacchimAevA / uddesajjhayaNunnA nayaratti nisIhamAdINaM / / vR- uddezAnAmadhyayanAnAM cAnujJA divasasya pazcimAyAM, nizi tu prathamAyAM pazcimAyAM vA pravartate, nizi tuprathamAyAM pazcimAyAM vA pravartate, nizIthAdinAmAgADhayogAnAM divasasya prathamAyAM caramAyAM vA pauruSyAmanujJAtaM naturAtrau / atraivAdizabdasyAdhikArthasaMsUcakatvamupadarzayati[bhA.3033] AdiggahaNAdasakAliya muttarajjhAyaNacullasuyamAdI / . eesi bhaiyaNunA / pubvaNhe Aviyaavarahe / / vR-AdigrahaNAdAdizabdopAdAnAt yAni dazavaikAlikottarAdhyayanakSullakakalpazrutAdIni / atra AdizabdAdaupapAtikAdiparigrahaH / eteSAmanujJAbhajitA vikalpitA pUrvAhne vA syAdaparAhve vA / [bhA.3034] naMdIbhAsaNacunno ya vibhAsA hoi aMgasuyakhaMdhe / maMgalasaddhAjananaM ajjhayaNANaMca vucchedo / / vR-aGge zrutaskandhecabhavati anujJAyAMkarttavyAyAMnandibhASaNaMjJAnapaJcakoccAraNaM, cUrNeca vibhASA yadibhavantivAsAH zirasi prakSipyante, |tdbhaavekesraannypi, kasmAdevamanujJA kriyateiticedata AhanandIbhASaNe vAsanikSepe ca maMgalaM bhavati, jJAnapaJcakasyabhAvamaGgalatvAdvAsanikSipasya ca dravya Page #747 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 262 vyavahAra-chedasUtram -2-7/173 maMgalatvAttathAhi anyeSAM paramazraddhAjananaM, yathaiko'mukasyAGgasyazrutaskandhasya ca pAragata AcAryeNa caivaMsakalajanasamakSaM pUjitastasmAdvayamapigADhataramutsAhaMkurma iti, tathA adhyayanAnAMvAvyavacchedo'nyathA nAnujJAtamanyeSAM dIyate iti teSAM vyavacchedaHsyAt / atraivApavAdamAha[bhA.3035] biiyapayaM AyarieaMgasuyakkhaMdhamuddisaMtaMmi / maMgalasaddhAbhayagorave ya taha niThieceva / / vR-sapakSe uddezaH kartavyo na parapakSeityutsargaH |atrdvitiiypdmpvaadpdN yadi pravartinyAstat zrutaM na vidyatetata AcAryaH parapakSe'pisaMyatIrupeaGgazrutaskandhaMvAupalakSaNametadadhyayanAdikaMcodizati / athavAsatyapitasminpravartinyAH zruteAcArye saMyatvA aGgaM zrutaskandhaMvAudizatimaGgalAdIni bhavanti tataH sa evodizati / sa paramaM jJAnapAtrAmiti maGgalabuddhirupajAyate tathA yasmAdAcAryeNoddiSTamidamata AdareNa paThanIyamiti tatpAThaviSayA mahatI zraddhA bhavati / tathA yadi pAThe pramAdaM kariSyAmi tato na paThitamityAcAryAruSyeyuritibhayaM tathA mamedamAcAryeNagauraveNoddiSTaMtasmAdAdareNapaThitvAzIbhraMsamApti nayAmi | taha nir3hie cevAtti tadA niSThite aGge zrutaskandhe vA samApti nIte yathAsaMbhavametaireva kAraNairaGgaM zrutaskandhaM vAcAryo'nujAnIyAt / [bhA.3036] emeva saMyatIvA uddisaMtIsaMjayANa biiyapade / asatIesaMjayANaMajjhayaNANaMcavocchedo / / vR- tat vivakSitaM zrutaM saMyatAnAM na vidyate adhyayanAnAM cAnyathA vyavacchedaH syAt tato dvitIyapadenApavAdapadena gAthAyAMsaptamI tRtIyArthe saMyatyapi saMyatAnAmudizati / [bhA.3037] evaM tAuddeso ajjhAovI na kappaivigiThe / dohaMpihuMtilahugA virAdhanAAseva puvvuttA / / vR- evamuktena prakAreNatAvaduddezo'bhihito yathAvyatikRSTe kAlesana kriyateadhyAyo'pyadhyeyamAtmavirAdhanA ca |ttrjnyaanviraadhnaajnyaanaacaarhnnaadaatmviraadhnaapraantdevtaacchlnaat / [bhA.3038] bitiyavigiThesAgAriyAekAlagaya asativucchedo / evaM kappaitahiyaM kiM te dosAna saMtIo / / vR-kadAcitsAdhavaH kAraNena sAgArikAyAMvasatau sthitAstatraparicAraNAzabdaM zrutvA yasya yatparAjitaM sa tatparAvartayati / Adi zabdAt stenakAdiSyapi samApatatsu yasya yatparAjitaM sa tat guNayati parigrahastathA kAlagataH saMyato yadi kAraNena pratIkSApayitavyobhavati / tadA rAtrau jAgaraNanimittaM yasya yatparAjitaMsatatparAvartayati / tathA yasya sakAzetat zrutamadhItaM kAlagato'nyatra ca tat zrutaM nAsti / tataHsampratiparitaMmAvismRtiyAyAtanupezrAyAMcaso'kuzalastataevametaiHkAraNairdvitIyapadamadhikRtya vyatikRSTe'pikAle'dhyAyaH kalpate / atra para Aha-tatrApavAdapadena vyatikRSTe'pikAle paThati kiM te doSAH AjJAbhaGgAdayo na santina bhavanti / atrottaramAha[bhA.3039] bhaNaijeNajinehiM anunnaayaaikaarnnetaaii| to dosonasaMjAyaijayaNAe tahiM kareMtassa / / vR-bhaNyate'trottaraM dIyate-yena kAraNena jinaiH kAraNe sAgArikAdilakSaNe tAni paThanAnyanujJAtAni tasmAtkAraNAtrahasya zrutasyApicayatanayA vakSyamANalakSaNayA |ttrsaagaarikvstyaadau pAThaM kurvato Page #748 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 263 uddezaka:-7, mUla - 173, [bhA. 3039] doSa AjJAbhaGgAdilakSaNona saMjAyate / tatra yatanAmAha[bhA.3040] kAlagayaM muttUNa imo anuppehaduvvale jayaNA | annavasahiMagIte asatItatthevaNucceNaM / / vR- kAlagataM muktvA zeSeSu kAraNeSvanuprekSAdurbale iyaM cavakSyamANayatanA anyasyAM vasatau gatvA rahasyazrutaMparAvartayanti |maaagiite agItArthasya zrutazruvaNaMbhUyAditi hetoranyathAnya upAzrayo na vidyate tato'nyasyA vasaterabhAvetatraivatasyAmeva vasatAvanuccenazabdena parAvartayanti / kAlagate'pivasatyantare na yAnti kintu tatraiva jAgaraNanimittaM anuccazabdena guNayanti saMyatyo'pyapavAdapadena saMyatAnAM samIpe paTheyuH parAvartayeyurvAna kazciddoSaH mU.(174) kappati nigaMthINaM vitigiThe kAlesajjhAyaMkarettae nimAMthanissAe / / vR-kalpate nirgranthInAM nirgranthanizrayA vyatikRSTe'pikAle svAdhyAyaM kartumiti sUtrArthaH / adhunA bhASyaprapaJcaH / tatra prathamataH pUrvapakSasvAvakAzaM darzayati[bhA.3041] kappai jainissAe vitigiThe saMjatINa sjjhaao| itisutteNuddAre kayaMmiukamAgataMbhaNai / / vR- kalpate yati nizrayA vyatikRSTe kAle saMyatInAM svAdhyAya iti sUtreNa dvAre kRte paraH kramAgataM paripATyAgatamidaM bhaNati kiMtadityAha[bhA.3042] puvvaM vnneuunnNsNjogvisNcjaayruvNc| ArovaNaMca guruiMna hulabbhAvAyaNaMdAuM / / vR- pUrvasaMyogaviSayajAtarupaM ca viSaM sahajaviSaM cetyarthaH / AropaNaM prAyazcittaM caturthI (guruka) varNayitvA yatsamprativAcanAMdadataantarbhUtaNyarthatvAddApayatatAMdApayituMnahunaivalabhyaM / evaM pareNapUrvapakSe kRte sUrirAha[bhA.3043] kAraNiyaM khalusutaM asati pavAyaMtIyAevAejA / pADheNa vinA tAsiMhAnI caraNassahujAhi / / vR-idaM khalusUtrakAraNikaM kAraNena nivRttaM / tadeva kAraNamAha-asatyabhAve pravAcayantyAH pravartinyA vAcayetsaMyatIranyathA pAThena vinA tAsAMcaraNasya hAnirbhavet / yadi bhavati tataH ko doSa ityata Aha[bhA.3044] jAto pavvaiyAtosagaM mukkhaMcamAmAnIto / jainatthinANacaraNaM dikkhAhu nirasthigAtAsi / / vR-yAH svarga mokSaMcamRgayamANAH pravrAjitAstAsAMyadijJAnaMcaraNaMca nAstitato hunizcitaM dIkSA nirarthakA, / kathaM nirarthakatyata Aha[bhA.3045] savvajaguJjoyakaraM nANaMnANeNa najjaecaraNaM / nANaMbhI asaMtaMmI ajjA kiha nAhiti visohiM / / vR-sarvasyApi jagata udyotakaraM jJAnaM jJAnena ca jJAyate caraNaM, / tato jJAne asatyAryikA vizodhi kathaM jJAsyanti, naivajJAsyantIti bhAvaH, / tato vizuddhyabhAvAccaraNAbhAvastathA cAha[bhA.3046] nANaMmi asaMtamI caritaM vinvije| caritaMmi asaMtamI titthe nosa carittayA / / Page #749 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 264 vyavahAra-chedasUtram-2-7/174 vR- jJAne asati prAguktayuktezcAritramapi na vidyate; asati cAritre sakale tIrthe nAryikANAM svacAritratA / [bhA.3047] acarittayAetitthassa nivvANaMnAbhigacchai / asatI nivvANassaya dikkhA hoti nirasthigA / / vR-saMyatIradhikRtya tIrthasyAcAritratayAsaMyatI nirvANaM kApina gacchati, nirvANasyAbhAve dIkSA nirrthikaa| [bhA.3048] tamhAicchAveI eyAsiMnANadaMsaNacarittaM / nANacaraNeNakAhitiaMtaMbhavasayANaM / / vR- yato nirvANAbhAve dIkSA nirarthakA athaca tAsAM nirvANAya bhagavatA dIkSAnujJAtA tasmAdetAsAM dIkSA balAdapi jJAnadarzanacAritraM samAhAratvAdekavacanamicchApayati yato antaM vinAzaM bhavazatAnAM kariSyatyAryikA, yato nirvANaM labhyatejJAna caraNena nAnyathA / [bhA.3049] nANassadasaNassacArittarasa mahAnubhAvassa / tiNhaM pikkhaNaTA dosavimukko pavAejjA / / vR-jJAnasya darzanasya cAritrasyacakathaMbhUtasyaikaikasyetyataAha-mahAn anubhAvaHprabhAvovasya tattathA tasya eteSAM trayANAM rakSaNAyadoSavimukto vakSyamANadoSavipramuktaH pravAcayet / [bhA.3050] appasatthena bhAvena vAetodosa saMbhave / keriso appasattho uiyo soi pavuccatI / / vR-aprazastena bhAvena vAcayan doSavAn bhavati na prazastena, atha kIdRzaH so'prazasto bhAvaH / sUrirAha-so'prazasto bhAvo'yaMprocyate, tamevAha[bhA.3051] parivAraheumaNaThayAevabhicAraTha va heuMvA / AgArAya bahuvihA asaMvuDAdIudosAu / / vR- parivAro me bhUyAditi hetorannArthatayA vA annaM pAnaM vA mamAnIya dAsyatItyetadarthaM vA ityarthaH / vyabhicArArtha vA anyeSAM vA etadvyatiriktAnAM kAryANAM hetoratha AgArANi gRhANi bahuvidhAni asaMvRtAdInimesampAdayiSyatItyetadartha yadi vAcayati tadAso'prazastobhAva iti tasyadoSAH / [bhA.3052] gaNiNI kAlayAebahi yA ya navijae jayA aNA / saMtAvi maMdadhammAmajAyAepavAejjA / / vR- gaNinyAM pravartinyAM kAlagatAyAM tatrAnyatravA bahiryadA anya pravAcikA na vidyate, athAsti para satyapisAmandadharmA, tataH sAdhurmaryAdayA pravAcayati tAmeva maryAdAmAha[bhA.3053] AgADhajogavAhIekappo vAvihojja asmtto| suttato atthato vAvikAlagayA ya pavattinI / / vR- AgADhayogavAhinI kApi saMyatI yadi vA kasyAzcitsaMyatyAH prakalpo nizIthAdhyayanaM sUtrato'rthatazcAsamApto bhavet vartate, atrAntareca pravartinI kaalgtaa| [bhA.3054] annAya sagacchaMmI jainasthi pavAigA / annagacchAmaNunaMtuAnayaMtitato tahiM / / Page #750 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uhayA uddezaka:-7, mUla - 174, [bhA.3054) 265 vR- anyA svagacche yadi pravAcikA na vidyate, tato'nyagacchAnmanojJAM sAMbhogikI tatrAryikAM vasatAvAnayanti / [bhA.3055] . sAtattha nimmave ekvaM tArisIe asaMbhave / ugahadharaNAkusalaM tAheya nayaMtiannattha / / vR-sAmanojJA samAnItAsatI tatraekAmAryikA nirmApayati / atha tAdRzImanojJAna vidyate, tata Aha-tAzAbhAvetato'vagrahadhAraNAkuzalAmanyatrAsAMbhogikagacchAntarenayatitatrasaMyatInAMsaMyatAnAM caparIkSA kartavyA / tathAcAha[bhA.3056] saMvigga asaMviggA paricchiyavvA yadoviggAo / apAricchaNaMmigurugA paricchaimehiThANehiM / / vRdvAvapi saMyatasaMyatIrupau vargoM saMvignAvasaMvignAviti vA parIkSitavyau yadi sAcaparIkSA ebhirvakSyamANaiHsthAnaiH karttavyA tAnevAha [bhA.3057] vaccaMtitAvaeMtI, bhattaM gehaMtitAvadeti / / kadaMppataruNA bausaM, akAlabhIyAyasacchaMdA / / vR-na parIkSyantetato dvayorvargayoraparIkSaNe prAyazcittaM catvAro gurukAH, / sayaMtAH saMyatInAmupAzraye niSkAraNaMdrajanti, tA api vA saMyatyaH saMyatanAmupAzrayaM niSkAraNamAgacchanti, / tathA bhaktaMpAnaM vA saMyatAnAM pArthe saMyatyo yathA kathaMcana gRhNanti tA vA saMyatyaH saMyatAnAM prayacchanti / tathA parasparaM taruNAstaruNyazca kandarpakathAM kathayanti, tathA saMyatAH saMyatyazca bakuzaM bhAvaM bibhrati / tathA dvAvapi vargAvakAle caratastathA saMyatA AcAryasyana bibhyati, AryikAH pravartinyAH, tathA saMyatAH saMyatyazca svacchandA Atman icchayAyAntyAyAnti vA ityarthaH / [bhA.3058] aTTamI pakkhiemottuMvAyaNAkAlamevaya / puvyuttekAraNevAvi gamanaMhoiakAraNe / / vR-aSTamI pAkSikaMtathA vAcanAkAlaMtathApUrvoktA nigammatI kAraNajAe ityAdinAgranthena yAni kalpe abhihitAni tAni muktvA zeSakAlaM yadbhavati gamanaM, tadakAraNaM niSkAraNamityarthaH / etena tA vA saMyatyo niSkAraNamAyAntIti vyAkhyAtam / / [bhA.3059] therAsAmAyAriajjA pucchaMtitAparikaheti / AloyaNasacchaMdaveTala gelnnpaahnniyaa!| vR- sthavirA AcAryA AtmIyA AryikA vAstavyAnAmAryikANAM samAcArI pRcchanti / yathA kIdRzavistavyAnAmAryikANAMsAmAcArIti / evaM pRSTAH satyastAH parikathayanti / yA yatragatAsAtataH pratyAgatA nAlocayati nApi devasikaM rAtrikaM pAkSikaM vAtIcAramAlocayanti, yathA svacchandaM vartate, nAcAryopAdhyAyapravartinInAM ca vazyAyattA, tathA veTalAni prayuJjanti na ca glAnAyAH prati tarpayanti nApiprAghUrNakAnAMvAtsalyaM bidadhati / [bhA.3060] cittalae savikAsa bahuso uccholaNaMca kappaTTe / thalighor3avesasAlA, jaMtavaekAhiya nisajjA / / - tathA citralAni vastrANi paridadhati, tathA savikArA gatA vullApe ca vikArasahitAH tathA Page #751 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 266 vyavahAra-chedasUtram -2-7/174 bahuzo'nekaprakAraM mukhanayanakakSAhastapAdAdInAmuccholanaM prakSAlanaM kurvanti / tathA kalpasthAniDimbharUpANiramayanti maNDayanti mamIkurvantivA tathA sthalyo devadroNyastAsu bhikSArthaM vrajanti, / tatra ghoTADiMgarAste niruddhA balAdapi gRhNanti sthalyAM vA samavasRtaH pratyAsanne ya upAzrayastatra vasanti vezyAgRhANivA hiNDante / tatpATakevAvasatau tiSThanti,zAlA hastizAlAazvazAlAvAtAsuhiNDante tAsAM vA samIpe upAzraye tiSThanti, / yantrANi ikSu yantratailayaMtrAdi gRhANi tAni hiNDante, tanmadhye vA upAzraye vasanti tathA vrajAn gokulAni vrajanti, kAthikAdikatvaM vA kurvanti, gRhaniSadyAM vA bAdhante eSa dvAragAthAdvayasamAsArthaH / sAmpratametadeva vivariSuH prathamata AlocanAdvAraMsacchandadvAraMcAha[bhA.3061] jAjatogayA sAu, nAloe divasapakkhiyaMvA vi / sacchaMdAto kyaNe, mahatariyAenaThAyati / / vR-yAyatragatAsAtataH pratyAgatAnAlocayati, nApikAcana daivasikaMpAkSikaM apizabdAtAtrika vAtIcAramAlocayati / tathAsvacchandAH sarvA apivartantenamahattarikAyA upalakSaNametat / nApyAcAryopAdhyAyayorvacanena tiSThanti / adhunA biMTalAdidvAra catuSTayamAha[bhA.3062] viTalAni pazuMjaMti, gilAyANAvina paDitappaMti / AgADhevA anAgADhaM kareMti anAgADhe AgADhaM / / [bhA.3063] ajayaNAeva kuvvaMtI pAhuNagAdiavacchalA / cittalANiya niyasaMti vittAyaharaNA tahA / / vR- viMTalAni khiTikA cappuTikAdInI prayuJjate, nApi glAnAyAH prati tarpayanti praticaranti yadi vA AgADhe anAgADhaM kurvanti, anAgADhe vA AgADhamayatanayA vA kurvanti, tathA prAghUrNikAyAmavatsalAstathA citralAni vicitrarekhopetAni vastrANini vasane paridadhati | citrANi vA nAnAprakArANi rajoharaNAni dhArayanti |smprti savikAradvAramAha[bhA.3064] gaivinbhamAdiehiM AgAra vigArA tahApadaMsaMti / jaha kiDhagANA vimoho samudIrati kiMtutaruNANaM / / vR- gativibhramAdibhirAkAra vikArAstathA pradarzyante, yathA kiTakAnAmapi vRddhAnAmapi mohaH samudIryate, / kiM punastaruNAnAmiti bahuzaH / uccholana dvAraMkalpasthadvAraMcAha[bhA.3065] bahuso uccholaMtI muhanayane hattha paaykkkhaadii| geNhaNamaMDaNarAmaNabhoyativa tAto kappaDhe / / vR-tA mukhanayanAni hastapadAkakSAdikaM ca bahuzo'nekavAramuccholayanti, prakSAlayanti, tathA gRhasthabAlakAnAM grahaNaM kurvanti, / maNDanaM vA rAmaNaM vA krIDanaM yadi vA tAH kalpasthAn gRhasthadArakAna bhojayanti, sthalIghoTadvAraMvezyAdvAraM cAha[bhA.3066] thali ghoDAdiThANevayaMtite vAvi tattha samuveti / vesitthI saMsaggI uvAsato vA samIvaMmi / / vR-sthalIghoTAdisthAne atrAdizabdasteSAmeva devaDiMgarANAmanekabhedakhyApanArthatA vrajranti, te vA sthalI ghoTAdevaDaMgarAparaparyAyAstatrAryi kopAzraye sthalI samIpe samupayanti gacchanti, tathA vezyAstrIsaMsargiH sadaiva tAsAM yadi vA vaishyaagRhsmiipetaasaamupaashryH| Page #752 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 267 uddezaka :-7, mUla - 174, [bhA.3067] [bhA.3067] tahacevahatthisAlA ghoDagasAlANaceva Asanne / jaMtitaha jaMtasAlA kAhIyattaM ca kuvvati / / vRtathAcaiva hatizAlAnAMghoTakazAlAnAMcAsanne pradeze hiNDanti yadi vA tAsAMpratyAsanne upAzraye vasanti, / tathA ikSvAdiyantrazAlAM gacchanti, tatsamIpe vA vasanti, / vrajadvAraM sugamatvAnnavivRtaM, kAthikatvaM yA kurvanti / sampratisthalIghoTadvAredoSamAha[bhA.3068] thali ghoTAdiniruddhA pasajjagahaNaM karejataruNINaM / saMkAihoitahiyaMgoyare kimupADivesehiM / / vR-sthalI ghoTAdayo'nekaprakArA devaDiMgarAniruddhAH kRtasantastaruNInAM prasahya balAtkAreNa grahaNaM kuryustato gocare'pi tatra gatAnAM zaGkA bhavati, kiM punastaiH prAtivezmikaiH teSu prAtivezmikeSu sutarAM zaGkA; evaM hastizAlAdiSvapi doSavibhASA yathAyogaM kartavyA / kathikadvArameva savistaraM gRhaniSadyAbAdhanadvAraMcAha[bhA.3069] sajjhAyamukkajogAdhammakahAvikaha pesaNagihINaM / gihi nisijaMca vAhaMtI saMthavaM vA kareMtiu / / vR-svAdhyAyena mukto yogo vyApAro yAsAM tAH svAdhyAyamuktayogAstathAbhUtAH satyo gRhINAM dharmakathAnAmAkhyAne vikathAnAMcastrIkathAdInAM karaNepreraNecanAnArupegRhiNAmudhuktaH tathA gRhaniSadyAM bAdhante gRhaniSadyAmupavasantItyarthaH / saMstavaM vA paricayaMvA gRhasyaiH saha kurvanti, |uplkssnnmett / vastrANyannapAnaM vA gRhasthAnAM tAH saMyatyo dadati, / aviratIzca maNDayanti, maNDanopadezaM vA tAsAM prayacchanti, maNDanakAnivAdadatIti / / [bhA.3070] evaM tutAhi siTenikkhiviyavyA utAu kahiyaMtu ! dosu visaMvigosunikhiviyavvA bhavetAu / / vR-evamuktena prakAreNatAbhiH saMyatIbhiH ziSTekathitetA kva nikSeptavyAH |suuriraah-dvyorpisNyt saMyatIvargayoH saMvignayostAbhavanti nikSeptavyAH !atrasaMyatasaMyatIvargayoH saMvinAsaMvignabhedatazcatvAro bhaGgAstadyathAsaMyatAH sIdantisaMyatyo'pisIdantiprathamobhaGgaH,saMyatAH sIdantinasaMyatyaH iti dvitIyaH, saMyatA na sIdanti kintusaMyatyaH sIdanti ititRtIyaH |nsNytaaH sIdantinApisaMyatya iti caturthaH, / tatradosusaMvignesuiticaturthIbhaGgo gRhItaH |shessessubhnggessu nikSepaNaMpratiSiddhaM, / tathAcatatraprAyazcitta[bhA.3071] saMjayasaMjativaNe saMvigagekkeke ahava dosNtu| nikkhavaNA hoti gurugA ahapunasuddhe cemedosA / / vR-saMyatavargesaMyatIvarge vA ekaikasminnasaMvigne etena dvitIyatRtIyabhaGgau gRhItI, / athavA dvayorapi saMyatasaMyatIvargayossaMvignayoranena prathama bhaGgo gRhItaH, / nikSepaNe prAyazcittaM catvAro gurukA bhavanti, / navaraMtapaH kAlavizeSatA prathamabhaGgedvAbhyAmapi vizeSitA, |athpunH zuddhe'picaturthe bhane ime vakSyamANA doSAstarhi tatrApikSepaNe catvAro gurukAH, sampratitAneva doSAnAha[bhA.3072] taruNA siddhaputtAdI pavisaMti niyallagANanissAe / mahayariya na vAretI,je viya paDisevetahiM kiMca / / vR-taruNAH siddhaputrAdayo nijakAnAmAtmIyAnAMAryikANAM nizrayAvandanavyAjena pravizanti, / Page #753 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 268 vyavahAra-chedasUtram -2-7/174 pravezeya ca tatraiva cirakAlamavatiSThate tAnmahattarikA yadi na nivArayati, ye'pi ca tatra vasatau kAJcidAryikAmAtmIyAM / pratisevanteparyupAsanteparyupAsInAJcaciraMkAlaM tiSThanti tAnapina nivArayati, bhA.[3073] nikkhevaNe tatthagurugA aha puna hojjA husaasmujuttaa| caraNaguNasuniyamaM viyakkhaNA sIlasaMpannA / / vR- tatrApi nikSepaNe prAyazcittaM catvAro gurukAH, / atha punaH sA mahattarikA caraNaguNeSu niyataM vicakSaNAzIlasampannA satI samudhuktA ayuktaMsamastamapivArayatitathA- [bhA.3074] smaasiispddicchiinnNcoynnaasuanaalsaa| gaNiNI guNasaMpannA pasajjhA purisANugA / / vR-ziSyANAM prAtIcchikAnAM ca samA / tathA codanAsu zikSaNAsu analasA kRtodyamA gaNiNI mahattarikA guNasampannA tathA'prasahyA'pradhRSyo yaH puruSastadanugatA tadanusAriNI / [bhA.3075] saMviggAbhIyaparisAya ugagadaMDAya kAraNe / sajjhAyajjhANajutAya saMgahe ya visArayA / / vR-saMvignA sAmAcAryAM samyagucuktA tathAbhItA parSatyasyAH sA bhItaparSat yataH kAraNe ugradaNDA svAdhyAyadhyAne yuktA saMgrahe cavizAradA / / [bhA.3076] vigahA visottiyAdIhiM vajjiyA jAya niccaso / __eyaguNovaveyAetIepAsaMbhi nikkhive / / vR-yAca nityazaH sarvakAlaM vikathAvizrotasikAdibhirAdizabdAtaRddhigauravAdiparigrahopavarjitA etaduNopetAyAstasyAH pArzve nikSipet[bhA.3077] eyArisAe asatIvAejAhi tatosayaM / vAyaMteimA tattha vihI uparikittiyA / / vR-etAdRzyAgaNinyAabhAve svayaMvAcayet, tasmiMzcavAcayatyayaM vakSyamANo vidhiH parikIrtitaH / [bhA.3078] mAyA bhaginIdhUyA mehAvI ujjuyA ya AnattIM / eAsiM asaIe sesAvAegjimA mottuM / / vR- mAtaraM bhaginIM duhitaraM vA kathaM bhUtAmityAha-meghAvinI prajJAvatIM RjukAmakuTilA AjJaptAM yadupadizyate tasyai tathaiva kArikAMvAcayediti yoga etAsAmasatyabhAvezeSA api asvajanAvAcayet / imA vakSyamANAmuktAtA evAha[bhA.3079] taruNiMbhoiya mehuNiyaM puvvahasiya vabhicAriM / etAsuhotidosA tamhA ya na vAyaeteU / / vR-taruNIM purANAM pazcAtkRtavratAM punarabhyupagatadIkSAM, bhogyAM vezyAM, maithunikI bhAryAM yayAsaha pUrva sahitamAsItavyabhicAriNIpUrvAvasthAMsvairiNIMetAsuyasmAdvAcyamAnAsupUrvAbhyAsenAtmaparasamutthA doSA bhavanti tasmAttAn na vAcayet / atraiva vizeSamAha[bhA.3080] vajakuDDasamaM cittaMjaihojAhidoNhavi / tahAvisaMkito hoipajjAto vAyayaMtau / / vR- yadyapi dvayorapi vAcyavAcakayozcittaM vajrakuDyasamaM tathApyetA vAcayan zaMkitaH zaGkAgocaro Page #754 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :-7, mUla - 174, [bhA.3080] bhavatitataetAsAM varjanam / [bhA.3081] pUrvatu kiMTI asatIe majjhimA dosarahiyavAeti / gaNaharoannayarovAvi pariNato tassaasatIe / / vR- pUrvaM tAvat kiNTI vRddhAM vAcayet / tasyAmasatyAM doSarahito gaNaharo madhyayAM vAcayet / atha gaNadharaH prayojanAntareNavyAkulastatastasya gaNadharasyAsatyabhAve pariNato'nyataro vApidAcayet / [bhA.3082] tarunosusayaMvAedosannayareNavAvijuttesu / . vihuNA uimennNtudvvaadiiennujyNto|| vR-athAnyataraH pariNato na vidyate, kintusarve'pitaruNAH vRddhAanyatareNadoSeNasavikAratvAdinA yuktAstatastaruNeSuzeSesuvRddhesuvAnyatareNadoSeNayukteSusatsvanenavakSyamANena gaNadharaH svyNvaacyet| kiM viziSTa ityAha-dravyAdinA yatamAnastAmeva dravyAdiyatanAmabhidhitsurAha[bhA.3083] davve khettekAle maMDalidiThI tahA pasaMgoya / eesujayaNaMbucchaM, AnupubviMsamAsato / / vR-dravye kSetrekAle maNDalyAMtathA dRSTiprasaGge eva eteSusthAneSuyatanAmAnupUrvyAsamAsato vakSye / [bhA.3084] jaMkhalupulAgadavvaM tabvivarIyaM duvevibhuti / puvutAkhalu dosA tattha nirodhe nisaggeya / / vR- yatkhalupulAkamasAraM dravyaM tadviparItaM dvAvapi vAcyA vAcayitA cetyarthaH bhujAte anyathA tatra vyAkhyAnamaMDalyAM sUtrAdi nirodhe nisargevApUrvoktAH khaludoSA uktA dravyayatanA / kSetrayatanAmAha[bhA.3085] sunnadhare pacchanne ujjAne deulesabhArAme / ubhayavasahiMcamottuMvAeja asaMkaNijjesu / / vR-zUnyagRhANi pracchannAni viviktAn pradezintathA udghAtAni devakulAnisabhA ArAmAzcatathA ubhayavasatiMsaMyatavasatiMsaMyativasatiMcamuktvA zeSeSvazaGkanIyeSu sthAneSu vAcayet / [bhA.3086] ubhayanije vaya nIe vasanniyahAbhadda tahayadhuvakammI / AsannesatiajANuvassae appaNo vAvi / / vR-ubhayasyasaMyatyAH saMyatasya canije svasthAne Asannesatiyadi vAvratinyA nije athavA saMjJinI zrAvake yadi vA yathA bhadrake athavA dhruvakarmaNi lohakArAdau pratyAsanne sati vAcayet / athAnyadarzanIyaM sthAnaM na vidyate,tataHanyasyasthAnasyAsatiAryANAmupAzraye'thavAAtmana upAzraye yatrazayyAtarasya saMloko bhavati, tatra sthito vAcayati, gataM kSetradvAramadhunA kAlayatanAdvAramAha[bhA.3087] jaiasthi vAyaNaMdito adaauNtaahegcchi| ahanatthitAhedAuNasuttaatthANaporisiM / / vR-yadisAdhUnAMsUtrasyArthasyaca vAcanAM dAtAsamastitataAcAryovAcanAMsAdhUnAmadatvA gacchati / prAtareva sAdhvInAmazaGkanIye sthAne vAcanAM dAtuM gacchatItibhAvaH / athArtha pauruSI dAtA samasti, na sUtrapauruSI dAtA, tadA sUtravatAM saMyatAnAMsUtrapauruSIMdatvA gacchati / [bhA.3088] aha adhaittA hojjA hi to jaaipddhmaae| U asatIe doNhavI dAne imAujayaNatehiM / / Page #755 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 270 vyavahAra-chedasUtram -2-7/174 vR-athasUtrasyadAtA vidyatenArthasya,sAdhavazcArthavantopiaArthino'pisanti, tataH prathamapauruSyAM saMyatInAM vAcanA pradAnAya gacchati, / dvitIyasyAM tu pauruSyA mAgatya saMyatAnAmArthaM dadAti, / atha saMyatAnAM sUtrasya vA pradAtA anyo na vidyate, tadAnyasyAsatyabhAve dvayAnAmapi saMyatAnAM saMyatInAM cAtmanaupAzraye ekasmin tena vAcanA deyA / tatra dvayAnAM vAcanAdAne iyaM vakSyamANA yatanA / atra maNDalIyatanAdvAramApatitaMtadevAha[bhA.3089] kaDinaMtarito vAe dIsaMtijanena dovijahavaggA / baMdhaMti maMDaliMteuekkato vAvi ekkato / / vR-tesaMyatAHsaMyatyazcamaNDalIbandhanti, |tdythaa-ektH saMyatamaNDalIekataH saMyatImaNDalI, / apAntarAle casaMyatInAMvyavadhAnAya kaTodIyate, / tatrApipracchanne pradeze sthitAH saMyatInavAcayati, / anyathA ye zUnyagRhAdiSu vAcayataH zaGkAdayo doSA uktAste'trApi syustata Aha-yatra dvAvapi vargI saMyatasaMyatI samudAyarupAvupaviSThau janena dRzyete, tatra sthitaHkaTenAntarito vAcavati / evaM sati yoguNastamAha[bhA.3090] logevipaccatokhalu vaMdanamAdIsu hoti vIsatthA / dugUDhAdI dosA vigAra dosAyanoevaM / / vR-evaM kriyamANe satiloke'pizuddhazIlasamAcAraviSayaH pratyaya upajAyate |ye'pic bandanAdiSu samAgacchanti te'pi dvAvapi vargau tathopaviSTau dRSTrA vizvastA bhavanti / evaM ca sati ye durguDhAdayaH pracchannapradezAdi bhAvitA doSAH ye ca parasparaM saMyatasaMyatInAM vikAradoSAste na bhavanti / atha kaTona vidyatetadA vastreNa cilimili kriyate / tathA cAha[bhA.3091] cilimilicchedevAyaijaha pAsaidoNhavI pvaayNtii| didvI saMbaMdhAdI imeya tahiyaM navAejA / / vR- pravAcayan gaNadharazcilimilyA upalakSaNametat kaTasya ca cchede paryante tiSThati, yathA dvAvapi saMyatasaMyatIvargoM (sa) pazyati / tatrayesaMghatAHsaMyatInAMdaSTidRSTyAtmauyayAsaMbadhnanti,teddaSTisambandha ucya(cya)te AdizabdAnmaithunakAdi parigrahastAnimAn vakSyamANAnnavAcayet / - [bhA.3092] savikArA mehuNAdI yaje yA vidhiidubbalA / anena vAyaeteunisiM vApaDipacchaNaM / / vR-ye dRSTyA savikArA ye camaithunikAdayo maithuniko bhartA AdizabdAtpurANAdiparigrahaH, ye cApi dhRtyA durbalAstAn anyenopAdhyAyAdinA vAcayet, nizi rAtrau vA teSAMsandigdhasthAnaM pratipracchanaM / / [bhA.3093] asaraNe pavAyaMtepadaMtisavve tehiM adosillA / anisannatherisahiyA therasahAopavAyaMto / / vR- athAnya upAdhyAyAdi pravAcayan na vidyate tadAnyasminnasati vAcayati sarve tatra paThanti tata'doSavantastatrApi saMyatyaH paThantyaniSannA anupaviSTA sthitA ityarthaH / yena parasparaM dRSTisambandho na bhavati tathA sthavirAH sahitAH pravAcayannapi sthavirasahAyaH pravAcayati, yena tatsahAyaH sarvAnapi nibhAlayati, saMyatyo'niSannAH saMyatyo'niSannAH paThantItyuktaMtatrApavAdamAha [bhA.3094] jAdubbalA hojja ciraMvasajjhAtotAhe nisaNAna ya uccasaddA / Page #756 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :-7, mUla - 174, [bhA. 3094] 271 palaMba saMghADena ujalA ya anunAyA vAsa tiraMjalIya / / vR-yA zarIreNa durbalA bhavati vartate ciraMcasvAdhyAyaH kartavyaH / tadA niSaNA upaviSTAsatI paThati, nacauccazabdena mahatA zabdenAlApakamudghoSayatItyarthaH / tadA saMghATiHpralambA pAdagulphaparyantA kriyate, nojvalA tathAanunnatApaThati, |kimuktNbhvti / nordhvamukhAsatIanyasyAnyasya mukhaM viprakSyamANA paThati tathA vAso vastrAntena tirohitAJjalirAlApakaM guroH samIpe yAcate [bhA.3095] eyavihi viSpamukko saMjativagaMtujo pavAejA / maJjAyAtikataMmanAyAraM viyANAhi / / vR- etenAntaroditena vidhinA vipramukto yaH saMyativarga pravAcayet, taM maryAdAtikrAntamanAcAramAcAramAcArarahitaM vijAnIyAt / / mU.(175) no kappai nigaMthANa vA nimaMthINa vA asajjhAesajjhAiyaM karittae mU. (176) kappai nigaMthANa vA niggaMthINavA sjjhaaiesjjhaayNkritte| [bhA.3096] sajjhAtokhalupagato vitigaThe no kappaijahAu / emeva asajjhAetappaDivakkhe usajjhAo / / vR- svAdhyAyaH khalu prakRta pUrvasUtre vartate, sa ca yathA vyatikRSTe kAle na kalpate / evamevAsvAdhyAyake'pi,tatpratipakSepunaHsvAdhyAyikesvAdhyAyaHkalpate |ityetdrthkhyaapnaarthmidNsuutrmiti sambandhaH, anena sambandhenAyAtasyAsya vyAkhyAna kalpate nirgranthAnAM nirgranthInAM vA asvAdhyAyike svAdhyAyaM kartuM, kalpate nirgranthInAMvA svAdhyAye svAdhyAyaM kartumitisUtrAkSarasaMskAraH / [bhA.3097] asajjhAiyaM ca duvihaMAyasamutthaM ca parasamutthaM ca / jaMtaMtu parasamutthaM taMpaMcavihaMtunAyavvaM / / vR-dvividhaM khalu asvAdhyAyikaM tadyathA-AtmasamutthaM parasamutthaM / AtmAnaH svAdhyAyaM cikIrSoH samutthaM AtmasamutthaM / parasmAtsvAdhyAyakarturanyasmAtsamutthaM parasamutthaM ca zabdAcca svAdhyAyikatayA tulyakakSatAsaMsUcakau tatra yatparasamutthaM tatpazcavidhajJAtavyam / tAnevapaJcaprakArAnAha[bhA.3098] saMjamaghAuppAesA divve vugahe ya sArIre / eesukremaanneaannaaiymoudittNto|| / vR-saMyamaghAtisaMyamopaghAtikamautpAtikamutpAtAnimittaMsadevatA prayuktavyudgRhaH zArIraMca eteSu paJcasvapyasvAdhyAyikeSusvAdhyAyaM kurvatyAjJAdayaAjJAbhaGkAdayo doSAstathAjJAMtIrthakarANAMbhaJjati / prAyazcittaM caturguru / anavasthayA anye'pi tathA kariSyantIti, tatrApi prAyazcittaM caturguru, yathA vAdi tathAkArIna bhavatIti mithyAtvaM, tanniSpannamapi prAyazcittaM caturguru, virAdhanA dvividhA saMyamavirAdhanA AtmavirAdhanAca / tatrasaMyamavirAdhanA jJAnAcAravirAdhanAAtmavirAdhanAyAmidamudAraharaNaM tadevAha[bhA.3099] micchabhayaghosaNaniveduggANi atIhamAvinessihi hA ! phiDiyA jeuatigayAiyarA hysesNnivdNddo|| vR-kassavisnomecchAkhaMdhAvAropisayaMAgaMtuMhaNiyakAmotaMbhayaMjANittA ranAsavisaesayalevi ghosAviyaM, micchakhaMdhAvAro AgaMtuM visayaM haniukAmo vaMti, tAsa, tuDabheduggANi atIhatattha jehiM / rano ANAkayA te miccha bhayAto phiDiyA jehiMna kayA ANA temicchehiM lUsiyA mAriyA ya jevi tattha Page #757 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ra7ra vyavahAra-chedasUtram -2. 7/176 kei parimukkAte viraNAdaMDiyA / / akSarayojanAtvevam-mlecchabhayamAkaNya nRpeNa daNDaH kRtaH / [bhA.3100] rAyA iva titthagarojAnavayA sAhuNo ghoSaNaMsutaM / micchAya asajjhAto rayaNadhanAiMcanANAdI / / vR- atra rAjA iva tIrthakaro janapadA iMve sAdhavaH, ghoSaNamiva sUtram / mlecchA iva asvAdhyAyo ratnadhanAnIvajJAnAdIni / tatrayesAdhavojanapadasthAnIyArAjasthAnIyasyatIrthakarasyAjJAM nAnupAlayanti teprAntadevatayAcchalyante / prAyazcittadaNDena ca daNDyante / kena punaH kAraNenAsvAdhyAyika svAdhyAyaM karoti / tataAha- . [bhA.3101] povAvaseva porisialjhayaNaMvA vijokuNaisouM / nANAi sArahInassa tassa chalaNAusaMsAro / / vR-stokAvazeSAmapi pauruSyamadhyayanaM pATha uddezo vAdyApi nAntaM nIta iti kRtvA udghATAyAmapi pauruSyAmastamite vA sUrye athavA asvAdhyAyikamiti zrutvApi yo'dhyayanaM pAThamapi zadvAduddezanaM ca karoti / tasya jJAnAditrikaMtatvato'pagataMtIrthakarAjJAbhaGgakaraNAditi, jJAnAditrikasArahInasyasaMsAre narakAdi bhavabhramaNalakSaNecchalanAbhavati, |apaarghor saMsAre nipatanaM bhavatIti bhAvaH, / [bhA.3102] ahavAdiTaMta avarojaharano keipaMcapurisAo / duggAtiparitosio, tehiyarAyAaha kayAI / / [bhA.3103] todeti tassa rAyA nagaraMbhI icchiyaMpayAraMtU / mahieyA daimollaMjanassa AhAravatthAdI / / [bhA.3104] egena tosiyatarogihamagihe tassa savvahiM viyare / stthAiMsucauNhaeviha sajjhAie uvamA / / vR-athavetidRSTAntasya prakArAntarasUcaneaparodRSTAntoyathA-rAjJaH paJcapuruSAH sevakAstairathakadAcita rAjJA durgAdiSu patito nistAritastatrApi teSAM paJcAnAM madhye ekena kenacit paramasAdhvasamavalaMbyasvayamavalaMbyabhUyastaraMsAhAyikamakAritatasteSAMtenaikena varjitAnAMcaturNApuruSANAMsajAparituSTaH sannagarerathyAdiSugRhacaryeSupracAramIpsitaMdadAti, / yathAyatkimapirathyAyAmApaNAdiSutrikacatuSkacatvArAdiSuvAyUyaM yadvastrAhArAdikaMprApnuyAtyuSmAkamevaevaM prasAde kRte vastrAhAradau nagare taiH svecchayA gRhIte rAjA yasya satkaMtaiH gRhItaM tasyamUlaM dadAti / yena caikena puruSeNabhUyastaraMsAhAyikaM kurvatA rAjA toSitatarastasya rAjA gRhe'gRhe vA sarvatra nagaramadhye pracAramIpsitaM vitarati anujJAnAti / tatrApi yasya satkaM tena gRhyate vastrAhArAditasya rAjJA mUlyaM dIyate / itareSAMtucaturNA rathyAdiSveva pracAramanujJAtavAn nagRheSu / evamuktena prakAreNa iha prastuteasvAdhyAyike upamAdRSTAntaH / tadevamukto dRSTAntaH / [bhA.3105] paDhamami savvaciTThAsajjJAto vA nivAratoniyamA / . sesesuasajjJAto ceTThA na nivAriyA aNA / / vR- prathame asvAdhyAyike saMyamopadhAtilakSaNe sarvA kAyikI vAcikI ceSTA svAdhyAyazca niyamAdvAritastoSakatara puruSasthAnIyatayA tasya sarvatra sAdhuvyApAreSu pravRtte, zeSeSu punazcaturthasvAdhyAyikeSu asvAdhyAyaH svAdhyAye eva kevalo nivArito nAnyA kAyikI vAcikI vA pratilekhanAdikAceSTA vAritA,teSAMzeSapuruSa catuSTyasthAnIyAnAM bahIrathyAdAviva svAdhyAyamAtra eva For Page #758 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 273 uddezaka :-7, mUla- 176, [bhA.3105] vyApArabhAvAt / tadeva paJcasvapyasvAdhyAyikeSu sAmAnyato vizeSatazcodAharaNayuktamidAnI prathamasvAdhyAyikaMsaMyamopaghAti prarupayati | [bhA.3106] mahiyA yabhinnavAse saccittarae ya saMjametivihe / davve khete kAle, jahiyaM vA jaciraMsavvaM / / vR-mahikA garbhamAse patantI prasiddhA tasyAM tathA gRhAdau yatpatati varSaM tat / bhinnaM varSa tasmin tathA sacittarajasicaevaMvidhetriprakAre saMyamepadaikadeze padasamudAyopacArAtsaMyamopadhAtiniasvAdhyAyike nipatati dravyataH, kSetrataH kAlata,bhAvatazca varjanaM bhavati, tatra dravyata etadeva trividhamasvAdhyAyika dravyaM, kSetratojahayantiyAvatkSetretatpatatitAvatkSetraM,kAlatoyazciraMyAvantaMkAlaM patatitAvantaMkAlaM | bhAvataH sarvakAyikyAdiceSTAdikaMvaya'te / enAmeva gAthAMvyAkhyAnayati[bhA.3107] mahiyA ugabbhamAse vAse punahotitinniupagArA / bubbuyatavvajaphusI saccittarajoya AtaMbo / / vR-mahikA garbhamAsepratIlA, garbhamAsonAma kArtikAdiyAvatmAdhamAsaH |vrsse punastrayaH prakArA: bhavanti tAnevAha, duvyuvatiH yatra varSe nipatati pAnIyamadhyebubudAstoyazalAkArupA uttiSThanti tato varSamapyupacArAt bubudamityucyute / taddharja budbuddharja, dvitIyaMvarSa tRtIyaM phusI iti jalasparzikanipatantyaH / tatra budabude varSe nipatatiyAmASTakAdUrdhvaM anye tu vyAcakSate trayANAM dinAnAM paratastadvarja paJcAnAdinAnAMjalasparzikArupesaptAnAMparataH sarvamapkAyaspRSTaMbhavati |ttsttrdrvytHkssetrtH kAlato bhAvatazca varjanaM prAgvadbhAvanIyam / yAvaccApakAyamayaM na bhavati tAvat yadhupAzrayo zlakSNadhUlistacca sacittarajo varNanAtAnaMgAthAyAMpustvaMprAkRtatvAt / taccadigaMtareSu dRzyate / tadapinirantarapAtena trayANAM dinAnAM parataH sarvaM pRthivI kAyabhAvitaMkaroti titrApi patitadravyAdito varjanaMprAgvat / [bhA.3108] davvetaMciya davvaM khettejahiyaM tujaccirakAle / ThANAdibhAsabhAve mutuMtaussAsaummesuM / / vR- dravye dravyatastadevAsvAdhyAyika mahikaM bhinnavarSa sacittarajo vA vaya'te / kSetrato yatra kSetre nipatati / kAlato yacciraM kAlaM patati / bhAvato muktvA ucchrAsamunmeSaM ca tadvarjane jIvitavyAghAtasaMbhavAt / zeSAM sthAnAdikamAdizadvAt gamanAgamane pratilekhanAdi parigrahaH kAyikAM ceSTAM bhASAM va varjayati / [bhA.3101] vAsattANAcariyA nikkAraNeThaMti kjjynnaae| hatthatthaMgulisannA pottAvariyAva bhAsatti / / vR-niSkAraNe kAraNAbhAve varSatrANaM kambalamayaH kalpastena sautrikakalpAntaritena sarvAtmanA AvRttAtiSThanti na kAmapi lezato'pi ceSTAM kurvanti / kArye tu samApatite yatanayA hastasaMjJayA vA vyavaharanti, potAcaritA vA bhASante / glAnAdi prayojane varSA kalpAvRtA gacchanti / gataM saMyamopaghAtyasvAdhyAyikamidAnImautpAtikamAha[bhA.3110] paMsUyamasaruhire kesasilAvuTTitaha raugdhAe / . masaruhirehorattaM avasesojacciraM suttaM / / [22/18] Page #759 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 274 vyavahAra-chedasUtram-2-7/176 vR-atravRSTizaddhaH pratyekamabhisambadhyate / pAMzuvRSTau mAMsavRSTau rudhiravRSTau kezavRSTI zilAvRSTau ca / tatrapAMzuvRSTimiyadi vRttaM rajonipatati, mAMsavRSTisikhaNDAni patanti, / rudhiravRSTiH rudhirabindavaH patanti, / kezavRSTiryadvarAH kezAH patanti / zilAvRSTiH pASANanipatanaM karakAdizilAvarSamityarthaH / tathA rajaudghAte rajasvalAsu dikSu sUtraM na paThyate zeSAH sarvAapi ceSTAH kriyante / tatra mAMse rudhireca patati ahorAtraMyaMte, avazeSe pAMzuvRSTyAdau yAvacciraM pAMzcAdipatanaM tAvantaM kAlaM sUtraM nandyAdina paThyate |shesskaalNtu paThyate / samprati pAzuMrajaudghAta vyAkhyAnamAha[bhA.3111] paMsU acittarajosalAto disAraudghAto / tatthasavAtenivyAyaieyasuttaMpariharati / / vR- pAMzavo nAma dhUmAkAramApANDuramacittaM rajaH, raja udghAto rajasvalAdizo yAsu satsu samantato'ndhakAraiva zyate |ttrpaaNshuvRssttaurjudghaatevaasvaateniticpttiyaavtptnN tAvatsUtraM pariharanti / atraivApavAdamAha* [bhA.3112] sAbhAvie tini dinA sugimhae nikkhevaMti / jaijogaMtotaMmi paDatamI kuNaMti saMvaccharaMjjhAyaM / / vR- yadi sugrISme grISmakAlaprAraMbha uSNakAlaprAraMbha caitrazuklapakSe ityarthaH / dazamyAH parato yAvat paurNamAsI |atraantrenirntrtriinnidinaanii yAvatyadiyogaMnikSipantiekAdazyAdiSutrayodazIparyanteSu yadivA trayodazyAdiSupaurNamAsI paryanteSusacittarajoavaheTha[va]nArthaMkAyotsarga kurvantitadA tasmin pAMzuvarSe rajauddhAte vA svAbhAvike patati saMvatsaraM yAvatsvAdhyAyaM kurvanti / itarathAneti gatamautpAtikamidAnIM sadevamAha[bhA.3113] gaMdhavvadisAvijukka[a]gajitejUva jakkhalitteya / ekekkaporisiMgajiyaMtudo porisIhaNati / / vR- gandharvanagaraM nAma yaccakravartyAdi nagarasyotpAtasUcanAya sandhyAsamaye tasya nagarasyopari dvitIyaM nagaraprAkArATTalakAdisaMsthitaMzyate; digdAhaH vidyutpratItA ulkAsarekhAprakAzayuktAvA garjitaMpratItaM yUpako vakSyamANalakSaNo yakSAliptaMnAma ekasyAM diziantarAntarA yaddazyate vidyutsadRzaH prakAzaH eteSu madhye gandharvanagarAdikamekaikAM pauruSI hanti |grjitNpunddhe pauruSyau hanti / [bhA.3114] gaMdhavvanagaraniyamAsadevvaMsesagAni bhajitAni / jena na najaMti phuDaMtena yatesiMtuparihAro / / vR- atra gandharvanagarAdiSu madhye gandharvanagaraM niyamAtsadevamanyathA tasyAsaMbhavAt / zeSakANi tu digdAhAdInibhaktAni vikalpitAni,kadAcitkhAbhAvikAni vidyantibhavanti |kdaacit devakRtAni / tatra svAbhAvikeSu svAdhyAyo na parihiyate / kintu devakRteSu paraM yena kAraNIna sphuTaM vaiviktyena bhAti jJAyante tena teSAmavizeSeNa parihAraH ! samprati digdAhAdi vyAkhyAnamAha[bhA.3115] disidAho cchinnamUlo ukkasarehA pagAsajuttA vA / saMjjhAccheyAcaraNo ujUvatosukke dine tinni / / vR-dizipUrvAdikAyAM cchinnamUlo dAhaH prajvalanaM digdAhaH / kimuktaM bhavati? anyatamasyAM dizi mahAnagara pradIptamivopari prakAzo'dhastAdandhakAra iti digdAhaH ulkA pRSTataH sarekhA prakAsayuktAvA / Page #760 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH-7, mUla - 176, [bhA.3115] 275 yUpakonAmazuklezuklapakSetrINi dinAniyAvadvitIyasyAMtRtIyasyAM caturthyAMcetyarthaH sandhyAcchedaH, sandhyAvibhAgaH saAdhri[viyateyenasasandhyAcchedAvaraNazcandraH / iyamatrabhAvanA-zuklapakSe dvitIyA tRtIyA caturthI rupeSutriSu divaseSusaMdhyAgatazcaMdra iti kRtvA saMdhyAna vibhAvyate, tatastAni zuklapakSe trINi dinAni yAvaccaMdraH saMdhyAcchedAvaraNaH sa yUpaiti teSu ca triSu divaseSu prAdoSikI pauruSInAsti / sandhyAcchedAvibhAvanAditi / atraiva matAntaramAha[bhA.3116] kesiMci hoimoho ujUvato te hoti AiNA / jesiMtuaNAinnA tesiM khalu porisIdoni / / vR- keSAzcidAcAryANAM matena bhavanti zuklapakSe pratipadAdiSu triSu divaseSvamodhAmodhA zubhAzubhasUcananimittAditathotpAdA AdityakaraNavikArajanitA Adityasyodayasamaye'stamayasamaye vA AtAbhrAH kRSNazyAmA vA yUpaka iti teca bhavanti vartante / AcIrNA naiteSu svAdhyAyaH parihriyate ityarthaH, / yeSAM tvAcAryANAmanAcIrNAsteSAM matena yUpako dve pauruSyau hanti na kevalamamUni sadevAni kintvamUnyapi / tAnyevAha[bhA.3117] caMdimasUruvarAgA nigdhAeguMjiteahorataM / caMdo jahanenAddhauukkosaporisi vicchakkaM / / [bhA.3118] sUro jahannabArasa ukkosaM porisI usolasau / saMgahanivvuDa evaM,surAdI jenahoratA / / vR-candoparAgesUryoparAgecataddinApagateitivAkyazeSaH / tathAsAbhre nirabhra vAnabhasivyantaskRto mahAgarjitasamo dhvanirnirdhAtaH garjitasyeva vikAro guJjAvat guJjamAno mahAdhvanirguJjitaM tasmin nitiguMjiteca pratyekamahorAtraMyAvatsvAdhyAyaparihAraH / tatrajadhanyatautkarSatazcandroparAgaMsUryoparAgaM cAdhikRtya svAdhyAyocitakAlamAnamAha-candro jadhanyenASTau pauriSIrhanti, utkarSataH pauruSI dviSaTkaM dvAdazapauruSIrityarthaH / kathamitaceducyate-tadracchancandramA rAhuNAgrahItastatazcatastraH pauruSIrdivasasya hanti / catastra AgAminyA rAtrezcatastro dvitIyasya divasasyAthavA autpAtikagrahaNena sarva rAtrikaMgrahaNaM jAtaM, sagraha eva nimagnastataH saMdUSitarAtrezcatastraH pauruSI ranyaccAhorAtraM / athavA abhracchannatayA vizeSaparijJAnAbhAvAcca na jJAtaM kasyAM velAyAM grahaNaM prabhAteca sagraho nimajjana dRSTaH / tataH samagrA rAtriH parihatA / anyaccAhorAtramiti dvAdazaH sUryo jadhanyena dvAdazapauruSIhanti utkarSata SoDazamiti ceducyate-sUryaH sagraha evAstamupayAtastatazcatastra: pauruSI rAtrerhanti catastra AgAmino divasamya catastrastataH parasyArAtrairevaMdvAdaza, SoDazapunarevaMsUrya udgacchan rAhuNAgRhItaH sakalaM dinasamutpAtavazAt sagraha evAstamupAgatastatazcatastraH pauruSIrdivasasya hanti catastra AgAminyA rAtrestatazcatasastra: paradivasasya tato'picatastraH paratarAyArAtrerevaMSoDazapauruSIhantisagrahanimagnaH sagraha evAstamitastathA coktam-eyaM ugagacchannagahie saggahanibbuDe | daTThavvamiti sUrAdI jeNa ho rattatti / / sUryodayo yenAhorAtrAstataH kimityAha[bhA.3119] AinaMdinamukkesovviya divasoyarAtIya / nigyAya guMjiesusavvi ya velAujA pattA / / vR- yataH sUryAdirahorAtrAstato dinamuktesUrye saeva divasaHsaiva carAtrirasvAdhyAyikatayA parihiyate Page #761 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 276 vyavahAra- chedasUtram - 2- 7 / 176 candre tu tasyAmeva rAtrI mukte yAvadaparazcandro nodeti tAvadasvAdhyAya iti saiva rAtri paraMparaM ca dinamityeSamahorAtramasvAdhyAyaH / anye punarAhurAcIrNamidaM candro rAtro gRhIto rAtrAveva muktastasyA rAtreH zeSaMvarjanIyaM yasmAdAgAmisUryodaye samAptirahorAtrasya jAtA / sUryo'pi yadi divA gRhIto divaiva muktastastasyaiva divasasya zeSaM rAtrizca varjanIyA iti / tathA nirdhAta guJjitayoH pratyekaM yasyAM velAyAM nirdhAto guJjitaM vA'dhikRtaM dine'bhavat dvitIyo'pi dine yAvatsaiva velA prAptA bhavati, tAvadasvAdhyAya eva tayorapyasvAdhyAyasyAhorAtrapramANatvAt / uktaM ca-nigghAto guMjiyaM ca lokapratItA ee| ahorataM uvahanaMtitti tathA / / [ bhA. 3120] causaMjjhAsu na kIrai pADivaesuM taheva causupi / jo jattha pUjatItu savvahiM sugimhato niyamA / / 7 vR- catastraH sandhyAstisro rAtrau tadyathA-prasthite sUrye ardharAtre prabhAte ca caturthIdivasasya madhyabhAge etAsu catasRSvapi svAdhyAyo na kriyate / zeSa kriyANAM tupratilekhanAdInAM na pratipedhaH svAdhyAyakaraNe cAjJAbhaGgAdayo doSAstathA catastraH pratipadastadyathA-ASADhapaurNamAsI pratipat 1, indramaha pratipat 2, kArtika paurNamAsI pratipat 3, sugrISma pratipat 4, caitrapaurNamAsI pratipadityarthaH, etAsvapi catasRSvapi pratipatsu tathaiva svAdhyAya eva na kriyate na zeSa kriyANAM pratiSedhaH / iha pratipadgrahaNena pratipat paryantAzcatvAro mahAH sUcitAH / ityeSAM tu caturNAM mahAnAM madhye yo maho yasmin deze yato divadArabhya yAvantaM kAlaM pUjyate tasmin deze tato divasAdArabhya tAvantaM kAlaM svAdhyAyaM na kurvanti, pratipat punaH sarveSAM paryantaH / savvesiM jAva paDivato iti vacanAt / sugrISmakazcaitramAsabhAvI punarmahAmahaH / sarveSu dezeSu zuklapakSa pratipadya Arabhya caitrapUrNamAsI pratipatparyanto niyamAtprasiddhastato yadyadhvAnaM pratipannastathApi caitramAsasya zuklapakSa pratipada Arabhya sarvaM pakSaM paurNamAsI pratipatparyantaM yAvadavazyamanAgADho yogo nikSipyate / zeSeSu AgADhAdikeSu yogo na kSipyate kevalaM svAdhyAyaM na kurvanti / gataM sadevamasvAdhyAyikamidAnIM vyudgrAhamAha [bhA. 3121] yuggaha daMDiyamAdI saMkhobha daMDieya kAlagato / anarAyae ya sabhae jacciranidoccAhorataM / / vR - vyudgrahe paraspara vigrahe daNDikAdInAmAdizabdAt senApatyAdinAM ca vigrahe asvAdhyAyaH / iyamatra bhAvanA- dvau daNDikau saskandhAvArau parasparaM saMgrAmaM kartukAmau / yAvannaupazAmyatastAvatsvAdhyAyaH kartuM na kalpate kiM kAraNamiti cetucyate tatra vAnamantarAH kautukena svasvapakSeNa samAgacchanti, te cchalayeyurbhUyasAMca lokAnAmaprItirvayamevaM bhItA vartAmahe kAmapyApadaM prApsyAma ete ca zramaNakA nirduHkhaM paThanti / atrAdizabdavyAkhyAnArthamimAM gAthAmAha [bhA. 3122] senAhiva bhoiya mahattarapuMsitthINaM mallajuddhe vA / loThAdibhaMDaNe vA gujjha uDDAha aciyattaM / / vR-dvayoH senAdhipatyordvayorvA tathAvidha prasiddhapAtrayoH striyoH parasparaMvyUdgahe vartamAne athavA mallayuddhe tathA dvayorgrAmayoH paraspare sakaluSabhAve bahavastaruNAH parasparaM lauTairyudhyante / yadivA bAhuyuddhAdibhistato loSTAdibhirvA parasparaM bhaeDane kalahe yAvannopazamo bhavati senAdhipAdirvyudgrahasya tAvadasvAdhyAyaH / atra kAraNamAha-gujjhagauDDAha aciyattaM guhyakAH kautukena daNDike kAlagate annArAeyatti yAvadanyo rAjA Page #762 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 277 . uddezaka :-7, mUla - 176, [bhA. 3122] nAbhiSikto bhavatI tAvat prajAnAM mahAn saMkSobho bhavati / tasmin saMkSobhe sati svAdhyAyo na kalpate kimuktaM bhavati? yAvatsaMkSobhastAvadasvAdhyAyaH / atrApi pUrvoktA doSAH sabhayaM mlecchAdibhayAkulaM tasminnapisvAdhyAyonakartavyaH, / eteSusarveSuvyudgrahAdiSvasvAdhyAyavidhimAha-jacciraniddovyahostaM vyudgrahAdiSu yacciraM yAvantaM kAlamanidoccamityanirbhayamakhasthamityarthastAvantaM kAlamasvAdhyAyaH / svasthIbhavanAnantaramapyake mahorAtraMparihatya svAdhyAyaH karttavyaH / uktaMca. niddosIbhUteti ahorattamegaM pariharitAsajjhAo / kIraiihasaMkhome daMDiekAlagaevA / / kAlagae ityanenAnyadapisUcitamasti, tatastadabhidhitsu |sNkhomedNddiieityetdpivyaakhyaanyti[bhaa.3123] daMDIya kAlagayaMmIjAsaMkhobho na kiirtetaav| taddivasabhoimahattara vA dugapatisenjayaramAdI / / vR- daNDike kAlagate sati yAvatsaMkSobhastAvatsvAdhyAyo na kriyate / anyasmiMstu rAjJi sthApite'horAtrAtikrameNa kriyatesvAsthyabhavanAt / tathA bhojike grAmasvAminimahattarike grAmapradhAne vATakapatau vasatyanugatavATakaika svAmini tathAzayyAtara AdizabdAdanyasminvA zayyAtarasambandhini mAnuSe kAlagatetadivasamasvAdhyAyaH ekamahorAtraMyAvatsvAdhyAyaparihAra ityarthaH / tathA[bhA.3124] pagayabahupakkhievAsattagharaMtaramatevataddivasaM / nidukkhattiya garihA na paDhaMtisaniyagaMvAvi / / vR- anyo'pi yo nAma grAme prakRto'dhikRto mahA manuSyastasmin yadivA bahupAkSike bahu svajane kAlagateanyasminvA prakRtesvaksatyapekSayAsaptagRhAbhyantarekAlagatetahivasamekamahorAtramasvAdhyAyaH / kiM kAraNamataAha-ni.dukkhAabhI ityaprItyAgarhA saMbhavAttatonapaThanti yathA na ko'pizRNotIti mahilAruditazabdo'piyAvat zrUyate tAvanna paThanti / / [bhA.3125] hatthasayamanAhammI jaisAriyamAdittavigiMcijjA / tosuddhaM avicitte annaMca tahiM vimagaMti / / vR-ko'pyanAthohastazatAbhyantare mRtastasminnanAthehastazatAbhyantarekAlagatekAlagatesvAdhyAyo na kriyate, titreyaM yatanA-zayyAtarasya vA tadvidhasya zrAvakasya yathA bhadrakasya vA vArttAkathyate yathA svAdhyAyAntarAyamasmAkamanAthamRtakena kRtamastitataHsundaraMbhavati / yadIdaMcchazteevamabhyarthitoyadi zayyAtarAdivigizcayet tataH zuddhaM bhavatIti svAdhyAyaH kAryaH / atha ca zayyAtarAdirna ko'pi pariSThApayitumicchatitadA tasminnanAthamRtake avivikteaparisthApita anyAMvasatiMmArgayanti / [bhA.3126] aNa vasahIe asatItAhe ratti~vasabhA vivecaMti / vikkinne vasamattAjaM dilu asaDhayaresuddhA / / vR-anyasyAvasaterabhAvoyaditatorAtrausAgArikAsaMlokevRSabhAstadanAthamRtakaMvivicanti anyatra prakSipanti |athttklevr zvazrRgAlAdibhissamaMtatovikIrNaMtato vikIrNetasminsargatatonibhAlayanti dRSTaM tatsarvamapi vivicanti / itarasmiMstu prayatne kRte'pyaddaSTe asaDhA iti kRtvA zuddhAH svAdhyAyaM kurvanto'pina prAyazcittabhAgina itibhAvaH |gtNvydgrhjmidaaniiN zArIrikamAha[bhA.3127] sArIraMpiya duvihaMmAnusatericchiyaMsamAseNaM / Page #763 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 278 sAtAra vyavahAra-chedasUtram -2-7/176 tericchaMtatthatihA jalathalakhaharjapunocauhA / / . vR-zarIrebhavaMzArIraM tadapisamAsena saMkSepato dvividhaMdviprakAraM / tadyathA-mAnuSaM tairazcaM ca / tatratairazcaM tridhA-jalajaMjalajamatsyAdi, tiryagbhavamevaM gavAdInAMsthalajaMkhajaMcamayUrAdInAm | punarekaikaMcaturdhA catuHprakAraM / tAneva prakArAnAha[bhA.3128] cammaruhiraM camaMsaM asthipiya hoicauvigappaMtu / ahavA davvAIyaMcauvihaM hoinAyavvaM / / . vR-carmasazoNitaMrudhiraMmAMsamasthiityetAnipratItAni / evamekaikaMjalajAticaturvikalpaM bhavati / ' athavA jalajAdikaM pratyekaM carmAdibhedatazcaturvikalpaM satpunadravyAdikaM dravyAdibhedatazcaturvidhaM bhavati jJAtavyaM / tAneva pratyekaM dravyAdIncaturo bhedAnAha[bhA.3129] paMceMdiyANa davve khitte saTTihatthapogalAkiNe / tikuracchamahannegA nagaribAhiM tugAmassa / / vR-dravye dravyataH paJcendriyANAM jalajAdInAM carmAdikaM catuSTayamasvAdhyAyikaM na vikalendriyANAM, kSetre kSetrataHSaSTihastAbhyantarepariharaNIyaMna parataH / atha tatsthAnaM tairazcana paudgalenamAMsenasamantataH mAMsane samantataH kAkakurkurAdibhirdikSuvikSiptenAkIrNaM vyAptaM tadA yadi sa grAmastarhi tasmin tisRbhiH kurathyAbhirantaritevikIrNepudgalesvAdhyAyaH kriyate |ath nagaraMtadAtatrayasvArAjAja balavAhano gacchati tadevaM yAnaMrathovA vividhAnivAsaMvAhanAnigacchanti |tthaamhtyaapyekyaasthyyaaantritesvaadhyaayH kAryaH / atha sa grAmaH samasto vikIrNena paugalenAkIrNau vidyate tena tisRbhiH kurathyAbhirantaritaM tatpaudgalabhavApyatetadAgrAmasyabahiHsvAdhyAyo vidheyaH |gtaa kSetratomArgaNA (sampratikAlatobhAvataca [bhA.3130] kAle tiporisi aTThava bhavisutaMtunaMdimAdIyaM / bahi dhoyaruddhapakke bUDhevA hotisuddhaMtu / / vR-tata ekaikaM jalajAdigataM carmAdikAlastistraH pauruSI hati, / aTTaveti mahAkAya paJcendriyasya mUSikAderAhananaM / tatrASTau pauruSIryAvatsvAdhyAyavidhAto gatA kAlato'pi mArgaNA bhAvata Aha-bhAve bhAvato nandyAdikaMsUtraMna paThati, bahidhoetyAdiyadiSaSTihastebhyaH parato bahi prakSAlyamAMsamAnItaM yadi vA rAddhAsthAlIpAkena tadA tasmin vahiaute bahirAddhe bahiH pakke vA tatrAnIte zuddhamasvAdhyAyikaM na bhavatItibhAvaH / athavAyattatraSaSTihastAbhyantarepatitamasvAdhyAyikaMrudhiratenAvakAzena pAnIyapravAha Agatastena vyUDhaMtadA pauruSItrayamadhye'pizuddhamasvAdhyAyikamitisvAdhyAyaH kAryaH / [bhA.3131] aMtopunasaTThINaMdhoyaMmI avayavA tahiMhAti / to tini porisIto parihariyavvA tahiM haMti / / vR-yadi punaH SaSTerhastA nAmabhyantaremAMsaM prakSAlayati, tadA tasmin dhaute yatastatra nivamAdavayavAH patitA bhavanti, / tatastistraH pauruSyaH svAdhyAyamadhikRtyA tatra parihartavyA bhavanti / aTThaveti yaduktaM tadidAnIM bhAvayati[bhA.3132] mahAkAye ahoratamaMjArAdIna mUsagAdihate / avibhine gine vA paThaMti egejaipalAti / / vR- mahAkAye mUSikAdau mArjarAdinA hate mArite'horAtramaSTau pauruSIryAvadasvAdhyAyaH / atraiva ___ Page #764 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :-7. mUla- 176, [bhA.3132] 279 matAntaramAha-avibhinne ityAdi / ekeprAhuryadimArjArAdinAmUSikAdiravibhinna evasanmAstio mArayitvA ca gRhItvA athavA gilitvA yadi tataH sthAnAt palAyate tadA paThanti, sAdhavaH sUtraM na kazciddoSaH, anyenecchanti / yataH kastaMjAnAti avibhinno vA mArita iti / apare punaH evamAhuryatra mArjArAdi: svayaMmRto anyena vA kenApyavibhinna evaM sanmAritastatyAvattatkalevaraMna bhidyatetAvannAsvAdhyAyika vibhinne'svAdhyAyikamiti tadetadasamIcInaM yatazcarmAdibhedatazcaturvidhamasvAdhyAyikaM tasmAdavibhinne'pyasvAdhyAya eva / [bhA.3133] aMto bahiMca bhinne aMDabiMdUtaha viyAyAe / rAyapaha bUDha suddhe paravayaNesANamAdIni / / vR- antarupAzrayasya madhye yadi copAzrayAdvahiH SaSTihastAbhyantare aNDake patite yadi tadaNDakamabhinnamadyApyastitadAtasminnajjhitesvAdhyAyaHkalpate / athavApatitaMsadaNDakaMbhinnaMtasya cANDakasya kalalabindurbhUmau patitastadA bhinne aNDake bindau ca bhUmau patite na kalpate svAdhyAyaH / athakalpeyatitaMsadaNDakaMbhinnakalalabindurvA tatralagnastadA tasminpaSTihastebhyaH parato bahirnItvAdhaute kalpate / tathA vijAtAyAM prasUtAyAM tairazcyAmasvAdhyAyaH pauruSI tritayaM yAvat tathA ye rAjapathe asvAdhyAyika bindavo galitAstena gaNyante / tathAnyatra pratipatita evAsvAdhyAyikaM tato varSodaka pravAhena tasminvyUDhekalpate / atrazcAdikamAzritya parasyavacanaM tadAgrabhAva iSyateitigAthAsaMkSepArthaH / [bhA.3134] aMDayamujjhiyakappe nayabhUmikhaNaMti iharehAtinni / asajjhAiyaparamANaMmacchiyapAyAjahiMkhuppe / / vR- yadyaNDakamabhinnameva patitaM tadA tasminnujjhite svAdhyAyaH kalpate, abhinnaM tadA kalpate, atha bhinnaM tadA na kalpate / nacabhUmi khananti, itarathAbhUmikhananena yadi tadasvAdhyAyikamapanayanti tathAhi tistraH pauruSIryAvadasvAdhyAyaH / aNDakavindorasvAdhyAyikasya pramANaM / yatramakSikApAdA nimajaMti / kimuktaMbhavati? yAvanmAtremakSikApAdobruDatitAvanmAtre'pyaeDakavindo bhUmaupatatiasvAdhyAyaH / [bhA.3135] ajarAu tinniporisi jarA uyANaMjare paDie tinni| nijaMtuvassa purato,galiyaMjati niggalaM hojjA / vR- ajarAyuH prasUtA tistraH pauruSI svAdhyAyaM hanti, ahorAtraM cchedaM muktvA ahorAtre tu cchinne AsannAyAmapiprasUtAyAMkalpatesvAdhyAyojarAyujAnAMyAvajarAyulambatetAvadasvAdhyAyo, jarAyaupatite sati tadanantaraM tistraHpauruSIryAvadasvAdhyAyaH tathA upAzrayasya purato nIyamAnaM tadasvAdhyAyikaM galitaM bhavati / tadApauruSItrayaMyAvadasvAdhyAyo, yadipunarnirgilaMbhavettadAtasminnItesvAdhyAyaH rAyapahabUTeti[bhA.3136] rAyapahenagaNijjati aha puna annatthaporisI tinni / aha puna bUDhaM hojjA vAso deNaMtato suddhaM / / vR-rAjapathe yadyasvAdhyAyikabindavo galitAstadA tadasvAdhyAyikaM na gaNyate kiM kAraNamiti ceducyate-yatastataHsvayogyataAgacchatAMcamanuSyatirazcAM padanipAtairevotkSiptaM bhavati / jinAjJAcAtra pramANamato na doSaH / ataH punastadasvAdhyAyikaM tairazcaM rAjapathAdanyatra SaSTihastAbhyantare patati tadA tistraHpauruSIryAvadasvAdhyAyaH / atha tadapi varSodakena vyUDhaM bhavet / upalakSaNametat pradIpanakena vA dagdhaMtadAzuddhaM tatsthAnamiti kalpatesvAdhyAyaH / sampratiparavayaNesANamAdINaitivyAkhyAnayati Page #765 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 280 vyavahAra-chedasUtram -2-7/176 [bhA.3137] codetisamuddisiuMsANo jaipoggalaMtuejAhi | udaragatenaM ciTTaijAtAcauho asajjhAto / / vR-atraparacodayatizvA yadipaudgalaM tairazcamAMsaMbahiH samuddizya tatrAgacchettarhi yAvatsa tatratiSThati tAvattenodaragatena paudgalena svAdhyAyaH kasmAnna bhavati / sUrirAha[bhA.3138] bhaNatijaite evaM sajjhAto eva to unasthi tuhaM / asajjhAiyassa jeNaMpunosi tumasayA kAlaM / / vR-bhaNyate-atrottaraM dIyate,-yadi teevaM pUrvoktaprakAreNamatistataH tava svAdhyAyaH kadAcanAdapi nAstyeva evakAro bhinnakramaH {saca yathAsthAnaMyojitaH kasmAnasvAdhyAyaH kadAcanApItyataAha-yena kAraNena sadAkAlaMsarvakAlaM tvamasvAdhyAyikasya pUrNaH zarIrasyarudhirAdicatuSTyAtmakatvAt / [bhA.3139] jaiphusati tahiM tuDaMjaivalecchArieNasaMvikhe / iharA na hoticoyagavaMtaMparinayaMjamhA / / vR- yadizcA kharaNTena mukhena tatrAgatyAtmIyaM tuNDaM kApi spRzati, yadi vA khaNTitenaiva mukhena saMtiSThati / tadA bhavatyasvAdhyAya itarathA yadi punarvahireva mukhaM lIDhvA samAgacchati tadA na bhavati, / tathA yadyapyAgantuM vamati tathApi codaka ! nAstyasvAdhyAyikaM, yasmAttadvAntaM pariNatamevaM mArjArAdikamapyavikR(taM)tya bhAvanIyaM |gtN tairazcamadhunA mAnuSamAha[bhA.3140] mAnussagaMcauddhA alui muttUNasayamahorataM / ___ pariyAvaNa vivaNAseseiga sattaaTTeva / / vR-mAnuSamAnuSamasvAdhyAyikaMcaturdhA / tadyathA-carmarudhiraMmAMsamasthitatraeteSvasthimuktvA zeSeSu satsukSetratohastazatAbhyaMtarenakalpatesvAdhyAyaHkAlato'horAtraM. pariyAvaNavivaNatti-mAnuSaM tairazcaMvA yad rudhiraM tat yadi paryApannatvena svabhAvavarNAd vivarNIbhUtaM bhavati, khadirasArasamAsasArAdikalpaM tadA tadasvAdhyAyikaM na bhavatIti kriyate tasmin patite'pisvAdhyAyaH, / sesatti paryApannaM vivarNaM muktvA zeSamasvAdhyAyikaM bhavati, / tigatti yat aviratAyA mAse mAse ArtavamasvAdhyAyikamAgacchati tatsvabhAvatastrINidinAnIgalati, tatastAnitrINi dinAniyAvadasvAdhyAyatravANAMdivasAnAM parato'pi kasyAzcit galati, paraMtadAtavaM na bhavati tanmahAraktaM niyamAtparyApannaM vivarNabhavatIti nAsvAdhyAyika gaNyate / tathA yadiprasUtAyA dArako jAtastadA saptadinAnyasvAdhyAyikamaSTameca divase kartavyaH / atha dArikIjAtAtarhisAraktotkaTetitasyAMjAtAyAmaSTau dinAnyasvAdhyAyonavame dine svAdhyAyaH kalyate / [bhA.3141] rattukkaDA itthI aTTAdinAtena sutta sukkahie / tiehadinAnavareNaM anAuyaMtaMmahArattaM / / vR-niSekakAle yadi raktotkaTatA tadA strI iti tasyAM jAtAyAM dinAnyaSTAvasvAdhyAyaH dAraka: zukrAdhikastena tasmin jAte saptadinAni asvAdhyAyaH / tathA strINAM trayANAM dinAnAM paratastanmahAraktamanArtavaMbhavati tatonagaNanIyaM[bhA.3142] daMte diDevigiMcaNasesaTThigabAraseva vAsAI / DAmitevUDhesIyANa pANamAdINa rudda ghare / / vR- yatra hastazatAbhyantare dArakAdInAM dantaH patito bhavati tatra nibhAlanIyaM yadi dRzyate tadA Page #766 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH-7. mUla - 176, [bhA.3142] 281 pariSThApyaH, / atha samyag mRgyamANairapi na dRSTastadA zuddhamiti kalpate svAdhyAyaH, / anye tu bruvate tasyAvaheDanArthaM kAyotsargaHkaraNIyaH dantaMmuktvAzeSeaGgopAGgAdisamvandhinyasthInihastazatAbhyantara patitedvAdazavarSANinakalpatesvAdhyAyaH / atha tatsthAnamagnikAryanadhyAmitaMpAnIyena vA pravyUDhaM tadA zuddhamitidhyAmite vyUDhe vA svAdhyAyaH kalpate, tadAsIyANattizmazAne yAni kalevarANi na dagdhAni tAni asvAdhyAyikAni na bhavati yAnipunastatrAnAthakalevarANina dagdhAni nikhAtIkRtAni vAtAni dvAdazavarSANisvAdhyAyaMdhranti / yadyapica nAmazmazAnavarSodakena pravyUr3hatathApitatranakalpatesvAdhyAyo mAnuSAsthi bahulatvAt / pANamAdINattipANAnAmADambaro nAmayakSo hiraniktA (DikkA) paranAmA daivataM tasyAyatanasyAdhastAt mAnuSAnyasthIni nikSipyante, tatastatra tathA mAtRgRhe cAmuNDAyatane rudragRhe vAdhastAtmAnuSaMkapAlaM nikSipyate / tatastayorapidvAdazavarSANyasvAdhyAyaH / [bhA.3143] sIyANejaMdalUnataMtamuttUNaNAha nihAyAiM / ADaMbare yasdemAdisuheThaThiyAbArA / / vR-zamazAneyatdagdhamasthijAtaMtadasvAdhyAyikaMnabhavati, tanmuktvAzeSANinadagdhAninikhAtAni vA tAni dvAdazavarSANi svAdhyAyaM dhnanti / tathA ADambare ADambarayakSAyatane rudre rudrAyatane mAtRSu mAtRgRheSuADambarAdInAmadhastAdasthIni santitena kAraNena tatradvAdazavarSANyasvAdhyAyaH / [bhA.3144] asivomAdhayaNesubArasaavasohitaMmina kareMti / jhAmiyabUDhe kIraiAvAsiyasohiteceva / / vR-yatragrAmesamutpannenAzivenabhUyAnjanaHkAlagatonacaniSkAzitoyadivAavamaudaryeNaprabhUto jano mato na ca niSkAzito athavA AghAtasthAneSu bhUyAna jano mArayitvA nikSipto vartate / tata eteSvazivAvamaudaryAghAtasthAneSupUrvavizodhanaM kriyate, vizodhaneca kriyamANeyatddaSTaM tatparityajyate / adRSTaviSaye ca devatAyAH kAryotsarga kRtvA paThanti / atha na kriyate vizodhanaM tatastasminnavizodhite dvAdazavarSANi yAvatsvAdhyAyaM na kurvanti, atha tadazivAdisthAnamagnikAyena dhyAmitaM varSodakena vA plAvitaM tadA kriyate tatra svAdhyAyaH AvAsiya sohie ceyatti zmazAnaM yadi bhUyo janairAvAsitaM tasminnAvAsitezodhanaM kriyate tat zyate tat vivicyate / evaM zodhite tasmin adRSTAsthyupadhAtAya devatAyAH kAyotsargaM kRtvA svAdhyAyaM prasthApayanti / [bhA.3145] uharagAmamayaMmI nakaratI jAnanINiyaM hoti / puragAmecamaDaMtevADavasAhiM pariharati / / vR- uharake kSullaka grAme ko'pi mRtastasmin mRte tAvatsvAdhyAyo na kriyate yAvattatkalevaraM na niSkAzitaM bhavati, / pure pattane mahati vA grAme vATakesAhI vA yadi mRto bhavati tadAtaM vATakaM sAhiM vA pariharanti / kimuktaM bhavati / tatrana kurvantisvAdhyAyaM yAvattataH vATakAtsAhito vA na niSkAzitaM bhavati vATakAtsAhIto anyatramRtenAsvAdhyAyaH / . [bhA.3146] jati uuvassaya purato nIijaitamahallayaMtAhe / hatthasayaMto jAvautAvau na kareMtisajjhAyaM / / vR-yadi tatkalevaramRtakaMnIyamAnaMyadisaMyatAnAmupAzrayasya puratohastazatAbhyantareNa nIyate, tato yAvat hastazatAMto hastazataM vyatikramyatetAvanna kurvantisvAdhyAyaM hastazataMvyutkrAnte paThanti / For Pri Page #767 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 282 vyavahAra-chedasUtram-2-7/176 - [bhA.3147] kovI tatthabhaNejA pumphAdI jAutatthaparisADhI / jAdIsaMtitAvaunakIraetatthasajjhAto / / vR-ko'pitatrayAtyAmRtakenIyamAnepuSpAdInAmAdizabdAt jIrNadhIvarakhaNDAdInAmupAzrayasya purato hastazatAbhyantare parizATiH sA yAvatazyate tAvattavana kriyatesvAdhyAyaH |atrsuuriraah[bhaa.3148] bhannai na yataMtutahiM nirjato mottuho asajjhAyaM / jamhA cauppayAraMsArIramato navajjati / / ___ vR-bhaNyate-atrottaraMdIyatetavanIyamAnaMmRtakaMmuktvAanyatkatakapuSpAdikaMpatitamasvAdhyAyika na bhavati / yasmAt zarIramasvAdhyAyikaM catuH prakAraM rudhirAdibhedatazcaturvidhaM puSpAdikaM ca tadvyatiriktamato'svAdhyAyikatayA tanna varjayanti / AtmasamutthaMtvagretanasUtre vyAkhyAsyate / tadevaM nokappainigaMthANavA 2 asajjhAiesajjhAyaMkarettaeitisUtravyAkhyAtamadhunA kappainigaMthANavA nigaMthINa vAsajjhAie samjhAyaM karettaeiti sUtravyAthyAnArthamAha[bhA.3149] eso uasanjhAto tavvajitto jhAyo tatthimA jayaNA / sajjhAie vikAlaMkuNaiappahiMtucaulahugA / / vR-eSo'nantarodita AtmasamutthaparasamutthabhedabhinnoasvAdhyAya uktastadvivarjitastadvyatiriktaH svAdhyAyaH svAdhyAyikamityarthaH / tatra svAdhyAyika iyaM vakSyamANayatanA tAmevAha-svAdhyAyike'pi satikAlaMpratyupekSyasvAdhyAyaM karotiyadi punaHkAlamapratyupekSya svAdhyAyaMkarotitadAtasya prAyazcittaM catvAro laghukAH / atraparAvakAzamAGkate[bhA.3150] jainasthi asajjhAyaM kiM nimittaMtudheppae kaalo| tasseva jANaNaThAbhaNai kiM atthinasthittiM / / bR-nanu yadi nAstyasvAdhyAyamasvAdhyAyikaM tarhi kaM nimittaM kena kAraNena kAlo gRhyate / sUrizahabhaNyate tasyaivAsvAdhyAyikasya parijJAnArthaM kAlo gRhyate yathA kimastitada svAdhyAyikaM kiM vA neti / yadyasvAdhyAyikaMbhaviSyatitataH kAlonazuddhamAsAdayiSyatiathanAstitataH kAlozuddho bhaviSyati / [bhA.3151] paMcaviha asajjhAissa jANaNaThAepehae kAlaM / kAe vihIepehe sAmAyArI imA tattha / / vR- yato asvAdhyAyasyaiva parijJAnAya kAlagrahaNamuktaM tIrthakaragaNadharaistataH paJcavidhasyAsyAdhyAyikasya jJAnAyAvazyaM prekSate sAdhuHkAlaM, / ziSya prAha-kena vidhinA prekSate kAlaH / sUrirAhatatrakAlaprekSaNe iyaM vakSyamANA sAmAcArI tAmevAha[bhA.3152] caubhAgavasesAe crimaaeporsiie| uggato tatopehejA, uccArAdInabhUmIto / / vR-divasasya caturthI pauruSIcarama pauruSItasyAMcaramAyAMpauruSyAMcaturbhAgAvazeSAyAMtistrauccArAdInAM uccAraprazravaNa kAlAdInAMbhUmI pratyupekSeta / iyamatrabhAvanA-upAzrayaparidhastasyAntaritrobhUmIrucArasyAdhyAsitavyAH pratyupekSate tadyathA Asanne dUre madhye ca tistrau'nadhyAsitavyAstA adhyevamevametAH parighasthAntaH / SaT evameva parighAbahirapi SaT tadyathA-AsannadUramadhya bhedatastistro'nadhyAsitavyAstivastro'nadhyAsitavyA iti sarva saMkalanayA uccAra bhUmayo dvAdaza evameva prazravaNasya Page #768 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :- 7, mUla- 176. [bhA. 3152] 283 dvAdazabhUyasto bhUmayaH kAlasya tadyathA- Asanne dUre madhye etAzcopAzrayaparighasyAntarveditavyAH / sarvasaMkhyayA caturviMzatibhUmIH pratyupekSate / etadevAha [bhA. 3153] ahiyAsiyA ya aMto Asanne ceva dUre majse ya / tineva anahiyAsI aMto cha chacca bAhirato / / emevaya pAsavaNA bArasa caDavIsatiM tu pehitA / kAlarasa ya tini bhave aha sUro atthamuvayAti / / [bhA. 3154] vR- adhyAsyA adhyAsanIyA upAzrayaparidhasyAntastistro bhUmayastadyathA- Asanneduramadhyeca evameva tistro madhye'nadhyAsyA adhyAsitumazakyAH sarvasaMkhyAyA antaruccArasya bhumayaH SaT evameva SaT paridhAdbahirapi sarvasaMkalanayA dvAdazoccArabhUmaya eva prazravaNe'pi dvAdazabhUmayaH sarvamIlane caturviMzatiM bhUmIH pratyupekSate / tadanantaraM kAlasya tistro bhUmayaH jadhanyena hastAntaritAH pratyupekSya bhavanti / tAsuca pratyupekSitAstathAnantaraM sUryo'stumupayAti / [bhA. 3155] jai puna nivvAghAto AvassaMto kareti savvevi / saDDAdikahaNavAdhAya yAe pacchA guru ThaMti / / vR-sUryAstamayasamaye yadi nirvyAghAtaM vyAghAtasyAbhAvo gAthAyAM puMstvaM prAkRtatvAt / tataH sarve'pi guruprabhRtaya AvazyakaM pratikramaNaM kurvanti / atha zrAddhAnAM zrAvakAMNAmAdizadvAdazrAddhAnAM vA dharmo guruNAM kathayitavyo'sti / tataH zrAddhAdInAM dharmakathanenavyAghAtanAyAmAvazyakavyAghAte sati pazcAduvo niSadyAdharasahitA Avazyake tiSThante / iyamatra bhAvanA - zrAddhAdInAM dharmaH kathayitavyo bhavati / tata AcAryoM dharmaM kathayati / niSadyAdharazca pArzve tiSThati / zeSAH punarAvazyakabhUmau sUtrArthasmaraNa nimittamAcAryamApRcchaya AtmIye sthAne pazcAdAgacchatAmavakAzapathamaruddhAbalaM vIryaM cAgUhayanto yathAzakti cAritrakAyotsargeNa tiSThanti / sthitvA ca sUtrArthAn tAvadanuprekSante, yAvadacAryaH kAyotsargeNa sthito bhavati / tasmin sthite daivasikamatIcAraM cintayanti / etadevAha 3 [ bhA. 3156 ] sesAujahAsatti ApucchittANa Mti saDDANe / suttatthajjharaNaheuM AyariyaThiyaMmi devasiyaM / / vR- guruNA zrAddhAdInAM purato dharmakathane prArabdhe zeSAH sAdhavI gurumApRcchya sUtrArthasmaraNahetoH svasamin svasmin sthAne yathAzakti kAyotsargeNa sthitA bhavanti / AcArye kAyotsargeNa sthite daivasikamatIcAraM cintayanti / atraivApavAdamAha [bhA. 3157 ] jo ho asamatyo bAlo buDhova rogito vAvi / . so Avassagajutto atthejjA nijarApehI / / - yo bAlo vRddho rogito vA saJjAtarogaH kAyotsargeNa sthAtumasamarthaH sa nirjarApekSI Avazyakayukto'vazyakartavyavyApArayukta upaviSTastiSThet / [ bhA. 3158] AvassayaM kAUNaM jinovaiDuM guruvaeseNa / tinnithutipaDilehA kAlassa vihI imo tattha / / vR- AvazyakaM jinopadiSTaM gurupadezena kRtvA paryante tisraH stutayaH pravardhamAna vaktavyAH / tadyathAprathamA ekazlokikA, dvitIyA dvizlokikA, tRtIyA trizlokikA tadanantaraM kAlasya pratyupekSA kartavyA / Page #769 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 284 vyavahAra-chedasUtram-2-7/176 tasyAMca kAlapratyupekSaNAyAmayaM vakSyamANo vidhistamevAha[bhA.3159] duviho yahoikAlo vAghAimaeyaronAyavyo / vAdhAtoghaMghasAlAeghaTTaNaM dhammakahaNaMvA / / vR- ihakAlo dvividho bhavati, / tadyathA-vyAghAtima itarazca / vyAghAtena nivRtto vyAghAtimaH bhAvAdimaitIma pratyayaH / itaro nirvyAghAtaH / tatra vyAghAto nAma ghaMghazAlAyAM ghaTTanaM dharmakathanaM vA tatrAvyatiriktA bahukAryeTikA sevitA vasatirghaghazAlA tasyAM / iyamatra bhAvanA-ghaMghazAlAsthitAnAM sAdhunAmatidUramAgacchatorvAkAlapratyupekSakayoH sphAlanaMpatanaMvAbhavati / athavAkRte Avazyaka guruNAM zrAddhAdInAmagrato dharmaH kathayitavyo vartate / tato nivedane vyAghAtaH evaM rupeNa ghaTTanalakSaNena vyAghAtena nivRtto vyAghAta itaro niyAghAtastatra nirvyAghAte dvau janau kAlapratyupekSako pravartete to kAlaM pratyupekSyAcAryasya nivedayataH, / vyAghAtimetu kAle upAdhyAyastRtIyaH kAle pratyupekSayA dIyate, yena tau tasyeva purataH kAlaM nivedayataH / evaM te dvau trayo vA janA AcAryaM mastakena vandAmahe ityanena vacanenAbhimurkhAkRtya pRcchanti-saMndizata kAlapratyupekSakA vayaM vrajAma iti evamApRkhya nirvyAdhAte guruNAmitarathopAdhyAyasya vandanakaM datvA prAdoSikaM kAlaM gRhNIma ityApRcchaya dvayauvrajatoryadi dIpadyo jyotiSAsparzanaM bhavati kSutaM vA zravaNapathamAgataM tadA kAlavadho bhavatIti artha na santyetAni tadAkAlabhUmivrajataH etadeva savistaraM prativivAdayiSuridamAha[bhA.3160] vAghAtetatio siM dijaitasseva te nivedaMti / - iharA pucchaMtiduve, jogaMkAlassa ghecchAmo / / 3- vyAghAte ghazAlAyAM ghaTTanarupe dharmakathanarupe vA tRtIyastayoH kAlapratyupekSakayorupAdhyAyo dIyate, tatastotasyaiva puratonivedayataHsarvasandezApanAdikAlAnuSThAnaMtasyAgrekustaityarthaH, |itsthaa vyAghAtA'bhAve dvau kAlapratyupekSako gurumApRcchya tauyathAyoga vyApAraMkAlasyakariSyAva iti / [bhA.3161] kittikamme ApucchaNaAvAsiyakhaliya paDiyavAghAe / iMdiyadisAyatArA vAsamasajjhAiyaM ceva / / - yadi niyAghAtaM bhavati, tato guruNAM kRtikarmavandanakaM dAtavyamitarathA upAdhyAyasya, tataH kRtakarmaNi pradatte kAlagrahaNAsyApracchanaM kartavyam / yathA prAdoSikaM kAlaM gRhNImastatra yadyanApRcchyAvazyakIna karoti,bhUmivAnapramArjayati |apaantraalegcchn skhalitaH patito vA vastrAdivA kvApi vilagati tadA kAlasya vyAghAtaH / athavendriyArthAH pratikUlAH samApatitA dizo vA viparItAH pratibhAntisma tArA vA patanti, varSe vA akAle nipatati, / anyadvA asvAdhyAyikamupajAtaM tadA kAlavadhaH / [bhA.3162] kitikammakuNamANo, AvattagamAdIyaM / tahiM vitahaMgurupaDicchatI tatthakAlavaho / / vR-kRtikarma vandanakaMkurvanyadyAvartAdikaMtatravitathaMkaroti, gururvAtatravandanake vitathaMpratIcchati tadA kAlavadhaH / [bhA.3163] evaM AvAsA sajjamAdi vitahakhaliyapaDieya / niMtANa chIyajoI vahojjA tAhe niyataMti / / Page #770 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH-7, mUla - 176, [bhA. 3163] 285 vR- evamAvazyikImazayyAM AdizabdAdanyAmapi bhUmipratyupekSaNAdikAM vitathA kriyAM kurvanti, tathAskhalitepatitecatathA yadinirgacchatokSutaMbhavatipradIpajyotirvAbhavettadAvyAghAtaititau nivartete / [bhA.3164] ahapunanivvAghAyaM tAhe vaccaMti kAlabhUmiMtu / jaitattha goNamAdI saMsappApatato eti / / vR-atha punarniyAdhAtaM yathoktarupasyaikasyApi vyAghAtasyAbhAvastadA kAlabhUmi vrajataH, / yadi tatrakAlabhUmaugauNamAdItigavAdaya AdizabdAtzvAdiparigrahaH |sNsaabhvH kITakAvellUkaprabhRtayo'trAdizabdAnmArjArAdiparigrahaH patataAgacchantitatra (tanna)kAlagrahaNaMkurvantikAlasyavyAhananAt / [bhA.3165] emAdidosarahite saMDAsAdIpamajiu niviThTho / acchaMti nilicchaMtododo disoduaggAdi (vi)|| vR- evamAdibhiranantaroktairdoSairahite kAlagrahaNayogyapradeze saNDAsAdi pramArNya kAlagrahaNavelAM pratIkSyamANoniviSTastiSThati |itro'pidnndddhaarii yugamAtrAntaritastiSThatitau caivaM dvAvapitiSThato ve dve dizau nirIkSamANau / punaH kathaMbhUtAvityAha[bhA.3166] sajjhAyamaciMtatA kavihasie vijugjiukkaae| kanagammiya kAlavaho diThe adiThe imA merA / / vR- pratyekaM ve dve dizau nirIkSamANAvupayuktau svAdhyAyamacintayantAvananuprekSamANau tiSThataH, yadi svAdhyAyamanuprekSete tadA kAlavadhaH / dizo nirIkSyamANau ca yadi kapihasitaM zrRNutaH / kapihasitaMnAma nabhasi vikRtirupasya vAnara sadRza mukhasya aTaTTahAsaH / vidyutaM vA pazyato garjitaM vA samAkarNayantaH ulkA vA nirIkSete tadA kAlavadhaH / kanake'pica vakSyamANasaMkhyAkenipatite kAlavadhaH / evaM tAvat dRSTe'dRSTe punariyaMvakSyamANamaryAdAsamAcArI tAmevAha[bhA.3167] kAlo sajjhAyatahAdovi samappaMtijaha samaMceva / tahataM tulaMti kAlaMcaramadisaMvA asajjhAyaM / / vR-tathAkathaMcanApitaMkAlaMtulayataH kAlagrahaNavelAMkalayatoyathAkAlastathAsandhyAvadvAvapyeto yathA samakaM samApnutaH samAptiM yAtaH / kAle samApti yathA saMdhyAdivigamo bhavatItibhAvaH, / yadivA yathA kAlasamAptau casmA pazcimAM dizaM sasandhyAkA pazyatastathA tulayatazcaramAyAM dizi pazcAtsandhyA vigamobhavatItiprakArAntaropadarzanam / / [bhA.3168] nAUNakAlavelaM tAhe uTheudaMDadhArIu / gaMtUNa nivedetI bahuvelA appasaddatti / / vR- uktaprakAreNa kAlagrahaNavelAM tulayitvA jJAtvA ca kAlavelAM kimuktaM bhavati / stokAvazeSasandhyAta ita idAnIM kAlagrahaNasamayaiti parijJAya tadanantaraM daNDadhArI sAdhujananivedanArthamuttiSThati, utthAya tataH kAlagrahaNasthAnAn daNDadhArI pratizrayamAgacchati, / tasya vA gacchata iyaM sAmAcArI yadi samAgacchan naiSedhikI na karoti kAlavadhaH, / atha namo khamAsamaNANamiti na brUte, tadApikAlavadhaH, evaMgatvAsanivedayatiyathAkAlasyabahuvelA vartate, tasmAtyUyamalpazadvAbhavathaiti / [bhA.3169] tAhe uvauttehiM appasaddehiM tattha hoyavvaM / jainasuyatthakehiM vidiTato gaMDaeNatahiM / / Page #771 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 286 vyavahAra-chedasUtram-2- 7/176 vR-evaMdaMDadhAriNA nivedanekRtetatrakAlagrahaNavelAyAMsarvairapyupayuktairUpazadvairbhavitavyaM, yadipunastatra tathA daNDadhAriNA nivedane kRte'pikaizcidapi zrutaMnabhavettatra dRSTAntogaNDakena vaktavyastamevAha[bhA.3170] jahagaMDagamundhuDhebahUhiM asuyaMmi gaMDaedaMDo / aha thovehi nasuyaMtivayatitesiMtatodaMDo / vR- yathA brAhmaNAH kimapi bhaktukAmAH vA paryAlocayitukAmA vA caturvedasamavAyavimittaM gaNDakaM pUrvasthApitasaMdizanti, / yathAcaturvedasamavAyodghoSaNaMkurute,atastena gaNDakenopuSTeyadibahubhirnazrutaM tadA gaNDake daNDo gaNDakasya daNDaH kriyate, / atha stokairna zrute ca bahubhistu zrutamiti tadA yairna zrutaM teSAM daNDo nipatati / eSa dRSTAnto'yamarthopanayaH / [bhA.3171] evihavidaThavvaMdaMDadhare hotidaMDo tesiMca / AvedeuMgacchaitamevaThANaMtudaMDadharo / / vR-evamuktenaprakAreNa ihApidraSTavyaMyadibahubhirnazrutaMtadAdaNDadharasyadaNDobhavati, athabahubhiH zrutaMkatipayai zrAvi,tadAteSAMkatipayAnAmazrutavatAMdaNDaH |evNdnndddhrHsaadhuunaamaavedy tadevasthAnamAtmIyaM gcchti| [bhA.3172] tAhekAlaggAhI uddeti guNehimehiMjuttou / piyadhammo dRddhadhammo saMvigo vaJjabhIruya / / vR- tato daNDadharasyasvasthAnAgamanAdanantaraM kAlagrAhI / ebhirvakSyamANairguNairyuktaH kAlagrahaNAyottiSThati, kairguNairyukta ityAhapriyo dharmo yasyAsau priyadharmA na baDhadharmaH 2, ekaH priyadharmApiDhadharmApica 3, ekona priyadharmo nApiDhadharmaH 4 / atrapadadvayopAdAnAttRtIyabhaGgagrahaNaM saMvignaH samyag anuSThAtA kasmAt saMvigna ityAha-vajabhIru avayaM pApaM tasmAdbhIruH avadyabhIruratha prathamAhetau nimittakaraNahetuSu sarvAsAM vibhaktInAM prAyo darzanamiti vacanAttato'yamoM yadavadyabhIrustataH saMvignatvaM karoti / [bhA.3173] kheyanoyaabhIru erisaosoukAlagAhIu / uThei gurusagAsaMtAhe vinaena soei / / vR-khedajJaH kAlavidheH samyakjJAtAabhIruAjArAderna bibheti, anyathA utrastasyacchalanAsyAt / etAdRzaH sa kAlagrAhI tatautthAya gurusakAzaMsthApanAguroH samIpaM vinayenAgacchati / kathamityAha[bhA.3174] tiniya nisIhiyAto nmnussehoypNcmNgle| . kitikammatahaceva yakAuMkAlaMtupaDiyaraI / / bR-sthApanAgurusamIpamAgacchan AsannadUre madhye ca tistroH naiSedhikIH karoti tadanantaraM ca pratyAsannAgamanena namanaM namaH kSamAzramaNebhya iti bhaNaMna tato hasta zatAbhyantare gamane'pyairyApathikyAH pratikramaNaM, tatra kAyotsarge smartavyaM paJcamaGgalikastasmin smRtaM namaskAreNa pArayitvA paJcamaGgalikasyAkarSaNaMtato mukhapotikAM pratyupekSyakRtikarmavandanakaM dvAdazAvartaM kartavyam / tatkRtvA tadanantaraM kAlaM prAdoSikaM praticarati, sandizata prAdoSikaM kAlaM gRhNIma ityuktvA pratigRhNAti, yathA praticarati tathA pratipiyAdayiSuridamAha [bhA.3175] thovAvAsesiyAesaMjjhAevA tiuttraahutto| Page #772 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :-7, mUla- 176, [bhA. 3175] 287 daMDadharo puvyamuho vAyaidaMDatarA kAuM / / vR- stokA vA zeSAyAM sandhyAyAM kAlagrAhaka uttarAbhimukhastiSThati / daNDadharaH punaH pUrvAbhimukhastiSThati, daNDamantarA apAntarAle tiryak RjvAyataMkRtvA / [bhA.3176] gaNanimittussagaM adussAseya ciMtiyassAre / cauvIsagadumapuSphiya puvvA ekvekkiya disAe / / vR-trInvArAnbhUmirajoharaNenapramAya'tatazcottarAbhimukhodvAvapipAdausthApayitvApaJcabhirindriyaiH SaSThena ca manasA samyagupayuktaH prAdoSikakAlagrahaNanimittaM utsarga kAyotsarga karoti / sa caivaM pA dosiyakAlassasohaNavattiyAeThAmikAussaggaannatthausasiegaMjAva arihaMtANaMbhagavaMtANaMnamokkAreNaM napAremitAvakAyaM ThANeNaMmoNeNaMjhANeNaM appANaM vosirAmi / evaM kAyotsargaM kRtvA tatrASThAvucchAsAn cintayati paJca namaskAraM manasAnuprekSateityarthaH, tatomanasaiva namaskAreNapArayitvA caturvizatistavaM drumapuSpikaM zrAmaNyapUrvikAdhyayanaM paripUrNakSullikAcArakathAdhyayanasya tvAdyAmekagAthAM manasAnuprekSata | evaM tAvaduttarasyAM dizi vidhiruktaH / itthaM cazeSAyAmapyekaikasyAM dizidRSTavyam / tadyathA-kSullikAcArakathAdyagAthAnuprekSAnantaraMtato'piparAvRtya pazcimAbhimukhaM etaccintayati / tadanantaraMtato'piparAvRttya pazcimAbhimukha eva cintayati catasRSvapi ca dikSu pratyekaM cintayan dve dve dizau nirIkSate dve dve dizau daNDadharaH / tatrayadImAni bhaveyustadA kAlavadhaH kAnItyata Aha- - [bhA.3177] biMduyacchI yaparinayabhayaromaMceva hoikAlavaho / bhAsaMtamUDhasaMkiya iMdiyavisae yaamaNuNo / / vR-yadi kAlaMgRhNataudakabindustasyadaNDadharasyacoparinipatetkSutaMkenApisyAtbAyo tasyAnyathA pariNataHsyAtyadivA'nyato'nAnupUrvyAdizaH, pariNato'thavAadhyayanamanAnupUrvyAnupreSituMpariNataH / yadi vA bibhISikAdi darzanatobhayena romAJcaH saMjAtaH |athvaa vAcA adhyayanamanyadvAbhASate yadi vA dizi adhyayane vA mUDhaM zaGkitaM vA adhyayanAdikaM jAtaM / anyatra vA dizi adhyayane vA saMkrAntaH indriyaviSayo vA amanojJaH saMvRtto yadvA durgandho gandha Agacchati vikRtaM vA rupaM pazyati, / vikRtaM nAmAsvAbhAvikaMceDarUpaMca visvararuditicchinddhibhinddhimArayetivAzabdAnzRNoti |uplkssnnmett / iSTaviSayeSu vA virAgamupagacchati, tadA kAlavadhaH / etasyA evagAthAyA vyAkhyAnamAha[bhA.3178] giNhatassa ukAlejaibiMdU tattha koinivaejjA / chIyaM vapariNato vAbhAvohojjA se annatto / / [bhA.3179] bhIto vibhAsiyAibhAsaMto vAvigeNhai nasujjhe / mUDho va disa jjhayaNesaMkiyaM vAvi uvaghAo / / [bhA.3180] annaM vAdisajjhayaNaMsaMkato honjaNiDDa visaevA / - iDesuvA virAgaMjaI vaccaitoha to kAlo / / [bhA.3181] jai uttaraM apehiya giNhaisesAutA hato kAlo / tIsuadIsaMtIsuvitArAsubhave jahanneNaM / / vR- yadi uttarAM dizamapekSya zeSAdizaH prAthamyena gRhNAti kimuktaM bhavati yadi pUrvamuttarAbhimukho na bhavati, |kintushessdigbhimukhstdaahtH kAlastathA yadi jadhanyatastisRSu tArAsvadRzyamAnAsu kAlaM Page #773 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 288 vyavahAra-chedasUtram -2- 17/176 gRhNAti tadApihataHkAlaH / [bhA.3182] vAsaMca nivaDaijatI ahava asaljhAiyaM va nivehejA / emAdIhiMna sujjhe,taccirahamIbhavesuddho / / vR- yadi varSaM nipatati athavA kiMcidasvAdhyAyikaM nipatet tadA evamAdibhirAdizabdAt yadi kAyotsargeNa tiSThan bhUmiM na pramArjayati, / cchinnaM vA mArjArAdinApAntarAlaMdaNDadharo vA kAlagrAhiNo dukhyavasthAnasthito na yugAntaramAtra ityAdi parigrahaH / kAlo na zuddhayati upahanyate kAla ityarthaH / tadviparIte yathoktadoSAbhAvebhavatizuddhaHkAlaH / [bhA.3183] gahiyaMmI kAlammIdaMDadharo atthatI tahiM ceva / iyaropuna Agacchai jayaNAe puvvabhaNiyAe / / vR- gRhIte kAle daNDadharastatraiva kAlabhUmau tiSThati itaraH punaH kAlagrAhI yatanayA pUrvabhaNitayA AvazyakI kRtvA samyagu payukto rajoharaNena bhUmiM pramArjayan gurusamIpAgamane ca naiSedhikI kurvana ityaadikyaagcchti| [bhA.3184] jo gacchaMtami vihI AgacchaMtami hotisavyeva / jaMetthaMnANattaM tamahaM vucchaMsamAseNaM / / vR-yo gacchati vidhirukta Agacchatyapi vidhiH sa eva bhavati navaramatra yannAnAtvaM tadahaM samAsena vakSye / pratijJAtameva nirvAhayati[bhA.3185] akaraNe nisIhiyAdI AvaDaNAdIya hoti joikkhe / apamajjiyabhIte chIe cchinneyakAlavaho / / vR-akaraNenaiSedhikyAderAdizabdAtAvazyikyA namaskArAdezcaparigrahaH / yadikAlabhUmernirgacchan AvazvikI na karotigurusamIpaMgacchan naiSedhikI gurusamapimAgato namaH kSamAzramaNebhya itinamaskAra vA yadi na karoti nApyairyApathikI pratikrAmati nApi vandanakaM dadAti tadA kAlavadha iti yogaH, tathA ApatanAdau Apatane praskhalane ca kAlavadhaH / tathA joikkho nAma dIpaH / joikkhaM taha chAillayaM ca dIvaM muNejAhi iti vA tajyotiH sparzane vA kAlavadhaH athApramArjitabhUmerapramArjane tathA kSutecchinne va maarjaaraadinaapaantraalemaargekaalvdhH| [bhA.3183] iriyAvahiyA hatthaMtarevimaMgalaniveyaNA samayaM / savvehiM vipaThaviepacchAkaraNaM akaraNaMvA / / vR-Agatya hastazatAbhyantarApyairyApathikyA pratikrantavyam / mukhapotikApratilekhanAntaraM vandanakaM dAtavyaM / tataH zuddhakAla itimaGgalanivedanaM kartavyam / tatomaGgalanivedanAntaraM samakamevasarvaiH svAdhyAye prasthApite pazcAtkaraNamakaraNaM vA kAladAnasya kimuktaM bhavati ? yaH prasthApanavelAyAM nAgatastasya kAladAnAkaraNamitareSAMtuprasthApanavelAgatAnAMkAladAnakaraNamiti etadevAha[bhA.3187] sannihiyANa vaDAropaTThaviepamAdino daekAlaM / vAhiThie paDiyaraipavisaitAhe yadaMDadharo / / vR-svAdhyAye prasthApiteyesvAdhyAyaprasthApanavelAyAMpramAdinonAgatAsteSAMkAlaMnadadyAt, zeSANAM tudadyAt |tthaa cAtramarukajJAtaM vijRmbhateyaH samavAye nAgatastasyavaDArobhAgo nadIyate, sannihitAnAM Page #774 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 289 uddezakaH-7,yUla - 176, [bhA. 3187] tudIyate, evamatrApiye prasthApanAvelAyAM nAgatAstepramAdenatIrthakarAjJAbhaGgakAriNaitikAlasteSAM na dAtavyaH zeSANAM tu dAtavya iti svAdhyAyaprasthApanAnantaraM ca kAlagrAhI anyo vA bahiH sthitaH kAlaM praticaratitato daNDadharaH svAdhyAyaprasthApanArtha madhye pravizati / [bhA.3188] paThavita vaMditetAhe vucchaMti kena kiMsuyaMbhaMte / teviya kahaMti savyaMjaMjenasuyaMvA diTuM vA / / vR- daNDadhareNA prasthApite svAdhyAyegurau ca vandite kAlagrAdidaNDadharAvanye vA pRcchantisAdhUna kena kiM zrutaMbhadanta te'pisAdhavaH kathayanti yatyena dRSTaM vA zrutaMvA / [bhA.3189] egassa doNhavA saMkiyaMmi kIraina kIrae tiNhaM / . sagaNaMmisaMkie paragaNaMmi gaMtuMna pRcchati / / vR-ekasyadvayorvAkSutAdauzaGkitesvAdhyAyaH kriyatetrayANAM zaMkitenakriyate,bahUnAMzaGkAspadatayA tasya paramArthato nizcitIbhUtatvAt / tathAsvagaNezaGkiteparagaNaMgatvAnapRcchanti yatoyatrAsvAdhyAvika saMbhavastatrAzaGkA paragaNasyasthAnAntaravartinastatrAsvAdhyAyikA saMbhavAnna bhavedapyAzaMketi / [bhA.3190] pAdosito abhihitoiyAni sAmannato uvRcchAmi / kAlacaukkassaviU uvadhAya vihI ujo jassa / / vR- tadeva muktaprakAreNa prAdoSikakAlo'bhihitaH / samprati kAlacatuSkasyApi sAmAnyata upaghAtavidhiM vakSye / vizeSato'piyo yasyopaghAtavidhistamapi / pratijJAtameva nirvAhayati / [bhA.3191] iMdiyamAuttANaM haNaMtikaNagA usattaukkosaM / vAsAsuyi tinnidisAuubaddhe tAragA tinni / / vR- sarvairapIndriyairmanasA vA yuktAnAmupayuktAnAM kanakA utkarSataH sapta kAlaM ghnanti / kimuktaM bhavati ? grISmakAleyatraH kaNakAHkAlaMghnanti / zizirekAlepaJcavarSAkAlesapta, ulkAkaNakayozcAyaM vizeSaH |srekhaa ulkA, rekhArahitaH kanaka iti tathA varSAsutistro dizaH prakAzayuktA yadi syustadA prAbhAtikakAla zuddhiriti vA zeSaH / iyamatra bhAvanA-varSAkAle uparicchanne tiryag dikSvacchannAsu maNDapikAdau kAlA gRhyante / tatrAdheSu kAleSu yadi catastro'pi dizaH prakAzayuktA anantaritA iti bhAvastadA zuddhayati, tathA yadhuparinIcaM tadA prAbhAtikaM kAlamupaviSTo'pi gRhNAti / Rtubaddhe kAle caturdhvapikAleSuyadicatastro'pidizaH prakAzayuktAstadAzuddhiritarathA neti / uubaddhatAragA tinnitti Rtubaddha kAle AyeSu triSu yadi tistrastArakA dRzyante tadA kAlo gRhyate / adRSTAsu na kAlo gRhyate, kAlagrahaNAnantaraM tu yadyapi na dRzyante tArakAstathApi paThaMti prAbhAtike punaH kAle adaSTe'pi tArake grahaNamanujJAtaMvarSAkAle catvAro'pikAlA adRzyamAnAsvapitArakAsugRhyante / [bhA.3192] kaNagA haNaMtikAlaM tipaMcasatteva ghisi sirvaaso| / ukkAusarehAgArehArahitobhavekanago / / [bhA.3193] vAsAsuMpAbhAie tinni disA jai pgaasjuttaato| sesesutisuvicauro uuMmicauro caudisaMpi / / [bhA.3194] tisu tinnitAragAto uuMmi pAbhAieadiThevi / [22][1] Page #775 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 290 vyavahAra-chaMdaMsUtram-2-7/176 vAsAsuatAragAucauro chaNe niviThovi / / vR-idaMgAthAtrayamapivyAkhyAtArthatvAtsupratItaM |cchnnenivitthoviityuktmtstdevsvishessNbhaavti[bhaa.3195] ThANesatibiMdUsuyoNhai ciTThovi pacchimaM kAlaM | paDiyarativAviekko ekko aMtaTTito geNhe / / vR- varSAkAle tathAvidhasyAnyasya sthAnasyAsati abhAve bindusvapi nipatatsuupayati nIcatayA UrdhvasthAnAsaMbhave upaviSTo'pi pazcimaMprAbhAtikaM kAlaM gRhNAti tathA sthAnA satieko daNDadharo bahiH sthitaH kAlaM praticarati ekaH punarantaH sthitaH kAlaMgRhNAti eSa varSAsu prAbhAtikekAle vizeSo nAdyeSu triSukAleSu, athakatarecatvArAH kAlA ucyante / prathamaHprAdoSiko, dvitIyo'rdharAtrasphiTitaH tRtIyo vairAtrikazcaturthaH prAbhAtikaH, atha kaH kAlaH prathamataH kasyAM dizigRhyate / tata Aha[bhA.3196] pAtosi addharatte uttaradisipucapehaekAlaM | vettiyaMmibhayaNApuvadisApacchimekAle / / vR-prAdoSikamardharAtramardharAtrasphiTitaM ca pUrva pratyupekSate gRhNAti uttarasyAM dizi, vairAtrike bhajanA vikalpanA uttarasyAM dizi pUrvaM pratyupekSate pUrvasyAM veti, pazcime prAbhAtike kAle prathamataH pratyupekSaNaM pUrvasyAdizi, atha kiyantaH kAlA jaghanyata kiyanta utkarSataH sAdhUnAMgrAhyAstata Aha[bhA.3197] kAlacaukkaM ukkosaeNajahannena tigaMtubodhavvaM / veiyapayaMmidugaMtUmAiTThANevimukkANaM / / vR- mAtRsthAnena vimuktAnAmazaThAnAM sAdhUnAmutkarSeNa kAlacatuSkaMgrAhyaM bhavati, jaghanyena trikaM kAlatrikaM grAhyaM bauddhavyaM dvitIyapade apavAdapade dvikaM kAladvikaM tu zabdAdeko'pi kAlo boddhavyaH / kathamutkarSataH kAlacatuSkamata Aha[bhA.3198] pAtosieNasavve paDhamaMporisi kareMti sajjhAyaM / tAhe usUttaittAsuvaMtijagaMtivasabhAu / / vR-prAdoSikena kAlena sarve sAdhavaH prathamapauruSI yAvatkAlikaM svAdhyAyaM kurvanti, tato dvitIye yAmasUtravantaHsAdhavastesvapanti, vRSabhAjAgrati |tecjaagrtstenaisskaalenprjnyaapnaadikNpraavrtynti, tAvatyAvatkAlavelAbhavati / tataH kAlavelAyAM kAlasya pratikrabhya / [bhA.3199] phiDiyaMmi addhaste kAle ghettuMsuvaMtijAgariyA / tAhegurugaNaMtI cautthesavve gurU suvatI / / vR-sphiTiteardharAtraM kAlaMgRhNantikAlaMgRhItvAteAcAryamutthApayantitatastejAgaritAH svapanti tato gukha utthitAH santa udghATakAlikaM prajJApanAdi guNayanti / tatazcaturthyAM pauruSyAmeva gADhAyAM vairAtrikaM kAlaM gRhItvA sarve'pi kAlikaM zrutaM parAvartayanti guruH svapiti, tato bAlavRddhAdInAM vAcanopagrahakArikAlagrahaNAya yAvatyAMvelAyAM navAnAMkAlAnAMgrahaNaMbhavati / tAvatI velAMjJAtvA ekaH kAlagrAhI na pratikrAmatizeSAH pratikrAmantiyastvapratikrAntaH sa kAlaM prAbhAtikaMgRhNAti / / [bhA.3200] evaMtuhoti caurokahapuna hojjAhi tini kAlAo / pAdosiyaMmipaThie gahiyaMmi aGkarateya / / [bhA.3201] jaiverattiya sujhe tAhe teneva addharatteNa / Page #776 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka:-7,mUla- 176, [bhA. 3201] paDhiyaMpAbhAdIyaM gihnatI hoti tineva / / vR-evamupadarzitenaprakAreNacatvArAHkAlAbhavanti,kathaMpunastrayaHkAlA bhaveyuH / sUrizaha-prAdoSike kAle gRhIte paThitaM tadanantaraM cArdharAtre'pi kAle gRhIte yadi vairAtriko na zuddhayati kAlastadA tenaivArdharAtrikena kAlena paThitvA prAbhAtikaM kAlaMgRhNanti / evamete trayaH kAlAbhavanti / [bhA.3202] ahavA paDhamesuddhe bitiya asuddhamihotitinevaM / pAtosiya verattiya atiuvayogAbhave donni / / vR- athaveti prakArAntaropapradarzane prathame prAdoSike kAle zuddhe dvitIye ardharAtriNi kAle azuddhe traya evaM kAlA bhavanti upalakSaNametat / tena prAdoSike vA prAbhAtike vA azuddha tatra ityapi draSTayaM / kathaMdvau kAlaubhavataityataAha-prAdoSikekAlegRhIteardharAtrikevAgRhItecaramAyAM pauruSyAmavagADhAyAM vairAtrike kAle gRhIte kAlikaM zrutaM parAvartayadbhiH svAdhyAyaviSame (ye) tyupayogabhAvatastAvanna jJAtA prAbhAtikakAlavelAyAvatsandhyA upasthitA |evN mAtRsthAnevimuktAnAmazaThAnAmapavAdenadvaukAlau bhavataH, tadyathA prAdoSiko vairAtrikazca / atraiva prakArAntaramAha[bhA.3203] abAvi addharatte gahie verattie asuddhaMbhi / tenevaya paDhiyaMmI pAbhAtiyaMsuddhadoneva / / vR-athavetipUrvavatprAdoSikaMkAlaMgRhItvAtena kAlike zruteparAvartitedvitIye yAmetenaiva kAlena prajJApanAdiparAvartya kAlavelAyAmatikrAntAyAmardharAtrike kAlegRhItetenAcAryeNaprajJApanAdauparAvartite caturthyAM pauruSyAmavagADhAyAM vairAtrike azuddhe tatastenaivArdharAtrikena kAlena kAlike paThiteprAbhAtike azuddhe dvAveva kAlau bhavataH, upalakSaNametat / tena prAdeSika prAbhAtikayorathavA'rdharAtrika vairAtrikayorathavArdharAtrikaprAbhAtikayoryadi vA vairAtrika prAbhAtikayohaNe zeSayoragrahaNe kAladvikamekatarasya kAlasyazuddhAvekaH kAlaH / [bhA.3204] navakAlavelasese uvagahiyaThAepaDikkamae / napaDikkamaeegonavavArahae asjjhaato|| vR-navAnAM kAlAnAM velA yatrasanavakAlavela itthaMbhUte caramapauruSyAMzeSabAlavRddhAdInAM vAcanAyAM aupagrahika upaSTambhakArI prAbhAtikaH kAlastadarthaM zeSAH sAdhavo vairAtrikasya kAlasya pratikrAmanti / ekonapratikrAmati / tataH saprAbhAtikaMkAlaM gRhNAti / anye tubruvatekAlagrAhI vairAtrikasya kAlasya pratikramya prAbhAtikaMkAlaMgRhNAti zeSAstukAlavelAyAMvarAtrikasyapratikrAmantiprAbhAtikazcakAlo yadi navavArAnhatastadA dhruvamasvAdhyAya iti kathaM navavArAngrahaNaM hanane vA tatraAha-- [bhA.3205] ekeko tinnivArebIyAdihayaMmigeNhaekAlaM / asatI ekko vihunavavAre gehatitAhe / / vR-kSutAdinAhate ekaikastrInvArAnkAlaMgRhNAti / iyamatrabhAvanAkSutAdibhiHkAlasyopaghAtaMsaMbhave ekastrIn vArAn gRhNAti / tasyApyupahate'nyastrIn vArAn athAnyaH kAlaM gRhNan na vidyate tarhi tasya gRhNato'satyabhAve eko'pi navavArAn kAlaM gRhNAti, tathApi cedupahatastarhi hatA pauruSIti dhruvamasvAdhyAyaH[bhA.3206] pAbhAiyaMmikAle saMvikkhetinitthIyaruNesu / Page #777 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra-chedasUtram -2-7/176 codai aniThasadde jati hoti kAlaghAtAu / / [bhA.3207] evaM bArasavAse kharasaddeNaM tuhammatI kAlo / bhaNaimAnusaniDhe tiriyANaMtUpahAraMbhi / / vR-prAbhAtike kAle gRhyamANe trayaH puruSAH kSutaruditAti saMcikkhe iti paribhAvayaMti gAthAyAM tu saptamI dvitIyArthe bahuvacana sakalA svAdhyAyika sUcanArthaM tena kSutaruditAdInIti draSTavyaM / atra parazcodayati yadi aniSTe ruditazaddhe kAlaghAto bhavati / evaM sati kharazaddhena gardabhazadvena dvAdazavarSANi kAlohanyatekharazaddhasyAtvAniSThutatvAtsUrirAha-bhaNyateatrottaraMdIyatemAnuSyAniSTezadvekAlopaghAtaH tirazcAM tuprahAre dIyamAne visvara zaddhe / / [bhA.3208] pAvAsi jAiyA UjairovijjAhikAlavelammi / tAhe gheppa anAgata ahapunAroepageceva / / vR- pravasatItyevaM zIlaH pravAsI tasya jAyaiva jAyikA bhAryA yadi kAlavelAyAM kAlagrahaNasamaye rudyAt tarhi yAvannaroditi tAvadanAgate evaM kAlo gRhyate / atha punaH sA prage eva ati samandhakAreNa rudititataAha[bhA.3209] tAhe uppannavijjaiaha annaviyA jayA na vA ekkA / tAhe ugghADejjaiahapuna vAlaMruvejjAsi / / [bhA.3210] vIsarasaraMruvaMte avvattagaDiM bhagaMmi mAgiNhe / appeNa vi viraseNaM mahallaveDaMtu uvahanatI / / vR- yadi sA atisamandhakAre evaM ruditimA gRhNIyAt kAlaM mahat punaH khedarUpamalpenApi virasena svareNakAlamupahanti / tadevaM prAbhAtikakAlagrahaNavidhiruktaH |smprtiprsthaapn vidhimabhidhitsurAha[bhA.3211] goseupaThAvaMtIchIechIe utinnivaaraato| AiNa pisiyamahiyAipehaNaTTAdisA pehe / / vR- gose prabhAte svAdhyAye prasthApyamAne yadi kSutaM bhavati tadA AkIrNamAsamantAt vikIrNaM yat pizitaM yata mahikAdikamasvAdhyAyikaM tatprekSaNArthaM dizaH prekSate / tatra yadi nahaSTamasvAdhyAyikaM tadA punaH prasthApayati / tatrApiyadyardhaprasthApitebhavatitadApunarapyAkIrNa pizitamahikAdiprekSaNArtha dizaH prekSate / evaM kSute kSuteupalakSaNametadanyasmin vA svAdhyAyabhaGga kAriNisamupasthite trInvArAn AkIrNa pizitAdi nirIkSaNArthaMdizaH prekSate / na kevalaM dizaHprekSate kintu[bhA.3212] sejjAyassejjAdisuchArAdiThAe visiu pehaMti / tiNhayareNaM natthautatthavi u tinnivArAu / / vR-triSvapi vAreSu pratyekamanyatra zayyAtaragRhe sejhaMti prAtivezikAgRhe AdizabdAdanyasmin vA paratarAdau gRhe kSArAdigrahaNanimittaMmadhye pravizva pizitAdikamasvAdhyAyikaMprekSate / yadina dRSTaM kimapi vArANAM trayANAM parato'nyatragatvA svAdhyAyaM prasthApayanti / tatrApi yadi trIn vArAnupahataH svAdhyAyaH kssutaadinaa| [bhA.3213] tAhe punovi annattha tatthaviya tinnivArAu | evaM navavArAhatetAhe paDhamAenapaDhaMti / / Page #778 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :-7, mUla - 176. [bhA.3213] vR-tataH punaranyatra gatvAsvAdhyAyaH prasthApanIyaH / tatrApiyaditrInvArAnkAlasyopaghAtaH syAta tataevamamunAprakAreNasarvasaMkalanayA navavArAntesvAdhyAye prathamAyAMpauruSyAMnapaThantisvAdhyAyam / [bhA.3214] paTTaviyaMmi siloge ghANAloyA yvjjnnijjaao| soNiyavaccikkANaMmuttapurisANatahaceva / / vR-prasthApitesvAdhyAyebhaNite kSullakAcArakathAce zlokesvAdhyAyaM kurvantikurvadbhizcasvAdhyAyaM zoNitastabakAnAMzoNitasUcakAnAM mutrapurISANAMcaghrANAlokA varjanIyAH / kathamityAha[bhA.3215] AlogaMmi cilimilIgaMdhe annatthagaMtupagareti / esousajjhAtotavvivarIto asajjhAto / / vR-AlokezoNitAdInAmantarA cilimilI kriyate |gndhe punarAgacchati anyatra gatvA svAdhyAyaM kurvanti / eSo'nantaroditaH sakaladoSavinirmuktaH svAdhyAye kAlaH svAdhyAyaH kAraNe kAryopacArAt tadviparItaH prAguktadoSasaMyuktaH kAlo'svAdhyAyaH / [bhA.3216] eesAmannayareasajjhAe jo karei sajjhAyaM / so ANA aNavatthamicchatta virAdhanaM pAve / / vR- eteSAmanantaroditAnAmasvAdhyAyikAnAmanyatarasminnasvAdhyAye asvAdhyAyikesatiyaH karoti svAdhyAyaM AjJAbhaMGga tIrthakarAjJAvilopAt anavasthAMtaMtathA kurvantamavalokyAnyasyApi tathA karaNAraM mithyAtvamayathAvAdakaraNAvirAdhanAM |sNymviraadhnaaNjnyaanopcaaropghaataataatmviraadhnaaNpraantdevtaacchlnaatpraapnoti / atraivApavAdamAha[bhA.3217] - biti AgADhesAgAriyAdikAlagateasatiyucchee / eesiMkAraNehiMjayaNAekappaI kaauN|| vR-dvitIyapadamapavAdapadamAgADhe yogA uhyamAne yadyapyasvAdhyAyikaM bhavati, tathApi yatanayA kartu kalpate svAdhyAyo yathA skandake camareca pratyAsanne anuddiSTamapiskandakoddezaM ca rAtrau rAtrau trIn vArAn divasAna svAdhyAyake'pitadanugrahAyakarSayaMti tathA kAraNavazena pratibaddhAyAM sthitastatrasAgArikasya zayyAtarasya praticAraNAzaddhaM zrutvA mA zRNuyAt enamaniSTaM zaddhamiti kRtvA yat kAlikamutkAlikaM vA parijitaM kevalaMsa tadasvAdhyAyike'pi paThati / AdigrahaNena kadAcit yathAcchandasyopAzrayekAraNena sthitAstato yathAmativikalpitAM tasya sAmAcArI mA zRNvAmeti tatpratighAtArthamasvAdhyAyike'pi svAdhyAyaMkurvantiitiparigrahaH / tathA kAlagatejAgaraNanimittaMmeghanAdAdikamadhyayanamasvAdhyAyike'pi parAvaya'te / asativoccheeiti adhunAgRhItaMkimapyadhyayanaMtacca yasya samIpegRhItaMsamaraNamupAgataH anyatra ca tanna vidyate tato mA bhUttadvayavaccheda ityasvAdhyAyike'pi tatparAvartyate / etaiH kAraNaiH paJcavidhAnAmasvAdhyApikAnAmanyatamasminnapyasvAdhyAyike yatanayA kartuMkalpate svAdhyAyaH / mU.(177) nokappainigaMthANavAniggaMthINavAappaNo asajjhAiesajjhAyaMkarettae / kappaiNha annamannassa vaaynnNdlite| [bhA.3218] accAulANa niccouyANamohejja nicca asjjhaato| . arisA bhagaMdarAdisuiti vAyaNasuttasaMbaMdho / / vR-atyAkulAnAMbAlavRddharatizayenasamAkulAnAMsAdhUnAmarzobhaGgadarAdiSuzramaNInAMcanityatukAnAM Page #779 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 294 vyavahAra-chedasUtram -2.7/177 mA nityaM sarvakAlamasvAdhyAyobhavatiitivAcanAsUtramutpannastamityeSasambandhaH / anenasambandhenAyAtasyAsyavyAkhyA-nakalpatenirgranthAnAM nirgranthInAMvAtmanaH samuttheasvAdhyAyika svAdhyAyaMkartu kintu kalpate parasparasya vAcanAMdApayitumanyatra yadi vA prakSAlanAntaraMgADhabandhe pradatte sati tatrApi svayamapi vAcAnaMdAtuMkalpate itivAkyazeSaH / etadevabhASyakAraH saprapaJcamAha[bhA.3219] AyasamutthamasajjhAiyaMtuegavihaM hoi duvihaMvA / egavihaMsamaNANaMduvihaM puna hoisamaNINaM / / vR-AtmanaH zarIrAt samutthaM saMbhUtamAtmasamutthamasvAdhyAyikamekavidhaM bhavati dvividhaM vA tatra yat ekavidhamarzo bhagandarAdi viSayaM tat zramaNAnAM bhavati, amaNInAM punarbhavati dvividhaM arzI bhagandarAdi samutthamRtusaMbhavaMca |ttrytnaamaah[bhaa.3220] dhoyamiya nippagale baMdhA tineva hoti ukkosA / parigalamANe jayaNA duvihammI hoikAyavyA / / vR-vraNAdau nipragale dhaute uparikSAraprakSepaH purassaraM trayo bandhA utkarpato bhavanti yathApiparigalati dvividhedraNAdAvArtaveca yatanA vakSyamANA kartavyA / etadeva saprapaJcaMbhAvayati / [bhA.3221] samaNo udhaNe bhagaMdare baMdhekakAuvAeti / taha vigaleta chAre choDhuM dotinnibaMdhAu / / vR-zramaNo vraNe vA bhagandare vA parigalatihastazatAdvahirganvA niHpragalaMprakSAlya cIvare kSAraM kSiptvA uparyanyatcIvaraMkRtvAvraNaMbhagandaraMbadhnAti, |ttevmekNbndhNkRtvaavaacyti yaditathApiparigalatyasvAdhyAyikaM tata uparikSAraM nikSipya dvitIyaM bandhaM dadAti / tato vAcayati tathApyatiSThati tRtIyamapi tRtIyamapibandhaM pratyavatAraM datvA vAcayati / (bhA.3222] jAhe tinnivibhinnA tAhe hatthasayabAhirAdhouM / baMdhiupunovivAegaMtu annattha vapaMDhati / / vRyadA trayo'pi bandhAstenA svAdhyAyikena vibhinnA bhavanti tadA hastazatAddhahirgatvA nigragalaM prakSAlya punaHkSAraM nikSipyoparicIvareNabadhvA punarapi vAcayati |anytr vAgantuMpaThanti / {bhA.3223] emeva yasamaNINaM vaNammi iyarammisattabaMdhAu / tahaviya aThAyamANo dhoUNaM ahava annattha / / vR-evameva zramaNInAmapivraNaviSaye yatanA kartavyA bhavati itarasminnAtave saptabandhAH pUrvaprakAreNa bhavanti / tathApi vraNe itarasmin vA atiSThati hastazatAbahiH prakSAlya tathaiva bandhAn datvA vAcayati anytrgtvaaptthnti| [bhA.3224] eesAmannayare asajjhAe appaNo usajjhAyaM / . jo kuNaiajayaNAesopAvaiANamAdIni / / vR-eteSAmanantaroditAnAmanyasminnAtmano'svAdhyAyikesatiyaHsvAdhyAyaMkarotitatrApyayatanayA sa prApnotyAjJAdIni tIrthaGkarAjJAbhaGgAdIni dUSaNAni | AdizadvAdanavasthAdi parigrahaH / na kevalamime doSAH kiMtvidameva / [bhA.3225] suyanANaMmi abhattI logaviruddhaM pamattachalaNAya / Page #780 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : -7, mUla - 177, [ bhA. 3225 ] vijAsANaveguNadhammayA evamAkuNasu / / vR- asvAdhyAyike paThana zrutajJAnasyAbhaktivirAdhanAkRtA bhavati, tadvirAdhanAyAM darzanavirAdhanA cAritravirAdhanAca tadbhAve mokSAbhAvaH / tathA lokaviruddhamidaMyadhAtmano asvAdhyAyikepaThanaM tathAhilaukikA api vraNe Artaveca parigalati pariveSaNaM devatArcanAdikaMvA (na) kurvanti / tathA pramattIbhUtasya prAntadevatayA cchalanA syAttathA vidyA upacAramantreNa sAdhyamAnA sAdhanavaiguNyadharmatayA na sidhyati / tathA zrutajJAnamapi tasmAnmaivaM kArSIH / atra parAvakAzamAha [bhA. 3226] coei jai evaM soNiyamAdIhiM hoi sajjhAtI / to bharitocciyadeho eesiM kiMha nu kAyavvaM // - paracodayati yadyevamuktaprakAreNAsvAdhyAyo bhavati tata eteSAM zoNitAdInAM deho bhUta iti tatra kathaM tu kartavyam / tasmin sati kathaM svAdhyAyaH / atra sUrirAha [bhA. 3227] kAmaM bharito tesiM daMtAdI avajuyA taha vivajjA / 295 anavajuyAu avajjA loe taha uttare caiva / / vR- kAmaM manyAmahe etatteSAM zoNitAdInAM bhRto dehastathApi ye dantAdayo'vayutAH pRthagbhUtAste ca varjyA varjyanIyAH / ye tvanavayutAH apRthagbhUtA loke uttareca avarjyA aparihartavyAH / etadeva bhAvayati[bhA. 3228] abbhaMtara malalitto kuNati devANamaccaNaM loe / bAhira malAlitto puna na kuNai avanei ca tatoNaM / / vR- abhyantaramalalipto'pi devAnAmarcanaM loke karoti / bAhyamalaliptaH punarna karoti apanayativA malaM tataH zarIrAdevamatrApi bhAvanIyam / [ bhA. 3229] AuTTiyAvarAhaM sannihiyA na khamae jahA paDimA / iya paraloe daMDo pamatta chalaNA iha siyAu / / bR- upetyakRtamaparAdhaM sannihitAsannihita prAtihAryA pratimA na kSAmyati / iti evamamunA prakAreNa zrutajJAnamapyupetya kRtamaparAdhaM na kSamate / tatra paraM loke durgatiprapAto daMDa ihaloke prAntadevatA chalanA syAt / [bhA. 3230 ] rAgA dosA mohAsajjhAe jo karei sajjhAyaM / sAyaNAvakAse ko vA bhaNito anAyAro / / vR- rAgAt dveSAt mohAdvAyo'svAdhyAye svAdhyAyaM karoti, se tasya kA kIdRzI phalata AzAtanA ko vA kIdRzAH phaladvAreNa bhaNito'nAcAraH / tatra rAgadveSamohAta vyAkhyAnayati [bhA. 3231] gaNisaddamAimahito rAgado saMmi na sahate saddaM / savvamasajjhAyamayaM pamAdI hoi mohAo - gaNI AcArya AdizabdAdupAdhyAyo gaNAvacchedakaH ityAdi parigraha evamAdibhiH zabdairmahita utkarSito yo'svAdhyAyaM karoti sa rAge draSyavyo / yastvanyasya gaNizabdamupAdhyAya zabdaM vA na sahate, ahamapi paThitvA gaNI upAdhyAyo bhaviSyAmi / iti viciMtayannAdaraparo'svAdhyAye'pi svAdhyAyaM vidadhAti, sa dveSe'vasAtavyaH / yastu sarvamasvAdhyAyamayamityevamAdi vicintyAsvAdhyAye svAdhyAyaM karoti eSa bhavati moha iti / sampratyAcArya phaladvAreNAzAtanAmAha Page #781 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra-chedasUtram-2-7/177 [bhA.3232] ummAyaMcalabhejA rogAyakaMcapAuNedIhaM / titthayarabhAsitAto bhassai so saMjamAto vA / ihaloe phalameyaM paraloe phala na deti vijAto / ___ AsAdanAsuyassa kuvvaidIhaMtusaMsAraM / / vR-unmAdaMvA labhate rogAtaca dIrdhaM prApnuyAt / tIrthakarabhASitAdvA saMvamAdbhazyati / ihaloke vidyAaGgazrutaskandhAdilakSaNAH phalaM mokSalakSaNaM na dadati na prayacchatina kevalaM phaladAnAbhAvaH kintu zrutasyAzAtanAdIrghasaMsAraM karoti / tadevaM phalataAzAtanAbhihitA |saamprtmnaacaarphlt Aha[bhA.3234] nANAyAro virAhitodasaNayAro vitahA caritaM ca / caraNavirAdhanayAe mukkhAbhAvo munneyvyo|| vR-asvAdhyAyesvAdhyAyaMkurvatAjJAnAcAro virAdhitastadvirAdhanAyAMdarzanAcAzcAritraMcavirAdhitaM / caraNavirAdhanatAyAM mokSAbhAvaH / atraivApavAdamAha[bhA.3235] bitiyAgADhe sAgAriyAdikAlagaya asati bucchae / eehi kAraNehiMjayaNAekappaekAuM / / mU. (178) tivAsaparivAesamaNenigaMthetIsaMvAsa pariyAesamaNIe nigaMthIekampai uvajjhAya tAe uddisittae / / bhU. (179) paMcavAsa pariyAesamaNe saTTiyAsasamaNIe niggaMdhIekappaiAvariya uvajhAyattAe udisitte|| [bhA.3236] saMgahamAdInaTThAe vAyaNaMdeti annamannassa / ayamaviya saMgaho cciyaduvihadisA suttasaMbaMdho / / vR-pUrvasUtreanyonyasyavAcanAMdadAtisaMgrahAdInAmarthAya ayamapicasUtreNAbhidhIyamAnedvividhadizA AcAryadizA upAdhyAyadizA ca saGgraha eva tataH saMgrahaprastAvAdadhikRtasUtrasyopanyAsaH / eSa sUtrasambandhaH / anena sambandhenAyAtasyAsya byAkhyAtrivarSaparyAyazcamaNo nirgranthastriMzadvarSaparyAyAH zramaNyAH kalpate upAdhyAyatayA uddeSTuM paJcavarSaparyAyaH zramaNo nirgranthaH / SaSTivarSaparyAyAH zramaNyA nirgranthyAH kalpate |aacaarytyaaupaadhyaaytyaavaauddessttumitiesssuutraakssraarthH |smprtibhaassyvistrH[bhaa.3237] taiyaMmiuuddese disAsujogaNaharosamakkhAo / socevaya hoi ihaM pariyAto vaNito navaraM / / vR- tRtIye uddeze dikSu AcAryopAdhyAyapravartisthavirAgaNAvacchedirupAsu yo gaNadhara AcArya upAdhyAyo vAsamAkhyAtaH sa eva ihApi bhavatijJAtavyaH / navaramiha paryAyo'dhiko varNitaH / [bhA.3238] tevarisotIsiyAejammaNacattAe kappatiuvajjhe / bitiyAe sahisayarIya jammaNapaNavAsa Ayarito / / vR-trivarSastrivarSaparyAya upAdhyAyaH kalpate triMzatkAyAstriMzadvarSaparyAyA jamnanA janmaparyAyeNa jaghanyatazcatvAriMzadvarSaparyAyA utkarSata dezonapUrvakoTikAyAzcatvAriMzatkathaM syAditi ceducyate / dazavarSajAtAyAH pravrajyA pratipattistriMzadvarSANi vrataparyAya evaM catvAriMzattathA dvitIyasyAH zramaNA nirgranthyAH paSTivarSavrataparyAyA janmato jadhanyataHsaptativarSapramANAyAH paJcavarSaparyAya AcAryaH kalpate Page #782 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH-7. mUla - 179, [bhA. 3238] utkarSato dezonapUrvakoTikAyA janmataH saptabhirvarSANi kathaM bhavatIti ceducyate-dazavarSaparyAyAH pravrajyApratipattiH pravrajitAyAH SaSTi varSANIti / [bhA.3239] gIyA gItAvuhA avuddhaajaavtiispriyaagaa| - arihatitisaMgahaMsA dusaMgahaM vAbhayapareNaM / / vR- gItA vA gItArthA vA bhavatu agItA vA agItArthA vA bhavatu tathA vRddhA vA bhavatu avRddhA vA yAvat triMzadvarSaparyAyA tAvaniyamAtrinsaMgrahaM trayANAmAcAryopAdhyAya pravRttinInAM saMgrahamarhati dusaMgahaM bhayavareNaM-triMzatvarSaparyAyAtparatobhajanAvikalpanAtrisaMgrahaMvAupAdhyAyasya pravartinyAvA abhaavtH| [bhA.3240] vayaparinayAyagIyA bahuparivArAya nibviyArAya / hojau anuvajjAyAappavattiNiyA vijAsaThI / / vR-yAvayasA pariNatAgItArthAbahuparivArA nirvikArAcasAyAvatpaSThistAvadanupAdhyAyI vAbhaved pravartinIvA evaM bhavati dvisaMgrahikA / [bhA.3241] emeva anAyariyAtherI gaNiNI va hojja iyarIya / kAlagao saNAeva disAe dhAreMtipuvadisaM / / vRSaSTivarSebhyaH paratogaNinIpravartinI itarA vA apravartinIsthavirA anAcAryAbhavetkathamityAhakAlagatosannAe vetyAdikAlagatAyAmavasannAyAM dizi AcAryalakSaNAyAM SaSTivarSebhyaH paratoMvartamAnA AryikA dhArayantipUrva dizamevamanAcAryA bhavati / kiM kAraNaMsaMyatInAmavazyaM saMgrahaMiSyatetata Aha[bhA.3242] bahupaJcAvAya ajjAuniyamA puna saMgahe aparibhUyA / saMgahiyA puna ajA thirathAvara saMjamA hoi / / vR- AryA punarbahupratyavAyA tato'saMgrahe sati niyamAt paribhUtA bhavati parAbhavasthAnamupajAyate / saMgRhItA punarAryA sthirasthAvarasaMyamAbhavati / tataH saMgraha iSyate / ke apAyA ityAha[bhA.3243] pesI aiyA dIyAje puvvamuddAhayA avaayaao| tesavve vattavvA dusaMgahaM vaNayaMtena / / / vR-ye pUrva kalpAdhyayane dvisaMgrahaMvarNayatA pesI AryikA AdizabdAt kulaputrabhojikAdi parigraha ityAdikA UdAhRtA apAyAste sarva'trApi vaktavyAstato bahnapAyadarzanataH saMgraho manyate / tadeva drddhyti| [bhA.3244] ajAya viulakhaMdhAlatAvAegA kaMpate / jalevA abaMdhaNA nAvA uvamA esa asaMgahe / / vR- ajAta vipulaskandhA yathA vAtena latA kampate jale vA yathA abandhanA bandhanarahitA naureSA asaMgrahe upamA'ryApyasaMgRhItAsatI bahupratyavAyavAtotkalikAbhiritastataH saMyamAtkamyateityarthaH / [bhA.3245] diTuMto guviNIe ukappaTTagabodhie hi kAyavyo / gabhaMte rakkhaMtIsamatthaM khuDDae agaDe / / vR- atra loke dRSTAnto gurviNyAH kartavyo lokottare kalpasthakabodhikaH kSullakAcauraiH tatra garbhastha putrasvagotrajAdayastArakSantisaeSaputraprabhAvaH, avaTegatecaurekSullakasya tanmAraNAyasAmatthaM (sAmarthya) paryAlocanaM sopyeSapuruSasyaprabhAvastatra prathamato gurviNIdRSTAntaM vibhAvaviSustAvadidamAha Page #783 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 298 vyavahAra-chedasUtram - 2- 7 /179 [bhA. 3246 ] sagottarAyamAdIsu gabbhattho vidhanaM suto / rakkhae mAyara ceva kimutA jAyavaDDhito / vR- garbhastho'pi yataH svagotra rAjAdiSu dhanaM jighRkSu dhanaM rakSati / mAtaraM ca kiM punarjAtAH pravardhitazca sa sutarAM rakSati / tatra yathA garbhastho'pi rakSati tathA pratipAdayati / [bhA. 3247 ] vaNie mae rAyasi gabbhiNi dhanamicchatae bhUpAe / savvaM suyassa dAhaM dhUyAbhattaM ca vIvAhaM || vR- eko vaNika tasya bhAryA ApannasatvA vaNik kAlagatastaH kenApi rAjJaH ziSTaM devagurviNyA dhanamasti rAjJoktaM tiSThatu taddhanaM, yadi prasUtAyAH suto bhaviSyati tataH sarvaM sutasya dAsyAmo duhitari ca jAtAyAM yAvatA bhaktaM yAvatA bhaktaM yAvatA ca vIvAhastAvanmAnnaM dAsyAmaH / evaM gacche'pi garbhastho'pi suto rAjJaH svagotrebhyazca dhanaM rakSati mAtaraM ca anyathA svagotrajai rAjJA vAdyApi tava pArzve dhanamastIti bahudhA vilupyate / bhAvitaM lokikamudAharaNamadhunA lokottaraM bhAvayati / louttarie ajjA khuDDugabohiharaNI pasaraNIyaM / [bhA. 3248 ] coro ya raNaM kUve sAmatthaNa vAraNAleThThA | | ( dhU) (laddhA) || vR- lokottariko'yaM dRSTAntaH / kvacit grAme mAlava zabarAnIkamApatitaM / tatra kaizcit bodhikaizcaurairAryikANAmekasya ca kSullakasya haraNaM kRtaM te caurA anyasyaikasya caurasyArthikAH kSullakaM ca samarpyanyasya haraNAya gatAH sacaikazcaurastRSApIDitaH san kupe pAnIyAyAvatIrNaH / tataH kSullakaJcintayati vayametAvatsaMkhyAkA bahavo'yamekastataH kimekasyApi na prabhaviSyAma iti vicintya tA AryikA bhaNitAH / pASANapujjamenaM kurmastAnecchanti mA mArayiSyatIti kRtvA tataH kSullakena tadvaco zrutvA mahAnekaH pASANastasyopari muktastataH pazcAttAbhiH sarvAbhirekakAlaM pASANA muktAstataH sa SASANapujenAkrAntazcauro maraNamupAgamat / tataH kSullakena tAstato niSkAzitA evaM kSullako rakSati kiM punarmahAn tata etena upAdhyAya AcAryazca trivarSapaJcavarSaparyAyastriMzat SaSTi varSaparyAyANAmapi gItArthAnAmapi dIyate / bhU. (180) gAmAnugAmaM- dUijamANe bhikkhU ya Ahacca vIsaMbhejA taMca sarIragaM kei sAhammie pAsekhA kappai setaM sarIragaM na sAgAriyamiti kaTTu thaNDile bahuphAsue paDilehitA pamaJjittApariThavettae, atthiyAiMthakei sAhammiya saMtie uvagaraNajAe pariharaNArihe, kappaise sAgArakaDaM gahAyadoccaMpi oggaha anunnavettA parihAraM parihArettae / / [ bhA. 3249 ] atiregaDDA ubaTTA saTThI pariyA ya sattarI jammaM / jarapAgaM mAnusa paDaNaM ekkassa saMbaMdhI / / vR- anantarasUtre atirekArthamatirekapratipAdanArthamAcAryasyopAdhyAyasya ca upasthA upasthApanaM kRtaM, tatra SaSThiparyAyaM saptativarSajanmakaM mAnuSaM jarApAlaM bhavati / jarasA ekasya patanaM taccapatanamanena sUtraNAbhidhIyate eSa sUtrasambandhaH / anena sarvasambandhenAyAtasyAsya vyAkhyA / gAmAnugAmaM dUijramANe iti viharan Aha kadAcit zarIrAt vidhvakapRthaga bhavet bhriyate ityarthaH / tatra zarIrakaM kecitsAdharmikAH saMyatAH pazyeyustatra tasya sAdharmikasya tat zarIraM mA sAgArikaM bhavatviti kRtvA ekAnte vivikte acitte sthaNDile bahuprAzuke kITikAdisatvarahite pratyupekSya pramArNya ca paristhApayituM atthiyA ittha Page #784 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :-7, mUla - 180, [bhA. 3249] ityAdi / asticAtra kiJcitsAdharmikasatkamupakaraNajAtaMsalakSaNaM patadgrahAdipariharaNArha paribhogArha kariSyati / se ityAdi kalpate se tasya sAgArikRtaM gRhItvA sAgArakRtaM nAma nAtmanA svIkaroti AcAryasaktametat / AcArya eva etasyajJAyaka evaM gRhItvA AcAryANAM samarpayedidaM AcAryastasyaiva dadAti |ttH samastakena vandeitibruvANaAcAryavacaH pramANaMkaroti, eSa dvitInevagrahastamanujJApya dvividhena parihAreNa parihartuparibhogayituMathAcAryo'nyasmai dadAti tadA tasya taditi sUtrasaMkSepArthaH / [bhA.3250] taMcevapuvvabhaNiyaM suttanivAtoupathegAmevA / gAme egamanegAbahabaemeva paMthevi / / / vR-yatpUrvakalpAdhyayanecaturthe uddezake viSvagbhavanaMvidhAnaMbhaNitaMtadevAtrApidraSTavyam / navamiha vizeSobhaNyate sUtranipAto grAme vA bhavat / pathi gAmAnugAmaM dUijAmANe iti vacanAt tatra grAme eko vAbhavedanekevA tatraye aneketedviprabhRtayo yAvatsaptabahavovAdRSTavyAvameva pathyapidRSTavyamekovAneke vAtatrAneke dviprabhRtayoyAvatsapta bahavo vA etadevAha[bhA.3251] egoegoceva uduppabhiti anena satta bahugAvA / kAlagatagAmapaMthevA jANaga ujjhaNa vihIe / / vR- ekastAvadeka eva tasyaikatvena bhedAbhAvAt dviprabhRtayo yAvatsaptatAvadaneke tataH paraM bahavaH eteSAMmadhye kadAcideko grAmepathikAlagatobhavettatra ujjhanavidhiHpariSThApanavidheyikAsteyathokta vidhinA pariSThApayanti / athAneke dviprabhRtayo yAvatsatteti kasmAduktaM na paJca SaTveti ucyate / saptAnAmeva samAptakalpatvAdanyathAtvavidhiriti jJApanArthaM tathA cAha[bhA.3252] caurovahaMti egokusAdirakkhai uvassayaM ego / ego yasamugghAto itisattaNhaM ahAkappo / / vR- catvAro janA viSvag bhUtaM vahanti / ekaH paMcamakaH kuzAn darbhAn pAnaM ca gRhItvA purato yAti ekaSaSTha upAzrayaMrakSati / ekaH saptamaH samudghAtaH kAlagata iti evamamunA prakAreNasaptAnAM yathAkalpo vidhikalpaH / [bhA.3253] sattaNhaM he?NaMavihIu na kappae viharilaM je / ___egANi yassa avihIu asthi uMgacchiu~ vAvi / / vR-saptAnAmadhastAdavidhistatasteSAMSaTpaJcaprabhRtInAMvihartuna kalpate,jeitipAdapUraNe ekAkinaH punarAsituM gaMtuM niyamAdavidhiH teSAmapi kadAcitkAraNa vazataH sthitAnAM yaH pariSThApanAvidhi so'gre'bhidhAsyate |tthaa caekAnekeSAmeva vidhimabhidhitsuH prathamato'nekeSAM pratijAnIte[bhA.3254] negANavihivucchaMnAyamanAeva puvvakhettaMbhi / disithaMDilajhAmiya biMbamAdi tIsuMpadesesu / / vR-pUrvameke'neke coktAstatra prathamato'nekeSAM vidhiM vakSyAmi / pratijJAtameva karoti / tatra jJAte'jJAtevA pUrvakSetredikparibhAvanIyA / tathA triSupradezeSusthaNDilaMtaccasvAbhAvikaM zilAtalAdirUpaM dhyAmitamagninA dagdhaM bimbAdInAM samIpaMvA tatra prathamato jJAtakSetraviSayavidhimAha[bhA.3255] nAeu puvadidvaMtaMcevayathaMDilaM havatitattha / annAtevelapattA sannAdigayAu pehaMti / / Page #785 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 300 vyavahAra - chedasUtram - 2 7/180 bR- jJAte kSetre yat pUrvaM dRSTaM tadeva sthaNDilaM bhavati / ajJAte yadi velAyAM prAptAstadA saMjJAdigatAH sthaNDilaM prekSante / [bhA. 3256 ] aha puna vikAle pattAI tA ceva ukarati uvaogaM / akaraNe havaMti lahugA velaM pattANa caugurugA / / vR- atha punarvikAle vikAlavelAyAM prAptAstata Agacchanta evaM sthaNDilaviSayamupayogaM kurvanti atha pramAdato'maGgalabuddhyA vA na kurvantitadA upayogasyAkaraNecatvAro laghukAH prAyazcittaM, velAprAptAnAM punaH sthaNDilaviSayopayogaHkaraNe prAyazcittaM catvAro gurukAH / [bhA. 3257 ] ANAdiNo ya dosA kAlagate saMbhamAdisaM hujA / acchaMtamanacchannA vinAsagarihaM ca pAveti / / bR- na kevalaM prAyazcittaM kintvAjJAdayazca doSAstathA teSAM madhye ko'pi rAtrau kadAcitkAlaM kuryAttatra sthaNDilaM na pratyupekSitamiti na pariSThApayanti / apariSThApayattAM ca vetAlotthAnadoSaH atha pariSThApayanti tarhyasthaNDiladoSAsaMga: / tathAhi rAtrau vahni saMbhavo vA stena saMbhramo vA paracakravibhramo vA jAtaH so'pi ca vratI kAlagataH sthaNDilaM na pratyupekSitamiti na pariSThApitastatra yadi agnisaMbhramAdiSu kathamanAthakalevaramiti tyaktvA vrajAbho mA pravacanasyoDDAho bhUditi vicitya tiSThanti tasya samIpe tadA teSAmagnyAdervinAzaM upadhirvA stenAdibhirapagrahaNaM atha na tiSThanti / kintu tattyaktvA palAyante tadA te janamadhye prApnuvanti / athavA sthaNDilaM na pratyupekSitamiti prabhAte pariSThApayanti / tadA malinairvastraistasminparityajyAne pravacanasyApabhrAjanA aho amI varAkA adattadAnA mRtA api zobhAM na labhate / saMbhamAdisu hojA ityAdikameva vyAkhyAnayati [bhA. 3258 ] tenagi saMbhamAdisu tappaDibaMdhena dAho haraNaMvA / mailehivacchaDuMtI garihAya athaMDilevAvi / / vR- stenAgrisaMbhramAdiSvAdi zabdAtparacakrasaMbhramAdi parigrahaH tatpratibandhena kAlagatapratibandhena tiSThatAmagnidAhaM stenairvAharaNaM syAt / atha sthaNDilaM na pratyupekSitamiti prabhAte pariSThApayanti / tadA malinairvastrairupetaM charddayantIti garhA syAt / athaitaddoSabhayAdvA tada sthaNDile'pi pariSThApayanti tadA asthaNDile paristhApanAdoSaH / [bhA. 3259] eedosa apehiya aha puna puvvaM tu pehitaM hAti / tA tAhicciya nibhAe te dosA na hotAya / / bR- ete anantaroditA doSA aprekSitesthaNDile bhavanti / athapunaH pUrvaM pratyupekSitamabhaviSyatta ete anantaroditA doSA nA bhaviSyan / [bhA. 3260] aha pehievi pucviM diyAva rAto va hoja vAghAto / sAvaya tena bhayA vA Dhakki yA tAhe atthAvi (to) / / vR- atha pUrvaM prekSite'pi sthaNDile divA vA rAtrau vA bhavet vyAghAtaH kathamityAhasvApadabhayAt stenabhayAdvA yadi vA rAtrau dvArANi DhakkitAni pihitAni tadA AsthApayanti dharanti na pariSThApayantItyarthaH / tadA bandhanacchedanajAgaraNAdikA pUrvoktA yatanApi, (vA) sthANDilasya vyAghAtaH tarhi yAvatstenAdi bhayApagamo bhavati sthaNDilaM vA kimapi kAlocittaM prApyate, tAvatsaiva prAktanI yatanA karttavyA / / Page #786 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH-7, mUla - 180, [bhA. 3261] [bhA.3261] asatIesukilANaMdinakAlagayaM nisiM vivecaMti / . parihAriyaM ca pacchA kaDAdikoDIdugeNaMvA / / vR-athadivasekAlagataH paraMzuklAnivastrANina vidyatetarhizuklAnAMvastrANAmabhAve dinakAlagate bandhanAdiyatanA viSayaMkRtvA nizirAtrau vivecaMtipariSThAyanti |athraatraupuurvokt kAraNeAdhAtastarhi yadanyata evameva yAcane zukaM vastraM na labhyate, / tadA pazcAtkRtAdiSu prAtihArikaM zullaM vastraM yAcyate / athatadapinalabhyatetarhikoTIdvikenApyutpAdayet / kimuktaMbhavati? pUrvavizodhikoTyAmRgyatetadabhAve avizodhikoTyApIti / [bhA.3262] asatI nIneu nisiM ThavetusAgArithaMDilaMpehe / thaMDilAvAdhAyaMmivi, jayaNA eseva kAyavvA / / vR-koTIdvikaprakAreNApizuklavastrANAmabhAvenizi rAtrau pariSThApayanti / tatrasAgArikaMzayyAtaraM kAlagatasya samIpesthApayitvA svayaMsAdhavaH sthaNDilaM tathAvidhaM pratyupekSante / athasthaNDilavyAdhAtaH tathA eSaivAnantaroditA yatanA kartavyA rAtridvAraMgatamatha digdvAramAha[bhA.3263] mahallapuragAmevA disA vADaga sAdhIto / iharAduvibhAgAukuggAme suvibhAviyA / / vR-mahAnagarasyamahAgrAmasya vAmahatvena digvibhAgoduHkhena vibhAvyate / tatupAzrayAtvATakAta sAhe, digvibhAgaH paribhAvanIyaH / itarathA durvibhAgA bhaveyuH kugrAme tu suvibhAvyAdizastAH punrimaadishH| " [bhA.3264] dizA avara dakkhiNA ya avarA yadakkhiNApuvvA / / avaruttarAyapuvvA uttarapuvvuttarA ceva / / vR-dik prathamato'paradakSiNA naiRtI nirIkSaNIyA tadabhAve dakSiNa tasyA abhAva aparA pazcimA tasyApyabhAve dakSiNapUrvA AgneyI ityarthaH / tasyA abhAve aparottarA vAyavItibhAvaH / tasyA alAbhe pUrvA tasyA apyabhAve uttarapUrvA / sampratiprathamAyAM dizisatyAM zeSadikSupariSThApane doSamAha[bhA.3265] samAhIyabhattapAne uvagaraNejjhAyameva kalaho u / bhedo gelaNaMvA caramA puna kaDDateanaM / / / vR- prathamAyAM aparadakSiNAyAM pariSThApane pracurAnnapAnalAbhataH samAdhirupajAyate / tasyAM satyAM dvitIyasyAM dakSiNAyAM pariSThApane abhaktapAnaM bhaktayAnAlAbhaH tRtIyasthAmanupakaraNamupadherabhAvaH / caturdhyA dakSiNapUrvasyAM svAdhyAyabhAvaH / paJcamyAmaparottarasyAM kalahaH SaSTyAMpUrvasyAMgacchabhedaH / saptamyAmuttarasyAM glAnatvaM caramA aSTamI pUrvottarAkRtamRtakapariSThApanA anyat mRtakaM karSayati maraNamApAdayatItyarthaH / etadevaspaSTataramAha[bhA.3266] . pauraNapANapaDhamA bitiyAe bhattapAna na labhanti / ___ tattiyAe uvahimAdi nathicautthIe sajjhAto / / [bhA.3267] paMcamiyAe asaMkhaDachaTThIe gaNassa bheyaNaM niymaa| sattamiyA gelaNaMmaraNaMpuna aTThamIti / / vR- gAthAdvayamapi vyAkhyAnArthatvAtsugamam ! navaraM pauraNapANapaDhamA ityatra prAkRtatvAt saptamyA Page #787 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra-chedasUtram 2-7/180 lopastataH prathamAyAmitidraSTavyam |assttmiiti aSTamyAmiti |saamprtmuktaanuktdvaar saMgrahArthamAha[bhA.3268] rattidisAthaMDillesila viMcA jhAmieya ussanne / chettA vibhattIsImAsIyANAcevavavahArI / / vR-prathamaM rAtridvAraM / tacca prAgeva saprapaJcamuktaM / dvitIyaM digadvAraM tacca bhaNyamAnamAste / tRtIyaM sthaNDiladvAraMtridhA zilArupaMbimbAdivRkSAdInAmadhodhyAmitaMcacaturthamucchannadvAraM / paJcamaMkSetravibhakte bhUmibhAge dvayomiyoH sImAyAM pariSThApanIyamityevaM lakSaNaM SaSTe zmazAne iti dvAraM / tatra ca vyavahAro vaktavyaH / eSa dvAragAthA saMkSepArthaH / sAmpratamenAmeva vivarItukAmo rAtridvAraM kila prAgeva saprapaJcamuktamato digdvArasya vaktavyazeSamAha[bhA.3269] labhamANe vApaDhamAe asatIe vAghAtevA / tAhe annAe vidisAe peheja jayaNAe / / dR- labhyamAnAyAMgAthAyAMpustvaM prAkRtatvAt / prathamAyA aparadakSiNasyA abhAve vyAghAtevA sati tatastasyAH prathamAyAdizo'nyasyAdizi dvitIyasyAMsthaNDilaMyatanayA prekSeta / tasyAapilabhyamAnAyA abhAve vyAghAtevAsatitRtIyasyAmevaMyAvaccaramAyAmapina prAguktodoSaH / tIrthakarAjJAnupAlanapurassaraM yatanayA pravRtteryadi punardvitIyasyAM satyAM tRtIyasyAM doSa uktaH sa prasajati caturthyA tRtIyokta evamuttarottaradikSvapibhAvanIyaM / gataM digdvAramadhunA sthaNDiladvAramAha[bhA.3270] silAyalaM pasatthaM tujatthatthAviphAsuyaM / jhAmaMthaMDilamAdicca biMbAdInasamIve vA / / vR-zilAtalaM zilAtalarupaM yatprazastaM sthaNDilaM tatra pariSThApayanti / athavA yatra gokulamajA vA uSitA AdizabdAdanyathA yat prAsukaM tatra yadi vA dhyAmite agninA dagdhe pradeze AdizabdAtkarISAdipradezarupevA sthaNDilevadivA bimbAdInAMvRkSANAMsamIpeyatramahAnsArtha uSitastatrapariSThApayati / gataMsthaNDiladvAramadhunA ussanna udvAramAha[bhA.3271] ussannA tinni kappAuhoti khettesukesuii| atthaMDilAdisAsuMvA tevijANejja paNavaM / / vR-keSucitkSetreSu usaNena bAhulyena bahukAlAcIrNAH kalpA bhavanti / kiM viziSTA ityAhaasthaNDilAstathAhi keSucit grAmeSu nagareSu vA evaM rupA maryAdA yathA etAvati pradeze mRtakaM tyaktavyaM nAnyatra tatra ca sthaNDilAbhAvaH / tatastatra dharmAstikAyapradezanizzrAmupakalpya pariSThApayet / yatrApi nadIpUreNa varSAsu sthaNDilapradezaH plAvito anyAsu vidikSu sthaNDilavyAghAtaH / tatrApi dharmAstikAyapradezanizrayA pariSThApanaM kuryAt / etacca prastAvAduktamanyathA nAyamAcIrNaH kalpaH tathA keSucit kSetreSu dikSu bahukAlAcIrNAH kalpA bhavanti / yathA Anandapure uttarasyAM dizi saMyatAH pariSThApayanti / tatastatra tathaiva pariSThApanaM kartavyaM nAsti kazciddoSaH / tAnapi asthaNDilAn dikSu vA akalpAn prajJAvAnjAnIyAt / jJAtvAcatathaiva samAcarediti !gatamutsannadvAramidAnI kSetramAha[bhA.3272] khette vibhattegAme rAya bhaevA adeMtasImAe / __ bhoiyamAdIpucchA rAyapahesImamajjhe vA / / vR-kvacit grAme kauTumbikaiH kSetrabhUmayaH sarvA api sImAcchedena vibhaktAstataH samastaMbhUmaNDalaM Page #788 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH-7, mUla - 180, [bhA. 3272] kSetraniruddhakSetrasImAsucana labhyatepariSTApayituMkutaityAha:-rAyabhaevAatasImAe / yadikSetrasImAyAM pariSThApyatetadA yeSAMkuTumbinAMsA sImA terAjakule gRhyante / yathAyuSmAbhirayaMmAritaH / tataH sImAyAM rAjabhayena vAzabdaH samuccaye adadatsukauTumbikeSutasya grAmasya yobhojiko mahattaraH sa pRcchayate yathA kSetrasImAyAM vayaM mRtakaM pariSThApayAma AdizabdAt yadi sabrUyAtAyukto jAnAti nAhamiti tatastaM pRcchatadAsapRcchyate / yadiso'nujAnAtitataHsundaramathanAnujAnAtitadArAjapathe pariSThApyate ! athavA dvayomayormadhye sImAyAMsa rAjAvagraha iti kRtvA / adhunAzmazAnadvAramAha[bhA.3273] asatI usIyANesaMbhaNa annatthaaparibhogaMmi / asatI anusadvAdInaMtagaaMtAiiyarevA / / vR-rAjapathasyagrAmadvayamadhyasyavAkathamapyabhAvesIyANezmazAne pariSThApyate |athshmshaanpaalkH zmazAnadvAre sthito niruNaddhi yathA yat dAtavyaM tat datvA zmazAnamabhigacchatha tadA anyatra aparibhoge yatrAnAthamatakAni pariSThApyante dadyante vA tatra pariSThApayanti / atha tAka sthAnaM na vidyate tadA tasya asatyabhAvetasyazmazAnapAlakasyaanuziSTiranuzAzanamAdizabdAtdharmakathA ca kriyate / atha tathApi nadadAtitarhisetasya mRtyasyayAni naMtigAni antAni prAntAnitasmaidIyante / athatAninecchatitarhi itarANinavAni dIyante / kathaMbhUtAnItyata Aha[bhA.3274] adaMsAiya nicchatesAhAraNagamanadAramuttUNaM / satilaMbhamuvAtahaNaMsavve va vigicaNAlaMbhe / / vR-adazAni dazArahitAni dIyante / atha tAni necchati tarhi sAdhAraNaM vacanaM bhaNyate-yathA yaM kAlagato avatAritastiSThatuvayaM grAmaMpravizyamArgayAmoyadilabhyAmahedAsyAmo nocettarhi tavAyattamidaM mRtakamiti evaM sAdhAraNaM vacanamuktvA tatkevalaM zmazAnadvAre avatArya grAmamadhye gamanaM kurvanti |sti labhetyAdi yadi labdhAnisadazAnti vastrANi tataH pratyAgatyadatvA pariSThApayanti / athana labdhAni tadA rAjakule upArohaNaM caTanaM caTitvA nivedyate yathA yuSmadIyaH zamazAnapAlakaH zmazAne vratinaM kAlagataM moktuMna dadAti, sAdhavohiniHkiJcanAHsannasmabhyaMyAcate / evaM nivedyatasyapuruSamAnIya pariSThApayanti / etena yadadhastAndvAragAthAyAMvyavahAraityuktaMtadbhAvitam / atha rAjakulaMbrUyAtzmazAnapAlasyaitadAyattaM tatoyatsabrUte tatkartavyam / evaM rAjakule vyavahArasyAlAbhe saiva vivecanA / kimuktaM bhavati punastatrana gamyate / [bhA.3275] sIyANassavi asatIalaMbhamANeuvarikAyANaM / nisiraMtAjayaNAedhammAdipadesanissAe / / vR- atha zmazAnapAlakaH zmazAnadvAre mRtakasya sthApanaM na dadAti tadA zmazAnasyAbhAve zmazAne dvAre ca sthApayitumalabhyamAne asthaNDile'pi kAyAnAM harati / kAyAdInAmupariyatanayA dharmAdipradezanizrayAdharmAstikAyAdipradezedhvidaMpariSThApayAma itikalpanayA niHsRjaMtaH pariSThApayantaH zuddhAH / [bhA.3276] esa sattaNhamajjhAyAtato vAje pareNa ya / haTThAsattaNhathovAutesiMvucchami jo vihI / / vR- eSA anantaroditAmaryAdAvidhiH saptAnAM tebhyo vAsaptabhyaH parato ye'STaprabhRtayaH teSAM draSTavyo ye tusaptAnAmadhastAtstokAsteSAM yo vidhistaMvakSye pratijJAtameva karoti / Page #789 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 304 [bhA. 3277] paMcaNha doNhiI hArA bhavaNA AreNa pAlahAresu / te ceva ya kusapaDimA nayaMti hArAvahAro vA / / vR- yadi saptAnAmadhastAt SaT bhavanti tadA trayo vizramya dvau dvau bhUtvA vahanti, eko vasatipAla ekastRNAni mAtrakaM ca gRhNAti paJcAnAM vidhiM sAkSAdAha-paJcAnAM sAdhUnAM saMbhave dvo hArau vahata ityarthaH / tRtIyaH kuzAdinayati, caturthI vasatipAlaH paJcamaH kAlagataH paJcAnAmArato ye catuH prabhRtayasteSAM vasati rakSaNe vahane ca vikalpanA, kimuktaM bhavati, yathA saMbhavamazUnyAM vasatiM kRtvA zayyAtarasya vA nivedya zUnyAmapi kRtvA yathA zaknuvanti tathA pariSThApayanti, tathA cAha, taeva harA mRtavAhakAH kuzapratimA nayanti, iyamatra bhAvanA zayyAtarasya vasati nivedane kRte vizramya vizramya vahati, yastu vizrAmyati sakuzAdi nayatIti / athavA eka eva yaH samarthaH sa haro bhavetsa vahatItibhAvaH / ekko va do va uvahiM rattiM vehA sadi ya asuNaMmi / [bhA. 3278 ] ekarasa ya taha cevA chaThThaNe gurugAya ANAdI / / bR- yadi trayaH sAdhavo bhaveyustadA ekaH kAlagato ye ca dvau tau rAtrAvupadhiM vihAyasi kRtvA ekau dvau vA vahato, atha divA pariSThApyate tadA ekasya mocanena zayyAtarabhAlanena vA azUnye upAzraye kRte sati dvAbhyAmekena vA uDavA pariSThApayitavyaH / ekasyApi pariSThApane vidhiH tathaiva draSTavyo yathA dvayoranantara muktaH / kimuktaM bhavati ? rAtrAvupadhiM vihAyasi kRtvA pariSThApayati / dine zayyAtaMrabhAlanena vasatimazUnyAM kRtvA pariSThApayet / yadyekadvitriprabhRtayaH stokA vayaM kathaM vIkSyAma iti vicintya na pariSThApayanti / kintu tyaktvA gacchanti tadA teSAM prAyazcittaM catvAro gurukAH na kevalaM prAyazcittameva kintvAjJAdayazca doSAstannimittamapi teSAM prAyazcittamiti bhAvaH / ime cAnye doSAH / gihiMgoNamallarAula niveyaNA pANakaTTaNuDDAho / chakkAyANa virAdhana jjhAvaNasukkheya vAvanne / / [ bhA. 3279 ] vyavahAra- chedasUtram - 2- 7/180 vR- sAdhUnAmabhAve gRhiNastaM tyajanti yadi vA gAvau balIvardIyoktrayitvA tAbhyAM gRhasthAH karSayanti / athavA mallaiH parityAjayanti yadi vA gRhasthA rAjakule nivedayanti / tatra pANairAkarSaNe pravacanasyoGkAhaH / yathA prAptamIdRzena dharmeNa yatredRzI avasthA prApyate, ete pravacanavirAdhanA virUpA doSA iyaM saMyama virAdhanA asaMyatairnIyamAnaiH SaTkAryAvirAdhanA, dhyAmanAdahanaM tasya kalevarasya gRhasthaiH kriyate / tatastatrApi SaTkAyavirAdhanA tathA vyApanne kuthite kRmijAlasaMsakte zuSke zoSamupagate dvIndriya virAdhanAtamhA uvahitaM coDhuM je jaI paccalA nayaMti / dovi niddove saddove ThAvae nisiM / / [bhA. 3280 ] - yasmAdete anantaroditA doSAstasmAt stokairapi pariSThApayitavyaM / tatra vidhiH prAgukta evaM yathA yadi catvArastadA eko vasatipAlaH zeSAstrayo vizramya vizramya tatkalevaraM vahanti / yastu vizrAmyati sa tRNAni mAtrakaM ca varhati / atra yojanA yadi vA dvau tadA yadi rAtrau nirbhayaM tarhi niddocce nirbhaye ye bataya 'upadhiMkalevaraM voDhuM pratyalAH samarthAste dvAvapi nayataH upadhiM tacca kalevaraM nayantItyarthaH / nItvA ca kalevaraM sthagayitvA pariSThApayanti / atha bahirupakaraNastena bhayaM tadA rAtrAvupakaraNaM vihAyasi vilambya dvAraM badhvA pariSThApya pratyAgacchanti / yadi vA saddocce samaye rAtrauM tatkalevaraM sthApayanti sthApayitvA bandhanacchedanajAgaraNAdikAM yatanAM kurvanti tato divase yadi zaknuvanti / tadA upakaraNaM gRhItvA pariSThApayati / Page #790 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : - 7, mUla - 180, [bhA. 3280 ] 305 athopakaraNaM voDhuM na zaknuvanti tadA zayyAtarAdInAM parinivedya dvAraM sthagayitvA pariSThApayanti / pariSThApya bhUyo vasatau pratyAgacchanti / [ bhA. 3281] aha tumanA ceva to nayaMti tato cciya / uloyaNamakuvvato asaDho tattha sujjhae / / bR- athAnyaM grAmaM te gantumanasastata upakaraNaM saha nayanti nItvA tatkalevaraM pariSThApya tata eva pariSThApanapradezAtparato'nyaM grAmaM gacchanti / tatra yaduktamadhastAtkalpAdhyayane avarajUyaMmi avaloyaNA kAyavvA iti tadanyagrAmagamanenA zaTho'kurvan zudhyati na doSabhAgU bhavati / [ bhA. 3282 ] chaDDeuM jai jaMtI nAyamanAyAvanAe paraliMgaM / ikuvvatI gurugA ANAdIbhikkhu dito / / vR- yadi kAlagataM chardayitvA apariSThApya gacchanti tarhi te vicAraNIyAstena grAmeNa te jJAtA'jJAtA vA tasya paricitA aparicitA vA ityarthaH / tatra jJAte grAmasya paricaye sati yadi kAlagatasya pariliGga kurvanti kRtvA vA pariSThApya gacchanti / tadA prAyazcittaM catvAro gurukA AjJAdayazca doSA athAjJAte paraliGga kRtvA apariSThApya gacchanti / tadA kAlagatasya paraliGga darzanato mithyAtvagamanamatra ca zrAvakabhikSu dRSTAntaH / sa cAvazyakaTIkAto bhAvanIyaH / tatra jJAte'nye ca doSAstAnevAhaaciyattamAdiboccheyamAdi dosA u hoti paraliMge / [bhA. 3283 ] annAe uhi kAle ekae gurugA yamicchataM / / bR- jJAte sati paraliGge kriyamANe'ciyattAdayo'prItyAdayo vyucchedAdayazca doSA bhavanti tathAhi grAmeyakAstat paraliGga kRtamitarAMzca sAdhUn aprItiM kurvanti / aho ime saMyatA niHzUkA nirlajjAmApariSThApyo bhUditi paraliGgamAropyApariSThApya tyaktvA gatAH / AdigrahaNenAgADhamithyAdRSTInAM pratirUpa jAyate iti parigrahastatra ca vyucchedAdayo doSAstathAhi te AgADhamidhyAdRSTayaH prItiM brUyate / aho sundaramAtmanaiva taiH pravacanasya hIlanA kRtA mA eteSAmAhArAdIni prayacchatha / AdigrahaNAnmA atra ko'pi pravrajyAM pratipadyeta mA so'pyevaM vidhAmavasthAM prApnuyAt / ete jJAtAnAM doSA athAjJAtA yatanAM kRtvA tatkalevaramariSThApya vrajanti / yadi kSiprameva gatAstataH pazcAtkAlagato devaloke utpanno avadhiM prayuGkate tataH sa evaM manyeta / ahametena liGgena devojAta evaM (mamatA) mAnanAntaraM midhyAtvagamanaM / atra kAle kRte teSAM gamane prAyazcittaM catvAro gurukAH / yasmAdete doSAstasmAdvidhinA pariSThApyaH samprati yaH kathaMcana ekAkI jAtastasya pariSThApanA vidhimAha [ bhA. 3284 ] gAni to jAhe na tarejja viviciuM tayaM sou / tAya vimaggejjA imeNa vihiNA sahA u / / vR- yadA sa ekAkI tyaktakalevaraM vivektuM na zaknuyAt tadA anena vakSyamANena vidhinA sahAyAn vimArgayeta, tameva vidhimAha [bhA. 3285] [bhA.3286 ] [22 20 saMviggamasaMvigge sAruviya siddhaputta sannIya / saggAmaMmi ya puvvaM saggAme asatI paraNAme / / appAheiya sayaM vA vigacchaI tatthaM vA viyA annaM / . Page #791 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra- chedasUtram -2-7/180 asatI niraccae vA kAuM tAheva vaccejjA / / saMviggai tecciya asatIe tAhe itthIvaggeNa / siddhIsAviga saMjati kiDhi majjhimakAyatullA vA / / [bhA. 3287 ] vR-yadi tasmingrAme anye'pisaMvignA asAMbhogikAH santi tadA taiH saha pariSThApayanti teSAmabhAve asaMvijJaiH pArzvasthAdibhiH samaM teSAmapyabhAve sArUpikasiddhaputraisteSAmapyaprAptau saMjJibhiH zrAvakaiH samaM evaM pUrvaM svagrAme mArgaNA kartavyA / tatra svagrAme saMjJinAmapyasati abhAve yadi paragrAme svapakSo'sti tatra kaMcit preSayati anyasya vA tathAvidhasya preSaNayogyasyAbhAve appAheseti anyaM gacchantaM sandizati / anyasyApi gacchato'saMbhave kAlagatasya pArzve kaMcitsthApayitvA svayamanyagrAmaM gacchati gatvA svapakSamanyamAnayati atha sa kopina vidyate, yaH kAlagatasya pArzve sthApyate tarhi yatra kAkAdibhirna bhakSyate tatra niratyate nirapAye sthAne kAlagataM kRtvA tato'nyaMgrAmaM vrajet / gatvA saMvignAdInA nayati prathamataH saMvignAn sAMbhogikAnAnIya taiH samaM pariSThApayati / teSAmalAbhe asAMbhogikairapi teSAmapyabhAve asaMvignaiH pArzvasthAdibhiH teSAmapyasati sArUpikasiddhaputraisteSAmapyaprAptau zrAvakaiH samaM teSAmapyabhAve strIvargeNa / tatra kramamAha-prathamataH sArUpikIbhiH siddhaputribhiratulyavayAMbhistAsAmapyalAbhe zrAvikAbhira tulyavayobhistAsAmapyabhAve vRddhAbhiH saMyatIbhistAsAmapyaprAptau madhyamavayobhiHsaMyatIbhistAsAmapyalAbhe tulyAbhirapi tulyavayobhirapi saMyatIbhiH / [bhA. 3288 ] 306 gaNabhoievi juMgite saMvaramAdI muhA anicchaMte / anusaTThi avasAdItehiM samaM to viviMceu / / vR- tulyavayasAmapi saMyatInAmabhAve mallagaNaM vA hastipAlagaNaM vA kuMbhakAragaNaM vA samupatiSThati tato yAna te sahAyAn dadati taiH samaM pariSThApayati / gaNAnAmabhAve bhojikaM grAmamahattaramupatiSThate, / tato yAnsahAyAn dadAtitaiH saha pariSThApayati / tatrApi sahAyAnAmalAbheye junikA hInajAtayo hInakarmANazca sambarAdayazca sambarAH kacavarotsArakA AdizabdAnnakhazodhakAH snAnakArakakSAlaprakSAlakAdi parigrahasteSAmanuziSTiM dadAti / tatastaiH sahAyaiH pariSThApayati / atha te mudhAnecchanti tadA ye'nye jAtijuGgikA varuDAdayasteSAmanuziSTiM dadAti / atha te'pi mudhAnecchanti tadA teSAmadazAni vastrANi mUlyaM dIyate / adazAnAmanicchAyAM sadazAnyapi tatastaiH samaM vivecayat / [bhA. 3289 ] atha ruMbhijjadAraTTe mullaM dAruNa dInahA / anusaGkAditu tahiyaM ano vA bhaNatI jatI / / vR- tasmin kAlagate kadAcit rAtrau nIyamAne dvArastho dvAraM na dadyAt / yadi kiJcitprayaccha tato niSkAzaM dadAmi / kvaciddeze punarayamAcAro divase'pi mRtaM dvArapAlasya kiMcit datvA niSkAzyate / tasya rundhato'nuziSTiH kartavyA / AdizabdAt dharmakathApi / tatra yadi necchati tato yadyanyaH ko'pi dharmakathAmanuziSTiM vA zrutvA brUte / kiM brUte ityAha [bhA. 3290] muMca dAhAmahaM mullaM uvehaM tattha kuvvatI / adasAdIni vA detI asatI sAhAraNaM vade / / jai labhAmo anemo aladdhe taM viyAgato / so vi logaravAbhIto muMcate dArapAlato / / [bhA. 3291] Page #792 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : - 7, mUla - 180, [bhA. 3291] vR- muJcAmuM sAdhumahaM te mUlyaM dAsyAmi / tatropekSAM sAdhuH kurute na taM mUlyaM prayacchantaM vArayati / athAnyaH ko'pi naivaM bhaNati tadA adazAni vastrANi dadAti teSAmanicchAyAM sadazAnyapi atha vastrANi sadazAnyadazAni vA santi tadA teSAmabhAve sAdhAraNaM vadet / tathAhi yadi lapsyAmahe tat AneSyAmo alAbhe tvametasya kalevarasya vijJAyakaevaM sAdhAraNaukte so'pi dvArastho lokasvabhIto niyamAtmuJcati amocane tattatraiva muktvA vastrotpAdanAya gacchanti / gatvA antaM prAntaM vA vastramAnayanti / alAbhe so'pi dvArapAlo mRtakena hIlyate tato muhUrtAnantaraM sa svayameva muJcati ajJAtaviSaye'pavAdamAhaannAe vAvi paraliMgaM jayaNAe kAu vaccatI / uvayogaTha nAUNaM esavihI asahAyae / / [bhA. 3292] vR- athavA ajJAte aparicaye grAmarUpayatanA kAlagatasya paraliGga kRtvA vrajati / kayA yatanayetyAhaupayogArthaM jJAtvA etAvatA kAlena tasya kAlagatasya upayogalakSaNo'rtho'bhUt / nAtaH paraM paraliGgakaraNe'pi kazciddoSa iti jJAtvA eSavidhirasahAyeSvasahAyasya ekAkino draSTavyo na tu dviprabhRtInAmapi / [bhA. 3293] eeNa sutna gayaM suttanivA to u paMthagAme vA / ego va anego vA havejja vIsaMbhiyA bhikkhU / / vR yadetadvyAkhyAnametena na sUtraM gataM kintu sAmAcArI prakAzanimittaM sarvametadvyAkhyAtaM / samprati yadadhaH pratipAditaH sUtranipAtaH pathi grAme veti tadidAnIM vyAkhyAyate / eko vA aneke vA bhaveyurviSvagbhUtA bhikSavaH / iyamatra bhAvanA - atra catvAro bhaGgAH ekena sAdhunA ekaH kAlagato dRSTaH 1 ekenAneke 2 anekairekaH 3 anekairaneke 0 4 / tatra prathamabhaGgamadhikRtya vidhimAhagANiyaM tuggAme huM souM vigiMcaNa taheva / jAdAbhaNaM tU eso gA vihI vRtto // [bhA. 3294] 307 vR- grAme ekAkI ekAkinaM kAlagataM saMvignamasaMvignaM vA dRSTrA zrutvA vA vivecanaM pariSThApanaM tathaiva kuryAt yathoktamanantaraM tAvat yAvat dvAre nirodhanam / evaM zeSeSvapi bhaGgeSu saMvignazarIraM vA 'saMvignazarIraM vA prAguktena vidhinA pariSThApayitavya eSa grAme vidhiruktaH samprati pathi vidhimabhidhitsurAMhaemeva ya paMthaMmi vi evamanege viciNA vihinA / [bhA.3295] etthaM jo u viseso tamahaM vucchaM samAseNA / / bR evameva anenaiva prAguktena prakAreNa pathyapi ekasyAnekasya ca vidhinA vivecanA pariSThApanA draSTavyA / navaramatra yo vizeSastamahaM samAsena vakSye / [bhA. 3296] egoegaM pAsati ego nege nege egaM / gAne tena saMviggatareva je diTTA || bR- tatra eko'neka pratipAdanArthamAha-diThA eka ekaM pazyatIti prathamo bhaGga 1, eko'nekAn 2, aneke ekaM 3, aneke anekAn 4 / tatra ye dRSTAste saMvignA bhaveyurasaMvignA vA sarvathA pariSThApanA kartavyA / anyathA pravacanopaghAtasaMbhavAt / samprati vizeSa pratipAdanArthamAha [bhA. 3297] vIikkate bhinne niyaTTe soUNa paMcavipayAI / micchatta annapaMtheNa kaDuNA jjhAmaNAjaM ca / / Page #793 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 308 vyavahAra-chedasUtram -2-7/180 vR- vyatikrAntaM vyapagatajIvamiti bhAvaH / bhinnaMzvAdibhirvikIrNa kuthitamakuthitaM vA tasmin vyatikrAnte bhinne upalakSaNametat / abhinne vA zrute nivRttyayathoktavidhinA tatpariSThApayet / yadi punaH zrutvAekamapipadaMgacchatitadAAjJAdInipaJcApipadAni tasyaprasajanti, nakevalamAjJAdInipaJcapadAni kintvanyAnyapi mithyAtvAdIni prasajanti / tadyathA zrutvA yadi pariSThApanA bhayAdanyapathena unmArgeNa vA anyathA nAmAbhimukhaM vrajati tadA na sa yathA vAdakArIti tasya mithyAtvaM, kaDDaNatti gRhasthAdyAkarSaNa yatprAyazcittaM tadapi prApnoti / tathA jhAmaNetti dhyAmanaM agnikAyena yadi tasya katlevarasya kriyate tadA dhyAmananiSpannamapi prAntastha prAyazcittamApadyate / yaccAnyattadapi prApnoti / kiM taditi cet yAvantaH prANA vimacchatitAvanto virAdhyante yAvantazcAgantukAHprANavirAdhanAmApnuvantitatsarvamapariThApayana prApnoti / athavA zrutvA padamAtrAtikrame'pi paJcApi padAni prApnoti / kAni tAnItyata Aha mithyAtvamayathAvAdakAritvAt, anyapathena vrajanetannimittaMprAyazcittaM 2 gRhasthAdibhiH karSaNaM tanniSpannaM 3 agnikAyena dahaneta tukaM 4 yaccAnyatsamurchitAgantukaprANajAti virAdhanA, jaMtadapi 5 / [bhA.3298] taMjIvAtikataMbhinnaM kuhiteyaraMvasoUNaM / egapayaMpiniyattegurugAmaggamAdivA / / vR-tatkalevaraMjIvAtikrAntaMvyatikrAntamucyate; / bhinnaM zvAdibhirvikIrNaM tacca kuthitamakuthitaM vA upalakSaNametat abhinnaM vA zrutvA ekapadamapina gacchati kintunivartate / anyathA ekapadAtikrame'pi prAyazcittaM catvAro gurukAH / unmArgAdau vA pratyekaM prAyazcittaM catvAro gurukAH / [bhA.3299] ANAdI paMdhapade niyattaNe paaveime| annomicchattAdIvapade kamavikkhevAvajepaMca / / vR-na kevalamanivartane prAyazcittaM kintyAjJAdIni paJca padAni prApnoti / tadyathA AjJA 1 navasthA 2 mithyAtva 3 mAtmavirAdhanA 4 saMyamavirAdhanA 5 ca / na kevalamamUni padAni kintvamUnyapi mithyAtvAdIni padAnyanyAni prApnoti / tAni ca prAgeva vibhAvitAni athavA paJcApi padAni prApnoti ityuktaM / tatra tAnyeva paJcapadAni dvAragAthayA darzayati-kramavikSepAtpAdavikSepAdyAni paJcapadAni mithyAtvAdIni mithyAtvamanyapathena pravrajanaM 2 gRhasthAdibhirAkarSaNaM 3 agnikAyena dahanaM 4 yaccAnyatsaMmUrchitAgantukaprANajAtivirAdhanamiti tAniprApnotitadevaM paJcapadAnitasyavyAkhyAnaM dvidhA kRtaMsampratikarSaNapadaM yacceti padaMcavyAkhyAnayati / [bhA.3300] goNAdijattiyA loya pANajAdIutattha mucchati / AgaMtugAvapANAjaM pAvete tayaM pAve / / vR-gavAdayo yatsamAkarSayantiyAvanto vA prANajAtayastatrakalevare mUrcchanti ! AgantukAvAprANa yatprApnuvanti tadetatsarvaMso'nivartamAnaH prApnotizeSapadAni sugamAnIti kRtvAna vyAkhyAtAni / [bhA.3201] . daRsvAsouM vAavvAvannaM vigiMcae vihinA / vAvanne paraliMgaMuvahInAto anAtovA / / vR- pathi kAlagataM dRSTrA yadi kAlagata iti anyataH zrutvA yadi tatkalevaramavyApannamavibhinnamityarthastataH pUrvoktena vidhinA vivecayet / atha sa ekAkI tataH pariSThApayituM na zaknoti yadi vA zaknoti paraM bahavo mRtAstataH paraliGgaM kRtvA vrajati / atha tat vyApannaM tadA tasminparaliGga Page #794 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH-7, mUla- 180, [bhA.3301] 309 kartavyaM / paraliGgakaraNaM nAma yastasyopadhigrahaNaM / sa copadhirdvidhA-jJAto'jJAto vA / jJAto nAma yathaitatsAMbhogikasyasAdhorupakaraNamajJAtonAmayonajJAyatekimeSasAMbhogikasyasAdhorupakaraNaM kiMvA asAMbhogikasyeti / tatrajJAto'jJAtovA tasyopadhigRhItavyaH / athakasmAtparaliGgakriyatetataAha[bhA.3302] mAnaM picchaMtibahUitinAevI kareiparaliMga / gahiuMmi vi uvagaraNe paraliMgacevataMhoi / / vR- mA amuM bahavojanAH prekSantAmiti kRtvA jJAte'pi tasmin kAlagate paraliGgaM kriyate / kiMtatparaliGgakaraNamiticedataAha-gRhItecopakaraNe paraliGgamevatadbhavatisAdhuliGgAbhAvAt / samprati jJAtasya vAjJAtasya copadhigrahaNe vidhimAha[bhA.3303] sAgArakaDe ekko maNunnadinno gagaho bhave biito / amaNunne appiNato na geNhatI dijjmaannNpi|| vR-sAgArakRtaM nAma yatsvayaM nAtmAmArthIkRtaM kintvAcAryA etasya vijJAyakAitibuddhayA parigrahItaM tasmin sAgArakRteekaprathamovagrahaH / yadi sAMbhogikasyopadhirayamiti jJAtastadA AcAryasamIpagatvA nivedya AcAryasya samarpayati / tatra yadyAcAryo brUte tvamevAmupamudhiM paribhuMkSya tato mastakena vande iti bhaNitvA'nyeSAM sAdhUnAM nivedayati / yathA kSamAzramaNairetat vastraM pAtraM vA mahyaM dattamiti tataste bruvateArogyadhAraNIyaM kSamAzramaNAnAMguNairvardhasva / evaMmanojJasya sAMbhogikasyopadherdattasyAvagraho dvitIyaH / athAmanojJasya sa upadhistarhi taMguroH samarpayati |tNc guruNA dIyamAnapina gRhNAti / asAMbhogisatkatvAttarhi kathaM tatkartavyamityAhaH[bhA.3304] iyare siMghettUNaM egaMtepariThavejavihinAu / annae saMviggo bahimikujjAughosaNayaM / / vR-itareSAmasAMbhogikAnAMliGgamAtropajIvinAMvAsaMbandhIyadijJAtobhavati, tarhi AcAryANAM tathaiva nivedanIyaM, / tatra yadyanta upadhirnAsti tataH kAraNe AcAryo brUte paribhuMkSvAmupadhimiti / tena ca tatheti pratipattavyaM / athAnya upadhiH samasti tadA sUrivacanAttaM gRhItvA ekAnte pariSThApayet / atha na jJAto bhavati kimayamupadhiH saMvijJAnAmiti tadA ajJAtesaMvijJopadhau vidhinA ghoSaNAMkuryAt / mU. (181) sAgArie uvassayaM vakkaeNaM pauMjejA, seyavakkaiyaM vaejA imamhiya imamhiya ovAse samaNA nigaMthAparivasaMti se sAgArie pArihArie, seyanovaejjA vakkaievaejA, sesAgArie pArihArie dovitevaejA dovisAgAriyApArihAriyA / mU. (182) sAgArie ukssayavikkiNejjA, seya kaiyaMvaejjA imamhiya imamhiya ovAse samaNAnigaMthA parivasaMti, se sAgArie, pArihArie, seyanovaejA kaie vaenA sesAgArie pArihArie dovite vaejA dovisAgAriyApArihAriyA / / vR-sAgArie uvassaya ityAdi sUtradvayaM |asya sambandhamAha[bhA.3305 ugaha eva ahikito ise usuttAu Ugahoceva / sAhammiyasAgAriya nANattamiNaM duveNhaMpi / / vR-avagrahaH pUrvasUtre'dhikRte ime apicAdhikRte dve api sUtre'vagrahaprastAvAdasya sUtradvayasyAtropanyAso navaraM pUrvasUtre sAdharmika ukto'sminsAgArikaH zayyAtara iti nAnAtvaM dvayorapi tadevamuktaH Page #795 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 310 vyavahAra-chedasUtram -2- 7/182 sambandho'nena sambandhenAyAtAsya vyAkhyA sAgArika zayyAtara upAzrayamavakrayeNa kiyatkAlaM bhATakapradAnena prayujIta vyApArayetsa casAgAriko'vakriyakaMbhATakena pratigrAhikaM vadet / asmin asmina avakAze zramaNA nirgranthAH parivasanti tasmAdetatparihAreNa tvayA bhATakena gRhItavyamevamukte sasAgArikatayA parihAryaH parihartavyaH / athatenapUrvasvAminAsAgArikeNasarvamapibhATakena pradattaMtato na kimapi vadet / kevalamavakriyako vadet / asminnAsminnavakAze zramaNA nirgranthA parivasaMtu tadA avakriyakaH zayyAtara iti parihAryaH parihartavyaH / atha dvAvapi vadeyAtAM yathA pUrvasvAminokta. metAvatyekadeze zramaNAH santu tAvatya'mAtaH sAdhUna dRSTA avakriyako brUyAdetAvati madIye'pi pradeze tiSThantu evaM vikriya sUtramapi bhAvanIyaM / tadA dvAvapi tau sAgAriko zayyAtarAviti parihAryAviti sUtradvayAkSarArthaH |smprtibhaassykaar:[bhaa.3306] vakkaiyasAlaThANecauromAsA havaMtitanugdhAyA / diyarAto asivA puna bhikkhagatebhuMjaNagilANe / / vR-vakrayeNakiyatkAlaMbhATakapradAnena nivRttAvAkrayikIsAcAsauzAlA cavAkrayikazAlA tadrUpe sthAnezAlAgrahaNamupalakSaNaMtenApadvArikAsthAne vAgRhe vAityapidRSTavyaM yaditiSThantisAdhavastadAteSAM prAyazcittacatvAromAsAanudaghAtAguravobhavantiyatastatraime doSAH |saashaalaa apadvArikA pUrvasaMyatAnAM datvApazcAtko'pigrahaNAyarupakAn dadAti / mamemAMzAlAmapadvArikAMgRhaMvA kiyatkAlaMbhATakena prayaccha tataH sarupakalobhenasaMyatA niSkAzayet / yadivA rAtrau vA ubhayatrApiniSkAzena spardhakapaterAcAryasya vApratyekaMprAyazcittaMcaturgurukaMrAtrau niSkAzanezvazcApadadvividhastenato'zivApanaM vinAzaprAptirityarthaH / anyAM ca vasatiM mArgayatAmapyalabhyamAnAnAM janagayidyeteSAM zubhaM karma tataH pUrvopAzrayAdapi na niSkAzayeran / anyAM vA vasatiM labheran / bhikkhagayattisaMyatA ekaM vasatipAlaM muktvA zeSA bhikSArtha gatAH / pazcAtsa ekAkI vasatipAlo niSkAzyeta / muMjaNatti bhoktukAmA vA niSkAzyeran / tatra cobhayatrApi janagardA glAno vo ko'pi vartate so'kANDe niSkAzitaH kathaM kriyate / tadevaM zAlAmadhikRtyoktamidAnImupalakSaNavyAkhyAnasUcitAnyapadvArikAM gRhaM ca vAkrayikamadhikRtyoktadoSayojanAMsAkSAdAha[bhA.3307] uvaraca gihaM vaavivkkennpuNje| pauttetattha vAghAto vinAsagarihAdhuvA / / vR-apadvArikAM gRhaM vA yatzayyAtaro vakrayeNaprayojayatitatra sthAne tadevapUrvoktaMprAyazcittaM yato vakrayeNa prayukte tatra gRhAdau balAdakANDaniSkAzane sUtrArthavyAghAto rAtrauM niSkAzane zvazvApadastenairvinAzo'nyavasatyalAbhe bhikSAgatAdiniSkAzane vA dhruvA loge gardA / etacca sarvaM prAgeva bhAvitamiti nabhUyobhAvyate / [bhA.3308] egadesaMmi vA dine tannissahoja tengaa| rasAladavvagiddhA vAsehamAdIujaM kare / / vR-zAlAyAapadvArikAyAgRhasyavAekadezedatte antarAkaTakeprakSipteyaditiSThantitadAtannizrayAH saMyatanizrayAH stenakAzcaurA bhaveyuH / saMyateSu kAyikabhUmiM gateSu stenAH pravizya gRhasthAnAM bhANDakamapahareyurathavA rasAlaMrasavatyattattatradravyaM tadgRddhAHzaikSakAdayovAyatkutyaMtatkuryaH |tto gRhasthena Page #796 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :- 7, mUla - 182, [bhA. 3308] 311 saMyatA vA zaMkyaMte yathA nUnametairasmadbhANDamapahRtamathavA eteSAM dvAreNa stenairapahataM yadi vA etaireva saMyataiH kasyApi dusthitasya sampradattamiti / evaM zaGkAyAM sa vinAzaM vA kuryAt / yadi vA rAjakule'nyatra vA nItvA vA grAmabRhatpuruSapArzve karSaNaM tatra bhUyasI janagarheti [bhA. 3309 ] pehAviyA rajjAyAdI je ya dosA udAhiyA / acchaMte te bhave tattha vayae bhinnakappatA / / vR- ye doSAH pUrvaM kalpAdhyayane madyodakadhAnyasAlAdiSu sAgArike copAzraye prekSAyAM vicArabhUmau svAdhyAyAdau vA'mihitAste tatra zAlAdInAmekadeze tiSThati bhaveyurathaitaddoSabhayAdanyatra vrajati tarhi bhinnakalpatA doSA mAsakalpe varSAkAlakalpe vA aparipUrNa eva sati nirgamAt / [bhA. 3310] bhikkhaM gate vA tesu vakkati betinIhame / nInievA vipAle naM uvahissAsivAvaNA / / vR- bhikSAM gateSu vA teSu sAdhuSu vakrayIbhATakena gRhItazAlAdiko brUte / yathA nirgacchata yUyaM mama gRhAttadA bhikSATana vyAghAtastatkAlamanyavasatyalAbhejanagarhA sUtrArthavyAghAtazca / athavA teSu bhikSAMgateSu pazcAdAgatya vasatipAlaM niSkAzayanti tasmin niSkAzane namiti vAkyAlaGkAre upadhiH syAdazivApana stenairapaharaNaM vismaraNato vA nazanamiti / [bhA. 3311] ahavA bhariyabhANAu Agata jainicchubhe / bhattapAnavinAsou bhuJjaesAgate ime / / bR- atha bhaktabhRtabhAjanAnAgatAn yadi niSkAzayati tadA gRhItabhaktapAnaM vinAzo gataM bhikSAdvAramadhunA bhojanadvAramAhaatha bhuJjAneSu sa vakrayI samAgatastadA ime vakSyamANA doSAH tAnevAhaH[bhA. 3312] jiyA aTTi sarakkhAvi logo savvovivohito / pagAsie ya annesiM hIlA hoi pavayaNe / / vR- sAdhUna sAdhukriyayA bhuJjAnAn dRSTvA sa vipariNatabhAvo brUte jitA etairasthisarajaskA api kApAlikAstebhyo'pyamI hInAcArA iti bhAvastathA lokaH sarvo'pyetaiH pANakairivaikatra bhuJjAnairvoTito viTTAlito na kevalaM sa evaM tatra brUte - kintvanyeSAmapi jAnAnAM sa prakAzayati, prakAzite vAnyeSAM pravacanasya hIlA bhavati tadevaM bhuMjaNatti vyAkhyAtamadhunA glAnadvAramAhasIyavAyAbhitAvehi gilANo jaMtu pAvaI / amaMgalaM bhaukkhitte ThANamannovi no dae / / [bhA. 3313] vR- zItena vAtena abhitApena ca yat glAno AgADhAdi paritApanaM prApnoti tanniSpannaM spardhakapaterAcAryasya vA prAyazcittaM tathA tairniSkAzitaimlana utkSiptastasmina utkSipte vasatimanyAM mArgayatAM mRto'yamityamaGgalamitikRtvA mArispRSTo'yamiti bhayena vA'nyo'pi kazcitsthAnaM na dadAti / [bhA. 3314] gahite utthANarogena acchaMte nauniyaMmi vA / vosariyaMmi uDDAho dharaNe vAyavirAdhanA / / vR tathA glAne utthANarogeNAtIsArarogeNa gRhIte tiSThati niSkAzite vA'tIsAre doSastathA cAhavyutsRSTe uDDAho dharaNe cAtmavirAdhanAmaraNagADhataraglAnasya vA bhAvAt / upasaMhAramAhaee dosA jamhA tahiyaM hoMti uThAyamANANaM / [bhA. 3315] Page #797 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 312 vyavahAra-chedasUtram-2-7/182 - tamhA naThAyabvaM vakayasAlAe samaNehiM / / vR-yasmAttatra vakrayazAlAdau tiSThatAmeteanantaroditA doSA bhavanti tasmAttasyAM vakrayazAlAyAmupalakSaNametatvakrayApadvArikAyAM vakrayagRhe vA zramaNairnasthAtavyaM / atra parasyAvakAzamAha[bhA.3316] evaM suttaM aphalaM suttanivAto uasatI vasahIe / bahiyAvi asivAdI ukAraNe to na vaccaMtI / / vR-yadinAmavakrayazAlAdau nasthAtavyaM tarhi sUtramadhikRtamaphalaMsUtrevakraye'pi zramaNAnAmavasthAnAnujJAnAt sUrirAha-nedaM sUtramaphalaM / yato'nyasUtrasya nipAto'vakAzo vasateranyasyA abhAve bahirapi nirgacchatAmazivAdikaM kAraNaMtatona vrajantikintu tatraiva vakrayazAlAdau tiSThanti / tatra yatanAmAha[bhA.3317] eehiMkAraNehiMThAyaMtANaM imo vihI tattha / cchiMdati tatthakAlaM Uubaddhe vAsavAse vA / / vR-etairanantaroditairanyatravasatyalAbhebahirazivAditnakSaNaistatrA vakrayazAlAdautiSThatAmayaMvakSyamANo vidhistamevAha-tatrakAlaMcchindantiRtubaddha varSAvAsevAiyamatrabhAvanARtubaddhezayyAtaraMpratibhaNyateyadi sampUrNamAsaMdadAsi / varSAkAlebhaNyate-yadicaturomAsAn dadAsi tarhi tiSThAmo'tha na dadAsi tarhi natiSThAmaH / etadevAha[bhA.3318] mAsacaumAsiyaM vAna vinicchoDhavvA uamheniyame na / evaM cchinnaThiyANaMvakkaito AgatohajjA / / / vR-Rtubaddhe kAle mAsaM varSAkAle cAturmAsaM niyamena vayaM na niSkAzavitavyAH / evaM cchinnakAle zayyAtareNa tathaiva pratipanne tiSThantiteSAMcatathA tiSThatAM vakrayiko vakrayeNagrAhI Agatobhavati / [bhA.3319] dinnAvacuNaeNaM ahavA lobhAsayaMpidejAhi / anulomijjai tAhe adeMte anulome vakkaiyaM / / vR-sazayyAtaro vasatiM datvA pravasitaH pazcAtputrasya samIpe vakrayI samAgataH sabrUte-yatra saMyatAstiSThantitanme bhATakena prayacchasAvasatirdattAbhUt |ken putreNaathavAsazayyAtaraHprabhUtabhATakalobhena svayamapi vakrayiNo dadyAt datvA ca niSkAzayet / tatra yadyanyA vasatirlabhyate tarhi na tatra sthAtavyaM anyavasatyalAbhesadharmakathayAanulomyate'nukUlaH kriyate |athsdhrmkthyaanulomo nabhavatitarhi yastasyAhaMto garIyAn pitAmahamAtAmahaprarbhatikastenAnulomI kriyate / athaivamapi sa na dadAti sthAtuM tarhi tasminnadadativakrayikamuktaprakAreNAnulomayet / [bhA.3320] taMmivi adeMtetAhecchinnamacchinneva neMtiuubaddhe / vAsAsuMvavahAro uubaddha kAraNajjAte / / vR-tasminnapyakrayiNi pUrvaprakAreNAnulobhyamAne'pyadadati Rtubaddhe kAle cchinne acchinne vA paripUrNe'pUrNevAavadhaunigracchantivarSAkAleyadyanyaH ko'pisAdhUnAmanukalpakona vidyate |yo vasatiM prayacchatitarhigatvArAjakule vyavahAraH kartavyaH / na kevalaM varSAsukintuRtubaddhe'pikAle kAraNajAte sati kartavyaH,kAraNajAtameva pRcchati / [bhA.3321] kiMpuna kAraNajAtaM asiyomAdI ubAhi hojAhi / eehiM kAraNehiM anulomanusaTTi puvvaM tu / / Page #798 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : :-7, mUla- 182, [bhA. 3321] 313 vR- kiM punaH kAraNajAtaM yadvazAt Rtubaddhe'pi kAle vyavahAra AzrIyate / azivAvamaudaryAdikamAdizabdAt mlecchaparacakrAdi bhayaparigraho bahiH kAraNajAtaM bhavet ? tata etaiH kAraNairbratubaddhe'pi kAle pUrvamanuziSTyAnulomanaM kriyate / kathaM kriyate ityAha [bhA.3322] sagiM jaMpati rAyANo sagiM jaMpati dhammiyA / sagiM jaMpati devAvi taMpi tAva sagiM vadA / / vR- sakRjjalpanti rAjAnaH sakRjjalpanti dhArmikAH sakRJjalpanti devA api tvamapi tAvatsakudvadasi tataH svayamuktvA kathamakasmAnniSkAzayasi / [bhA. 3323] anulomie samANe taM vA annaM vajrai udejAhi / anovanukaMyAe dejjAhIvakkayaM tassa || bR- evamuktenaprakAreNAnulomite sati tAmanyAM vA yadi vasatiM dadyAt yadi vA anyonukampayA tasya vakrayaM bhATakaM dadyAt ! [bhA. 3324] annaM va devasahiM suddhamasuddhaM ca tattha ThAyaMti / asatI purusA vijainanImo dAuNa ko taMsi || vR- anyAM vA vasati manyo'nukampayA dadyAt kiM viziSTAmityAha- zuddhAmazuddhAM vA zuddhAM vizuddhaya vizuddhi koTirahitAmazuddhAM vizuddhya vizuddha koTidUSitAM vA tatra tiSThanti atha sa tAmanyAM vA vasatiM na dadAti nApikopyanyo bhATakaM zuddhAmazuddhAM vasatiM tadA'sati ekasyA pyuktarupasya prakArasyAbhAve sa puruSate poruSI kriyate kathamityAha chinna kAlAM vasatiM datvA saMpratya sampUrNa eva kAle asmAnniSkAzayasi na nirgacchAmaH / kaH svaM vasatiM dattvA sAmpratamasi datvA dAnamanIzvara iti vacanAt atha kiJciktavyaM tarhi rAjakule gacchAmaH evaM paruSito yadi tiSThati tataH sundaramatha na tiSThati tadA rAjakule gantavyaM / [bhA. 3325] rAyakule vavahAre cAummAsaM tu dAunichubhatI / pacchAkaDAya tahiyaM dAUNabhaNIsaro hoti / / vR- rAjakule gatvA vyavahAraH kriyate / kathamityAha-caturmAsaM datvA eSo'smAnniSkAzayati tatra rAjapuruSairdattvA dAnamanIzvaro bhavatIti nyAyamanusaradbhiH pazcAtkRtaH / [bhA. 3326] pacchA kaDo bhaNejjA acchau bhaMDaM ihannivAryami / ahayaM karemi annaM tubbhaM ahavA vi tesiMtu / / vR- sauktaprakAreNa rAjakulepazcAtkRtaH san brUyAt iha yatra yUyaM tiSThatha ca tatra nivAtebhANDaM krayANakaM tiSThatu anyathA kopiSyati / yuSmAkaMpunaranyAM vasatiM karomi / athavA teSAM krayANakAnAM yogyamanyatsthAnaM karomi / / [bhA. 3327] asatI annAe U tAhe uvehA na paccanIyataM / ThAyaMti jattha jaMpati coe kammAdi tahiM dosA / / vR- evamukte yadAnyA vasatiH prApyatetadA tatra gantavyamathAnyA vasatirnAstitadA'nyasyA vasaterabhAve upekSA kartavyA / kimuktaM bhavati ? yadyanyAM vasatiM krItvA dadAti avizodhikoTikRtAM vA tadA tatrApi sthAtavyaM na punaH tatraivAsmAbhiH sthAtavyamityAgrahaparatayA tasya pratyanIkatvamutpAdanIyaM sa hi pratyanIkIkRtyaH san sAdhUnAmanyasya vasatidAyakasya vA pratikUlamAcaret / atra codako jalpati / Page #799 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 314 vyavahAra-chedasUtram -2-7/182 yatra tiSThanti sAdhavastavakarmAdaya AdhAkarmAdayo doSAH AdizadvAnmizrakrItAdidoSaparigrahaH / [bhA.3328] bhannai niMtANatahiMbahiyAdosA ubahuttarArhati / vAsAsu hariva pANA saMjame AyAekaMTAdI / / vR-bhaNyate atrottaraMdIyate |Rtubddh kAle nirgacchatAMtatrayadibahutarA doSA azivAdhupadravalakSaNA bhavanti, varSAkAle nirgacchatAM saMyamavirAdhanA AtmavirAdhanA sa (ca) tatra yat haritakAyopamardanaM dvIndriyAdiprANAkramaNaMvA,sAsaMyame saMyamasya virAdhanA, kaNTakAdibhirAtmano virAdhanA, |tdevNcchinne kAle tiSThatAM vidhirukto'tha kAlacchedo na kRto atha ca varSAkAlo vartate, athavA Rtubaddhe kAle bahirazivAdi AgADhaM kAraNaM tadA anyasyAM vasatau gantavyaM na punaH zayyAtaraM prati kimapi vaktavyam / athAnyA zuddhAvasatirnaprApyatetadA vizodhikoTidUSitAyAMsthAtavyaM tasvAapyalAbheavizodhikoTi dUSitAyA mapisthAtavyamiti / samprati sAgArika vakrayakayoH zayyAtarattvacintAM kurvannAha[bhA.3329] socevayataro tesiMThANaMtumottujaidinne ! ahapuna savvaM dinnaMto vakkaI utaro / / vR-zAlagRhasya vA apadvArikAyA vA ardhatribhAgo vAvakrayeNa dattaH zeSaM saMyatAnAM dattaM yathA atra yUyaM tiSThatha tatra ca sAdhavaH sarve'pimAnti, saeva svAmI zayyAtarobhavati / atha punastena pUrvasvAminA sarvamapi zAlAdi bhATakena pradattaM tadA nirgacchataH sAdhUna dRSTA yadi vakrayI brUte mA nirgacchata yUyamahaM yuSmAkamavakAzaM dAsyAmi / tarhi so'vakAzaMdadAno vakrayItaraH zayyAtaraH [bhA.3330] aha puna egapadese bhaNeja atthaha tahinamAyati / vakkatiobetiitthaM |atthhno khittebhaMDeNaM / / vR-athasapUrvasvAmI bhaNetyathAyUyamasminnakepradezetiSThathatatraca sAdhavo namAnti / tato'mAtaH sAdhUna dRSTrA vakrayikonukampayAbrUte / atra tiSThata yUyaMna kiM no'smAkaMbhANDena kSiptena prayojanam / [bhA.3331] tahiyaM dovitarAU ahavA gelejnnaagiNkoii| dullaha accagdharanAutahiMsaMkamaitassa / / vR-tatrAnantarokte prakAre dvAvapizayyAtarau athavA ko'picintayatiyadAbhANDaMneSyatitadA bahavaH krayikA bhaviSyanti tato'tyardhatarA zAlA bhaviSyati yadi bahukenApi mUlyena duHkhena lapsyate tat durlabhAmatyardhatarAM vA zAlAM jJAtvA anAgataMsAdhUnAmanAgamanakAle eva bhATakapradAnena gRhNAti / etaccha sAdhubhirAgataitiM yathAzAlAbhATakenAmukasyAyattAjAtAtatastaMgatvA yAcante so'pibrUyAt / [bhA.3332] jAva nAgacchatebhaNDaM tAva asthaha saahvo| evaM baikkatosAhUbhaNaMto hoisArito / / vR-yAvannAgacchatibhANDaM tAvatsAdhavo yUyaM tiSThatha, evaM vakrayikaH zayyAtarobhavati / [bhA.3333] desaM dAUNagato galabhANaMjaichaeja vikkto| anovanukaMpAe tAhesAgArito sosi / / vR-pUrvasvAmI zAlAderdezamekaM datvA kApyanyatra gato varSAkAle ca sa dezo galati galantaM pradeza cakrayiko'nyovAnukampayAcchAdayati tadA sa teSAMsAdhUnAM sAgArikaH zayyAtaraH / etadeva savistara - [bhA.3334] muttUNaMsAdhUNaMgahitopuna vakkatopautthaMmi / Page #800 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH-7, mUla- 182, [bhA.3334] 315 heThA udarammiThitesIsaMmipaDAlivavahAro / / vR- sAdhUnAmavakAzaM muktvA tena pUrvasvAminA zayyAtareNa vakrayo bhATakaM gRhItaH / gRhItvA ca proSitastasmin proSite'dhastAt kavayikasya bhANDamuparimAle sAdhavaH / athavA adhastAtzAlAyAM sthitAHsAdhava uparimAle vakrayikasyadattaMetanmizramucyate / evaM mizrarupemicesthitAnAMyadAzAlAyAM sAdhava upari mAle vakrayikasya bhANDaM tadA paDAlI galati bhANDasyoparIti na kAcitsAdhUnAM kSatiH / atha vakrayikasya bhANDamadhastAt zAlAyAmupari mAle tiSThanti sAdhavaH / paDAlI ca galati.tadA vakrayikazcintayati / uparimAle paDAlI galatitatrasAdhUnAM kaSTaM mamatabhANDamadhastAtzAlAyAM tato navinazyatItievaM cintayitvApaDAlInacchAdayati |ttrydynyo'pikshcitncchaadytitdaa vyavahAraH kartavyaH vyavahAreNachAdayitavya iti / etadevAha[bhA.3335] heTThAkayaM vakkaieNabhaMiMtassovarivAvivasaMtisAhU / bhaMDanameullAmAlavaddhe notNchyNtNmibhvevivaao|| vR-adhastAtzAlAyAM kRtaM vakrayikeNabhANDaMtasya bhANDasyoparimAle vasanti sAdhavastato nAma bhANDamasminmAlebaddhenAyatena timpate / itivicintyanatAMpaDAlIcchAdayati |bhvedvivaado vyavahAro jAyate kathamityAha[bhA.3336] bakkaiya chaeyavve vavahArakayaMmi vakkayaMbeti / akayaMmiyasAhINaM vetitaraMdAiyaMvAvi / / vR- yadi pUrvamavakrayakAle evaM vAgantiko vyavahAraH kRto yaH vakrayikeNa chAdavitavyamiti tadA vakrayikaM sAdhavo'nukUlena pratikUlena vA vacasA brUvate / yathA tvayA chAdayitavyA paDAlIti atha na kRtastathArupovAgantikavyavahArastatrAha-akRteyathoktarupevAgantikevyavahAre svAdhInaMzayyAtaraMbruvate yathA cchAdayata paDAlImiti atha sa zayyAtaraH kvApi proSito bhavet tadA tasya zayyAtarasya dAyAha vA gotriNaMbruvate[bhA.3337] acchayaMtecadAUNaMsayaMsejAyare gharaM / anusaTTAIhanicchaMtaMvavahAreNa chAvae / / vR-atha zayyAtaraH pramAdyatinacchAdayati, tadAnyaH kazcidabhyarthyate tato yena sApaDAlI cchAditA so'pi zayyAtaro bhavati / athAnyaH kazcanApicchAdayitA na vidyate tadA zayyAtare svayaM gRhaM datvA pramAdenAnAcchAdayatianuziSTiranuzAsanaMkiyate / AdizabdAtadharmakathAcatathApicchAdayitumanicchaMtaM vyavahAreNayenagRhaMdattaMtena cchAdanamapikartavyaM |ncpuurvmaacchaadnN vicAritaM,na cAsmAkamakiJjanAnAM kiJcidasti yena cchAdayAma ityevaM rAjakule'pi gatvA vyavahArakaraNena cchAdayet / tadevamavakrayasUtraM bhAvitamidAnIMkrayikasUtramatidezato vyAkhyAnayati[bhA.3338] esovakamo niyamAkaiyaMmi vi hoiAnupuccIe / navaraMpuna nANattaM uccattA geNhatIsoU / / vR- ya eva kramo'vakrayike'bhihitaH sa eva kramo niyamAt krayike zayyAtaratvacintA kRtA tathA tayaiva rItyA krayike'pi kartavyeti navaraM punarvakrayakAt krayikasya nAnAtvaM idaM vakrayikaH kiyatkAlaM. mUlyapradAnato gRhItaHsatukrayikaH punaruccatvena gRhNAtiyAvajjIvaM mUlyapradAnataAtmasattAkI karoti / Page #801 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 316 vyavahAra-chadasUtram -2-7/183 mU. (183) vihavadhUyA nAyakUladhUyavAsiNI sAviyAvi ogNahaM anunnaveyavvA kimaMgapunapiyA vAbhAyA vA puttevAsevi yAviogAhe ogeNhiyavve / [bhA.3339] sAgAriya ahigAre anuvattaM taMmi koti sohotti / saMdiThovapabhUvo vihavA suttassasaMbaMdho / / vR-iha pUrvasUtrAtsAgArikAdhikAraH zayyAtarAdhikAro'nuvartate / tasmin anuvartamAne anena sUtreNa ko'pi sAgArikaH / ko'pi prabhuriti pratipAdyamityeSa vidhavAsUtrasya sambandhaH / asya vyAkhyA-na vidyatedhavobhartA yasyAHsAvidhavAdhUtAduhitAjJAtikulavAsinI pitRgRhavAsinI pitAmahagRhavAsinI vA ityAdi / athavA samAsakaraNAdidaM draSTavyaM-yA duhitA vidhavA yA ca jJAtikulavAsinI duhitA nAma yA gRhajAmAturdattA sApyavagRhamanujJApayitavyA kimaGga punaH pitA vA bhrAtA vA putro vA sasutarAmanujJApayitavyaH / tathA cAha-seyAvatItyAditau dvAvapyavagrahamavagrahItavyAvitisUtrAkSarArthaH / [bhA.3340] vigayadhavA khalu vidhavA jhavaM tubhttaarmaahuneruttaa| dhArayatidhIyatedadhAtivAtena udhavotti / / vR- vigatadhavA khalu vidhavA vigato dhavo'sthA iti vyutpatteH / dhavaM tu bhrtaarmaahuneruktaa niruktazAstravidaH kayAvyutpattyA ityAha-dhArayatitAM striyaMdhIyate vAtena puMsAvA strIdadhAtisarvAtmanA puSNAti vAtena kAraNena niruktivazAtdhava ityucyate[bhA.3341] vidhavA vaNuna vijai kiMpuna piymaaimaayputtaadii| so punapabhuva'pabhuvAapabhUpuna tatthime hoi / / vR- vidhavA'pyanujJApyate kiM punaH pitA mAtA bhrAtA putrAdirvA sa sutarAmanujJApyaH kevalaM sa punaH putrabhrAtRprabhRtiko dvidhA prabhurvA bhavet aprabhurvAtatrapunaraprabhava ime vakSyamANAbhavanti / [bhA.3342] AdesadAsabhaie virikkajAmAieudinnAya / asAmi mAsolahutosesa pabhUguggaheNaM vA / / / vR-AdezaH prAghUrNako dAso'GkitobhRtakaH karmakaro viriktogRhItariktAdibhAgaH putrobhrAtA anyo vAtathAkanyAanyatra pRthaggRhe jAmAtariete'svAmino'prabhava etAnyadianujJApayatitadA prAyazcittaM mAMsalaghu |shessaaH prabhavaHsvAminastAn anujJApayet AnugaheNaMcetiaprabhUNAmapi yeSAMprabhuNAnugrahaH kRto yathA tvayA kRtaM dattaM vA tatpramANamiti tena vA anugraheNAprabhUnapi anujJApayet nAnyathA aprabhUNAmanujJApane doSAnAha / [bhA.3343] diyarAto nicchuhaNAappabhUdosA adinnadAnaMca / tamhAuanunnavaepa capabhuNAva sNdi]||| vR-aprabhUNAmanujJApane doSAHdivA rAtrau vA niSkAzanaM tatraca janagardA vinAzAdayo doSA na kevalaM niSkAzanamadattAdAnaMca yasmAdaprabhUNAmanujJApane etedoSAstasmAtprabuMprabhusandiSTaM vAnujJApayet / .. [bhA.3344] gahapati gahavatiNivA avibhattasuto adinakannA vA / pabhavati nisiThThavihavA AdiTTe vA sasa yaMdAuM / / vR- gRhapatirgRhapatnI vA avibhaktasuto vA adattakanyA vA vAzadvAdavibhakta dravyabhrAtRbhrAtRvyAdi prabhavati, |athvaa yAduhitA vidhavA nisRSTAgRhe pramANIkRtA sApiprabhavati, yadivA yaH svayaM dAtuM Page #802 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :- 7, mUla - 183, [bhA. 3344 ] prabhuNA AdiSTaH so'pi prabhavati / etAnanujJApayet / / mU. (184) pahevi uggaho anunnaveyatto / [bhA. 3345 ] ugaha pahuMmi diThe kahiyaM puna so aNunnaveyavvo / addhANAdIesuvi saMbhAvaNasuttasaMbaMdho || 317 vR- avagrahasya prabhoITe kva punaH so'vagrahamanujJApayitavya, iti cintAyAmadhikRtasUtreNocyate pathyapyavagrahamanujJApayitavyaH / apizabdaH grAme nagare vA kiMtu saMbhAvanAyA adhvanyapi / tathA cAhaadhvAdikeSvapyanujJApayitavyaH / eSa saMbhAvanA sUtrasambandhaH / samprati bhASyavistaraH advANa puvvabhaNiyaM sAgAriyamagaNA ihaM sutte / [bhA. 3346 ] egena parigahie sAgAriyasesae bhayaNA / / vR- adhvani yadvaktavyaM satsarvaM pUrvaM kalpAdhyayane bhaNitamitIha - punaH sUtre'dhvAnaM vrajatAM sAgArikamArgaNA zayyAtaramArgaNA kriyate / tathA ekena parigRhIte vRkSAdau sati zeSe sAgArike bhajanA yadi saMstaranti tarhi yAvadibhastat gRhItaM vRkSAdi tAvataH zayyAtarAn karoti / asaMstaraNe ekamapi ekamapi zayyAtaramiti bhAvArthaH / samprati pUrvArdhavyAkhyAnamAha [bhA. 3347 ] dine dine jassa uvalliyaMtI bhaMDI vahate va paDAliyaM vA / sAgArie hoti sa egaeva rIDhAgaesuM tu jahiM vasaMti / / vR dine dine yasya bhaNDI gantrI vahantImupalIyante Azrayanti sAdhavo yadi vA paDAlikAM paDAlikA nAma yatra madhyAhne sArthikAsThinti yatra vA vasanti tatra vastrAdimayaM kuvalayanaM kurvanti tAM vA yasya dine dine upalIyante tadA sa evaikaH sAgarikAH zayyAtaro bhavati / riTThAgateSu tu avajJayA yatra tatra gateSu tu sAdhuSu yatra rAtrau vasanti taddivasaM zayyAtaraH / iyamatra bhAvanA | yasyana niyamena bhaNDI vA paDAlikAM vA pratidinamupalIyante kintu yadRcchyAkasmina dine kasyApi tadA yAM yAM rAtriM yasya bhaNDyAdikamupalIyate tasmina tasmina dine sa zayyAtaraH / [bhA. 3348 ] vIsamaMtAvi chAyAe je tahiM paDhamaM ThiyA / ciTThati pucchiyaMtevi paMthie kimu jahiMvase / / vR- vizrAmyanto'pi cchAyAyAM ye tatra pathikAH prathamaM sthitAstiSThanti tAnapi pRSTvA tatra tiSThet nAnyathA / kiM punaryatra vaseyustatra sutarAM te anujJAtavyAstato bhavanti se zayyAtarAH / samprati egena parigahie sAgariyasesa e bhayaNA iti vyAkhyAnayannAha / [bhA. 3349 ] vasativAjahiM rattiM egAne gaparigmahe tatti e uttare kujjA vAvaMtegamasaMthare / / vR- yatra vRkSasyAdhastAdanyatra vA ekasya vA parigrahe anekasya vA pathikasaMghAtasya parigrahe anekasya bA pathi saMghAtasya parigrahe sAdhavo rAtrau vasanti tarhi sarvAnapi tAn zayyAtarAn kuryuratha na saMstaranti tadAtanmadhye ekaM zayyAtaraM sthApayati zeSAn nirvizante eSA zeSa sAgArike bhajanA / mU. (185) serajjapariyahesu saMthaDesuavyogaDesu avocchinnesu aparapariggahiesu sacceva oggahassa puvvANutravaNA ciTThai ahAladamavi oggahe / mU. (186) serajjapariyaTTesu asaMthaDesu vogaDesu vocchinnesu parapariggRhiesu bhikkhubhAvassa aTTAe Page #803 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 318 vyavahAra-chedasUtram -2-7/186 doccaMpiogNaheaNunnaveyabvesiyA / - tibemi| . vR-serajapariyaTTesuityAdi sUtradvayasyasambandhapratipAdanArthamAha - [bhA.3350] sAgAriyasAhammiya ugahagahaNeNauttamAmi / sattama aMtimasuttaMThavaMti rAuggahe therA / / vR- pUrvasUtrebhyaH sAgArikAvagrahaNamanuvartate tato'pi paratarebhyaH sAdharmikAvagrahagrahaNaM tasmin anuvartamAne avagrahagrahaNaprastAvAt saptamoddezakasyAntimaM sUtradvayaM-rAjAvagrahasthavirAH sUtrakartAraH sthApayanti / eSo'dhikRtasUtradvayasambandho'nena sambandhenAyAtasyAsya vyAkhyA-se tasya bhikSo rAjaparAvarteSu rAjaparAvarto nAmAtano rAjA kAlagato navo'bhiSiktasteSu punaH kathaMbhUteSu ityAhasaMstRteSu na ko'pitAjyaM vilumpatIti bhAvaH / tathA avyAkRteSu yeSAM dAyAdAnAM sAmAnyaM tadrAjyaM tairavibhakteSuavyavacchinneSutasmin vaMzeanuvartamAneSuata evAparagRhIteSusaivAvagrahasyapUrvAnujJApanA tiSThati yA tasya vaMzasyAdAvanujJApanA kRtA kiyantaM kAlaM punaH saivapUrvAnujJA tiSThati tata Aha-yathA landamapyavagrahaH kimuktaM bhavati yAvantaM kAlaMsa vaMzo'nuvartatetAvantamapi kAlamavagrahe rAjAvagrahe saiva pUrvAnujJApanAvartate |n punarasminAjJi upaviSTesabhUyo'vagrahamanujJApayitavyaH |ess prathamasUtrasyArthaH, samprati dvitIyasyocyate-setasya bhikSorAjyaparAvarteSuanyeSurAjyaM pratipanneSu asaMsthiteSutuTitapUrvarAjya saMsthitiSuvyAkRteSuanyavaMzIyairdAyAdairvAsa vibhajya samIkRteSuvyavacchinneSuvyavacchinnapUrvavaMzeSuata eva paraparigRhiteSu bhikSubhAvasyArthAya bhikSubhAvo nAma jJAnadarzanacAritrANi teSAmeva bhikSuzabdapravRttinimittatvAdetacca prathamoddezakesaprapaJcaMbhAvitam / tasyAyasa bhikSubhAvaHparipUrNAbhUyAdityevamarthamityarthaH / anyathA sacittAdInAmananujJApane adattAdAnaM syAt dvitIyamapi vAramavagraho'nujJApayitavyaH / eSa dvitIyasyApisUtrasyArthaH sAmpratamenAmeva vyAkhyAMbhASyakRdapyAha[bhA.3351] saMthaDamoaviluttaMpaDivakkhovAna vijjatIjassa / aNahiThiyanneNava avyogaDadAisAmannaM / / vR. saMstRtaM nAma rAjyaM yadaviluptaM mo iti pAdapUraNe ! yasya vA pratipakSo na vidyate nApyanyena kenApyadhiSThitaM avyAkRtaM nAma dAyinAMsAmAnya napunastairvibhaktaM / [bhA.3352] avvogaDaM avigaDaMsaMdiThaM vAvijaMhavejjAhi / / avvocchinna paraMparamAgayatasseva vaMsassa / / vR- avyAkRtaM nAma yadavikRtaM kenApi vikAramanApAditaM yadi vA yadbhavet pUrvarAjena sandiSTaM yathA etasmai rAjyaM deyamiti tadavyAkRtam ! avyavacchinnaM nAmayattasyaivavaMzasya paramparayAsamAgatamiti / [bhA.3353] puvANunA jA puTavaehirAIhiM iha anunnAyA / laMdaMtuhoikAlo ciThaijAvuggahotesiM / / vR-pUrvAnujJAtA mayApUrvaka rAjabhiranujJAtAjahAlandamavItyatralando nAmabhavatikAlastato'yamoM yAvantaMkAlaMteSAmavagrahastAvantamapikAlaM saivAvagrahe pUrvAnujJA tadevaM prathamasUtravyAkhyA kRtA / [bhA.3354] jaMpuna asaMthaDaM vAsagaDaMva tahavogaDaM va vocchinnaM / naMdamuriyANava jahA vocchinnojattha vaMsou / / vR- yatpunarasaMstRtaM zakaTamiva vizarArUtayA saMtarItumazaknuvan yathA vyAkRtaM dAyAdairanyavaMzajairvA Page #804 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : - 7, mUla - 186, [bhA. 3354] vibhajyabhaGgIkRtaM vyavacchinnaM yatra nandamauryANAmiva vaMzo vyavacchinnaH / tattha u anunnavijjai bhikkhubhAvaThamogahI niyayaM / dikkhAdi bhikkhubhAvo ahavA taiyavyayAdIu / / [bhA. 3355] vR-tatra niyatamavazyaMbhAvena bhikSubhAvArthaM yathAvasthitabhikSubhAvasampAdanAyAnujJApyate / atha ko'sau bhikSubhAva ityAha- dIkSAdirAdi zabdAtsamyak jJAnAdi parigraho bhikSubhAvo'thavA tRtIyavratAdikaM bhikSubhAvaH / tatraiva bhikSAzabdasya paramArthatvAtrUDhatvAttadevaM kRtA sUtra vyAkhyA / samprati niryuktiH [bhA. 3356] snAkAlagayaMmI adhiragurugA aNunnava taMmi / ANAdiNoyadosA virAdhanA imesu ThANesu / / - rAjJi kAlagate ye dvau vA trayo vA dAyinasteSAMmadhyeyaH sthiraH so'nujJApayitavyaH / yadi punarasthira manujJApayanti tadA teSAM prAyazcittaM catvAro gurukAH AjJAdayazca doSAstathA virAdhanA AtmavirAdhanA saMyamavirAdhanA vA eSu vakSyamANeSu sthAneSu tAnyevAha [bhA. 3357 ] dhruvamanne tassa bhajjheva ekkeva mukkasaMnAho ! dadene gayarapadoso aNanunnavaNe thire gurugA / / vRdhruvamanyasmin anyavaMzaje asthire tasya vA pUrvarAjasya sambandhinAM dAyinAmekasmin asthire saMyatairanujJApite sa cintayati / ete bhaTTArakA jAnanti yo rAjA bhaviSyati tato'hamanujJApito yadi punaritarasyApi rAjyamabhaviSyat / tato nAhamanujJApayiSye iti sa tathA vicintya nAsti tathA bhAvasthAnyathA bhAva iti sa eko mukta sannAho varttate / taMca vizvastaMjJAtvA'nyAdAso'nyena dAyAdAdinA mArito rAjyamadhiSThitaM tataH sa rAjA cintayati / saMyatairmamAmitraH parigRhIto yena kAraNenaso'vagrahamanujJApitastataH sapradviSTo dvayorekatarasya pradveSaM kuryAt / kimuktaM bhavati ? nirviSayatvAdi kuryAt jIvacAritrayorvA bhedaM kuryAt tasmAt yaH sthiraH so'nujJApayitavyo'nanujJApane prAyazcittaM catvAro gurukAH / [bhA. 3358] aNanunnaviha dosA pacchAvA appito avannAvA / 319 [bhA. 3359] uhAdI AbhogaNA nimittavisaeNa vAvi nAUNaM / bhagavA maNunA vayaM tamanAeya majjhami / / patte puvvamamaMgalanicchubhaNa padosapatthAro / / vR- yadi sthiro nAnujJApyate tadA etasminnanujJApite doSAH sarve sAmAnye pASaNDAH samIpamAgatA nirgranthAH punaravajJAM kRtvA sthitAstaH pradveSato niSkAzanAdi kuryAt / tasmAdvyavacchinne vaMze so'vazyamavagrahamanujJApayitavyaH / kiM pUrvaM pazcAnmadhye vA tatra yadi savairanyaiH pASaNDairanujJApite sa pazcAdanujJApyate tataH sa cintayati - ahameteSAmapriyo'vajJA yA mamaitaiH kriyate tena pazcAdAgatAH / atha prApte rAjye pUrvamanujJApyate / tadA kadAcidamaGgalaMmanyeta tato nicchubhaNaM niSkAzanaM kuryAtpradveSataH prastAro jIvitAddhyaparopaNaM kriyate / tasmAnmadhye'nujJApayitavyo yadi punarbhadraka iti jJAto bhavati pUrvaM cAnujJApyamAno maGgalamitimanyate tadA pUrvamapyanujJApanIyaH / atha kathaM sa sthiro jJAtavyaH kathaMvA bhadrakaH kathaM vA pUrvamanujJApyamAno maGgalaM manyate iti tata Aha - vR- avadhyAdinA'tizayenAdizabdAnmanaH / paryavajJAna zrutAtizayavizeSaparigraho'thavA nimittavizeSeNAthAtmano'vadhyAdyatizayo nimittavizeSo vA na vidyate tadA anyAnavadhyAdyatizayino Page #805 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 320 vyavahAra-chedasUtram-2. 7/186 nimittavizeSajJAtvA pRSTA bhadrakaMpUrvamanujJApayet prAntamajJAtaMvA madhye[bhA.3360] eeNaM vihiNAusoNunnavito jayAvaejjAhi / rAyA kiMdemitti yaM jaMdinaM annarAIhiM / / vR- etenAntaroditena vidhinA sonujJApito rAjA yadA vadet kiM dadAmIti tadA vaktavyaM yadattamanyai raajbhistdehiiti| [bhA.3361] jANaMtoanujANai ajANatobhaNati tehiM kiM dinnaM ! pAyoggaMtiya bhaNie kiMpAugaMimaMsuNasu / / vR- evamuktejAnAnaH sarvamanujAnAti, ajJAyakobrUte tairanyairAjAdibhiH kiMdattaM tatra prAyogyamiti bhaNitavyaM tasminbhaNite punarvRtte-kiMprAyogyamiti / tato vaktavyaMzRNuta idaM prAyogyaM tadevAha - [bhA.3362] AhAra uvahisejjA ThANanisIyaNatuyaTTagamanAdI / thIpurisANa ya dikkhA dinnA nopuvarAihiM / / vR- no asmAkaM pUrvarAjJairAhAraupadhiH zayyAsthAnamUrdhvasthAnaM nipadanaM tvagavarto gamanamAdizabdAdAgamanaparigrahastathA strIpuruSANAM dIkSA'nujJAdvAreNa dattA / [bhA.3363] bhaddo savvaM viyaraipaMto puna dipakhavajjamiyarANi / anusaThAima kAunitegurugAya ANAdI / / vR- evaM kathite sati yo bhadrakaH sa sarvaM vitarati prAntaH punardIkSAvarjamitarANi sarvApyapyAhArAdIni anujAnAti pravrajyAM punarnAnujAnAti / tatrayaditasya rAjJo'nuziSTimakRtvAAdizabdAt vidyAdi vA prabhukaraNaM vA akRtvA yadi tadviSayAt nirgacchanti tadA teSAM prAyazcittaM catvAro gurukAH AjJAdayazca doSAH / [bhA.3364] ceiyasAvagapavvaiukAyaataraMta bAlabuDDAya / cattA ajaMgamAviya abhatti titthassaparihAnI / / vR- anyacca caityAnitena parityaktAni zrAvakAyecapravrajitukAmAstathA atarantoglAnAbAlA vRddhA ajaGgamAzcate sarve parityaktA abhaktistIrthakarAjJA khaNDanAt / tIrthasya ca parihAnirApAditA / tathA hi-ye tatra viSaye pabrijitukAmAste na pravrajiSyanti zrAvakA api samyaktvamaNuvratAni ca gRhNantona grahISyanti nagrahISyanti tatobhavati tIrthasya vyavacchedaH / yadyaivaMtarhitatraiva tiSThantu / tatrApyAha[bhA.3365] atyaMtANa vigurugA abhattititthassahAni jAvuttA / bhaNamANabhaNavittAacchaMti anicchi vaJcati / / / vR- tatra tiSThatAmapi prAyazcittaM catvAro gurukA mAsAH dezAntare bhavyapauNDarIka pratibodhanalAbhato bhraSTatvAttathAtIrthakarANAmabhakti stiSThadbhiH kRtAtadAjJA khaNDanAttIrthasya hAnirApAditayA svayameva tena rAjJoktA strIpuruSA na dIkSitavyA iti yadyevaM tarhi kiM kartavyamata Aha-svayaM bhaNantaH prajJApayante'nyaibhaNayaMta stiSThantitathApicetsa necchettarhi tato dezAt vrajanti[bhA.3366] ahapuna havejjadonnI rajjAiMtassa naravariMdassa / ___ tahiyaM anujANaMto dosuvirajjesu appabahuM / / / vR- atha punastasya naravarendrasya svayamanyairvA prajJApyamAnasya kadAcit dve rAjye bhaktastatra tayordvayo Page #806 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :-7, mUla - 186, [bhA. 3366] 321 rAjyayormadhye ekatra kvApyanujAnAtiyathA mama dve rAjye tatratayordvayormadhye yatraikatrabhavasyo rocate tatra pravAjaya dvitIye nAnujAnAmi / evamukte'lpabahu paribhAvya yatra bhUyAttIrtha pravRddhayAdilAbhastatra sthAtavyametadeva spaSTataramAha[bhA.3367] ekkahiM vi dinnarajje egattha hoi avidinnaM / egattha itthiyAto purisajjAyAyaegattha / / vR- ekatraekasmin rAjye vitIrNamanujJAtaMbhavati / ekasminAjye'vatIrNaMyatrAnujJAtaMtatrastriyaH puruSAvA anujJAtA / athavA ekatra rAjye striyo anujAnIte ekatrapuruSajanAn / [bhA.3368] therA taruNAyatahAdugayAya aDDayAya kulapattA / jAnavayA nAgarayA abhaMtarayA kumArAya / vR-athavA ekatrarAjye sthavirAnanujAnAtyekatrataruNAn, athavA ekatradurgatakAnpAtra ADhyAn yadicaikatrakulaputrAn paratrAbhIrAnaevamekatrajAnapadAnanyatra nAgarakAnekatrAbhyantarakAnabhyantarakA nAma ye rAjAnamati pratyAsannIbhUyAvalaganti kumArA rAjJo dAyAdAH / evamanujJAte kiMkartavyamityAha[bhA.3369] uhImAdInAuMje bahutarayAupavvayaMtitahiM / tevettisamanujANasu asatI purisevaje bahugA / / vR-avadhyAdinAdizabdAt zrutAtizayavizeSeNa nimittavizeSeNa vA jJAtvA yatra bahutarakAH / atra anujAnIhi, asatiavadhyAdenimittavizeSasyAbhAve vAye bahavaH puruSAratAnevAnujJApayatinazeSAn stokaanssttprbhRtiiniti| [bhA.3370] eyANi viyaratitahiM kammaghano punabhaNejjatatthaimaM / diTThAuamaMgallAmA vA dikkhejja acchattA / / vR-etAnianantaroditAniprAnto'pimanAkbhadrakaHsantatrAtmIyerAjye vitarati |ypunHkrmghno nibiDapApakarmA sa tatrAnujJApanAyAM kriyamANAyAM idaM brUyAt / dRSTA api santo yUyamamaGgalAstasmAdapratiSThantomA kaJcana dIkSayeyuriti vAzabdo vApekSayA vikalpate / / [bhA.3371] mAvAdacchAmipuno abhikkhaNaM betikuNatinidhvisae / pabhavattobhaNatitato, bharahAhivatInasitumaMti / / vR-yadivAmApunarbhUyo drakSyAmyetAn abhIkSNavAbruvanti svayamanyairvApunaH punarvijJapayantIti kRtvA nirviSayAn karoti / tatoyaH prabhavat vakSyamANaguNopeto brUte nAsi tvaM sakalasya bharatasyAdhipatiryena nirviSayatvAjJApane'asmAkaMbhayaM syAdatrasthAtuMna dAsyasi tato'nyatra yAsyAmaH / tathA idamapibrUte[bhA.3372] kevaiyaM vA eyaMgopayamettaM imaMtuhaM rajjaM / jaMpelliu nAsiya gaMmaMti yamahuttamitteNa / / vR-kriyadvA etat goSpada mAtramidaMca rAjyaM yatpreyaM muhUrtamAtreNa naSTvA gamyate / evamuktesa prAha / [bhA.3373] jaMhouMtaMhoupabhavAmi ahaMtu appaNorajje / sobhaNainIhamijaMrajjAto kiMbahUNAo / / vR-sa rAjA brUte yat yAvanmAnaMbhavatu tAvanmAnaM Atmano rAjye tAvadahaM tasmAt kimatra bahunA mama [22] 210 Page #807 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 322 vyavahAra-chedasUtram -2-7/186 rAjyAt yUyaM nirgacchatetievamukteyatkartavyaM tadAha[bhA.3374] anusaDDhIdhammakahA vijanimittAdiehiM AuTTe / aTThiepabhussa karaNaMjahA kayaM viNhuNA puTviM / / vR- anuziSTyA anuzAsanena dharmakathayA vidyayA nimittena AdizabdAnmantreNa cUrNayogairvA taM rAjAnamAvartayet / anukUlavet atraivamapi na tiSThati yahi tasmin asthite prabhoranyasya karaNaM kartavyaM yathA kRtaM viSNunA viSNukumAreNa |ath kIdRzastaM rAjAnamanyaprabhukaraNeprerayatItyata Aha[bhA.3375] veubdhiyaladdhI vAIsatthe vijjatorasavalIvA / tavaladvipulAtI vApelletitametare gurugA / / vR-yAkriyalabdhimAnyovAdiSuzAstrenirmAto'nekairapipuruSasahastrairdurjayaH athavA vidyAbalavAna yadi vaurasabalI sAha siko'thavA tapo labdhi pulAkaH sa tamanyaprabhukaraNena prerayati / yastu satyAmapi zaktI prabhumanyaM na karotitasminnitarasmin prAyazcittaM catvAro gurukAH / athakathaM prabhumanyaMkarotI? [bhA.3376] taMghettuMbaMdhiUNaM puttaM rajjaM Thaveti usamattho / asatI anuvasamaMtenigaMtavvaMtatotAhe / / vR-taM rAjAnaM gRhItvA bandhanena ca badhvA samarthastasya putraM rAjye sthApayati asati sAmarthya anuSiSTyAdibhirupazamayati / sa ca tathopazamyanAmo'pi nopazAmyati tarhi tato dezAnirgantavyaM tatrAdhvani yatanAmAha[bhA.3377] bhattAdiphAsueNaM alabbhamANeya paNagahAnIe / addhANe kAyavyA jayaNA ujA jahiMbhaNiyA / / vR- adhvani mArge prAsukena bhaktAdAvalabhyamAne paJcakahAnyA yatanA kartavyA / yA yatra grAme nagare araNyevA pUrvaMkalpAdhyayane bhaNitA / / uddezakaH7 samAptaH munidIparatnasAgareNa saMzodhitAsaMpAditAvyavahArasUtresaptamoddezakasya [bhadrabAhu khAmiracitA niyuktiyuktaM] saMghadAsagaNi viracitaMbhASyaM evaMmalayagiriAcAryeNa viracitATIkA parisamAptA / (uddezakaH 8) vyAkhyAtaH saptamoddezako'dhunASTamaArabhyate / tatra cedamAdisUtraM mU. (187) gAhAupajosavie tAhegAhAe tAhe paesAe tAhe uvAsAMntarAe jamiNaM sejA saMdhAraNa labhejA tamiNaM tamiNaM mamevasiyA therAyase anujANejA tassevasiyA, therAyaseno anujANejA, eva se kappai AhA rAiniyAe sejAsaMthAraMgapaDiggAhettae / / [bhA.3378] tahaceva uggahammI anuyattaM taMmirAyamAdINaM / sAhammiuggahammI suttamiNaM aThame paDhamaM / vR tathaiva pUrvoktenaiva prakAreNarAjAdInAmavagrahetavartamAne avagrahaprastAvAdaSTame uddezake prathamamidaM sUtraM / sAdharmikAvagrahe paThati eSa sUtra sambandhaH |anen sambandhenAyAtasyAsya vyAkhyA-gAhA gehaMtatra ___ Page #808 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :-8, mUla - 187, [bhA. 3378] 323 kRtau Rtubaddhe kAle varSAkAle vA paryuSitastasmin gAhe sUtre strItvaM prAkRtatvAttadevamuttaratrApi tasmin pradeze'ntarbahirAdilakSaNe tasminnavakAzAntare dvayormadhyabhAgalakSaNe yat yat zayyAsaMstArakaM zayyAsaMstArakabhUmilAbhastatmamaivasyAditibrUte / tatrayadisthavirAstasyAzaThabhAvamavagamyAnujAnanti, tadAtasyaivasyAdatha se tasya zaThabhAvaMmavabudhya sthavirA nAnujAnate / evaM tarhi se tasya kalpate yathA rAlikatayA yathA ratnAdhikatayA zayyAsaMstArakaMzayyAsaMstArakabhUmiM parigrahItumitisUtrasaMkSepArthaH / [bhA.3379] gAhAghare giheyA egaThA hoti uggahe tiviho / uubaddhe vAsAsuya vuDDAvAse yanANattaM / / vR-gAhA itidharamiti gihamitivAete trayo'pyekArthAstacca gRhaM trividhe avagrahabhavati / tadyathARtubaddhasAdharmikAvagrahe varSAvAsasAdharmikAvagrahe tatraRturiti RtubaddhAvagraho gRhItaH / paJosavite ityanena varSAvagrahaH / etayorddhayorapyavagrahayoraMtaH praviSTaitikRtvAsAmarthyatastRtIyo'pivRddhAvAsAvagraho gRhItastathAcAha-vRddhAvAsecatatratriSnapyavagraheSuyannAnAtvaMtatpratyekasUtreSu vakSyAmItivAkyazeSaH / [bhA.3380] cAussAlAdigihaMtattha padesou aMto bAhiM vA / uvAsaMtaramo puna amugANaMdoNha majjhabhi / / vR-catuHzAlAdigRhamAdizadvAdekazAladvizAlatrizAlaparigrahaH / tasyapradezAantarabahirAsannadUrAdi lakSaNAM avakAzAntaraMnAma amukayoddhayormadhyamiti / tadevaM kRtA bhASyakAreNa viSamapadavyAkhyA / [bhA.3381] khettassau saMkamaNe kAraNa annatthapaTTavijaMto / pubuddiThe taMmiuuvAse suttaniddeso / / vR- AcArya RtubaddhakAlanimittaM varSAkAlanimittaM vA anyatkSetraM saMkramitumanA ajAyata / tata kSetrasya saMkramaNe kartavye'nyasmin vA AtmanaH kAraNe samutpanne kaMcitsAdhumanyatra prasthApayet / sa ca prasthApyamAnaH pUrvoddiSTe tasnivakAze AcAryAn vijJayati / asmin prastAve'dhikRtasUtrasya nirdezo bhaNanaM / iyamatrabhAvanAyo'sauprasthApyatetena tatgRhaMdRSTaMyadivAyo'nyaH pUrvakSetrapratyupekSaNAya gatastena tasya samyakkathitaMyathA'muka pradezo nivAdo'mukaH pravAto'mukaH sAdhAraNo'mukaH sukhAvaho'muko duHkhAvaho'mukaHsAloko'muko nirAlokastataHsaprasthApyamAna AcArya vijJapayati / yathAmamazleSmA praspandate'thavA pravAte svapato'jIrNamupajAyate yadi vA dharmamadhyAsinuM na zaknomi / athavA amukaM amukaMcasAdhumahaMsadaivapratipRcchAmittataetayomadhyemamazayyAsaMstArabhUmimanujAnItayadivA prasthApita statra gatvA tatgRhamAlokyAtmanaH saMsAdhakaM pradezamAcAryasya zleSmapraspandanAdikAraNaprakAzanapurassaraM sandezayati yathAmukAmamukAMme saMstArakabhUmimanujAnIteti tathA cAha[bhA.3382] dIveuMtaMkajaM guruMca annaM va sou appAhe / teviyataMbhUyatthaMnAuM asaDhassa viyaraMti / / vR-tatzleSmaprasyandanAdikArya dIpayitvAprakAzya gurumAcAryamanyaM vA spardhakapatimupAdhyAyAdikaM appAheti sandezayati / te'pi ca guravo'nye vA yatsandiSTaM sAkSAtkathitaM vA tat bhUtArthaM yathAvasthitaM jJAtvA tasyAzaThasyatAMzayyAsaMstArakabhUmiM vitaranti / [bhA.3383] aha puna kandappAtIhimagate to utassa nadalaMti / eyaM tupiMDasutte patteya ihaM tuyucchami / / Page #809 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 324 vyavahAra- chaMdasUtram - 2- 8/187 vR- atha kandarpAdibhirmArgayati / kandarpanimittamanyadvA kiDhiJcit zaThatvamavalambya vijJapayati tadA tasya na dadati nAnujAnanti / athavA jamiNaM seJjasaMdhArayaM labhijjA ityAdi sUtrasyAyamarthaH - zayyA eva saMstArakaH zayyA saMstArakaH / sa ca dvidhAphalaka saMstArakaH kaMci [thi] saMstArako vA / tasya yogretanaH saMstArakaH kharakastatra svapataH pArzvANiduHkhAyante / tatastena pUrvamRdukule gatvA mRdu saMstArako'nujJApitaH tajJa AcAryasamIpamAgatya vijJapayati yaM yaM zayyA saMstArakaM labheta sa mamaiva syAt / tatra yadi sthavirA stasyAzaThatvamAlokyAnujAnanti tadA sa tava [ tasya ] syAt atha zaTha iti kRtvA tasya nAnujAnanti tarhi se tasya kalpate yathA rAnikatayA zayyAsaMstArakaM parigRhItuM nAnyatheti etat piNDasUtraM vyAkhyAtamadhunA punaH pratyekasUtrANi vyAkhyAsyAmi / mU. (188) seya ahA lahussagaM sejjA saMthAragaM gavesejjA / jaM cakkiyA egena hattheNaM ogija jAva egAhaM addhANaM parivahitae esa me vAsAvAsuM bhavissai / / vR- ityAdi sodhikRto bhikSuryathA laghusvakamanekAnta laghukaM vINAgrahaNagrAhyaM / zayyA sarvAGkikA saMstArakordhatRtIyahastadIrdhahastacatvAryaGgulAni vistIrNaH / athavA tatpuruSaH samAsaH zayyA evaM saMstArakaH zayyAsaMstArakaH tRNamayaM paTTamayaM vA gaveSayet / tatra yat zaknuyAt ekena hastenAvagrahya yAvadekAhaM vA dvyahaM tryahaM vA adhvAnaM gacchan parivoDhuM tat gRhNIyAt / eSa me varSAvAse bhaviSyati eSa varSA sUtrasyArthaH / mU. (189) se ahA lahusagaM sejjA saMthAragaM gavesejjA jaM cakkiyA egeNaM hattheNaM ogija jAvaegAha vAduyAhaM vA tiyAhaM vA parivahittae esame hemaMtagimhAsu bhavissai || mU. (190) se ahA lahusagaM sejjA saMdhAragaM jaejjA jaM cakkiyA egeNaM hattheNaM ogiJca jAvaegAhaM vA duyAhaM vA tiyAhaM vA cauyAhaM vA paMcagAhaM vA addhANaM parivahittae esa me vuDDhAvAsAsu bhavissai || vR evaM hemantagrISmasUtrArthI vRddhAvAsasUtrArthazca bhAvanIyaH navaraM vRddhAvAsasUtre caturahaM vA paJcAhaM vetyadhikaM vaktavyamadhunA niyuktivistaraH [bhA. 3384 ] sopuna uummi gheppai saMthAro buDAvAse vA / ThANa phalagAdI vA uummi vAsAsuya duve vi / / - vR- sa punaH saMstArakaH sthAnaM sthAnarUpa Rtubaddhe varSAkAle vRddhAvAse ca yathAnurupe gRhyate / tadyathARtubaddhe kAle'vakAze gRhyate, varSAvAse ca vRddhAvAsaM ca nivAtasthAne'pi tathA Rtubaddhe kAle UrNAdimayaH saMstArakaH parigRhyaH puruSavizeSaM glAnAdikamapekSya phalakAdirvA varSAvAse dvikAvapidvAvapi saMstArako vakSyamANalakSaNau gRhNIyAt / [bhA. 3385 ] uubaddhe duvihagahaNA, lahugo lahugAya doSa ANAdI / jhAmiyahiyavakkheve saMghaTTaNamAdipalimaMtho / / - dvividhaH saMstArakaH parizATirupo'parizATirUpazca / tatra pArizATirupodvividho jhuSiro'jhuSirazca tatra zAlyAdi palAlatRNamayo jhuSiraH kuzavalkakAdirUpo'jhuSiraH / aparizATirupo dvividhaHekAGgiko'nekAGgikaJca / ekAGgikopi dvividhaH saGghAtito'saMghAtitazca / tatrAsaGghAtita ekaphalakAtmakaH saMghAtitodvyAdiphalaka saMghAtAtmakaH anekAGgikaH kaMthikA prastArAtmakastatra yadi Rtubaddhe'kuSiraM parizATiM saMstArakaM gRhAti tadA tasya prAyazcittaM laghuko mAsaH / jhuSiraMgRhNatazcatvArI laghukA aparizATimapigRhNatazcatvAro laghukA na kevalaM prAyazcittaM kintvAjJAdayazcadoSAH / tathA yadyagrinA Page #810 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka:-8, mUla - 190, [bhA. 3385] . 325 sadhyAmyatetadApi prAyazcittaM catvAro laghukAH vyAkSepaNevAstenairapahatecaturlaghukaM aparizATIdhyAmite hRtevAmAsalaghustato'nyaMsaMstArakaMmRgayamANAnAMsUtrArthapalimanthaH tathAtasminsaMstArakeye prANajAtaya AgantukAstadubhatA vAtAn saMghaTTayatiapadrAvayati catatastanniSpannaMtasyaprAyazcittamitigAthArthaH / [bhA.3386] parisADiya aparisADI duvihosaMthAratosamAsena / parisADi jhusireyara etto bucchaM aparisADiM / / vR-dvividhaHsamAsena saMkSepeNasaMstArakaH tadyathA parizATiraparizAdizca |ttrprishaattiddhidhaa-jhussirH itarazca |itro nAma ajhuSiraH / ataUrdhvamaparizATiM vakSye pratijJAtameva karoti[bhA.3387] egaMgIanegaMtIsaMghAtima eyaroya egaMgI / abhkusiragahaNelahuto cauro lahukAya sesesu / / vR-aparizATirdvidhA-ekAGgiko'nekAGgikazca / tatraikAGgiko dvidhA-saMghAtima itarazca / amISAM vyAkhyAnaM prAgeva kRtam / tatrAjhuSirasya saMstArasya grahaNe prAyazcittaM laghuko mAsaH zeSeSu jhuSirasaMghAtimetairakAGgikAnekAGgeSupratyekaM catvAro laghukAH / [bhA.3388] laghukAya jhAmiyaMmi yaharieviyahoti aparisADimmi / aparisADimiya lahUgo ANAdi virAdhanAceva / / vR- agninA dhyAmite'parizATo stenairvA tasminnapahate pratyekaM prAyazcittaM catvAro laghukA bhavanti parizATodhyAmite hatevA pratyekaM laghuko mAsaH AjJAdayazca doSAstathA virAdhanAca saMyamasya / / [bhA.3389] vikkhevo suttAdisuAgaMtu tadubbhavANaghaTTAdI / palimaMtho puvvutto maMthijjatti saMjamojena / / vR-anyasaMstArakamArgaNesutrAdiSvartheSuca vikSepovyAdhAtaH palimanthaityarthaH / tathAyattatrAgantukAH prANAH kITikAdayo ye ca tadudbhavA matkuNAdayasteSAM yat ghaTTanAdi tannimittamapi prAyazcittaM / idAnIM palimanthovyAkhyeyaH / sacapUrvameva vikkhevosuttAdiSuityAdinA granthenoktaH / athakasmAtvyAkSepo ghaTanAdi vA parimantha ityucyate / tata Aha-yena prakAreNa tena saMyama upalakSaNametat sUtramarthazca mathyate tena parimantha iti / [bhA.3390] tamhAuna ghettavvouuMbhiduviho vi esa saMthAro / evaM suttaMaphalaMsuttanivAoukAraNito / / vR-yasmAdete doSAstasmAt Rtau Rtubaddha kAle dvividho'pyeSa parizATya parizATirupaH saMstArona gRhItavyaH / atrapara Aha-evaMsatisutramaphalaMsUtretRNamasayasyazayyAsaMstArakasyAnujJAnAdAcArya AhesUtranipAtaH kAraNikaH / kAraNavazAtpravRttaH / tadeva kAraNamupadarzayati[bhA.3391] suttanivAtotaNesuMdesi gilANeya uttamaTheya / cikkhallapANaharie phalagANi vikAraNajAte / / vR-sUtrasya nipAtonipatanamavakAzaitibhAvaH |deshedeshvishessetthaaglaane uttamArthecatathA cikkhalle kardame prANeprANajAtebhUmau saMsaktetathA hariteharitakAye evaM rupekAraNajAtesatipharakAnyapigRhyante / phalakarupo'pyaparizAdiH saMstArako gRhyate iti gAthAsaMkSepArthaH |saamprtmenaamev vivarISuHrAha - [bhA.3392] asivAdikAraNagatA uvahI kutthaNa ajIragabhayA vA / Page #811 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 326 vyavahAra- chedasUtram - 2 - 8/190 ajhusiramasaMdhiabIe ekkamuhe bhaMgasolasagaM / / vR- azivAdibhiH kAraNaistatra pradezegatA yo varSArAtre pAnIyena plAvyate, yathA sindhuviSayo athavA tatra deze svabhAvataH prakharAbhUmistato rAtrau zItalavAtasamparkatovazyAya-patanato vA jalaplAviteva sA bhUmirupajAyate / athavA AsannIbhUtena pAnIyena tamavakAzamaprApnuvatApibhUmiH svidyati / tatropadheHkothanamAbhUt / mAvA'jIrNena mlAnyamityupadhikothanabhayAdajIrNabhayAdvA tRNAni gRhNanti / sAdhavastAni ca ajhuSirANi asandhIni abIjAni ca etAnyekamukhAni kriyante yatra ca ajhuSira asandhe vA abIja ekamukharupeSu caturSu padeSu bhaGga SoDazaM SoDaza bhaGgAH tatra asaMtamapitadapi ajhuSirAdipadamAhakusamAdi ajhusirAI asaMdhabIyAI ekkatomuhAI / desI porapamANA, paDilehAtinnivehAsaM / / [bhA. 3393] vR- kuzAdIni kuzavacakraprabhRtIni tRNAni abhkUSirANi asandhIni abIjAni ca bhavanti tAni ekamukhAni kartavyAni / tatra bhaGgapoDazamadhye yatra bhaGgeSu jhupirANi tatra prAyazcittaM catvAro laghukAH / bIjeSu pratyekeSu paJcArAtriMdivAni laghukAni anantakAyikeSu gurukANi / zeSeSu bhaGgeSu mAsalaghu, prathame bhagRhNataH zuddhA pauretyAdi dezItyaGguSTo'bhidhIyate / tasya yatparva tatpramANAni jinakalpikAnAM sthavirakalpikAnAM ca tRNAni bhavanti / iyamatra bhAvanA - aGguSTasya yatparvaM tatrAGgulAgrANi sthApayitvA yAvadbhistRNairmuSTirAMpUryate tAvanti muSTipramANAni jinakalpikAnAM sthavirakalpikAnAM ca tRNAni bhavanti / teSAM ca tRNAnAM pratyupezrAstisrastadyathAprabhAte madhyAhne aparAhNe ca / yadA ca bhikSAdau gacchanti tadA hiyasi kurvanti / sAmpratametadeva kiJcidvyAcikhyAsurAha [bhA. 3394 ] aMguThapuvvamettA jiNANa therANa hoti saMDAso / bhUmie viralleuM avanettu pamajjae bhUmiM / / vR- aGguSTaparvamAtrANi aGguSTaparvaparimitamuSTipramANAni jinAnAM jinakalpikAnAM sthavirANAM sthavira kalpikAnAM bhavanti / taizca tRNaiH saMstAraka AstIryamANastAvadbhavanti yAvatsaNDAsaH tAni ca bhUmau viralya zayanArthaM viralIkRtya bhUmi pramArjana samaye apanIya bhUmiM pramArjayati / gelanna uttamaThThe ummaggeNaM tu vatthasaMthAro / [bhA. 3395] asatIe abhkusirAI kharADasatIe vajjhasirAvi / / vR- yo nAma glAno yo vA pratipannottamArthaH kRtAnazanapratyAkhyAnaH tasmin dvaye'pi saMstAraka utsargato vastrarUpaH kriyate tasya komalatayA samAdhibhAvAt asati avidyamAne vastrarUpe saMstArake ajhuSirANi kuzavaccakaprabhRtIni mRgyante / atha tAni kharANi yadi vA na santi tadA jhuSirANyapi zAlyAdi palAlamayAnyAnetavyAni [bhA. 3396] taddivasaM maliyAI aparimiya sayaM tuyaTTajayaNAe / ubhayaThThi UThieU caMkamaNa vijakajevA / / vR- taddivasaM prati divasaM malitAni tRNAnyutsAryante / anyAni ca samAnayinte tAni vA parimitAni gRhyante yathA samAdhirbhavati tathA sakRt ekavAraM tuyaTTAni prastAritAni tiSThati, tatra yatanayA karaNaM ubhayaM nAma uccAraH prastravaNaM ca tadarthamutthite glAne uttamArthe vA anyo niSIdati kiM kAraNamiti cetprANidayArthamanyathA zuSirabhAvastatrAgantukAH prANAstRNAnyupAlIyeran sa tAvanniSIdati yAvatsa tatra Page #812 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka:-8, mUla - 190, [bhA. 3396] 327 pratyAgacchati / evaM ca kramaNArthamapyutthite pravAtArthaM vA bahirnirgata vaidyakArye vA bahirnIte yAvatsa pratyAnIyate tAvadanyo niSIdati tasminnAgate sa uttiSThati / athavA sa guruNAmapi pUjya iti tasmin pUrvoktakAraNairutthite tatrAnyasyaniSadanaM na kalpate / teSAM tRNAnAmupari hastaH kartavyaH / etadevAha[bhA.3397] annonnisavvai tahiM pANadayaThAe tattha hattho vA / nikkAraNamagilANedosAcatece ceva ya vikappo / / vR-anyastatra saMstArake prANadayArthaM niSIdati hasto vA tatra kriyate / atra bhAvanA prAgeva kRtA / etaiH kAraNairyathoktarupasaMstAraka Rtubaddhe kAle niSkAraNaM dezAdi kAraNamantareNAglAne'glAnasya tRNamasaMstArakagrahaNetaeva pUrvoktAdoSA vikalpovikalpadoSazca / atravikalpagrahaNena kalpaprakalpAvapisUcitau / teSAM vyAkhyAnamAha[bhA.3398] attharaNavajito ukappo uhoti paTTadugaM / tippabhiItuvikappo akAraNeNaMcataNAbhogo / / -AstaraNavarjitaH kalpaH kimuktaM bhavati yajinakalpikA anavastRtA rAtrAvukkuDakAstiSThanti epa kalpa ityabhidhIyate tatpunaH paTTadvikaM bhavati / saMstArottarapaTTayorupariyatsupyate ityarthaH eSa bhavati prakalpaH / yAni punaH striprabhRtIni saMstAre prastArayati eSa vikalpaH / yacca akAraNena kAraNamantareNa tRNAnAMbhoga kriyate eSo'pi vikalpaH / athavAnyathA kalpaprakalpavyAkhyAnamAha[bhA.3399] ahavA ajjhusiragahaNe kappokapakappo ukaLe / jhusire anjhusirevA, hoi vikappoakajaMmi / / vR- athaveti prakArAntaropadarzane yatkAraNesamApatite ajjhuSirANi tRNAni gRhanti / eSa kalpo yatpunaH kArye samApatite jhuSirANyapi tRNAni gRhNAnita eSa prakalpa / yatpunarakAryejjhuSirANi anjhuSirANi vA gRhNAti eSa bhavati vikalpaH / evaM tAvattRNAnAmRtubaddhe kAle kAraNena gRhItAnAM yatanoktA samprati kAraNaireva Rtubaddhe kAle phalakarupasya saMstAkasya grahaNeyatanAMcAha[bhA. 3400] jaha kAraNataNAiMuubaddhaMmiu htighiyaaii| taha phalagANi vigeNhai cikkhallAdIhiMkajehiM / / vR-yathAkAraNedezAdilakSaNeRtubaddhakAletRNAnigRhItAnitathARtubaddhaevakAlecikkhallAdibhiH kAryerAdi zabdAtprANasaMsaktiharitakAya parigrahaphalakAnyapi gRhNAti / tatra yatanAmAha[bhA.3401] ajjhusiramaviddhaphuDiyaaguruya anisaThavINagahaNena / AyAsaMjame gurugAsesANaMsaMjame dosA / / vR- ajhuSiro jhuSirarahito'viddho vedharahito'sphuTito'rAjito'guruko gurubhArahito'nisRSTaH prAtihArikaH / eteSAM ca paJcAnAM padAnAM dvAtriMzadbhaGgA / teca prAgiva prastArataH svayaM jJAdavyAH / atra yaH prathamo bhaGgaH so'nujJAtastatra doSAbhAvAt ayaM laghukaH zeSadoSavinirmuktazca tato yathA vINA ladhukatvAt dakSiNahastena mukhaM vivakSitaM sthAnaM nIyate iti vAkyazeSaH zeSA eka triMzat bhaGgA nAnujJAtAH / tatramuruke AtmavirAdhanApratyayaM ca prAyazcittaM caturgurukaMsaMyamavirAdhanA punareva bhavati / guruke hastAtpatiteekendriyAdInAmupadhAto'vasvasthAnaprAyazcittaM zeSeSusaMyamedoSAHsaMyama virAdhanA / tatastatra pratyekaM prAyazcittaM catvAro laghukAH / Page #813 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 228 vyavahAra-chedasUtram-2- 8/190 [bhA.3402] ajhusiramAdIehiM anisiTuMtupaMcigAbhayaNA / ahasaMthaDapAsuddhe vivajae hoticaulahugA / / vR- ajhuSirAdibhiH pAdarArabhya yAvadanisRSTamiti paJcamaM padaM teSu paJcasu padeSu prathamabhaGgarUpeSu iyaM vakSyamANA bhajanA vikalpanA / tAmevAha-aha saMthaDetyAdi zayyAtareNa ya upAzrayo dattastasmin yo yathAvastRtaH prathamabhaGgarupaH saMstArakaH sa gRhItavyastadabhAve pArthenakRtastasyApyabhAve UrdhvakRta evaM krameNa yatanayA grahaNaM kartavyam / yadi punarviparyAsena gRhNAti tadA viparyaste gRhyamANe prAyazcittaM catvAro laghukAH / [bhA.3403] aMto vassayabAhiM nivesavADasAhieggAme | khettaMto annagAmakhettabahiMvA abovacchaM / / dR-evamantara upAzravasya yadi saMstArakaM phalakarupanalabhatetadAbahirupAzrayasya tathaiva gRhItavyaH / tatrApyalAbhe'nenaivakrameNa nivezanAdAnetavyastatrApyasati vATakAt tatrApyalAbhesAhItaH tatrApyasati dUrAdapi grAmamadhyAdAMnetavyo grAmamadhye'pyasati kSetrAntastat kSetramadhyA bhAvAdanyagrAmAdAnetavyastatrApyasati kSetrAvahiSTo'pyAneyaH / evamaviparyastamAnayanaM kartavyaM yadi punaH sati lAbhe viparyastamAnayati tadA prAyazcittaM catvAro laghukAH sampratyAnayane yatanAmAha[bhA.3404] suttaMcaM atthaM ca duve vikAuMbhikkhaM aDato udue viese / lAbhe sahaetiduvevighettuMlAbhAsatI egaduveva hAve / / vR-sUtraMca arthaMca dvAvapikRtvA bhikSAmaTana dvAvapyeSayet gaveSayet tadyathA bhikSAMsaMstArakaMca, tatra lAbhesatisamarthodvAvapigRhItvA pratyAgacchatilAbhAsatibhikSAMgatasyasaMstArakAbhAve ekaM sutramarthavA yadi vA dvAvapihApayatisaMstArakagaveSaNena | [bhA.3405] dullabhesejasaMthAreuubaddhaMmi kAraNe / maggaNami vihIesobhaNato khettakAlato / / vR-Rtubaddha kAlaM kAraNe samApatitedurlabhezayyAsaMstArake yanmArgaNaMtatrakSetrataHkAlataca vidhireSa bhaNito anena vidhinA(nA)nyatheti / - [bhA.3406] uubaddhe kAraNami agennhnnelhuggurugvaasaasu| uubaddhe jaMbhaNiyaMtaceva ya sesayaMvocchaM / / vR- Rtubaddhe kAle kAraNe sati yadi saMstArakaM na gRhNAti tadA prAyazcittaM catvAro laghukAH, varSAsu punaravazyaM gRhItavyaH saMstArakaratataH tatra tasyAgrahaNe catvAro gurukAH / tathA yA Rtubaddhe kAle yatanA bhaNitA gaveSaNAdau sarvesAvarSAsvapidraSTavyA zeiSaM vakSyAma | pratijJAtameva karoti / [bhA.3407] vAsAsu aparisADI saMthAro so avassa ghettavyo / maNikuTTimabhUmIe vitamageNhANecauguruANA ! / vR- varSAsu yadi maNikuTTimAyAM bhUmI vasanti tathApi saMstArako'parizATiH phalakarupo'vazyaM gRhItavyastamagRhNAti prAyazcittaM catvAro gurukAstathA AjJA upalakSaNametat anavasthAdayazcadoSAH / [bhA.3408] pANAsIyalakuMthU uppAyagadIhagomhi sisunAge / paNae ya uvahi kutthaNamalaudakavaho ajIrAdI / / Page #814 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 329 / uddezaka:-8, mUla - 190, [bhA. 3408] vR-kAlasya zItalatayA bhUmau prANAH saMmUrcchanti ke te ityAha-kunthavaH pratItAH utpAdakA nAma ye bhUmibhitvA samuttiSThanti dIrdhAHsarpAstebhya AtmavirAdhanA, gommI nAma karNazRgAlI zizunAgo'lasaH tathAzItalAyAM bhUmau panakaH saMjAyate, upadhAvapipanakAH samurcchanti tathA upadheH zItalabhUmisparzataH kothanasaMbhavaH / tathA satre (e) (satI) hadhUli laganaM malasaMbhavaH tato hiNDamAnasya varSA patati udakavadho'pkAya virAdhanA tathA upadhermalinatvenAratisaMbhave nidrAyA alAmato ajIrNasaMbhava AdigrahaNAttatoglAnatvaM tadantaraM cikitsA karaNetyAdiparigrahaH / [bhA.3409] tamhA khalu ghettavyo tattha ime paMca vnniyaa| gahaNeya anunnavaNAegaMgiya akuyapAugge / / vR-yasmAdete doSAtstasmAdavazyaM phalakarupaH saMstArako gRhItavyaH / tatraca grahaNe ime vakSyamANAH paJcavarNitAbhedAstAnevAha-grahaNe'nujJApanAyAmekAnike akuceprAyogyeca tatraprathamato grahaNadvAramAha[bhA.3410] gahaNaMcajANaeNaMsejjAkappoujena samahIto / ussagavavAehiMsogahaNekappio hoi / / vR- yena samadhItaH samyagadhItaH zayyAkalpaH zayyAgrahaNavidhistena jAnatA grahaNaM saMstArakasya kartavyaM / yataH sa utsargApavAdAbhyAM grahaNekalpiko yogyobhavati / gataMgrahaNadvAramidAnImanujJApane yA yatanA tAmAha[bhA.3411] anunnavaNAe jayaNAgahie jayaNAhoti kAyavvA / anunnAe laddhe beti paDihAriyaM eyaM / / vR-anujJApanAyAM yatanA gRhIte ca yatanA kartavyA / tatrAnujJAyAmiyaM labdhe saMstArakebruvate ! etaM saMstArakaM prAtihArikaMgRhISyAmo yAvatprayojanaMtAvaddhariSyAmaH pazcAtsamarpayiSyAmaiti / [bhA.3412] kAlaMcaThavei tahibeiyaparisADivajjamappehaM / anunnavaNajayaNA esA gahie jayaNA imA hoti / / vR- yadA saMstArako labdho bhavati tadA tatra kAlaM sthApayati / etAvantaM kAlaMdhariSyAmaH tathA brUte eSa saMstArako jarAjIrNatayA parizATirupastaMenaM vayaM gRhISyAmastatra niyAghAtenaitAvatA kAlena yatparizaTati tanmuktvA zeSamapayiSyAmaH / evaM yadi pratipadyate tadA gRhyate atha na pratipadyate tadA na gRhItavyaH / kintvanyo yAcyate |athaanyoyaaNcymaanon labhyate,tadAsa eva parigRhyatekevalaM parizATI yatanA vidheyA / eSAanujJApane yatanA gRhIteyatanA iyaM vakSyamANAbhavati tAmevAha[bhA.3413] kAsapunappayanco cetimimaMjAhitaMbhave sunno / amugassavisovisunno tAhe gharammIThavenAhi / / [bhA.3414] kahi eltha ceva ThANe pAse uvariMca tassa puMjassa / ahavA tatthevatta utevi haniyallayA amhaM / / vR- gRhIte saMstArake punaH pRcchati kAryasamAptau karaya punararpayitavya eSa saMstArakaH / evamukte sa yadibrUtemamaiva samarpayitavyaH iti tadA vaktavyamatvaM bhavasi zUnyaH kimuktaMbhavati, yadAyUyaM na zyadhye tadAkasya samarpaNIyaH, atha brUyAyukasya, tato bhUyopi vaktavyaM so'pi yadA zUnyo bhavati na dRzyate ityarthaH / tadA kasmai samarpaNIyaH / atha brUyAdatraiva gRhe sthApayet tataH punarapi pRcchet katarasminnavakAze Page #815 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 330 vyavahAra- chaMdasUtram - 28/190 sthApanIyaH / evamukte yadi sa brUyAd yato'vakAzAt gRhIto'traiva sthAne sthApayet yadi vA vadet atraiva sthAne cchinnaM pradeze'thavA yato'vakAzAt gRhItastasya pArzve athavA yasya puJjasyoparisthito gRhItastasya puJjasyoparisthApayet yadi vA yatra yUyaM nayatha tatraiva tiSThatu / yato yasyopAzraye yUyaM vasatha te'pi hu nizcitamasmAkaM nijakA / kiM bahunA yatra vadadi tatra nItvA sthApayitavyAH / [ bhA. 3415 ] esA gahie jayaNA etto gehaMta euvucchAmi / egocci gacche puna saMghADo gehabhiggahito / / vR- eSA anantaroditA gRhIte yatanA / ata UrdhvaM gRhNAti yatanAM vakSyAni pratijJAtameva karoti / gacche punareka evaM saGghATaH AbhigrahikaH saMstArakaM gRhNAti na zeSo'nyathA'vyasthApatteH / abhiggahiyassa asatI vIsuM gahaNe paDicchiuM savve / [bhA. 3416] dAUNa tinni guruNo giNhatanne tahA buddhaM / / bR- abhigrahikasyAbhAve viSvakpratyekaM saMGghATakAnAM grahaNaM pravartate / iyamatra bhAvanA - ekaikaH saGghATaH pratyekamekaikaM saMstArakaM mArgayati abhyadhikAstrayaH saMstArakA AcAryasya yogya mRgyante / atrApi saiva mArgaNe'nujJApane gRhIte ca yatanA yAvatkAryasamAptau kva sthApayitavyaH iti / evaM viSvak grahaNe sarvAn saMstArakan pratIcchya pratigRhya trIn saMstArakAn gurordatvA zeSAnanyAn yathA vRddhaM gRhNanti / iyamatra sAmAcArI / AbhigrahikasaMghATena pratyekaM pratyeka saMghATairAnItAnAM vA madhyAdAcAryasyotkRSTAn trIn saMstArakAn pravarttako datvA zeSANAM ratnAdhikatayA saMstArakAn bhAjayati / te'pi tathaiva gRhNanti / / negANau nANattaM sagaNeyara bhiggahINa vannagaNe / [bhA. 3417] idiTho bhAsaNaladdhe sannA upabhU ceva / / vR- anekAnAM svagaNetarAbhigrahikAnAM yannAnAtvaM prativizeSo yaccAnyagaNena saha svagaNasAdhUnAM samudAyena saMstArakAn mArgayatAmAbhavadvayavahAranAnAtvaM tadvakSye tatra paJca dvArANi / tadyathA dRSTadvAramavabhASaNaM nAma yAcanaM tadvAraM, mAnayAcanatadvAraM prabhudvAraMca | [bhA. 3418 ] diThAdiesa etthaM ekkeke hAMti cha bhave bheyA / [bhA. 3419] ThUNa ahAbhAvena vAvisoMu ca tasseva / / vippariNAmakahaNA bocchinne ceva tipaDisiddhyA / eesiM tu visesaM vRcchAmi ahAnupubIe || vR- atra eSu dRSTAdikeSu dvAreSumadhye ekaikasmin dvAre ime vakSyamANAH SaTbhedA bhavanti / tadyathAdRSTeti dvAraM yathA bhAveneti dvAraM tasya vA vacanataH zrutveti dvAraM vipariNamena kathanadvAraM vyavacchinnadvAraM vipratiSiddhadvAraM ca / eteSAM tudvArANAM yathAnupUrvyA krameNa vizeSaM vakSyApi / yadapi ca dRSTAdiSu dvAsnAnAtvaM tadapi yathAvasaraM vakSyate / mAnaH saMstArakaM phalakarUpaM paTTarUpaM vA dehAntaM dehapramANaM asvAdhIna prabhuM na vidyate svAdhInaH / tataH kAlapratyAsannaprabhuryasya sa tathA tamasvAdhIna prabhuM dRSTrA kamapi pRcchati kasyaiSa saMstArakaH / sa prAha- amukasya paramidAnImatra sa na tiSThati tataH saMghATakazcintayati yadA saMstArakasvAmI samAgamiSyati tadA yAciSye iti vicintyA pratisarati pratinivartane vasatAvAgacchatItyarthaH / tataH pratinivRttya tadA anyadA ca bhASite yAcite saMstArakaM badhvA vasatimAnayati / atraivApAntarAle vaktavyazeSamAha Page #816 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :-8, mUla - 190, [bhA. 3420] [bhA.3420] saMthArodiTTo naya tassa jo prabhUlahugo akahaNeguruNaM / kahie va akahie vA annoNavi Anitotassa / / vR-yadA saMstArakaMprekSya tasya svAminamaddaSTrA vasatau pratyAgatastadA tena guruNAmAcAryANAM kathanIyaM yathAdRSTaH saMstArako na ca tasya saMstArakasya yaH prabhu,sa upalabdha iti evaM cennAlocayati / tasprAyazcittaM laghuko mAsaH / tathA kathite akathite vA guruNAM yadyanyena saMghATakenAmukasya gRhe saMstArako'mukena saGghATakena dRSTaH paraM svAmI nopalabdha itina yAcitastasmAdvayaMyAcitvA nayAmaiti vicintyatatra gatvA svAminamanujJApyAnItastathApi yena pUrvaM dRSTastasyA bhavati na pAzcAtyasaMghATakasya tadevaM dahaNeti vyAkhyAtamadhunA yathA bhAvanetivyAkhyAnayati[bhA.3421] vitiou annadiTTha ahabhaveNaMtuladdhamAnei / purimasseva sakhalu keIsAhAraNaMbeti / / vR- grathamasaGghATake saMstArakaM dRSTrA svAminamanupapalabhyA yAcitvaiva vasatau pratyAgate dvitIyaH saMghATo'zaTabhAvo'nyena pUrva dRSTaityajAnAno yathAbhAvenatamanyaddaSTaMsaMstArakaMsvAminamanujJApya labdhvA samAnayati kasyabhaktIti cedata Aha-sakhalu niyamAtpUrvasya saMghATakasya yena pUrvaM dRSTo na pAzcAtyasya yena labdhaH samAnItaH kecit ubhayorapisaMghATayorAbhavanamadhikRtya sAdhAraNaMbrUvate / gataMyathAbhAveneti dvAramidAnIM tasyaivavacanataH zrutveti dvAravyAkhyAnArthamAha[bhA.3422] taitougurusagAse vigaDijaMtaMsuNettuMsaMthAraM / amugattha mae diTTho hiMDato vannasIsaMtaM / / vR-tRtIyaH saGghATaH prathamena saGghATakena kApisaMstArakaM dRSTrAsvAminamanupalabhya vasatI pratyAgatena gurusakAzeAcAryasya samIpedaSTomayA saMstArakaH paraMsvAmIna dRSTaAgataMsantaM yAciSye iti saMstArakaM vidyamAnamAlocyamAnaM zrutvAyadivA bhikSAMhiNDamAno'nyasyasaGghATakasyazAsti kathayatiyathAamukatra mayA dRSTaH paraM svAmI nAstIti na yAcitaH svAminyAgate yAciSyAmi iti ziSyamANaM zrutvA[bhA.3423] gaMtUNa tahiMjAyailaddhaMmIveti amha esa vihI / annadiThona kappaidiTho eso uamugenaM / / [bhA.3424] mA dejasi tattheyaM paDisiddhaM taMmi esumanjhaMttu / annA dhammakahAe AuddeUNataMpuvvaM / / [bhA.3425] saMthAragadAna phalAdilobhiyaMbeMti dehisaMthAraM / aMgaMti tinnivArA paDiseheUNataMmajhaM / / vR-gatvA tatrasaMstAraka svAminaM saMstArakaMyAcate yAcitvA labdhe taMpariNAmayata yathAeSo'smAkaM vidhirAcAro'nyena dRSTo dRSTA ca saMstAraka svAminaM saMstArakaM yAciSye ityadhyavasitaH so'nyasya na kalpate / evaM ca saMstArako na dRSTastatastvaM mama priyatayA tasya yAcyamAnasya mA na saMstArakama, dadyAttatastasmina pratiSiddhe eSa mama bhaviSyati / atreyabhAbhavanacintA yadi vipariNAmakaraNe labdhastatastasya nAbhavati / kintu pUrvasyaiva saMghATasya athavA dvitIyovipariNAmanaprakArastamAha-guruM sakAze vikaTyamAnamanyasyavAsaMghATasyaziSyamANasaMstArakaMzrutvAanyaH saMghATakastatragatvAsaMstAraka svAminaM pUrva saMstArakadAnaphalAdilAbhinaM / brUte'mukaM saMghATaM yAcamAnaM trInvArAn pratipidhya tadanantaraM Page #817 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra-chedasUtram -2- 8/190 mama saMstArakaMdehi / eva vipariNAmakaraNato labdhesa pUrvasyaivasaMghATakasyA bhavati na pAzcAtyasya / [bhA.3426] evaM vipariNAmieNalabhati bahugoya huMtisagaNicce / annagaNije gurugAmAyanimittaMbhave gurugo / / vR- evamuktena prakAreNavipariNAmitenasvAminAyadilabhatesvagaNasaktasAdhustadAtasya prAyacchittaM catvAro laghukAH anyagaNasakte catvAro gurukAstathA svagaNasatko vA anyagaNasatko vA vipariNampalabdhvA yadi pRSTaH san vipariNAmanamapatnapati tadAmAyAnimittomAyApratyayo bhavatpadhiko guruko mAsaH / samprativyavacchintradvAramAha. . [bhA. 3427] ahapunajeNaM diTTo annaladdhou tenasaMthAro / chinno uvaribhAvo tAhejolabhatitasseva / / vR- atha punaryena ddaSTaH saMstAraka stenAnyo labdhaH saMstArakastasya pUrvadRSTasyoparibhAvo vyavasAyazchinaH vyavacchinnastatoyaH pazcAllabhate tasyaiva sa Abhavati tena tasya gataM vyavacchitradvAram / [bhA.3428] ahavAvi tinnivArA umaggito naviyatena laddhou / bhAvecchinnamacchinne anno jo havaitasse / / bR-athavA yena dRSTastena yAcitaH paraM na labdho dvitIyamapi vAraM yAcito nalabdhastRtIyamapivAna labdhastataH evaM trInvArAnyAMcitonacatena labdhastatastasyopariyaditasyasaMghATakasyabhAvo vyavacchinno yadi vA navyavacchinnastathApi yo'nyo labhate tasyA bhavati na pUrvasaMghATakasya tadevaM SaDbhiAraH samApta prathamaM dRSTadvAramadhunAvabhASitadvAramAha[bhA.3429] evaM tA diLUmIo bhAsitevi hoti chacceva / souMahabhAvena va vippariNAmeya dhammakahA / / [bhA.3430] vocchinnamivabhAve annovannasya jassa dejAhi / eekhaluchabbheyA uhAsaNehotinAyavvA / / vR- evamuktena prakAreNa dRSTe dRSTadvAreSaTbhedAH prakAzitAH / evamavabhASite'pi SaT bhedA bhavanti jJAtavyAH / tadyathA-prathamaM zrutveti dvAra, dvitIyaM yathAbhAveneti dvAraM tRtIyaM vipariNAmadvAraM caturtha dharmakathAdvAraM pazcarmavyavacchinnadvAraMSaSTamanyovAtasyetidvAraM / tatraete khaluSaTbhedAavabhASeNabhavanti boddhavyAH |prthmdvaar vyAkhyAnArthamAha[bhA.3431] ubhAsite aladdhe avvocchinneya tassa bhAveu / souMaNobhAsailaddhANIto purillassa / / vR-saMghATakena bhikSAmaTatA saMstArakaMsvAmIcasaMstArakaMyAcitaH paraMnalabdho'thaca tasyasaMghATakasya saMstArako paribhAvo'dyApi na vyavacchidyate tena ya saMghATakena gurusamIpamAgatyAlocito yathAmukasya gRhe saMstArako dRSTo yAcitazca paraM na labdho dvitIyavAraM yAciSyate / evamavabhASite'labdhe'vyavacchinne catasyasaMstArakasyoparibhAve vikaTanaM zrutvA anyaH saMghATakastatra gatvA yAcatelabhatecasa labdhvAnItaH san kasyA bhavatItyata Aha-pUrvasya yena pUrvamavabhASito'pi na labdhastasyA bhavati tadviSayabhAvAvyavacchedAnnetarasya / / [bhA.3432] saMsANijahA diDhe ahabhAvInijAva vocchinne / Page #818 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :-8, mUla- 190, [bhA. 3432] - 333 dArAiMjoejjA chaThe visesaMtuvucchAmi / / / vR-zeSANiyathAbhAvAdIni catvAridvArANi yAvatvyavacchinnadvAraM yathAdRSTedvArepUrvaMbhAvitAni tathA yojayet / tadyathA-ekena saGghATena bhikSAmaTatA kApi saMstArako dRSTo yAcitazca paraM na labdho dvitIyaH saMghATako tathAbhAvenatatragatvAtaMsaMstArakamAnayatisapUrvasaGghATakasyAbhavatinayenAnItastasya anye tubrUvate dvayorapi saMghATakayorAbhavanamadhikRtya sAdhAraNa iti / gataM yathA bhAvadvAramadhunA vipariNAmadvAramucyate / gurusamIpe vikaTyamAnamanyasya vA saMghATakasya kathyamAnaM vAcitamalabdha saMstArakaM mahyaM sampratidehi |atraapipuurvsyaivsNghaattksysaabhvtinyenaaniitstsy !gataMvipariNAmadvAraM |smprti dharmakathAdvAramucyate-agretanenasaMghATakenayAcite'labdhecAnyaH saMghATakastatragatvAtaMsaMstArakasvAminaM dharmakathA kathanena samAkarNya yAcate / saMstArakaMsa tathA labdhvA nItaHsana pUrvapUrvasaGghATakasyA bhavatina yenapazcAdAnItastasyetigataMdharmakathAdvAramadhunA vyavacchinnabhAvadvAramucyate-prathamasaMghATakena saMstArako yAcito nalabdhastatastadviSayebhAvo vyavacchinno gurusamIpecagatvAtathaivAlocitaM yathAamukasya gRhe amukasya gRhe saMstArako dRSTo yAcitazca paraMna labdhaHsa tiSThatu dvitIyaM vAraMna ko'pi yAciSyate, / evaM vyavacchinnaMbhAvaM jJAtvA yo'nya saMghATako yAcate labhatecasa tasyAbhavatina pUrvasya / tadevaM yojitAni yathA bhAvAdIni catvAryapi dvArANi ! ata UrdhvamAha-SaSTe dvAre'nyo vAnyasyeti lakSaNe vizeSa'stitaM vakSyAmi pratijJAtameva karoti[bhA.3433] acchinne annonnaM so vA annaMtujaisadejAhi / kappaijou paNaito tena va anneNavana kappo / / vR-yena prathamasaMghATakenasaMstArako iSToyAcitazcanalabdhastasya tadviSayebhAveacchinneavyavacchinne anyenasaMghATakena tatragatvAyAcite'nyomanuSyo'nyasaMstArakaMyadidadyAtyadivAsaevasaMstArakasvAmI anya saMstArakaM dadyAt / tadAsa tasya kalpateyastupraNayito yAcitaH saMstArakaH satena svAminA'nyena vA manuSyeNadIyamAnona kalpate |gtmvbhaassitdvaarmdhunaa labdhadvAramAha[bhA.3434] ladvArecevaMjoejaha sNbhvNtudaaraaii| jattiya metto visesotaMbucchAmi samANeNaM / / vR- labdhadvAre'pyevamuktaprakAreNa zrutvAdIni dvArANi yathAsaMbhavaM yojayet / yAvanmAtrazca vizeSastAvanmAtraMtaM vizeSa samAsena vakSye / tatra prathama zrutvetidvAramadhikRtya vizeSamAha[bhA.3435] ubhAsiyaMmiladdhabhaNaMtina tarAmi eNhi neuMje / atthauna hAmo puna kalle vAghacchehAmotti / / vR-prathamasaMghATakena bhikSAmaTatA kvApisaMstArako dRSToyAcito labdhazca |tsmin avabhASitelabdhe ca sAdhavobhaNantinazaknumaH |smprti bhikSAmaTantaH saMstArakaM netuMtatastiSTatupazcAnneSyAmaH / etazca gurusamIpesamAgatyatenasaMghATakenAlocitaMtaccazrutvA'nyoyAcatelabhatecaAnItaHsanpUrvasaMghATakasyA bhavati na tasya |apredvyorpitNsaadhaarnnmaacksste, vipariNAmadvArasAkSAdAha[bhA.3436] navariya anoAgato tena visocevaparaNatito / tattha dinno annassasa uvipariNAmeitahaceva / / vR-prathamasaMghATakena saMstArakoyAcittelabdhenetumazakyatayA tatraivamuktenanavarikevalamanyaH saGghATaka Page #819 -------------------------------------------------------------------------- ________________ - vyavahAra-chaTasUtram -2 - 8/190 AgatastenApi tatrasa eva saMstArakaH praNayito yAcitaH saMstArakasvAminoktaM datto'nyasya tatastathaiva taM vipariNAmayati / yathA sarvadaivAhaM tava priyastato mayi sati kimanyasmai tava dAtumucitaMtasmAdyadi sa Agacchatitarhitasya pratiSiddhapazcAnmamadAtavya iti evaM yadivipariNamyAnItobhavatitatapUrvatamasthA bhavatinetarasyatadevamuktavipariNAmadvAramadhunAdharmakathAdvAraMtathaiva prathamasaMghATakenasaMstArakedatto'nyasmai tato dharmakathAkathanatastamAvarcya brUte / yathA tasya pratiSidhyAyaM saMstArako mahyaM deyaH evamAnItaH pUrva saMghATakasya sa Abhavati netarasya / tathA yena prathamasaMghATakena saMstArako yAcito labdhazrutasya tadviSayabhAvavyavacchedAttathA prathamasaMghATakenasaMstArakeyAcitelabdhenetumazakyatayA tatraivamukte'nyaH saMghATakastatra samAgatyasaMstArakaMyAcate / tatrayadi anyomanuSyosaMstArakaMdadyAtsavAprathamasaMghATakayAcito'nyaM tadA sa tasya kalpate yaH punaH praNayitaH sa tenAnyena vA dIyamAno na kalpate / tathA ca vipariNAmadvAramuktvA zeSadvArANAmatidezamAha[bhA.3437] ahabhAvo loyaNadhammakahaNavocchinnamanadArANi / neyANi tahAceva ujahevauchaTThadArammi / / vR-yathA bhAvadvAramAloyaNatti padaikadeze padasamudAyopacArAdAlocanaM zrutveti dvAraM dharmakathanadvAraM vyavacchinnadAramanyadvAraM ceti paJcadvArANi yathaivAvabhASitadvAre'bhihitAni tathaiva jJeyAni paSTaM tu vipariNAmadvArasAkSAduktaM |gtNlbdhdvaarmidaanii saMjJAtidvAramAha[bhA.3438] sannAyaevi ecciya dArA navaraM imaMtunANattaM / AyarieNAbhihito geNhaisaMthArayaM ajjo / / [bhA.3439] suddhadasamI ThiyANaMtebhI ghecchAmi taddinaMceva / nAyagihe paDinattomAeu saMthAratobhaMte / / vR-yAnyeva zrutAdIni SaT dvArANi labdhadvArAbhihitAnyetAnyeva sajJAtikadvAre'pi draSTavyAni navaraM bhAvanAyAMyannAnAtvaMtadidaM vakSyamANaMtadevA-AyarieNetyAdiAcAryeNAbhihitaAryasaMstArakaM gRhANa, evamuktaH sansajJAtikAnAM gRhamAgamat dRSTaH saMstArako yAcitolabdhazca athavA sajJAtikairayAcitaireva sauktograhANasaMstArakaMtatastenoktaM yasmin divase saMstArakesvaptumArapsyatetasmin divase neSyAmaH / AcAryAzcazuddhadazamyAstatrasthitAstataAgatyazuddhadazamI sthitAnAM guruNAmantikebrUte Alocayatibhadanta mayA jJAtigRhe saMjJAtikagRhe saMstArakaH pratijJapto nibhAlitastiSThati tato yatra dine saMstArake svapsyate taddivasameva tasminneva dine gRhISyAmaH / evamAlocitaM zrutvA'nyo yAcate labhate ca AnItaH pUrva saMghATakasyAbhavati nayenAnItastasya gataM zrutvAdvAramaparaH saMghATako'gretanasaMghATakavRttAntamanavajJAya yathAbhAvenagatvA yAcatelabhatetenApyAnItaH pUrvasaMghATakasyAbhavatina tasya,aparetudvayorapisaMghATayostaM sAdhAraNamAcakSate yathAbhAvadvAramapigatamidAnIM sAkSAdvipariNAmadvAramAha[bhA:3440] vipariNAme tahacciyaannogaMtUNa tattha nAyagihaM / Asannayaro giNhai mittoannovimaMmottuM / / [bhA.3441] annevi tassa niyagAdehihi annaMya tassa mamadAuM / dullabhalAbhamaNAuM ThiyaMmidANaM havatisuddhaM / / [bhA.3442] sannAyagihe annona geNhaetena asamagunAto / Page #820 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :- 8. mUla - 190, [bhA. 3442] . sattivihavesattIeya sovihunavitena nivvisati / / vRtena sAdhunA mayA bhadanta jJAtigRhe saMstArakaH pratijJaptostita, tastasminnavedine samAneSyate ityAlocitaM zrutvA anya Asannataro mitrarupo vA jJAtigRhaM gatvA tatra tathaiva saMstArakasvAminaM vipariNAmayati / sa cAnyo vipariNasya gRhNAti idaM vakSyamANamuktvA tadevAha-anne vItyAdi anye'pi catasya nijakAH saMstArakaMdAsyanti yadi vAmAmAmuMsaMstArakaM datvA tasyAnyaM saMstArakaM dadyAH / athavA asmAddaze'jJAtoMcchavRttijIvini yatdurlabhadAnaMdIyatetadbhavatizuddhamiha paralokAzaMsA vipramuktatvAta tathA svajJAtigRhe'nyo'saMjJAtikastena saMstArakasvAminA asamanujJAto na gRhNAti / ahaM punaH saMjJAtikastato va zayyAmekavAramanujJAtasyApi saMstArakasya grahaNe tathA sati vibhave yadi vA vibhavAbhAve'pi svazaktyA so'pi sajJAtikastenAtmIyena sajJAtike vinA na nirvizati upabhuGkte bhaktapAna saMstarakAditasmAnmama dAtavyaeSa saMstArakaitievaM vipariNamyAnItaH pUrva saMghATakasyAbhavati na yenAnItastasyagataM vipariNAmadvAra madhunA dharmakathAdvAramucyate tathaivAlocanAmAkAnyaH saMghATaka statrAgatya dharmakathAmArabhate / tato dharmakathayA tamatyantamAvartya taM saMstArakaM yAcate / sa dharmakathAzravaNoparodhato na niSedhuMzaktaititasmaidattavAn so'pipUrvasaMghATakasyA bhavati, nayenAnItastasya / gataM dharmadvAraM ! samprati vyavacchinnadvAramAha-bhAvanA tasya sajJAtikasya yAcitasaMstArakaviSaye bhAvaH / kutazcitkAraNAtvyavacchinno'nyenacasaMghAMTakenAbhAvenayAcitvAsamAnItaHsayenAnItastasyA bhavati napUrvasaMjJAtikasya / anyadvArabhAvanA tviyam-pUrvaprakAreNa tenasaMjJAtikena guruNAmantike vikaTena kRte tat zrutvA'nyaH saMghATakastatra gatvA saMstArakaM yAcate / tatrAnyo manuSyo'nyaM saMstArakaM yadi dadAti yadi vAsaeva pUrvasaMghATakayacitaH saMstArakasvAmIparamanyaMsaMstArakaMtadA kalpatepUrvayAcitastvanenAnyena vA dIyamAnona kalpate tathA cAha[bhA.3443] sesANiya dArANitahaviya buddhiiybhaasnniyaaii| uddhadvAre vitahA navaraM uddhabhinANattaM / / vR- zeSANyapi vipariNAmajAni zrutvAdIni dvArANi tathaiva prAgukta prakAreNaiva buddhayA paribhAvya bhASaNIyAni tAni ca tathaiva bhASitAni / gataM saMjJAtika dvAramidAnImUrdhvadvAramAha-UrdhvadvAre'pi tathA pUrvoktaprakAreNa dvArANizrutvAdIni yojanI yAni navaramUrddhanAnAttvaM tadeva bhAvayati / [bhA.3444] AneUNana tiNe vAsassaya AgamaMtunAUNaM / mAulleja hucchaNeThaveimAvaNomaggejjA / / vR-saMghATakena kApi gRhe saMstArako dRSTo yAcito labdhazca Ane tumapi vyavasitaH / paraM varSasyAgamanAgamanaMjJAtvA mApAntarAlevarSaMpateditikRtvAnAnetuMtIrNaHzaktastathAmAvaNAtra prastArita AdrIkriyate mA vA anyaH saMghATakaH samAgatya mArgayat yAceta iti / channe pradeze kuDye'vaSTabhya UrvIkRtastato gurusamIpesamAgatya vikaTayati / tacca zrutvA anya upetyAgatya yAcatesacatenAnItaH pUrva saMghATakasyA bhavati, na yenAnItastasya / gataM zrutvA dvAramidAnIM yathAbhAvadvAraM vivakSurAha[bhA.3445] pucchAe nANattaM keNuddhakayaM tupucchiyamasiddhe / annAsaDhamANIyaMpipurille kei sAhAraM / / vR-yathAbhAvadvAre pRcchAyAMnAnAtvaM kiMtaditiceducyate-anyaH saMghATakastatrayathAbhAvena gatastena Page #821 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra-chedasUtram-2-8/190 UrdhvakRtaM saMstArakaM dRSTvA cintitaM kiM nAmaiSa saMyatena UdhrvIkRta uta gRhasthena yathA bhAvata evaM tena saMzayAnena pRSTaH-kenAyamUrcIkRta' itigRhasthaizcana kimapiziSTaM kathitaM tato'nyena saMghATakenAzeThana saMstArako yAcito labdha AnItazca / tathAnyenAzaThenAnItamapi saMstArakaMpUrvasya saMghATakasyAbhavantamAcakSate / kecitpunardvayorapisaMghATakayoH sAdhAraNaM / atha pRSTe gRhasthairAkhyAtaM gRhasyenorvIkRtastathA yathAbhAvena yAcitolabdhazca / so'pyAnItaH pUrvasaMghATakasyAbhavati / aparetudvayorapisAdhAraNamAhuH[bhA.3446] channe udghovakkatosaMthAro jaivisoahAbhAvo / tatthavi sAmAyArI pucchiAi itarahA lahuto / / vR- yadyapi saMstArako yathA bhAvAt yathAbhAvena gRhasthaiH channe pradeze urbopakRto jJAyate caitattathApi tatraiyaMsAmArI gRhastho'vazyamuktaprakAreNapRcchayate / itarathA pRcchAkaraNAbhAve prAyazcittaM laghuko mAsaH / gataM yathAbhAvadvAraM / vipariNAmanadharmakathAvyavacchinnabhAvAnyadvArANipUrvavatbhAvanIyAni / tathAcAha[bhA.3447] sesAiMtahacevaya viprinnaamaajhyaaiNdaaraaii| buddhIe vibhAsejAetto vucchaM pabhuddAraM / / vR. zeSANi vipariNAmAdIni dvArANi buddhyA yathA prAgabhihitAni tathaiva paribhAvya vibhASeta pratipAdayeta / gatamurDIkRtadvAramata UrdhvaM prabhudvAraM vakSyAmi / pratijJAtameva nirvAhayati[bhA.3448] pabhudAre vievaM navaraMpuna tattha hoiahabhAve ! egena puttojAito biieNa piyA utaraseva / / vR- prabhudvAre'pi evaM pUrvoktaprakAreNa zrutvAdIni SavArANi jJeyAni, navaraM punastatra prabhudvAre yathA bhAve yathA bhAvalakSaNe avAntarabhede nAnAtvaM bhavati / ekena saMghATakena yathAbhAvena putro yAcittaH / dvitIyena tasyaiva pitA dvAbhyAmapi dattaH sa kasyA bhavati tata Aha[bhA.3449] jopabhutaraotesiM ahavA dohiMpijassa dinnaMtu / apabhummilahuANA egatarapadosatojaMca / / vR-tayoHpitAputrayoHmadhye yaH prabhutarastena yasya dattastasyA bhavati / atha dvAvapi prabhUtAbhyAmapi saMbhUya yasya dattastasyA bhavati yasya tu pratiSiddhastasya nAbhavati / athAprabhuNA dattaM gRhNAti gAthAyAM saptamI tRtIyArthe tadA tasya prAyazcitaMcatvArolaghavaH / tathA AjJAdayodoSA yaccaekatarapradveSata Apadyate prAyazcittaM tadapi tasya draSTavyamekatarapradveSo nAma yaH prabhuH sa saMyatasya copari pradveSaM yAyAt / yena vA aprabhuNA satA dattastasya / [bhA.3450] ahavAdonivi pahuNotAhe sAdhAraNaM tudoNhapi / ___ vippariNAmAdINi usesANitaheva bhAsejA / / vR- athavA dvAvapi pitAputrau prabhU, dvAbhyAmapi ca pRthak pRthak dvayoH saMghATakayorenujJAtastadA tayordvayorapi saMghATakayoH sAdhAraNamAcakSate saMstArakaM, tadevaM yathAbhAve vizeSo darzitaH / zeSANi tu vipariNAmAdIni paJcapidvArANi tathaivabhAvanIyAni yathAprAgabhihitAni ||saamprtmupsNhaarmaah[bhaa.3451] esavihIubhaNito jahiyaM saMghATaehimagaMti / saMghADeha alabhaMtAto vaMdanamagaMti / / vR- yatra saMghATakaiH pratyekaM pratyekaM saMstArakA mRgyante tatra eSa pratyekaM pratyekamAnItAnAM saMstAra Page #822 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :- 8, mUla- 190, [bhA. 3451] 337 'kAnAmAbhavan vyavahAraviSaye vidhiruktaH / yatra punarekaikaH saMghATako na labhate tadA vRndasAdhyAni kAryANi vRndena kartavyAnIti nyAyAt saMghATakairalabhamAne vRndena samudAyena mArgayanti tatravidhimatidezata Aha[bhA. 3452] vaMdeNaM taha cevaya gahaNaNunnavaNAi to vihI eso / navaraM puna nANattaM appaNaNe hoi nAyavvaM / / vR-vRndenApi mArgaNe tathaiva tena prakAreNa grahaNe'nujJApanAyAmAdizabdAdarpaNe ca vidhireSa prAgabhihito draSTavyo navaraM punararpaNe bhavati nAnAtvaM jJAtavyaM / tadevAha [bhA. 3453 ] savvevi diTharuve karehiM punnaMmi amha egayaro / anno vA vAgho appahiti jaM bhaNasi tassa / / vR- saMstArakasvAminaM pratyucyate sarvAnappasmAn dRSTamUrtAn kuru asmAkamekataraH pUrNe varSAkAle saMstArakaM yuSmAkamarpayiSyati / athAsmAkameteSAM kazcanApivyAghAto bhavet tadA anyo'piyattvaM bhaNasi tasya samarpayiSyati [bhA. 3454 ] evaM tA saggAme asatI Aneja anagAmAto / suttatthe kAUNaM maggai bhikkhaM tu aDamANo / / bR- evamuktaprakAreNa tAvatsvagrAme saMstArakAnayane vidhirukto'sati svagrAme saMstArakasyAbhAve anyagrAmAdapi Anayet ! kathamityAha-sUtrArthI kRtvA sUtrapauruSImarthapauruSIM ca kRtvA bhikSAmaTanasaMstArakaM mArgayati yadi punaranyagrAme'pi pratyekaM saMghATakasyAlAbhastadA athapauruSI hApayitvA tatra vRndena gatvA yAcante / [bhA. 3455 ] adiTTe sAmimmi uM vasiuM Anei biiya divasaMmi / khettaMmi u asaMte AnayanaM khettabahiyAto || bR-yadi svagrAme na dRzyate saMstArako dRzyamAnovA na labhyate tadA svakSetrAdvigavyUtapramANe anyagrAme gatvA yAcanIyaH / atha na dRzyate tatra saMstArakasvAmI tadA gRhe uSitvA dvitIyadivase saMstArakamanujJAya gRhItvA samAgacchanti / atha svakSetre na labhyate tadA svakSetre saMstArakasyAbhAve svakSetrAdvahiSTAdapyAnayanaM saMstArakasya dvitridinamadhye karttavyam / [bhA. 3456 ] savvehiM Aga ehiM dAu~ guruNo u sesa jaha vuhuM / saMdhAre ghettUNa uvAseho anunnavaNA / / vR- sarvairapi saMghATakeH para paratagrAmebhyaH samAgataiH saMstArakaparipUrNatAyAM satyAM traya utkRSTAH saMstArakAH gurordAtavyAstataH zeSairyathAvRddhaM yathA ratnAdhikatayA gRhItavyAH / tAn saMstArakAn gRhItvA tadanantaramavakAzena bhavatyanujJApanA / etAvatA grahaNadvAraM anujJApanAdvAraM samApatitamityAveditam / jo puvvapunannavito pesijrjjatena hoti ugAse / [ bhA. 3457] heTThille suttaMmi tassAvasaraM iha pattI || vR- yaH pUrvamadhastane prathame piNDasUtre preSyamANe-nAvakAzo'nujJApitastasyAvasara iha prAptastataH sa bhaNyate nAuNa suddhabhAvaM therA viyaraMti taM tu ugAsaM / [bhA. 3458 ] 22 22 Page #823 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 338 vyavahAra-chaMdasUtram -2- 8/190 sesANa vijojassa u pAuggo tassataMrdeti / / vR-tatra preSyamANasthAvakAzamanujJApayataH sthavirA AcAryAH zuddhaM bhAvaM jJAtvA tamevAvakAzaM vitaranti / anujAnatezeSANAmapiyo'vakAzIyasyasAdhoHprAyogyastasyataMdadAti atravidhimAha[bhA.3459] khelnivaatpvaatekaalgilaanneysehpddiyre| samavisame paDipucchA AsaMkhaDie anunnavaNA / / vR- yasya khelaH zleSAma praspandate sa gurun anujJApayati bhagavan ! zleSmApatati tato'nyadavakAzAntaramanujAnIta / tatastasyAnyo'vakAzodAtavyaH |tthaa nivAtedharme nipIDyamAnoyadipravAtamanujJApayatitarhitasyapravAtodAtavyaH |prvaatevaatepiiddymaansy nivAtaHkAlagrAhIdvAramUlamanujJApayati,! satatrasthApyate, slAnasyasamIpezaikSasyapraticArakaH zikSAdvayaMgrAhayitvAzaikSakasyasamIpesamaviSamAyAM bhUmau yasya pAzrvANi duHsvayato so'dhyAsyAyAM bhUmau sthApyate / yo yaM punaH punaH pratipRcchatisa tasya pArzveAsaMkhaDikAH svasvatarakasyapAdhai evamanujJApanAsAdhUnAMbhavati / AcAryeNacazuddhabhAvamavagamya tathaivAnujJAyate upasaMhAramAha[bhA.3460] evamaNunnavaNAe evaM dAraMihaM parisamattaM ! egaMdiyAdi dArAetto uDDepavakkhAmi / / vR-evamuktaprakAreNasAdhUnAmanujJAnAyAMbhaNitAyAmetatanujJApanA lakSaNaMdvAramiha parisamAptamata UrdhvaMtuekAGgikAdIni dvArANipravakSyAmi | pratijJAtameva nirvAhayati[bhA.3461] asaMghAtimeva phalagaMghettavvaM tassa asati saMghAI / domAitassa asatIgeNheja ahAkaDA kaMbI / / vR- pUrvamasaMghAtimameva phalakaM gRhItavyaM tasyAsatyabhAve saMghAtimaM kiM viziSTa mityAha-dvayAdi phalakAtmakaMdviphalakAtmakamAdizabdAtriphalakAtmakaMcatuHphalakAtmakaMvA gRhNIyAditiyogaH / tasya phalakasaMghAtAtmakasya saMstArakasyAbhAve yathAkRtAH kambI gRhNIyAt / gRhItvAtanmayaH saMstArako vidhIyate / tatrayAnamantikaMvyastAH sAntarAH kriyantenistarAbhiH prANajAterAidhanAMetaccaphalakeSvapi draSTavyaM / tathAcAha[bhA.3462] domAdisaMtarANi ukareimA tattha UnamaMtehiM / . saMtharaseNaNonne pANAdivirAhaNAkujA / / vR-dvayAdIniphalakAninamanazIlAnisAntarANikaroti |kimrthmityaah-ttrdvyaadiphlkaatmke saMstArake namabhiH phalakairanyonyaM saMstArake prANAdInAM virAdhanA bhavet / prANA dvi tri caturindri AdizabdAjIvAdi parigrahaH / gatamekAnikadvAramidAnImakucadvAram kucaspandanena kucatItya kuca igupAntyalakSaNaH / kaH pratyayaH yastathA baddhaH san na spandate so akuco grAhyo yastu kucabandhanaH sa parihAryastathA cAha[bhA.3463] kuyabaMdhaNaMbhi lahugA virAdhanAhoIsaMjamAyAe / siDhilijaMtaMbhi jahA virAdhanA hoipANANaM / / [bhA.3464] pavaDeja badubaddha virAdhanA tattha hoiAyAe / jamhA ee dosA tamhA ukuyaM nabaMdhejA / / Page #824 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :-8, mUla - 190, [bhA. 3464] vR-kucaM zithilaMbandhanaM yasya tasmin kucabandhane saMstArake gRhyamANeprAyazcittaM catvAro laghukAH / tathA virAdhanA bhavati saMyame Atmani ca yatastasmina zithilyamAne zithilabandhanatayA praspandamAne prANAnAM virAdhanA bhavati / eSA saMyamavirAdhanA durbaddhe sa prapatet / tatrabhavatyAtmavirAdhanA yasmAdete doSAstasmAt yathA kucaM zithilaM bhavettathA nabandhIyA kintugADha bandhanabaddhaM kuryAt / [bhA.3465] taddivasaMpaDilehAIsI ukkhetuheTuMuvariMca / / . syaharaNeNaMbhaMDaM aMke bhUmIe vA kAuM / / vR-taddivasaM pratidivasaM dine dine ityarthaH / bhANDaM saMstArakAdi lakSaNabhISat utkSipya aGke utsaGge bhUmau vA kRtvA adha uparicarajoharaNena tasya pratyupekSA kartavyA / [bhA.3466] evaM tudonnivArA paDilehA tassa hoikAyavvA / sabve baMdhemottuMpaDilehA hoipakkhassa / / vR-evamuktena prakAreNa dvau vArau prAtaraparAhNeca tasya saMstArakasya pratyupekSA bhavatikartavyA / pakSasya pakSasyAntepunaH sarvAn bandhAnmuktvAcchoTayitvA pratyupekSA bhavati kartavyA 1gtmkucdvaarm| [bhA.3467] ugamamAdIsuddhogahaNAdI jo vavannito esa | esokhalu pAugo heThimasutte ca jobhnnito|| vR- ya udgamAdi doSazuddhaunmotpAdanAdi doSavizuddho yo vA eSo'nantaramupavarNithao'grahaNAdau grahaNe'nujJApanAyAM baddha ekAGgiko'kucazcayadivA yo maNito'dhastanasUtre Rtubaddhapratyeka sUtre dvAtriMzadbhaGgeSumadhye prathamabhaGgavartI eSakhaluprAyogyo veditavyaH / / [bhA.3468] kajaMmisamattaMmI appeyavyo aNappiNaNe lahugA / ANAdI AdosA biiyaM uTThANa hiyadaDDo / / va-kArvesamAptesatiniyamAtsaMstArako'rpayitavyoanapaNeprAyazcittaMcatvArolaghukAH AjJAdayazca doSAH / atrApi dvitIyapadamapavAdapadaM yadi rogasyotthAnaM pravartate / stenairvApRto'gninA vA kathamapi dagdhastadAnArpaNamiti / tadevaMbhAvitaM varSAvAsasUtraM, (saM) prativRddhAvAsasUtrabhAvanArthamAha[bhA.3469] vuDDAvAse cevaMgahaNAdi padAuhotinAyavvA / nANattakhettakAle appaDihArI yaso niyamA / / vR-vRddhAvAse'pyevaM pUrvoktena prakAreNa grahaNAdIni padAni bhavanti jJAtavyAni bhavanti / kimuktaM bhavati / yathA prAk varSAvAse grahaNAnujJAnakAGgikA kucaprAyogya lakSaNAnipaJca dvArANyamihitAni / tathA vRddhAvAse'pyanugantavyAni tu zabdo vizeSaNo sa caitadvizinaSTi / vRddhAvAse Rtubaddhe'pyeSa eva vidhiritinavarasatranAnAtvaMkSetrekAlecatathAniyamAdapratihArIsavRddhAvAsayogyaHsaMstArako gRhItavyaH / [bhA.3470] kAle jApaMcAhaM pareNa vAkheta jAva battIsA / appaDihArI asatImaMgalamAdIsupuvuttA / / vR-iha varSAvAse saMstArakasyAnayane kAlatautkarSeNa trINidinAnyuktAni / atratuvRddhAvAse kAle kAlamadhikRtya yAvatpazcAhaM paJcadinAni tataH pareNa vA AnayanaM draSTavyam / kSetrato yAvat dvAtriMzat yojanAni tathA apratihAriNo'satyabhAve saMstArakasya yAni maGgalAdIni pUrvamuktAni tAni prayoktavyAni Page #825 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra-chedasUtram-2-8/191 mU. (191) therANaM therabhUmipattANaM kappaidaMDae vAbhaMDae vA chattaevA mattaevA laDiyA vA cele vA cammevA cammapaliccheyaNaevA avirahie ovAse ThavettA gAhAvaikulaM piMDavAyapaDiyAepavisittaekA nikkhamittaevA, kappaiNhaMsaMniyaTTacArINaMogahaManunnavattApariharittae / [bhA.3471] vuDDo khalusamadhigato ajaMgamo ya jaMgamavisese / avirahitovAvutto sahAya rahieimAjayaNA / / vR-anaMtarasUtrevRddhaH khalusamadhikRto'nenApisUtreNavRddha eva ucyatesthaviravRddha zabdayorekArthatvAt tataH pUrvasUtrAdanaMtaramasyasUtrasyopanyAso navaraM sa pUrva sUtre vRddho'jaMgamo jaMdhAbalaparihAna ukto'tra tu jaGgamavizeSo na sarvathA javAvalaparihIno vaktavyo'thavAyaM vizeSaH pUrvasUtre yodhikRto vRddha uktaH sasahAyairavirahita ukto'vatu yaH sahAya rahitastasya sAmAcArI pratipAdyA tathA cAha-sahAyarahite iyamadhikRtasUtrapratipAdyA yatanA anena sambadhenAyAtasyAsya vyAkhyA-sthavirANAM jarasA jIrNAnAM sthavirabhUmiM prAptAnAM sUtrArthatadubhayopetAnAmityarthaH / kalpena daNDavidaNDAdibhedabhinnaM bhaNDakaM aneka vidhAni upakaraNAni cchatrakaM pratItaM mAtrakamuccArAdisatkaM laSTikA daNDa vizeSaH celaMkalpAdi carmatalikAdirupaM carmaparicchedanakaM vadhrA / etAn avirahite avakAze sthApayitvA gRhapatikulaM piNDapAtapratipAtAya praveSTuM vA niHkramituM vA kalpate sannivRttavArANAM bhikSAcaryAtaH pratyAgatAnAM sthavirANAM dvitIyamapivAramavagrahamanujJApya parihartudhAraNayA paribhogenacetyeSasUtrAkSaramAtrArthaH / vizeSa vyAkhyA tubhASyakRtA kriyatetatrayAni padAni vyAkhyeyAni tAnidarzayati / [bhA.3472] daNDa vidaNDe laTThI vilaTThI cammoya cammakoseya / cammassaya jeccheyAtherA viyajejarAjuNA / / vR- daNDo vidaNDaH yaSTiyiSTiH carma cammakozaH carmaNazca ye cchedAste carmaparicchedanakAste ca vyAkhyeyAstatra prathamataH sthavirapadamAcakSatesthavirA apica ye jarAjIrNAstedraSTavyAH / [bhA.3473] AyavatANa nimittaM chattaM daMDassa kAraNavuttaM / kIsa ThaveIpucchA sa digdhathUro uduggaTThA / / vR-AtapauSNenaparitApanAtasya trANArthacchatrakaMgRhNAti, daNDasya upalakSaNametat / vidaNDAdInAM grahaNekAraNaM pUrva nizIthe kalpeca bhaNitaM / athakasmAddaNDaMsthApayati / eSA pRcchA / atrottaraMdaNDako dIrdha:sthirazca |ttstNdurgvyaadhaadiprivaarnnnimittiN parivahati |smprtibhaannddaadipd vyAkhyAnArthamAha[bhA.3474] bhaMDaM parigaho khalu uccArAdIya mattayA tinni / ahavA bhaMDagagahaNenegavihaMbhaMDagaMjogaM / / vR-bhANDakaM khalu patagRha ucyate uccArAdau ca Adi zabdAt prazravaNe zleSmaNi ceti parigrahastrINi mAtrakANi bhavanti / tadyathA-uccAramAtrakaM prazravaNamAtrakaM zleSmamAtrakaM ceti / athavA bhANDakagrahaNenAnekavidhaMbhANDakaMgRhItaMdraSTavyaM / [bhA.3475] celaggahaNe kappA tasaMthAvara jIvadehanipphanA / dorayarAva cilimilicammataligAvakattivya / / vR-celagrahaNena trasasthAvarajIvazarIraniSpannA UrNikasUtrikarupA ityarthaH kalpAH parigrahyante / cilimilinamiti javanikA sAdavarakamayI itarA vA draSTavyA carmamavatalikA upAnat kRttirvA ... Page #826 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 341 uddezakaH-8, mUla - 191, (bhA. 3475] aupagrahikopagrahaNa vizeSarupA / / [bhA.3476] aMguTha avarakANutahakosagaccheyaNaM tujevaddhA / tecchinnasaMghaNaTThAdukhaMDasaMdhANa heuvA / / vR-carmamayaH kozaH carmakozaH soGguSThasya yadivAavarapANupArNikA tasyA parirakSaNAya dhriyate / athavA nakharadanAderaupagrahikopakaraNavizeSasya carmamayaH kozazcarmakozaH ye tu badhrAste carmaparicchedanakamityucyate / te ca cchinnasandhAnArthamathavA dvikhaNDasandhAnahetordhiyante / tadevaM viSamapadAni vyAkhyAtAni / samprati daNDAdi upakaraNasthAnacintAM cikIrSurAha[bhA.3477] jaiya Thavei asune nayabeIdejahettha uhANaM / lahugosuttelahugA hiyaMmijaMjatthapAvati u / / vR- yaditvazUnye avirahite pradeze daNDAdyupakaraNaM sthApayati na ca kasyApi saMmukhamevaM brUte atra dadyAdavadhAnamupayogamiti, tadA tasya prAyazcittaM laghuko mAsaH / atha zUnye sthApayati tadA catvAro laghukAstathAzUnye muktestenaizcApahRte yatyatrajadhanyemadhyame utkRSTe vA upakaraNe prAyazcittamuktaMtat prApnoti / atra parasyAvakAzamAha[bhA.3478] eyaMsuttaMaphalaM jaMbhaNiyaM kappatti therassa / bhaNati suttanivAto atimahallassatherassa / / vR-codakaH prAhaH-yadyevamazUnyezUnye ca pradezeupakaraNedoSastarhitatsUtramaphalaviSayaM yaduktaMkalpate avirahite avakAze sthApayitvetyAdi sUrirAha-bhaNyate atrottaraM dIyate / asya sUtrasya nipAto atimahato'tizayena garIyasaH / / __ [bhA.3479] gacchAnukaMpaNijjojeNaThaveuNa kAraNeNaM tu / hiMDai junnamahallotaMsuNa vocchaMsamAsenaM / / vR- so'ti vRddho mahAn gacchasyAnukampanIyaH paraM yena kAraNena sajIrNa mahAn ekAkIbhUto'virahite pradeze upakaraNaMsthApayitvA bhibhakSyAM hiNDatetatkAraNaM samAsena vakSye tacca vakSyamANaMzRNu / [bhA.3480] sopuna gaccheNasamaM gaMtUNa majaMgamonavAei / gacchANukaMpaNijjo hiMDaithero payatteNaM / / vR-sapunarajaGgamo gacchena samaMgaMtuMna zaknoti, tataH sa gacchasyA'nukampanIya iti kRtvA sthaviro vakSyamANena prayatnenayatanayA hiNDato / tameva prayatnamAha[bhA.3481] atakkiya uvahiNAutherAbhaNiAyaloyaNijjena / saMkamaNe paTThavaNaMpuratosamagaMcajayaNAe || vR- yamupadhinako'pitarkayati vizeSataH paribhAvayatitenAtkAraNIyenopadhinAata evAlocanIyena lobhagocaratAmati krAntena paristhApya mAsakalpaprAyogasya varSAvAsa prAyogasya vA kSetrasya saMkramaNe kartavye AcAryeNa te sthavirA ati mahAnto bhaNitAH purataH samakaM vA yatanayAvalyatAM tatra yadi pratibhAsate tarhi purato'gre sAdhubhiH saha tasya prasthApanaM kriyate / atha na zaknoti purato gantuM tadA samakaM nIyate / kathamityAha-yatanayA tAmevayatanAmAha [bhA.3482] saMghADagaegaNavAsamagaM geNhaMtisabhaeteuvahiM / Page #827 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 342 vyavahAra-cheTasUtram -2- 8/191 kitikammadavaM paDhamA kati tesiM asatiego / / vR- yadi gacchena samaM vrajati tataH sundarameva sakalasyApi gacchasya tatsArAkaraNAt / atha samakaM gantuM na zaknoti tadA sAdhusaMghATakena samaM sAdhusaMghATakasyAbhAve ekena vA sAdhunA samaM vrajati / tatra yotausahAyau dattautau tasyopakaraNaMgRhNItaH / parivahataH / yadAtucaurabhayena samayaM sthAnaMtadAsamastamapi upadhikalpAdilakSaNaMgRhNItogRhItvAsasthaviro yathAjAtaH-kRtvAagre kriyate tataH samayasthAnalaGghane kRtikarmavizrAmaNAMtasyakurutaH kRtvAdravaMpAnIyaMsamarpayataH tadanantaraMprathamAlikAMkAsyataH / tayordvayoH sAdhvorabhAve ekaH samastaM praaguktNkroti| [bhA.3483] jaigacchejjAhigaraNopurato paMthe yasophiDijAhi | tattha uThavejA ega rikaM paDipaMthagappAhe / / vR- athaiko'pi sahAyo na vidyate tadA sthavira ekAkyapi purataH pravartyate / tatra yadi sArthAdivazatastvaritaMgacchanyadivApathi parirayAdinAsa sphiTitobhavettatraekaMsAdhuMriktamupakaraNarahitaM sthApayet / atha tatra zarIrApahAristena bhayaM duSTa vyAghrAdi svApadabhayaM vA tataH sa moktuM na zakyatetarhi agretanasthAnAtpratinivartamAnaM pathi kamapyAhe itisandezApayet / tathA agre sAdhusamudAyo vrajannAste tasmAttvarita mAgamyatAmiti |smprti yathAsa sphiTito bhavati tathA pradarzayati / [bhA.3484] sArikkhakaMDaNIe ahavA vAtenahuJjapuThou / evaM phiDito hunjA ahavAvI pariraeNaMtu / / [bhA.3485] kAlagae vasahAephiDito ahavAvi saMbhamo hunJjA / paDhamabiyatovaeNavagAmapaviThTho vajo hajjA / / vR- pathi gacchato mArgadvayaM tatra yena pathA gaccho gastasmAdanyasmin pathi kecitsAdhu sadRzAH purato gacchanto dRSTAstataH sAdhava ete gacchantIti sAdRzantIti sAdRzya karSinyAvipralabdhaH san tena pathA gacchedathavA apAntarAlesa vAtenaspRSTaH syAttatogantuMnazaknoti / evamamunA prakAraNasasphiTitobhavet / athavAtathAvidhamahAgartayAparvatasya nadyAvApariraeNasasthavirovrajangacchasphiTitaH syAt yadi vA yastasya sahAyo dattaH sakAlagata iti sphiTita ekAkI saMjAtaH / athavAsaMbhrame svApadasaMbhrame vAtvaritaMsArthena saha palAyamAnegacchesthaviraHzanairRjan sphiTitobhUyAt / yadivAprathamena kSutparISahena pIDitaH san yaH sthaviro grAmaMjikAM vA praviSTo bhaveta / gacchazca stenAdibhayena sArthena samaM tvaritaM vrajatisagacchAta sphiTati / [bhA.3486] eehiMkAraNehiM phiDito jo aTThamaMtukAUNa / anahiMDato magai iyare viyataM vimagaMti / / vR- etairanantaroditaiH kAraNai? gacchAt sphiTitaH so'STamaM SaSTaM caturthaM vA kRtvA bhikSAmaTan gacchaM mArgayati anveSayati itare'pi ca gacchasAdhavastaM sthaviraM vimArgayanti / atha te gacchasAdhavaH sArthena samaMvrajanto yadi sArthaM muJcatitadAstenairapahiyantevanadAvena dahyanteduSTena vAsvApadena kenApigRhyante / tata gaveSayituMna zaknuvantitarhisthavireNAvazyamuktaprakAreNa mArgaNA kartavyA / [bhA.3487] aha puna nasaMtharejA.to gahito neya hiMDatobhikkhaM / jahatarejAhitato Thaveja tAhe asunnammi / / national Page #828 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :-8, mUla - 191. [bhA.3487] 343 vR-yadicaturthena SaSThenASTamenavAgaveSaNaMkajuna saMstarettatastadA tadupakaraNamazUnyepradezesthApayet / tatrApi yAni varjanIyAnisthAnAni tAni pradarzayati[bhA.3488] ahapunaThaviJjA mehiMtu sunnagikamma kutthiesuMvA | nANunnaveja dIhaMbahubhuMjaparicchae pattaM / / [bhA.3489] tisulahuga dosa lahugo khaddhAiyaNeyacaulahUhoti / caugurugasaMkhaDIe appattapaDicchamANassa / / . vR- atrAdyagAthA padAnAM dvitIyagAthokta prAyazcittaiH saha yathAsaMkhyena yojanA sA caivamatha punaH sthApayedeSu vakSyamANeSu sthAneSu gAthAyAM tRtIyA saptamyarthe / tataH prAyazcitta saMbhavastatra yadi zUnye sthApayaticaturlaghu / AgnikarmikAyAmapizAlAyAMsthApanecaturlaghukA, agninAyadikathamapyupakaraNasya dAhastadAtanniSpannamapiprAyazcittaM, jugupsite jugupsitagRheSusthApayatazcaturlaghu !tasmAdetAnisthAnAni varjayitvA vakSyamANeSusthAneSusthApayet / yatrasthApayatiteanujJApayitavyAH |annujnyaapnemaaslghu dI( bhikSAcaryAM karotimAsalaghu / bahusu jati prAyazcittaM catvAro laghavo bhavanti / khaddhAiyaNe iti khaddhasya pracurasya adane bhakSaNe satItyarthaH / tathA aprAtaM saMkhaDiM pratIkSamANasya prAyazcittaM catvAro gurukAH / samprati yeSusthAneSusthApayettAnidarzayati[bhA.3490] asatIemaNunnANaMsavvovahiNAva bhaddaesuMthA / desakasiNeva ghettuMhiMDaisailabhe Aloe / / vR- yadi samanojJAH santi tarhi teSUNakaraNaM sthApayitavyam / teSAmasatyabhAve'manojJAnAmapi asAMbhogikAnAmapyupAzraye sthApayet / yadi vA sarveNApyupadhinA gRhItena hiNDate yadi zaktirasti, azaktI pArzvasthAdiSvapisthApayati / yadi vA yathA bhadrakeSu gRheSu sthApayati desakasiNevA ghettumiti samastasyopadhirvezabhUtAni yAnikRtsnAniparipUrNAnikalpAdIni tAnigRhItvA bhikSAmaTati / azaktau tAnyapi muktvA paribhramati / tatrasati lAbhe teSu gRheSu bhikSAmaTatiyeSvaTan upakaraNaMpazyati / [bhA.3491] asatIe avirahiyammi nitikkAdINa aMtIeThavae / dejaha uhAnaMtiya jAvau bhikkhaM paribhamAmi / / vR- asati avidyamAne bhAve avirahite pradeze naityakAdInAM naityiko dhruvakarmiko lohakArAdirAdizabdAtmaNikArazaGkakArAdiparigrahasteSAmantikasthApayetteca-dadyAdasyopakaraNasyAvadhAnaM yAvadahaM bhikSA paribhramAmi[bhA.3492] udeti gaNayaMto vAsamakkhaM tesibaMdhiuM / AgatorakkhiyAbhettitena tubbheSvivAime / / vR-teSAMdhruvakArmikaprabhRtInAMsamakSaMgaNayanbadhvAsthApayati |vaashbd: sthApanAviSayaprakArAntaramUcane Agatazca san dvitIyamapi vAramavagrahamanujJApayati / kathamityAha-bhoityAmantraNe yuSmAmI rakSitAnyamUni nayuSmadIyAnItyanujAnItamAM gRhantamiti / [bhA.3493] ThuNavannahA gaMtikena mukkottipucchttii| rahiyaM kiMgharaM AsI ko parovaihAgato / / vR-ihayadAtepAMsamakSamupakaraNaMbadhvAsthApayatitadAsAmijJAnAMgranthiM badhnAti tataH AgataH san Page #829 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 344 zAhira vyavahAra-chedasUtram -2- 8/191 taM pralokayati mA kenApyunmucya kiMcit hRtaM syAttatra yadi tathaiva granthiM pazyati tataH pUrvokta prakAreNadvitIyamavagrahamanujJApayati athagraMthimanyathApazyati,tato brUtegraMthirunmuktaH choTitaitipRcchati tadA |kimitikssepe rahitazUnyaM gRhamAsIt ko vA apara iha samAgataiti / [bhA.3494] nasthivatthusugaMbhIrataMme dAvehamAcirA / nadiTTo vA kahaMpatto tena toucauihaM / / vR-mamopakaraNamadhyeyadvastusugaMbhIramatizobhanaMtannAstitaddarzayatatadvastumA cirakAlI kuru |ath na gRhItaMmayA nApiko'pyAgacchanddaSTastataAha-na dRSTo vA kathamatrAgacchanstenakaupayAti utparakaH / avazyaMsa dRSTaH svayaM vAgRhItamitibhAvaH / [bhA.3495] dhammo kahijatesiMdhammaTThA eva dinnamannehiM / tubbhArisehiM eyaM tubbhesuya paccato amhaM / / vR- dharmasteSAM dhuvakarmakaprabhRtInAM kathyate / kathayitvA ca paryante saM(sa)TaMkamAnIyamidamucyatedharmArthameva yuSmAddazairanyairetat upakaraNaM mahyaM dattaMyuSmAsu ca vipaye'smAkamatIva pratyayo vizvAsastataH kimityAha[bhA.3496] to ThaviyaMNe esthadijja utaMsAvayA iyaM amhaM / jaidaMtIramaNizaM adeMtetAhe imaMbhaNati / / vR-yata evaM tasmAt zrAvakA yanno'smAkamatra sthApitaM tadidamasmAkaM dIyatAmevamukte yadi dadati tato ramaNiyaMsundaraM, athana dadAtitato'dadatastAnidaM vakSyamANaMbhavati tadevAha[bhA.3497] therotti kAuMkAsumA avannaMsaMtI sahAyA bahavo mamanne / ja umgamessaMtimame yamosaM khittAinAuMitiveadate / / vR-sthavira iti kRtvAmA mamAvajJAM kAryuryataH santi mamAnye bahavaH sAhAyA ye kSetrAdijJAtyA kSetre kAlAdijJAtvA kSetrakAlAdikamapuSya mAmetatmoSamudgamayiSyantiityetattAnadadataH pratibrUte / [bhA.3498] uvahI paDibaMdheNaMso evaM acchaitahiMthero / AyayipAyamUlA saMghADegova ahptto|| vR- upadhi pratibandhenaH sa sthavirastatra evamuktaprakAreNa tiSThati tAvat yAvadAcAryapAdamUlAta saMghATaka eko vA sAdhuH samAgacchatiatha so'piprAptatarhi yataiH kartavyaM tadupadarzayati[bhA.3499] teviya magaMtitato atesAhitibhoiyAINaM / evaMtuuttaruttarajArAvA ahava jAdinnaM / / vR-te'piAcAryapAdamUlAdAgatAH sAdhavastAndhruvakarmikAdInmArgayanti yAcantetato yadina dadati tarhitAn adadatobhojikAdInAMnagarapradhAnapuruSAdInAMsAdhayantikathayanti |athttraapin kimapyanuzAsanaMtarhi tato'pibRhatAMbRhattarANAM kathanIyam / evamuttarottarasya kathanaM tAvat yAvat rAjA athavA yAvaddattaM bhavatitAvatkathanIyam / / [bhA.3500] aha puna akkhayaciThetAhe vo coggaiManunnavae / tubhaccayaM imaMtiyajenabhe rakkhiyaM tumae / / vR-athapunastatupakaraNamakRtaMtiSThatitadAdvitIyamavagrahamanujJApayatiyathAidaMsamastamapyupakaraNaM Page #830 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddeza :- 8, mUla - 191, [bhA. 3500] 345 yuSmadIyaM yenedaMyuSmAbhI rakSitaMtasmAnmAM gRhyantamanujAnIteti etAvatA kappatihaMsanniyaTTacArANAM doghaMpi uga haM anunnAvitte ti vyAkhyAtam / [bhA. 3501 ] ghettuM vahiM sunagharaM va bhuMjekkhinova tattheva ucchannadese / channAsatI bhuMjai kacca geU savvovi yaM bhANe kare tu kappaM / / vR- gRhItvA upadhiM zUnyagRhe gatvA bhuMkte, / atha mArgaparizramaNe bhikSATanena khinnaH paribhrAntastarhi tatraiva channe AvRtte pradeze bhuGkte / athacchannapradezo nAstitarhi kaJcage caDuge sarva bhAjanAdapavRtya bhAjanasya cakalpaM kRtvA bhuGkte / [ bhA. 3502 ] majhe davaM pivatto bhutte vA tehiM ceva dAve ti / cche vAmoyattaNaemevaya kaccae Dahare / / vR-madhye bhojanamadhyabhAge kiJcidbhuMkte ityarthaH / dravaM pivan pAtuMkAmo vA bhuGkte vA paripUrNe taireva gRhasthairdApayati mAtra kAtpAnIyama pavarttApayati / apavarttApyadvAbhyAM kRtvA pivati / atha necchati gRhasthopavartayituM tato vAmahastena svayamapavartya ekena hastenAJjaliM kRtvA pibati / tathA yadi kSullake caDuge na sarvaM bhaktaM mAti tadAyaH pAnIya pAnaviSayevidhiruktaH sa eva atrApi draSTavyasatthA evamevA nenaiva prakAreNa Dahare kSullake ca dRSTavyaM tathA cAhaH [ bhA. 3503] appaDibajjhatagamo irevi gavesaha payatteNaM / emeva avuDassa vi navaraMgahieNa aDaNaMtu / / vR evaM yatanAM kurvato brejikodiSvapi apratibadhyamAnasya pratibandamakurvato gamo gamanaM gacche bhavati / itare'pi ca gacchasAdhavastaM sthaviraM prayatnena gaveSayanti / gAthAyAmeka vacanaM prAkRtatvAt / yo'pyavRddhaH kAraNataH kathama'pyekAkI bhavettasyApyevamevAnenaiva prakAreNa yatanA draSTavyA / navaraMbhikSArthamaTanaM gRhItenopakaraNena tasya draSTavyaM mU. (192) no kappai niggaMthANa vA niggaMdhINa vA pADihAriyaM vA sAgAriya saMtiyaM vA sejjA saMthAragaM dopi AgahaM ananunavettA bahiyA niharitae / mU. (193) kappai anunnavettA / mU. (194) no kappai niggaMdhANa vA niggaMdhINa vA sAgAriyasaMtiyaM vA sejjA saMdhAragaM dAcaMpi ogahaM anunnavettA bahiyA nIharitae. kappai anunnavettA / mU. (195) no kappai nigaMdhANa vA niggaMthINa vA sAgArivasaMtiyaMvA sejjAsaMdhAraNaM savvappaNa appiNittA dAccapi oggahaM anunnavattA ahidvittae / kappai anunnavettA ! [bhA. 3504] saMthAraesu pagaesu aMtara chattadaMDakattille / jaMgamathere jayaNA anukaMparihe samakkhAyA || dova anunnavaNA, bhaNiyA imigAvi doccaNunnavaNA / niyauggahaMmi paDhamaM biiyaM tu paro he suttaM [bhA. 3505] vR- saMstArakeSu pUrvasUtreSvadhikRteSu antarA cchatra daNDa kRtticatri jaGgamasthavire samastasyApi gacchasyAnukampArha yatanA anantarasUtreNa samAkhyAtA / samprati punaH saMstArako'nena sUtreNa bhaNyate / eSa sUtrasambandhaH / athavAnyathA sUtrasambandhastamevAha doccaM vetyAdi dvitIyAvagrahAnujJApanA jaGgamastha Page #831 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra-chedasUtram -2- 8/195 virasyAnatantarasUtreNa bhaNitA / iyamapi sUtreNAbhidhIyamAnA dvitIyAvagrahAnujJApanA tatorddhitIyAvagrahAnujJApanA prastAvAdidaM sUtraM pUrvasUtrAdantaramuktaM navaraM prathamamanantarasUtraM nijakasyAtmIyasyopakaraNasyAvagrahe'nujJApanA viSayaM dvitIyamadhikRtaM tu paraspara parakIyasya zayyAtarasatkasyAnyasatkasya vA ityarthaH / avagreha'nujJApanAyAmevamanena sambandhenAyAtasyAsya vyAkhyA no kalpate nirgranthAnAM vA nirgranthInAM vA prAtihArikaM zayyAsaMstArakaM zayyAtarasatkamanyasatkaM vA dvitIyamapyavagrahamananujJApyabahinihartu, navaramanujJApyapunaH kalpate iti sUtrasaMkSepArthaH / sampratiniyuktivistaraH - [bhA.3506] parisADImaparisADI puvvaMbhaNiyA imaMtunANattaM / paDihAriyasAgAriyataMcevaM tebahineti / / 7- parizATiH vAzaH saMstArako bhavati yAzcA parizATiretau dvAvayi pUrvasminnevASTamoddezake bhaNitAvidaM tvatra nAnAtvaM tadevAha-prAtihArikaM sAgArikasatkaM tame va zayyAtarasaMstArakamantaH sthita bahirnayati / etadeva savistaraMbhAvayati[bhA.3507] parisADI pariseho punaddhAro yavaNitopuvvaM / aparisADigahaNaMvAsAsuyavaNiyaM niyamA / / vR- pUrvaM parizATeH zayyAsaMstArakasya pratiSedhaH kRto yathAna kalpateparizATiH zayyAsaMstAraka iti tataH punaruddhAro'pavAdaH pUrvameva varNito yathA Rtubaddhe kAle niSkAraNaM saMstArakA na kalpante tathA pUrvamevaitadapivarNitaMyathA varSAsukAle niyamAdaparizATiH zayyAMstArakasya grahaNaM kartavyamiti / / [bhA.3508] punami aMtomAse vAsAvAsevimaM bhavai suttaM / tatthevagavAvese asatItaMceca nunnavae / / vR-antAmasya nagarasya vAmadhye pUrNemAse vA bahiravasthAtukAmAnAbhidamadhikRtaMsUtrabhavati yathA nakalpantaM'bhyantarANitRNaphalakAdIni yairdatAni tAnianApRcchaya bahirnetumiti tatraprathamatastatraibahiH pradeze'nyaMtRNaphalakAdimayaMzayyAsaMstArakaMgaveSayet / asatibahiH saMstArakasyAlabhyamAnAtvanAbhAve tameva sAgArikaM satkanyasaktaM vAzayyAsaMstArakanujJApayet / yathA bahiryAcittaH zayyA saMstArakaH paraMna labdhastato yUyamanujAnItAtmIyaM saMstArakaM yena bahirnayAma iti / yadi nAnujJApayati tadA tRNamayaM saMstArakaviSaye prAyazcittaM mAsalaghu phalakamayasaMstArakaviSaye caturladhu / atraivApavAdamadhikRtya vikalpamAha[bhA.3509] ahavA avassa ghettavyayaMmi davyaMmi kiMbhave paDhamaM / . nayanaMsamaNunnA vAvi vajau vAjuhattAto / / vR-athavetyapavAdamadhikRtya prakArAntaropadarzane yadi niyamAttatsaMstArakadravyebahineMtavyaMna zakyate tadvinA mokSasAdhanaM kartumiti tarhi prathamataH kiM kartavyaM nayanaM samanujJA vA ? AcArya Aha-avazyaM nayanalakSaNe'pavAde prApte pUrvaM nayanaM kartavyaM pazcAdanujJApanA / yadi vA pUrvamanujJA kartavyA pazcAnnayanaM viparyayo vA yathoktA kimuktaM bhavati nApi pUrvamanujJApayet nApi nItvA pazcAdanujJApayet / tataH pUrvamanujJApanapazcAnnayanamityekAntazuddhobhaGgaH eSacabhaGgastadAdraSTavyovadAyedoSAmAsakalpevarNitAste antaH santi bahirna vidyante bahizcatRNaphalakAdInyanujJApyamAnAnina labhyante tadA abhyantarANi yeSAM satkAnitAnanujJApyanIyante / athAntaraM zivAdIni kAraNAni nirgamanamuhUrtazcAti pratyAsanno na ca Page #832 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 347 uddezaka :-8, mUla - 195, [bhA. 3509] bahistRNaphakAdIni labhyante tadA pUrvanayanaM pazcAdanujJApanaM yathA bahiryAvicatAni tRNaphalakAdIni paraMnalabdhAni tato yuSmadIyAnyeva tatra nItAnItyasmAkaM tAnyanujAnIta / yadA tu kAraNavazato bahiravazyaM gantavyaM bahizcatRNaphalakAdAnina labhyante nacatAni vinA sAdhavaH saMstarItuM zaknuvantina tu yeSAmabhyantarANi tRNaphalakAdIni te anujAnantaH saMbhAvyante na vAnanujJApyaM teSubahirnIteSu teSAmabhinavA tadA na pUrvamanujJApanaM nApi nItvA pazcAdanujJApanamiti / tadevaM pUrNe mAsakalpe pUrNe ca varSAkalpecAryavidhirukta evamapUrNe'pidraSTavyaM / tathA cAha[bhA.3510] emeva apunnaMmivi vasahI vAghAeannasaMkamaNe / gaMtavyuvAsayA satisaMthAro suttaniddeso / / vR- evameva anenaiva prakAreNapUrNemAsakalpedraSTavyaMkathamityAha-vasateAdhAtesatiupAzrayAbhAve gantavyamavazyaM jAtaM / tatrAnyakSetra saMkrameNa tatra saMstArakAlAbhe pUrvaprakAreNa saMstArako netavyaH / eva sUtranirdezaH eSasUtra viSaya itibhAvaH, tatra pUrvaM nayanaM pazcAdanujJApanamitibhaGga madhikRtya vidhimAha[bhA.3511] nIhariuM saMthAraMpAsavaNuccAra bhUmIbhikkhAdI / gacchehagavijjhAyaM kareimA tattha AruvaNA ! / vR-yadikAraNavazataH pUrvamanujJApya tRNaphalakAdimayaH saMstArako bahinIto yadivAtaMvasateyAghAte bahiranyAM vasatigatavA tatra saMstArako'nanujJApya nItvA sthApitastarhi zeSavyApAraparityAgena niyamataH pazcAdanujJApanAkartavyA |athanItvAprazravaNabhUmimuccArabhUmiM bhikSAdau vAgacchedathavAsvAdhyAyaMkaroti tatreyaM vakSyamANA AropaNA prAyazcittam / tamevAha[bhA.3512] eesucausupitaNo sulahugo yalahugaphalagesu / rAyaduThagahaNecaugurugA hUMtinAyavvA / / vReteSuprazravaNabhUmyAdiSucaturyusthAneSvananujJApyapravRttautRNeSutRNamayasaMstArakaviSaye prAyazcittaM laghukomAsaH / phalakepuviSaye catvArolaghukAH rAjadviSTAnArAjapratiSiddhAnAMtRNaphalakAdInAnanujJApya grahaNe catvAro gurukA bhavanti jJAtavyAH mU. (196) no kappai nigaMthANa vA nigaMthINa vA puvvAmeva ogNahaM ogiNhitA tao pacchA anunnavettae / / mU. (197) kappainiggaMthANa vA niggaMdhINa vA putvAmeva oggahaM anunnavettA taopacchA ogiNhittae, ahapuna evaM jANejA iha khalu nigaMdhANa vA niggaMdhINa vA nosulabhepADihArie sevAsaMthAraettikaTTaevaNhaM kappai puvvAmeva oggAhaM ogihitA tao pacchA anunnavettae mA vahau ajjovaianulomeNa anulobhevavve siyA / / [bhA.3513] ugahasamaNunnAsusejjAsaMthAraesuya taheva / anuvattatesubhavepaMteanulomavatisuttaM / / vR- avagrahasaMstArakAzca svAminA anujJAtA avagrahItavyA ityutsargata upadezastadevamavagrahasamanujJAsu sayyAsaMstArakeSu tathaiva samanujJAtavyeSvanuvartamAnoSvidamapi sUtraM samanujJAtasaMstArakAdigrahaNaviSaye bhavati, apavAdato ananujJApya saMstArakagrahaNe yadi saMstArakasvAmI prAnto ruSTo bhavet / tasmin prAnte'nulomavAk vaktavyA / anena sambandhenAyAtasyAsya vyAkhyA-na kalpate nirgranthAnAM Page #833 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 348 vyavahAra-chedasUtram -2-8/197 nirgranthInAM vA pratihArikaM zayyAsaMstArakaM sarvAtmanAarpayitvA dvitIvamapyavagrahamanujJApyAdhiSThAtumanujJApya punaH kalpate / evaM sAgArikasatke'pi zayyAsaMstArake dvAvAlApako vaktavyau / tathA nakalpatenirgranthAnAMvA nirgranthInAMvA pUrvamevAvagrahamavagrahItuMtataH pazcAdanujJApayituM:kalpate nirgranthAnAM nirgranthInAMvApUrvamevAvagrahamanujJApayituMpazcAdavagrahItumiti / athapunaretatjAnIyAtihakhalunirgranthAnAM nirgranthInAM vA nasulabhaH zayyAsaMstAraka iti kRtvA evamevAmunA prakAreNa namiti vAkyAlaMkArekalpate pUrvamevAvagrahamavagrahItuMtataH pazcAdanujJApayituMtatraivaM kAraNezayyAsaMstArakasvAminAsahasaMyatAnAMkalahe AcAryAH saMvatAnbruvate-mAcAryAdvividhA kurutadvAvapikuruta ekevasatiMpratigRhNItha apareparuSANi bhASadhye tasmAtkSamadhvaM ityevaM vacasA anukUlena anulomenAnulomayitavyaH syAditi / [bhA.3514] sevAsaMthAradugaM aNunaveUNaThAyamANassa ! lahugolahugolahugA ANAdInicchubhaNapaMto / / vR- zayyAsaMstArakadvikaM parizATya parizATirupaM zAlAdiSu cAvagrahamanunajJApya tiSThataH prAyazcitaM ladhukAditadyathA-zAlAdiSvavagrahamananujJApyatiSThatoladhuko mAsaH parizATaumAsalaghuaparizATau catvAro laghukAH tathAAjJAdaya AjJAbhaGgadayodoSAH tathAprAntaH ko'piruSTaH sannicchubhaNaMniSkAzanaM kuryAt / [bhA.3515] eyamadinaviyAre dinnaviyArevisabhaevAdIsu / taNaphalagANunAyA kappaDiyAdINajatthabhave / / vR-evamadattaM vicAre zAladau draSTavyaM, dattavicAraM nAma yatra kArpaTikAdirna ko'pivAryate / tacca sabhA vAprapAvAmaNDapakovAyAnyapicatatratRNaphalakAdInitAnyapyanujJAtAni / tathA cAha-yatra kArpaTikAnAM tRNaphalakAdInyanujJAtAnibhavanti / teSvapidattavicAreSusabhAprapAdiSu yAni tRNaphalakAdIni tAnyapi kimityAha[bhA.3516] tANavi una kappaMtI aNanunnaviyaM milahuka maasou| ittiriyaMpina kappaitamhAu ajAtitogahaNaM / / vR- tAnyapi ananujJApite svAmini gRhItuMna kalpate, yadi punarananujJapya gRhNAti tadA prAyazcittaM laghuko mAsaH |ksmaadevmt Aha-yasmAditvaramapikSaNamAtramapItyarthaH avagrahagamavAcitaMna kalpate (uktaMca-) ittiriyaMpina kappai avidinnaM khalu paroggahAdIsu / ciThittu nisIyatuva taiyavyaya rakkhaNaThAe / / tathA ananujJApane tiSThata imeca doSAH [bhA.3517] jAvaMtivadosA vAadattanicchubhaNadisa rAto vA / eva dose pAvai dinna viyAre viThAyate / / vR- ananujJAto dattavicAre'pi yadi tiSThati tadA yAvantikadoSastathA adinnati adattadAnagRhaNadoSazcopajAyate tathA kadAcitsa sabhAdisvAmI prAnto brUyAt / kenAmISAmatra sthAnaM dattaM nahyamISAM yogyamiti tato ruSTaH san divase rAtrI vA niSkAzanaM kuryAt / tasyAhattIvicAre'pyananujJApya tiSThan etAn doSAn prApnoti tasmAttatrApi pUrvamanujJApya pazcAtkalpate sthAtumevaM sati yAvantikadoSo na bhavatisvAmisatkaM kRtvA tadanujJApanAdadattAdAnaM niSkAzanaMca nabhavatIti [bhA.3518] kiMtuadinnavicArekoThArAdIsujatthataNaphalagA / Page #834 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddeza :- 8, mUla - 197, [bhA. 3518 ] rakkhijjate tahiyaM, aNanunnAe naThAyaMti / / bR- AstAM dattavicAre anujJApanamaMtareNa na tiSThatu, prAguktadoSasaMbhavAt kiMtu adattavicAreSvapi, gAthAyAmekavacanamapi zabdalopazcArSatvAt na datto vicArapradezo yatratAnyadattavicArANi teSvapi keSvityAha koSThAgArAdiSukoSThAgAraM dhAnyasya tRNAdInAM vA AdizabdAt catuHzAlAdIni tathA devakulaM goSTikAdInAM vA gRhANi yatra goSTikAdayaH samavAyaM kurvanti tAni dattavicArANi gRhyante teSu koSTAgArAdiSu yatrayeSu tRNaphalakAni rakSyante tathAhi pratitametatkoSTAgArAdiSu mA ko'pi kimapi hArSIriti prAharikamocanena tRNAni phalakAni ca prayatnena rakSyante / tatra teSvananujJAteSu sAdhavo na tiSThanti kimarthamiti cedata Aha[bhA.3519] dosANarakkhaNaThA coei niratthayaM tato suttaM / bhannai kAraNiyaM khalu, imeya te kAraNA huti / / vR-doSANAM prAyazcittaprasaGgato bhaGgAdirupANAM rakSaNArthaM rakSaNAya tatra na tiSThinti atra parazcodayati, yadyevaM tataH sUtraM iha khalu niggaMdhANa vA niggaMthINa vA no khalu bhe pADihArie ityAdi nirarthakamaviSatvAt sUtre hi anujJApanamantareNApi pUrvamanujJAtamiti sUrirAha-bhaNyate uttaraM dIyate idaM khalu sUtraM kAraNikaM kAraNairnivRttaM tAni ca kAraNAni imAni vakSyamANAni bhavanti tAnyevAhaaddhANe aThAhiya umasive gAmanugAmiyavivele / tenAsAvayamasagA sIyaM vAsaM durahiyAsaM / / [bhA. 3520] 349 vR- adhvani mArge gatAH sAdhavastatrAnyatrayAcitA vasatiH paraM na labdhA athavA aSTAhikAM draSTumAgatA, yadi vA avamaudaryamazivaMvAbhaviSyatItyanyadezaM prasthitA vikAle prAptA athavA grAmAnugrAmaM viharanti / vyatikuSTamantaramapAntarAle iti kRtvA sArthavazenavAvikela vikAle prAptAH / anyA ca vasatirna rocate vasatimantareNa ca stenabhayaM vA svApadabhayaM vA mazakA vA duradhyAsAH sItaM vA duradhyAsaM patati yathA uttarApathe varSaM vA ghanaM nipatan tiSThati tata etaiH kAraNairadRSTe'pyadhikRtavasati svAmini mA anyapathikAH kArpaTikA vA tiSThati, tathaiva kAyikyAdibhUmI: pratyupekSya pUrvamavagrahaM gRhItvA pazcAdvasatisvAminamanujJApayanti / etadeva savizeSamAha [bhA. 3521] eehiM kAraNehiM pucvaM pehetu diTTaNunnAe / tAhe ayaMta diTTe imAu jayaNA tahiM hoi || bR- etairanantaroditaiH kAraNaiH pUrvamuccArAdibhUmIH pratyupekSya dRSTaH parijano'nujJApyate / tatastasyAM vasatAvAyAnti sAdhavaH / tatradaSTe parijane iyaM vakSyamANA yatanA bhavati / tAmevAha [bhA. 3522] pehettuccAra bhUmAdI ThAyaMti vottu parijaNaM / asthAu jAva soei jAtIhAmo tamAgayaM / / vR-prekSya pratyupekSya uccArabhUmyAdipariJjanamuktvAsAdhavastatra tiSThanti kathamuktvetyata Aha-Asmahe tAvat yAvat sa gRhasvAmI samAgacchati tataH tamAgataM yAciSyAmahe saca Agato yenavidhinA samanujJApayitavyastaM vidhimAha [bhA. 3523] vayaMvannaM ca nAUNa vayaMte vagguvAdiNo / sabhaMDAveyarasecaM apphadaMtIti niraMtaraM / / Page #835 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 350 vyavahAra-chedasUtram -2- 8/197 vR-vayovarNaMcagRhasvAminovalguzobhanaM valguzobhanaMvadantIevaMzAlI valguvAdino vasatisvAminaM vakSyamANaMvadanti, / itarecasabhANDAH sopakaraNAH santo nirantaraM vasatimAspandantevyApnuvanti / [bhA.3524] abbhAsatthaM gaMtUNapucchae duraettimAjayaNA / tadivasamaMtapaDicchaNapatteyakahi~tisambhAvaM / / vR-yadiabhyAsastho nikaTavartIbhavati,tadAgatvAvasatisvAminaM pRcchati |athc dUraprAptastatreyaM yatanAtAMdizamAgacchataHpratIkSaNakartavyaM prAptecatasminsadbhAvakathayanti / yathA vahiHstenAdibhayAt yuSmAkamupAzrayevayaM sthitAH tathedaM vadanti[bhA.3525] vilevasiuM nAgApAto gacchAmo sajaNA nirasthANaM / bahiMdosAjAtemA, hoja tujjhavI aho sajAna (va) / / vR-vilenAgAivavayaMyuSmadupAzraye uSitvA prAtargacchAma evaM yAcito yadidadAti tataH sundaramathana dadAtitadAnulobhena vacasAnulomayitavyaH dharmakathAtasyakathyatenimittAdikaMvA prayujyate / tathApyadadati paruSamapi vaktavyam / kathamityAha-nirastAnAM niSkAzitAnAmasmAkaM ye stenakasvApadAdibhirupadhizarIramaraNadoSAjAyeranmA tetavApyuparipateyuriti / etadeva savistaramabhidhitsurAha[bhA.3526] jaidei suMdaraMtUahauvaez2AhinIha majjhagihA / annattha vasahimagahatahiyaM anusaThimAdINi / / vR- yadi bile vasiuM nAgA ityAdi bhaNanAnantaraM vasatiM dadAti tataH sundaramatha vadet mama gRhAnirgacchatAnyatravasatiyAcadhvamititadAtatrAnuziSTyAdIni kriyate / anuziSTiranuzAsanaM kriyate / AdizadvAtdharmakathA kathyate iti parigrahaH / [bhA.3527] anulomaNaMsajAtI sajAimeveti tahavi uaTato / abhioganimittaMbAbaMdhagoseya vavahAro || vR- tathAnulobhena vacasA'nulomanaM kartavyaM / atha tathApi na dadAti tarhi sajAtiH sajAtimanukUlayatItinyAyamaGgIkRtyayetasyasvajanA yAni ca mitrANitairanunAyitavyaH / tathApyatiSThati abhiyogo mantrAdinA kartavyo nimittaM vA prayoktavyaM bandhanaM vA tasya sarvairapi sAdhubhistasya kartavyaM / tataH prabhAte vyavahAraH kartavyaH / [bhA.3528] mAnetthi vasubhANA imAbhiMdassa siNe jaya / duhato mAyA vAletitherA vAretisaMjae / / . vR- yadi sAdhUnAM bhANDakaM bahirnetuM vyavasitastadA sa bhaNyate-mA no'smAkaM bhAjanAni spRza he ayatamA vAno'smAkaMbhAjanAni bhinddhi yadi punastaMsaMyatAnirdharmAdivacobhirAkrozantitadA sthavirA AcAryAH saMyatAn vArayanti vArayanti AcAryA dvidhAto vAlaM kApurakaM tAvat vasitaMpratigRhNItha - dvitIyaM paruSANibhASadhye, tasmAnmAevaM bhaNata / yatkarotitatkSamadhvamiti / [bhA.3529] ahavA beMti amhete sAhAmo ystevaalii| nasahejA varAhaMtetenahojjanatekhamaM / / vR-athavA idaMbruvate-vayaMtavAparAdhaMsahAmahe / eSapunarbalIyAntavAparAdhanasahetaasahiSNunAca tena yakriyate tannatekSamabhavet / evamukto yadi so'tiroSeNa na tiSThati niSkAzayati prahArairvA dhAvati Page #836 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 351 uddezaka :-8, mUla - 197, [bhA. 3529] tadA savalIyAn yatkaroti tadarzayati / [bhA.3530] soyaruThova uThittAkhaMbhaM kuTuM va kaMpate / puvvaMsanAtimittehiM taMgamaMtipahaNavA / / vR- sa valIyAn ruSTa iva na tu paramArthato ruSTa utthAya staMbhaM vA kuDayaM vA muSTiprahAreNa kampayati / kampayaMzca brUte-vaM ziraH pAtayiSyAmi yadi na sthAsyasi etacca paryante ucyate / anyathA pUrvameva jJAtibhirmitrairvA prabhuNAtaMgamayantitathApyatiSThatyanantaroditaM kriyate; mU.(198) nigaMthassaNaMgAhAvatikulaMpiMDavAyapaDiyAeanupaviThThassaahAnuhusaeuvagaraNajAe paribhaTTe siyA, taMca kei sAhammie pAsejA kappai se sAgArakaMDa gahAya jattheva annamannaMpAsejA tattheva evaM vaejA ime bhe aJjokiM parinAe ? seyavaejA, paritrAe tarasevapaDiNijjAevve siyA sevavaejA no paricAetaMno appaNA paribhuMjejAno annamannassadAvaeegate bahuphAsue thaMDile paridvaveyavve siyaa| mU. (199) niNaMthassaNaM bahiyA viyArabhUmi vA vihArabhUmiMvA nikkhaMtassa ahAlahusae jAva pridvveyvvesiyaa| __ mU. (200) nigaMthassaNaM gAmAnugAmaM dUijamANassa annayare uvagaraNajAe paribhaDhe sivA taMca keisAhammie pAsejA kappai se sAgArakaDaM gahAya dUgmevayaddhANaM parivahitae jattheva annamannaM pAsejA tattheva jAva pariThaveyadhve siyaa| [bhA.3531] gahiyannarakkhaNaThA vaisuttamiNaMsamAsatobhaNiyaM / uvahisuttAuimesAhammiyatena rakkhaNaTThA / / vR- anyakarpaTakAdirakSaNArthaM gRhIte'vagrahe vAksUtramidamanantaraM samAsato bhaNitamimAni ca punarupadhisUtrANi sAdharmikAstenarakSaNArthamupanyastAnItyeSa sUtra sambandhaH / anena sambandhenAyAtasyAsyavyAkhyA / nigraMthasya namiti vAkyAlaGkAre gRhapatikulaMpiMDaM vA ya paDivAe iti piNDabhaktaMpAnaM vA pAtayiSyAmIti buddhyA yathA mahArASTra suttaM pADiuMniggauMAneSyAmIti buddhyA nirgata ityarthaH / anupraviSTasya yathA laghusvakamekAntalaghukaMjaghanyaMmadhyamaM vAityarthaH / upakaraNajAtaMparibhraSTaM patitasyAttacca kazcitsAdharmikaH pazyetkalpatesetasyasAgArakRtaMnAma yasyaivedamupakaraNaMtasyaivedaMdeyamiti buddhyA gRhItvA yatraivAnyamanyaM sAdharmikaM pazyettatraiva evaM vadet / idaM bho Arya kiM parijJAtaM sa ca yadi vadet parijJAtaM, tatastasyaiva pratiniryAtavyaM samarpaNIyaM syAt / kimuktaM bhavati / yadi tasya satkaMtarhi tasmai dIyate, |athbruuyaadmuksystkNydaa tasyeti,saca vadetnaparijJAtaM na ko'pijAnAtItibhAvaH tarhi tantrAtmanA paribhujIta, na anyasyAnyasya darzayet / kintvekAnte bahuprAsuke sthaNDile paristhApayitavyaM syAt / evaM nigaMthassaNaM bahiyA viyArabhUmi vA vihArabhUmiM vA nikkhaMtassetyAdyapi sUtraM bhAvanIyam / tathA nirgranthasya namiti prAgvat grAmAnugrAma duijjamANasseti viharato'nyatarat upakaraNajAtaMbhraSTaM syAt tacca kazcitsAdharmikaH pazyetkalpate se tasya sAgArakRtaM gRhItvA duramapyadhvAnaM parivoDhuM jattha vetyAdi prAgavat / eSa sUtratrayasaMkSe pArthaH / samprati bhASyakRt yathAladhusvakagrahaNaM tRtIyasUtramanyataragrahaNaMca vyAkhyAnayati / / [bhA.3532] duviho yaahAla so jahannato majjhimo ya uvahIu / annayaragahaNeNa udheppaitiviho uuvahIya / / Page #837 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 352 vyavahAra-chedasUtram-2-8/200 vR-yathAlaghusvaka upadhiDhividhobhavatijadhanyo madhyamazca / anyataragrahaNenatu trividho'pyupadhiH parigRhyate / tadevaMkRtA viSamapadavyAkhyA bhASyakRtA sampratiniyuktivistaraH / [bhA.3533] aMto pariThAvaMtebahiyA ya vihAramAdisu lahugI / annayaraM uvagaraNaM diThaM saMkA naghecchaMti / / [bhA.3534] kiMhaja pariThaviyaM pamphuThA bAvito nagevhaMti / __kiM eyassannassa vasaMkijjaigeNhamANovi / / vR-antAmAdInAMmadhye bahirvicArabhUmau vA paristhApayati vismarati pamhaThaMti vA pariThaviyaM ti vA egar3hamiti vacanAt prAyazcittaM laghuko mAsaH / kasmAdIdRzaM pramAdaM karotIti hetoH kaH punardoSo yadi vismRtamata AhaanyatastjadhanyaMmadhyamamutkRSTaMvA upakaraNadRSTaMtatojAtAzaMGkAzaMkAtacanakecanApi grahISyaMti,zaGkAmevaspaSTatAMbhAvayati / kiMhojetyAdisAdhavastadanyatarat upakaraNamantarbahidRSTvAzaGkante kimetatpariTApitamutakasyApivismRtaMbhavet / evaMzaGkamAnAstadupakaraNaM vismRtaMna gRhNantiyato gRhNannapi janaiH sazakyate / tathApi-tatpatitaM gRhNantaM saMyataM ko'piddaSTrAzaGketa kimetasya anyasya vA kimuktaM vA bhavati / kimAtmIyaM patitaM gRhNAti kiMvAparakIyaM kasyApi dAnArthamevaM zaGkAsaMbhave tasya prAyazcittaM catvAro laghukA: / atha niHzaGkitaM pareSAM syAttadA caturgurukaM / evaM zaGkAsaMbhavato na gRhNanti tasmiMzcAgRhyamANe ime doSAH / / [bhA.3535] thiggaladhuttApottebAlagacIrAiehiM ahigaraNaM / bahudosatamAkappA parihAnIjA vinAtaMca / / . vR-tatpatitaMyathAlaghusvakamupakaraNaMgRhasthaidRSTaMtatastetatgRhItvA'nyasya chidravatovastrasyathiNalakaM kurvanti,tathA prakSAlyapotakAni vahikApaTTAdirupANikuryuryadivA uttAnazAyinAM bAlakAnAM yogyAni cIvarANi vidadhIran / ityevamAdibhiHprakArairyathA laghusvakasyopakaraNAgrahaNeadhikaraNaMyadAtupatitAH kalpAna gRhyante / tadA na bahadoSatamAH prabhUtatamaM teSvadhikamiti bhAvaH / tacca upakaraNaMvinA anyada upakaraNaM yAcamAnasyaparihAniH sUtrArthayoH yeca tRNagrahaNAgnisevanAdayo doSAste'piprasajanti / [bhA.3536] ete anneya bahU jamhA dosAtahiM pasajeti / AsagaNe aMto vA tamhA uvahiM navolirae / / vR- ete anantaroditA anye ca yasmAdbahavodoSAstatrapatiteprasajantitasmAdgrAmAdInAMbahirAsanne pradeze antarvA tamupadhina vyutsRjennavismaraNataH pAtayet / adhunA yaH zaGkAtaH zaGkamAno vA nagRhNAtitaM pratyupadezamAha[bhA.3537] nissaMkiyaMtunAuM viccuyameyaMtitAhe ghettavvaM / saMkAdi dosavijaDhA nAuMvappaMti jassanayaM / / vR-yadA etadupakaraNaM kasyApivicyutaM vismaraNataH patitamiti niHzaGkitaMjJAtaM bhavatitadA niyamato grahItavyaM / gRhItvA ca zaGkAdidoSarahitA mA mamaviSaye kasyApi zaGkAsyAdityAdi dopavarjitA yasya vata upakaraNaM tasya jJAtvAsamarpayanti / etaccavadviSayekartavyaM tadAha[bhA.3538] samaNunneyarANaM vA saMjatI saMjayANavA / iyare uanuvadeso gahiyaM punagheppaetehiM / / Page #838 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka:-8, mUla - 200, [bhA. 3538] 353 vR-samanojJAnAMsAMbhogikInAmitarAsAmasAMbhogikInAMsaMyatInAMsaMyatAnAMvAstakamupakaraNaMpatitaM gRhItvA yasya satkaMtasyadAtavyabhitaretupArzvasthAdayasteSAmayamupadezasteSAMsaktaMpatitaM gRhItvA yasya saktaM tasmai deyabhiti nAsmAkamupadezo'dhikaraNavapravRttestaiH punaH pArzvasthAdibhiH saMvignAnAM vihAriNAmetadupakaraNamitijJAtvA yatpatitaM gRhItaMtadAnIMtaMpunagRhyate / atraiva dvitIyapadamAha[bhA.3539] biiya padena geNhejA viviciya dugucchie asNvige| tucchamapayoyaNaMvA ageNhatA hoyapacchittI / / * vR-dvitIyapade apavAdapade na gRhNIyAt patitaM vivicitaM pariSThApitamiti kRtvA jugupsitamazucisthAnapatitamiti kRtvA vA asaMvignAnAM vA etadupakaraNamiti jJAtvA tathA tucchaM mukhapotikAdi tadapikuthitvAdinA kAraNenA kAraNenAprayojanamagRhyAto bhavatyaprAyazcittI / [bhA.3540] aMtovisagalajuNaM viviMciyaMtaMca duTunogiNhe / asuaThANivicuttaMbahudhAvAlAdi chinnaMvA / / vR- antAmAdInAM madhyevisakalaM khaNDAspaSTIkRtaM jIrNa vivecittaM pariSThApitamiti jJAtavyaM tacca dRSTAnagRhIyAttathA azucisthAne'picyutaMbahudhAvAvyAlAdibhiH zvaprabhRtibhizchinnaMna gRhNIyAt / [bhA.3541] hInAhiyappamANaM sivvaNicittalAviraMgabhaMgIvA / eehiM asaMviggo vihittiM daLu vivajaMtI / / vR-hInAdhika pramANaM nAgamoktapramANopapannaM tathA sIvanikayA citralaM citraM ca tatsIvanikA citralaMtathA vividharaMgeNarAgadravyeNabhaGgivicchittitatviraGgabhaGgitadvA dRSTrAetaiH kAraNairayamasaMvignAnAmupadhiritijJAtvA vivrjynti| [bhA.3542] emevayabitiya pade aMto uvari ThavijaiimehiM / tuccho atijunno vA sunne vIviMcejjA / / vR-evameva anenaivaprakAreNaebhirvakSyaNaiAmAdInAmantarddhitIyapadenapariSThApayetpatitaMna gRhNIyAt kairityAha-tuccho mukhapottikA pAdaprocchanAdikaH / kuthitatvAdinA akiMcitkarA yadi vA atijIrNo hastena gRhyamANo'nekadhAvizarArurjAyate / zUnye vA vivikte pradeze patito yatra vistaraNAsaMbhavastata etaiH kAraNaiH pariSThApitaH eSa upadhiriti kRtvA vivicyAtna gRhNIyAditibhAvaH / [bhA.3543] emevayabahiyAvI viyArabhUmIe hojapaDiyaMtu / . tassa viuesa gamo hoiya neonikhaseso / / . vR-evamevaanenaivaprakAreNagrAmAdInAMbahirapivicArabhUmau patitaMbhavet tasyApyeva evAnantarodito gamaH prakAro niravazeSo jJeyo bhavati / tadevaM sUtradvayaMbhAvitamadhunA tRtIya sUtrabhAvanArthamAha[bhA.3544] gAmo khalupuvvutto dUijjateudonniuvihANA / abbhaMtaragahaNeNaMduviho vauvahI / / vR- grAmaH khalu pUrvamuktastasmAdanukUlo'nyo grAmo'nugrAmo grAmazcAnugrAmazca grAmAnugrAma samAhAratvAdekavacanaM tatdUyamAnasya gacchatastasmin gacchatidvividhAne Rtubaddhe kAle gantavyaM / tathA pAdAbhyAmiti AbhyAMdvAbhyAM prakhyA sampratiniyuktivistaraH :[22[23] Page #839 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 354 [ bhA. 3545 ] paMthe uvassae vA pAsavanuccAra mAiyaMte vA / pamhu satI ehi tamhA mottUNime ThANA / / vR- tat upakaraNaM pathivrajataH kathamapi patet grAmAnugrAmaM vA gacchan yatropAzraye uSitastatra vismaraNataH patitaM bhaveta / vizrAbhyato vA kvacit patitaMsyAt / uccAraM prazravaNaM vA kurvataH syAt patitaM, Acamato vA vismRtametaiH kAraNairvismaraNataH patanasaMbhavastato yeSu vizrAmyata uccAraM prazravaNaM vA kurvato doSA bhavanti tAnImAni sthAnAni varjayet / tAnyevAha [bhA. 3546 ] paMthe vIsamaNanivesaNAdi so mAso hoi lahUo U / AgaMtarasaMThANe lahugA ANAdino dosA / / vR- pathiyadi vizrAbhyati nivasati vA AdizabdAt Urdhvasthito vA tiSThati supto vA uccAraM prazravaNaM vA vyutsRjati tadA sarvatra asamAcArI niSpannaMprAyazcittaM mAsalaghu yadi punaH AgantRRNAM sthAne sabhAdau vizramaNAdi karoti tadA sarvatra pratyekaM catvAro laghukAH AjJAdayazca doSAH / [bhA. 3547 ] micchatta annapaMthe dhUlI u vikhanana u uvahiNo vinAso / te cevaya savisesA saMkAdivivicamANe vI || vyavahAra - chedasUtram - 28/200 vR- sasAdhuH pathivizrAmyati dhigjAtIyAzcAnye jAtimadAvaliptAstena pathA samAgatA bhaveyustataH sasAdhuzcintayet / mA mannimittamene udvartamAnAharitakAyAdivirAdhanAM kArSuriti / sa sAdhuH patha utthAya anyatra tiSThet yatra ca ime doSA jAnantye te zramaNavAdina AtmanaH sAramato'yamasmAn dRSTrAdvRtta iti tathA sAdhUnAM dhigjAtIyAnAM pathi datte'tra eva teSAmapi guravo dhigjAtIyAH pradhAnAzca etaccAbhinavadharmANaH zrutvA dRSTrA vA midhyAtvaM pratipadyeran / tathA anapaMthetti taM sAdhuM pathi sthitaM dRSTvA pathikA uddhRtyA vrajanti / te codvartamAnA haritakAyAdInAM virAdhanAM kRrvanti / tathA kecittaM pathi sthitaM dRSTvA bruvate - aho nirlajjaH zramaNaH panthAnaM rudhvA sthitaH / tacca zrutvA ko'pyasahanaH kalahaM kuryAt tato yuddhe samApatite bhAjane bhedo'nAgADhAdiH paritApanAca syAt / tathA pAdanikSepeNa dhUlyA utkhananaM bhavatIti tena ca upadhervinAzo malinatvabhAvAt te evAnantaroditadoSAH savizeSAH zaGkAdayo vivicatyapi uccArAdi tyajatyapi, tathAhi uccArAdi pathi kubrato lokasya zaGkopajAyate kimanena gudaMnirlepitamuta neti / AdizadvAt kimeSa stenakaH kiM cAzramaNo'bhicArako heriko vA ityAdi parigrahaH / eSa dvAragAthAsaMkSepArthaH / sAmapratamenAmevagAthAM vivarISuH prathamato mithyAtvadvAraM vivRNotipaMthe na ThAiyavyaM bahavo dosA tahiM pasati / . abbhuThiyatti gurugA jaM vA AvajatI jatto / [bhA. 3548 ] vR- pathi sAdhunA vizramaNanimittaM na sthAtavyaM yatastatra bahavo doSAH prasajanti / tAnevAha - sAdhunA dhigjAtIyAnAM pathi pradatte abhyutthitAete abhyutthAnameteSAM kRtamiti lokapratipattau tasya prAyazcittaM catvAro gurukAH / yaccasvayaM dRSTrA yato vA zrutvA midhyAtvamApadyate / abhinavadharyA mithyAdRSTirvA gADhataraM mithyAtvamadhigacchati tanniSpannaM ca tasya prAyazcittaM dhigjAtIyAnAM cAtmabahumAnasaMbhavaH " [bhA. 3549 ] jANaMti appaNo sAraM ete samaNavAdiNo / sArameesi logo yamappaNo na viyANaI / / vR-ye AtmAnaM zramaNamiti vadanti te AtmanaH sAraM paramArthatatvaM jAnanti yathA asmabhyamete garIyAMsa Page #840 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 355 uddezaka :-8, mUla- 200, [bhA.3549] iti |ystvessaamyNlokH sasAramarthatatvamAtmanona vijAnAtiaviditaparamArthatvAn |gtNmithyaatv / [bhA.3550] annapaheNa vayaMtekAyAsoceva vAbhavepaMtho / aciyattasaMkhaDAdIbhANAi virAdhanAceva / / vR-taM sAdhuM pathi sthitaM dRSTA pAnthA anyena pathA brajanti tathA ca sati kAyA haritakAyadayo virAdhyante / tathAsa eva bhavati panthAstatomahAn pravartanAdoSaH |tthaa pathisthitaMdRSTAkasyApyaciyattamaprItirupajAyatetataH sabrUte-ahomuNDaH panthAnaMrudhvA sthitaH / tasya zrutvA ko'pyasahano'saMkhaDaM kalahaMkuryAt |aadishbdaatyuddhmpi |tthaa casatibhAjanavirAdhanA |aadishbdaadnaagaaddhaadipritaapnaa bhAvataH zarIravirAdhanAca |smprtidhuuliiukkhnnuvhivinaaso itivyAkhyAnayati / / [bhA.3551] sakkhadhUlIceyaNepasthivANaMvinAsanA / acittareNumailaMbhidosodhovvaNadhovvaNe / / vR- saha rajasA zlakSNadhUlirupeNa vartate iti sarajaskA sa cAsau dhUlizca tasyAzcaitanyo tasyAM cetanAyAmityarthaH / pAdanikSepeNa utkhanane zarIrAdisaMsparzataH pArthivAnAM vinAzanaM bhavet / atha so'cittoreNustarhi tenAcittena reNunAmaline upadhauyadiprakSAlayatitathApi doSaHprANavirAdhanApattervA (ba) kuzatvasaMbhavAccAprakSAlane'pidoSAH / pravacanahIlanAdyApatteH anyacca[bhA.3552] vegAvidvA turaMgAdIsahasA dukkhnigghaa| parammuhaM muhaM kiccA paMtA ThANaMpaNollae / / vR- vegAvidvA vegenAgacchantasturagAdaya AdizabdAt balIvardAdiparigrahaH sahasA duHkhena nigRhyante nivAryante itiduHkhanigrahA nivArayitumazakyA iti bhAvatastaH zarIravirAdhanA bhAjanavirAdhanA ca tathA kecit prAntaH parAGmukhaM kRtvA pathi sthitaM praNudeyurgAthAyAmekavacanaM prAkRtatvAt / prAkRte hi vacanavyatyayopibhavati / kiMca[bhA.3553] pamhaThamavi annatthAjaitthA kovipecchtii| paMthe uvarimamhuThaMkheppaMgeNhaMtiaddhagA / / vR-patho'nyatravismarataH patitamapiyadRcchayAyadikathamapikopiprekSate, pathipunaradhvagAparibhRSTaMkSipaM gRhNanti tasmAtpathina vizramitavyaM / / [bhA.3554] evaM ThitovaciThevisesatarA bhvNtiunnivnne| dosA niddapamAyaMgateya uvahiM hrNtto|| vR-evamamunAprakAreNasthiteUrdhvasthAnenAvatiSThamAnetathA upaviSTedoSAvaktavyAH |nivnneshyaane savizeSatarA doSA bhavanti, tathAhi-pUrvoktAstAvattathaiva draSTavyA, anyacca zayAne kathamapi nidrApramAdaM gate upadhimanye pathikAdayo haranti tasmAtpathi na zayitavyamiti / samprati te cevayasavisesA saMkAdiviviMcamANevItyetadvyAkhyAnArthamAha[bhA.3555] uccAraM pAsavaNaM anupaMthe ceva AyaraMtassa / lahutoya hoimAsocAummAsosavitthAro / / vR- uccAraM prazravaNaMvAdhvagAnAmanukUle pathi AcArato'samAcArI niSpanna prAyazcittaM laghuko bhavati mAsaH, |athtthoccaarNprshrvnnNvaakurvntmvlokykecidnyNpnthaanN kurvanti ctvaaromaasaalghukaaH,| Page #841 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 356 vyavahAra - chaMdasUtram - 28/200 savitthArotti yacca stryAdibhiH saha saMghaTTanAdi prApnoti tanniSpannamapi tasya prAyazcittamitibhAvaH / tathA[bhA. 3556 ] chaDDAvaNannapaho davAsatI dubbhigaMdhakalusappe / tenotti vasaMkejjA AdiyaNe ceva uDDAho / / - ko'pi sakharo rAjakulamAnyaH prAntaH zravaNamuccAraMpathi kurvantaM dRSTrA kopAttameva zramaNamAskandya tamuccAraM chardApayet / aparainyaH panthA kriyatetatracoktaMprAyazcittaM, tathA pathidravAbhAve durabhigandha ucchalet / tatrApi pravacanoDDAhastathA ko'pi kaluSAtmA. zaMketa stenaka iti upalakSaNametat / heriko'bhicAriko vA ityapi zaGketa / tata AdAne grahaNepravacanasya uDDAhaH tasmAt pathi vizrAmaNAdi na kartavyamatre vApavAdamAha - accAyava dUrapahe asahUbhAveNa khediyappAvA / channe vA mottupahaM gAmasamIve ya channe vA !! bR- atizayenAtapa uSNaM tapati vRkSAzcapatho dUre varttanta yathAsaNapallImArga pratipannAnAmeka evAdhvani vizramaNayogyo vRkSa evamadhikRtepyadhvani vizramaNahetureka eva vRkSo'nyatramAkAzaM tena kAraNena pathyapi vRkSasya adhastAt vizrAbhyet / asaho nAma nAtidUre vRkSAH santi paraM tatra gantuM na zaknoti tataH so'pi pathi vRkSasyAdho vizramaNaM kuryAt / athavA upadhibhAreNa kheditAtmA atizayena parizrAntastataH patha udvartituM na zaknotIti pathyeva vizrAmyati / tadeva patha ubhayoH pArzvayo dUreNa vRkSasaMbhave dvitIyapadamuktamidAnIM samantato vRkSacchanne pratipAdayati channe vA mottupahamitiyatra panthA ubhayoH pArzvayorvRkSaiH channastavA vA vibhASAyAM yadi nirbhayaM na tataH panthAnaM mukkA'nyatra vizramaNAdi karoti / atha bhayaM tadA pathyeveti etaddUre'bhihitaM, grAmasamIpe punarnirbhayamiti vRkSacchanne vA pathiya udvartya vizrAmaNAdi karoti grAmasamIpe yasya tasya vRkSAderdevakulAdezchAyAsaMbhavAttena punaH sAdhunA pathaH kiyaddUre udvartitavyamata Aha[bhA. 3558 ] paMthe Thito napecchai parihariyA puvva vanniyA dosA / [bhA. 3557] biiyapae asatIe jayaNAe ciTTaNAdIni / / vRM- tAvati dUre uddhRtya sthAtavyaM yatra pathikaH pathA vRjan pathi Urdhvasthito vA sAdhumudvRttaM na pazyati / evaM ca pUrvavarNitA doSAH samastA api parihRtAH / dvitIye pade apavAdapade punarudvartane asati udvartanAbhAve pathyapi yatanayA vakSyamANayA sthAnAdIni karoti sa ca tathA kurvan tIrthakarAjJayA pravRtteH zuddha iti, / [bhA. 3559] saMkaThThahariyacchAyA asatIe gahitI vahiTTito atthe / uThe iva apatte sahasA patte tato paThiM / / vR- saMkaTho nAma panthA sa ucyate yo vATyorapAntarAle tatrodvartanasyAsaMbhavaH athavA catasRSvapi dikSu samantato haritakAyaH athavA panthAnamatiricyAnyatra sarvathA cchAyA na vidyate / tata etaiH kAraNairudvartanAsaMbhave pathyeva gRhItopakaraNo muhUrtamAtramUrddhAsthito mArga eva cchAyAyAM vizrAmyeta, yadAtu pathikAnAgacchataH pazyati tadA teSu taM pradezamaprApteSveva uttiSThati / tathA te jAnanti pUrvameSa utthita iti / atha sahasaiva te pathikA adRSTA evaM saMprAptAstadA teSAM pRSTaM datvA uttiSThati / tadA te jAnanti yathaiSa AtmavyApAreNotthita iti / evaM mithyAtvAdidoSAH parihatA bhavanti / [bhA. 3560 ] bhuMjaNapiyaNuccAre jayaNaM tattha kuvvatI / udAhaDAya je dosA puvvaM tesu jato bhave / ! Page #842 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 357 uddezaka:-8, mUla-200, [bhA.3560] vR-bhojane pAne uccAre yatanAMtatrapathikarotikathamityAha-udAhRtA ye pUrvaM doSAsteSu yato bhavetna . bhavanti tathA yatanetibhAvaH / / [bhA.3561] gaMtavva paloeuMakaraNilahuto udosa aannaadii| pamhuTTo vAsaTTolahuto ANAdinoceva / / vR-vizramya uccAraM prazravaNaMkRtvA yadAgantavyaMbhavatitadA siMhAvalokanena pazcAdavalokyagantavyaM / yadipunaravalokanaM nakarotitadA prAyazcittaMtasyalaghukomAsaH, adhikaraNadoSAzca prAguktAH kathamapi vismaraNaH patitesaMbhavanti |aajnyaadyshc AjJAbhaGgAdayazca doSaH tathA yadi kathamapi vismaraNataH patitaM syAttatastagrahaNAya pratinivartitavyaH / yadimanyatekiMtenetivyutsRjatitadAmAsalaghukaMAjJAbhaGgAdayazca doSAH / etadevAha[bhA.3562] pamhuThe gaMtavvaM Agamane lahugo yadosa aannaadii| nikAraNami tinni uporisIkAraNesuddho / / vR- pamhuThe kathamapi vismaraNataH patite siMhAvalokanena ca ddaSTe niyamatastadAnayanAya pazcAdntavyaM / agamaneprAyazcittaM laghukomAsaH |adhikrnndossaashcpraaguktaaaajnyaadyshctthaa niSkAraNamiti kAraNasvAbhAvo niSkAraNaMtasmin yadinAstivartamAnasya pratyavAya ityarthaH / tadA avazyaM nivartitavyaM tinni uttiyadi prathamAyAM pauruSyAM vismaraNataH patitaM caramAyAM ca pauruSyAM smRtaM tatra yadi niHpratyavAyamantarA ca vAso'stiyadA nivRtya gRhItvA Anetavyamatha sUryAstasamayavelAyAM smRtaM yathA'mukaMme vismaraNataH patitamiti tadA AdyAntrInyAmAn-uSitvA caturthe yAme pratinivRttyAnetavyaM pratyavAyAbhAve, kAraNe tupratyavAyalakSaNe anivartamAno'pisazuddhaH / etadeva bhAvayati[bhA.3563] caramAe viniyattaijaivAsoasthiaMtarAcasime | tinnivijAme vasiuMnivattainiracae carame / / vR-prathamAyAMpauruSyAMvismaraNataH patitetadAnayanAyacaramAyAmapipauruSyAM nivartate / yadica sime antarAvAso'sti / atha caramAyAM dinapauruSyAMpatitaMtadArAtretrInyAmAnuSitvAcasmeyAme niratyaye pratyavAyAbhAvato nirbhaye nivartate / kAraNezuddho itivyAkhyAnArthamAha[bhA.3564] dUrasoviya pucchosAvayatenAnadI va vAsaMvA / icAikAraNehiMkarati ussagamo tassa / / vR- dUramatizayena gatAnAM smaraNapathamavatIrNaH patita upadhiH so'pi vA upadhiratizayena tuccha: mukhapotikAdirUpo'ti jarAjIrNazceti bhAvaH / athavA apAntarAle vyAdhAdIni syApadAni stenA vA zarIrApahAriNaupakaraNApahAriNo vAnadIvApAntarAle varSavApatati / AdizabdAtmlecchabhayaMvA azivaM vetyAdiparigraha ityAdibhiH kAraNaistasya vismaraNataH patitasyopakaraNasya utsarga vosirAmitti tribhaNanapUrvakaM parityAgaMkaroti / evaM karaNe adhikaraNAdayonabhavanti / [bhA.3565] evaMtApamhaTho jesiMtesiM vihI bhave eso / jepunaanne pecche tesiMtuimovihI hoi / / vR-evamuktena prakAreNa tAvatyeSAmupadhirvismaraNataH patitasteSAmeSo'nantarodito vidhirbhvti| ye punaranye sAdharmikAH prekSanteteSAmayaM vakSyamANo vidhirbhavati / tamevAha Page #843 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 358 vyavahAra-chedasUtram -2- 8/200 [bhA.3566] duTTu ageNhaNelahugo duvihou vihIunAyamanAto / duvihAnAyamaNIyAsaMvigatahA asaMviNA / / vR- dvividha upadhiraudhika aupagrahikazca / tasya dvitIyasyApi patitasya dRSTrA avagrahaNe laghuko mAsoyecapUrvamuktAadhikaraNAdayo doSAste'pitasyaprasajanti |srv upadhibhUyodvidhAjJAto'jJAtazca / tatra jJAto nAma yeSAM sa upadhisteSAM jJAyate ajJAtonAma yo na jJAyate yathA'muktasya samvandhIti / te jJAtA dvividhA bhaveyuH-saMvijJA asaMvijJA vA / yo'pi copadhiryeSAM satkRtayA na jJAyate te'pyajJAtA dvividhAH saMvinA asaMvinAzca / [bhA.3567] mottUNa asaMviNe sNviggaannNtunynjynnaae| dovagA saMviggechabhaMgA nAyamanAe / / vR- muktvA asaMvignAn kimuktaM bhavati? yo jJAyate'saMvijJAnAmeSa upadhiH sa na nIyate yestu saMvijJAnAMdvauvargautadyathAsaMyatAH saMyatyazca / tatrasaMvigne ekaikasmin vargeSaDbhaGgAjJAtebhavanti ajJAte ca vakSyamANo vidhiH / tatraSaD bhaGgAnupadarzayati[bhA.3568] saMyame va annapese appAhe vAvi eyasagAme / paragAme viya evaM saMjati vaggevi chbbhNgaa|| vR-yaditesaMyatAH saMvijJA itijJAtAstadA svayaMvAgantuMnayati |anysy vAhastepreSayatisaMdizati vA yathA mayAsa upadhirvismaraNataH patito labdha iti evaM svagrAme trayo bhaGgAH paraprAme'pisthitAnAmete eva trayaH prakArAH SaDbhaGgAH saMyatanAmevaMsaMyatIvarge'piSaDbhaGgAH / tadevaMjJAtaviSaye vidhiruktaH / [bhA.3569] hANAdinAyaghosaNasouMgamanaMcapesaNappAhe / pamhuThe vosaThe appabahuasaMtharaMtaMbhi / / / vR-yo najJAyatekasyApyeSa upadhiritisaparijJAnanimittesnAnAdisamavasaraNedhoSyate / ghoSaNAMca zrutvAkenApikathitejJAteyeSAMsaupadhistatrasvagaMvAgantuMnayati / anyasya vA hastepreSayatisandezayati vA / tathA pamhuThe vismaraNataH patite vyutsRSTe parityakte yenAnItastasminnasaMstarati alpabahu paribhAvya paribhogo'nujJAtaH / etadeva vyAkhyAnayati[bhA.3570] kAmaM pamhaTaeNno cattaMpuna bhAvato imamhehiM / iti betisamaNunne icchA kajesusesesu / / vR- yeSAM sa upadhirvismaraNataH patitasteSAmantikaM sa nIyate nItvA vedaM bhaNyate / yathArya yuSmAdvismaraNataH patito'smAbhizcAnItastato gRhyatAmitievamukteteprAhuH kAmaMno'smAkaMvismaraNataH patitamidamupakaraNaM paraMbhAvataidamasmAbhistyaktastrividhaM trividhenavyutsRjatitamitibhAvaH |evNbruvti upadhiste yadisaMbhogikAstena cavinAsaMstaratitahiMsayeSAM satkastepariSThApayanti / etena icchAka su iti vyAkhyAtam / samprati sesesutti vyAkhyAyatezeSA asAMbhogikAsteSvapi kAryeSvicchA / iyamatra bhAvanAanyasAMbhogikairAnItetaizcapratiSedheyadiyairAnItastetaina vinAnasaMstarati / anyazcopadhirdurlabho nalabhyatevA tadA taiH samanujJAtaMparibhuJjate / etAvatA appabahusaMtharaMtammitivyAkhyAtaM tadevaM saMvinAnAM vidhirIdAnImasaMvignAnAmupadhividhirucyate [bhA.3571] pakkhigApakkhigAceva havaMti iyare duhA / Page #844 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka:-8, mUla - 200, [bhA. 3571] ___saMvigApakhageNetiiyaresiMnageNhatI / / / vR- itare asaMvignA dvividhAstadyathA saMvignapAkSikAzcAsaMvigna pAkSikA ityarthaH / tatra yaH saMvignapAkSikasya sambandhI upadhistaM svayaM vAnayati anyasya vA haste preSayati sandezayati vA yastvitareSAmasaMvignAnAmupadhistaMpatitaM dRSTrAna gRhNanti / atraivApavAdamAha[bhA.3572] iyare vihojagahaNaMAsaMkAeanijamANami / kiha puna hojjA saMkA imehiM ukAraNehiMtu / / vR- itarasminnapyasaMvignapAkSika sambandhinyupadhAvasaMvignapAkSikasambandhitvenAjJAyamAne AzajhyAgrahaNaMbhavet / sUrirAha-ebhirvakSyamANaiH kAraNaistAnyevAha / [bhA.3573] hANAdo saraNevA ahvsmaavttitogyaanegaa| saMvigamasaMvigAitisaMkAgeNhate paDiyaM / / vR-jinapratimAsnAna darzananimittaM AdizadvAt saGghaH prayojanena vA kenApisamavasaraNe melApake yadi vA evameva samApattito gatAH purato'neke saMvignA asaMvignAzca / teSAM ca gacchatAM kasyApyupadhevismaraNataH patitaH sana jJAyatesamyak kiM saMvignAnAM kevalaMsyAt saMvignAnAmapItitaMgRhNAti / [bhA.3574] saMvigapurANovahi ahavAvihisIvaNA samAvattI / hoja va asIvitocchiyaitiAsaMkAe gahaNaMtu / / vR-athavA purANasaMvignopadhiH kimuktaMbhavati? yeSAMsatkaupadhiH patitastepUrvaM saMvignA AsIran pazcAdasaMvignIbhUtAH sa copadheH pUrvasaMvignasIvanena sIvitaH athavA asaMvignairapi samApattyAvidhisIvanikayA sIvito yadi vA asIvita eva sa bhavettatastaM dRSTA AzaMkA bhavati kiM saMvignAnAmutAsaMvinAnAMtataAzaGkayAgrahaNaMbhavati |smprti grahaNAnantaravidhizeSamAha[bhA.3575] tepuna paradesagatenAuM jaMti ahava ujjhaMti / ____ anneu pariThavaNA kAraNabhogovagIesu / / vR-tamupadhiMgRhItvA yeSAMsaMvignAnAMsatkaupadhisteparadezaMgatAstatastAnyaradezaMgatAnjJAtvAkAraNe samApatiteparibhuJjate |athvaakaarnnaabhaaveprisstthaapynti / evaMkAraNairasaMvignAnamapipatitamupadhiMgRhNAno naprAyazcittabhAgbhavati,athayeSAMsatka upadhiH patito gRhItasteSAsaMvignA apyanye'sAMbhogikAsteSAM dezAntara gatAnAmupadhi gRhItvA niSkAraNe pariSThApayanti / kAraNatti yadi te sarve gItArthAnAM ca teSAmupadhirasti yadivAtAdRzaupadhirasyodurlabhastadAevaMkAraNeparibhuJjate |athte gItArthamizrAstadA pariSThApyateparijJApyavAagItArthAn paribhuJjate / etaccAnyasAMbhogisatkatayAparijJAyate, dravyaparikSAne prAguktaeva vidhiH[bhA.3576] biiyapade na geNhejA saMviggANapiehiMkajehiM / AsaMkAe na najaisaMviggANa va iyaresi / / vR-dvitIyapade apavAdapade saMvignAnAmapi patitamupadhimebhirvakSyamANaiH kAryaiH kAraNairna gRhNIyAt tAnyevAha-najJAyate kimeSa saMvignAnAmitareSAmasaMvignAnAmityAzaGkayA patitaMnagRhNAti tathA - [bhA.3577] asivagahiyaM vasouM te vobhayaMva hoja jaigahiyaM / ubheNa annadesaMva gaMtukAmA nageNhejA / / Page #845 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra-chedasUtram-2- 8/200 vR-yeSAM te upadhiste azive gRhIto yena dRSTaH sa neti prathamo bhaGgaH / yadRSTaste'zivaM gRhItA yeSAM saktastena gRhItA athavA ubhayaMgRhItamititRtIyaH / ubhayamapinagRhItamiticaturthaH / tatracaturthabhaGgo'pavAdamadhikRtyazUnyo nabhavati / tatrApavAdaiti bhAvaH / tatraprathamabhaGge nagRhNAtiazivopahatatvAt dvitIye'pina gRhNAti / tadAnIM tasya tairagrahaNAdazivopahatatvAt tRtIyebhaGge saddaze'zive kAraNegRhNAti visazesomamukhAdilakSaNena gRhNAti / yadi vAavamaudaryeNa dezAntaraM gantukAmAnagRhaNIyuH / [bhA.3578] ahapuna gahiyaMpuvvaM nayadiLaMjassa vicchuyaM tNtu| pavahAviyantradesaM imeNa vihiNA vigiyijjA / / vR- ata punargRhItaM pUrvamupakaraNaM na ca sa dRSTo yasya satkaM tadupakaraNaM vicyutaM vismaraNataH patitaM yasmAtpavanavegena dhAvitAH pradhAvitA anyadezaM tadanena vakSyamANena vidhinA vivecayet pariThApayet | [bhA.3579] duvihA jAyamajAyA jAtAabhiyogataha asuddhAya / abhiyogAdIcchettuMiyaraM puna akkhuyaMceva / / vR-sA pAriSThApanikA dvividhA jAtA ajAtA ca / tatra jAtAnAmaabhiyogakRtA viSakRtA ca / tatrAbhiyogAvazIkaraNaM / athavAjAtAazuddhA sA dvividhA mUlaguNA azuddhA uttaraguNAzuddhA ca / tatra jAtA abhiyogakRtA vikRtA vA mUlaguNA zuddhA uttaraguNA zuddhA vA sAcchettuM bhettuM vA kartavyA itarat punarupakaraNamabhiyogAdidoSarahitamakSataMcaiva pariSThApayitavyam / atra paraH praznaM karoti[bhA.3580] pahanigayAidAniM vijANaNaThAi tatthacodei / suddhAsuddhanimittaM kIraicidhaM imaMtutahiM / / vR-pathaM nirgatAAdizabdAdazivAdibhiH kAraNairnirgatAH parigRhyante / teSAMzuddhAzuddhanimittaM yadatra prAgukte vidhau pratipAdite paro'sahamAnacodayati praznayati pathanirgatAdInAM pathanirgatA mArgapratipannAH teSAM pariSThApitamidamiti vijJAnArthAMtatredaM vakSyamANaM cihanaM kriyatAmiti tadevAha[bhA.3581] egAdo tinnivalI vatthe kIrati pAecIrANi / chabhaMtucodagenaM iti udite betiAyario / / vR- mUlaguNairazuddhe vastre ekAvalirekaM cakraM kRtvA tatpariSThApyate mUlaguNairazuddha pAtre ekaMcIvaramekaM prastaraM kSiptvA tatpariSThApyatAmuttaraguNairazuddhe dve cakre kriyeyAtAM, pAtre dve cIvarakhaNDe dvau vA prastarI kSipyeyAtAM,mUlaguNairuttaraguNaizcazuddhe vastre trINicakrANikriyeran |paatre trINicIvarANi trayovA prastarAH kSipyeran / itiamunA prakAreNa codakenokte AcAryo brUte kiMtadityAha[bhA.3582] suddhamasuddhaM evaM hoti asuddhaM casuddhavAyavasA / tenatidurgagagaMthI vatthe pAyaMmirehAu / / vR- evaM yuSmaduktaprakAreNa cakrakaraNe vAtavazAt zuddhamapi cakraikadvikabhaGgato'zuddhaM bhavati / azuddhamapivAtavazena vakratrikabhAvataH suddhaM bhavati pAtramapivAtavazena vidhistatrakartavyaH / mUlottaraguNazuddhe vastre tyAgranthayaH kartavyAH / pAtretistro rekhAuttaraguNairazuddhe vastre dvau granthIpAtredverekhe mUlaguNairazuddhe vastreeko grandhiHpAtra ekA khA / [bhA.3583] addhANaniggayAdI uvaesANAyaNa pesaNaMvAvi / avikovite appaNagaMdaDDhe bhinne vitteya / / Page #846 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka:-8, mUla - 200, [bhA. 3583] vR-adhvanimArge nirgatA adhvanirgatA AdizabdAt AzivAdibhiryA kAraNairnirgatAH parigRhyante / teSAmupakaraNe dagdhe vahninA bhasmIkRte bhinne vA vivikte vA vismaraNataH patite vAstavyAstAn adhvanirgatAdIna avate'smAkamuddharitAni vastrANi nasanti |kevlmsmaabhirmukprdeshe pariSThApitAnI vartante / tAnyAnIya gRhItha evamukte te'pi prAdhUrNakA ye gItArthAstAn preSayanti, vAstavyA apica teSAM cihnAni upadizanti / yathAgartAsamIpetassamIpetaDAgasamIpekUpasamIpeityAdi |aannynnmiti athaivaM cihne kathite'pi sthAnaM na jAnanti yadi vA na te vAstavyA glAnAdiprayojanaiyA'pRtAstataH svayamAnIya prayacchanti / aisaNaMvA vittiathavAvAstavyAH prAdhUrNakAnAMdezanaMdadatiyathAamukapradeze vastrAdipariSThApitamastitadamISAM darzaya apizabdAt yadi glAnAdiprayojanairna vyApRtAstadA pariSThApitA bhAve anyata yAcitvA prayacchanti / avikovie appANamiti AnIte pariSThApite ko'pyakovido'gItArtha upahatamitikRtvAnecchet / tatraprAdhUkivastivyairvAtasyAtmIyaM vastraMpAtraMdatvA itaratsvayaM gRhItavyam / atha tadapikazcidagItArthatayA nagRhNIyAttarhi tadAnIM taMpunaH pariSThApyate / [bhA.3584] addhANa nigayAdInA uparittovahIvivite vA / saMpaDugabhaMDadhArIpesaMtIteviyANaMte / / / vR-adhvanirgatAdIn AdizabdAdazivAdikAraNanirgataparigrahastAnparitopadhIyAn parimitopadhIyAn vA viviktopadhInvA vismaraNataH patitaupadhInityarthaH / upalakSaNametat dagdhopadhIna vAstavyA jJAtvA kathaMbhUtAvAstavyAityAha-saMpANDu (du) gabhANDadhAriNonAmAyAvanmAtramupakaraNamupayujyatetAvanmAnaM dharanti zeSaM pariSThApayanti / te tAn tathAbhUtAn jJAtvA bruvate asmAkamuddharitAni vastrANi na santi / kintvasmAbhiramukapradezepariSThApitAnivartantetAni gatvApratigRhNItetievamuktetathApiprAdhUrNakAjAnate gItArthAn preSayanti kathamityAha[bhA.3585] gaDDAgiritarumAdINi kAuciMdhANitattha pesaMti / aviyAvaThA sayaMvA ANaM tannaMvamagaMti / / vR- atra prAdhUrNakapreSitAn vAstavyA gartAgiritarvAdIni cihnAni kRtvA preSayanti yadi glAnAdibhiravyApRtAH svayamAnayantipariSThApitAbhAve'nyadvAmArgayanti / sAmpratamavikovieappaNagamiti - [bhA.3586] nIyaMmi viuvagaraNeuvahameyaM nicchiikoi| avikovie appaNagaManicchamANo vivicaMti !! vR-nIte'pyupakaraNe kazcidavikovida upahatametaditi kRtvA necchet / tasminnapikovide AtmInaM vastrAdi samarmyate / athatadapinecchati tadApariSThApitamAnItaMpunarvivicantipariSThApayanti / [bhA.3587] asatIe appaNAviyajhAmiyadihabUDhapaDiyamAdIsu ! sujjhati kayapayatto tameva gehUM asaDhabhAvo / vR- yena pUrvaM tatpariSThApitamAnItaM tasya pazcAdupadhiH kathamapi pradIpanakena dagdhaH hRto vA taskaraiH pAnIyena vA nadyAdiplavena plAvitaHvrajato vAkathamapi vismaraNataHpatita AdizabdAtpratyanIkenA'pi vastrANi phAlitAni pAtrANi anekadhAbhinnAni tato dhyAmitahatavyUDhapatitAdiSUpakaraNAni yAcanIyAni teSAmasatyabhAvekRtaprayatnastadevapUrvapariSThApitaMsvayaMgRhNAnaHzuddho'zaThabhAvaiti kRtvA / mU. (201) kappai niggaMthINa vA atirega paDigahaM annamannassahAdUramavi addhANaM parivehijae ___ Page #847 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra- chedasUtram - 28/201 dhArettaevApariggahitaevAsovANaMdhAressai no se kappaitaM anApucchittA anAmaMtiya annamannesiMdAuM vA anuppayAuM vA, kappai se taMApucchiya AmaMtiya annamannesiM dAu~ vA anuppayAuM vA / [bhA. 3588 ] uvahI duraThANe sAhammi va tena khakhaNA ceva / anavattete u imaM atiregapaDiggahe suttaM / / vR- anantarasUtre idamuktaM vismaraNataH patita upadhirdUrAdapyadhvana Anetavya ityupadezaH kRto anyeSAM ca vismaraNaH patitaM gRhItvA dUre'pi yeSAM satkasteSAM dAtavyo'nyathA'dAne sAdharmikA corikA syAt / tata upadhau dUrAdhvani sAdharmikastainyarakSaNe'nuvartamAne idamapyAdhikRtaM sUtramatirekapatadrahaviSayaM dUrAdhvAdhikAre sAdharmikastainyarakSaNAdhikAre'bhihitAmityeSa sUtrArthaH / anena sambandhenAyAtasyAsya vyAkhyA kalpate nirgranthAnAM nirgandhInAM vA atirekamatiriktaM patadrahaM anyasya arthAya idamavizeSitaM vacanaMsAdharmikasyArthAyeti draSTavyaM / dhArayituMvA svayaM vA parigrahituMsovANaM dhArayiSyati idaM vizeSitavacanaM amuko gaNI vAcako'nyo vA vizeSanirdiSTaH sAdhuH tasya bhaviSyatIti bhAvaH ahaM vA naM dhArayiSyAmi mamaiva bhavISyatIti bhAvaH / anyo vANamiti sarvatra vAkyAlaGkAre dhArayiSyati / idaM vizeSitavacanaM amuko gaNI vAcako'nyo vA vizeSAnirdiSTaH / sAdhuH yasya kasyApyahaM dAsyAmi na vA se tasya kalpate / yasya vizeSato nirdiSTaM amukasya dAtavyaM taM anApRcchaya anAmmratrya vA anyeSAM anyeSAM yadRcchayA dAtuM vA anupradAtuM vA, kalpate se tasya tAn ApRcchya AmantryA ca anyeSAmanyeSAM dAtuM vA anupradAtuM vA eSa sUtrAkSarasaMskAraH / adhunA bhASyakRt sAmAnyavizeSavacanarupayoruddezanirdezayoH svarupamAha[bhA. 3589 ] sAhammiya uddeso hoi itthi purisANaM / 362 gaNivAyaganiddeso amugagaNI vAyae iyaro || vR- sAdharmika ityuddezI bhavati strINAM puruSANAM vAmidhAnamiti nirdezaH / athavA gaNI vAcaka ityuddezaH | amuko gaNI amuko vAcaka itItaro nirdezaH / samprati niyuktivistaraHUnAtistidharaNe cauro mAsA havaMti ugdhAyA / ANAiNo ya dosA saMghaTTaNamAdipalimaMtho || [bhA. 3590 ] vR- gaNanayA pramANena ca UnasyAtiriktasya vA upakaraNasyadharaNe prAyazcittaM catvAro mAsA udghAtA laghavaH AjJAdayazca doSAstathA pAtraparikarmaNAM kurvan tajjAtAn prANAn saMghaTTayati AdizabdAt paritApayati apadrAvayati vA tatastannimittamapi tasya prAyazcittaM tathA pratidivasamubhayakAlaM pAtrANi anyadvAtiriktamupakaraNaM pratyupekSyamANasya parimanthaH sUtrArthavyAghAta tasmAt gaNanayA pramANena ca sUtroktamupakaraNaM dhArayitavyaM / tatra pAtramadhikRtyAtirekaM vyAkhyAnayita [bhA. 3591] do pAyANunnAyA atiregaM taiyaM - pAtraM ca mANAto / dhArate pANakkaDDaNabhAre paDileha palimaMtho || vR - dve pAtre tIrthakarairanujJAte / tadyathA pAtraM mAtraM ca / yadi tRtIyaM pAtraM gRhNAti tadA gaNanayAtirekaM bhavati / yacca pramANaM pA6 syoktaM tato yadi bRhattaraM gRhAti tadA pramANato'tirekaM tatra gaNanayA pramANena vAtiriktaM pAtraM dhArayati / parikarmakhAyAM tajjAtAtajjAtapramANasaMghaTTaNamupalaNametat / prANAnAM paritApanamapadrAvaNaM ca tathAdhvani tadvahane bhAraH ubhayakAlaM pratidivasaM pratilekhane parimanthaH / codeti atiraMge jai dosA to dhareDa ubhaMtu / [bhA. 3592] Page #848 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :- 8, mUla - 201, [ bhA. 3592] 363 ekkaM bahUNa kappar3a hiMDaMtu ya cakkavAleNa vR- atra parazcodayati yadyatirekapAtre gRhyamANe'nantaroktA doSAstato'vamaM gaNanayA hInaM pAtraM dhArayatu / yathA yathA'lpopadhitA tathA tathA bahubahutaraguNasaMbhavAt / kathaM tathA hInaM dhArayatvityAha-ekaM bahUnAM paJcAnAM kalpate te ca paJcajanAzcakravAlena ekasmin dine eko dvitIye dvitIya ityAdirUpeNa hiNDatAmetadeva spaSTayati [bhA. 3593 ] paMcahamegapAyaM dasa meNaM ekamekko pAreu / saMghaTTaNAdi evaM na hoti duvihaM ca siMomaM / / vR- paJcAnAM janAnAmekaM pAtraM bhavatu / teSAM ca madhye ekaikaH krameNa cakravAlalakSaNena dazamena pArayatu / yasya yasmin dine pAraNakaM sa tatyAtraM gRhItvA hiNDatAmevaM ca tepAM paripATyAdazamadazamAtikrame divase vArake bhavati / evaM ca saMghaTTanAdine doSA na bhavanti / kiM ca teSAM yadvividhamavamaudaryaM dravyAvamaudaryaM paJcAnAmekasya pAtrasya bhAvAt bhAvAvamaudaryaM ca dazamadazamAtikrameNa pAraNAt tat guNo bhavati / AhAre uvagaraNe duvihameva hoti tesiM tu / [ bhA. 3594 ] suttAbhihiyaM ca kayaM vehAriyalakkhaNaM ceva / / vR- dvividhaM dravyabhAvabhedato dviprakAramavamaM bhavati teSAmAhAre upakaraNe ca AhAraviSayaM bhAvAvamamupakaraNaviSayaM dravyAvamamityarthaH / sUtre cAbhihitavaihArikANAM vihAre hitaM vaihArikaM tena gacchatAM lakSaNamalpopadhitA'lpAhAratA ca tatkRtaM bhavati / etadevAha [bhA. 3595 ] vehAriyANa mantre jahasiM jalleNamailiyaM aMgaM / mailAya colapaTTA evaM pAyaM ca savvesiM / / vR-manye yathA amISAM vaihArikANAM jallena zarIrotthena malenamalinamaGgaM yathA ca malinAzcopalaTTAstathA sarveSAmekaM pAtraM bhavati tata ekapAtragrahaNe vaihArikAlakSaNaM kRtaM bhavati / atrAcArya AhajesiM esuvadeso titthayarANaM tu koviyA ANA / [bhA. 3596 ] cauroya anugdhAyA nege dosA ime huti / / vR- yeSAmeSaupadezastaistIrthakAraNAmAjJA kopitAstIrthakaraiH pAtradvayasya pratyekamanujJAtAtteSAM ca prAyazcittaM catvAro mAsAH anudghAtA guravaH / yata ime vakSyamANA aneke doSA bhavanti tAnevAha[bhA. 3597 ] addhANe gelanne appa para vayAyabhinnamAyarie / Adesa bAlabuDDA sehAkhamagAya paricattA / / vR- adhvani glAnatvena AtmA parazca taistyaktaH / iyamatra bhAvanA - ye adhvanirgatA vismaraNataH patitopadhayaH stenApahRtopadhayo vA bhinnapAtrA vA tadviSaye AtmA paro vA tyakto bhavati / yadi teSAM pAtraM dadAti tadA AtmA tyaktaH pAtrAbhAve bhikSATanAsaMbhavAt / atha na dadAti adhvanirgatAstyaktA api bahUnAmeSAM pAtramityuktaM tata ekena pAtreNa yadAnItaM na tena bahavo'dhvanirgatAH saMstareyuH tathA glAnaviSaye'pyAtmAparo vAtyaktaH syAttathAhi-yadi glAnasya dadAtitatpAtraM tadAtmA tyakto'thana dadAti tadAparo glAna iti / anyasyAdhvanirgatAnAM glAnasya vA tatpAtrArpaNe svayaM kulAlabhANDaM vAcanIya syAttaccAnItaM yadikathamapibhidyate tadA tanmUlyaM dApyeta kalahAdayo vA doSAH syuH / vayAyatti vratAnyapi ca parityaktAni syuryataH pratyekapAtragrahaNe ekatrasaMsakta bhaktaM pAnaM vA gRhItvA pratyupekSata pratyupekSyAnyatra Page #849 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 364 vyavahAra-chedasUtram-2-8/201 prakSipati / bahUnAM tvekapAtrAbhyanujJAte zItoSNAni saMsaktAsaMsaktabhaktapAnAni gRhNataH prANAnAM virAdhanA tathA cavratAni parityakttAni / bhinnatti eka pAtraM kadAcit bhinnaM syAttadA kuto'nyattatkAlaM labhyate'nyatramArgayataHsaevapalimanthadoSaHkulAlabhANDagrahaNeca prAguktAdoSAstathA ekapAtraparigrahe AcAryAAdezAH prAdhUrNakAbAlavRddhAH zikSakAHkakSapakAzcaparityaktAyataekapAtrAnItamekasyAtmano bhavati | AcAryAnAM kiMdadAtukutravA teSAMprAyogyaM gRhNAtutatasteevaM parityaktAH / [bhA.3598] daMte tesiM appAjaDho uadAnaMtaMjaDhAca / kujA kulAlagahaNaM kyAjaDhApANagahaNaMmi / / vR-teSAmadhyanirgatAnAMca dadatiAtmA parityaktobhavati / adAne te adhvanirgatAdayaH parityaktA yaccateSAM pAtraMdatvA svayaM kulAlabhANDagrahaNaM kuryAt tatrApyaneke doSAste ca prAgeva bhAvitA vratAnyapi tyaktAni bhavanti |paangrhnnepaangrhnnNbhktoplkssnnNsNsktbhktpaangrhnnityrthH |bhaavnaasrvtr prAgeva kRtA / punarapi paraH prazrayati[bhA.3599] jaihoti doMsa evaM tamhA ekkekadhArae / sutteya egabhaNiyaM sutte ya uvadesaNAveNheiM / / [bhA.3600] dinnaJjarakkhiehiM dasapuranagaraM ucchugharanAme / vAsAvAsaThiehiM guNanippaliMbahunAuM / / vR- evamuktaprakAreNa bahunAmekapAtrAbhyanujJAyAM doSA bhavanti tasmAdekaikaH ekaM pAtraM dhArayet na mAtrakaM, yuktaM caitat yataH sUtre'pyekaM pAtramanujJAtaM tathA coktaM / je nigaMthe taruNe balavaM se eNaM pAyaM dharejA no bIyamiti / tato jJAyate nAnujJAtaM tIrthakarairmAtrakagrahaNaM kevalamidAnImAvarakSitairAcAryairdazapuranagare ikSugrahanAmni udyAne varSAvAsasthitairbahIM guNaniSpattiM jJAtvA mAtrakasyopadezanA dattA kRtA sAca yaiH kAraNaiH kRtA tAnyupadarzayati[bhA.3601] dUre cikkhallo vuTTikAya sajjhAyajANapalimaMtho / totehiM esa dinno evaM bhaNaMtassacaugurugA / / vR-te AryarakSitA AcAryA dazapure nagare nagarAt dUre ikSugRhanAmni udyAne varSArAtraM sthitA mArge ca kardamo'tiprabhUto varSa tadapyatizayena prabhUtaM patati tatraprAyogye AcAryAdInAM labhyamAne yadi na gRhyate tadA te parityaktA bhavanti / atha gRhyate tarhi kutra pAnIyaM bhakSaM vA gRhyatAmatha nItvA pratyAgamyate tadA kAyAnAmapkAyahatikAyAnAM virAdhanA svAdhyAyadhyAnAnAM ca parimantho vyAghAtastatastairataiH kAraNaireSa mAtrakasyopadezo dattaH, sUrirAha-yathoktakAraNavazAdAryarakSitaireva mAtrako'nujJAto na tIrthakarairiti evaM bhaNato vadatastava prAyazcittaMcatvAro gurukAH tIrthakarairapyanujJAtAttaccAgredarzayiSyati |ydpicoktmje nigaMthe taruNe balavaM se egaM pAyaM dharejA no bIyamityAdi sUtram / tadapi gacchanirgataviSayaM na sthavirakalpAzritaM na ca tena kAraNajAtenAryarakSitairmAtrakAnujJAkRtA tadaivaikaM kevalaM kintvanyadapi mAtrakAnujJAyAMkAraNakadambakamasti tadevAha[bhA.3602] pANadayakhamaNakaraNe saMghADAsativikappaparihArI / khamaNA saha egAgIgeNheti UmattaebhattaM / / [bhA.3603] therANesa vidinno udovahimattago jinavarehiM / Page #850 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :- 8, mUla - 201, [bhA. 3603 ] AyariyAdINaThA tabbhuvabhogo na iharAu || vR-prANadayAnimittaM ko'pi sAdhuH kSapaNaM kuryAt tasya yaH saGghATakaH sakSapaNaM kartu na zaknoti na ca tasyAnyaH saMghATako vidyate / tato yadi trayo janAH saMbhUya bhikSAmaTanti tadA janAnAM vikalpo bhavati tasya vipariharaNAya ekAki hiMDate sadvitIyasaMghATakavataH sAdhoH prANadavArthaM kSapaNakaraNe saMghATAbhAve vikalpaparihArI kSapaNakaraNasamartho bhikSAmekAkI hiNDamAnaH patagRhe pAnakaMgRhNAti / mAtrakaMbhaktaM anena kAraNena sthavirANAmoghopadhirupomAtrako jinavarairvitIrNo'nujJAtaH audhaniryuktau tathAbhidhAnAt / etena yaduktaM tIrthakarairnAnujJAto mAtraka iti tanmithyetyAveditamata eva tasyaivaM bruvatazcaturgurukaM prAyazcittaM tathA tasya mAtrasyopabhoga AcAryAdInAmAcAryaglAnaprAghUrNakabAlavRddhAdInAmarthAya yatprAyogyagrahaNAya upalakSaNametat saMsaktabhaktapAne zodhikaraNAya ca prAguktakAraNavyatirekeNa prAyeNAnujJAta itarathA tUktakAraNavyatirekeNa nAnujJAta etacca paribhAvya tata AryarakSitauzcintitaM prAyaH prANarakSAya saMsaktabhaktapAnavizodhikaraNAya ca mAtrakaparibhogo'nujJAtastatra bhUyasAM prANAnAmapkAyaprabhRtInAM saMsaktabhaktapAnAnaM ca varSAsamaye tatra AryarakSitairvarSAsu mAtrakaparibhogo'nujJAtaH zeSakAlaM tu lobhaprasaGganivAraNAya pratiSiddhastathA cAha [ bhA. 3604 ] guNaniSpattI bahugI damAse hohititti vitarati / lobhe pasajramANe vAreti tato puno mattaM / / 365 - guNaniSpattirbahNI dakamAse varSArAtre bhaviSyatIti tatprAraMbhasamaye bhagavanta AryarakSitA mAtrakaparibhogaM vitarantyanujAnanti / Rtubaddhe kAle AcAryAdiprAyogyagrahaNalakSaNaM kAraNamatiricyAnyatkAraNaM samasti kevalaM lobha eva prasajyate / tathA hi yat utkRSTaM tattallobhena mAtrake gRhNAti tata itthaM lobhe prasajati tannivAraNAyAcAryAdiprAyogyagrahaNAbhAve punarmAtrakaM tadA vArayanti / evaM siddhaM grahaNaM AyariyAINa kAraNe bhogo / pANadayaThavabhogo bitio puna rakkhiyaJjAto / / [bhA. 3605 ] vR- evamuktaprakAreNa mAtrasyagrahaNaM siddhaM yataH sUtre odhaniryuktyAdau AcAryAdInAM kAraNe AcAryAdiprAyogyagrahaNena kAraNena mAtrakasya bhogo'nujJAto dvitIyaH punarupabhoga AryarakSitAtprANadayArthaM pravRttaH kAraNAbhAve tu mAtrakaparibhoge prAyazcittaM tadevAha [bhA. 3606 ] jattiyamittA vArA dinena ANei tittiyA lahugA / aThahiM dinehiM sapayaM nikkAraNamattaparibhoge / / [bhA. 3607 ] vR- niSkAraNaM kAraNAbhAve mAtrakasya paribhoge yAvanmAtrAnvArAn divasenaikena tena mAtreNAnayati tAvato laghukA mAsAstasya prAyazcittamaSTabhirdinaiH svapadaM punarbratAropaNaM mUlalakSaNamaSTamaM prAyazcittamiti bhAvaH / je beMti ghettavyo na mmattao je yataM na dhAreMti / cau gurugA tesiM bhave, ANAdivirAhaNA ceva / / vR-ye bruvate na grahItavyo mAtrako ye ca taM mAtrakaM na dhArayanti teSAM pratyekaM prAyazcittaM bhavati catvAro gurukAH AjJAdayazca doSAH / prANavipakSeH saMyamavirAdhanA vA anyacca / / loe hoi dugaMchA viyArapaDiggaheNa uDDAho / [bhA. 3608] Page #851 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra-chedasUtram -2- 8/201 AyariyAIcattA, vArattathalIe ditthNto|| vR-yadiyenaivapatadgrahaNebhikSAmaTatitenaiva vicAre vicArabhUmau gacchatitarhi lokejugupmAyai jAyate / tathAcasatibhavatipravacanasyoDDAha AcAryadayazcamAtrakA paribhogetyaktAatrArthevAratasthalyAdRSTAntaH / [bhA.3609] tamhA udhareyavvo mattoyapaDiggaho ydonnte| gaNanAepamANena yaevaMdosAnahotie / / vR- yataevaM pAtrasyamAtrakasyacA'dhAraNedoSAstasmAnmAtrakaMpataGgrahazcadvAvapyetau dhArayitavyau / kathamityAha-gaNanAmadhikRtya ekaikaH pramANata oghaniryuktyabhihitapramANena evaM caite anantaroditA doSAnabhavanti / [bhA.3610] jai dohacevagaNaMaregaparigaho nasaMbhavati / ahadeitattha egahAnIuDDAhagAdIyA / / vR- yadi dvayorevapAtratrakamAtrayorgrahaNaM tato atireko'tiriktaH patadgraho na saMbhavati tadabhAvAcca kathamadhvanirgatAdInAMpatadgahaMdadAti / deyasyAbhAvAdathAtmIyaM tamekaMpatadhamadhvagAdInAMprayacchatisvayaM tukevalenamAtrakeNasArayatitataAha-atha tayoH pAtrakamAtrakayormadhye ekaMpatadgahaMdadAtitadA dvitIyasya hAniriti yenaiva bhikSAmaTati tenaivavicArabhUmAvapi gacchatIti loke jugusAprasaGgataH pravacanasyoDDAha AdizabdAdAcAryAdayazcatena parityaktA itiparigrahaH tasmAdaphalaM sUtramanavakAzAditiAcAryo bravIti sutranipAtaH khalvayaM kAraNikaH / kiMtatkAraNamiticedata Aha[bhA.3611] atiregaduvihakAraNaabhinavagahaNe purANagahaNeya / abhinavagahaNeduvihe vAvAriya appacchaMdeya / / vR-dvividhena prakAreNa dvAbhyAM kAraNAbhyAmatirekasyAtiriktasya patadgrahasya saMbhavastadyathAabhinavagrahaNena purANagrahaNena ca tatra yattadabhinavagrahaNaM tat dvividhaM dviprakAraM tadyathA-vyApAritAzca gRhNanti / AtmacchandasA ca gAthAyAM saptamI tRtIyArthe prAkRtatvAt tacca dvividhamapyabhinavagrahaNamebhiH kaarnnairbhvti| [bhA.3612] bhinne vajjhAmie vaapddiniietensaannmaadihite| seho yasaMpayAsuya abhinavagahaNaMtupAyassa / / bR-pramAdatobhinnaM vAgetanaMpAtramagninAvAdhyAmitaMdagdhaMpratyanIkena hataMabhinnaM vAstenaiH zvAdibhirvA hRtamAdizabdenAtrazRgAlAdiparigrahaH / zaikSakA vA kecidupapannAsteSubhAjanAni dAtavyAni etaiH kAraNairabhinavasya pAtrasya grahaNaMbhavati / [bhA.3613] dese savvuvahammI abhiggahI tattha hotisacchaMdA / tesasatinijoejAje jogAduviha uvahimmi / / vR-tatrateSAMvyApAritAnAMsvacchandasAMcamadhye svacchandasobhavanti |abhigrhinn abhigrahikAste cAbhigrahikA dvividhA bhavanti tadyathA-deze sarvasmiMzcopadhAvutpAdye kimuktaM bhavatIti eka evamabhigraha pratipannA yathA upadhidezaM pAtrAdikaM vayamutpAdayiSyAmaH / apare caivaM pratipannAH sarvamupadhimutpAdayiSyAmaH / te cAbhigrahikA bhAjanaiH kAryamanyena copadhinA kAryamiti kRtvA (jJAtvA) tadutpAdanAya avyApAritA evagacchanti / ataevate AtmacchaMdasa ucyanteAtmanaiva preraNAbhAvenaiva upadherAnayanAya Page #852 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 367 uddezaka:-8, mUla - 201. [bhA. 3613] chachando'bhiprAyo vidyateyeSAM teAtmacchaMdasaitivyutpatteH |tessaamstybhaave ye yogyAH samarthA dvividhe audhike aupagrahikecopadhAvutpAdyetAnAcAryo niyukta vyApArayati[bhA.3614] duvihAcchinnamacchinnA bhaNaMti laghukoya paDisuNateya / guruvayaNaMduretatthaugahie gaNeyajaMbuttaM / / vR- AbhigrahikA api AcAryamApRcchaya pAtrANAmAnayanAya gacchanti ye vA niryuktA iti dvividhAstadyathA / cchinnA acchinnAzcachinnAnAma ye AcAryeNa saMdiSTA yathA viMzatiH pAtrANyAnayitavyAni, acchinAnA yeSAM napariNAmaniroSaH tatra yetAvaniyuktAsteSAM chinnAnAM vidhirudhyate / tatra cchinneSutribhiHprakArairatiriktaphtadgahasaMbhavaH / tatrAdye'piprakAre trayaH prakArAstadyathA-ekaHsAdhuH chinnAnAM sandezaM zrutvA tatraiva samakSamAcAryasya brUte-kSamAzramaNA anujAnIta yuSmAkaMyogyeSu paripUNeSu patadheSu labdheSu yadyanyAnyapi labheran tatastAnyapi mama yogyAni gRhNantu evaM bruvANaH zuddhaH / athaivamAcArya nAnujJApayati kintvevametAn vrajato brUtetarhi tastrivaM bhaNati prAyazcittaM laghuko mAsaH te cet vrajantaH pratizrRNvanti grahISyAma iti tadA teSAmapi prAyazcittaM pratyekaM laghuko mAsaH / dvitIyo vrajatastAn sAMbhogikAn dRSTrAbravItika yUyaM saMprasthitAstairavAcipAtrANAmAnayanAyAcAryeNa preSitAstatastAnsa brUte-yAvantiyuSmAkaMsandiSTAnitAvatsuparipUrNeSuyadyanyAniyUyaM labhadhvaMtato'smAkaMkAraNena tAnyapi pratigRhNIta evaM bhaNati tasmin prAyazcittaM laghuko mAsaH / te yadi pratizRNvanti tadA teSAmapi pratyeka prAyazcittaM laghuko mAsaH / tRtIyo lajjAlutayA na zaknoti svayamAcAryAn vijJapayituM tato'nyena vijJapayati / athavA ko'pi zaThatvena anyena bhANayati tathA ye te preSyante te bruvate | yUyamAcAryAna bhaNatayuSmAkaMparipUrNeSulabdheSu yadyanyAnyapi labhadhvaM tadA mama kAraNena pratigRhNIta evaM bhaNati tasmin prAyazcittaM laghuko mAsaH te'pi yadIyaH zaThatvena bhaNayanti tasya yadIcchanti tarhi teSAM prAyazcittaM mAsa laghu |tsmaattairnessttvyNythaa nabhaNAma itilajAlorvacanena punarAcAryabhaNati / tatrayadAtatsamakSamAcAryo bhaNitaAcAryeNacasamanujJAtaMtadAyallabhyante'tiriktaMlakSaNayuktamayuktaMvAtattasyaivadAtavyaM, dvitIyaM prakAramAha-guruvayaNetyAdi ko'pi pathigacchato dRSTA brUte yathA mamApi yogyAni bhAjanAni gRhNIta | tatrayadi pratyAsannastadA tadvacanaMpratigrAhyaM / kimuktaMbhavati-AsannapradezAtpratinivRtya guruHpracchanIyo yathA'mukaH sAdhurevaM bravIti mamApyarthAyabhAjanAni pratigRhNIya / athavA tameva tvamevAcArya vijJapaya evaM kurvatsu teSu prAyazcittaM mAsalaghu | atha dUre gatAMstAnasAMbhogikAn ddaSTrA brUyurasmAkamapi yogyAni bhAjanAni gRhItatebrUyuH pratigRhISyAmaH / paraMtatrapramANaMguravastathA cAha-tatratudUragatAnAM prArthanesati gRhItecatadyogyepAtreguravaHpramANIkartavyAH tRtIyoviMzateradhikaMlakSaNayuktaMpAtraMddaSTvAsvayaM gRhNAti evaM svayaM grahaNeca yaduktaMsUtretatsaMbhavatiatiriktaM pAtrasaMbhavatItigAthArthaH / [bhA.3615] gilahavIsaMpAte tinnipagArAutattha atirego| tattheva bhaNaiegomajjhavi gelaijahAajjo / / vR-gRhItaviMzatipAtrANi ityuktetatrAtireketrayaH prakArAbhavanti / ekastatraivAcAryamanujJApyate | mamApi yogyAnyA!bhAjanAni gRhNIta / [bhA.3616] Ayarie bhaNAhitumaMlajjAlussayabhaNaMti / nAUNavasaThabhAvanecchaMti harAbhavelahugo / / Page #853 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 368 vyavahAra-chedasUtram -2- 8/201 vRaparo anyaM brUte tvamAcAryAn bhaNa yathA amI AcAryeNAnujJAtA adhikAnyapi bhAjanAni pratigRhNanti / tatra yo lajjAlutayA AcAryAn vijJapayituM na zaknoti tasya kAraNena bhaNanti cAcAryAn yadicazaThabhAvaMtasyajJAtvAAcAryAnvijJapayituMnecchanti / itarathAzaThabhAve'pijJAteyadi vijJapayati tada teSAM prAyazcittaM bhavati laghuko mAsaH / [bhA.3617] jaipuna AyariehiMsamayeva paDissuyaM bhavati tassa ! lakhaNamalakkhaNajuyaM atiregaMjaMtutaMtassa || vR- yadi punastasya lajAloH kAraNenAcAryAstasya samakSaM vijJaptA AcAryaizca svayameva tasya lajAloratiriktapAtragrahaNaM pratizrutamaGgIkRtaM tadA yallabhyate atiriktaM pAtraM lakSaNayuktamalakSaNayuktaM vA tattasya dAtavyaM / gata ekaH prakArodvitIyaM prakAramAha[bhA.3618] bitito paMthebhaNaMtI AsannA gaMtu vinnavaMti guruM / taMcevapesavaMtidUragayANaM ime merA / / vR-dvitIyastAn pathidRSTvA bhaNati mamApi yogyAni bhAjanAni pratigRhNIta / evaM prArthitA yadi te AsannA vartantetadAAgatya guruM vijJapayanti yathAamukaMsAdhurvadatimamayogyAnibhAjanAni pratigRhNIta athavA tameva sAdhumabhyarthayamAnaM preSayanti yathA tvamevAcArya vijJapaya / teSAmeva kurvatAM prAyazcittaM mAsalaghu / dUregatAnAM punariyaM vakSyamANA maryAdA sAmAcArI |taamevaah[bhaa.3619] geNhAso atiregaMtatthapuna viyANagA guru amhaM / deti tagaMvannaM sAhAraNameva ThAti / / / vR- dUragatAn sAMbhogikaH sAdhuravalokya brUte asmAkamapi yogyaM pAtramAdadIdhvam / tatastairidaM vaktavyamatiriktaMpAtraMgRhISyAmastatrapunarvijJAyakAasmAkaMguravastadevabAatiriktaMpAtraMdAsyati / anyadvA kojAnAtikadAcidatiriktaMpAtraMsundaramitikRtvAsvaMya pratigRhNanti yasyavA iSTaMtasmai dadati, / evaM sAdhAraNasthApayanti / ukto dvitIyaH prakArastRtIyamAha[bhA.3620] taito lakkhaNajuttaMahIyaM vIsAetesayaMgeNhe / ee tinnivigappA hoti aregassa nAyavvA / / i-tRtIyaH prakAraH punarayaMtepreSitAH sAdhavoviMzateradhikaMpAtraMsvayamevagRhNanti / ete trayo vikalpA atiriktasyapAtrasyasaMbhavAyajJAtavyAH / tadevaMvyApAritAnAMcchinnAnigatAni |saamprtmaabhigrhikaannaaN cchinnAni pratipAdayitumAha[bhA.3621] sacchaMda paDinnayaNA gahie gahaNe ya jArisaMbhaNiyaM / . alaMthiradhuvadhAraNiyaM sovA annoyaNaMdharae / / vR- svacchandA nAma AbhigrAhikAste avyApAritA evAcAryAnApRcchaya gatAste yadi cchinnA saMdiSTAstatasteSAmapisaivasAmAcArI yAprAkavyApAritAnAMcchinnAnAmuktA |pddinnynntti pratijJApanA nAma vidhinA pAtrAdInAM mArgaNA kartavyetyupadezadAnaM udgamAdizuddhAni pAtrAdIni pratigrAhyANItyu. padezadAnamitibhAvaH / tadAgahItegrahaNeca yAzaMkalpAdhyayanapIThikAyAMbhaNitaMtAdRzaMkartavyaM / tatra yAvantisaMdiSTAnyAcAryeNatAvantigRhItAni yadina kenacitbhaNitaMpUrvaM yathAmamApi yogyaM pAtraM gRhNImo gRhIte sa eva grAhakazcintayati / ahamAcAryAnujJAtaM dhArayiSyApi / yadi vAsa evAcAryo dhArayiSyati Page #854 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH-8, mUla - 201, [bhA.3621 anyo vA sAdhuryArayiSyati evamatirikta patadgrahasaMbhavaH / samprati grahaNe gRhIte ca yadbhaNitaM kalpapIThikAyAM tadeva vineyajanAnugrahAya darzayati[bhA.3622] umaMthapANamAdIgahaNetuvihitahiM pauMjaMti / gahie yapagAsamuhekareti paDileha dokAle / / vR- avamanthamadhomukhaM kRtvA prANAdIn khoTanena bhUmau yatanayA pAtayanti / amuM vidhiM tatra grahaNe prayuJjanti |gRhiitectaani pAtrANiprakAzamukhAnikaroti / tathA dvau kAlauprAtaraparAhnecapratyupekSate / [bhA.3623] AnItesu uguruNA dosuMgahiesuto gayA jahavuDaM / gehaMti uggahe khaluumAdImattasesevaM / / dR- AnIteSu tu bhAjaneSu AcAryeNa pradhAnaM sulakSaNaM pAtraM mAtrakaM ca parigrahItavyaM / tato guruNA dvayohItayoH zeSANi bhAjanAni yAvatAM dAtavyAni tAvanto bhAgAH kriyante / tato ye gatAste yathA vRddhaMyathAratnAdhikatayAphtadgrahAngRhNAntitadanantaraMyegatAnAmevAvamaratnAdhikAsteyathA ratnAdhikatayA mAtrakANi gRhNanti tadanantaraM yaiH patadgrahA na gRhItAste avamaratnAdhikAH zeSAzca sAdhavo yathA ratnAdhikatayAmAtrakANigRhNantitadanantaraMthaiH patadgrahAnagRhItAsteavamaratnAdhikAH zeSAzcasAdhavo yathAratnAdhikatayA patadgrahAnmAtrakANi ca gRhNanti / tadevaM vyApAstiAnAM svacchandasAM vicchinnAni / [bhA.3624] . emeva acchinnesu vigahie garaNeya mottuaregaM / etto purANagahaNaMvocchAmi mehiM upadehiM / / vR evameva pUrvoktenaiva prakAreNAcchinneSu grahItavyeSu gRhIte ca grahaNe ca vidhiranusaraNIyo muktvA atireka bhavati atiriktapatadagrahastatranasaMbhavati / parimANakaraNAditi tatsaMbhavavidhirna vaktavyaH / samprati purANagrahaNamebhirvakSyamANaiH padairvakSyAmi tAnyeva padAnyAha[bhA.3625] AgamagamakAlagatedullabhatahiM kAraNehiM eehiM | duvihAe gamanegA aneganiviniddivA / / vR-AgamadvAraM gamadvAraM kAlagatadvAraM durlabhadvArametaiH kAraNaistatra gacche purANagrahaNasaMbhavaH / tatra ye pAtrANi dadati te dvividhAstadyathA-eko vA aneke vA yeSAmapi dadAti te'pi dvividhA eko vA neke vA dAnaMca nirdezapUrvakaMyathA amukasyadAsyApi |ttrydaa ekasyakasyApidadAtitadAtannirdizati amukasya dAsyAmi yetvaneke nirdiSTA vA aparimitasaMkhyAkatayA nirdezAkAraNAt |ess dvAragAthAsaMkSepArthaH / [bhA.3626] bhAyaNadesAeMto pAeghetUNa eti dAhati / dAUNa varo gacchaibhAyaNadesaMtahiM ghetthaM (cchaM) / / vR-bhAjanadezAtyasmin dezebhAjanAnisaMbhavantitasmAtdezAdAnandapurAdavAgacchanAgantukAmaH pUrvakRtAni bhAjanAni gRhItvA samAgacchatti / sAdhumyo dAsyAmIti buddhyAgatamAgamadvAramadhunAgamadvAramAha-aparaHsAdhurAnandapurAdikAtdezAtbhAjanadezaM gantukAmastavAnyAnyapipAtrANigRhISyAmi sulabhatvAditipurANAni pAtrANi datvA samAgacchati |gtNgmdvaarmidaaniiN kAlagatadvAramAha[bhA.3627] kAlagamisahAebhagge vanassa hoiaregaM / pattolaMbatiregedullabhapAevibhe paMca / / [22124] Page #855 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 370 vyavahAra- chedasUtram - 28/201 vR- kasyApi sAdhoH sahAyaH kAlagataH pratibhagno vA tatastasya pAtramatiriktaM lambate ityanyasya dvitIyasya sAdhoratiriktaM purANaMpAtraM ca bhavati / gataM kAlagatadvAramadhunA durlabhadvAramAha-durlabhAni pAtrANi yasmin deze sa durlabhapAtrastasminnapi imAni vakSyamANAni paJca bhAjanAni dhArayet / tAnyevAhanaMdipa Diggahavipagrahe ya taha kamaDhagaMvimattoya | pAsavaNamattato viya takkaja parupaNA ceva / / [ bhA. 3628] vR- yasmin deze pAtrANidurlabhAni tatremAnyatiriktAni thriyante tadyathA-nandI pratagraho vipatadgrahaH / kamaDhakaM vimAtrakaM prazravaNamAtrakaM ca tatkAryagrarupaNA caivaM kAryA, nandI patadgraho'tizayena mahAnpatagrahastenAdhvani avamaudarye paracakkarodhe ca prayojanaM tathA ca kazcit brUyAt dine dine yuSmAkamahamekaM pAtraM bhariSyAmi / tatastat naMdIpAtraM bhAryate etena kAraNena gacchopagrahanimittaM dhAryate, vipatagrahaH patagrahAt kiJcidUnaH sa etadarthaM dhAryate kadAcitpatadgraho midyeta / anyacca bhAjanaM tasmin deze durlabhaM tata etena kAryaMbhaviSyati, kamaDhakaH sAgArikarakSaNAyadhriyateca, tathA kadAcidekAkI jAyate tatra ca bhaktaM patadgrahe gRhItaM pAnIyaM mAtrake yatra ca bhojanakaM rakSaNArthamavatIrNastatra sAgArikAstota yatraiva bhuGkate tathA vasatirmahatI chotiriti jugussA kriyet / tatastadrakSaNAya kamaDhake bhojanaM karoti / tathA vimAtrako mAtrakAtU manAk samadhika Unataro vA tatra mAtrakaH kadAcit bhidyetAnyacca tatra deze bhAjanaM durlabhaM / tata etena prayojanaM bhaviSyatIti sa dhriyate prazravaNamAtrako'pi sAgArikabhayena yatanAkaraNAya glAnasyAcAryANAM cArthAya dhriyate / eSA kAryagrarUpaNA / samprati duvihAegamaNegA / [bhA. 3629] ego niddisaegaM ego anegA anega eAMvA / goge te puna gaNivasabhe bhikkhukhuDDeya / / vR-ye pAtrANi prayacchanti te dvividhAstadyathA-eko vA syAdaneke vA yebhyo'pi dadati pAtrANi te'pi dvividhA eko vA syAdaneke vA / tatraiko niyamato, 'neke vikalpato nirdezA bhavanti / atracaturbhaGgikA, eko dAtA ekaM sampradAnaM nirdezati AcAryasyamukasya vRSabhasya bhikSauH kSullakasya vA dAsyAmi eSa prathamo bhaGgaH / eko anekAnnirdizatIti dvitIyaH / aneke ekamiti tRtIyaH / aneke'nekAniti caturthaH / te punarnirdezyAH ki ityAha-gaNI vRSabho bhizruH kSullakazca gaNI dvividha AcArya upAdhyAyazca / evamete paJca bhavantiyA api striyo nirdizatitA api paJca tadyathA pravartinI abhisevvA (cyA) bhikSukI sthavirA kSullakA ca / tathA cAha[ bhA. 3630] - emeva itthava paMcagamA ava niddisati mIse / vAuM vaccati peseti vA vitiM te puna visesA / / bR- evameva anenaiva saMyatagatena prakAreNa strIvarge nirdizyamAne paJcagamA bhavanti / athavA yatrAnekAn nirdizati tatra mizrAn nirdizati / saMyatAnapi nirdizatiM saMyatIrapi tadetadAgamadvAre'bhihitam sampratigamadvAre vaktavyaM / tathApi tatraiva navaraM datvA vrajati preSayati ca agregataH nIte punarvizeSaH sacAyaM nItAni bhAjanAti samo nirdizati sa samAne vA saMyatasya samAno vargaH saMyatavargo'samAnaH saMyatIvargaH atra ca ta eva catvAro bhaGghAH / tadyathA-saMyataH saMyataM nirdizati, saMyataH saMyatAn, saMyatAH saMyataM, saMyatAH saMyatAn / evaM samAnanirdirze catvAro bhaGkAH / evamasamAnanirdeza'pi draSTavyAstadyathA saMyataH saMvatIM nirdizati, 1, saMyataH saMyatIH 2, saMyatAH saMyatI 3, saMyatAH saMyatI 4 evaM kAlagate pratibhagne vA sahAye durlabhadvAre ca Page #856 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 371 uddezaka:-8, mUla - 201, [bhA. 3630] draSTavyam / [bhA.3631] sacchaMdamaniddiThe pAvaNaniddiThamaMtarAdeti / caulahuAdeso vAlahugA ya imesi addhANe / / vR-tatra yadi na nirdiSTamamukAnAM vA dAtavyamiti tadA svacchando yasmai rocate tasmai dadAti, / yadi punardiSTaM tato ya dizati / ekamanekAnmizrutvAtteSAM dAtavyam / etannirdiSTe prApaNaM atha yasya nirdiSTaM so'nyatraantarA / apAntarAle anyasmin'nyasmaidadAtitadAtasmin anyasmai dadAtiprAyazcittaMcatvAro laghukAAdezovAavavidyate,matAntaramapyastItibhAvaH / tadidaMkeSAMcinmatenAnyasyadAne'navasthApyaM teSAM prAyazcittamatiamISAM vakSyamANAnAmadAne catvArolaghavaH keSAmityAha[bhA.3632] addhANabAlavuDDhegelanne juMgiesarIrena / pAyacchinnAsakarakanna, saMjatINaMpiemeva / / vR- adhvani vartamAnAnAmadhvanirgatAnAmityathaH / upalakSaNametat / tenAvamaudaryanirgatAnAmazivanirgatAnAmantarA vismaraNataH patitopadhInAMtathA bAlasya vRddhasyaslAnasyazarIreNajuGgitasyahInasya kenAGgena hInasyetyataAha-pAdenAkSNA nAsayAkaraNa karNena vA evameva saMyatInAmapyadAne prAyazcittaM / [bhA.3633] addhANauma asiveudUDhANavi nadetija pAve / bAlassajjhovAte therassa satIejaMkujA / / vR- adhvanirgatAnAmavamaudaryanirgatAnAmazivanirgatAnAmudduDhAnAmantarA vismaraNapatitastenApahRtopadhInAM yadi na dadAti prAyazcittaM catvAro laghavaH / yaccabhAjanairvinA na prApsyanti tannimittamapi tasya prAyazcittaMgatamadhvadvAraM / tathA bAlasya utkRSTamAtrakaM dRSTrAtadviSaye adhyupapAtautkRSTo'bhilASo bhavati / bhUtenavAgrasyate, vRddhasyApyadAnecatvArolaghavaH sahibhAjanAniyAcituMnazaknoti tato'dAne yat adhRtyAprApnoti tanniSpannamapitasyaprAyazcittamApadyate |gtNbaalvRddhdvaarNc / [bhA.3634] ataraMtassa adeMtetappaDiyaragassavAvijAhAnI | juMgito puvvanisiddhojAti vi dese yaropacchA / / vR-atarato glAnasya tatpraticArakasya ca yadi na dadAti tadA prAyazcittaM taeva catvAro laghavaH / tathA bhAjanamRte praticArakaM vA vinA yA slAnasya hAnistannimittamapi prAyazcittaM / gataM glAnadvAraM, juGgitadvAramAha-juGgito dvividho jAtyA zarIreNa ca jAtyA asAMbhogika, itaraM chinnapAdo gatAvakSama ityAdi / eSa dvivigho'pi pUrvameva pratiSiddho yathA pravrAjayituM na kalpate, kevalaM yo jAtijuGgitaH sa videze kathamapyajJAtatayA pravAjitaH itaraH zarIreNaga~gatiH pravrAjitaH sanpazcAtsyAt / / [bhA.3635] jAtiejuMgitopuna jattha na najaitaM hitusoatthe / amuganimittaM vigaloiyaro jahiM najjaitahiM / / vR-yo jAtyA juMgito vizeSaH kathamapyajJAyate itaraH pravrAjanAnantaraM pazcAt zarIreNa juGgito'trAmukanimittameSa vikalo jAtaitijJAyatetatratiSThati / anyatra tiSThato lokAnAmapratyayo bhavati / kecidevaM manyantepAradArakAdibhiraparAdhaiH pravrajito juGgitta iti [bhA.3636] je hiMDatAkAehatijeviya kareMtiuDDAhaM / kinnuhi (naha) gihisAmanne viyaMgitA lokasaMkAU / / Page #857 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 372 vyavahAra-chedasUtram -2- 8/201 vR-ye juGgitA hiNDamAnAH pAdAdivikalatayAkAyAnpRthivIkAyaprabhRtIndhnantiye'picazyamAnA cchinnanAsikAdayaH pravacanasyoDDAhayAMzcadRSTrAlokasyazaGkopajAyate yathAkiMnahunizcittaMgRhI sAmAnye vyaMgatAamIititeSAMbhAjanAnidAtavyAni adAnecatvArolaghavastathAhiNDamAnAyatkAyAndhnanti / yacca pravacanasyoDDAhakaraNaMtanniSpannamapi tasyaprAyazcittaM tathA[bhA.3637] pAyacchinnAsakarakannamuMgite jAtiga~giteceva / voccatthe caulahagA sarise puvvaMtusaMmaNINaM / / vR.zarIreNa juGgitA paJca tadyathA-chinnapAdo1makSikAreNa 2 vAcchinnakaraH 4 SaSTho jAtijuGgitaH / tatra yadiSaDapijuGgitAstatrabhAjanAni ca dAtavyAni, atha sarveSAmapibhAjanAnina pUryate tarhi yAvatAM pUrvatetAvatAmupanyastakrameNadAtavyAni, viparyAsa, uktakramavyatyAsenadAne prAyazcittaMcatvAro laghavaH / athasaMyatAHsaMyatyazca juGgitAHsantitatrabhAjanasaMbhavesarveSAmavizeSeNadAtavyaM athatAvantibhAjanAni napUryante,tataHsaMyatsaMyatIsamudAyecchinnapAdAdikrameNadAtavyam / athasaMyato'pichinnapAdaH saMyatyapi cchinnapAdAevaM sarvatra vibhASA kartavyA tatrAha-sazejuGgitatve pUrvaM zramaNInAMdAtavyaM pazcAtsatisaMbhave saMyatAnAmanyathA viparyAsetaeva catvAro laghavaH / samprati nirdiSTasyadAne vidhimAha[bhA.3638] ahaeteunahunjA tAho niddiTa pAyamUlaMtu / gaMtUNaicchakAraMkAuMtotaM nivejaMti / / vR- atha ete'dhvanirgatAdayaH prAguktA na syustato yasya nirdiSTaM tasya pAdamUlaM gatvA idaM pAtraM mayAyuSmannimittamAnItamicchAkAreNa gRhNIta / evamicchAkAraM kRtvA nivedayati samarpayati [bhA.3639] addiThe puna tahiyaM pesi ahavA vitassa appAhe / aha una najai tAheosaraNesuMtisuvimage / / vR-athasa na dRSTo yasya nirdiSTaM tato anyasya haste kRtvA tatra preSayati / athavA sAdhu zrAvakaM vA tatra vrajantaM saMdezayati yathA tava yogyaM pAtraM mayAnItaM icchAkAraNAgatya gRhNIta preSayata vA kamapi yo nayatIti / atha punaH sana jJAyate kApi tiSThatIti, tatastriSu kSullakeSusamavasaraNeSu mRgayeta / iyamatra bhAvanA-ajJAyamAne samAne samavasaraNaM sAdhumelApakarupaM gatvA pRcchayate yathA amukaH kutra vidyate tatra yadi svarupato na dRSTo nApi vArtayopalabdhastathApi dvitIye samavasaraNe pRcchayate tathApyadRSTe'nupalabdhe vA tRtIye pRcchayate / evaM triSukSullakeSu samavasaraNeSu madhye yatraikatarasmin dRSTastatra tathaiva samarpayati / athana dRSTaH kevalamupalabdho vArtayAM yathA'mukasthAne satiSThatItisatatasvayaMvA nayati / anyasya vA haste preSayati / atha triSvapisamavasaraNeSuna dRSTo nApyupalabdhastaAha[bhA.3640] egevi mahaMtami uugghosAUNanAuneitahiM / ahanasthipavattI se tAhe icchAvivegovA / / vR-mahatisamavasaraNepunarekasminnapikutrAmukaityudghoSaNaMkRtvAyadisvayaM dRSTastataicchAkArapurassaraM tathaiva samarpayati / atha vArtayopalabdhastahiM tatra svayaM nayati anyasya vA haste preSayati saMdezayati vA atha tatrApi nahaSTo nApyupalabdhastato dvitIyaM vAraM mahatsamavasaraNaMnagacchati kintu icchA svayaM tatpAtraM dhArayati anyasmai vA dadAti vivegoveti pariSThApayati vA atha yeSAM dadatAmekasyAnekeSAM vA sakAzAta gRhItavyaM te kiMsAMbhogikA utAsAMbhogikA evaM prazrekRteprathamata ekAnekaprarupaNAmAha Page #858 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH-8. mUla - 201, [bhA.3641] [bhA.3641] egeupuvvabhaNie kAraNanikkAreNaduvihabhedo / AhiMDagauhANe duvihAte hotiekeka / / vR. ekAkI dvividhamedaH pUrvamodhaniyuktau bhaNitastadyathA-kAraNe niSkAraNe ca / punaH sAdhavo dvividhA-AhiNDakA avadhAvane ca / ekaike dvividhA bhavanti vakSyamANabhedeneti gAthAsamAsArthaH / sAmpratamenAbheva vivarISuH prathamataH kAraNaniSkAraNaikaikapratipAdanArthamAha[bhA.3642] asivAdIkAraNiyA nikkAraNiyAca cakkathUbhAdI / uvaesa anuvaesA duvihA AhiMDagA huMti / / vR-azivAdibhirAdizabdAdavamaudaryarAjadviSTAdiparigrahaH kAraNairekAkinaH kAraNikAH, cakrastUpAdau AdizabdAtpratimAniSkramaNAdiparigrahasteSAM vandanAya gacchanta ekAkino niSkAraNikA ye AhiNDakAste dvividhA bhavanti tadyathA upadezato'nupadezatazca / tatraye upadezenate dvAdazasaMvatsarANi sUtraMgRhItvA dvAdazasaMvatsarANi tasyaiva sUtrasyArthaM gRhItvA ya AcAryakaM kartukAmaH sa dvAdazasaMvatsarANi dezadarzanaM karoti / tasya vrajato jaghanyena saMghATako dAtavyaH utkarpaNAniyatAH sAdhavaH ye'nupadezena dezadarzanaM kurvantitecaityAnivandiSyAmahe ityavadhiM kRtvA vrajanti / [bhA.3643] ohAvaMto duvihA liMge vihAre yahotinAyavvA / - egAgI chappete vihAre tahiMdosusamaNunnA / / vR- avadhAvino dvividhA-liGgena vihAreNa ca / liGgenotpravrajitukAmA vihAreNa pArzvasthavihAreNa vihartukAmAbhavanti jJAtavyAH / SaDappete kAraNikA 1niSkAraNikA 2 aupadezikA 3 anaupadezikA 4 liGgenAvadhAvinaH5 |vihaarennaavdhaavinshc 6prAyeNaite ekAkinoviharantigacchantivAaupadezikA yadyapi niyamataH sasahAyAstathApi yena gacchAnnirgatAstena ekAkino bhaNyante / itera'pi paJca yadyapi vRndena hiNDatetathApigacchAnnirgatA ekAkinaH procyante / tata uktaMpaDapyete vihAriNa ekAkinastarhi teSu SaTsu madhye dvayoH samanojJA dvayoH sAMbhogikAstadyathA azivAdikAraNikA upadezA hiNDakAzca tairAnatAnibhAjanAnigrahItavyAni, zeSairAnItAnAMbhajanA kAraNaiguhyante niSkAraNeneti | [bhA.3644] nikkAraNiesuvadesieya ApucchiUNa vaccaMte / anusAsaMtiotAhevasahA utahiMimehiMtu / / vR- niSkAraNiko'naupadezikazca yadyAryamApRcchaya vrajati tadA tatra vrajate ebhirvakSyamANervacanairvRSabhA anuzAsati / kairvacanairityAha[bhA.3645] eseva ceiyANaMbhattigatojo tavaMmiujamatI / iianusiThe aThite aMsaMbhogAyArabhaMDaMtu / / vR. eSa evacaityAnAMbhaktigatobhaktimupanatoyastapasidvAdazaprakAre yathAzaktiudyacchatievamanuziSyamAno yadi tiSThati tataH sundaraM / atha na tiSThati tarhi yattasya sAMbhogikamupakaraNaM tannivartyate itaradasAMbhogikamAcArabhANDaMsamapyate / athakathamasAMbhogikamAcArabhANDamupajAtamata Aha[bhA.3646] khagUDeNIvahayaM amaNunne saagyssvaajNtu| .. aMsabhogiya uvakaraNaMiharA gacchetagaMnasthi / / vR- yadupakaraNaM khaggUDenopahataM yadi vA yat amanojJemyo'sAMbhogikebhya AgatasyopasaMpannasya Page #859 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 374 vyavahAra-chedasUtram -2- 8/201 saMbandhi tat asAMbhogikamupakaraNamAcArabhANDamitarathA prakAradvayavyatiriktenAnyena prakAreNa takat asAMbhogi-kamupakaraNaM gacche nAsti na saMbhavati / [bhA.3647] tiThANe saMvegosAvekkho nivatto tadivasasuddho / mAsovucchavivecaNataceva nusaThimAdINi !! vR- tasya gacchAnirgatasya kadAcinibhiH sthAnaiH saMvegaH syAt / gAthAyAM saptamI prAkRtatvAt / ekavacanaMsamAhAratvAt / tadyathA-jJAnenadarzananacAstreiNaca / tataH saMvegasamApannaHsApekSaH pratinivartate / sacayaditasminneva divasegacchaM pratyAgatastarhizuddhaH athamAsaMyAvadvahiruSitastadAtadeva tadupakaraNasya vivecanaM prAyazcittadAnamanuziSTyAdInica kriyanteAdizabdAdupavrahaNAdiparigrahaH / [bhA.3648] a va paDipucchaM ko dAhii saMkiyassa me ubhae / dasaNekauvavUhe kaMthirakare kassa vacchallaM / / [bhA.3649] sArehiti sIyaMtacaraNe sohiMca kAhitiko me / evaM niyattanulomaMkAuMuvahiMcataMdeti / / vR- adyaiva ubhayasmin sUtre arthe cazaGkitasya kaH pratipRcchAM dAsyati eSA jJAne cintanA, darzane kamahamidAnImupabRMhiSyAmikaMvA sthirIkariSyAmi kasyAvA vAtsalyamadhunA kariSyAmi cAritre cintA mAM caraNe sIdantamidAnIM kaH sArayiSyati / ko vA me prAyazcittasthAnamApannasya zodhiM kariSyati evaM cintayan saMvegamApannaH / ; samprati nivartate tasya pratinivRttasya gacchaM pratyAgatasyAnulomanA kartavyA dhanyo'si tvaM yenAtmA pratyabhijJAta evamanulomanAM kRtvA tasyatamevopadhiprayacchanti / [bhA.3650] duviha uhAviovasamA sAretibhayANiyA se sAhiti / aThArasaThANAIhayarassigayaM kusanibhAI / / vR-dvividhamapyavadhAvinamAcAryamApRcchaya vrajantaM vRSabhAH sArayantizikSayantibhayAni vA setasya sAdhayanti kathayanti rativAkyacUlikAbhihitAni aSTAdazasthAnarUpANi hayarazmigajAGkuzanibhAni / etayA anuziSTyA anuzAsito yadi tiSThati tataH sundaramatha na tiSThati tarhi yat khaggUDhenopahatamAcArabhANDaMyadvA asAMbhogikebhyaH samAgatasyopasampannasya sambandhi tasya dIyate agretanaM tusAMbhogikamupakaraNaM nivrtyte| [bhA.3651] saMvigAmasaMvigge saaruviysiddhputtmnustthe| AgamanaM AnayanaMtaM vA ghettuMna icchaMti / / / vR- saMvignAH sAMbhogikAH asAMbhogikA vA udyatavihAriNaH asaMvignAH pArzvasthAvasannakusIlasaMsaktayathAcchandAH sArupikasiddhaputro nAma muNDitazikho rajoharaNarahito'lAvupAtreNa bhikSAmaTana sabhAryovA etairanuziSTasyayadiAgamanaMtataupahatopakaraNasya vA prAyazcittadAnaMtevA saMvignAdayogRhItvA tasyAnayanaM kurvanti / athasa AnayanaM necchati tadA vakSyamANo vidhiH / eSa gAthAsaMkSepArthaH / [bhA.3652] saMvigANasagAse vuccho tehiM anusaasiyniytto| lahuto nA vA hammattiiyarelahugA uvahatoya / / vR- yadi saMvignAnAM samIpe uSitaH taizcAnuziSTaH pratinivRttI vasatiM samAgataH tadA tasya prAyazcittaM laghuko mAsaH / na catasyopadhirupahanyate yaM cAntarA labhate gRhNAti copadhiMso'pinopahanyate saMvinAnAM Page #860 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :-8, mUla - 201, [bhA.3652] 375 samIpeuSitaHsaMvignasahAgamanAcca / itarenAmaasaMvijJAH pArzvasthAdayaHsArupikasiddhaputrazcateSAMsamIpe yadyuSitastaizrAnuziSTaH pratinivRttaH tasyAgatasya prAyazcittaM catvAro laghava upakaraNaM ca tasyopahanyate / yathAcchandasya sakAzeuSitasya caturgurukasam / sAmpratamAgamanadvAramAha[bhA.3653] saMviggAdanusiho taddivasaniyattojaivi na milejA / nayasajjaivaiyAdisucireNa vihuto na uvahamme / / vR- saMvigairAdizabdAdasaMvignaizcAnuziSTo yadi ta noSitaH kintu tasminneva dine pratinivRtto yadyapi tasminneva dine na milati na ca pravrajikAdiSu sajati tatazcireNApyAgacchato hu nizcittaM tasyopakaraNaM nopahanyate AnIyamAnasya tUpahanyate / etadevAha[bhA.3654] egAniyassamuvaNemAso uvahammateya souvahI / tena paraMcaulahugA AvajaijaMcataMsavvaM / / vR- balAdAnIyamAna ekAkI samAgacchan yadi rAtrau svapiti tadA tasyaikAkinaH svapne prAyazcittaM laghuko mAsaH upadhizcatasyopahanyate / atha tasmAdivasAtparamapilagatitadA tasya prAyazcittaM catvAro laghukAH |athvrjikaadissvpaantraalesjtiyccttrpraapnotitnnisspnnNsrvNtsypraayshcittmaapdyte / [bhA.3655] saMvigehaNusiTho bhaNeja jaihaMiheba acchAmi / bhaNatiteApucchasu anicchatesiM niveyaMti / / [bhA.3656] so punapaDicchato vA sIse vA tassa niggato hujA / sIsaM samaNunnAyaMgeNhaMtiyaraMmi bhayaNA u / / vR-saMvigairanuziSTo yadi brUte ahabhihaiva yuSmAkaM samIpe tiSThAti tadA sa praSTavyo yeSAM samIpAttvamAgatastasya ziSyo vA tvaM bhavati prAtIcchiko vA / tatra yadi ziSyastarhi bhaNyate-tAn AtmIyAn AcAryAnApRcchayasvamutkalApaya athasa ApracchanaM necchatitarhi teSAM nivedayanti / yathA yauSmAkINa ziSyo'smAkaMpArzvesamAgato vartatesa bahudhAnuziSTaH / paraMpratinivartituMnecchatikintubrUte ahaM yuSmAkaM pArzve sthAsyAmi / evaM nivedane kRte yaditesamanujAnantitataH pratIcchanti / atha nAnujAnantitatona pratIcchanti itaro nAma prAtIcchikastasmin bhajanA / tAmeva pratipAdayati[bhA.3657] uddiThamanuddiThe uddiThThasamANiyaMmipesaMti / vAyaMtivaNunnAyaMkaDe paDicchaMti upddicchN|| vR-tasya prAtIcchikasya prathamataH prazrena paribhAvyate / kimetasya zrutaskandhAdikamuddiSTamasti kiM vA neti / tatra yadhuddiSTaM tadapiyA parisamApatitaMtadAna pratIcchanti / kintu teSAmeva samIpe preSayanti / tatra yadi samanujAnanti yUyamevainaM vAcayata / tadA taiH samanujJAtaM vAcayanti anyathA na pratIcchanti / athoddiSTazrutaskandhAdiparaM kRtaMsamApti nItaMtadAkRte zrutaskandhAdau taM pratIcchakaM pratIcchanti / atha na kimapyuddiSTamastitadApitamAgataMpratIcchanti / eSa vihAreNAvadhAvI bhaNitaH / [bhA.3658] evaM tAva vihAre liGgohAvI vi hoiemeva / so kiMtusaMkimasaMkI saMkivihAre yaegagamo / / vR- evamuktena prakAreNa vihAre vihArAvadhAvI ukto liGgovadhAvinyapyevameva bhavati sa punarliGgAvadhAvI dvidhA-zaGkI azaGkI ca / zaGkI nAma yasyaivaM saMkalpo yadi mama svajanA jIviSyaMti, Page #861 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 376 vyavahAra-chedasUtram -2-8/201 yadi vA tatsAdhAraNaM dhanamavinaSTaM syAt yadi vA mAM te vadiSyanti, niSkAmeti tadA unniSkramiSyAmi, yadi punaste svajanA mRtA bhaveyustadA sAdhAraNaM vinaSTaM na vA kazcinmAM vadet unniSaakhAmeti tadA pArzvasthAdivihAramabhyutthAsyAmievaM saMkalpaM kurvan zaGkI / evaMrupasaMkalpavikalo'zaGkI / tatrazaGkini liGgAvadhAvini vihAre ca vihAravadhAvini eka eva gamaH / kimuktaMbhavati ? yat vihArAdhAdhinyuktaM tatlaGgAvadhAvinyapizaGkini vaktavyamiti / / [bhA.3659] saMviggamasaMviNe saMkamasaMkAepariNae viveko / paDilehaNanikkhivaNaM appaNoavAe annesi / / vR- sazaGki azaGkI vA pathi anuziSyamANo yadi saMvigre'saMvigne vA pariNato bhavati vasati vA, tadAtasyopakaraNamupahatamititasyavivekaHkartavyaH |athsgtshcintytietdupkrnnNtessaamevdaasyte mama vA bhaviSyati tadA niSkAmato vA ubhayakAlaM pratilekhayato yatanayA vinikSipatastadupakaraNaM nopahanyate / pratyAgacchanpunaryadi vajikAdiSu sajati tata upahanyate / atha na sajati nopahanyate iti gAthAsaMkSepArthaH / sampratyasyAeva vivaraNamAha[bhA.3660] ghettuNa gAraliMgavatI va avatIvajo uohAvI / tassa kaDipaTTadANaMvatthuvAsaca jaMjoggaM / / vR-yoliGgenAvadhAvIsadvividho'gAraliMgaMvA gRhItvAvrajatisvaliGgasahitovA / tatrayo'gAraliGgaM gRhItvA'vadhAvati tasyaiva vidhiH pathi vrajan kenApyanuziSTo yadi nivartate upatiSThateca mAM pravrajayeti tadAtasyamUlaMdIyate |spunrngaarlinggNgRhiitvaasNprsthitovrtiivaasyaadvrtii vA anuvratAni vA gRhItvA brajativAsana ityarthaH / tasyobhayasyApikaTIpaTTako dAtavyovastuvAsAdya yadyogyaMtadAtavyam |kimuktN bhavatimApradveSaMyAyAtdAruNasvabhAvovAtataupariprAvAraNamapidIyate / athavArAjAdiH pravrajitastasya sundare dve vastredAtavye / tadevamagAraliGgAvadhAvIbhaNitaH / samprati svaliGgAvadhAvinamadhikRtyAha[bhA.3661] jaijIvihitijai vA biMtidhanaM dharatijaiva vocchaMti / / liMga mocchitisaMkA, paviTThavuccheva uvahamme / / vR-svaliGgena yo'vadhAvatisa dvidhAzaMGkIzakkI ca |ttrashngkii evaMsaMkalpayati-yadimamatesvajanA jIviSyanti yadi vA tatsAdhAraNaM dhanaM dharate vidyate vA mAM vakSyapi liGgaM muJca unniSkrAmeti tadA uniSkrAmiSyAmi ityevaMzaMkAvAn pathikenApyanuziSTaH sansaMvignAnAmasaMvignAnAM vA upAzrayepravizati tadAtasyopakaraNamupahanyate tadevaMsazaGkaliGgAvadhAvI uktaH / / sampratiniHzaGkaliGgAvadhAvI bhaNyate / niHzaGko nAmaya evaM saMkalpayati avazyatayA unniSkramitavyamiti tasya vidhimAha[bhA.3662] samudAne cArigANavabhIto gihipaMta tavakarANaMvA / nauvadhise tenopaviThThavuccheditavahamme / / vR- samudAnaM bhaikSaM tasya bhayena kimuktaM bhavati yadyahamidAnI liGgaM mokSyAmi tato na ko'pi mahyaM dAsyati, / kintu mAmutpravrajituM dRSTrAmadhye nilInA bhaviSyanti tataH samudAnabhayena cArikAsteSAM vA bhayena athavAantarAgRhasthaprAntAHsaMyatabhadrakAHstenAsteSAMvAbhayena upadhinItvA tenopadhinA yuktaH sasaMvignAnAmasaMvignAnAMupAzrayaupaviSTa uSitovAtathApipratyagacchattasyopadhirnopahanyatetenApyupadhinA samanvitaH sabhAvato gRhastha iti kRtvA / Page #862 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 6:-8, mUla- 201, [ bhA. 3663 ] [bhA. 3663 ] 377 nIko vasaTho nehuva himahaM khu uhAbhi / saMviggANi ya gRhaNaM iyarehiM vijANagA gehe / / vR- vAzabdo vikalpAntare niHzaGko vrajan saMviggairasaMvignairvA'nuziSTo yathA yadi tvamunniSkramiSyasi kimupadhiM nayasi tataH sa brUte / amumupadhiM teSAM samIpaM nayata ahaMkhu nizcitamavadhAviSyAmi / tatra yadi saMvigrAnAM haste preSayati tadA tairAnItasya grahaNamathAgItArthAnAM haste preSayati tadA tairitairaizanItaM yadi sarve gItArthAstato gRhNanti paribhujjate ca, athAgItArthamizrAstadA kAraNikAnAmekAkinAM vrajatAM dadati pariSThApayanti vA / [bhA. 3664 ] nIsaMkitovi gaMtUNa dohiM vivohiM codito eti / takkhaNaniMta na hammetehiM pariNayasuccha uvahamme / / vR- nizaGkito'pi gatvA yadi dvAbhyAM vargAbhyAM saMviggairasaMvignairvA ityarthaH / codito'nuziSTaH san teSAmupAzrayAt yadi tatkSaNameva nirgacchati tadA tasyopadhirnopahanyate / atha tatkSaNaM na nirgacchati vasati vA tadA upahanyate / athavA yadi tasyaivaM pariNAmo jAyate atraiva tiSThAmi tadApi tasya tatra pariNatasyopadherghAtaH / tatastasyopadhiHkathamapyAgata iti kRtvA pariSThApyate / samprati paDilehaNanikkhavaNappaNoTTAe annesim ityasya vyAkhnamAha[bhA. 3665] attaTThA paraTTA vA paDilehiya rakkhito viuna hamme / evaM tassa unavari pavesa vaiyAsu bhayaNA / / vR- sa gataH san yadi cintayati teSAmevamupakaraNaM dAsyate / athavA mama bhaviSyati evamAtmArthaM vA ubhayakAlaM pratyupekSito nirupadravasthAnanikSepaNena ca rakSito'pizabdaH prAguktApekSayA samuccaye turadhAraNe bhinnakrame ca naiva hanyate navaraM kevalaM pratyAgacchato vrajikAdiSu praveze bhajanA / kimuktaM bhavati ? saM pratyAgacchan yadi vrajikAdiSu sajati tadopahanyate atha na sajati nopahanyate / [bhA. 3666 ] aha puna tenukjIvito sAruviya siddhaputtaliMgINaM / bhaNaMtu vaha maticaraNAbhAvAto tannabhave / / vR- athAsI anuziSTo'pi na pratinivRttaH kiM tu tena liGgenopajIvati bhikSAdi kimityevaM zIlamupajIvI sArupikatvena siddhaputratvena vA sthita ityarthaH / sArupiko ziro muNDo rajoharaNarahito alAbupAtreNa bhikSAmaTati sabhAryo'bhAryo yA, siddhaputro nAma sakezI bhizrAmaTati vA na vA varATakaiH viTalakaM karoti yaSTiM dhArayati tasya pratyutthitasya yaH pUrva upadhiryacca sArupakatvena siddhaputratvena vA tiSThatA yadutpAditaM tadupahanyate na vA tata AhaH kecidbhaNanti sArupikasiddhaputraliGganAmupakaraNamupahanyate tatra bhavati kuta ityAha-caraNAbhAvAdupahananamanupahananaM vA caraNavatAmupadhirna ca sArupikasiddhaputraliGginazracaraNavantaH || [bhA. 3667 ] so puna pacchuTTito jar3a taM se uvayaM tu uvakaraNaM / asatIyavato annaM uggovetiti gIyattho || vR- sa punaH pratyutthito yadi tasyopakaraNamupahatamathavA nAsti tahiM gItArtho'nyamupadhimudgamayan eti Agacchati / kRtra kutra sthAne utpAdayan AgacchatItyAha [ bhA. 3668 ] saMjayabhAviyakhette tassa asatIe u cakkhuvitihave / Page #863 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 378 vyavahAra-chedasUtram -2-8/201 tassaasatI veMTalahae, uppAeMto usoei / / vR- saMyatabhAvitakSetraM nAma yatra kSetre saMyatatvena sthitastasmin saMyatabhAvitakSetre utpAdayan tasyAsatyabhAve cakSuviMTihate dRSTyA paricite tasyApyabhAve viNTalahateviMTalahataM nAma yatra pUrva viNTalairAhAropadhizayyA utpAditAstasmin utpAdayan gacchati / [bhA.3669] jANaMti esaNaMvAsAvagadiTThI upuvva jhusiyA vA / viMTalabhAviya teNiha, kiMdhammo na hoigeNhejA / / vR-saca utpAdayati utpAdanaipaNAdoSairvizuddhaM tAMzca doSAn tebhyaH kathayati / yadi vA saMyatatvena vihato dRSTyA vA pUrva jhuSitAH pacitAste zrAvakAste ca te eva doSAn jAnanti / tato doSavizuddhaM prayacchanti / yacca viSTalahataM kSetraMtatra gItArtho yadi utpAdayati tadAditaH pratibrUte nAhamidAnI veNTanaM kariSyAmi yadyevameva dadadhye tataH pratigRhNAmi / evamuktve yadi tebrUvate kiMyuSmAkaM mudhA dattena bhavati tasmAddharma iti dahmastato gahNAti | [bhA.3670] evaM uppANuMiyaraMca vigiMciUNa to eti / asatIjaha lobhaM viviMcamANe imA jayaNA / / vR- vakSyamANA yatanA kartavyA / kimuktaMbhavati? yat tat sAMbhogikaMlabhyate tasya yat sadRzamasAMbhogikaM tatpariThApyate / etadevAha[bhA.3671] ___uvagayauggahalaMbho uggahaNaM vivicamattaebhattaM / appajattetatthadavaM ujjahabhattaMgihimatteNa / / [bhA.3672] apahucaMte kAledullabhadavabhAvite vA khettaMbhi / mattagadaveNadhAvaimattagalaMbhevi emeva / / vR- upahatasya asAMbhogikasyAvagrahaNasya avagrahalAbhe vivecanaM pariSThApanaM kartavyaM / evaM ca tasya patadgrahasAbhogikomAtrakamasAMbhogikaMtatrayadasAMbhogikaMtasmin bhaktaMgrAhyaM yaccasAMbhogikaMtatra pAnIyaM tato mAtraketena bhaktaMgrAhyaM yazcAt patanahapAnIyena tasya kalpo dAtavyaH / yadi mAtrake gRhItena bhaktena nasaMstaraNaMtatramAtrakaMdravyaMgRhNAti / avagrahe patadgrahe bhaktaM tatrabhuktvA gRhasthabhAjanenapAnIyamAnIya patadgrahasya kalpo devaH / atha yAvatA kAlena gRhasthAtyAnIyamAnIyate tAvAnkAlo na prApyate durlabha tatra dravaM tato na yatasto gRhasthebhyo dravaM labhyate / yadi vA tatkSetramabhAvitaM saMyatairato gRhasthA na dadati bhAjanaM yatra pAnIyaM gRhyate tadAmAtrakagrahItenaiva pAnIyena patadgraho dhAvyate prakSAlyate / tathApi sa nopahanyate / evameva anenaiva prakAreNa mAtrakasyApi sAMbhogikasya lAbhe asAMbhogikasya pariSThApanena patadgrahavAsAMbhogike vibhASA, kartavyA,tadyathA patadgrahebhaktaMgrAhyamAtrake pAnIvamathamAtrakesaMsaktaM bhaktaM pAnaMvA gRhItamAcAryAdiprAyogyaM vA patadgrahapAnIthenaiva mAtrakaM prakSAlyate, nopahanyate iti / {bhA.3673] coeisuddha asuddhe saMphAseNaM tutaMtuuvahamme / bhannai saMphAseNaMjesuvahamme na siMsohI / / vR- paracodayatitatzuddhaMbhaktaMpAnIyaMvA azuddha mAtrake vApatadgrahe vA prakSiptaM saMsparzinopahanyate / tataH kathaM zuddhiriti AcArya Aha bhaNyate uttaraM dIyate yeSAM saMsparzinopahanyate teSAM na kadAcanApi zodhiretadevabhAvayati Page #864 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :- 8, mUla - 201, [ bhA. 3674 ] [ bhA. 3674 ] 379 levA'hatthacchikke sahasa anAbhogato va pakkhitte / avisuddhaggahaNaMbhi vi asujjhasujjheja iyaraM vA / / vR- yadi tava matenaivamupadhAtastarhi asAMbhogike bhAjane yat gRhItaM bhaktaM pAnaM vA tena liptAbhyAM hastAbhyAM yat sAMbhogikaM bhAjanaM spRzyate tadapyasAMbhogikaM jAtaM tatsaMsparzito'nyAnyapi na ca tatkAlaM sarvANyati pariSThApayituM zakyante / na cAnyAni tAvanti labhyante tato na kadAcanApi zuddhistathA sahasA nAma yattvaramANo asAMbhogikAn sAMbhogike prakSipati tadapyasAMbhogikamupajAyate / anAbhogo nAma ekAntavismaraNaM tenApyasAMbhogikAtsAMbhogike prakSipte tadapyasAMbhogikaM jAyate / avizuddhaM kathaMcidanAbhogato'vizuddhasyodramAdyanyatamadoSaduSTasya grahaNe tat bhAjanamazuddhaM syAt / na caitaSyite tasmAnnasaMsparzamAtreNopahananamanyacca yathA'zuddhena saMsparzato'zuddhaM bhavati / tathA itaradazuddhaM zuddhena saMsparzataH zuddhyet zuddhIbhUyAt / nyAyasyobhayatrApi samAnatvAt / na caitadasti tasmAt yatkiJcidetat mU. (202) aTThakukkuDiaMDagappamANamette kavale AhAraM AhAremANe niggaMthe appAhAre; duvAla kukkuDiaMDagappamANamette kavale AhAraM AhAremANe niggaMthe avaDDo moyariyA, solasa0 dubhAgapatte, cavIMsa0tibhAgapattaMsiyA omoyariyA egatIsaM kiMcUNomoyariyA, battIsaM pamANapatte, etI egenavi kavaleNaM UNagaM AhAraM AhAremANe samaNe niAMthe nopakAmabhoi tti vattavvaM siyA || lakkhaNamatippasattaM airege vi khalu kappate uvahI / [bhA. 3675 ] ii AhAremANaM atippamANe bahU dosA / / vR- atireko'pi khalu kalpate upadhirityucyamAne lakSaNamatiprasaktaM tato mA anenaiva prasaGgenAhAramapyatipramANaM kuryAditi hetaurAhAre mAnamadhikRtasUtreNocyate yato'tiprANe gRhyamANe AhAre bahavo doSAH / 'hAejja va vAmejjava' ityAdirupAH prakArAntareNa sambandhamAhaahavAvi paDiggaha bhattaM geNhaMti tassa kiM mAnaM / [bhA. 3676 ] jaM jaM uvahe vA caraNassa tagaM tagaM bhaNai || vR- athaveti prakArAntaropadarzane, api zuddhaH sambandhasyaiva samuccaye pUrvasUtreNa pratigrahaka uktaH / tasmiMzca pratigrahake sAdhavo bhaktaM gRhNanti / tasya bhaktasya kiM pramANamityanena pramANamityanena pramANamabhidhIyate / athavA kiM sambandhena yaccaraNasya cAritrasyopagrahe vartate, tattatsUtrakAro vadati / anena sambandhenAyAtasyAsya vyAkhyA aSTau kukuDyaNDakapramANamAtrAn AhAramAhArayan zramaNo nirgrantho'lpAhAro bhaNyate dvAdaza kukuDya eDakapramANamAtrAn kavAnAhArayan apArdhAvamaudaryaH SoDaza AhArayan dvibhAgazcatuviMzatikavalAnAhArayan prAptaH ekaviMzat kavalAna AhArayan kiMcidnAvamaudaryaH dvAtriMzakakukkuDyaeDakapramANamAtrAn kavalAnAhAramAhArayan zramaNo nirgranthaH pramANaprAptaH itara ekenApi kavalena UnamAhAramAhArayan zramaNonirgrantho na prakAmabhojIti vaktvavyAH syAt / eSa sUtrAkSarasaMskAraH[bhA. 3677] niyayAhArassa yA battIsa ime u jo bhave bhAgo / tuM kukuDippamANaM nAyavvaM buddhimaMtehiM / / vR- nijakasyAhArasya sadA yo dvAtriMzattamo bhAgastat kukkuTIpramANaM padaikadeze padasamudAyopacArAt / kukkuDiaeDakapramANaM jJAtavyaM buddhimadbhiH / atraiva vyAkhyAnantaramAhakucchiyakuDIyakukkuDi, sarIraaMDagaM mahatIe / [ bhA. 3678 ] Page #865 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra-chedasUtram -2- 8/202 jAyaidehassajau puvvaM vayaNaM tatosesaM / / vR-kutsitA kuTI kukuTIzarIramityarthaH / tasyAM zarIrarupAyAH kukuTyA aNDakabhivANDakaM mukhaM kenapunaH kAraNenANDakaMmukhamucyatetata Aha-yatoyasmAt citrakarmaNigarne utpAtevA pUrvadehasyavadanaM mukhaM niSpadyate / pazcAtazeSaM tataH prathamabhAvitayA mukhamaNDakamityucyate[bhA.3679] thalakukkuDippamANaMjaMvA nAyAsie muhe khivati / ___ ayamanno suvigappo kukkuDiaMDo vA nakavale / / vR-ihakavalaprakSepaNAya mukheviDambiteyadAkAzaMbhavati, tatsthalaMbhaNyate,sthalameva kukuDyaeDake sthalakukkuDyaNDakaM tasya pramANaM yadanAyAsite mukhe kavalaM prakSipati / kimuktaM bhavati ? yAvatpramANamAtreNakavalena mukheprakSipyamANena mukhaMna vikRtaMbhavatitatsthalakukkuDyaNDakaMprakSipati / kimuktaM bhavati ? yAvatpramANamAtreNa kavalena mukhe prakSipyamANena mukhaM na vikRtaM bhavati tat sthalakukuDyaNDakaMpramANaMgAthAyAmaNDakazabdalopaHprAkRtatvAt ayamanyaH kukkuDyaNDakopamekavale vikalpa: ayamanyo'rthaH kukkuDyaNDakapramANamAtrazabdasyaityarthaH / etenakavalamAtreNASTAdinAsaMkhyAdraSTavyA tadevaM kRtA viSamapadavyAkhyAbhASyakRtA / samprati niyuktivistara:[bhA.3680] aThattibhaNiUNaM chammAsA hAvatteubattIsA / nAyaM cogavayaNaMpAsAehoti diThaMto / / vR- aSTAviti bhaNitvA yAvadavamaudaryaM tAvadetatsaMstarato madhyaM bhaNitaM asaMratarataH punatriMzatkaM pramANaMbhaNitamutsargaH punasyamupadezaH SaNmAsAdArabhya tAvat hApayet yAvat dvAtriMzatkavalAH / iyamatra bhAvanA yadi yogAnAMnahAnirupajAyate tadASaNmAsAna upavAsaM kRtvA pAraNake eka sikthamAhArayet / athatenAnasaMstaratitataH pAraNake dve sikthe AhArayet / evamekaikasikthaparivRddhyA tAvanneyaM yAvadekaM lambanaMkavalamityarthaH / tenApyasaMstaraNekavalaparivRddhirvaktavyAsAcatAvatyAvadekatriMzatkavalAH / SaNmAsAnupavAsaMkartumazaknuvanekena divasenonaMSaemAsakSapaNaM kRtvAevameva sikthakavalaparivRddhayA pAraNakaM kuryAt / evamekaikahAnyA SaNmAsakSapaNaM tAvadvaktavyaM yAvaccaturtha kRtvA pUrvaprakAreNa sikthakavalaparivardhanena pAraNakaM paribhAvayet / atha na saMstarati tato dine dine bhuMktvA tatrApyevameva sisthAdArabhya yAvadvAtriMzatkavalA iti atra codakavacanaM yadyevamaSTAvityAdi sUtropanibaddhaM nAmamAtra pravacanamAtmAcArya Aha-siddhiprAsAdanirmApaNAyayogAnAMsaMdhAraNanimittametanmadhyamupAttaMsUtreNatato nakazciddoSaH tathAcAtra prAsAdobhavatiddaSTAntaHsa cAgrebhAvayiSyate / samprati yaduktaMchammAsahAyateu battIsA iti tadbhAvanArthamAha[bhA.3681] chammAsA khamaNaM taMbhi sisthAdaNhA tu laMbanaM / tato laMbanavaDDIe jAvekaMtIsa saMthare / / [bhA.3682] ekamekvaM tu hAvettA dinaM puvkmenno| dine dine usisthAdI jAvekkatIsa saMthare / / vR- SaNmAsakSapaNAnte sikthamekamAdizabdAt asaMstaraNedve trINi catvAri ityAdi parigraho'nAtu bhuMkte me (na) saMstaraNe ca sikthaparivRddhistAvatkartavyA yAvallambanaM kevalo bhavati tenApyasaMstaraNe dvAtriMzadayidraSTavyAH / parametatkasyApi kadAcidanyathAprakAmamojitvadoSaprasakteryata Aha-etto egena Page #866 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :-8, mUla - 202, [bhA. 3682] 381 vikavaleNa UnagamAhAre mANe (Na) samaNe nigaMthe pagAmarasabhoi ti vattavyaM siyA / iha prakAmagrahaNena nikAmamapi sUcitamato dve apivyAkhyAnayati / [bhA.3683] pagAmahoi battIsA nikAmaM hoi niccaso / dupavijahayA teugahI havati vajjiyA / / vR- dvAtriMzatkavalAH pramANaM bhavati ta eva yannityazaH sarvakAlaM bhujyate tatrikAmaM ete dve api dvAtriMzatkavalebhya ekenApikavalenonamAhArayatA parityakte gRdvizvavarjitA bhavati / [bhA.3684] appAvaDDa dubhAgo, madesaNaM naammettgNnaamaa| paidinamektIsaM AhAre uttija bhaNai / / vR- yadi nAma pratinamekatriMzamapi kavalAnAhArayaditi bhaNatha yUyaM pratipAdayatha tarhi yat alyApArdhadvibhAgAvamaudaryadezanaM tannAmamAtrakaM vacanamAtrakamekatriMzato'pi kavalAnAM pratidivasamAhArAnajJAnAt / AcArya Aha[bhA.3685] bhaNati appahArA daosamatthassa bhiggahavisesA / caMdAyaNAdayoviva suttanivAtopagAmaMbhi / / vR- bhaNyate uttaraM dIyate, alpAhArAdayaH samarthasya sato'bhigrahavizeSAzcAndrAyaNAdaya iva sUtranipAtaH / punarantimo'samarthasya prakAmanikAmaniSedhapara ityadopaH / ye cAlpAhArAdayo'bhigrahavizeSAste bahUnAM saMyatasaMyatInAMsAdhAraNArthatathA cAha[bhA.3686] appAhAraggahaNaMjena yaAvassayANa prihaanii| navijAyai tammattaM AhAreyavvayaM niyamA / / dR-alpahAraggahaNamapA(dhulakSaNaMtata idaM alpApArddhAdyAhAragrahaNametat jJApayati siddhiprAsAdanirmApaNAyavyApAryamANAnAmAvazyakAnAM yogAnAMyAvanmAtreNAhAreNaparihAnirnopajAyate / tAvanmAnaM tato'bhigrahavizeSamabhigRhyAhArayitavyaM / atraina dRSTAntamabhidhitsurAha[bhA.3687] diTaMtoamacceNaM, pAsAdeNaMturAyasaMditu / davve khettekAlebhAvena yasaMkilesei / / vR-piva saMklezayati / iyaM gAthAkSarayojanAbhAvArthastvayam-kenApi rAjJA amAtya AjJaptaH zIdhra prAsAdaH kArayitavyaH / sa cAmAtyo dravye lubdhaH tAn kArmakAn dravyataH kSetrataH kAlato bhAvatazca saMklezayati / kathamityAha[bhA.3688] AloyaNA sakkayaM sukkhaM nopagAmaM vadavvato / khettAnuciyaM uNhe kAle ussUrabhoyaNaM / / [bhA.3689] bhAve nadeti vissAmaM niTrehiya khiMsai / jeyaM bhittiM cano deiakayadaMDaNA / / vR- dravyato'lavaNamasaMskRtaM viziSTasaMskArarahitaM, zuSkaM vAtAdinA zoSaM nItaM vallacanakAditadapi naprakAmaMna paripUrNa dadAti |kssetrto yattasmin kSetre anucitaMbhaktaMpAnaMvAdadAtitathA uSNekarmakArayati kAlatautsUre bhonaMdApayatibhAvato na dadAtivizrAmaM, niSThuraizcavacanaiH khiMsayatijitamapica karmakaraNato labhyamapi vRtaM mUlyaM na dadAti / evaM ca sati te karmakarAH prAsAdamakRtvApi naSTAH palAyitA sthitaH Page #867 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 382 vyavahAra-chadasUtram -2. 8/202 prAsAdo'kRtorAjJAcaitatjJAtaMtato'mAtyasyadaNDatAkRtA amAtyapadAccyAvayitvAtasya sarvasvApaharaNaM kRtamiti eSa dRSTAntaH sAmpratamupanayanamAha[bhA.3690] akaraNepAsAyassa ujahasomacco udaMDitoranA / emevaya Ayarie uvayaNaM hotikAyavyaM / / vR- yathA prAsAdasyAkaraNe so'mAtyo rAjA daNDita evamevAcArye upanayanaM bhavati kartavyaM, / tathaivaM rAjasthAnIyena tIrthakareNa amAtyasthAnIyasyAcAryasya siddhiprAsAdasAdhanArthamAdezo datta: / sa ca karmakarasthAnIyAnAMsAdhUnAMdravyAdiSu tatkaroti yathAte sarve palAyantetathA cAha[bhA.3691] karjayi vinovigati dayAti aMnitaMca pajjattaM / khettekhalukhettAdi, kuvasahiuThabhAmageceva / / [bhA.3692] taiyAedetikAle umevusaggavAditoniccaM / saMgaha uvaggahe viya, nakuNaibhAve payaMDoya / / vR-dravyataH kArye'pisamApatitena vikRtighRtAdikaMdadAtibhaktamapiprAntaM dApayati tadapicanaca paryAptaM / kSetrataH khalu kSetrAdIn preSayatisa khalu kSetraM nAma yatra tu kimapi prAyogyaM labhyate AdizabdAta yatrasvapakSataH parapakSato vApabhrAjanA tadAhi parigrahaH / kuvasatau vA sthApayati udbhrAmake vA grAme yadA vApreSayati |kaaltH sadaiva tRtIyAyAMbhojanaMdadAti / avame'pidurbhikSe'pyutsargevAdikonityaMbhAvataH saMgrahajJAnAdibhiH upagrahaM vastrapAtrAdibhirna karotipracaNDazcaprakopanazIlaH / [bhA.3693] loelouttareceva doviee asaahgaa| vivarIyavattiNo siddhI anne dova visAhagA / / vR- loke lokottare'pi ca etAvanantarokto dvAvagyasAdhako dravyato bhAvatazca prAsAdasya viparItavartinaH punarubhayathApi siddhiriti kRtvA anyau dvAvapi dravyatobhAvatazca prAsAdasya sAdhakau / [bhA.3694] siddhI pAsAyavaDiMsaggasa karaNaMcauvvihaM hoi / dave khettekAle, bhAveyanasaMkilesei / / vR-siddhi prAsAdAvataMsakasya karaNaM caturvidhaMbhavati / tadyathA-dravyataH, kSetrataHkAlato bhAvatazca / tatogItArtho dravyAdiSu sAdhUna na saMklezayati / / / [bhA.3695] evaM tu nimmavaMtI tevi acireNa siddhipAsAvaM / tesiM piimou vihI AhAreyavvaehoti / / vR: evaM dravyAdiSu saMklezAkaraNataste sAdhavo'cireNa stokena kAlena siddhiprAsAdaM nirmApayanti teSAmapi siddhiH prAsAdanirmApakAnAmAhArayitavye ayaMnaca vakSyamANo vidhistamevAha[bhA.3696] addhamasaNassa savyaMjaNassa kujjAdavassadobhAgaM | . vAyapaviyAraNaTThA chapbhAgaMUNayaM kujA / / vR-ardhamudarasyasavyaMjanasya dadhitakratImanAdisahitasyAzanasya yogyaM kuryAt / dvaubhAgo dravyasya pAnIyasya yogyau SaSThaM tu bhAMga vAtapravicaraNArthamUnakaM kuryAt / iyamatra-bhAvanA-udarasya SaDbhAgAH kalpante / tatra trayobhAgA azanasya sa vyaJjanasyadvau bhAgau pAnIyasya paSTo vAtapravicAraNAya / etacca sAdhAraNe prAvRTkAle catvAro bhAgA savyaJjanasyAzanasya patracamaH pAnIyasya SaSTho vAtapratIcArAya Page #868 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka:-8, mUla - 202, [bhA. 3696] 383 uSNakAle dvaubhAgAvazanasya savyaJjanasya |tryH pAnIyasya SaSTho vaatprvicaarnnaayeti| [bhA.3697] eso AhAravihI jahabhaNito savvabhAvadaMsIhiM / dhammayAsagajogAjenanahAyaMtitaMkajA / / vR-eSaAhAravidhiryathAsarvabhAvadarzibhiH sarvajJamaNito yenaprakAreNadharmanimittAavazyakartavyA yogA nhiiyntetNkuryaannaanyditi| uddezakaH-8- samAptaH muni dIparatnasAgareNa saMzedhitAsampAditA vyavahAra sUtre aSTamoddezakasya / (bhadrabAhusvAmiracitA niyuktiyukta) saMghadAsagaNi viracitaMbhASyaM / evaM malayagiri aacaaryennrcitaattiikaaprismaaptaa| (uddezaka:- 9) vyAkhyAto aSTama uddezo'dhunA navamaArabhyate / tasya cedamAdisUtraM mU. (203) sAgAriyassa Aese aMto vagaDAe jati nihie nisiTTe pADihArae, tamhA dAvae, no se kappai pddigaahette| ___ mU. (204) sAgAriyassa Aese aMto vagaDAe bhuMjai nihie nisiDhe apaDihArie; tamhA dAvae, evaM se kappai pddigaahette| mU. (205) sAgAriyassa Aese bAhiM vagaDAe bhuMjai niTThie nisaDDe pADihArie: tamhA dAvae, no se kappai pddigaahete| __ mU. (206) sAgAriyassa Aese bAhiM vagaDAe niTTie nisaTTe apADihArie; tamhA dAvae, evaM se kappai pddigaahete| mU. (207) sAgArayissa dAse vA bhayae vA aMto vagaDAe muMjai nihie nisaTTe paDihArie tamhA dAvaenose kampai paDigAhettAe mU. (208)(evaM) apADihArie..... mU. (209) sAgAriyassa dAsevA bhayaevA bAhiM vagaDAe muMjainiTTie nisaTTe paDigAhettae / mU. (210)(evaM) apADihArie... [bhA.3698] AhAro khalupagatoghetavvo sokahiM na vA kahiyaM / sAgAriyapiMDassa itinavame suttasaMbaMdho / / vR- AhAraH khalvaSTamoddezake antimasUtre prakRtaH / sa kutra grahItavyaH kutra vA netyena sUtreNa pratipAdyate / ityeSa navame uddezakesAgArikapiNDasya pratipAdakaMyatAdimaMsUtraMtasyasambandhaH (anena sambandhenAyAtasyAsya vyAkhyA-sAgAriko nAma zayyAtarastasyAdeza AyAsakara Adezo yadi vA Adezita AdezaH athavA AdezataitizabdasaMskArastasya vyutpattimane vakSyAmaH / sa canAyako mitraM prabhuH paratIrthiko vA draSTavyaH / vagaDA nAma parikSepastasyAntarmadhye bhukte padArthAn odanAdIn, kiM viziSTAnityAha-niSThitAn niSThAnItAn nisRSTAn prAtihArikAn sAgArikAnsAgAribhuktazeSAn tasmAtpariniSThitAdimadhyAt dApayati / na se tasya kalpate pratigrahItumevaM zeSANyapi trINi sUtrANi Page #869 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 384 vyavahAra- chedasUtram - 2 9 / 210 bhAvanIyAni / evaM catvAyadizaviSayANi catvAri dAsAdiviSayANi iha yatra yatra prAtihArikaM tatra tatra sAgArikapiNDa iti na kalpate / yatra punaraprAtihArikaM tatra tatra na sAgArikapiNDa iti kalpate, prathamatRtIya- paJcama- saptama-sUtreSu sAgArikapiNDa iti kRtvA na kalpate, dvitIyacaturthaSaSThASTamasUtreSu na bhavati sAMgArika piNDa iti kalpate, kevalaM bhadrakaprAntadoSato varjyate iti sUtrASTakabhAvArthaH / AyAsakaro Aesito u AvesaNaM va Avisai / so nAyago suhI vA pabhUva paratitthio vAvi / / [bhA. 3699 ] vR- AyAsakara AdezaH AdizatItyAdeza iti vyutpatteH, Adizito vA AdezaH Adezyate satkArapurassaramAkAryata ityAdezavyutpatteH / athavA Aveza iti zabdasaMskArastatra vyutpattimAha-AvezanaM vA zabdaH zabdasaMskArApekSayA vikalpate AvizatItyAdeza: / AvezanaM nAma yasmin sthAne praviSTena sAgArikasyAyAso janyate sa Adeza Avezo vA nAma jJAtikaH svajanaH suhRd mitraM prabhurvA nAyakaH paratIrthiko vApi kRtA viSamadavyAkhyA bhASyakRtA / samprati niyuktivistaraH / Aesa dAsa bhaie ahiM sutehiM maggaNaM jattha / sAgAriya-dosehiM ya pasaMga - dosehiMya Agajjho || [bhA. 3700 ] vR- Adezo yathoktarUpo dAsa AjanmAvadhi kiMkaro bhRtakaH kiyatkAlaMmUlyena dhRta Adezazca dAsazca bhRtakazca AdezadAsabhRtakaM tatra ca piNDasyASTabhiH sUtrairmArgaNA kRtA / yatra sAgArikadoSaiH prasaGgadoSaizca bhadrakaprAntakaMkRtaiygrAhyo bhavati / sAmpratamaSTAnAmapi sUtrANAM vibhAgamAha [bhA. 3701] tatthAdimAI cauro Avese suttamAhiyA / do caiva pADihArI apADihArI bhave donni / / vR-tatra teSAmaSTAnAM sUtrANAM madhye AdimAni catvAri sUtrANi Adeze prAguktasvarupe AkhyAtAni, tatrApi dve sUtre prAtihAriNi draSTavye dve ca sUtre aprAtihAriNi, prathama tRtIye prAtihAriNi, dvitIye caturtheprAtihAriNItyarthaH / [ bhA. 3702] aMto bahi vA vinivesaNassa AvasaeNaM va Thie sagAre / bhattaM na eyassa visesajuttaM, taMmI dalate khalu sutabaMdho / / vR- nivezanaM gRhasyAntarvahirvA sthite sAgArike zayyAtare yadi Adeza eva AdezaH prAghUrNakastena vA sahasthite yadbhaktaMvizeSayuktaM vizeSato niSThAM nItaMtanna etasya prAdhUrNakasya sambandhi kintu sAgArikasya tatastasmit dadati sUtrasambandhaH sUtropanipAtaH / prAtihArikabhojitayA tasmin dadAti prathame tRtIyeca sUtre na kalpate sAgArikapiNDatvAt / dvitIye caturthe vA prAtihArikabhojitayA kalpate / tadAyatvAtkevalaM bhadrakaprAntadoSaprasaGgato na gRhyate / etadevAha [bhA. 3703] sAgAriyarasa dosA dosu dosu pasaMgato dosA / bhaddagapattAdIyA hoi ime muNeyavvA, (dosu pikameNa neyavvA) bR- dvayoH prathamatRtIyayoH sUtrayoH sAgArikasya doSAt zaytarapiNDatvAnna kalpate iti bhAvaH / dvayordvitIyacaturthayoH prasaGgato doSA bhadrakaprAntAdikAH AdizabdAdatibhadrakAtiprAntAdiparigrahaste ca ime vakSyamANA bhavanti jJAtavyAH / tAnevAha [bhA. 3704 ] eeNa uvAeNaM giNhaMto bhadde ummegataraM / Page #870 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :- 9, mUla - 210, [bhA. 3704] 385 patto dudiThadhammA vinAsa garihA diya nisiMvA / / vR-bhadrakazcintayatisAdhavaetenopAyena madIyaMpiNDaMgRhNanti,tataevaM cintayitvA udgamadoSANAmekataraMdoSaMkuryAt, yastuprAntaHsapApIyAn durdRSTadharmAtadgraha piNDagrahaNato divA nizivAkopAvezato vinAzaM kuryAt gardA vA divAnizamiti / [bhA.3705] suttaMbhikappainiya butte kiM asthato niseheha / egayaradese kAliyasuttanivAtoimehiM tu / / . vR- sUtre kalpate ityukte kiM yUyamarthato niSedhayatha / sUrirAha-ekataradoSAt, bhadrakadoSaprasaGgAt prAntadoSaprasaGgAdvA ityarthaH / yadyevaM sUtrekasmAtkalpate ityuktamata Aha-adhikRtasya kAlikasUtrasya nipAtapravartamAnamebhivakSyamANaH kAraNaiH etaccajJAyatevyAkhyAnAtkAlikazrutaMcavyAkhyAnapradhAnaM - [bhA.3706] jaMjaha suttebhaNiyaMtahevataMjaiviyAlaNA natthi / kiMkAliyAnuyogo diTho diTTippahANehiM / / vR- yat yathA sUtre kAlike bhaNitaM tadyadi tathaiva pratipattavyaM / na punarvicAraNA kAcidasti, tarhi dRSTipradhAnairyugapradhAnairityarthaH / kiMkasmAtkAlikAnuyogo dRSTaH tasmAdativicAraNAsAcAtra prAguktaskarupeti / tatra yudaktamebhiH kAraNaiH kAlikasUtranipAta ititAni kAraNAnyAha[bhA.3707] adiTThassaugahaNaM ahavAsAgAriyaM tuvjettaa| anno pecchaumAvA pecchatti vA vivaccatA / / / vR- yadi kenApi sAgArikasatkena tat dIyamAnaM na dRzyate tadasyAdRzyasya grahaNaM bhavati / athavA sAgArikaMzayyAtaraMvarjayitvA anyo dIyamAnaMprekSanAMvAmAvA |athvaasaagaarike'piprekssmaanne vrajanto na tiSThanti kevalaM dAnavelAyAM tadRSTiH parihriyate / tata uktaM sUtre kalpate iti, tadevamAdezaviSayaM suutrctussttyNbhaavyti| [bhA.3708] dAsa-bhayagANa diJjaiukkhittaMjatthabhattayaMniyamaM / tami bisocevagamo aMto bAhiM va detaMmi / / vR- dAsabhRtakAdisUtracatuSTaye'pi prathamasUtre tRtIyasUtre ca prAtihArikabhojanAttasmin dadati sAgArikapiNDa iti kRtvA na kalpate / yatra punadvitIyacaturtheca sUtredAsabhRtakAnAmutkSiptaMhastotpATitaM niyataMbhaktakaMdIyate dattaM ca taiH svagRhe nIyatetamminnapidAsabhRtakAdau nivezanasyAntarvahirvA dadatitatra sUtre sa eva gamaH prakAraH kalpate vastu, tataH paraM bhadrakaprAntAdidoSaprasaGgato na gRhyate / yadA tu kenApi sAgArikaHsatkena dRzyateyadivAsAgArikaMmuktvAanyaH prekSatAMvAtadAgRhyate / yadyevaMtarhi sAgAriyassa AdezevAdAse vA bhayagevA ityanena prakAreNa catvAryeva sUtrANi kasmAnna kRtAni, ucyate / [bhA.3709] nivayAniyaya viseso Aeso hoidAsabhayagANaM / . acciyamanaccievA visesakaraNaMpayattovA / / / vR-AdezodAsabhRtakAnAM bhavati niyatAnAM niyatakRto vizeSaH tathAhyAdezaH ko'pi kadAcidAgacchati tatastasyAniyataM dIyate dAsabhRtakAnAM niyataM tathA AdezasyArcitaM tathA AdezasyArcitaM satkArapuraskRtaM dIyate dAsabhRtakAnAM satkArAkaraNato'narcitaM tathA Adezasya bhojanavidhisampAdanAya [22025 Page #871 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra-chedasUtram-2- 9/210 mahAn prayatnaH saMbhramagarmI vidhIyate / dAsabhRtakAnAMtuna tAdRzaH prayatna iti dAsabhRtakasUtracatuSTayAdvizleSakaraNaM pRthakkaraNa mU. (211) sAgAriyassa nAyae siyA sAgAriyassa egavagaDAe aMto egapayAe sAgAriya copajIvaitamhA dAdhae nose kappai pddigaahette| [bhA.3710] nIsa apaDihArIsamaNunAuttimA aipasaMgA / egapae parapiMDaM geNhe parasutta-saMbaMdho / / vR-nisRSTo datto'pratihArI piNDaH samanujJAtaiti vicintyamA atiprasaGgata ekapade ekasyAM tulyAM zayyAtarAdvyatiriktasya piNDaM gRhNIyAditi parasUtrasya paraviSayasUtrASTakasya sambandhaH / anena sambandhenAyAtasyAsya vyAkhyA sAgArikajJAtakaH sAgArikasvajanaH syAt sAgArikasya ekavagaDAe ekasmin gRhe sAgArikasyAntare tasyAM prajAyAM culyAM / sAgArikaM copajIvati tasmAddApayet / na se tasya sAdhoH kalpate pratigrAhayituM sAgArikAsaktacullIdArulavaNAdyupajIvanastasya zayyAtarapiNDasya zayyAtarasatkatvAt, evaM zeSANyapisaptasUtrANi bhAvanIyAni pAThaHpunasteSAmevaM mU. (212) sAgAriyassa nAyae sivA sAgAriyassa egavaDAe aMto sAgAriyassa abhinipayAe sAgAriyaM copajIvati, tamhA dAvae, no se kappai pddiggaahitte| mU. (213) sAgAriyassanAyaesiyA sAgAriyassaegavaDAe bAhiMsAgArithassaegapayAesAgAriya caupajIvati, jamhA dAvae, no se kappai pddigaahette| mU. (214) sAgAriyassa nAyae siyA sAgAriyassa egavaDAe bAhiM sAgAriyassa abhinipayAe sAgAriyaM ca uvajIvati, tamhA dAvae, no se kpptipddigaahitte| mU. (215) sAgAriyarasa nAyae siyA sAgAriyassa abhinivagaDAe egaduvArAe eganikkhamaNapavesAe aMtIsAgAriyassa egapayAe sAgArikhaMca uvajIvati, tamhA dAvae, nose kappai pddigaahette| mU. (216) sAgAriyassanAyae siyA sAgAriyarasa abhinivvagaDAe egaduvArAe eganikkhamaNaparvasAe aMtosAgAsthissaabhiniphyAesAgAriyaMcauvajIvati, tamhAdAvae, nosekppipddigaahette| mU. (217) sAgAriyassa nAyae siyA sAgAriyassa abhinivvagaDAe egaduvArAe eganikkhamaNapavesAe vAhiMsAgAriyassa egapayAe sAgAriyaMca uvajIvai, tamhA dAvae, no se kppipddigaahete| mU. (218) sAgAriyassa nAyaesiyA sAgAriyassa abhinivvagaDAe egaduvArAe eganikkhamaNapavesAebAhiMsAgAriyarasaabhinipayAesAgAriyaMca uvajIvai, tamhA dAvae, no se kppipddigaahette| vR- atra abhinivvagaDAe pRthagRhe ekadvAre ekaniSkramaNapraveze ekanivezanAntarvartitvAttayA abhinipayAe iti abhipratyekaM niyatA viviktA prajAcullI abhiniprajA tasyAM, zeSaMsugamaM - [bhA.3711] purapacchasaMthuto vAvinAyatA ubhayasaMthuto vAvi / egavagaDA gharaM tu payA ucullI samakkhayA / / . vR-jJAtako nAma pUrvasaMstuto yadivA pazcAtsaMstuto'thavA ubhayasaMstutaH svajanaH, pUrvasaMstuto nAma mAtApitRpakSavartI, pazcAtsaMstuto bhApakSagata, ubhayasaMstutastathA vidhanAtrA sambandhavizeSabhAvata ubhayapakSavartI, ekavagaDA nAma ekaM gRhaM, prajA tucullI samAkhyAtA, prakarSaNa jAyate pAkaniSpattirasyAmiti prativyutpatteH / Page #872 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :- 9, mUla - 218, [ bhA. 3712] [bhA. 3712] 287 egapae abhinipae ahiM suttehiM maggaNA jattha / sAgAriyadosehiM pasaMgadosehiMya agajjhaM / / vR- ekasyAM prajAyAmabhiniprajAyAM pratyekaM viviktAyAM prajAyAmaSTabhiH sUtraiH piNDasya mArgaNA yatrayeSu sUtreSu prathamatRtIyeSu paJcamasaptamarupeSu sAgArikadopairdvitIyacaturthapaSThASTameSvatha prasaGgadoSe bhaktapAnamagrAhyam | [bhA. 3713] AillA cauro suttA caukssAladavekkhato / pihagharesu cattAri suttA ekkanivezane / / bR- AdimAni catvAri sUtrANi ekagrahaviSayANi catuHzAlyAdyapekSAtazcatuHzAlAdAveva dvayoH kuDambayoravasthAnaghaTanAt antimAni catvAri sUtrANi pRthaggRheSu tAnyapyekasminnivezane parikSepe / / sAgAriyarasa dosA causu parasaMgadosA ya / [bhA. 3714] bhaddagapaMtAdIyA causu pi kammeNa nAyavvA / / vR- caturthaprathamatRtIyapaMcamasaptamarupeSu sUtreSu sAgArikasya doSAH zayyAtarapiNDagrahaNe te doSAstatra jJAtavyA ityarthaH / caturSu dvitIyacaturthaSaSThASTamAdirUpeSu sUtreSu prasaGgadoSAzcaturSvapi sUtreNu yathoktakrameNa jJAtavyA, bhadrakaprAntAdikRtA AdizabdAt tastamavizeSaparigrAhakaH / atha kathaM prathamatRtIyAdiSu caturSu sUtreSu zayyAtaradoSAH kathaM cAnyatraprasaMgadoSAstatrAha [bhA. 3715 ] dArugaloNe gorasasRvodaga aMbile ya sAgaphale / uvajIvai sAgAriyaM egapae vAvi abhinipae / / vR- dAru kASTaM lavamaM gorasaM ca pratItaM sUtro mudrAdi udakamAmlaM zAkaphalAni ca pratItAni yasmAtsAgAriyamiti SaSTayarthe dvitIyA prAkRtatvAtsAgArikasya saktAnekasyAM prajAyAM pratyekaM viviktAyAM vA prajAyAmupajIvati tena kAraNena sAgArikadoSAzca prasajanti / etena sAgAriyaM ca uvajIvati iti .vyAkhAtaM / kasmAdekAM cullIM pratipadyante tata Aha [ bhA. 3716] bhIyAI karabhayassaya aMto bAhiM va hoja ekapayA / abhinipae vina kappai pakkhevagamAdino dosA / / vR- bhItAni, cullIkarabhayAt, gAthAyAM SaSThI paJcamyarthe sambandhavivakSAyAM vA SaSThI, yasmAcchullIkarabhayAttAni bhItAni tena kAraNenAntarvahirvA teSAmekA prajA cullI bhavati / abhiniprajAyAM tu satyAM yadyapi sAgArikasatkamupajIvyate tathApi / nirbhinnacullIkatayA bat gRhyate tatteSAmeva bhavatIti sAgArikadoSA na bhavanti / tathApi prasaGgadoSato na kalpate tathA cAha-abhiniprajAyAmapi na kalpate yato bhadrakaprAntakRtAH prakSepAdayo doSAH, bhadrakaH pakSepAdIn doSAn kArayet / prAnto vinAzaprabhRtIn[bhA. 3717] desI taM demo ee ghettuM na icchate amhaM / ahavA vi akulajotti ya geNhaMti adiTTamAdIyaM / / vR- bhadrakA bruvate tvaM sAdhubhyaH prabhUtaM dehi yaddadAsi tadvayaM tava dAsyAmaH / yata ete'smAkaM gRhe necchaMti grahItuM gAthAyAmekavacanaM prAkRtatvAt, evaM bhadrakakRtAH prakSepAdayo doSAH athavA prAnto bUte akulajA ete iti kRtvA adRSTAdikaM gRhNanti / evaM garhA karotyatiprAnto vinAzamapi, atraivApavAdamupadarzayati / [bhA. 3718 ] biiyapade udiTTagahaNaM asatI tavvajieNa diTThassa / Page #873 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra- chedasUtram - 2-9/218 diTThevi patthiyANa gahaNaM aMto va bAhiMyA || vR- dvitIyapadenApavAdapadena yadi na kenApi dIyamAnaM dRSTaM tadA tasyAdRSTasya grahaNaM, atha sarvathA kenApyadRSTaM na prApyate tadA tadbhAve tadvarjitena dRSTasya grahaNaM tathA prasthitAnAM gantuM calitAnAM sAgArikeNa dRSTe'pi darzane'pi antarbahirvA grahaNaM bhavati / 388 mU. (219) sAgAriyassa cakkiyAsAlA sAhAraNavakayapauttA, tamhA dAvae, no se kappai paDigAhettae / mU. (220) sAgAriyassa cakkiyAsAlA nissAhAraNavakkayapauttA, tamhA dAvae, evaM se kappati paDigAhitAe / mU. (221) (222) sAgAriyarasa0 - goliyasAlA0 mU. ( 223 ) (224) bodhiyasAlA0 mU. ( 225 ) ( 226 ) - dosiyasAlA0 mU. ( 227 ) (228) somiyasAlA0 mU. (229) (230 ) -vodiyasAlA 0 mU. ( 231 ) ( 232 ) - gaMdhiyasAlA0 [ bhA. 3719] jahA evaM se kappai paDigAhettae / sAdhAraNamegapayatti kicca tahiyaM nivAriyaM gahaNaM / idamavi sAmannaM vi ya sAhAraNasAlasu yajogo / / vR- anantarasUtreSvekasyAM prajAyAM sAdhAraNamiti kRtvA tatra grahaNaM nivAritaM, idamapi ca vakSyamANaM sAdhAraNasAlAsu sAmAnyaM sAdhAraNamato niSidhyate / anena sambandhenAyAtasyAsya vyAkhyA sAgArikasya zayyAtarasya cakrikAzAlA tailavikrayazAlA ityarthaH / sAgArikeNAtmanA saha sAdhAraNAvakrayaprayuktA yattasyAM zAlAyAM prakSipyate / yazca tasya lAbhaH sAgArikeNa sAdhAraNa ityarthaH / tasmAt zAlAyA madhyAt yatsAdhUcittaM tailAdikamanyo dApayati tatse tasya sAdhorna kalpate iti prathamasUtrArthaH / tathA sAgArikasya cakrikAzAlA tailavikrayazAlA sA nissAdhAraNA vakrayayuktA na kimapi sAgArikasAdhAraNaM tatra bhANDaM prakSiptamastIti bhAvaH tasmAt nissAdhAraNAvakrayazAlAmadhyAt dApayati evaM se tasya sAdhoH kalpate pratigRhItuM eSa dvitIya sUtrArthaH / evaM bolikazAlAvodhikazAlAdauSikazAlAsottikazAlAgandhikazAlAbodiyazAlA sUtrANyapi bhAvanIyAni / sUtrapAThastvevaM draSTavyaH / sAgAriyassa goliyasAlA dAvae evaM se kappai paDisAhAraNA vakkayapattA tamhA dAvae no se kappai paDigAhettae, sAgAriyarakhe goliyasAlA nissAhAraNA vakkayapattA tamhA gAhitae / evaM vodhikazAlAdisUtrapATho'pi draSTavyaH / [bhA. 3720] telliyagoliyagoNiyadosiyasuttiyabohikampAso / gaMdhiya sIDiyasAlA jA annA evamAdI u / / vR- cakrikA nAma tailikAstailikacakrakAriNaH / evaM golikA lAvaNikA dauSikaH sautrikAH bodhikAH kArSAsA gandhikAzAlA zauNDikazAlA api anyA ca yA evamAdikA gandhapradhAnA sA gandhikazAletyucyate / [bhA. 3721] vavahAre uddesaMmi navamae jattiyA bhave sAlA / tAsiM paripiMDiyANAM sAhAraNavAjie gahaNaM / / Page #874 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :-9, mUla - 232, [bhA. 3721) 389 vR- vyavahAre navame uddezaka yAvatyaH zAlAH zAlAsatrANi bhavanti vidyante tAsAM sarvAsAM paripiNDitAnAmayaM tAtparyArthaH / yatra sAdhAraNamavibhaktaM kramANakaM tatra pratiSedhaH sAdhAraNavarjite tu grahaNaM / samprati sAdhAraNazabda-zAlAzabdavyAkhyAnArthamAha[bhA.3722] sAhAraNasAmannaM avibhattamacchivasaMthaDegarlDa / sAlatti Avanattiya paNiagihaM ceva egaTTe / / vR- sAdhAraNaM sAmAnyamavibhaktamacchinnaM saMstRtamiti ekArtha, ete sarve'pi zabdA ekArthikA ityarthaH / zAlA itivA ASaNaiti vA paNitamiti vA gRhamiti vA ekArthaH / [bhA.3723] sAhAraNA usAlA daTve mIsaMsi AvaNebhaMDe / sAhAraNavakapauttecchinnaM vocchaMacchinnaMvA / / vR- sAdhAraNa tu zAlA bhaNyate mizre dravye sati kimuktaM bhavati / anyasyApi anyasyApi tilA ekatra mithayitvApIlyante pIlayitvAca ekatravikroNanti / athavA sAdhAraNenAvakrayeNayukte ApaNa bhANDe vAkrayANake sAdhAraNa zAlA bhavati / tathAcchinnamacchinnaMvA vakSye eSagAthAsaMkSepArthaH / [bhA.3724] pIlaMti ekkano vA vikkaMtiya ekato kariya tellaM / ahavAvi cakkaeNaMsAhAraNavakkayaM jANe / / vR- anyasyAnyasya tilAnekatra saMmIlayitvA pIlayanti tato vikrINanti athavA pRthak tilAn pIlayitvAtailaMkRtvA ekatra vikrINanti / tadevaM dravye mizresAdhAraNAvakrayaprayuktAzAlA vyAkhyAtA | athavAnyathA sAdhAraNAvakrayaprayukteni vyAkhyAnayati / athavA vakrayeNa bhATakena yA sAdhAraNAzAlA prayuktA vyApAritA tatra yallabhyate bhANDakaM tat zayyAtarasyAnyeSAM vA zayyAtarANAM sAdhAraNamiti sAdhAraNAvakrayaprayuktaM jAnIhi / atra yathA kalpate yathA vA na kalpatetathA pratipAdayati / [bhA.3725] pIliya vireDiyaMmIpuvvagameNaM tugahaNamadiTTe / egattha vikkayaMmI ameliyAdidu annattha / / vR- anyasyAnyasya tilAnekatra mIlayitvA pIlayitvA ca taile virecite vibhaktIkRte pUrvagamena pUrvaprakAreNa zayyAtareNAdRSTe grahaNaM bhavati, dRSTe tu na kalpate, mA prakSepakaM kuryAditi hetoranyatra nItaM tu kalpata eva, tathA pRthak eva tilAn pIlayitvA ca ekatra vikrINanti / tata ekatra vikraye yAvanmUlyaM militamavibhaktamityarthaH tAvannakalpateityarthaH |amiilitemuulykrnnen vibhaktIkRte sAgArikeNAdRSTaM satukalpate, dRSTe prakSepadoSasaMbhavAt / anyatra punaHsvayogena nItaM niHzavaMkalpate / sAMpratamApaNaMsAdhAraNAvakrayaprayuktaMvyAkhyAnayati[bhA.3726] joulAbhagabhAveNa pautto hotiAvaNo / sAusAhAraNA hoi tatthaghettuMna kappai / / vR- yastu sAgArikena lAbhabhAgena tribhAgAdinA ApaNaH prayukto bhavati sa sAdhAraNo bhavatyApaNastatastatragRhItuMna kalpate / sAmprataMbhANDaMsAdhAraNAvakrayaprayuktaM vyAkhyAnayati[bhA.3727] chedevA lAbhe yAsAgArito jattha hoiaabhaagii| . taMtusAdhAraNaMjANe sesamasAhAraNaMhoi / / vR-yatrabhANDecchede lAbhevAsAgArikArddhana vibhAgAdinA vA AbhAgIbhavatitatbhANDaM sAdhAraNaM Page #875 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra-chedasUtram-2- 9/232 sAdhAraNAvakrayaprayuktaMjAnIyAt / etadvyatiriktaMzeSaMbhANDamasAdhAraNaM bhavati / sAdhAraNecabhANDaM yAvattaMnavibhajyate, tAvatsAgArikapiNDo, vibhaktetukalpatetatrApiprakSepadoSaprasaGgattAdRSTenakalpate, adRSTetukalpate / yadA tusAzAlA bhATakapradAnena gRhItA kAlena mayA tavaitAvata dAtavyaM / na ca bhANDaM zayyAtareNa saha cchede lAbhe vA tribhAgAdinA sAdhAraNaM tatrApyasAdhAraNe adRSTa kalpate dRSTe tu prakSepadoSaprasaGgato neti / samprati cchinnaMvocchaM acchinnaMvA radda iti vyAkhyAnArthamAha[bhA.3728] sacittaavittamIseNaya jAppauMjaesAlA / . tahavvamannadavyeNa hoisAhAraNaMtaMtu / / / vR-sacittenaacittenagAthAyAMsaptamItRtIyArthevAkRtatvena mizreNacaprayujyate |shaalaakiN viziSTena sacittAdinetyata Aha-dravyeNa vA taddavyaM nAma yat zAlAyAM prakSiptamasti anyad dravyaM tadvyatiriktaM dravyamiyamatrabhAvanA yatzAlAyAMprakSiptaMsacittamacittaMmizraMvAkArSAsAditasya tribhAgAdidAtavyam / yadi vA yannipvadyate karpAsAdibhyo vastrAdikamanyattasya tribhAgAdidAtavyamiti tatbhavati - [bhA.3729] tahavvamannadavveNavAvi cchinne vigahaNamaddiDhe / mAkhalupasaMgadosA saMchobha bhativamucejjA / / vR- tat dravyaM yat zAlAyAM prakSiptaM anyadvavyaM tadvyatiriktaM etAvatA kAlena dravyaM vA mayaitAvaddAtavyamityevaM tat dravyeNa anyadravyeNa cchinne'pi vibhaktIkRte'pi grahaNamaTe zayyAtareNa kalpate na dRSTe; kuta ityAha-mAkhaluprasaGgadoSAH syuriti kRtvA etadeva saMcchobhI nAma prakSepastaM kuryAt bhRti vA mUlyaM muJcetyAvadupakurutesAdhUnAM tAvaddadasva dravyaM, bhRtimadhyAtpAtanIyamiti / [bhA.3730] jaMpiyana eigahaNaMphalakappAso surAdi vaalonnN| phAsaMmi usAmannaMna kappaejaMtahiM paDiyaM / / / vR- yadyapi ca prAsukatayA grahaNaM nAgacchati tadyathA phalamAmrAdi kAsaH surAdirAdizabdAt sarakAdigrahaNaMlavaNaM / etAnyaprAzukAnyapikadAcitkAraNegRhyantetataevamuktaM, prAsukamapitu vastrAdi yattatrazAlAyAMzayyAtareNasahasAdhAraNaMtunakalpate, tadeva doSikazAlAmadhikRtya darzayati / [bhA.3731] aMDajarvoDajavAlaja vAgaja taha kIDajANavatthANaM / nANAdisAgayANaMsAdhAraNavajjite gahaNaM / / vR- aNDajAnAM vasarisUtramayAnAM voNDajAnAM karpAsikasUtramayAnAM bAlajAnAM kambalAnAM valkalajAnAMzaNatvagmayAnAMkITajAnAM vastrANAM nAnAdezAgatAnAMprayojanesamApatitesAdhAraNajite sAgArikeNasahasAdhAraNarahite ApaNe grahaNaMbhavatidoSAbhAvAta / dRSTAdRSTavibhASA prAgvata / / mU. (233) sAgAriyassaosahIosaMthaDAo tamhA dAvae no se kappai paDigAhettae mU. (234) sAgAriyassaosahIo asaMthaDAotamhA dAvae, evaM se kuppaipaDigAhettae / / mU. (235)(236) sAgAriyassaambaphalA jAba evaM se kappaipaDigAhettae / [bhA.3732] sAgAriyaMmi pagatesAhAraNamoya smnuvttNte| usahiphalasuttANaMvaMjaNanANataojogo / / .. vR- sAgArike pUrvasUtrebhyaH prakRte sAdhAraNe samanuvartamAne tatprastAvamupajIvya auSadhiphalasUtrANAmupanipAtaH kRtaH / yadyevamayamarthaH pUrva sUtrebhya eva gate iti kimarthamamUnyupAttAnItyata Aha Page #876 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 6:-9, mUla - 236, [ bhA. 3732] 391 vyaJjananAnAtvAtkimuktaM bhavati pUrvaM zAlAmadhikRtya kalpAkalyavidhirukta idAnIM tu tAnyeva vyaJjanAnyadhikRtya socyate / tato vyaMjanairnAnAtvabhedAdadoSaH, eSa yogaH sambandhaH / asya vyAkhyA sAgArikasya zayyAtarasya auSadhayo gorasavatyAM saMvRtAH sAdhAraNAstasmAt tanmadhyAddApayati sUpakAro kalpate se tasya sAdhoH pratigrahItuM tathA sAgArikasyauSadhayo'saMskRtA asAdhAraNAstasmAddApayati evaM se tasya kalpate pratigrahItumevamAmnaphalasUtradvayamapi bhAvanIyam / samprati bhASyaprayaJcaH gorasa gula tilla ghatAdi usahIto vA hoMti jA annA / . [bhA. 3733] sUarasa kaThaleNaM tu tA saMthaDathaDA huti / / vR-sUtasya (sUpakArasya) kATalayane indhanagRheyA gorasaguDatailaghRtAdyA auSadhayo'nyA vA yA bhavanti tA dvividhAH sAgArikeNa saha saMskRtAH sAdhAraNA bhavanti asaMskRtA vA asAdhAraNA vA / kathaM punaH sAdhAraNAstata Aha[bhA. 3734] dhruva AvAha vivAhe janne saddhe ya karaDuya channeya / vivihAto osahIu vAnItA bhattasUttassa / / jaM dayaM vidaLaM vA jo vA taha bhattasesa uvAro / labhai jai sUvakAro avirikkaM pi huna labbhA / / [ bhA. 3735] vR- dhruvaM sarvakAlamupaskaroti sUpakAro bhojikAnAmAvAhI dArakapakSiNAM, vIvAho vadhUpakSiNAM, yajJo nAgayajJAdi zrAddhaM dhigjAtijanapratItaM, karaDukaM mRtakabhaktaM, kSaNa indramahAdireteSu sUpakAra AnIyate tasya bhaktabhatasya sUpakArakasya vividhA auSadhayaH pUrvabhaNitA upanItA DhaukitAstata yat dagdhamIpat vidagdhaM vA prabhUtaM dagdhaM yo vA tatra bhaktazeSasyoddhAro bhaktazeyaM yatroddharitamityarthaH / tadyadi labhate sUtrakArastatastatkalpate, aviriktaM avibhaktIkRtaM tadApi dagdhavidagdhAdi hu nizritaM grahItuM dAtuM vA na labhate, tatastaMna kalpata / etadevAha [bhA. 3736 ] avirikko khalu piMDo so ceva vireito apiMDou / bhaddagapaMtAdIyA dhruvA u dosA virekevi / / vR- avirikto'vibhaktIkRtaH khalu bhavati piNDaH sAgArikapiMDaH sa eva virecitaH pRthakkRto bhavatyapiMDaH sAgArikapiNDo na bhavatItibhAvaH / yadyevaM tarhi saggrAhyastata Ah virakte'pi dhuvAbhadrakaprAntAdikA doSAstasmAttatrApi [bhA. 3737] jAu saMghaDiyAo sAgAriya va saMtiyA na khalu kappe / jAo asaMthaDiyAo sUtassa ya tAo kappaMti / / vR- sAgArikasatkA asAgArikeNa saha saMstRtAstAH khalu na kalpante yAstvasaMstRtAH sUtasya sUpakArasya sambandhitayA jAtAstAH kalpante / tadevamauSadhisUtradvayaM bhAvitamadhunAmraphalasUtradvayaM bhAvayati[ bhA. 3738] vallI vA rukkho vA sAgAriyasaMti u bhaeja paraM / tesi paribhogakAle samaNANa tahiM kahaM bhaNiyaM / / vR-vallI vA sAgArikasatko vRkSo vA sAgArikasambandhiparamparasyAvagrahaM bhajet / tatrateSAM vallIvRkSANAM phalaparibhogakAle zramaNAnAM kathaM bhaNitaM kiM kalpate kiM vA na kalpate iti eSa gAthAsaMkSepArthaH / sAmpratamenAmeva vyAcikhyAsuH prathamato vRkSavallIvyAkhyAnamAha Page #877 -------------------------------------------------------------------------- ________________ - vyavahAra-chedasUtram-2- 9/236 - [bhA.3739] phaNasaMva ciMca talanAlikeremAdI hvNtiphlrukkhaa| .. lomasiyatausimadviya taMbolAdI yavallIto / / vR-panasa AmrazciJcA vijanikA AmbilI ityarthaH / talastAlo nAlikerI ityevamAdayo bhavanti phalavRkSAH lomasikAtrapuSikA tAmbUlIkA ityevamAdikA vallyaH tadevaM vRkSA valnyazcoktAH / [bhA.3740] parogahaMtusAleNaM akkameja mahIruho / chiMdAmittiyatenuttevavahAro tahiMbhave / / vR-mahIruho vRkSa AmrAdiH sAgArikasaktaH zAlayA gAthAyAM puMstvaM prAkRtatvAt vivardhamAnaH parAvagrahamAkramet / atra parobrUte iyaMzAkhAmadIyamavagrahamAkrAmati |ttshchinmi evaMtenoktevyavahArastatrabhavetkathamityAha[bhA.3741] sAgAriyassatahiyaM kevatio uggaho muNeyavyo / vavahAra tihAcchinno pAsAya gaDe bitI tirie / / vR- sAgArikasya zayyAtarasya kiyAn avagraho jJAtavya iti vyavahArakAribhizcintitaM tataH zAstraM paribhAvya vyavahArastridhA UvadhistiryagabhedatazchinnaH / tatra Urdhvato'vagrahasya parimANe prAsAdo yAvatpramANamUrdhvaMprAsAdasyoktaM tAvadUrdhvamavagrahaityarthaH |adho'vgrh pramANapAnIyaMpramANamityarthaH / tiryagvRttiH etadevAha[bhA.3742] uI aheya tiriyaM parimANaM tuvatthuNaM / khAyamusiyamIsaM vA, taMbucchaMtihI divaM / / vR-UrdhvamadhastiryaktvaparimANaM vAstUnAM bhavati tacca vAstu tridhoditaM tadyathA-khAtamucchritaM miznaM cakhAtochitaM tatra UrdhvataH parimANamAha[bhA.3743] aTTasayaMcakkINaMcoyaTThI ceva vAsudevANaM / battIsaMmaMDalIesolasahatthA upAgatie / / vR- aSTAdhikaM zataM hastAnAmUrdhvatazcakravartinAM prAsAdo bhavati ! catuHSaSTirvAsudevAnAM dvAtriMzat mANDalikasya SoDazahastAH prAkRtike prAkRtajanasambandhini grAsAde / [bhA.3744] bhavaNujANAdInaM esussehouvtthuvinyjaae| bhaNito sippinihimmi ucakkImAdIni savvesi / / ..: vR-zilpinidhau vAstuvidyAyAMsarveSAmapicakravAdInAM bhavanodyAnAdInAmeSautsedhobhaNitastataH SoDazahastA Urdhvato'vagrahasya parimANamadho yAvatpAnIyaM tiryagavRttiriti / [bhA.3745] evaMcchinneuvavahAre parobhaNai sAriyaM / kappemihaMtesAlAItatobhaNai (Aha) sArito / / vR- evamuktena prakAreNa vyavahAre cchinne para: sAgArika bhaNati kalpayAmi cchinahmi ahaM tavAmrAdivRkSasatkaM zAkhAdi, AdizabdAt prazAkhApallavAdiparigrahastata AhasAgArikaH / [bhA.3746] mAse kappehisAlAdidAhaMte phalanikyaM / tatthacchinne acchinne vAsuttasAphallamAhiyaM / / vR-mA mama vRkSasya zAkhAdi kalpaya yataste phalAni niSkayaM dAsyAmi / tatra etAvanti phalAni Page #878 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka:-9, mUla-236, [bhA.3746] dAtavyAnIticchinnaM, sAmAnyataH phalAnidAtavyAnItyacchinnaMtatracchinneacchinnevAyathAyogasUtradvayasya sAphalyamAkhyAtam / atrapara Aha[bhA.3747] sAhUNaMvana kappaisuttamAhunirasthayaM / geladdhANa ummesu gahaNaM tesidesiyaM / / vR- kecidAhuH sUtradvayamidaM nirarthakaM yataH sAdhUnAmAmrANi sacitatvAnna kalpante / AcArya AhateSAmAmraphalAnAM glAnatve adhvanizeSabhikSAyA alAbheavamaudaryeca grahaNaMdezitaMkathitaMmaharSibhiH / atona nirarthakamiti[bhA.3748] aviriksAripiMDo virikAviya sAri diTThana vikppe| addiThasArieNakappaMtitahi ghettuMje / / vR-aviraktAnyavibhaktani phalAni sAgArikapiMDastatona kalpate, vibhaktAnyapica sAgArikeNa dRSTAnina vaikalpante tatoadRSTAni sAgArikeNagrahItuM kalpante / je itipAdapUraNe / upasaMhAramAha[bhA.3749] evaM attaTTAe sayaM paruDhANa vAvibhaNiyamiNaM | iNamantroAraMbhosamaNaTThAvAviesammi / / vR- evamuktaprakAreNAtmArthamAropitAnAM svayaM vA praruDhAnAmidamanantaroktaM bhaNitam / sAmpratamasmin vRkSe zramaNArthe vApiteayaM vakSyamANo'nya AraMbhastameva darzayati[bhA.3750] vallI vA rakkhovAkoI roeja saMjayaThAe / tesi paribhogakAlesamaNANatahiM kahaMbhaNiyaM / / vR- vallIrvA vRkSAnvA kazcitsaMyatAnAmarthAya ropayet / tatra teSAM phalAnAM paribhogakAle zramaNAnAM kathaM bhaNitaM kiMkalpate kiMvAna kalpate ityarthaH / atrasUrizaha[bhA.3751] tassa kaDaniTThiyAdI caurobhaMge vibhAvaittANavisamesu / jANavisamaM niyamAusamosamaggahaNe / / vR-tasya kRtaM tattasya niSThitamiti prathamaH, tasya kRtamanyasya niSThitamiti dvitIyaH, anyasya kRtaM tasya niSThitamiti tRtIyaH, anyasya kRtamanyasya niSThitamiti caturthaH / tatra tasya saMyatasya nimittaM kRtamAropitaM vRkSAdi tathA tasyaiva saMyatasya nimittaM niSThitaM niSTo nItamacittIkRtamityirthaH eSa prathamabhaGgArthaH / evaM zeSANAmapibhaGgAnAmarthaH paribhAvanIyaH, tatratasyakRtaMtasyaniSThitaminyAdIncaturo bhaGgAn vibhAvya viSamayobhaGgayoBhatorviSamamasaMyamaM jAnIyAttannimittaM niSTAnayanAt samayorditIyacaturthayorbhaGgayorgrahaNe samaM saMyamaM jAnIyAt anyanimittaM niSThitatvAt / para Aha-nanu zramaNArtha sa AropitastataH kathaM dvitIye bhaGge kalpate? sUrirAha[bhA.3752] kAmasosamaNaTThA vutto tahaviyana hoisokammaM / jaMkammalakkhaNaMkhaluiha haM vuttaMna passAmi / / vR-kAmamanumanyAmahesa vRkSaH zramaNArthamAropitaH tathApyasau karmanabhavatiyato yatkarmalakSaNaM khalu tIrthakaragaNadharairbhaktaM, tadihaipATha pUraNe, na pazyAmi kiMtatkarmalakSaNamata Aha[bhA.3753] sacittabhAvavikalIkayaMmi.davvaMmimaggaNA hoi / kAmagahaNA udavve saceyaNe phAsubhoINaM / / Page #879 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra-chedasUtram-2- 94236 vR- yatsacittabhAvavikalIkRtamacittIkRtaM dravyaM tatra prAsukabhojinAM mArgaNA bhavati / tata AdhAkarmikacintApitatraiva yuktA nAnyatrasacetane tudravye kA mArgaNA naiva kAcita sacittatayA tasya grahaNAsaMbhavAttato na tadapekSayA AdhAkarmikatvamiti, tadevamAropitarupakRtaniSThitaviSaye kalpyAkalpyavidhiruktaH |smprti cchinnarupakRtaniSThitaviSaye tamAha[bhA.3754] saMjayahechinnaM attaTTovakkhaDaMtutaMkappe / . attaTTAcchinnaM pihusamaNA niTThiyamakappaM / / vR-atrApi bhaGgacatuSTayaM tasya kRtaMtastha niSThitaM 1 tasya kRtamanyasya niSThitaM 2 anyasya kRtaM tasya niSThitaM3anyasyakRtamanyasyaniSThitaM 4 / atrakRtaMcchinnaMpAkAdikaraNatoniSThAMnItam / tatraprathamabhaGge sarvathAna kalpate / caturthastubhaGgaekAntazuddhodvitIyabhaGgamadhikRtyapUrvArdhamAha-saMyatahetoHsaMyatanimittaM cchinnamAtmArthamupaskRtaM niSThAM nItaM tatkalpate tRtIyabhaGgamadhikRtyAha-AtmArthaM cchinnamapi zramaNArthaniSThitamakalpyaM |smprti bIjAnyudakaM cAdhikRtyAha[bhA.3755] bIyANI cavAvejjA agaiMvakhaNejasaMjayaTTAe / tesi paribhogakAlesamaNANaM tahiMkahaMbhaNiyaM / / vR-bIjAnizAlyAdisatkAnivapet avaTaMcakhAnayetsaMyatArthe, teSAM paribhogakAletatra zramaNAnAM kathaMbhaNitaMkalpyamakalpyaMvA (sUrirAha[bhA.3756] ducchaDANiyaM ca udayaM jaiheuMniTThiyaM ca attahA / taMkappaiattaTThA kayaM tujai niTThiyamakappaM / / vR-atrApiprAgivabhaGgacatuSTayaM / tatrAdyobhaGgaekAntanAzuddhazcaramastvekAntazuddhaHdvitIyabhaGgamadhikRtyAha-yatihetostaNDulA dvicchaDIkRtA udakaM vA saMyatahetoravaTAdAnItaM ubhayasamapi ca niSThitamacittIkRtamAtmArthatatkalpate |tRtiiybhnggmdhikRtyaah-kRtNdvicchttiikRtaastnnddulaaavttaadaaniitNpaaniivN niSThitaMtuyatinimittaM tadakalpyamiti punarapipara Aha[bhA.3757] samaNANasaMjatINava dAhAmi jo kiNejja aTTAe / gAvImahisImAdI samaNANatahiMkahaMbhaNiyaM / / vR-zramaNAnAM saMyatInAMdugdhAdi dAsyAmIti buddhyA teSAmarthAya gomahiSyAdikaM yaH krINIyAttatra zramaNAnAM kathaMkalpyamakalpyaMvA bhaNitaM sUrirAha[bhA.3758] saMjayaheuMdUDhA na kappae yasayamaTThA / pAmicciya kIyAvA jai visamaNaTThayA dhenU / / vR-yadyapiva dhenurgorupAmahipIrupAvAzramaNAryamayamityAtmIyAMdhenuMdatvA parakIyAyAcitAkrItA vA yadi saMyatahetordugdhA tato na kalpate / atha svayamAtmano'rthAya dUgdhA tarhi kalpate / [bhA.3759] ceiyadavvaM vibhayAkareja keI naro sayaTThAe | samaNaMvA sovahiyaM vikkejjAsaMjayaTThAe / / vR-caityadravyaM caurAH samudAyenApahRtya tanmadhye kazcinnara AtmIyena bhAgena svayamAtmano'rthAva modakAdi kuryAt / kRtvA ca saMyatAnAM dadyAt / [bhA.3760] eyArisaMmidavyesamaNANa kiMtukappaIvettuM / Page #880 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :- 9, mUla - 236. [bhA. 3760] 395 [bhA. 3761] ceiyadavveNa kathaM mulleNa vajjaM suvihiyANaM / / tena paDicchA loe vigarahiyA uttare kimaMga puna / ceiya jai paDinIe jo gehai sAvi hutaheva / / vR- etAdRzena dravyeNa, gAthAyAM saptamI tRtIyArthe yat AtmArthe kRtaM tat zramaNAnAM kiM nu grahItuM kalpate / sUrirAha-yaccaityadravyeNa yacca vA suvihitAnAM mUlyenAtmArthe kRtaM taddIyamAnaM na kalpate kiM kAraNamiti ceducyate stenAnItasya pratIcchA pratigrahaNaM loke'pi garhitA kimaGga punaruttare tatra sutarAM garhitA yatazcaityayatipratyayanIke caityayatipratyanIkasya hastAt yo gRhNAti so'pi hu nizcittaM tathaiva caityayati - pranyanIka eva / kasmAdityAha - [ bhA. 3762] hariyA haDiyA sA khalu sasattito uggaye harA gurugA ! evaM tukayA bhatti na vi hAni jA vinA tena / / bR- sa khalu stenAnItapratIcchA hRtAhRtikA bhaNyate stenairhatasya stenaharaNaM hatAhatikA yata evaM tasmAtsvazaktitazcaityadravyaM sopadhikaM vA zramaNamudgamayet utpAdayet / itarathA prAyazcitaMcatvAro gurukAH / evaM ca sati kRtA bhaktirbhavati / pravacanasya yA ca tena vinA hAniH, sApi na bhavati, punaH pRcchati[bhA. 3763] jA titthayarANaM kayA vaMdana AvirasanAdi pAhuDiyA / bhattIhiM sukharehiM samaNANa tahiM kahaM bhaNiyaM / / vR- yA tIrthakarANAM sukharairbhaktyA bandanA varSaNAdikA AdizabdAt puSpavRSTiprakAratrayAdikaraNaparigrahaH prAbhRtikA kRtA tatra zramaNAnAM kathaM bhaNitaM / kiM tatra sthAtuM kalpate na vA atra sUrirAha[ bhA. 3764 ] jai samaNANana kappai evaM egAni yA jinavariMdA / gaNaharamAdI samaNA akappae na viya ciTTati / / vR- tasyAM prAbhRtikAyAM zramaNAnAmavasthAtuM kalpate bhagavataH pravacanAtItatvAt / anyacca yadi zramaNAnAM na kalpate tata ekAkinojinavarendrA bhaveyuryato gaNadharAdayaH zramaNA akalpikenaiva tiSThanti / [bhA. 3765] tamhA kappai ThAuM jaha siddhAyaNaMmi hoi aviruddhaM / jamhAuna sAhammI satthA amhaM tato kappe / / vR- tasmAtkalpate sthAtuM yathA siddhAyatane bhavatyavasthAnamaviruddhaM tathAtrApIti bhAvaH / yasmAt zAstA tIrthakaro'smAkaM na sAdharmikaH pravacanAtItatvAttataH kalpate etadevAha [bhA. 3766 ] sAhammiyANa aTTo cauvviho liMgao jaha kuTuMbI / maMgala sAsaya bhattIe jaM kayaM tattha Adeso / / vR- sAdharmikANAmarthAya kRtaM na kalpate, sa ca caturvidhastatra liGgato'sAdharmikastIrthakaro yathA kuTumbI, tatastasminnimittaM kRtaM kalpate, anyacca bhagavatAM maGgalanimittaM zAzvatomostannimittaMvA bhaktyA batkriyate samavasaraNamAyatanaM natrAdezo 'nujJAvasthAnasyetibhAvaH / sampratyatiprasaGganivAraNArthamAhaviyanAhAkammai bhattikayaM taha vivajjiyaM tehiM / [bhA. 3767 ] bhattI khalu hoti kayA jinAna logevi diThaMtu / / vR- yadyapi bhaktikRtamAyatanAdi bhavatitannAdhArakarma tathApi tadvarjayadbhiH khalu bhaktirjinAnAM kRtA bhavati / idaM tu loke'pi dRSTaM tadeva darzayati / Page #881 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 396 vyavahAra-chedasUtram -2- 9/236 [bhA.3768] baMdhittA kAsavato vayaNaM aTThapuDasuddha pottiie| patthivamuvAsatekhalu vittinimittaMbhayAceva / / vR-kAzyapaH kauTumbiko vRttinimittaMbhayAdvA pArthivamuvAstekhalvaSTapuTyAzuddhayA potikayAvadanaM mukhaM badhvA evamatrApi pArthivasthAnIyAyAstIrthakarapratimAyA bhaktinimittaM nAyatanaM pravizanti ko doSa ityata Aha[bhA.3769] dubhiMgadha parissAvI tanurappesaNhANiyA! duhA vAyuvaho ceva tenaThatina cetie / / [bhA.3770] tini vA kaDae jAva thutito tisiloiya / tAvattha anunnAyaMkAraNami pareNa vi / / vR- eSA tanuH snApitApi durabhigandhaprasvedaparizrAviNI tathA dvidhA vAyavo'dhovAyunirgamaH (1) ucchvAsaniHzvAsanirgamaJca (2) |ten kAraNenacaityecaityAyatane sAdhavIna tiSThanti athavA zrutastavAnantaraM tistraH zrutIH trizlokikAH zlokatrayapramANA yAvatkarpatetAvattatracaityAyatane sthAnamanujJAtaM, kAraNena kAraNavazAtpareNApyavasthAnamanujJAtamiti mU. (237) sattasattamiyAnaM bhikkhUpaDimA egUNapannae rAiMdiehiM egana channaueNaM bhikkhAsaeNa ahAsuttaMahAkappaMahAmagaMahAtaccaM ahAsammaMphAsayA pAliyAtIriyA kiTTiyAANAeanupAliyA bhavai / / [bhA.3771] sAgAriya aggahaNe annAu~chaM phuDaMsamakkhAyaM / sohoubhiggaho khalupaDimA ya abhiggahoceva / / [bhA.3772] anAuMcha visuddhaM ghettavyaM tassa parImANaM kiM / kAlaMmiyabhikkhAsuyaitipaDimAsuttasaMbaMdho / / vR- pUrvasUtreSu sAgArikapiNDo na grAhya ityuktaM sAgArikapiMDAgrahaNe sphuTamajJAtoJchagrahaH khalu bhavatyabhigrahaH pratimApyabhigrahaM abhigrahaprastAvAtsAgArikasUtrAnantaraM pratimAsUtrasyopanipAtaH / athavAnyathA sambandhaH sAgArikapiNDapratiSedhato'jJAtoJchavizuddhaM grahItavyamityAkhyAtaM, tasya bhikSAkAleSu kiM parimANamiti prabhAvakAzamAzaGkaya pratimAsUtramupanyastavAn / eSa pratimAsUtrasambandhaH / anena sambandhenAyAtasyAsya vyAkhyA-saptasaptakA dinAnAM yasyAH sA saptasaptakikAH saptakazabdakakArasya makAraH prAkRtatvAt / namiti vAkyAlaGkAre bhikSupratimA ekonapaJcAzatA rAtriMdivarenaSanavatena bhikSAzatena yathAsUtrasUtrAnatikrameNa yAvatkaraNAt- 'ahAkappaMahAmagaMjAva kiTTiyA anupAliyA bhavati' iti parigrahastatra yathAkalpaM yathAvidhi sUtroktavidhyanatikramaNetyarthaH / yathAmArgajJAnadarzanacAritrANAmavirAdhanena / ahAtacaMtiyathAtathyamekAntataH suutraanusaarennaapaaditsty| ahAsammaMyathAsamyatrividhenApiyogenAparitAmyatAsamyakkaraNaM / sparzitAsevitA |viraadhnaa rkssnntH| ata eva zodhitA atIcAralezenApyakalaGkanAt / tIritA tIraM nItA paryantanItA ityarthaH / kIrtitA AcAryANAM kathitA yathA pratimA mayA samAptA / AjJayA tIrthakaropadezena atra pAlitA bhavati / evamaSTASTakikA navanavakikAdazadazakikA sUtrANyapibhAvanIyAnimU. (238) aTTaaTThamiyANaMbhikkhupaDimA causahierAiMdiehiMdAhiyaaTTAsiehiM bhikkhAsaehi Page #882 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka:-9,mUla - 238, [bhA.3772] ahAsuttaMjAva anupAliyA bhavai / mU. (239) navanavamiyANaM bhikkhupaDimA egAsIe rAiMdiehiM cau hiyapaMcuttarehiM bhikkhAsaehi ahAsuttaMjAva anupAliyA bhavai / / mU. (240) dasa dasamiyANaM bhikkhupaDimA egeNaM rAiMdiyasaeNaM addhachaTTehiya bhikkhAsaehiM ahA sutaMjAva anupAliyA bhavai / / vR-vizeSastupAThasiddhaH / eSa sUtracatuSTayasaMkSepArthaH / .. [bhA.3773] ahasuttasuttadesA kappo uvidhiemaganANAdI / taccatubhave tatthaM sammaMjaM aparitaMtena / / [bhA.3774] phAsiyajogatieNaM pAliyamavirAhi sohiteceva / tIriyamaMtaMpAviya kidiya gurukahaNA jinamANA / / vR-yathAsUtramitisUtrAdezAtyathAkalpamityatrakalpovidhiryathAmArgamityatramArgo jJAnAdi / yathA tathyamityatratacaM nAma tathyaM, yathA sammamiti samyaga nAma yadaparitAbhyatAkaraNaM, sparzitA yogatrikeNa sevitA pAlitA avirAdhitA zodhitApyevameva avirAdhanene vetyarthaH / tIritA aMtaM prApitA, kIrtitA guruNAMkathanataH AjJA jinasya tIrthakRtaH dvitIyASaSThyarthaH prAkRtatvAt / [bhA.3775] paDimA upubvabhaNiyA paDivAiko tisaMghayaNamAdI / navaraM puna nANataM kAlaccheeya bhikkhAsu / / vR-pratimA bhikSoH pratimAH pUrvamAcAradazAsubhaNitAH tAH kaH pratipadyatetataH Aha-tisaMghayaNatti AdyeSutriSusaMhananeSuanyatarasaMhananopetaH pratipadyate, caturthAdiSutusaMhananeSuvartamAnona pratipadyate / AdizabdAtso'pi sUtrArthatadubhayopeto gacche kRtaparikarmA sAtizayo na niratizayo niratizaya iti parigrahaH / tRtIyaM casaMhananaM yAvadAryarakSitastAvadanuvRttaM / tataH Arato vyavacchinnaM navaraM punarnAnAtvamatra kAlacchede bhikSAsucatatra kAlacchedamAha[bhA.3776] egUNapannacausaTThigAsatI sayaMbodhavvaM / savvAsiMpaDimANaMkAlo esatti to hoi / / vR- saptasaptatikAyAH kAla ekonapaJcAzat rAtriM divAni aSTA aSTakikAyAH catuHSaSTirnavanavakikAyA ekAzItirdazadazakikAyAH zataM rAtriMdivAnAM boddhavyaM / sarvApratimAnAmadhikRtasUtracatuSTayopetAnAmeSa etAvAnbhavatikAlaH / kathaM punaH saptasaptakikA bhavatItyata Aha[bhA.3777] paDhamAesattagA sattapaDhame tatthasattae / . ekekkaM geNhaI bhikkhaM biie donni donio / / [bhA.3778] evamekekkiyaM bhikkhNchubbhijekeksttge| geNhatI aMtima jAva sattasatta dinedine / / vR-prathamAyAMpratimAyAMsaptasaptakikA bhavanti / tatraprathamesaptakepratidivasamekaikAMbhikSAgRhNAti / dvitIye saptake pratidivasaM dve dve bhikSe / evaM tRtIyAdiSu saptakeSvekaikeSu ekaikAM bhikSAmayikAM prakSipeta yAvadantimesaptake dine dinesapta saptabhikSA gRhNAti / iyamatrabhAvanA-tRtIyesaptake pratidivasaM / tistrastistro bhikSA gRhNAti / caturthe catastrazcatastraH paJcame paJcapaJca, SaSTheSaT SaT, saptame saptasapteti / Page #883 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 398 vyavahAra-chedasUtram -2- 9/240 [bhA.3779] ahavA ekkikkiyaM dattijAsattakkekkasattae / Adeso Atthi esovisIhavikkamasannibho / / vR-athavAeSa dvitIyo'pyAdezoyathA ekaikasminsaptake pratyekaMprathamadinAdArabhya pratidivasamekaiko vardhayet yAvat saptame divase / iyamatra bhAvanA-prathame saptake prathame divase divase ekAMbhikSAM gRhNAti, dvitIye Dhe, tRtIye tistraH,caturthecatastraH, paJcamepaJca, SaSTheSaT saptamesapta evaM dvitIya tRtIye caturthe paJcame paSThe saptame ca saptake draSTavyaM eva AdezaH siMhavikramasaMnibhaH yathA siMho gatvA gatvA pRSThataH pralokayate, evameSo'pisaptakesaptake punarmUlataH parAvartate / gataH kAlacchedaH saMprati bhikSAparimANamAha[bhA.3780] chanauyabhikkhasayaM aTThAsIyAya dosayAti / paMcuttarAyacauro acchaTThAsayAceda || vR- sapta saptakikAyAM bhikSAparimANaM SannavataM, zatamaSTASTakikAmAmaSTazIte dvezate bhikSANAM, navanavakikAyAM paJcottarANi catvAri zatAni, dazadazakikAyAmardhaSaSThAnizatAni bhikSANAmiti / [bhA.3781] uddiTTavaggadivasA mUlaguNasaMjuyAduhA chinnA | mUleNaMsaMyuNiyA mAnaMdattINapaDimAsu / / [bhA.3782] padagayasuveyasuttarasamAhayaM daliyamAdinA / sahiyaM gacchaguNaM, paDimANaM bhikkhamANaMmuNeyavyaM / / vR-uddiSTA ye cavargAH sapta saptakikAdayaH te divasA mUladinasaMyutAH saptAdidinasanmizrAH tadanantaraM dvidhA chinnAardhI kriyanteitibhAvaa / tatomUlena saptAdilakSaNenasaMguNyante saMguNitAHpratimAsudattInAM parimANaMbhavantitadyathA-saptasaptakavargadivasA ekonapaJcAzatte mUladinaiH saptabhiryutAH kriyante jAtAH SaTpaJcAzat, te ardhIkriyante jAtA aSTAviMzatiH, sA mUlena saptakena guNyate AgataM pannavataM zataM / tathA aSTASTakavargadivasA zratuHSaSTiH temUladinaiH aSTabhiH saMmizyantejAtAH dvAsaptatistasyAardhaMkrIyate jAtA SaTtriMzatsAmUlena aSTakenagRnate AgatedvezateaSTAzIte evaMnavanavakikAyAMdazadazakikAyAM gha yathoktaMbhikSAparimANamAnetavyam / atraiva karaNAntaramAha[bhA.3783] gacchuttara saMvige uttarahINaMpavikhave Adi / aMtimadhanamAdijuyaM gacchaddhaguNaMtusavvadhanaM / / vR- gaccha uttareNa saMvarge saMvaryetasma, / saMvargo guNita ityarthaH / tasmin uttareNa hoNe kRte Adi prakSipet tata antimadhanamAgacchati tadantimadhanamAdiyutaM kriyate tadanantaraM gacchArdhaguNaM tataH sarvadhanamAgacchati / tatrasaptasaptakikAyAMsapta AdiH saptauttaraMsaptagacchaH / tataH saptalakSaNo gaccha uttareNa saptakalakSaNena guNyate jAtAH ekonapaJcAzat / sA uttareNa saptakena hInA kriyate kRtvA ca punarAdinA saptakenai va yutAkartavyA / idaM kAraNamanyatrapi vyApakaM tata evamuktamanyathAcottaraM hAnAvAdiprakSepeca na kazcidvizeSaH tasyA eva ekonapaJcAzato bhAvAt / tadantimadhanaM saptame saptake bhikSAparimANamityarthaH / etatAdinAsaptakenayutaMkriyatejAtASaTpaJcAzat |saagcchaardhen gunnyte| atragacchaH saptakaH / sa viSamatvAdadhana prayacchatitatoguNyo rAziH SaTpaJcAzallakSaNordhI kliyate / jAtA aSTAviMzati / sA paripUrNena saptakalakSaNena gacchena guNyate, jAtaM pannavataM zataM / aSTASTakikAyAmaSTaka AdiraSTaka uttaramaSTako gacchaH tatrASTakalakSaNo gaccha uttareNASTakena yutaM kriyate Page #884 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :-9, mUla - 240, [bhA. 3783] 399 jAtA catuHSaSTiH sA uttara hInA AdiyutA kriyate / tathApi saiva / catuHSaSTiretat aSTame'STake bhikSAparimANaM etadAdinA aSTakena yutaM kriyatejAtA dvAsaptatiH |saagcchaardhen catupkena guNyate jAte dvezate'STAzItyadhike evaM navanavakikAyAM dazadazakikAyAM ca bhAvanIyaM navaraM navanavakikAyAM navaka Adirnavaka uttaraMnavako gaccho dazadazakikAyAM dazaka AdirdazakaM uttaraMdazako gacchaH / mU.(241) dopaDimAopannatAo, taMjahAkhaDDiyA vA moyapaDimA mahaliyA vA moyapaDimA / mU. (242) khuDiyannaM moyapaDimaMpaDivannarasa anagArassa kappar3a, se paDhamanidAhakAlasamayaMsi vA gharamanidAhakAlasamayaMsivAbahiyA gAmassavAjAvarAyahAnIevA varNasivA vanaduggaMsiyAvA pavvayaMsi vA pavvayaduggaMsi vA bhocA ArubhaicodasameNa pArei, abhoccA Arubhai, solasameNaM pArei, jAe moe AIyavve diyaaaagcchei| mU. (243) mahalliyaNaMmoyapaDimaMjAvapavvayadugaMsivA, bhoccAArubhaisolasameNaMpArei, abhoccA Arubhai aTThArasameNaMpArei jAejAemoeAiyavve diyA Agacchai / [bhA.3784] paDimAhigArapagate havaMtimoyapaDimAimA donni / tApunagaNammivuttAimAubAhiM purAdInaM / / vR- pratimAdhikAraH prakRtastaH ime'pi dve mokapratime iha bhavataH pratimAprastAvAdime api pratime atropanyaste iti bhAvaH / kevalamayaM vizeSaH / tA anantaroditAH pratimA gaNe sthitasyoktA ime punaH purAdInAM bahiH sthitasyeti sambandhaH / anena sambandhenAyAtasyAsya vyAkhyA-dve pratime prajJapte tadyathA kSullikAcamokapratimAmahatIcamokapratimA mokakAyikI |tdpyutsrgprdhaanaaprtimaa mokapratimA / tatra kSullikANAmitiprAgvat / mokapratimA prapannasyAnagArasya kalpate se tasya prathama nidAghakAlasamaye vA caramanidAghakAlasamaye vA bahigrAmasya vA yAvatkaraNAnagarAdiparigraho rAjadhAnyAM vA vane vA ekajAtIyadrumasaGghAto vanaM, vidurge vA nAnAjAtIyadrumasaMghAte, parvate, pratIte, parvatavidurge anekaparvatasaMghAtarupemuktvAyadi pratimAmArohatipratipadyate, tadA caturdazenabhaktenapArayatisamApayati athA bhuktvA Arohati tadA SoDazakena bhaktena pArayati, tena ca jAtaMmokaM kAyikI pAtavyaM Agamane ca divAAgacchati / evaM mahatyAapi pratimAyAH sUtraMvAcyaM / vizeSo'pipAThasiddha eva / [bhA.3785] savvAtopaDimAto sAdhuMbhoyaMti pAvakammehiM / eeNamoyapaDimA ahigAro ihaM tumoeNa / / vR- mocayati pApakarmebhyaH sAdhumiti mokAugAditvAdanyadapi kurvanti sA cAsau pratimA ca mokapratimA / etenAnvaryena sarvA api pratimAH sAdhuM pApakarmabhyo mocayantIti kRtvA mokapratimAH prApnuvanti / tato vizeSapratipAdanArthamihAdhikAraH / prayojanaM mokena mokA parityAgapradhAnA pratimA mokapratimeti |smprti viSamapadavyAkhyAnamAha[bhA.3786] egadumo hoi vanaM egajAtIyaje jahiM rukkhaa| vivarIyutuvidugaM ese vaya pavvae vigamo / / vR- ekadruma ekajAtIyA ye vRkSAsteyatra vidyantetatbhavativanaM / nAnAjAtIyadrumarupaM vidurga / eSa evagamaH parvate'pidraSTavyaH nAnArupaparvataH pavratavidurga |smprtiyen vidhinAbahirnirgacchatitaMvidhimAha[bhA.3787] nisajaMcacolapaTaMkappaMghettUNamattagaMceva / Page #885 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra-chedasUtram - 29/243 egate paDivaJjati kAUNa disANaM vAlIyaM / / vR- niSadyAM sottarAM colapaTTakalpaM mAtrakaM ca kAyikimAtrakaM gRhItvA grAmAderbahi vinirgacchati / vinirgatyaikAnte pratimAM pratipadyate / tatra kAyikIsamAgame tAM bhAtra ke vyutsRjyAnApAte asaMloke dizaM vA lokaM kRtvA Apivati / yadyapi sa jJAnAtizayA'tizayajJAnenaiva jAnAti sAgAriko'sti na veti tathApi sAmAcArI pAlitA bhavatviti kRtvA dizamAlokaM kRtvA vyutsRjatyApivati ca / [ bhA. 3788 ] 400 pAuNai taM pavAe tattha nirohena jijjae dosA / sihAe paritaNaM va kuNati accaNhavAte vA / / vRtaMkalpaM prativAte pravRtte prAvRNoti tatra ca prAvaraNe kRtevAtanirodhena yaH pravAte vAtasaMparkeNApAdito doSaH jIryate / yadi vA sa kalpaH sirahAdi parittANaM zlakSNAdi sacittarajaH paritrANaM karoti / athavA atyuSNe vA vAti sa prAvRyate, mokamASivedityuktaM tatra mokasvarupamAhasAbhAviyaM ca moyaM jANai jaM vAvi hoi vivarIyaM / pANabIyasasaddhiM sasakkhAdhirAya na pieJjA / / [bhA. 3789 ] vR- sa pratimApratipanno yanmokaM svAbhAvikaM yacca bhavati viparItaM tatsarvaM jAnAti / tatra svAbhAvikamApivatI / itarat viparItaM prANasaMsaktaM bIjasanmizvasasnigdhaM sarajaskAdhirAjakalitaM na pivati / kimikuDe siyA pANA te ya uNhAbhitAviyA / [bhA. 3790 ] moeNa saha mejjaha nisirete u chAhie / / vR- kRmisaMkulaM koSTamudaraM kRmikoSTe syuH prANAH kRmirupAste connenAbhitApitAH santo mokena kAvikyA sArdhamAgaccheyustatastAt chAyAyAM nisRjet / bIjAdipratipAdanArthamAha [bhA. 3791] bIyaM tu poglA sukkA sasaNidvA u cikkaNA / paDaMti sithile dehe khamaNuNhAbhitAviyA || vR- bIjaM nAma zaukrAH punalAsteca dvidhA cikkaNA acikkaNAzca / tatrAcikkaNA bIjagrahaNena gRhItAcikkaNAH sasnigdhA ucyante / te ubhaye'pi zithile dehe kSapaNenoSNena tApitAH santaH patanti / pamehakaNiyA to ya sarakkhaM pAhu sUrayo / [bhA. 3792] so udosakaro vRtto taM ca kajraM na sAhae / / vR- pramedhakaNikAH sarajaskaM padaikadeze padasamudAyopacArAt sarajaskAdhirAjaM prAhuH sUrayaH, sa ca sarajaskAdhirAja ApIyamAno doSakara uktaH / taccakArya rogavimuktilakSaNaM na sAdhayati / tataH so'pi na pIyate / [bhA. 3793] bahugA hoi mattA U Aillese dinesu u / kameNa hAyamAnI u aMtime hoi vA navA / / vR- AdimeSu kAyikI mAtrAto bahvI bhavati tataH krameNa hIyamAnA antime dine bhavati vA navA / [bhA. 3794] paDiNI anukaMpA vA moyaM vaddhaMti gujjhagA keI / bIjAdiyaM jaM vA vicarIyaM ujjhAe savvaM / / vR- pratyunIko'nukampata ityanukampatA kecit guhyakA mokaM kAyikI vardhayanti, yadvA bIjAdiyutaM kurvanti / sarvametat svAbhAvikaM na bhavati / kintu viparItamatastyajati samprati dravyAdito mArgaNAmAha Page #886 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 401 uddezaka :-9, mUla - 243, [bhA.3795] [bhA.3795] davve khette kAlebhAvaMmiya hoisAcauvigappA / davve uhoimoyaM khette gAmAyANabahiM / [bhA.3796] kAle diyAva rAto bhAvesAbhAvivaMva iyaravA | siddhAe paDimAe kappavimukko havai siddho / / [bhA.3797] devo mahaDDito vAvi rogAto'havAmuccatI / jAyatI kaNagavanno uAgateya imo vihI / / vR-sA kSullikA mokapratimA caturvikalpA caturAzritA bhavati / tadyathA dravye kSetre kAle bhAveca / tatra dravye bhavati mokamApAtavyaM, kSetre grAmAdInAM bAhaH kAle divA rAtrau vA / bhAve tanmokaM svAbhAvikamitaradvA / tatra svAbhAvikamAvipata(piba) tiitaracyajati / asyAM ca pratimAyAM siddhAyAM kazcitkAlaM kurvan karmavimuktaH siddho bhavati / yadi vA devo maharddhikaH athavA kAle kAraNAbhAve rogAdvimucyate / zarIreNa kanakavarNo jAyate, 'pAlitAyAM pratimAvAmupAzrayamAgatasyAyaM vakSyamANo vidhistamevAha[bhA.3798] upahodage yathove tibhAgamaddhe tibhAga thovey| mahuragabhinnA mahuragaekkekaM sattadivasAI / / vR- uSNodakAdikamadhikRtagAthopanyastamuktakrameNa ekaikaM saptadivasAn kuryAditi gaathaapdyojnaa| bhAvanA tviyam-saptadivasAnuSNodakena odanaM bhukte / ca zabdAt dvitIyAn saptadivasAna yUSamANDena yApayet etadevAha[bhA.3799 oyaNaM siNodaeNaM dine sattabhuMjiuM / jUsamaMDeNa vA anna dino jAveisattao / / vR-pATasiddhaMthovattianyAntRtIyAnsaptadivasAn tribhAgeuSNAdakestokaMmadhuramollaNaMmizrayitvA tena sahabhuMkte, tibhAgettitadanantaramanyAnsaptadivasAnmadhurasyollaNasya tribhAgadvaubhAgAvuSNodakasya mIlayitvA tena saha bhuMkte addhe iti tataH paramanyAn saptadivasAnartha madhurollaNasya mizrayitvA tena saha kuurbhuktetibhaagttitdnntrmnyaatsptodvsaatribhaagmussnnodksydvaubhaagaumdhurollnnsv mizrayitvA tena saha bhuMkte / thoveyatti tataH paramanyAn saptadivasAn madhurollayostokamuSNodakaM prakSipya tena saha bhuMkte / evaM paJcamasaptakAnmadhurakabhinnAnstokodakAn madhurakasahitAnbhuMkte / etadevAha[bhA.3800] madhurollaNeNathoveNamIse taiyasattae / tibhAgavvajuvaM ceva tibhAgothovamissiyaM / / vR-pUrvavyAkhyAnusAreNeyaMgAthAsvayaMbhAvanIyAadhikArthAbhAvAttadantaramanyAnmadhurakeNa ullaNena saha upalakSaNametat / anyairvAyUSaprakAraiH saha bhaktaMbhukte / tataH paramanyAn saptasaptakAnyAni tasya vyAdheraviruddhAni tairdadhyAdibhiH sahabhAvayitvA bhukte / tadanantaraM sarvapradhArAbhavati / etadevAha[bhA.3801) mahureNaMsattannebhAvitA ullaNAdinA / dahiMgAdIna bhAvettA tAheva sattasattae / / vR-atrAdizabdAdanyeSAMyUSaprakArANAM parigrahaH / dahigAdINabhAvitAtAhevA sattasattae vyAkhyAtam[226] Page #887 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 402 [bhA. 3802] evamesA ukhuDDIyA paDimA hoti samANiyA / bhoccArubhaMte codaseNaM, abhoccA solasena tu / / bR evameSA kSullikA mokapratimAbhavatisAca bhuktvA ArohatA pratipadyamAnena caturdazakena samAnItA samAptiM nItA bhavati / abhuktA pratimAnena SoDazakena Aruhante ityatra saptamI tRtIyArthe pratipattavyA / samprati mahatI mokapratimAM vyAkhyAtumAha[bhA. 3803] emeva mahallIvi u aTTAra simeNa navari niTTAti / parihAro aTThadivasA nahu rogi valisasa vA esA / / vR- evameva anenaiva prakAreNa mahatyapi mokapratimA draSTavyA navaraM sA aSTAdazakena niSThAM yAti, parihArastapo'STau divasAn na ca sa rogI bhavati pratimAprabhAvAt, / yadi vA balina eSA pratimA bhavati netarasya / [ bhA. 3804 ] paDiyattI puna tAsiM caramanidAdhe va paDhamasaraevA / saMghayaNadhitIjutto phAsayati dovi eyAto // / bR- pratipattiH punaretayoH pratimayozcaramanidAye vA prathamazaradi vA ete ca dve api pratime sparzayati AdyasaMhananatrayo'nyatamasaMhananayukto dhRtyA ca vajrakuDayasamAnaH mU. (244) saMkhAdattiyassa NaM bhikkhussa paDiggaha dhArissa gAhAvai kula-piMDavAya paDiyAe anupavihassa jAvaiyaM kei aMto paDimgahasi uvaittu dalaejA, tAvaiyAo dattIo vattavaM siyA, tattha se kei chappa eNa vA dUsaeNa vA vAlaeNavA aMto paDigahaMsi dalaejjA sAviNaMsA egAdattI vattavvaM siyA, tattha se vahave bhuMjamANA savve te sayaM sayaMpiMDaM sAviya aMto paDiggahaMsi uvittA dalaejA savvAviNaM sA egA dattI vattavaM siyA || vyavahAra - chedasUtram - 29 / 243 [bhA. 3805 ] sU. (245) saMkhAdattiyassa naM bhikkhUssa pANipaDiggahiyarasa jAva vattavvaM siyA / sa sAhiya patinno u nIrogo duhato balI / miyaM gehai suddhuccha suttassa samuppayA / / vR- samokapratimisAdhakaH sAdhitapratijJo / nIrogo dvidhAto dhRtvA saMhanane ca balI mitaM dattisaMkhyayA ca parimitaM zuddhamuMchaM gRhNAti tato dattiparimANapratipAdanArthamanyasya sUtradvayasya samutyAdaH pravRttirgAthAyAM strItvaM prAkRtatvAt / eSa sUtrasambandhaH / anena sambandhenAyAtasyAsya vyAkhyA saMkhyAparimANaM dattikAyAH sUtraM pustvamArSatvAt yAvat yAvat kazcidantaH patadgRhe uvittA avanasya dadyAt / tatra tAvatyo dattayaiti vaktavyaM syAta, kimuktaM bhavati ? ekasyAmapi bhikSAyAmutpATitAyAM yAvato vArAnacchidya vicchidya dadAti tAvatyastatra dattaya iti tatra se tasya sAdhoH kazcit chabbakena vaMzadalamayena dUSyeNa vA vastreNa vAlakena vA gomahiSyAdibAlakRtena gAlanAdinA antaH patadgrahe avanasya dadyAt / sApi namiti vAkyAlaGkAre / ekA dattiriti vaktavyaM syAt / tatra se tasya sAdhorvahavo bhuMjAnA bhikSArtha sAdhumAgataM. dRSTrA sarve te svIyaM piNDaM saMhRtya ekaM piNDaM kRtvA antaH patadgRhe uvittA avanamya dadyAt / sarvApi namiti pUrvavat / ekA dattiriti vaktavyaM / etatsUtraM patadgrahavAriNa uktaM / samprati pANipatadgrahaviSayamAha pANItyAdi pANipadagrahasyApi viSaye evameva sUtraM vaktavyamiti sUtrasaMkSepArthaH / , [bhA. 3806 ] hattheNa va matteNa vi bhikkhA hoi samuJjayA / dattito jAttie bAre, khrivatI hoMti tattiyA / / Page #888 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 403 uddezakaH-9. mUla - 245, [bhA.3806] - vR- hastena vA mAtreNa vA yA samudyatA utpAditA bhikSA sA bhikSetyucyate dattayaH punastAmeva bhikSAM yAvatovArAnavacchidya kSipantitAvatyo bhavanti[bhA.3807] avyocchinna nivAyA udattI hoiuvetarA / egAnegAsucattAri vibhAgA bhikkhaMdattisu / / vR- avyavacchinnanipAtAt tu dattirbhavati itarA yA bhikSA ca bhavati, bhikSAdattiSu ca ekAnekAsu viSaye catvAro vikalpAstAnevAha[bhA.3808] egAbhikkhA egAdattI egAbhikkhaanegA dattito / negAtoviyaegAnegAto cevanegAto / / vR ekAbhikSA ekA dattiritiprathamo vikalpaH / ekAbhikSA anekA dattaya iti dvitIyaH / anekA bhikSA ekA dattiriti tRtIyaH / anekAbhikSA anekAdattaya iti caturthaH / tatra prathamabhaGga evaM dAyakena vyavacchinnAbhikSAdattAsAekA bhikSAekAcadattiH, dvitIyabhaGgevyavacchinnA dattA, tRtIyabhaGgesUtramidam tatthasebahavo jamANAityAdijAvaegAsAdattI vattavvaMsiyAasyeyaMbhAvanAkecitpathikAH karmakarA vA ekatrAvakAze pRthak pRthak upaskRtya bhuMkte bhuJjate teSAmekaH pariveSakaH, sAdhunA tatra ca bhikSArthabhAgatya dharmalAbhaH samutsRSTastataH saH pariveSaka AtmIyAn dadAmItivyavasitastairaSi zeSakaiH samabhaNyate pratyekamasmadIyamadhyAdapi sAdhave bhikSAM dehi tatastena pariveSakeNa sarveSAM saktAn gRhItvA ekatra saMmIlyAvyavacchinnaM dattaM / evamanekAbhikSA ekAdattirityupapadyate / caturthabhaGge dhyevameva, navaraM vyavacchinaMdAnamiti / atradattiSvekAnekadAyakabhikSAbhedato'STau bhaGgAstAn upadidarzayiSuH prathamato ekAnekadAyakabhikSAviSayAMcaturbhaGgImAha[bhA.3809] emevegaanegedaaygmibhkkhaasuhoicubhNgo| ego egaMdattI ego negAo negegaau|| . negA yaanegAto pANisupaDigahadharesu / (gAthA :) vR- evameva anenaiva prakAreNa ekasmin anekasmiMzca dAyake ekAnekabhikSAsu caturbhaGgI bhavati / gAthAyAM puMstvaM prAkRtatvAttAmeva caturbhaGgImAha-eko dAyaka ekAM bhikSAM dadAti?, eko anekAH 2, aneke ekAM 3, aneke anekAH 4 / ete catvAro bhaGgA pANiSupANibhojiSupatadgrahadhareSuca draSTavyAH / atrayathA dattiSvaSTaubhaGgAstathAdarzayati[bhA.3810] ego ega ekkasi ego evaM bahusouvAre / egonegA ekkasi egonegAya bahusoya / / vR. ko dAyaka ekAM bhikSAmekavAraM dadAti 1, eko dAyaka ekAM bhikSA bahuzo vArAn vicchidya 2 dadAti 2, ekodAyako anekA bhikSA ekavAramavyavacchedenadadAti 3 ekodAyako'nekA bhikSA bahuzo vArAn vicchidya vicchidya dadAti 4 / evamekaM dAyakamadhikRtya ekAnekabhikSAsu dattivipayA caturbhaGgabhihitA |sAmpratamanekAndAkAnadhikRtya ekAnekabhikSAsudattiviSayAMcaturbhaGgImAha[bhA.3811] negA ega ekkani negAegaMca negaso vAre / . negAnegAekkasi negAnegAyabahUvAre / / vR-anekedAyakA ekAMbhikSAmekavAramavyavacchedenadadAti4 anekedAyakAekAM bhikSAmanekazo Page #889 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 404 vyavahAra-chedasUtram-2-9/245 vArAn vicchidya vicchidya dadAti 6 / anekedAyakA anekA bhikSAekatrasaMpiNDaya ekavAraM dadati7 / anekedAyakA anekA bhikSA vicchidya vicchidya vaha vArAn dadAti 8 / [bhA.3812] pANipaDiggahiyassavi eseva kamobhave niravaseso | gaNavAse niravekkhoso punasapaDigahobhaito / / vR- pANipatadgrahakasyApi eSa evAnantaroditaH kramo bhavati niravazeSo jJAtavyaH / sa ca pANipatadgrabhojI gaNavAse nirapekSAH sa patagaho bhajito vikalpitaH kadAcidbhavati kadAcinneti tatastasyapANipatadgrahe bhajitA mU. (246)tivihe uvahaDepannate taMjahA suddhovahaDe, phaliovaDe, saMsaTTovahaDe / / [bhA.3813] doNhegatare pAte geNhatI uabhiggahAti do vahaDaM / duvihaM egavihaMvA abhihaDasuttassa saMbaMdho / / vR-anantarasUtradvave patadgrahadhArI pANipatadgrahikazcoktastayozca pANipatadgrahayoranyasmin pAtre patadgrahI gRhNAti upahUtamapi trividhaM dvividharmakavidhaM vA, abhigRhI gRhNAtItyAbhigrahika prastAvAdatropahatastatrarupopakSepaH |essobhyaahRtsuutrsv sambandhaH |suutraakssrsNskaarsttvevN trividhamupahRtaM prajJaptaM tadyathA zuddhopahUtaM phalitopahUtaM saMsRSTopahUtaMca amISAM padAnAMvyAkhyAnAM kariSyati[bhA.3814] suddhe saMsaTThayA palitovahaDeya tivihamekkekaM / . tinnegadgAtiniya tigasaMjogobhave ekko / / vR- upahUtazabdaH pratyekAmabhisambAdhyate / trividhamupahUtaM sUtre'bhihitaM / tadyathA zuddhopahUtaM, saMsRSTopahUtaM phalitopahUtaM ca, ekaikaM punastrividhaM-yadavagRhNAti, yacca saMharati, yathAsye prakSipati / etadanantarasUtre vakSyate, / atraikakasaMyoge trayo bhaGgAstadyathA zuddhopahUtaM vA gRhNAti 1 phalitopahUtaM vA gRhNAti 2 saMsRSTopahUtaMvAgRhNAti3 dvikasaMyoge'pivyastadyathAzuddhopahRtaM phalitopahataMca 1zuddhopahUtaM saMsRSTopahUtaM 2 phalitopahUtaMsaMsRSTopahUtaMca 3 trikasaMyoge ekaH zuddhopahUtaM phalitopahUtaM saMsRSTopahUtaMca gRhNAti / sarvasaMkhyayA sapta bhaGgA eteSAmekataramabhigRhNAti abhigRhI / [bhA.3815] suddhaMtu alevakaDaM ahavaNasuddhodanobhave suddhaM / saMsaTTaAdattaMlevaDamalevaDaMceva / / [bhA.3816] phaliyaM paheNayAdI vaMjaNabhakkhehi vA viraiyaM tu / bhottumaNassopahiyaM paMcamapiDesaNA esA / / vR-yat alepakRtaMkAjikena pAnIyenavAsanmizrIkRtaMtatzuddhaM / athavAzuddhodanovyaJjanarahito bhavati zuddhaM, tadapi niyamAdalepakRtaM saMsRSTaM nAma bhoktukAmenAttaM gRhItaM / kimuktaMbhavati? yatsthAle pariveSitaM / tata grahaNAya hastaH kSiptona tAvadadyApimukhe prakSipati / atrAntare sAdhurAgato bhikSArtha yat lepakRtamalepakRtaMvAsaMsRSTamityucyate phalitaMnAma yatvyaJjanabhrakSyaivAnAnAprakAra viracitaMpraheNakAdi praheNakaM lAbhanakamAdi zabdAt sarajaskAnAM dAnAya kalpitaM parigRhyate / upahRtazaddhasyArthamAha-yatra bhoktumanasa upahUtabhityucyateeSA ca paJcamI piNDeSaNA | [bhA.3817] suddhagahaNena puna hoicautthIvi esaNA gahiyA! . saMsaTTeu vibhAsA phaliyaniyamAulevakaDaM / / Page #890 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka:-9, mUla- 246, [bhA. 3817] 405 vR-zuddhagrahaNenacaturthyapyeSaNAalpalepakRtA nAmikAgRhItA draSTavyA |sNsRsstte vibhASA kadAcittallepakRtaM kadAttinnetiphalitaMtuniyamAllepakRtameveti / mU. (247) tivihe uggahie pannattejaMca ugiNhatijaMcasAharai jaMca AsagaMsi pavikhavati / [bhA.3818] pagayA abhigghiyaakhlusuddhyraateyjogbuddddiie| iti uvahaDasuttAtotivihaMduvihaMca pagahiyaM / / vR- prakRtA khalvanantarasUtre zuddhopahUtAdiSvabhigrahAste cAbhigrahAH zuddhatarA bhavanti / yogavRddhayA uttarottarayogavRddhikaraNenaitiasmAtkAraNAt upahUta-sUtrAdanantaraMtrividhaM dvividhaMvA pragrahItamuktamanena sambandhenApAtasyAsya vyAkhyA trividhamavagrahItaM prajJaptaM / yadavagRhNAti yacca saMharati yacca Asyake prakSipati mU. (248) ege puna ekmAhaMsu duvihe oggahiepannate taMjahA jaMca origaNhai jaM ca AsagaMsi pvikhvi|| vR- eke evamAhurekepunarevamAhu DhividhamavagrahItaM prajJaptaM yadavagRhaNAti yacca saMhRtamiti eSa sUtrAkSarasaMskAraH |smprtibhaassyvistrH [bhA.3819] pagahiyaM sAhariyaM pakkhiyaMtaMcaAsae tahaya / tivihe yaduvihaMpuna pagahiyaM ceya sAhariyaM / / vR- yat pragRhItaM yacca saMhRtaM yaccAsye prakSipyamANametat trividhamavagRhItaM dvividhaM punaravagRhItamAdezAnAntareNadaMpragRhItaMsaMhataMca athAdesasya kiMlakSaNamata Aha[bhA.3820] vahusuttamAinnaM na ubAhiyannehiM jugapahANehiM / Adeso soubhaveahavAvinayaMtarevigappo / / vR-yatbahuzrutairAcIrNanacAnyairyugapradhAnairvAdhisabhavatinAma AdezaH / athavA nayAntaravikalpa AdezaH / tadvazAtsUtramevamupanyastamiti |saamprtmvgRhiitaadipdvyaakhyaanaarthmaah[bhaa.3821] sAhIramANaMgahiyaM dijjaMtaMjaMca hoipAugaM / pakkhevae dujuMchA Adeso kuDamuhAdIsu / / vR-ihaanAnupUrvyAgrahaNaMbandhAnulomatastataevaMdraSTavyaM gRhItaMnAmayatadIyamAnaMyaccabhavatiprAyogyaM saMhRtaM nAma saMhriyamANaM Asye prakSipyamANaM pratItaM / atrAha-nanu jaM ca AsagaMsi pakkhivai ityasyAyamarthaH / yadAsyake mukhe prakSipati tathocchiSTamiti loke jugupsA tataH kathaM tat gRhyate / sUrirAha AdesI kUDamuhAdIsu kuTo ghaTastasya yanmukhaM tadAdiSvAdizabdAt piTharamukhAdi parigRhaH / tatra Adezo vyAkhyAnaM / vimuktaMbhavati |pitthrmukhaadiinydhikRtyjNc AsagaMsipakkhivati itisUtravyAkhyAtamato na kazciddoSaH / atha upahUtasUtrasyAvagRhItasUtrasyaca parasparaM kaH prativizeSastata Aha[bhA.3822] ugahiyAmi viseso paMcamApiMDesaNAto chaTThIe / taMpihualevakaDaM niyamApuvuddhaDaMceva / / vR- upahUtasUtre paJcamI piNDesaNaA uktA avagRhItasUtre punarasmin ayaM vizeSo yat paJcamapiNDeSaNAtaH parA yA SaSThI piNDeSaNA tasyA abhidhAnamiti tadapi baha nizcitaM yallepakRtaM niyamAcca pUrvodhdhRtamiti |smprti dijaMtaMcajahoti pAyoggamityasya vyAkhyA Page #891 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra-chedasUtram - 2-9 / 248 bhuMjamANasya ukkhittaM paDisiddhataM ca tena u / jahannovahaDaM taM tU hatthassa pasyittaNe / / vR- pariveSakaH paTikAyAM kUraM gRhItvA dakSiNahastena talaM preSayA yasya dAtukAmastasya bhAjane kSipAmIte vyavasitaM tacca tathA bhuJjAnasyonkSiptaM, tena bhuJjAnena pratisiddhaM paryAptaM mA mahyaM dehi, / asmina dezakAle sAdhunA tatra prAptena dharmalAbhitaM tataH pariveSako brUte- sAdhAdhAraya patadvahaM sAdhunA pAtraM dhAritaM / tatrAnena prakSiptaM idaM hastasya hastamAtrasya parivartanAt / gAthAyAM saptamI paJcamyarthe jadhanyamupahUtaM bhavati / etena dIyamAnamiti vyAkhyAtaM yacca bhavati prAyogyamityanena zuddhasaMsRSTayoH prAguktayoranyatarat gRhItam / tadevaM jaM ca ogiNhai iti vyAkhyAtaM / samprati jaM ca sAhariyamiti vyAkhyAnAya tatsAharieti gAthAzakalamuktaM tadbhAvayati [bhA. 3824] 406 [bhA. 3823] aha sAhIramANaM tu baTTeDaM jo udAvae / daleva valito tatto chaTTAeM sAvi esaNA / / vR- athavartavituM saMhUyamANaMyo dApayettasya vacanataH sa pariveSakaH tasmAtsthAnAt manAgapyacalito dadyAt / etatsaMhriyamANa-mucyate / eSApi SaSThI eSaNA draSTavyA / jaMca AsagaMsi pakkhivai vyAkhyAbhuttasesaM tujaM bhUyo chubhaMtI piThare dae / saMvadaMtIva annassa AsagaMmi pakAsae / / [bhA. 3825 ] vR- pralhAdananimittaM kiliJjAdibhAjane vizAle uttAne ca kSiptaM tato bhoktumupaviSTAnAM datvA yat bhuktazeSaM tat bhUyaH piThare kSipantI sAdhave dadyAt / yadi vA anyasya bhAjane prakAzake prakAze Asyake tasya mukhe saMvardhayantI dadyAt / uddezaka:- 9 - samAptaH muni dIparatnasAgareNa saMzodhitA sampAditA vyavahAra sUtre navamoddezakasya (bhadrabAhusvAmi racitA niyuktiyuktaM) saMghadANagaNi viracitaM bhASyaM evaM malayagiri AcAryeNa viracitA TIkA parisamAptA / uddezaka : 10 vR- tadevaM vyAkhyAto navama uddezakaH / sampratidazama Arabhyate / tatra cedamAdisUtra mU. (249) do paDimAo pannatAo taM jahA javamajjhA ya caMdapaDimA ya vayaramajjhacaMdapaDimA, javamajjhaM caMdapaDimaM paDivannassa anagArassa mAsaM niccaM bosaTTakAe ciyattadehe je keI parIsahovasaggA samuvajjati taM jahA divvA vA mANussA vA tirikkhajoNiyA vA anulomA vA paDilomA vA tattha anulomA tAva vaMdejjA vA namasijjA vA sakkArejjA vA sammANejjA vA kallANaMmaMgalaM devayaM ceiyaM pajjuvAsejjA, paDilomA annayareNaM daMDeNa vA aTTiNa vA joeNa vA vetteNa vA kaseNa vA kAe AuTTejjA te savve upanne samAsahejjA samejjA titikhijjA ahiyAsejjA javamajjharahaM caMdapaDimaM paDivannassa anagArassa sukka paksvassa paDivae kappara egA dattI bhoyaNassa paDigAhittae, egA pANassa savvehi duppayacauppayAdiehi AhArakaMkhIhiM sattehiM paDiniyattehiM annAyauMchaM suddhovahaDaM kappai se egarasa bhuMjamANassa paDiggAhittae no duNhaM no tiNhaM no cauNhaM nopaMcaNhaM no guvvINIe no bAlavatthAe no dAraga Page #892 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 5:- 10, mUla - 249, [bhA. 3825] 407 pejjamANie no se kappai aMto eluyasya dovi pAe sAhaDadala (ya) mANIe paDigAhittae ahapuna evaM jANejjA evaM pAyaM aMto kiccA egaM pAyaM bAhi kiccA eluyaM vikkhaMbhaittA eyAe esaNAe labhejjA AhArejjA eyAe esaNAe nolabhejjAno AhArejjA, vIyAekappati dodattIobhoyaNassa paDigAhittae do pAnagassa savvehiM duppayacauppayAiehiM AhArakaMkhIehiM sattehiM paDiniyattehiM annAyaM uMchaM suddhAvahaDa kappai jAva no AhArejjA evaM tattiyAe tinni jAvapannarasie pannarasa, bahulapakkharasa paDivae se kampai caudassadattI o bIyAe terassa jAva caudassIe egadattI bhoyaNassa egapAnagassa savvehiM duppayacauppayajAva no AhArejjA amAvasAe se ya abhattaTTabhavaI evaM khalu esA javamajjhacaMdapaDimA ahAsutaM jAva anupAliyA bhavai, / mU. (250) varamajjhaNhaMcaMdapaDimaM paDivannassa anagArassa mAsaM niccaM vosaThakAe ciyattadehaM jAva ahiyAsejjA vairamajjhaNhaM caMdapaMDimaM paDivannassa anagArassa bahulapakkhassa paDivae kappai pannarassa dattIo bhoyaNassa paDigAhittae, pannarasa pANagassa savvehiM duppayacauppayajAva no AhArajjA bIyAe se kappai caudassa evaM amAvasAe egA dattI sukkA paDivae se kappai do dattIo bIyAe tinI jAva caudasIe pannarassa punnamIe abhattaTTe bhavai evaM khalu esA vairamajjhacaMdapaDimA ahAsuttaM jAva anupAliyA bhavai / [bhA. 3826 ] pagayA abhiggahA khalu esa u dasamassa hoi saMbaMdho / saMkhAya samanuvattai AhAre bAvi ahikAro / / vR prakRtAH khalu navamoddezakacaramasUtreSvabhigrahA atrApi te evAbhigrahAH pratipAdyA ityeSa dazamasya dazamoddezakAdisUtrasya sambandhaH / athavA navamoddezakacaramAnantarasUtre AhAre abhihitA saMkhyA sA atrApyanuvartate / tata AhAraviSayasaMkhyAprastAvAddazamoddezakAdisUtrasyAdhikArapravRttiH / sUtrAkSarANi sAmAnyataH supratItAni, vizeSastu bhASyakAro vyAkhyAnayati [bhA. 3827] javamajjha vayaramajjhA vosaTha ciyatta tiviha tIhiM tu / duvihe vi sahai sammaM annAuMche ya nikkhebo || bR- yavamadhyetipadaM vajramadhyeti padaM tathA vyutsRSTa iti trividhamupasargaM tribhirmanovAkkAyaiH samyak sahate yadi vA dvividhAn upasargAn anulomapratilomarUpAn tribhiH samyak sahate / tathA ajJAtoMche ca nikSepa iti vyAkhyeyamepa dvAragAthAsaMkSepAthaH / sAmpratamenAmeva vivarISuH prathamato yavamadhye vajramadhyetiuvamA javeNa caMdena vA javamajjhaM caMdapaDimAe / [bhA. 3828] . emeva va biiyAe, varaM vajjaMti egaTTaM // bR-yavamadhyacandrapatimAyA yavenopamA candreNaca yavasyeva madhyaM yasyAH sA yavamadhyA candrakArA pratimA candrapratimetivyutpatteH / evameva dvitIyAyA apivaktavyam / vajramadhyacandrapratimAyA vajreNopamA candreNa vajrasyeva madhyaM yasyAH sA vajramadhyA candrAkArA pratimA candrapratimA prAkRtamadhikRtya vajrazabdasya paryAyeNa vyAkhyAnaprAha- 'vairaM vajrjjati egaTThe' iyamatra bhAvanA / zuklapakSasya pratipadi candravimAnasadRzasya paJcadazabhAgIkRtasya ekA kalA dRzyate / dvitIyAyAM dve kale, tRtIyAyAM tisraH kalA, evaM yAvat paJcadazyAM paripUrNAH paJcadaza kalAH tato bahulapakSasya pratipadi ekayA kalayA Uno dRzyate caturdaza kalA dRzyante / dvitIyAyAM trayodaza tRtIyAyAM dvAdaza yAvadamAvAsyAyAmekApina dRzyate, tadevamayaM mAsa AdAvUno madhye Page #893 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 408 vyavahAra-chadasUtram -2- 10/250 sampUrNo'nte punarapi parihIno vApyAdAvante ca tanuko madhye vipulaH / evaM sAdhurapi bhikSAM gRhNAti zuklapakSasya pratipadiekAM, dvitIyasyAMdve, tRtIyasyAMtisraH yAvatpaJjadazyAMpaJcadaza |ttobhulpksssy pratipadi punazcaturdaza dvitIyAyAM trayodaza cAvaccaturdazazyAmekAmamAvAsthAyAmupoSitaH / tatazcandrAkAratayA candrapratimA AdAvante ca bhikSAyAstanutvAnmadhye vipulatvAt yavamadhyopamitamadhyabhAgA, tathA'mUmeva yavamadhyAMcandrapratimAmadhikRtyAnyatroktaM / "ekaikAM vardhaye bhikSAM, zukle kRSNeca hApayet / - bhuJjIta nAmAvAsthAyAmeSacAndrAyaNavidhiH / / vR- vajramadhyAyAM candreNa pratimAyAM bahUlapakSa Adau kriyate tata evaM bhAvanA | bahulapakSasya pratipadi candravimAnasyaikA kalA dRzyate, dvitIyasyAM trayodaza, tRtIyasyAM dvAdaza yAvaccaturdazyAmekA amAvAsyAyAmekApina, tataH punarapizuklapakSasya pratipadicandravimAnasyaikA kalAdRzyate, dvitIyAyAM dve, yAvatpaJcadazyAM paJcadazApi tadayaM mAsa AdAvaMte ca pRthulo madhye tanuko vAmapyAdAvante ca vipulaM madhye tanukamevaM sAdhurapi bhikSA gRhNAti bahulapakSasya patipadi caturdaza dvitIyasyAM trayodaza tRtIyasyAM dvAdazayAvat amAvAsyAyAmupoSitaH tataH punarapizuklapakSasya pratipadiekAM bhikSAMgRhNAtidvitIyasyAM dve yAvatpaJcadazyAM paJcadazeti / tata eSApi candrAkAratayA candrapratimA AdAvante vipulatayA madhye ca tanutayA vajramadhyopamitamadhyabhAgA vajrabhAgA vajramadhyA etadeva yavamadhyasya candrapratimAmadhikRtya sUcayannAha. [bhA.3829] panarasevau kAuMbhAge tusukkapakkhassa | jA vaDDayaedattI havaitAceva kAlena / / vR- zazinaM zazivimAnaM paJcadazabhAgAn kRtvA yathA zuklapakSasyAdita Arabhya kalAH pratidivasaM vardhante, evaM dattayo'piArabhyayAvayatetA eva kAlena kRSNenapakSaNakramaNahApayet / evaM viparItakrameNavajramadhyacandrapratimAyAmapidraSTavyam / [bhA.3830] bhattaDhiovakhamaoiyaravaNetAsiM hoiptthvo| . carime asaddhavaMpuna hoi abhattaThamujjavaNaM / / vR- tayoryavamadhyavajramadhyapratimayoH prasthApaka AraMbhe itarasmin AraMbhadivasAt pAzcAtye dine bhaktArtho vA bhavati, kSapako vA carame caramadivase punarbhaktAviSaye azraddhavAn zraddhAmapi na karoti / etatyavamadhyacandrapratimAmadhikRtyoktaM / udyApanaM punarvayorapyanayorabhaktArthamavaseyam / [bhA.3831] saMghayaNe pariyAe sutte attheya jobhavebastio / sopaDimaMpaDivajjai javamajhaM vayaramajjhaMca / / vR-saMhananeAdyatrayasyAnyanamasminparyAyajanmatAjaghanyena ekonaviMzativarSepuutkarpato dazAnAyAM pUrvakoTyAMpravrajyAparyAyeNajaghanyato viMzativarSeSu utkarSatodezonAyAMpUrvakoTyAMsUtramarthazca jaghanyato navamasya pUrvasya tRtIyamAcAravastu utkarSataH kiJcinyUnAni dazapUrvANi / evaM saMhanane paryAya sati vaH sUtre'rthe ca bhavati baliko balIyAn sa pratimAM yavamadhyAM vajramadhyAM ca pratipadyate, tadevaM vavamadhyA vajramadhyeti gatam / idAnIM nityaM vyutsRSTakAyaiti padaM vyAkhyAyate Page #894 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 409 uddezaka :- 10, mUla - 250. [bhA.38328] [bhA.3832] niccaM divAya rAto paDimAkAlo vajattito bhnnito| / davvaMmiyabhAvaMmiya, vosaThaMtatthimaMdabve / / vR-nityaM sadA divArAtrau ca athavA yAvAnpratimAkAlo bhaNitastAvantaMkAlaM vyutsRSTakAyaH / tacca dvidhA-dravye bhAve ca / tatradravye idaM vakSyamANaM, tadevAha[bhA.3833] asiNANabhUmisayaNA avibhUsAkulavadhUpautthadhavA / kkhaipatissa sejjaManikAmA davvavosaThA / / vR-kulavadhUH proSitadhavA asnAnA bhUmizayanA akRtavibhUSA evaM dravyavyutsRSTadravyA anikAmA sakAmA patyuH zayyAM rakSati etadrvyavyutsRSTaM, bhAvavyutsRSTamAha[bhA.3834] vAtiyapitiyasiMThiyarogAyaMkehiM tattha puTho vi / nakuNaiparikammaMso kiMcivivosaThadehou / / vR-tatra yavamadhyAyAM vajramadhyAyAM vA candrapratimAyAM sthito vAtikapaittikazleSmikarogAtaMkaiH spRSTo'pisavyutsRSTadeho na kiJcidapiparikarma karoti / samprati ciyattadehe itivyAkhyAyate tacca tyaktaM dvidhA-dravyatobhAvatazca / tatradravyata Aha[bhA.3835] juddhaparAjiyaaTTaNa phalahiya malle nirutta parikamme / gRhaNa masthiyamalletaIyadine davvaMto ctto|| vR- idaM kathAnakaM prabandhenAvazyakaTIkAyAmuktamiha tu granthagauravabhayAnna likhyate / tatastasmAdavadhAraNIyamakSarayojanAtvevam-aTTanonAmamalla ujjayinIvAstavyaHsopArepattane vRddhatayA parAjitastenAnyo phaladdI mallo mArgitaH sa sopArake mAtsikamallena saha yuddhaM dattavAn tataH phalahI malle niruktaM niravezaSaM parikarma kriyate, / itarastumallo garvAdhmAtatayA zarIrapIDAMgUhayan na kimapi parikarma kAritavAn / tataH parikarmAkaraNatastRtIye dine mAritastena parikarmAkaraNato yastyakto dehaH sa dravyatastyaktaH / bhAvatastyaktamAha[bhA.3836] baMdhejja varuMmejjavakoIva haNejja ahava mArejja / vAreinasobhayavaM, ciyattadeho apaDibaddho / / vR-sa pratimApratinno bhagavAn zarIre'pyapratibaddho yadi ko'pibandhIyAt athavA rundhyAt yadi vA hanyAt mArayedvA tathApi taM na nivArayati, eSa bhAvatastyaktadehaH / 'je kei uvassagA' itivyAkhyAnam[bhA.3837] divyAhi tinnicaihA bAssa evaMtuhoiussaggA / vosaThagahaNeNaM AyAsaMceyaNaMgahaNaM / / vR-upasargAstrividhAstadyathA-divyA mAnupAstairyaMgyonAzca / ete trayo'pipratyekaMcaturdhA / evaMtu sarvasaMkhyayAbhavantyupasargAdvAdaza, nanucaturdhAAtmasaMcetanIyA apyupasargAbhavanti,tekasmAtsUtrakRtA noktAstata Aha-vyutsRSTagrahaNenAtmasaMcetanagrahaNaM tatra divyAdhupasargabhedAnAha[bhA.3838] hAsA padosa vImasA puDho vesA yadivvayA caDaro / hAsa paosa vImaMsa kusIlA naragayA cauhA / / vR-divyakA upasargAzcatvArastadyathA-hAsAtkrIDAta ityarthaH / pradveSAdavajJAnAtpUrvabhavasambandhA For Private & Pere Page #895 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra-chedasUtram -2- 10/250 dikRtAt / vimarzAt kimayaM svapratijJAtazcalatina vetyevaMrUpAt / pRthavimAtrApakSasyAtrahAsAdiSvevAntarbhAvavivakSaNaMkuzIlasya pratisevanA samAzrayaNaM kuzIlapratisevanA tato yathAIrSyAproSitasya gRhe rAtrAvuSitasya tadbhAryA catuSTayataH / [bhA.3839] bhavato padosa AhAra taha avaccaleNarakkhaTThA / . tiriyA hoti cauhA, eetivihAvi uvasaggA / / vR- tairacA bhavantyupasargAzcaturdhAstadyathA-bhayena zvAdirdazati, pradveSato yathA caNDakoziko markaTAdirvA, AhArahetoryathA siMhAdirapatyalayanarakSaNArthe yathAkAkyAdiH / evaM trividhAupasargA ukttAH samprati yevyutsRSTagrahaNenAtmasaMcetanIyA gRhItAstAnupadarzayati[bhA.3840] ghaTTaNaya pavaDa thaMbhaNa lekhaNacauhA uAyasaMceyA / tepuna sannivayaMtI vosaThadArena ihaMtu / / vR- caturdhA AtmanA saMcintyante ye te ityAtmasaMcetyAstadyathA-ghaTTanataH prapatanataH staMbhanatazca zleSmatazca / tatra ghaTTanato yathA cakSuSi rujaH praviSTaMtena cakSurduHsvayitumArabdhaM athavA svayameva cakSuSi galake vA kiMcittukhIlaprabhRtisamutthitaM ghaTTayati / prapatanatoyathAmandaprayatnena caMkramyamANaH prapatati, tato duHkhApyate staMbhanato yathA tAvadupaviSTa Aste yAvatpAdaM suptaH stabdho jAtaH / mleSmanAto yathA pAdaMtAvadAkuJcayAvasthito yAvatta vAtena lagnaH athavA nRttaM zikSayAmIti kiMcidaGgamatizayena nAmitaM tacca tatraivaM lagnamiti / ye punarAtmasaMcetanIyA vyutsRSTadvArenipatanti, na iha, te utpanne sammaM sahatikhamai titikkhei ahivAseitti catvAryapyekArthikAni padAni / tatrasamyak sahanamAha[bhA.3841] mana vayaNakAyajogehiM tahi u divyamAdie tinni / . sammaM ahiyAsei, tatthasuNhAe dilaMto / / vR-tribhimanovAsakAyayogaiH prtyekNdivyaadiintriinupsrgaanprtyekNcturbhedaansmygdhyaasteshte| tatra sahanaM dvidhA-dravyatobhAvatazca / tatra dravyasahanesnuSAyA dRSTAntaH / tamevAha[bhA.3842] sAsUsasuruvakosA devarabhattAramAdi manjhimagA / dAsAdI yajahannA jahasuNhA sahiba uvsgaa|| vR-zvazurazcaretAvRtkuSTI pUjyatvAt, devarabhartRkAmadhyamA, dAsAdayojaghanyAyathAtatkRtA upasargAH snuSayA poDhAstathA sAdhunApi soDhavyA / iyamatra bhAvanA-snuSayA aparAdhe kRte tAM zvasuraH zvazrUzca hIlayati |saachiilymaanaaatiivljjte / yadyapitAniduHkhotpAdanAnivacanAniduradhyAsyAni tathApi sA tAni samyagadhyAste cintayati ca na samyak adhyAsiSye tataH kasya me'vadhvaMso bhaviSyati snuSAvArazcApayAsyati devarA api colluNThavacanAni bhASante yadyapi teSAM sA no lajjate tathApi na tAnullaNThanti kintusamyaktadvacanAnyadhyAste / dAsAapicatAMsnuSAmulluNThayantitathApi kimeteSAM vacanAnyahaM gaNavAmItyavagaNayA samyagadhyAste na prativacanaM dadAti / etad dravyasahanaM / yatsA dhurvAdazavidhAnapyupasargAn karmavinirjaraNArthasamyagadhyAste etadevAha[bhA.3843] sAsusasurovamA khalu divvA diyarovamA ya mAnussA | dAsatthANI tiriyA tahasammaM sohiyAsati / / vR- tathA vadhUdRSTAntoktaprakAreNa zvazrUzvazuropamAn divyAn upasargAna, devaropamAn mAnuSAn, ___ Page #896 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :- 10, mUla - 250, [bhA. 3843] dAsasthAnIyAn tairazcAn upasargAn samyagadhyAste / samprati duvihe vetyasya vyAkhyAnArthamAhaduhAvete samAsena savve sAmannakaMTagA | visayAnulomiyA caiva taheva paDilomiyA || [bhA. 3844 ] vR- athavA ete upasargAH zrAmaNyasya kaMTakA iva zrAmaNyakaMTakAH sarve samAsena dvidhA pratipAditAstadyathA viSayAnulomikA indriyaviSayAnulomikAstathaiva pratilomikA indriyaviSayapratilomikAH / [bhA. 3845 ]. vaMdana - sakkArAdI anulomA baMdhavahaNa paDilomA / tevi yakhamatI savve etthaM rukkheNa diTTaMto / / bR- vandanasatkArAdayo'nulomA bandhavadhaprabhRtayaH pratilomAstAnapi sarvAn kSamate, atra vRkSeNa dRSTAntastamevAha [bhA. 3846 ] vAsI - caMdana- kappo jaha rukkho Iya suhaduhasamo u / rAyadosavimukko sahaI anulomapaDilome / / vR-vAsIcandanakalpAyasya sa vAsIcandanakalpo'thavA kalpastulyavAcI tato'yamarthaH vAsyAM vAsyA takSaNe, caMdane candanenAnulepane kalpastulyo vAsIcandanakalpo yathA vRkSo bhavati ityevamanunA prakAreNa rAgadveSavimukto ata eva sukhaduHkhasamo anulomapratilomAn upasargAn samyak sahate / sAmpratamannAuMchamityasya vyAkhyAnamAha [bhA. 3847 ] 411 annAuMchaM duvihaM davve bhAve ya hoi nAyavvaM / davvuMchannegavihaM logarisINaM muneyavvaM / / vR- ajJAtoJchaM dvividhaM tadyathA dravye bhAve ca / tatra dravyoJchamanekavidhaM lokarSINAM tApasAnAM jJAtavyaM / tadevAnekavidhaM dravyoJchamAha [bhA. 3848] ukkhala kkhalae davvI daMDa saMDAsae ya pottIya / Ame pakke yA tahA davvoMcha hoi nikkhevo / / bR- tApasA uMchavRttayaH / udkhale cchaMTiteSu tanduleSu ye parizATitAH zAlitandulAdayastAn uccitya randhanti, khalaetti khaladhAnye mardite saMvyUDhe ca yat zaTitaM tat uccinvanti, davvIti dhAnyarAzeryadekayA daryA utpATayate tat gRhNanti, evamanyatrApi pratidivasaM daNDatti svAmimananujJApya yat dhAnyarAzerekayA yaSTyA utpAdyate tat gRhNanti, etadevamanyatrApi pratidivasaM / saMDAsae iti aMguSTapradezinIbhyAM yat gRhyate zAlyAdikaM tAvanmAtraM pratigRhaM gRhNanti, yadyapi bahukaM pazyati zAlyAdi tathApina muSTiM bhRtvA gRhNanti / pottIyatti svAminamanujJApya dhAnyarAzau potiM kSapanti tatra yatpotau lagati tat gRhNanti, evamanyatrApi / tathA AmaM pakvaM vA yaccarakAdayo bhikSApraviSTA mRgayante / eSa bhavati dravyoJche nikSepaH / [bhA. 3849] paDimApaDivanne esa bhayavamajja kie ettiyA dattI / Adiyatitti na najjai annAuMchaM tavo bhaNito / / vR- pratimApratipanna eSa bhagavAn adya kila etAvatIrdattIrAdatte iti na jJAyate tena tasya bhagavatastapo ajJAtochaM bhavati / etadeva savistaraM bhAvayati [bhA. 3850 ] davvAdabhiggaho so davve suddhuMchametti yA dattI / elugamettaM khette gehai taiyAe kAlammi / / Page #897 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 412 vyavahAra - chaMdasUtram - 2- 10/250 bR- tadajJAtochaM tapo dravyAdyabhigraho dravyAbhigrahaH kSetrAbhigraha : kAlAbhigraho bhAvAbhigrahazca / tatra dravye dravyAbhigraho yat zuddhamuMchaM gRhNAti, zuddhaM nAma alepakRt tadapi zuddhamuMchaM gRhNAti upanItaM nAnupanItaM tena paJcAnAmAdyAnAM piNDaiSaNAnAmagrahaNamuparitanyozca dvayorekatarasyA abhigraha ityAveditaM draSTavyam / tathA etAvatyo dattayo'dya mayA grAhyA eSa dravyAbhigrahaH / kSetre kSetraviSaye'bhigrahe yadelukamAtraM viSkaMbhya gRhNAti / atrApIyaM samAcArI yadi dvAvapi pAdAvelukasyAntastadA na kalpate, tatredaM kAraNaM yadyucca elukastadA kasya pAdau pratiSThitau na dRzyate, kiM bIjAdau pratiSThitAvuta neti tasmAdelukaM viSkaMbhya yadi nIce eluke pAzcAtyaH pAdaH patitaH zuddhyati yathA na bIjAdau pratiSThita iti tadA kalpate, atyucce tu na kalpate iti kAle kAlAbhigrahe tRtIyasyAM pauruSyAM yadibhakSAmaTati / samprati dravyAbhigrahe vizeSaannAuMchaM egovanIya nijjUhiUNa samaNAdI / aguvviNi abAlaMtI elugavikkhaMbhaNe dosA / / [bhA. 3851] vR- sa pratimApratipanno bhagavAn ajJAtoMchaM gRhNAti, tadappekenopanItaM na dviprabhRtibhistathA zramaNAdIn AdizadvAt dvipadacatuSpadAdIMzca niryUhyAtivAhya bhikSAbhaTati / tathA tAM dadatI bhikSAmagurviNImabhyupagacchati / abAlAM ca kSIrAhArabAlavarjitAM tathA elukaviSkaMbhaNe doSA bhavaMti te cAgre vakSyante eSa dvAragAthAsaMkSepArthaH / sAmpratamenAmeva vivarISuH prathamato'jJAtochamAhaanAuJchaM ca suddhaM ca paMca kAUNa aggarha / dina dine abhigiehe tAsimannayarIya u / / [bhA. 3852] vR- paJcAnAmAdhAnAM piNDaiSaNAnAmagrahaNaM kRtvA tayorantimayoranyatarasyAzca grahaNaM kRtvA dine dine'jJAtoMchaM ca zuddhaM cAbhigRhNAti / sAmpratamekopanItamityasya vyAkhyAnamAha [bhA. 3853] egassa bhuMjamANassa uvanIyaM tu geNhai / he dugumAdI aciyattaM tumAbhave / / vR- ekasya bhuMjamAnasya upanItaM bhagavAn gRhNAti na dvikAdInAM dvayostrayANAM caturNAM paMcAnAM vA upanItaM na gRhNAti / kasmAditi cenmA bhUdaprItiritihetoH / adhunA nijjUhiUNa samaNAdI vyAkhyA[bhA. 3854 ] aDato bhikkhakAlaMmI ghAsatthI vasabhAdao / vajjei hojja mA tesiM Auratena appiyaM / / vR- bhikSAkAle vRSabhAdayo grAsArthino'Tanti / tatastAn varjayati mA teSAmAturatvenAprItikaM bhUyAditi hetoH / etadevAha [bhA. 3855] dupaya cauppaya pakkhI kiviNAtihi samaNa sANamAIyA | nijjUhiUNa savve aDai bhikkhaM tu so tAhe / vR- bhikSAkAle dvipadAzcatuppadAH pakSiNaH kRpaNAtithayaH zramaNA zvAdayazca bhikSArthamaTanti tatastAn sarvAn niryUhya tadanantaraM sa bhagavAn bhikSAmaTati / kathamativAhyetyata Aha [bhA. 3856] pucci carai tesiM niyaTTicAresu vA aDai pacchA } bhavedonni kAlA carai tattha atitthite / vR- teSAM zramaNAnAM pUrvaM vA carati yadi vA teSu zramaNAdiSu nivRttacAreSu pazcAdadati, etacca tasmin kSetre draSTavyaM yatra trayo bhikSA kAlA yatra tu dvau bhikSAkAlau tatra atItyite atikrAnte zramaNAdau gacchati / Page #898 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 413 uddezaka :- 10, mUla - 250, [bhA.3857] [bhA.3857] anAraddhe annesumajjhe caratisaMjao / geheta detavANaMtu vajjayaMto apattiyaM / / vR- yadi prathamabhikSAkAlaprAraMbhe eva bhikSAmaTati tadA dAyakAnAmaprItistataH prathame bhikSAkAle atikrAntaprAye dvitIyecabhikSAkAle anye zramaNAdibhiranArabdhasabhagavAnpratimAmatipannaH saMyatazcarati, . kathaMbhUtaH sannityAha-gRhNatAMdadatAMcAprItikaM varjayan |saamprtmgurvinniimityaadivyaakhyaanyti[bhaa.3858] navamAsagugviNIkhalugacche vajjaiiyaro savvAu | dAraMkhIrAhAraMgaccho vajje iyaro usavvaMpi / ! / vR-navamAsagurviNIkhalugaccho gacchavAsI varjayati / itarogacchanirgataH pratimApratipannAdikaH sarvA api gurviNIrvarjayati / tathA gaccho gacchavAsI kSIrAhAraM bAlaM varjayati, itastu sarvamapi vAlam / sAmpratamelugavikkhaMbhaNedosA ityasya vyAkhyAmAha[bhA.3859] gacchagayanigae vA lahugA gurugAya elugA parato / ANAdiNo ya dosA duvihAya viraadhnaainnmo|| vR- elukAtparataH sAdhuratigacchati, upalakSaNametat yadi sAdhurelukaM viSkaMbhayati Asanne vA pradeze elukasya tiSThati, tadA gacchagatasya prAyazcitaM catvAro laghukAH, gacchanirgatasya catvAro gurukAH, tata AjJAdaya AjJAbhaGgAdayodoSA dvividhAca virAdhanA-AtmavirodhanAsaMyamavirAdhanA caiyaM vakSyamANA / [bhA.3860] saMkagahaNe icchA dunniviThA avAuDA ! nihaNukkhananaviregetene avidinna pAhuDae / / [bhA.3861] baMdhavahe uddavaNeya khiMsaNA AsIyAvaNAceva / uvvevaga kuruMDiyadIne avidinnavajaNayA / / vR. elukAtparato yadi gacchati, tadA stainye mithune yA lokasya zaGkA syAt tadanantaraM ca grahaNaM tathA yasyA gRhamabhyantaraM praviSTastasyAviSaye'sya sAdhoH kintu, icchA yenAbhyantaraM gata iti lokasyAzaGkA syAt tathA durniviSTA aprAvRttA vA madhye AgArI syAttasyA lajjA syAta, doSAzcAnye zaGkAdayaH tathA madhye gRhasvAmI hiraNyAdernidhAnaM karoti, utkhananaM vA paraspara virecanaM, tatra steno'yamiti zaGkA syAt, tathA atibhUmipravezanaMtIrthakRdibhargRhasthaizcA-vitIrNamananujJAtaM tato'dattAdAnadoSaH tasmAtkasmAdati bhUmimeSa praviSTa iti gRhasthaH prAbhRtamadhikaraNaM kuryAttathA bandhaM nigaDAdibhirvadhaM kazAdibhistADanaM apadrAvaNaM jIvitAdvyaparopaNaM, tathA khiMsanA hIlanA, yathaite varAkA alabhamAnA antaH pravizanti, AsiyAvaNA cevatti AsIyAvaNA nAma niSkAzayitumAsAdanaM kimuktaM bhavati gale gRhItvA bahirvane nikSipati, tathAsavratIdhigiva praviSTastAsAmagArINAmudvejako bhavati / tathAkuruMDitonAma upadhAraka ityucyate taM zaGkamAnA gRhiNo vadhabandhanAdIni kuryurataiH kAraNairavitIrNasyAtibhUmipravezanasya varjanA / eSa dvAragAthAsamAsArthaH / sAmpratametadeva vivarISuH prathamataH zaGkAdvAramAha[bhA.3862] pacchitte AdesA saMkiyanissaMkieya gahaNAdI / tene cautthesaMkiya gurugA nissaMkie mUlaM / / vR-elukAtparataH pravezestainyaviSaye caturthe caturthavrataviSayevA zaGkAsyAt / tasyAM cazaGkAyAMsatyAM niHzaGkite janasya jAte prAyazcitte prAyazcittaviSaye Adezau prakArau tAveva darzayati, zaGkite catvAro Page #899 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 414 vyavahAra-chedasUtram -2- 10/250 gurukAH, niHzaMkitemUlamiti / tathA grahaNAdayazcazaMkAyAM doSAstAneva kathayati[bhA.3863] geNhaNakaDDaNavavahAra pacchakaDuDDAhatahAya nivvisae / kiMuhuimassa icchA abhiMtaramaigatojena / / vR- gRhaNaM stenaH pAradArako ceti buddhayA pratigrahaNaM tato rAjakulaM pratikarSaNaM tadanantaraM rAjakule - vyavaharaNaM |ttH pazcAtkRtakaraNaM |vtmocmityrthH |evNcstimhaanprvcnsyoddddaahH |tthaa nirviSaya AjJApye tadvAragAthAyAM tu grahaNe iti karSaNAdInAmu palakSaNaM / / gataM grahaNadvAramicchAdvAramAha- kiMtu iti vitarko huriti nizcittaM yasyA gRhamabhyantaramatigastasyA viSaye'sya sAdhoricchA yenetthamabhyantaraM sahasA praviSTaiti / adhunA durniviSTA aprAvRteti padadvayaM vyAkhyAnayati[bhA.3864] duniviTThAva hojjA, avAuDAvA agArI u} lajjiyA sAvihojjA hI saMkA vAse samubbhave / / vR madhye AgArI durniviSTA vA bhavet aprAvRtA vA bhavet tataH sahasA sAdhArebhyantarapraveze sApi lajjitAbhavet / zaGkA vAse tasyAH samudbhavet / tAmevAha. [bhA.3865] kiMmanneghettukAmo esa mamaM jenatetiedUraM / anno vAsaMkejjA gurugA mUlaM tunissaMke / / [bhA.3866] Auttha parAvAvI ubhavasamunthA va hoja dosA u / ukkhaNanihaNaviregaMtattha kiMci karejjAhi / / vR- kiM manye eSa saMyato mAM grahItukAmo yena etadramAgacchati / anyo vA evaM zaGketa, tatra zaGkAyAM satyAM tasya prAyazcittaM catvAro gurukAH, niHzaMkite tasya vA jAte mUlaM prAyazcittaM, AtmotthaH parasmAt ubhayasamutthA doSA bhaveyuH / samprati nihaNukkhannetyAdi vyAkhyAnayati-ukkhaNaNetyAdi tatra gRhastho gRhamadhye hiraNyAderutvananaMvA kuryAt nidhAnaM parasparaM vivekaMvA virecanaM kiMcitkuryAttattaH kimityAha[bhA.3867] diTuM eeNaimaMsAhejjAmA u esa annesiN| tenotti va eso UsaMkA gahaNAikujjAhI / / vR-dRSTametena sAdhunA idaM hiraNyAdi utkhanyamAnAdikaM, tato mA eSa anyeSAM kathayet / yadi vA eSa stena itizaGkayA grahaNAdigrahaNavadhabandhanAdikuryAt / sAmpratamavitIrNapadavyAkhyAnArthamAha[bhA.3868] titthagaragihatthehiM dohiM vi atibhUmipavisaNamadinnaM / kIse dUramatigatoasaMkhaDaMbaMdhavahamAdI / / vR-tIrthakareNa gRhasthena ca dvAbhyAmapyatibhUmIpravezanamadattaM, tIrthakareNAdattamatibhUmiM na gacchejjA ityAdi vacanAt, gRhasthenAprItikaraNAt, prAbhRtAdidvArakalApamAha-kasmAddetadUramayamAgata itigRhastho saMkhaDaM kalahaM kuryAdatiroSAdvandhavadhAdikaM |smprti khiMsAdvAramAha[bhA.3869] khiMsejjaee alabhaMya varAga aMtopavisaMti / galae cittUNavarNami nicchubhejjAhibAhirato / / vR-khiseta hIlavet gRhastho yathA ete varAkA alabhamAnAmadhye pravizanti / AsiyAvaNadvAramAhagalake gRhItvAbahirvane nikSipat, / udvejakadvAramAha Page #900 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 415 uddezakaH-10, mUla - 250, [bhA.3870] [bhA.3870] . tA uya AgArIto vIralleNeva tAsiyA usauNI / uccevaM gacchejA kuruMDitonAmauvacarao / / bR-yathAvIralleNatrAsittAzakunikAuddhegaMgacchati,tathA tA:apyagAryaHsahasAntaHpraviSTena sAdhunA trAsitAH satyaudvegaMgaccheyuH, kuruMDitadvAramAha-kuruTito nAma upacArakastadAzaMkayAcavadhabandhanAdi kuryAt[bhA.3871] ahavAbhaNejjaete gihivAsaMmivi adiTThakallANA / dInA adinnadAmA dose tenAuno pavise / / vR-athavA brUyAt gRhavAse'pyete adRSTakalyANAdInA adattadAnA AsIrantenamadhye pravizanti / upasaMhAramAha-etAndoSAn jJAtvAnomadhyepravizet / atracodakaHprAha-yadi elukaviSkambheete doSA antaH praviSTe savizeSAstata elukaviSkaMbhasUtramaphalaM syAttataAha[bhA.3872] uMbaravikkhaMbhamavijjatidosAatigayaMmi savisesA / tahavi aphalaM nasuttaMsuttanivAo imojamhA / / vR-yadyapiumbaraviSkabhmedoSAatigatemadhyapravezesavizeSAstathApisUtramaphalaMnabhavati, yasmAdayaM sUtranipAtaH |suutrvissyH svayameva darzayati[bhA.3873] ujjANaghaDAsatthosenAsaMvaTTavaya pavAdI vA / bahiniggamaNA janne jaiyajahiM phiyvggo|| va- ujjANatti audyAnikyAM nirgato jana udyAne bhukte, ghaTAbhojyaM nAma mahattarAnumahattarAdirbahirAvAsitaH sArtho vaNik sArthaH, senA skandhAvAraH, saMvartI nAma yatra viSamAdau bhayena lokaH saMvartIbhUtastiSThati, bajikA gokulaM prapA pAnIyazAlA, sabhA grAmajanasamavAyasthAne eteSu sthAneSu ye bhuJjate janAstathAbahirnirgamanena yajJapATe vA yatravA pathikavargobhuMkte eteSusthAneSu pratimApratipanno hiNDatetatrAnena vidhinA grahItavyam / / [bhA.3874] pAsaTTito elugamettameva pAsatiniveyare dosA / nikkhamaNapavesaNeviya aviyattAdI jaDhA evaM / / vR-tatra gatvA niSkramaNapravezau varjayitvA ISadekapAdhai tiSThatiyathA elukamAtraM pazyati / notkSepanikSepavirecanAni tato vadhavandhAdayaH prAguktA doSA parihatA bhavanti / tathA niSkramaNe praveze ca ye apratItyAdayo doSAsta'pyevaM parityaktAH / / [bhA.3875] asatIe pamuhakoTThagasAlAe maMDave rasavatIe / pAsahito agaMbhIreelugavikkhaMbhamettaMmi / / vR-audyAnikI ghaTAdInAmasatyabhAve yaH zAlAyAH pramukhe koSTako vizAlo yatra dUrasthitairapieluka utkSepanikSepau ca dRzyete maNDape vA yatra pariveSaNaM rasavatyAM vA mahAnase'gaMbhIre'tiprakAze tatrApi niSkramaNapravezau varjayitvA yatra utkSepanikSepau na dRzyate / elukaviSkaMbhamAtre kSetre ekapAdye sthitvA bhikSAmAdatte / eSa elukasUtrasya viSayaH / mU. (251) paMcavihe vavahAre pannate, AgamesueANA dhAraNA jIe / tatya Agame siyA Agamena vavahAraMpaTTavejjA(1) nose tattha AgamesiyA, jahAsetatthasuesiyA, sueNaMvavahAraMpaTThavejjA (2), Page #901 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 416 vyavahAra - chaMdasUtram - 2- 10/251 no se tattha sue siyA, jahA se tattha ANA siyA ANAeNaM vavahAraM paThavejjA3 no se tattha ANAsiyA, jahA saM tattha dhAraNAsiyA, dhAraNAeNaM vavahAraM paTTavejjA 4, no se tattha dhAraNA siyA, jahA se tattha jIe siyA, jIeNaMvavahAraM paThavaMjjA5 / eehiM paMcahiMvavahArahiMvavahAraM paThavejjAtaM AgameNaM sueNaM aannaae| dhAraNAeNaM jIeNaM jahAjahA Agamai sue ANA dhAraNA jIe tahA tahA vavahAraM paThavejjA se kimAhu bhaMte ? AgamabaliyA samaNA niggaMdhA iccheyaM paMcavihaM vavahAraM jayA jayA jahiM jahiM tathA tathA tahiM tahi anissi ovasiyaM vavahAramANe samaNe niggaMthe ANAe ArAhae bhavai / bahu Agamito paDimaM paDivajjai Agamo imo vi khalu / savvaM va pavayaNaM vavahAravisayatthaM / / [bhA. 3876 ] [bhA. 3877 ] khaliyassa va paDimAe vavahAro kotti so imaM suttaM / vavahAravihinnU vA paDivajjai suttasaMbaMdho || vR- anantarasUtrepratimAbhihitA tAM capratimAM pratipadyate bahnAgabhikaH ayamapi paJcavidho'pi vyavahAraH khalvAgamaH tataAgamaprastAvAtpratimAsUtrAnantaraM vyavahArasUtramavAdi, sadhye vatyAMdi vAzabdaH sambandhasya prakArAntaropadarzane sarvaM pravacanaM prAvacanikazca vyavahAraviSayasthaM vyavahAraviSayAntargatamato'vazyaM vyavahAro vaktavya iti vyavahArasUtram, athavA pratimAyAM sthitasya pratimAyAH skhalitasya ko vyavahAraH kiMkartavyamiti praznamAzaMkya savyavahAraH paJcavidha ityAdikamidaM sUtramupanyastaM, yadivAnantarasUtrepratimAH pratipadyate ityuktaM tAzca pratipadyate vyavahAravidhijJo netara iti pratimAsUtrAdanantaraM vyavahArasUtrasva sambandhaH / sUtrAkSarasaMskAraH supratIto, vizeSavyAkhyAM tu bhASyakRtkariSyati / tatra 'tattha Agame siyA Agamena vyavahAraM paTTavejjA' ityAdi asya vyAkhyAmAha [bhA. 3878 ] so puna paMcavigappo Agama suya ANa dhAraNA jIe / setaMmi babaharate upparivADI bhave gurugA / / ? vR- sa punarvyavahAraH paJcavidhaH prajJaptastadyathA AgamaH zrutamAjJA dhAraNA jItamiti / tatra sati AgamAdau vyavahAre yadi utparipATyA utkrameNa vyavaharati tadA prAyazcittaM catvAro gurukAH / iyamaMtra bhAvanA, Agame vidyamAne yadyanyena sUtrAdinA vyavaharati tadA caturgurukaM, yadA punarAgamo na vidyate tadA zrutena vyavahartavyam zrute vidyamAne yadyAjJAdibhirvyavaharati tadA caturgurukaM prAyazcittaM yadA zrutamiti na vidyate tadA AjJayA vyavahartavyam AjJAyAM vidyamAnAyAM yadi dhAraNayA prasthApayati tadA caturgurukaM, AjJAyA abhAve dhAraNayA vyavahartavyaMyadi punardhAraNAyAM satyAM jItena vyavahati tadA caturgurukaM, dhAraNAyA abhAve jItena vyavahartavyamiti / tatra 'se tattha Agame siyA' ityAdikasya sUtrAvayasyAyamarthaH / tatra tasmin vyavahArapaJcakamadhye se tasya sAdhorAgamaH syAttarhi Agamena vyavahAraM prasthApayet / vyavahArernizzeSaH sUtrAdibhiretadevAha [bhA. 3879] - AgamavyavahArI Agamena vabaharei so na anneNaM / na hi sUrassa pagAsaM dIyapagAso visesei / / vR- sa AgamavyavahArI Agamena vyavaharati nAnyena zrutAdinA, tasya tato hInatvAdetadeva prativastUpamayA darzayati, na hi sUryasya prakAzaM dIpaprakAzo vizeSayati, na sUryaprakAzAt dIpaprakAzo'dhikataraH kintu hIna ityarthaH / evamihApi yAdRzI viSaya Agamasya naitAdRzaH zeSANAM Page #902 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 417 uddezakaH-10, mUla - 251, [bhA. 3879] vyavahAramiti; Aha-yasminkAlegautamAdibhiridaMsUtrakRtaM vavahAre paJcavihe pannatte' ityAditadAAgamo vidyate tataH kiM kAraNabhAjJAdayo'pisUtre nibaddhAH / atrAha[bhA.3880] suttamanAgayavisayaMkhettaM kAlaM ca pappa vvhaaro| hohiMtina AillAjA titthaM tAva jIto u / / vR- sUtramanAgataviSayaM bhaviSyati sa tAdRzaH kAlo yasminnAgamo vyucchetsyati tataH zeSairvyavahArairvyavahartavyaM / tatrApi vyavahAraH kSetraM kAlaM ca prApya yo yathA saMbhavati tena tathA vyavaharaNIyamiti / kimuktaM bhavati? yasmin yasmin kAle yo yo vyavahArovyavacchinno avyavacchinno vAtadAtadAprAguktenakrameNavyavahartavyaMtathA yatra yatrakSetreyugapradhAnairAcAryA yA vyavasthA vyavasthApitA tayA anizropazritaM vyavarhatavyam / anyaccAdyAzcatvAro vyavahArA na yAvattIrthe ca bhaviSyanti jItastu vyavahAro yAvattIrthaM tAvadbhaviteti jItopAdAnam / samprati 'ANAe ArAhei' ityasya - vyAkhyAnamAha[bhA.3881] davve bhAve ANA khalu surya jinavarANaM / sammaM vavahAramANoutIha ArAhaohoti / / vR-AjJA dvividhA-dravye bhAveca dravye rAjAdInAmAjJA, bhAvAjJAkhalu zrutaMjinavarANAM, tatrasamyak paJcavidhAnyatamena vyavahAreNa prAguktanItyAvyavaharantasyAAMjJAyA ArAdhakobhavatitadevaM vyAkhyAtA AjJA / sAMpratamArAdhanAmAha[bhA.3882] ArAdhanA utivihA ukkosA majjhimA jhnnaao| egaduga tigajahannaMdutigaThThabhavA uukkosA / / vR-ArAdhanA trividhA-utkRSTAmadhyamA jaghanyA ca / tatrotkRSTAyA ArAdhanAyAH phalameko bhavaH, madhyamAyA dvau bhavau, jaghanyAyAstrayo bhavAH / athavA yaditadbhavemokSAbhAvastadA utkRSTAyA ArAdhanAyAH phalaMjaghanyaM saMsaraNadvaubhavau,madhyamAyAstrayo bhavAH,jaghanyAyA utkRSTA aSTaubhavAH / tadevaM bhASyakRtAsUtravyAkhyA kRtA |smprtiniyuktivistrH[bhaa.3883] jena yavavaharai munI jaMpIyavavaharai so vivvhaaro| vavahArotahiM vappo, vavahariyavvaMtavRcchAmi / / vR-yena munirvyavaharati sa AgamAdivyavahAro vyavahriyate'neneti vyavahAra iti vyutpattedapi ya vyavahartavyaM munirvyavaharati so'pi vyavahAraH karmaNi ghanaH samAnayanAttatra yo vyavahAraH karaNapakSarupaH saMsthApyaH pazcAdvakSyataitibhAvaH vyavahartavyaM tu vakSyAmi / pratijJAtameva nirvAhayati[bhA.3884] AbhavaMte ya pacchite vavahariyavvaM samAsato duvihaM / dosu bipaNagaM paNagaMAbhavaNAe ahIgAro / / vR-vyavahartavyaM samAsato dvividhaM tadyathA AbhavatprAyazcittaMca |ttr dvayorapi AbhavatiprAyazcitte ca pratyekaM paMcakaM tatrAdhikAraH prayoja madAnImAbhAvanayA eSa dvArasaMkSepagAthArthaH / sAmpratamenAmeva vyAcikhyAsuH prathamato 'dosupi paNagaMpaNagaM' ityasya vyAkhyAnamAha[bhA.3885] khettesuya suhadukkhe magge vinae yapaMcahA hoi / 2221 Page #903 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 418 vyavahAra-chedasUtram -2- 10/251 saccitte aJcitekhatekAle yabhAve ya / / vR-AbhavatpaJcadhA paJcaprakAraM bhavati / tadyathA-kSetre zrute sukhaduHkhe mArge vinaye ca prAyazcittamapi paJcadhA / sacitteacittekSetrekAle bhAveca |essprtidvaargaathaasmaasaarthH / tatrakSetretAvadAbhavatprAha[bhA.3886] vAsAsunigayANaMaTTasumAsesumagaNAkhette / AyariyakahaNasAhaNanayane guruNA yasaccitte / / vR-aSTAsuRtubaddheSu mAseSuviharatAM varSAsuviSayekSetramArgaNAbhavatikSetramArgaNA, yacca nirgatAnAM sAdhUnAM kSetraM pratyupekSya pratyAgatAnAmAcAryasya purataH kSetraguNakathanaM tacca gacchAntarAgataprAdhUrNikasAdhubhirAkarNya nijAcAryasamIpaMgatvA tasya kathanaM tatra nayane prAyazcittaM, tatra gataiH sacitte guhyamAne catvAro gurukAH |saamprtmenaamevgaathaaN vivRNoti[bhA.3887] uubaddhe viharatAvAsAjogaMtupehaekhettaM / vatthavvA bagatA vA uvvekkhittA niyattAvA / / vR-Rtubaddha kAle viharanta AcAryaprAyogyaM kSetraM pratyupekSyante, vAstavyA vA kSetrapratyupekSaNAyopetya gatA, yadivA tasmAt kSetrAnnivRttAH kecit svagacchasAdhava samAgatAH / [bhA.3888] Aloete souMsAhaMte appaNo guruNo / kahaNaMmihoimAso gayANatesiMnataMkhettaM / vR-tevAstavyAgatAH kSetrapratyupekSyasamAgatAHtatovAkSetrAnivRttAAcAryANAMpurataAlocayanti / kSetrasya guNAn kathayanti / tatracAnyaanyasmAtprAghUrNakAH samAgatAstecatAntathA AlocayataH zrutvA gatvAAmmanogurorAcAryasyasAhayanti kathayanti |ttobruvteyaavtettrn tiSThantitAvadvayaM tisstthaamH| evaM kathane teSAM prAyazcittaMlaghukomAso bhavati, nacagatAnAM teSAMtatkSetramAbhavati[bhA.3889] sAmatthaNa nijavie payabhedeceva paMtha patte ya / paNavIsAdi gurugAgaNiNo gaheNa vAjassa | vR- tat zrutvA yadyAcAryAH sAmatthayanti saMpradhArayanti tatkSetraM gacchAma iti tadA teSAM prAyazcittaM paJcaviMzatidinAni, niryAcittaMnAma avazyaMgantavyamiti tannirnayanaMtatralaghukomAsaH padabhede kriyamANe guruko mAsaH pathi vrajatAM caturlaghukaM,kSetraM prAptAnAMcaturgurukaM, etatprAyazcittaM gaNina AcAryasya yasya cAgraheNa te AcAryAvrajanti / tasyApyetadeva prAyazcittaM / na catatkSetraM teSAmAbhavati / tatra gatvA yadi sacittamAdadati tadA prAyazcitta catvAro gurukAH / AdezAntareNAnavasyApyamacitte upadhiniSpannaM tasmAdavidhireSanakartavyaH / tathAcAha- . [bhA.3890] esA avihI bhaNiyA tamhAevaM na tatthagaMtavvaM / gaMtavvaM vihIepaDileheUNataMkhetaM / / vR- yasmAdeSo anantarodito'vidhirgAthAyAM strItvaM prAkRtatvAdevaM tatra na gantavyaM / kiMtu vidhinA kSetraM pratyupekSya gantavyam / [bhA.3891] khettapaDilehaNavihI paDhamuddesambhivanniyA kappe / savve va ihoIse khettavihANaMminANattaM / / vR-kSetrapratyupekSaNavidhiH kalpekalpAdhyayane prathamoddeze varNitaH / sa eveha asminnapi vyavahArasya Page #904 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 419 uddezaka :- 10, mUla - 251, [bhA. 3891] dazame uddezake draSTavyo navaramatrakSetravidhAnekSetrabhedakathane nAnAtvaMihAdhikaMkSetrabhedakathanamityarthaH / [bhA.3892] catuguNovaveyaM tukhettaM hoijahannagaM / terasaguNamukkosaMdoNhamajhaMmimajjhimagaM / / vR-caturbhirguNairvakSyamANairupetaMbhavati kSetraMjaghanyaM, trayodazaguNamutkRSTaM, dvayorjaghanyotkRSTayormadhye madhyamakaM / tatra jaghanyaM caturguNopetamAha[bhA.3893]. mahatI vihArabhUmI viyArabhUmIya sulabhavittIya / . sulabhA vasahIya ahiMjahannagaMvAsakhettaMtu / / vR- yatra mahatI vihArabhUmI bhikSAparibhramaNabhUmimahatI ca vicArabhUmistathA yatra vRttirbhikSA sulabhA vasatizca sulabhA tat jaghanyaM varSAkSetraM / samprati trayodazaguNAnAha[bhA.3894] cikkhallapANithaMDila vasahI gorasajanAule vijje / usaha nicayAhivatIpAsaMDA bhikkhasajjhAe / / vR- cikkhallatti yatra prAyo bhUyAn kardamo na vidyate, na ca bhUyAMsaH saMmUrchicchamAH prANA yatra ca sthaNDilamanApAtAsaMlokaM, mahAsthaNDilaM ca IpsitAyAM dizi, tathA yatra pracura gorasaM, bhUyAn janaH so'pyatIvabhadrakaH, tathAyatravaidyAbhadrakAH, sulabhAnicaauSadhAni,kuTumbinAMbhUyAMsodhAnyanicayAH, adhipati ma rAjA sa bhadrakaH, pASaNDairanapamAnaM, bhaikSaM sulabhaM tRtIyasyAM pauruSyAM paryAptaM labhyate / anyAsvapipauruSIyu yadi kArya, tatolabhyate bhikSA svAdhyAyo'pica vasatAvanyatraca zudhyati / IdRzaM kSetraM pratyupekSyamavazyamanujJApayitavyaM / etadevAha[bhA.3895] khettapaDilehaNavihI khettaguNAceva vanniyA ee / peheyavvaM khettaM vAsojogaMtujaMkAlaM / / vR-kSetrapratyupekSaNavidhiH kSetraguNAzca eta'nantaroditA varNitAstatra kasmin kAle varSAyogyaM kSetraM pratyupekSitavyamanujJApayitavyamata Aha[bhA.3896] khettANa anunnavaNA jeTThAmUlassa suddhpddive| . ahigaraNomAnomA manasaMtAvA nahA huMti / / vR-jyeSThamUlasyamAsasyazuddhapratipadizuklapakSepratipadi kSetrANAmanujJApanAbhavati / kiMkAraNamata Aha-ahigaraNoityAdi anyepitatrAjAnantastiSTheyustatotato dvayoradhikaraNaMbhaveta,tathA svapakSebhyo'pamAnabhUyAt / tathAca satimahAnmanaHsantApaH preritA vayaM paribhUtAHsma |iti |athvaa kalahapravRttAvayuktavacanairmanaHsaMtApaH syAttasmAtjyeSThAmUlaM zuddhapratipadikartavyA / tathAnujJApanA etadevAha[bhA.3897] eehiM kAraNehiM anAgayaMceva hoianunnvnnaa| nigamapavesaNaMmi yapehaMtANa vihibucchaM / / vR- etairanantaroditaiHkAraNairanAgatamevabhavatikSetrasyAnujJApanA, sampratiteSAM kSetrapreSyamANAnAM nirgame praveze ca vidhiM vakSyAmi pratijJAtameva karoti / / [bhA.3898] keIpuvvaM pacchAva nigayA puthvamatigayA khettaM / . samasImaMtapattANamaggaNA tatthimA hoi / / vR-kecitkSetratratyupekSaNAyapUrvanirgatAH kecitpazcAnirgatAstathApravezepUrvamatigatAH prAptAH kSetraM For Page #905 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 420 vyavahAra-chedasUtram-2- 10/251 kecittatrasamakAlaM sImAnaM prAptAnAmiyaM vakSyamANAmArgaNAbhavati |anyaa gAthayAnyapAdatrayeNasamakaM kila caturbhaGgI sUcitAstatastAmeva darzayati. [bhA.3899] puvvaM vinigato puTavamatigato puvaniggatopacchA / . pacchA nigatopuvvaM, tuatigato dovi pacchA vA / / vR-jAtAvakevacanamatobahuvacanaMdraSTavyaMpUrva nirgatAH pUrvameva samakaMprAptAH 1 pUrvanirgatAH pazcAdekatare prAptAH 2 pazcAdvinirgatAH pUrvaM prAptAH 3 ekatarepazcAdvinirgatAH pazcAdeva catat kSetramatigatAH 4 / [bhA.3900] paDhamabhaMge iNamoumagaNA puvyaNunnave jaitu | tAtesihoikhettaM aha puna acchaMti dappeNa / / vR-tatra bhaGgacatuSTayamadhye prathamake bhaGge iyaM mArgaNA bhavati / yadi pUrvameva samakaM nirgataH pUrvameva ca samakaMtatkSetra prAptaiH pUrvamegha casamakamanujJApayanti tadA teSAM bhavatisAdhAraNakSetramatha punaHsamakaM prAptA api ekatare darpaNa tiSThanti, darponAma niSkAraNaM, tadA yaiH pUrvamanujJApitaM teSAM tatkSetranetareSAm / [bhA.3901] khettamatigayAmotti vIsatyajaiatthahe / pacchA gayaNunnavae, tesiMkhettaM viyAhiyaM / / vR-kSetramatigatAH prAptAH sma iti yadi vizvastA AsIran na kSetrAnujJApanAya yatante tadA AsatAM pUrvaprAptAH kintupazcAgatAH api yetebhyaH pUrvamanujJApayanti kSetraMteSAMtat kSetraM vyAkhyAtaM kathitam / [bhA.3902] gelanavADalANaMtu, khettamannarasa nobhave / nisiddhokhamatocava tena tassanalabbhate / / - glAnatvena AkulAnAM pUrvaM samakaM prAptAnAmapi samakaM pUrva vAnujJApanamabhUttadA kAraNe sthitatvAtteSAmAbhavati tatkSetramanyasya pUrva prAptapUrvAnujJApakasya vA, tathAkSapako niSkAraNe kSetrapratyupekSaNAya na pravartayitavyo niSedhAttenAkAraNena tasya kSapakasya yatkSetraM tena kSapakeNayadanujJApitaM kSetramityarthaHtattainalabhyate, kintuyaiH pazcAdapyAgatairanujJApitaM teSAMtatkSetraM, athakAraNekSetrapratyupekSaNAya kSapakaH pravartitastadAtenAnujJApitaMtelabhantekSetraM,tathAkSapakasyapAraNakevyAkulAiti nAnujJApayanti / tadA na teSAM tatkSetraM, kintu yairanujJApitaM teSAmiti tadevaM gataH prathamo bhaGga / samprati dvitIyaM tRtIyaM ca bhaGgamadhikRtya vivakSuridamAha[bhA.3903] puvvavinigayA pacchA, paviTThA pacchA yanigayA / pUvviM kayaresiMkhettaM, tattha imAmagaNA hoi / / vR-pUrva vinirgatAH pazcAdanyApekSayAkSetre praviSTAH, aparepazcAdvinirgatA anyApekSayA pUrva praviSTAH, katareSAM teSAMkSetraM bhavatimArgaNA / tamevAha[bhA.3904] . gelannAdIhiMkajjehiMpacchAiMtANa hotikhettaMtu / nikkAraNa ThiyAU pacchAtitA una labhaMti / / vR-pUrva vinirgatAHsantoyadiglAnAdibhiH kAraNaiH pazcAdAgacchantitadAteSAMpazcAdatiyaMtAmAgacchatAM bhavati kSetraM / atha niSkAraNaM yatratatra vA sthitAstena pazcAt AgatAstadA te pazcAdAgacchato na labhaMte kSetram, gato dvitIyabhaGgastRtIyamadhikRtyAha Page #906 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :- 10, mUla - 251, [bhA. 3905 ] [bhA. 3905 ] pacchavinigga ovihu dUrAsannA samA va addhANA / sigghagatI u sabhAvA puvvaM patto labhati khettaM / / vR-gAthAyAmekavacanaM spardhakasvAbhyapekSayA pazcAdvinirgato'pi hu nizcitaM dUrAt AsannAt samAdvA svabhAvAt 1 tU zIghragatiriti kRtvA pUrvaM prAptastadA sa labhate kSetram / [bhA. 3906 ] aha puna asuddhabhAvo gatibhedaM kAu vaccatI purato / mA ee gacchaMtI purao tAhe na labhati / / vR- atha punarmA eta anye purato gacchanti yAsyantIti evamazuddho bhAvo gatibhede kRtvA purato yAti tadA sa purogAmyapi na labhate kSetraM bhAvasyAzuddhatvAt / [ bhA. 3907 ] samayapi patthiyANaM sabhAvasigghagatiNo bhave khettaM / emeva ya Asanne, dUraThANINa jo eti / / - samakamapi vivakSitAn prasthitAnAM madhye yaH svabhAvazIghragatiH san purato yAti tasya tatkSetraM evamAsanne AsannAdhvanIto dUrAdhvanato vA yaH purataH samAgacchati anujJApayati ca sa labhate kSetram[bhA. 3908] ahavA samayaM pattA, samayaM ceva anunnavite dohiM / sAhAraNaM tu tesiMdohavi vaggANa taM hoi / / vR- athavA AsannAtdUrAtsamAdvA adhvanaH samakameva tat kSetraMprAptAH samakameva dvAbhyAmapi vargAbhyAM tat kSetramanujJApitaM tadA tayordvayorapi vargayoH sAdhAraNaM tat kSetraM, gatastRtIyo bhaGgaJcaturthe tu bhaGge yadi pUrvapraviSTaiH saha samakamanujJApitaM tadA sAdhAraNaM atha pazcAtprAptairapi pUrvamanujJApitaM tadA teSAmiti / tadevamuktA caturbhaGgikI, samprati 'samasImaM tU pattANa' ityetadvyAnamAha [bhA. 3909] ahavA samayaM dohi vi sImaM pattA u tattha je puvviM / 421 anujANAve tesiM na je udappeNa acchaMti / / vR- athaveti prAguktApekSayA prakArAntare dvAvapi vargI samakaM sImAnaM prAptau tatra ye pUrvamanujJApayanti teSAM tatkSetraM na ye darpeNa niSkAraNa mevameva tiSThanti teSAmiti, sImAgrahaNadvAragAthAyAmudyAnA dInAmupalakSaNaM tena tadviSayAmapi mArgaNAmAha 7 [bhA. 3910] ujjAnagAmadAre vasahi pattANa maggaNA evaM / samayamaNunne sAhAraNaM tu tena labhaMti je pacchA vR- udyAnaM grAmadvAraM grAmagrahaNaM nagarAdInAmupalakSaNaM tathA vasatiM samakaM prAptAnAmevamuktaprakAreNa mArgaNA kartavyA / tAmeva darzayati / yadi samakamanujJApayanti tataH sAdhAraNaM, ye punaH pazcAdanujJApayanti tena labhante / [ bhA. 3911] te puna donnI vaggA gaNi AyariyANaM hojja / dohaM gaNiNaM ya hoijja dopahaM tu AyariyANaM / / vR-tau punadva vargI dvayorgaNyAcAryayorbhavetAM, gaNI nAmAtra vRSabhaH eko vargo vRSabhasyApara AcAryasya, athavA dvayorgaNinoryadi vA dvayorAcAryayodvau vargAviti tatreyaM mArgaNA [bhA. 3912] acchaMti saMthare savve gaNInIti asaMthare / jattha tullA bhave dovI tatthimA hoti maggaNA / / Page #907 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 422 vyavahAra - chedasUtram - 2- 10/251 vR- yadi tatra kSetra saMstaraNaM tadA sarve'pi tiSThanti / atha sarveSAmasaMstaraNaM tadA asaMstaraNegaNI vRSabho nirgacchati AcAryastiSThati / atha dvAvapi vargo tulyau dvAvapi gaNinau dvAvapyAcAryo vA tadA tatreyaM bhavati mArgaNA / tAmevAha[bhA. 3913] niSpanna taruNa sehe juMgiya pAyacchinAsakarakannA / emeva saMjatINaM navaraM buDDhIsu nANattaM / / vR- ekasya niSpanna parivAra ekasyAniSpanno yasya niSpannaH sa gacchatu itarastiSThatu, atha dvayorapi parivAro niSpannaH kevalamekasya taruNa ekasya vRddhaH vRddhAstiSTantu itare gachantu, atha dvayorapi taruNA vRddhA vAnavaramekasya zaikSA aparasya cirapravrajitAH tatra ye cirapravrajitAste gacchantu itare tiSThantu, atha dvayorapi zaikSAzcirapravrajitA vA, kevalamekasya juGgitapAdAkSinAzAkarakarNA, aparasyAjuGgitAstatra juGgitAstiSThantvitare gacchantu, atha dvayorapi juGgitAstatra ye pAdajuGgitAste tiSThantvitare gacchantuH, samprati saMyatInAM pravartinyA abhiSekAyAzca mArgaNA kartavyA / tatastAmAha evameva anenaiva prakAreNa saMyatInAM mArgaNA kartavyA, navaraM vRddhAsu nAnAtvaM taccedaM taruNIvRddhAnAM taruNyastiSThanti vRddhA gacchanti, zeSaM tathaiva / samprati saMyatAnAM saMyatInAM ca samudAyena mArgaNAM karoti [ bhA. 3914] samaNANa saMyatINaya samaNI acchaMti neti samaNAu / saMjogeM vi ya bahuso appAbahuaM asaMtharaNe / / vR- zramaNAnAM saMyatInAM caikatra sthAne'vasthitAnAmasaMstaraNe zramaNyastiSThanti nirgacchanti zramaNAH, saMyoge ca bahuzaH pravartamAneSvasaMstaraNe'lpa bahuparibhAvya vaktavyam / tathaiva yatra saMyatA juMgitAH zramaNyo vRddhAstatra juMgitAstiSThanti zramaNyo nirgacchanti / evaM gurulAghavaM paribhAvyaM svabuddhyA bhAvanIyaM / samprati kSetrikAkSetrikANAM saMstaraNayormArgaNAM karoti / [ bhA. 3915] emeva bhattasaMtuThA tassAlaMbhaMmi appabhUniMti / juMgiyamAdIesu ya vayaMti khettINa te tesiM / / vR- evameva anenaiva prakAreNa kSetrikAkSetrikANamapi saMstaraNe'saMstaraNe ca bhAvanIyaM / taccaivaM yadi saMstaraNaM tadA kSetrikA api tiSThantu akSetrikA api navaramakSetrikA bhaktasaMtuSThAstiSThantu / sacittamupadhiM ca na labhante 'tassAllabhamitti' tasya bhaktasya alAme asaMstaraNe ityarthaH / aprabhavo'kSetrikA nirgacchanti / athAkSetrikA junitA AdizabdAdajaGgamA vA, tadA teSvakSetrikeSu juGgitAdiSu kSetriNo vrajanti juGgitAdayastiSThantu yeSAM ca sambandhinaste juGgitA vRddhA vA na teSAM tatkSetramAbhavati upalakSaNametat / tenAdezinAM kuDukAdInAM ca nAbhavati kSetram / [bhA. 3916 ] pattANa anunnavaNA sArUviya siddhaputta sannI ya / bhoIya mahayara nnAviya niveyaNa du gAuyAI / / saggAmasanni asati paDivasabhe pallie va gaMtUNaM / amhaM ruiyaM khettaM nAvaM khu kareha annesiM / / [bhA. 3917 ] vR- kSetrapratyupekSakANAM yatra varSArAtraH kartavyastat kSetraM prAptAnAmanujJApanA bhavatyamISAM kartavyA tAnevAha-sArUpikasiddhaputrau prAgabhihitau saMjJino gRhItAnuvratadarzana zrAvakAH bhojiko grAmasvAmI mahattarA grAmapradhAnAH puruSA nApitA nakhazodhakA vArikA ityarthaH, eteSAmanujJApanA kartavyA yathA vayamatra Page #908 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : 5:- 10, mUla- 251, [bhA. 3917] 423 varSArAtraMkartukAmAstadyathAnye kecitsAdhava AgaccheyustadA teSAmetat yUyaM kathayateti 'dugAuyAI' cetyAdi yadi tatra svagrAme saMjJI zrAvako na vidyate tadA dve gavyUte gatvA prativasame antarapallyAM vA gatvA yadi zrAvako'sti tatastasya nivedanA kartavyA / yathAsmAkamidaM rucitaM kSetrametat jJAtamanyeSAM kuruteti / [bhA. 3918] jayAe samaNANaM anunnavitA vasaMti khettabahiM / vAsAvAsadvANaM AsADhe suddhadasamIe / / bU - yatanayA sArUpikAdikaM santamanujJApya kSetrasya bahirvasanti varSAvAsasthAnaM punarASADhe zuddhadazamyAM / samprati jayaNAe ityasya vyAkhyAnamAha[bhA. 3919] sArUviyAdi jayaNA annesiM vAvi sAhae bAhiM / bAhiM vA viThiyA saMtA pAyoggaM tAdhi geNhae / / vR- sArUpikAdInAmanyeSAM vA yatsAdhayati kathayati eSA yatanA iyaM ca prAgevoktA / athavA pUrvagAthAprathamArthasyaivaM vyAkhyA-santaMsArUpikAdikamanujJApya kSetrasya bahiryatanayA vasanti / tatra tAmeva yatanAmAha-bahirvApi sthitAstatra varSAprAyogyamupadhiMgRhNanti utpAdayanti taccaivaM saMghATakAH sarvAsu dikSu pratyAsannaM prekSante / ekaikazca saGghATa AtmanaH paripUrNamupadhimutpAdayati / ekasya ca jnsyaadhiksyeti| [ bhA. 3920 ] doehaM jato egassA nippajjai tattiyaM bahiThiyAo / duguNappanuvAsabahiM saMthare palliM ca vajjaMti / / vR- dvayorUpadhiryasmAdekasyAnyasya niSpadyate upadhirAtmanazca saMghATasya tadapekSayA dviguNastAvanmAtramupadhiM varSAyogyaM sarvAsu dikSuH bahiH sthitA utpAdayanti yadi punaH saMstaranti tadA bahiH prativRSabhagrAmAn antarapallIM ca varjayaMti na tatra gacchanti bhA. 3921] uccAramattagAdI chArAdI ceva vAsapAuggaM / saMthAra phalagasejjA tattha ThiyA ceva nunnavaNA / / vR tathA tatra bahiH sthitA eva uccAramAtrakAdi AdizabdAt prazravaNamAtrakaparigrahastathA kSArAdi AdizadvAt DagalagAdiparigrahaH varSAprAyogyaM tathA saMstAraka phalakazayyA anujJApayati / atha kasmAtsarveSAM sArUpikAdInAmanujJApanA kriyate ? ucyate ekasya kathite kadAcitso'sadbhUtaH syAttato'nujJApitamananujJApitameva jAyate, sarveSAM punaH kathite yadi kecidasadbhUtI bhavantitadeteye zeSAH santaste anyeSAM sAdhUnAmAgatAnAM kathayanti / te ca bahistiSThanti, prativRSabhe aMtara pallayAM vA tatra yAMna bhokssynte| [bhA. 3922] punnoya tesiM tahi mAsakappe, annaM ca dUre khalu vAsajogaM / ThAyaMti to aMtarapalliyAe, jaM esa kAle ya na bhuMjihattI | vR- pUrNaH khalu teSAM tatra varSAprAyogyatayA saMbhAvite kSetre'thavA ASADhazuddhadazamI / anyaccApi dUre anyacca varSAkAlayogyaM kSetraM dUre tatra ASADhazuddhadazamI pravikSaNArthaM yAmeSyati kAle na bhokSyante tasyAmantarapallyAmupalakSaNametat prativRSabhe vA grAme tiSThanti / atra ASADhazuddhadazamyAM varSAyogye kSetre samAgacchanti / [bhA. 3923] saMviggabahalakAle esA merA purA ya AsIya / iyarabahule u saMpai pavisaMti anAgayaM ceva / / Page #909 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 424 vyavahAra-chedasUtram -2- 10/251 __vR- eSA maryAdA purA saMvigrabahule kAle AsIt / samprati itarabahule pArzvasthAdibahule anAgatameva pravizanti / kiM kAraNamata Aha[bhA.3924] pehie nahu annehiM pavisaMtA yapaThiyA / iyare ukAlamAsajja pallejA parivaDDiyA / / vR-anyaiH prekSitakSetrenahunaivAyatArthinomokSArthinaH pravizanti, itare tupArzvasthAdayaH kAlamAsAdya parivardhitAH pUrvapratyupekSitakSetrAnapi prerayeyustato'nAgatameva pravizanti / tatrArthe kalpitamudAharaNamAha[bhA.3925] ruvaMtagarAhAraMvaehiM kusumasuyaM tehiM / ujjAna paDisavattIhiMvatthUlA hivayaMtIhiM / / vR-tagarAhAreAmrakAstagarAhArAmrakAstairAmrodyAnapratisapatnairbatthUlaiH vRtikaraNAyasthApyamAnegAAyAM strItvaM prAkRtatvAt vayamAcchaditA itihetoH kusumAzrubhirmucyamAnaiHruditam / iyamatrabhAvanA tagarAhAre pUrvaM bahava AmrA AsIran stokA vatthUlAstato lokena vatthulAnAcchidya tairAmrodyAnasya vRtti kRtAstatra babbUlaphalapatanato babbUlA jAtAstaiH parivardhamAnaiH zAlisasyamiva tRNairAmrA vinAzitAstata utprekSitamAmrodhAnapratisapatnairbabbUlairvRttikaraNAya sthApyamAnairvayamAcchAditA nUnametairiti kusumAzrumokSaNenAnai ruditamitiatropanayamAha / [bhA.3926] evaM pAsasthamAdI ukAleNa parivaDiyA ! pelejjA mAiThANehiM soccAhItaMime puno / / vR-evaM AmrasthAnIyAnvatthUlasthAnIyAH pArzvasthAdayaH kAlena parivardhitAHsaMtomAtRsthAnaH prerayaMti, kiM viziSTAH pArzvasthAdaya ityAha[bhA.3927] soccA uDDIanApucchA, mAyA pucchA jayaTTite / ajayaTTiebhaMDatetatie samaNunnayAdoehaM / / / vR-eke zrutvA upetya samAgatAH apareanApRcchAHsamAyayurathavAmAyApRcchAH ete dvaye'pyayatasthitA stRtIyAyatasthitAstatrAdyAnAMdvayAnAMbhaNDamAnAnAMkalahayatAMgAthAyAMsaptamI SaSThyarthebahuvacaneekavacanaM prAkRtatvAnna kiMcidAbhAvyaM / tRtIye yatasthite samanojJatA sAdhAraNa kSetrameSa dvAragAthAsamAsArthaH / sAmpratamenAmeva vivarISuH prathamataH socA uDDIti padaMvyAkhyAnamati / [bhA.3928] guruNo suMdarakhettaMsAhataMsocca pAhuNo / naejja appaNogacchaM / esa AuTTiyA Thito / / vR- gurorAcAryasyAtmIyasva kSetraM pratyupekSya samAgataiH sudaraM kSetramiti kathyamAnaM zrutvA prAghUrNika Atmano gacchaMtatranayati / eSa zrutvAupetya sthita ucyate / sampratyanApRcchAMca darzayati / [bhA.3929] hitamapehitaMvA ThAyaianno apucchiyaM khettaM / govAlavatthavAle pucchai anno udupucchI / / vR-prekSitamidaM kSetramanyairaprekSitaM vetyanyo'nApRcchaya tiSThatianyaH punarduHpRcchIyena kimapijAnate tAngopAlavatsapAlAnpRcchati anyairidaM kSetrapratyupekSitaM kiMvA neti / [bhA.3930] avihiThiyA udovatetatio pucchiu~ vihIe Thito / Page #910 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 425 uddezaka:-10, mUla - 251, [bhA. 3930] sAruviyamAdi kAuMvitannehiMna pehiyaM / / [bhA.3931] taMtuvIsariyaM tesiMpautthA vAvitebhave / khettio yatahiM patto tasthimA hoimaggaNA / / vR- tAvanantaroditau dvAvapi zrutvopetya sthito'nApRcchayA mAyApRcchayA ca sthita ityevaM lakSaNAvavidhisthitau, tRtIyaH punaH sArupikabhAdi kRtvA sUtroktena vidhinA pRSTA sthitaH / yatasteSAM sArUpikAdInAM yatpUrvairanujJApitaM tat vismRtam / athavA ye'nujJApitAsteproSitA abhavan / anyeca svarUpaMna jAnatetatastebruvate anyairna prekSitamidaM kSetramitiyena ca pUbasaMghATakaprekSaNena kSetraM pratyupekSitaM sa kSetrikasUtraprAptastatreyaM vakSyamANA bhavatimArgaNA |taamevaah[bhaa.3932] AuTTitAThito jena tassa nAmaMpinecchimo | aNApucchiyaduppucchI bhaMDate khettakAraNA / / vR-tatrayaupetya sthitasya nAmApinecchAmaH |srvthaasrvjnyaajnyaaprtikuultyaadurghiitnaamdheytvaat / vastvanApRcchI duHpRcchI vA tau dvAvapikSetrakAraNena bhaNDIte kalahaM kurutaH / [bhA.3933] ahavAvidovibhaMDatejayaNAeThieNate / khettito dovijeuNabhattaM deha na uggahaM / / vR-athavAdvAvapitau yatanAsthitena sahabhaNDatetato vyavahArejAte kSetrikaH sUtroktena vidhinAtau jitvA tayormaktaMdadAti, anujAnAti natvavagrahaMsacittamupadhiMvA nAnujAnAtItibhAvaH / [bhA.3934] taiyANa sayaM soccA saDDhAdI evapuNiyaM / hoisAhAraNaMkhettaM diThaMtokhamaeNaU / / vR-tRtIyAnAM yatanAsthitAnAMtadvacanataH kSetrikaH svayaM zrutvA zrAddhAdInvA pRSTrAjJAtaM svarUpaM yathA pRSTvA vidhinaite sthitA iyamatra bhAvanA kSetrikeNa yatanA sthitA api pRSTAH kiM bhavanto'tra sthitAste'vAdipurvayamatra pRSTrA sthitAH paraMna kenApi kathitaMyathAnyairanujJApitamidaM kSetramiti tatastena kSetrikeNa zrAddhAdayaH pRSTAste'pyUcuryato yuSmAbhiranujJApitaM tadasmAkaM vismRtaM, yadi vA vayaM proSitA abhUmaye'pyetairanujJApitAstairapyasmAkaM kathitaM yathaitairvayamanujJApitA iti, evaM teSAM yathAsthite svarUpe jJAtesAdhAraNamubhayeSAMbhavatikSetraM, vidhinApRcchAtoyatanAsthitAnAmapizuddhatvAt,atradRSTAMtaHkSapakegA piMDaniyuktiprasiddhenayathApAyasakSapako vidhinAzuddhaM gaveSayanAdhAkarmaNyapizuddhastathA ime yatanA sthitAapi etadevAha[bhA.3935] suddhaM gavesamANopAyasakhamato jahA bhavesuddho / taha pucchiuThAyaMtA suddhA ubhave asaDhabhAvA / / vR- yathA pAyasasya kSIrAnnasya pratigrAhakaH pAyasakSapakaH zuddhaM gaveSayan AdhAkarmaNyapi pAyase gRhyamANe zuddhastathA vidhinA pRSTAstiSThanto'zaThabhAvAH zuddhA bhavanti / atraiva prakArAntaramAha[bhA.3936] atisaMtharaNetesiMuvasaMpannA ukhetato iyare | avihiThiyA udovI ahavAimA maragaNA annA ! / vR- atisaMstaraNe saMstaraNAtikrameNa teSAM kSetrikANAmitare yatanA sthAyinaH kSetrata upasampannA dvau punaH prAguktAvAvidhisthitau teSAmathavA iyamanyAmArgaNA tAmevAha Page #911 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 426 [bhA. 3937] peheUNaM khette keI pahANAdi gaMtu tu saraNaM / pucchaMtANa kahatI amugattha vayaM tu gacchAmo / / vR- kecitsAdhavo varSArAtrayogyaM kSetraMpratyupekSyAnujJApya cedaM cintayanti, yathA'tra pratyAsanneSu sthAneSu samantato bahavo gacchAH kSetrANi ca varSAprAyogcANi tatra pracurANi na santi, samAsannazca varSAkAlastato mA kecidanye'jAnanto'tra tiSTheyuriti srAnAdisamavasaraNesarve'pi militAbhaviSyantIti tatra gatvA sarveSAM viditaM kurmaH / etaccintayitvA tadanantaraM snAnAdisamavasaraNaM gatvA teSAM pRcchatAM kathayanti amukana vayaM varSAkaraNAya gacchAma iti / vyavahAra - chaMdasUtram - 2- 10 / 251 [ bhA. 3938 ] ghosaNaya socca sannisya pacchiNA puvvamatigae pucchA / puvyaThite pariNate ettha bhaNate na se icchA / / vR- prAguktaM ghoSaNAM zrutvA ko'pi dharmakathAlabdhisampanno dharmazraddhikAstatra zrAvakA bhUyAMsaH tiSThantIti paribhAvya nirmaryAdastatra pUrvataraM gato gatvA ca saMjJinaH saMjJivargasya prekSaNA saMstavadharmakathAdibhirAtmIkaraNaMtataH pazcAdAgatAH kSetrikAstaiH sa pRSTo yuSmAkamagre kathitaM tataH kasmAdiha tvamAgataH sa tRSNIka AsIt / tata kSetrikairuktaM gacchata yUyaM, sampratyapi zrAvakavargazca tasmin pUrvasthite pariNata AsIt tataH pazcAt brUte mA nirgacchatu vayaM dvayorapi vartiSyAmahe / atra yat kSetrikANAmAbhavati / na se tasya nirmaryAdasya vA icchA prabhavati / sAmpratamimAmeva gAthAM vyAcikhyAsuH prathamato ghoSaNakaM bhAvayati [bhA. 3939] bAhullA saMjayANaM uvaggo yAvi pAuse / ThiyAmo amuge khette ghosaNa nnona sAhaNaM / / vR- saMyatAnAM samantataH pratyAsanneSu bAhulyAt upAgrazcAtipratyAsannazca apizabdAdanyAni ca varSA prAyogyANi kSetrANi na santi tato mA anye pravizantviti snAnAdisamavasaraNe ghoSaNAdimanyonyakathanaM kRtavanto yathA vayamamukakSetre sthitAH sma iti ghoSaNasyaiva prakArAntaramAhavibhijjateca te pattA, pahANAdIsu samAgamo / [bhA. 3940 ] pahu ppatte ya no kAle sannA ghosaNayaM tato / vR- sAdhUnAM snAnAdiSu samAgame yo yata AgataH sa tatra saMsthitaste ca vivakSitAH kSetramanujJApya tatra prAptAstatra yadekaikagacchasya samIpe gatvA krameNa kathyate tadA kAlo na prApyate utsUrasya bhavanAttato ye saGghasamavAyAH caityAdvA saMprasthitAstAn AsannAn kRtvA melApake melayitvA mahatA zabdena ghoSaNakaM kurvate / yathA zRNuta sAdhavo'smAbhiramukaM kSetraM varSAnimittamanujJApitamiti soccA sannisetyAdi vyAkhyAnArthamAha [bhA. 3941] dAnAdi saDDa kaliyaM soUNa tattha koi gacchejjA / ramaNijjaM khettaMtiya dhammakA laddhi saMpanno || vR- tat ghoSaNakaM zrutvA ko'pi dharmakathAlabdhisampanno dAnAdipradhAnazrAddhakalitaM tat ramaNIyaM kSetramiti kRtvA tatra gacchet[ bhA. 3942 ] saMthava kahAhi AUTTiUNa attI karei te saDDhe / tevi ya tesu parinayA iyarevi tehiM anupattA / / Page #912 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :- 10, mUla - 251, [bhA. 3942] 427 vR-saMstavena dharmakathAbhizca tAn zrAddhAn Avartya Avartya AtmIkaroti te'pi ca zrAddhAsteSu pariNatA itare'pica kSetrikAstatrAnupazcAtprAptA[bhA.3943] nIhattitena bhaNitesaDDe pucchaMtiteviyabhaNaMti / acchahabhaMtedoNhavinatesi icchAeM saccittaM / / vR-taiH kSaitrikairnirgacchateti bhaNite te pUrvAgatAH zrAddhAn pRcchanti yAmo (na) vayaM niSkAzyamAnAstiSThAmaH |te'pic zrAddhAHkSetrikAnsamAgatyabhaNantiAsIdhvaMbhadantayUyaMdvaye'pi, yato dvayorapi vayaM vartiSyAmahe tatra teSAM pUrvagatAnAmicchayA sacittamupalakSaNaghetadupadhizca na bhavati kiMtu kSetrikANAmeveti / [bhA.3944] asaMthare anitANaMkulagaNesaMghe yahoivavahAro / kevaiyaM puna khettaM hoi pamANeNabodhavvaM / / vR-asaMstare anyatrAsaMstaraNepunaranirgacchatAM kule gaNesocabhavati vyavahAraH kiMpunaH kSetrabhavati pramANena boddhavyam / tatrAha[bhA.3945] ettha sakosamakosaM mUlanibaddhaMgAmamamuyaMtANaM / saccitte accitte mIseya vidinnakAlammi / / vR-atra kSetramArgaNAyAMtarakSetraMmAsaprayogyaMvA tatsakrozamakrozaM ca / tatra yat sakrozaMtatpUrvAdiSu dikSupratyekaMsagavyUtamUrdhvamadhazcArdhakrozaM arthayojanecasamantato yasyagrAmAH santi, akrozaMnAmayasya mUlanibandhAtparataH SaSNAM dizAmanyatarasyAmekasyAM dvayostisRSu vA dikSu aTavIjalazcApadastenaparvatanadIvyAghAtenagamanaM bhikSAcaryAcanasaMbhavati |tnmuulnibddhmaatrmkroshNtNgraammmunyctaa, kimuktaM bhavati tasmin sakroze'kroze vA kSetre sthitAnAmRtubaddhe kAle niSkAraNamekaiko mAsakalpo vitIrNo'nujJAtaH / kAraNena punarbhUyAnapi kAlo, varSAsuniSkAraNaM catvAro mAsAH kAlo vitIrNaH, / kAraNena punaratiprabhUto'pi, evaM vitIrNekAle sacitte acitte mizrevAvagrahobhavati / nAvitIrNe kAle, teSAmasaMstaraNe anirgacchatAMtatsAdhAraNaMbhavatikSetraMtatra cAyaM kSetravyavahAraH / [bhA.3946] asthi huvasahuggAmA kudesanagarovama suhavihAro / bahugacchuvAhakarA sImAccheeNavasiyavvaM / / vR-vivakSitasyasthAnasya samantataH santivRSabhagrAmAH / kiMviziSTA ityAhakudezanagaropamA bahugacchopagrahakAriNasteSusImAcchedenavastavyaM tatravRSabhakSetraMdvividhamRtubaddhevarSAkAlevA ekaikaM trividhaM, tadyathA-jaghanyaM madhyamamutkRSThaMca, tatra Rtubaddhe jaghanyamAha[bhA.3947] jahiyaM ca tinnigacchA pannarasubhayA janA parivasaMti / eyaM vasabhakhettaMtavvivarIyaM bhave iyaraM / / vR- ubhau janau AcAryoM gaNAvacchedakazca tatrAcArya AtmadvitIyo gaNAvacchedI AtmatRtIyaH sarvasaMkhyayApaJcaidRzAyatratrayo gacchAH sAdhusaMkhyayApaMcadaza parivasanti / etat jaghanyamRtubaddhe kAle vRSabhakSetraM / tadviparItaM yatra tAdRzAH paJcajanA na saMstaranti, tat bhavati itarat na vRSabhakSetraM bhavatIti bhAvaH utkRSThaMvRSabhakSetraM / yatra dvAtriMzatsAdhusahasrANisaMstarantiyathA RSabhasvAmikAle RSabhazAsanasya gaNadharasya, jaghanyotkRSThayormadhye madhyamaM varSAkAle yatrAcArya AtmatRtIyo gaNAvacchedItvAtmacaturthaH Page #913 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 428 vyavahAra- chedaMsUtram - 2- 10/251 sarvasaMkhyayA sapta / evaM pramANA yatra ca ye gacchAH saMstarati etat jaghanyaM varSAkAlaprAyogyaM, vRSabhakSetraM utkRSTaM madhyamaM ca yathA Rtubaddhe kAle idRzeSu bahugacchopagrahakareSu vRSabhagrAmeSu satsu yadi vA eteSveva sAdhAraNeSu kSetreSu na parasparaM bhaNDanaM kartavyaM sacittAdinimittaM, kiMtu sImAcchedena vastavyaM, / tubhaMto mama vAhiM tujha sacittaM mametaraM vAvi / AgaMtugavatthavvA thI purisakulesu va virego / [ bhA. 3948 ] bR- parasparaM vAgantiko vyavahAra evaM kartavyaH / mUlagrAmasyAntarmadhye yat sacittAdi tat yuSmAkaM, asmAkaM tu bahiH prativRSabhAdiSu athavA yuSmAkamubhayatrApi sacittamasmAkamitarat acittaM yadi vA yuSmAkamAgantukA asmAkaM vAstavyA athavA yuSmAkaM striyo'smAkaM puruSA yadi vA eteSu kuleSu yo lAbhaH sa yuSmAkameteSu tu kuleSvasmAkamiti / [bhA. 3949 ] evaM sImacchedaM karaMti sAharaNaMmi khettaMmi / puvvaM Thitesu je puna paDhA ejjA hi anneu / / vR- evamuktena prakAreNa sAdhAraNe kSetre sImAcchedaM kurvanti ye punaranye tatra pUrve sthiteSvanyeSAM kSetrANAmabhAve samAgacchanti / [bhA. 3950 ] khette uvasaMpannA te savve niyamaso ubodhavvA / Abhava tattha tesiM sacittAdINa kiMbhave / / bR- te sarve niyamaso niyamena kSetrata upasampannA jJAtavyAH / atha tatra kSetre teSAM tathA sthitAnAM sacittAdInAM madhye kimAbhAvyaM bhavati kiM vA neti tatrAha [bhA. 3951] nAlapurusa saMdhu mittAya vayaMsayA sacite / AhAramattagatigaM saMthAragA vasahi macitte / / uggahaMmi pare evaM labhate uakhettito / vatthagAdi vidinnaMtu kAraNaMmi vi solabhe // [bhA. 3952 ] vR- nAlabaddhAH pUrva saMstutAH, pazcAtsaMstutA mitrANi vayasyAzca etatsacitte pare parakIye avagrahe akSetriko labhate / acitte AhAramazanAdikaM mAtrakatrikamuccAramAtrakaM prazravaNamAtrakaM khelamAtrakaMca, saMstArakaM parizATirUpaM vA vasatiM ca vastrAdikaM punardattaM labhate, kAraNe'nistaraNAdilakSaNe punaradattamapi / [bhA. 3953 ] duvihA suyovasaMpaya abhidhArate tahA par3hate ya / ekkekkAvi yaduvihA anaMtara paraMparA ceva / / vR- dvividhA zrutasampat tadyathA - abhidhArayati paThati ca ekaikA dvividhA anantarA paramparA ca / tatrAbhidhArayatnAnantarA nAma ekaH sAdhuH kiMcidAcAryamabhidhArayati yo'sAvabhidhAryamANaH san / kiMcidanyamabhi saMdhArayati, paraMparA nAma eko yatiH kaMcidAcAryamabhisaMdhArayati so'pyabhidhAryamANo'nyamabhi dhArayati so'pyanyaM, so'pyanyamevamaniyataM parimANaM / tadevAha [ bhA. 3954 ] [ bhA. 3955 ] etthaM suyaM ahIhami, suyavaM so ya annahaM / vaccaMto sobhidhAraMto sovi annattameva vA / / dohaM anaMtarA hoti, tigamAdI paraMparA / sahANaM punaretassa kevalaM tu niveyaNA || Page #914 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 429 uddezakaH-10, mUla - 251, [bhA. 3955] - vR-atraasya pArzvezrutamadhyeSyeitikazcidabhidhArayanvrajati, so'pizrutavAn anyatrAbhidhArayan vrajati / so'pyanyaM yadi vA tame vAbhidhArayati / tatra dvayoranantarA zrutopasampadbhavati trikAdInAM tu paramparA svasthAnaM punarAgacchaH kevalaM tasyAbhidhAritasya nivedanA kartavyA, yathAhaM svasthAnaM gacchAmIti sAmpratamanantarAryA paramparAyAMcAmidhAraNAyAmAbhavantamAha[bhA.3956] acchinnovasaMpayAe gamanaM saDDANa jattha vAcchinnaM / maggaNakahaNa paraMpara chammIsaMceva vallidugaM / / vR- acchinnopasampannamabhidhAryamANo yadanyaM vAbhidhArayati tasya hi lAbho nAnyena cchidyate tasyAmabhinnopasampadiyo'bhidhArayatAMlAbhaH sasvasthAnaMgacchati, yo'bhidhAritastasthAnyenAcchinnaH san gacchatItyarthaH / atha cchinA upasampattataAdita Arabhya yatra sarveSAM lAbho gacchati, ihAbhidhArayana yobhidhAritastaM prati saMprasthitaH sa cApAntarAle yadanyamabhidhArayati, AtmIye vA gacche nivartate, tadA yadabhidhArayatA pathiMlabdhaMsacittaMtadabhidhAritasyasvayaMvA gatvAsamarpayati ! anyasya vAhastepreSayati, / athanArpayati, svayamanyaprepaNena vA, tatrAha-maggaNetyAdi tatrakahaNaparaMparattiyaiH sa dRSTa AgacchantairyaH pUrvamabhidhAritastasya paraMparakeNAkhyAtaM, yathA yuSmAnabhidhArayitA tena saMprasthitena sacittena labdhaM tato yupmAkaMtena napreSitaM; maggaNatti sacaitat zrutvAtaMmArgayati |kvgto bhavenmamasacittaddArItimRgayamANaizcasnAnAdisamavasaraNe dRSTaH pRSTazca yathA'mukakAle asmAnabhidhArayatAsamAgacchatA sacittaM labdhaM tanmahAM dehi-yadina dadAti,tadAbalAtvyavahAreNadApyate, mAyAniSpanazcatasya gurukomAsaH prAyazcittaM, sacitte catvAro gurukAH acitte upadhiniSpannaMsa punarabhidhArayan yaiH sacittaiH so'bhidhAryate teSAM madhye kiM labhate ityAha-chammIsaM ceva valli dgamiti SaTanAlabaddhAni nirmizrANi labhate. mizraM ca evaM rUpaM nirmizramizralakSaNaMvallidvikaMlabhate, / sAmpratamenAmeva gAthAM vivRNvannAha[bhA.3957] abhidhArete par3hate vAcchinnAegatiyaMtae / maMDalIe usaMThANaM, vayate no umajjhimo / ! vR-abhidhArayatipaThativAyo lAbhaH sacchinnAyAmupasampadiantakeparyante tiSThatisarveSAM lAbhastatra vizrAmyatItyarthaH / maNDalyAMtuyo lAbhaH sasvasthAnaM labhate vyAkhyAturupatiSThata ityarthaH / na tumadhyame maNDalImadhyavarttini kasmAdityAha / [bhA.3958] jo umajjhillae jAti niyamA so u aMtimaM / pAvate tinnibhUmitupAniyaM va paloTTiyaM / / vR- yo maNDalI madhyavartini lAbho yAti, so'pi niyamAdantimaM vyAkhyAtalakSaNaM vA prApnoti, nimnabhUmi pAnIyaM praloThitaMpUrvaSanirmizrANyuktAni tAnisampratidarzayati - [bhA.3959] mAyA pitA yabhAyA bhaginIputto taheva dhUyAya / esAanaMtarA khalu nimmIsA hoti vallIu / / vR-mAtA pitAbhrAtAbhaginI putro duhitAca eSA khalvanantarA nirmizrA bhavati vallI / [bhA.3960] sesANa u vallINaM paralAbho hoidonnicaurovA / evaM paraMparAe vibhAsa tatto yajA parato / / vR-zeSANAM tuvallInAM yo lAbho bhavati dve putraduhitarau yadi vA catvAri mAtRpitRbhrAtRbhaginIrupANi Page #915 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra-chedasUtram -2- 10/251 samasto'pi paralAbho'pidhAritasya lAbhaityarthaH / evaM paramparAyAmapi vibhAyA kartavyA, |tto'piyaa carato vallItasya yAH paratastAH sarvA api paralAbhaH; samprati mizravallIpratipAdanArthamAha[bhA.3961] mAummAyA piyAbhAyA bhaginI evaM piuNo vi / putto dhuyA yatahAbhAuyamAdI cauNhapi / / [bhA.3962] aTevapajjayANAMcavIsaMbhAnubhagini sahiyAti / * evaicciyamAula suyAdayoparayarA vallI / / vR- mAturmAtA pitA bhrAtA bhaginI ca / evaM piturapi catvAri vaktavyAni tadyathA mAtA pitA bhrAtA bhaginI ca bhrAtrAdInAM caturNo pratyekaM dvau dvau draSTavyo tadyathA putro duhitA cabhrAtuH putro duhitA, bhaginyA apiputroduhitAca, aSTau ca prAryakANibhrAtRbhaginIsahitAnitadyathAmAtAmahyAapimAtApitAbhrAtA bhaginI, pitAmahasyApimAtApitAbhrAtAbhaginI |srvsNkhyyaamishrvrnnaacturvishtiH aSTAvAryakANi aSTau prAryakANi aSTau ca mAtrAdicatuSTayasya pratyekaM dvidhA bhavanAttathA cAha etAvatyeva mizravallI mAtulasutAdayaH paratarA vallItecamAtulasutAdayoyaditamapidhArayantitadAsalabhateAcAryamabhidhArayanti tadA AcAryasya, ye punaH paratare svajanAyecAnye te sarve'nabhidhAravato vA AcAryasya vA bhavanti[bhA.3963] duviho abhidhArato diThasadiTho yahotinAyavyo / abhidhArejaMtagasaMtaehiM diTho ya annehiM / / vR-abhidhArayadvividhodraSTavyastadyathA-dRSTo'dRSTazca tatradRSTo'bhidhAryamANasaktaiHsAdhubhiranyairvA adRSTau na kenApi dRSTaH / [bhA.3964] saccitte aMtarAladdhe jo ugacchati annahiM / jAtaMpesesayaM vAvi nei tattha adosavaM / / vR-saciteantarApathilabdheyo'bhidhArayan anyatragacchati,svagacchaMvA pratinivartate,tatrayastat / sacittaM labdhamabhidhAritasya preSayati svayaM vA nayati,so'doSavAn / . [bhA.3965] jouladdhaM vaeanasagaNaMpesaeivA / diThA vAadiThA vA mAyI hotividonnivI / / vR-yastusacittaM labdhvA anyamAcAryavrajati,svagaNaMvAtatsacittaMpreSayati / dRSTo'dRSTovAsanto dRSTAddaSTarupau dvAvapimAyinau bhavataH / / [bhA.3966] hANAiesutaMdissA pucchA siThe haratise | gurugAceva sacitte acitte tivihaMpuna / / vR- paramparayA kathamapizrutaM yathA'muko'smAnabhidhArya samAgacchat antarA pathisacitaM labdhavAn, paraM so'nyatragataH svagaNaM vA gatavAntatastaMmRgayamANaistaiH snAnAdisamavasaraNeSutaM dRSTrA pRcchA kRtA yathA tvamamukekAle'smAkamabhidhAryasamAgacchannaMtarA sacittamutpAdita vAn / tena ca yathAvasthitaMziSTaM tataH sa tasya sakAzAttam sacittaM harati / atha sa na dadAti tarhi vyavahAreNa dApyate mAyApratyayazca tasya guruko mAsaH prAyazcittaM sacittApaharaNe catvArI gurukAH, acitte punastrividhe jadhanyopadhiniSpannaM madhyamopathiniSpannamukuSTopadhi niSpannaMca / atraivAnyakartukavidhizeSasUcakaM gAthAdvayam / / Page #916 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH- 10, mUla- 251, [bhA.3967] 431 [bhA.3967] duviho abhidhArato diThamadiTThI va hoinAyanyo / ___ abhidhArijaMtagasaM ehiM diTho vA annehiM / / [bhA.3968] diThomAI amAI evamadiTThovi hoi duvihou / amAI uappiNitIsAIDana appiNejou / / vR-AdyagAyAvyAkhyAnaM prAgvat / dRSTo dvividhomAyI amAyI ca / evamaddaSTo'pidvividho bhavatimAyI amAyI ca / tatra amAyI labdhaMsacittAdikamarpayati yastumAyI sa nArpayati / tataH sa balavAn vyavahAreNa dApyatezeSaM tathaiva / / [bhA.3969] evaMtA jIvaMte abhidhAretou ei jo sAhU / kAlagate eyammiuiNamanno hoivavahAro / / vR- evaM tAvat jIvatyabhidhAryamANe yo'bhidhArayan sAdhurAgacchati tasya vyavahAraH, kAlagate punaretasminnabhidhAryamANe'yamanyobhavati vyavahAraH / tamevAha[bhA.3970] appatte kAlagate, suddhamasuddhe dittaaditeya / pubbiM pacchA niggaya saMtamasaMte sute baliyA / / dR-kaMcidAcAryamabhidhArayan saMprasthitastatrayaM gacchamabhidhArya saMprasthitastamaprApte eva sa AcAryaH kAlamato'tracatrayaH prakArAHpuvaMpacchAniggayattisayadaivAbhidhArayanirgatastadaivakAlagata AcAryaH / 1 athavA pUrvamabhidhArayan nirgataH pazcAdAvAryaH kAlagataH 2, yadi vA pUrvamAcAryaH kAlagataH sa pazcAdabhidhArayanirgataH 3 |atrprthmeprkaareyttenaabhidhaarytaapthiscittaadilbdhN, tatkAlagatAcArya ziSyANAmAbhavati |dvitiiyeprkaarelbdhe'lbdhevaascittaadikeydhuprtaaHsthviraastdaapittscittaadi tacchiSyANAmAbhavati / tRtIye prakAre'bhidhArayatA dUrAdAgacchatA tAvanna jJAtaM yAvattaM gacchaM prAptastatau yanimittaM sa tatrAgatastata zrutaM yadi tasya ziSyasyAsti tadA sa tata zrutaM tasmai dAtumicchati / tataH kAlagatAcAryANAmeva tat sacittAdyAbhavati, / atha tat zrutaM nAstinavA dadati tadA na labhante kAlagatAcAryAziSyAH sacittAdikaM; Aha-kikAraNaMtRtIye'piprakAre kAlagatAcAryaziSyANAmevAbhavati tata Aha-baliyatti balavantI zrutAjJA tat zrutaM tadavasthAmeva yannimittaM tenAbhidhAritaM zuddhamazuddhe adintadiMte ya iti yatkAlagatAcAryasya ziSyANAmAbhavati tadyadyabhidhArako dadAti tadA zuddho aprAyazcittItyarthaH / atha na dadAti tadA azuddhaH prAyazcittabhAga bhavatItyarthaH / tatra sacittasyAdAne prAyazcittaM catvAro gurukAH, AdezAntareNAnavasthApyamacitte upadhiniSpannaM yo'pi vAnAbhAvyamAdatte tasyApyevameva prAyazcittam / sampratipuvipacchAnigate saMtamasaMte ityasya kicidvyAkhyAnamAha[bhA.3971) labdhe uvarayAtherA tassa sissANa so bhave / __ mae vilabhate sIsojaise asthi dei vA / / vR-tatra prathamaprakAre'bhihitaM prAk tathaiva dvitIye prakAre labde upalakSaNetat / alabdhe vA sacite sthavirA uparatAstataH sa sacittAdiko lAbhastasya ziSyANAmAbhavati / tRtIye punaH prakAre mRte'pyabhidhAritelabhate ziSyo yadi se tasya zrutamasti dadAti vA, athavA nAsti na dadAti vA tadA na labhate / etAvatA saMtamasaMteityapi vyAkhyAtaM upasaMhAramAha Page #917 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra-chaMdasUtram -2- 10/251 [bhA.3972] evaM nANetahadaMsaNeya suttattha tadubhaeceva / vattaNasaMdhaNagahaNe navanavabhevA ya ekeke / / vR evamuktaprakAreNajJAnanimittamadhidhAryamANeyadAbhavatitatbhaNitaM,tathA tenaivaprakAreNadarzane'pi darzanaprabhAvakazAstrANAmapyarthAyAbhidhAryamANoAbhavatpratipattavyaM, tatrajJAnArthadarzanArthavAyo'bhidhAryate, sasuttatthatadubhaecevattisUtrArthatayA arthArthatayA tadubhayArthatayAtatracasUtrArthatayA adhidhAraNa tadvartanArthatayA sandhanArthatayA grahaNamiti, evaM trayo bhedAH / sUtrArthatayA arthArthatayA tadubhayArthatayA ca pratyekaMdraSTavyAH sarvasaMkhyayA jJAnedarzaneca pratyekaM navanavabhedAstathA cAha-navanavabheyA ekkke| . [bhA.3973] pAsatthamagIyatthA uvasaMpajjattite ucrnntthaa| suttovasaMpayAejo lAbhoso utesiMu / / vR- ye pArzvasthAdayo'gItArthAzcaraNArthamupasampadyate teSAM caraNopasampannimittaM kamapyabhidhAyaran samAgacchatAM zrutopasampadicAntaroyolAbhobhavatisatepAmabhidhAryamANAnAMbhavati, nAlabaddhavallIdvikaM tuteSAmabhidhArayatAmiti / / [bhA.3974] gIyatthA sasahAyA asamattAjaMtulahatisuhaTukkhI / suttatthe atakaMtasamattakappI una dalaMti / / vR- ye punaH pArzvasthAdayo gItArthAH sasahAyA saMbhoganimittamAlocanA dAsyAmaityabhidhArayantaH sUtrArthAn atarkayanto'napekSamANa Agacchanto'ntarA yallabhante, sacittamacittaM vA ye'pi ca gItArthA asamAptA asamAptakalpA Agacchanto labhante yacca ekAkI ekAkidopaparivarjanArthamupasampattukAmo labhate yacca samAptakalpinaste teSAmeva bhavanti / na tu yeSAM samIpaM prasthitAsteSAmevaM nirgranthInAmapi draSTavyam / [bhA.3795] abhidhArikhaMta apatte esa vutto gamo khalu / par3hate uvihiM vucchaM sou pADho imo bhave / / vR- eSo'nantaroditaH khalugamaH prakAro'bhidhAryamANe'prApte uktaH |at UrdhvaMtuprAptesati paThati vidhiM vakSyAmi, saca pATho'yaM vakSyamANo bhavati tamevAha / / [bhA.3796] dhammakahA sutte yA kAliyataha diTThivAya attheya / upasaMpayasaMjogedugamAijahuttaraM baliyA / / vR-dharmakathAyAM sUtre kAlike tathA dRSTivAde arthe ca pAThArthamupasampadbhavati tatra sUtrato'rthatazca sUtrArthayozca svasthAne dvikAdisaMyoge yathottaraM balikA balavantaH sUtracintAyAM paramparaM sUtraM pAThavat arthacintAyAM paramparamarthavyAkhyAnayana sUtrArthayoreva parasparaM cintAyAmarthapradAtA balIyAnitibhAvaH / [bhA.3977] AvaliyA maMDalikamopuvyutto cchinnacchinnabhedeNaM / . esAsu uvasaMpaya ettosuhdukkhsNpyNvocchN|| / vR-yA sA zrutopasampat paraMparAptA AvalikA jJAtavyA yAtvanantarA sA maNDalI sA ca acchinnA kathamiticeducyateyasmAdabhidhArakasya lAbho'nyenAcchinnaH sannabhidhAryamANamAgacchati / tato'cchinno lAbhayogAta sA upasampadacchinnetyucyate yA cAvalikA sA chinnA yatastasyAM yo lAbha Adita Arabhya paramparayA chidyamAno'ntime'bhidhArye'nyamanabhidhArayati vizrAmyati tataH sA cchinnopasampat / evaM For p Page #918 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :- 10, mUla - 251, [bhA.3977 cchinnAcchinnabhedenAvalikA maNDalikAkramaH paThatyapipUrvoktedraSTavyaH / tadevamukaiSA zrutopasampat ata UrdhvaM sukhaduHkhopasampadaMvakSye / tAmevAha[bhA.3978] abhidhAre uvasaMpannoduviho suhadukhito muneyavyo / tassa ukiMAbhavatI sacittAvittalAbhassa / / bR-sukhaduHkhito dvividho jJAtavyastadyathA-abhidhArayatItyabhidhAro abhidhArayat upasampannaH sukhaduHkhopasampadaM prAptaH tasya dvividhasyApisacittalAbhasyAcittalAbhasya vAmadhye kimAbhavatItica vaktavyam / athakaH sukhaduHkhopasampadamupapadyatetata Aha[bhA.3979] sahAyagotassaunatthi kotI suttaMca takkei nasoparatto / egAnie dosagaNaM vidittAso gacchamajheisamattakappaM / / vR- tasya sahAyakaH ko'pi na vidyate na ca parasmAtsUtramapekSo svayaM sUtrArthaparipUrNatvAt / kevalamekAkinI doSagaNaM viditvA sa gacchaM samAptakalpamabhyeti abhyupagacchati / tatropasampannamadhikRtyAbhavadyavahAramAha[bhA.3980] khitte suhRdukkhI u abhidhAratAiMdonnivI labhati | purapacchasaMthuyAiMhechillANaMca jolAbho / / vR-sukhaduHkhIsukhaduHkhopasampadamupasampannaH kSetre parakSetre'pietadarthameva kSetragrahaNamanyathaitannirarthaka syAt dvayAnyapi pUrvasaMstutAni vAbhidhAryante / labhante ye ca tena dIkSitAH teSAmathastanAnAM yo lAbhaH so'pi tasyApibhavati / samprati kSetre ityasya vivaraNamAha[bhA.3981] parakhettaMmi vilabhatisodovI tena gahaNakhettassa / jassa viuvasaMpanno soviyasena giNhaetAi / / vR- mAtApitRprabhRtIni zvazrUzvazuraprabhRtIni ca yadi taM sukhaduHkhopasampannamabhidhArayantyupatiSThante vratagrahaNAya parakSetre'pilabhate iti pratipattiH syAdityevaM lakSaNena kAraNena kSetrasya grahaNaM kRtamanyathAna kamapyarthapuSNAti yasyApisamIpesa upasampannaH so'pitAnina gRhNAtisUtrAdezato'nAbhAvyatvAt / [bhA.3982] parakhette va samANe atikamaMto vA na labhati asanni / chaMdeNapuvvasannI gAhiyassasamAdiyo labhai / / vR- parakIya kSetre tiSThan vyatikraman vA yastasya sukhaduHkhopasampannasya upatiSThati sa yadi asaMjJI aviditapUrvastadAtamasaMjJinanalabhate, kevalaMsakSetrikasyAbhavati, yaH punaH pUrvasaMjJI pUrvaviditasvarupastaM pUrvasaMjJitaMcchandena labhate yadi sa vallIsambandhobhavatitaMcasukhaduHkhitamabhidhArayati tadA labhate |ath taMnAmidhArayati |abhidhaarynnpic vallIsabandhobhavati, tatoyasya samIpesukhaduHkhopasampadaM jighRkSuH saMprasthitastasyAbhavati / gAhiyassa samAdiso labhate iti, yadi sa sukhaduHkhitena samyaktvaM grAhitaH Adizabdena madyamAMsa viratiM vA tataH pazcAtpravrajyA pariNAma pariNataH sa yadyapi vallIdvika sambandhI na bhavati tathApi yadi tasya sukhaduHkhitasya samIpe upatiSThate tadA sa taM labhate / etadeva savizeSamabhidhitsurAha [bhA.3983] suha dukhieNajaUpakkheva sAmito nahiM koI ! [22[28] Page #919 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 434 vyavahAra-chedasUtram -2- 10/251 vetiabhinikkhAmiMsou khettissa Abhavai / / vR-tenasukhaduHkhitena yaditatra parakSetre ko'pyupazamitaH samyaktvaM grAhitobhavatitatkAlamevabrUteabhiniSkramAmi pravajyAMpratipadye tadA kSetriNaH kSetrikasyAbhavatinatusukhaduHkhitasya / / [bhA.3984] ahaguNagAhitodaMsaNa tAho sahoti uvsaaNtss| kamhA jamhAsAvae tinnivarisANi puvadisA / / vR-atha punadarzanaM samyaktvaM tena sukhaduHkhitena pUrvagrAhitastaH sa tasya upazamayataH saddezanayA pratibodhitaHsaAbhavatikasmAditicedataAha-yasmAtzrAvake trINivarSANipUrvadigbhavatipUrvApannatA bhavati / [bhA.3985] eeNa kAraNeNasammadiThaMtuna labhate khettI / eso uvasaMpannoabhidhAretoimo hoi / / vR- etena kAraNena samyagdRSTiM pUrvagrAhitasamyagdarzanaM kSetrI kSetriko na labhate, eSa sukhaduHkhopasampadamupasampanna uktaH |saamprtmbhidhaaryn vaktavyaH / so'yaM vakSyamANo bhavati / [bhA.3986] maggaNakahaNaparaMpara abhidhArateNamaMDalIcchinnA / evaMkhalusuhadukkhe saccittAdI umaggaNA kayA || vR-sukhaduHkhanimittamanyaM gacchamupasaMpadyamAnasyamArgaNA bhavati, |kutrs gaccho vidyate gaveSayana gacchati,tataH kenApitasya kathanaM bhavati, yathAmukasthAnesagaccho'stIti, tatastenAbhidhArayatAparamparA AvalI cchinnA, anantarAmaNDalI acchinnA prAgiva paribhAvyA, paribhAvyaca yat yasmAbhavati tattasmai dAtavyaM, iyamatrabhAvanA-AvalikAyAMmaNDalyAMvA vallIdvikamabhidhArayataAbhavati, zeSaM tuyatsalabhate tattenAbhidhAritasya bhavati, / tadapi ca paramparayA vrajantimasyAvidhAryamANasya vizrAmyati, maNDalyAmanyenAcchidyamAno lAbho'nantarasyAbhidhAryamANasyopatiSThati / evamuktena prakAreNa sukhaduHkhopasampadabhijighRkSorabhidhArayataH sacittAdau mArgaNA kRtA, samprati pratikAreNa sukhaduHkhopasampadamupasampanne abhidhArayati sacitAdau mArgaNAM karoti / [bhA.3987] jaise asthi sahAyA jaivAvi kareMtetassa taMkiccaM / tolabhateiharA puna tesi maNunnANasAhAraM / / vR- yadi sa tasya sukhaduHkhopasampannasya sahAyAH santi yadi vA ta eva yeSAM samIpe upasampannastasya tatkRtyaM vaiyAvRttyAdi kurvanti tadA yattasyopatiSThantitaM labhate itarathA punasteSAM samanojJAnAM sAMbhogikAnAMsAdhAraNaMtadbhavati / . [bhA.3988] apuNNA kappiyAjeuannonnamabhidhArae / annonnassa lAbhoutesiMsAhAraNo bhave / / vR.apUrNakalpikAnAmagItArthA asahAyAyaapUrNakalpikA anyonyamabhidhArayanti anyonyasya sukhaduHkhopasampadaM pratipadyate teSAM yo lAbhaH so'nyo'nyasya parasparasya sAdhAraNobhavati / [bhA.3989] jAva ekekkago punno taavtNsaarveio| kulAidhaviragANaM vAdetijo vAvi sammato / / vR-yAvatteSAmekaikasyapUrNogaccho bhavati, kimuktaMbhavatiyAvadekaikasya pratyekaMgaccho nopajAyate, Page #920 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : :- 10, mUla- 251, [bhA. 3989 ] 435 tAvattamabhyupapannagacchamekatare sArayanti / yeSAmavagrahe vartante, atha te sArayantaH paritAmyanti tadA kulasthavirANAmAdizabdAt gaNasthavirANAM saGghasthavirANAM vA tAn dadati arpayanti yo vA ko'pi teSAM sammatastasya samarpayati / gatA sukhaduHkhopasampat / samprati mArgopasampadvaktavyA tathA cAhasukhadukkhe uvasaMpayae sA khalu vaNNiyA samAseNaM / aha eto uvasaMpaya maggoggaha vajjie vucchaM / / [bhA. 3990 ] vR- eSA anantaroditA khalu upasampadvarNitA samAsena sukhaduHkhe / athAnantaramata UrdhvaM mArge avagrahavarjite vakSye, mArgopasampadaM vakSye ityarthaH / atra ceyaM vyutpattirmAdizanAyopasampat mArgopasampat maggovasaMpayAe gIyattheNaM pariggahIyassa / agIyarasavi lAbho kA puna navasaMpayA magge / / [ bhA. 3991 ] anyathA vR- mArgopasampadi pratipannAyAmagItArthasyApi sato gItArthena parigRhItasya lAbho bhavati, agItArthasya na kiMcidAbhavatIti vadhanAnna ko'pi lAbhaH syAt, kA punarupasampat mArge iti cedata Ahajaha koi magannU annaM detaM tu vajjatI sAhU / upasaMpajjai u tagaM tatthaNNo gaMtukAmo u / / [bhA. 3992] vR-yathetimArgopasampatpradarzane yathAkazcitsAdhurmAgajJo'nyaM dezaM vrajati tatra deze'nyo gantukAmastakaM sAdhumupasampadyate, ahamapi yuSmAbhiH saha samAgabhiSyAmi / atha kIdRzo mArgopadarzananimittamupasampadyate [bhA. 3993 ] avvatto avihADo adiThadesI abhAsito vAvi / egamanege uvasaMpayAe caubhaMgo jA paMtho / / vR- avyakto vayasA avihADo'pragalbhaH adRSTadezI adRSTapUrvadezAntaro'bhASiko dezabhASAparijJAnavikalaH sA copasampad ekasyAnekasya ca tatra caturbhaGgI / tadyathA-ekakaekaMsaMpadyate 1 ekamanekaH 2 anekamekaH 3 anekamanekaH 4 sA copasamyat tAvat yAvatpanthAH / kimuktaM bhavati yAvatpanthAnaM vrajati tato vA pratyAgacchatIti / etadeva savizeSamabhidhitsurAha-. [bhA. 3994] gayAgate gayaniyatte phiDiyagaviThe taheva agaviTTe / ubhAga sannAya niyaTTa adiTThe abhAsIya / / . bR- avyaktA avihADA adezikA abhASikA vA anyaM sAdhumupasaMpadyate, asmAkamamukapradezena yathA vA yatra teSAM gantavyaM tatra ye vivakSitasAdhoranye 'vyaktavihADAdayo gantukAmAstAn bruvate vayaM yuSyAbhiH saha gamiSyAmastatrayatra gantukAmAstato yadi pratyAgacchanti tadaitat gatAgatamityucyeta tasmin mArgopasampat gayaniyatte iti anusaMpannA evavAtmIyena vyaktavihADAdinA samaM gatAstasya ca kAlagatatayA prati bhagnatvAdinA vA kAraNena pratyAgantavyaM nAbhavattataH pratyAgacchantastaM saadhumupsNpdyte| eSA gatanivRtte mArgopasampattathA phiDiyagaviTTe taheva agaviThe iti sphiTito nAma naSTaH tata Aha ubbhAmagetyAdi udbhrAmakabhikSAcaryayA adRSTapUrve viSaye gatastato na jAnAti kuto gantavyamiti sphittitH| atha svajJAtayo gaveSamANAH samAgatAstata stasmAt sthAnAdRSTapUrve viSaye naSTaH tataH sphiTitastathA abhASako'dRSTapUrve viSaye pRSTo pRSTato lagro yAti paraM milituM na zaknoti, sa (ca) dRSTvA pi pratipRcchanIyadezabhASAmajAnan na pratipRcchati, tato yathA tatparibhraSTo nazyati, sa ca naSTo gaveSaNIyaH / Page #921 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 436 tatra sphiTite gaveSite tathaiva cAgaveSite abhAvena mArgaNA kartavyA / tatra tadeva gaveSayatAM vAbhavanamanAbhavanamAha[bhA. 3995] vyavahAra - chedasUtram - 2- 10/251 uvaNa annapaMtheNa vA gayaM agevasita na labhaMti / agaveoti pariNata gavesamANA khalu labhati / / bR- upetya svajJAtikAn dRSTrA upanaSTo anyenavA yathAsa vivakSitesthAne gatobhaviSyatItyevaM saMkalpA ye mArgopadezanAyopasampannAste yadi taM na gaveSayanti, tadA te'gaveSayantastasya satkaM na kiMcillabhante, yadi punaradyApi na gaveSita iti pariNate cetasi prayatnaM vidhAya gaveSayanti, tadA tasyAdarzane'pikhalu tatsatkaM labhante, / athopasampadyamAnAnAM kimAbhavati kiM vA netyata AhaammApiti saMbaddhA mittAya vayaMsagA ya je tassa / [bhA. 3996 ] diTTA bhaTTA yatA magguvasaMpannato labhati / / vR- vrajantaH pratyAgacchanto vA yatte upasampadyamAnAH sacittAdikamutpAdayanti tatsarva mArgopadezakasya neturAbhavati, ye punarmAtApitRsambaddhA nAlabaddhavallIdvikamitibhAvaH / mitrANi vayasyAddaSTA bhASitAzca ye tamabhidhArayanti tAnmArgopasampanno mArgopasampadaM pratipanno labhate / tadevaM gatA mArgopasampat / vinayopasaMpayAto pucchaNasAhaNa apucchagahaNeya / . [bhA. 3997] nAyamanAye donnivinamati pakkillasAlI bA / / bR- ata UrdhvaM vinayopasampadvaktavyA iti zeSaH / sa caivaM kAraNato vA kecidviharato'kAraNato vA kecidviharanto 'dRSTapUrvadezaM gatAstairvAstavyAnAM sAMbhogikAnAM samIpe pracchanaM kartavyam / yathA kAni mAsaprAyogyAni kSetrANi kAni varSAvAsaprAyogyANi / evaM pRSTairapi sAdhanaM kathanaM kartavyamanyathA vakSyamANaprAyazcittaprasaktairatha tathaivAgantukA na pRcchanti tadA teSAmapi prAyazcittaM, gahaNe yatti sacittAdikasya grahaNe sati parasparaM nivedanaM kartavyaM, yathaitatsacittaM vA labdhaM yUyaM gRhNIteti anivedane asamAcArI tathA nAetti te AgantukA vAstavyAzca parasparaM jAnanti / tathA yatante na pramAdinaH anAetti na jAnanti, kiyantaste kiMvA pramAdinastatra jJAtA na jJAtA vA dravyAdibhiH parIkSyopasampadyeran nAnyathA, donnivinamaMtitti teca parIkSApUrvakamupasampadyamAnA dvayorapi parasparaM namanti kimuktaM bhavati ratnAdhikasya prathamato'vamaratnAdhikenAlocanA dAtavyA pazcAt ratnAdhikasya / atra pakvazAlayo dRSTAntaH / yathA pakkazAlayaH parasparaM namanti tathAtrApIti bhAvaH / sAmpratamenAmeva gAthAM vivarISu prathamataH pucchaNasAhaNa apucchatti vyAkhyAnArthamAha[bhA. 3998 ] kAraNamakAraNe vA adidesaM gayA viharamANA / puThAvihArakhette apuTha lahuto ya jaM vAvi / / vR- kAraNe azivAdilakSaNe akAraNe vihArapratyayaM sukhavihAro bhaviSyatIti buddhyA viharanto yathA sukhamaklezena sUtrArthAn kurvanto'dRSTapUrva dezaM gatAstatra ca teSAM sAMbhogikAH santi, tatastairAgantukaiste vAstavyAH sAMbhogikAH pucchAvihArakhettettimAsakalpaprayogyAni varSAkalpaprAyogyAni vA vihArakSetrANi praSTavyAstAni ca taiH kathayitavyAni / yadina pRcchanti, pRSTA vA te na kathayanti tadA dvayAnAmapi pratyekaM prAyazcittaM laghuko mAsaH / yacca pRcchAmantareNa vA stena svApadAdibhyo anartha sAdhavaH prApnuvanti 7 Page #922 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka:-10, mUla - 251, [bhA. 3998] tanniSpannamapi teSAM dvayAnAmapi prAyazcittamadhunAgahaNe ya iti asya vyAkhyAnamAha[bhA.3999] sacittami uladdhe annonna aniveyaNelahugo / kvahAreNa uhaauNpunrvidaanNnvrNmaaso|| vR-yatte AgantukA vAstavyA vAsacittaM labhaMte upalakSaNametadacittaM vA tasmin labdhe anyonyasya nivedanA kartavyA yathaitanmayA sacittamacittaM vA labdhaM yUyaM pratigRhNIta / evaM nivedane kRte dvitIyo na gRhNAti, paraM sAmAcArI eSetyavazyaM nivedanaM karttavyamanivedace prAyazcittaM laghuko mAsaH / etadeva savizeSamAha-vavahAreNa uityAdi na nivedayatitadA asamAcArI pratiSedhanArthavyavahAreNAgamaprasiddhena tathatvAmAsalaghuprAyazcittaMdatvAtasyaiva punaHpratiyacchanti |smprtinaaymnaayeitysyvyaakhyaanmaah[bhaa.4000] nAeva anAe vA hoi paricchavihIjahAheThA / aparicchaNaMmigurugAjo uparicchAe avisuddho / / vR-jJAte ajJAte vA bhavati dravyAdibhiH parIkSA vidhiryathAdhastAdbhaNitastathA kartavyaH / yadi punaraparIkSyopasampadyate yo'picagaccha: parIkSAyAmavizuddhaHpramAdItikRtvAtamapiyeupasampadyanteteSAM pratyekaM prAyazcittaM catvAro gurukAH / samprati donnivinamantItyatramatAntaramAha[bhA.4001] keI ubhaNaMtiumoniyamena nivei iccha iyarassa / taMtuna jujaijamhA, pakkillagasAlidilaMto / / vR- kecit bruvate niyamenA'vamo'vamarannAdhiko nivedayati itarasya ratnAdhikasya icchA yadi pratibhAseta tato nivedayati, no cenneti tacca na yujyate yasmAtpakvazAlidRSTAnta upanyastaH sa cobhayanamanasUcaka iti / sampratidvayornamanamAha[bhA.4002] vaMdanA loyaNAceva taheva ya niveyaNA / seheNa uvauttaMmiiyaro paccha kuvvatI / / vR-zaikSeNa avamaralAdhikena vandane AlocanAyAM tathaiva ca nivedane sacittAdeH kRte pazcAditaro ratnAdhikastasyapuratovandanamAlocanAMnivedanaMcakaroti / sampratikSetrazrutasukhaduHkhemArgavinayopasampatsu yadAbhAvyaM tadupadarzayati / [bhA.4003] suyasuhadukkhe khettemaNe vinuvsNpyaaey| vAvIsapuvvasaMthuya vayaMsa diTThA bhaTeyasabve ya / / vR-zrutopasampadiupasampadyamAnAdvAviMzatilabhante / tadyathA-SaT amizravallyAMmAtApitAbhrAtA bhaginIputro duhitA ityevaMrupAn,SoDazamizravalyAMtadyathA-mAturmAtApitAbhrAtAbhaginI |evN piturapi, bhrAtrAdInAM caturNA pratyekaM dvau dvau tadyathA-putro duhitA ca / sukhaduHkhopasampadi pUrvasaMstutAn mAtApitRsambandhAn upalakSaNametat mitravayasyaprabhRtIti ca kSetropasampadi vayasyAn / idamapyupalakSaNaM pUrvasaMstutAn pazcAcca saMstutAn nAlavaddhavallIdvikaM ca labhate / mAgopasampadi dRSTAbhASitAn ca zabdAdallIdvikaM mitrANica vinayopasampadisarvAn labhate navaraM nivedayati / etadevAha[bhA.4004] . khette mittAdIyAsutopasaMpannato uchallabhate / ammAupiusaMbaddho suhadukkhI iyaro diTTo / / bR-kSetre upasampadyamAno mitrAdIn labhate, AdizabdAt pUrvapazcAtsaMstutAn nAlavallIdvikamAhAraM Page #923 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 438 vyavahAra-chedasUtram -2- 10/251 mAtrakatrikaM saMstAraM vasatiM ceti parigrahaH, zrutopasampannaM labhate SaT mAtrAdikAn mizrAM ca valliM mAtRpitRsambaddhAM sukhaduHkhopasampano mAtApitRsambandhAn labhate vayasyAdIn ca, itaro mArgopasampanno dRSTAndRSTAbhASitAnupalakSaNametatvallidvikaM mitrANicalabhate vinayopasampannasyAbhAvyaM supratItamiti nvyaakhyaatm| [bhA.4005] icceyaM paMcavihaM jinAna ANAe kuNaisaThANe / pAvaidhuvamArAhaMtavivarIe vivaccAsaM / / vR- ityevaM paJcavidhakSetrazrutAdibhedataH paJcaprakAramAbhavadvyavahAraM svasthAne AtmIye sthAne yathA kSetropasampadi yat upasampadyamAnasya vA bhavati tattathaiva vyavahArati / evaM zeSeSvapi sthAneSu vaktavyaM jinAnAmAjJayA karoti paripAlayati sa dhruvamante ArAdhanAM prApnoti, jinAjJayA paripAlitatvAt / tadvadviparIta AbhavadvayavahAraviparyAsakArI viparyAsaM prApnoti nArAdhanAmantakAle prApnotItibhAvaH / [bhA.4006] ecceso paMcaviho vavahAre AbhavaMti to nAma / / pacchitevavahAraMsuNavacchasamAsaovucchaM / / vR- ityeSa AbhavatikonAma vyavahAraH paJcavidha uktaH / ata UrdhvaM prAyazcitte vyavahAraM samAsato vakSye, tacca vatsa vkssymaannNshRnnu| [bhA.4007] so punacaubviho davyakhettakAlabhAve ya / sacitte acitte yaduviho hoiduvvaMmi / / vR-sapunaHprAyazcittavyavahArazcaturvidhastadyathAdravye kSetrekAlebhAveca / tatradravye punrdvividhobhvti| tadyathA-sacite acitteca / tatra prathamataH sacitte vivakSuridamAha[bhA.4008] puDhavidagaaganimAruya vaNassaitasesuhoisacitte / acitte piMDa uvahIdasapannarasevasolasage / / [bhA.4009] saMghaTTaNa pariyAvaNauddavaNA vajjaNA esaTThANaM / dAnaM tucautthAdI tattiyamittA va kallANe / / vR- pRthivyAdInAM saMghaTanAdau pratyekaM yathApattiprAyazcittaM tat svasthAnamityucyate, / tacca chakkAya causu lahuyA ityAdinA prAgevAbhihitamidaM tu dAnaprAyacittamabhidhIyate, / kiM tadityAha-caturthAdi, tadyathA-pRthivyAdikaM vanaspatiparyantamekendriyamapadrAvayati jIvitAdvyaparopayati tadA abhaktArthaH / dvIndriyamapadrAvayataH paSThaMtrIndriyamapadrAvayato'STamaMcaturindriye dazamaM, paJcendriyedvAdazamam, |tttiymittaa ca kallANe iti athavA yasya yAvanti indriyANi tasya tAvanti kalyANAni prAyazcittaM, tadyathAekakalyANakamekendriyANAMparitApane, dvekalyANake dvIndriyANAMpUrvArddhamityarthaH / trINikalyANakAni trIndriyANAmekAzanakamitibhAvaH / caturindriyANAmAcAmlaMpaJcendriyANAmabhaktArthaH / athavedaMvarjanAyAM sacitte prAyazcittaM / [bhA.4010] ahavAvi aTThArasagaM purise itthIsu vajjiyA viisuN| dasagaMyanapuMsesuMArovaNavaniyA tattha / / vR- varjanA nAma pravrAjanAyAM niSedhastatra paruSe aSTAdazakaM varjitaM strIpu varjitA viMzatirdazakaM napuMsakeSu / tatrAha athavAAropaNAprAyazcittaMprAkkalpAdhyayanesaprapaJcamabhihitamiti tato'vadhArya, Page #924 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :- 10, mUla - 251, [bhA. 4010 439 acitepiNDauvahIityAdiacitteprAyazcittaMpiMDe piMDaviSayamupadhiviSayaMcakkakketyAha-dazakeSoDazake ca ! iyamatra bhAvanA-piNDamupadhiM vA dazabhireSaNAdoSaiH paJcadazabhirudgamadoSairihAdhyapUrakasya mizre'ntarbhAvavivakSaNaM tu paJcadazabhirityucyatte, SoDazabhirutpAdanAdoSairavizuddhaM gRhNAnasya prAyazcittaM tadapica prAkkalpAdhyayane'bhihitamitinabhUyo bhaNyate / tadevaM sacitteacitte itidvAradvayaM gatam / [bhA.4011] janavayaaddhANarodhae maggAdIeya hotikhettaMmi / dubhikkhe yasubhikkhe diyAvarAto va kAlaMmi / / vR-janapade adhvanirodhakemArgAtItecayatprAyazcittaMtatkSetrekSetraviSayaM,bhavati, iyamanabhAvanAjanapade'pi ca san saMstarannapi cAdhyAnaM pratipannAnAM yaH kalpastamAcarati, / adhvAnaM pratipanno vA na yatanAMkarotidarpaNavAdhvAnaMpratipadyate,tathArodhake'pisenAsUtreyo vidhirabhihitastaMnakaroti, mArgAtItaM kSetrAtikrAntamazanAdikamAhArayati, / eteSu yatprAyazcittaM tatkSetraviSayamiti, |smprti kAladvAramdurbhikSe subhikSe, divAratrau ca kAle kAlaviSayaM kimuktaM bhavati, / subhikSe'pi kAle saMstarannapi durbhikSakalpamAcarati, yadi vA durbhikSe ayatanAM karoti, tathA divase yaH kalpastaM rajanyAmAcarati, rajanyAmapiyaH kalpastaM divA divasakalpamUnamadhikaMvAkaroti, evaM rAtrikalpamapi / eteSu yatprAyazcittaM tatkAlaviSayam |saamprtmenaamevgaathaaN vivRNoti / / [bhA.4012] vasime vi avihikaraNaMsaMtharamANamakhittapacchitaM / addhANe uajayaNaM pavaLaNAcevadappeNaM / / [bhA.4013] kAlaMmi usaMtharaNepaDisevai ajayaNAvaemaMsi / ... diyanisimerAkaraNaM uNAhiyaM vAvi kaalen|| vR-vasime'pisaMstaranto'pi yadavidhikaraNaMtaniSpannakSetraprAyazcittaMtathAadhvaniprayanneayatanAyAM adhvanaH prapadane vA darpaNa yatprAyazcittaM tathA kAle subhikSe saMstaraNe'pidurbhikSakalpaM samAcarati durbhikSe vA samApatite ayatanA divAnikA maryAdAyA akaraNaM divasya kalpasya rAtrau rAtrikalpasya divase samAcaraNamiti bhAvo yadi vA divasakalpasya rAtrikalpasya UnamadhikaM vA karaNaM tanniSpannaM kAlaviSayaM prAyazcittaM, bhAvaviSayamAha[bhA.4014] jogatiekaraNatiedappapamAyapurisabhAvaMmi / - eesiMtuvibhAgaMbucchAmi ahAnupuvvIe / / vR-yogatrikaM enovAkkAyalakSaNaM, karapatrikaM karaNakAraNAnumodanArupaM, darpo niSkAraNamakalpara" pratiSevanaM, pramAdaH paJcavidhaH, puruSo gurvAdilakSaNo vakSyamANa eteSu yatprAyazcittaM tadbhAvaviSayaM, * sAmpratameteSAmeva padAnAM vibhAgamahaMsamAsena vakSye / tatra yogatrikakaraNatrikabhAvanAmAha[bhA.4015] jogatiekaraNatie subhaasubhetivihkaalbheenn| . sattAvasiMbhaMgA duguNA vA bahutarAvAvi / / vR- yogatrike karaNatrike pratyekaM zubhe azubhe ca trividhakAlabhedena saMcAryamANe saptaviMzAtabhAgakSaM, bhavanti / dviguNA vA bahutarA vA tadyathA manasA karoti 1 manasA kArayati 2 manasA kurvantamanujAnAti 3 / evaM vacasA 3kAyenaca 3 sarvasaMkhyayA nava etevAtItAnAgataH vartamAnarupakAlatrike ciMtyamAnAH saptaviMzatirbhavanti / ete cAzubhavyApArasaciraNaviSaye, tathA ca zubhavyApArAsamAcAraviSaye pi ___ Page #925 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 440 vyavahAra-chedasUtram -2- 10/251 draSTavyAH / yathA manasA na karoti kAlaprAptamapi zaktAvapi ca satyAM zubhaM vyApAra 1 naca kArayati 2 kurvantaMnAnujAnIte 3 ityAditathaiva ubhayamIlanecatuHpaJcAzat / tata uktaMdviguNA vAeteekaekasaMyoge dvikatrikasaMyoge ca bahutarA bhavanti / te cAvazyaka TIkAyAM pratyAkhyAnacintAyAmiva bhAvanIyAstato'vAdibahutarA vApi, aya manasA kathaM karaNaMkAraNamanumananaM vAtata Aha[bhA.4016] vAve mahamaMbavanaM manasakaraNaMtuho anuttevi / aNajANasujAvuppaimanakAraNamo avArate / / vR-ko'pi saMyataH kaJcit pradezaM dRSTrA cintayati asminnavakAze ahamAmravanaM vapAmi / yadyApi tena tathA cintayitvA noptamAmravaNaMtathApi tattena manasA kRtamapi manasA karaNaM tathA kenacit gRhasthena saMyata ukto yathA saMyata! yaditvamanujAnAsi tata etasminnavakAze AmravaNaMvapAmi tasmAdanujAnIhi yenopyate iti / evamukte yadina nivArayati tadA anukto'pi manasA kArApaNaMdraSTavyametadevabhAvayati[bhA.4017] ___ mAgahA iMgieNaMtu pehieNaya kosalA / addhutteNa upaMcAlA nANuttaM dakkhiNAvahA / / [bhA.4018] evaM tuanutte vimanasA kArAvaNaMtubodhavvaM / manasANunnA sAhucUyavaNaMvuttavuppativA / / vR-mAgadhAmagadhadezodbhavAHpratipannamapratipannavAiGgitAkAravizeSeNajAnanti,kauzalAH prekSitena avalokitena, paJcAlAH ardhoktena, nAnuktaMdakSiNApathAH kintusAkSa'dvacasA vyaktIkRtaM tejAnate, prAyojaDaprajJatvAt, tataevaMsativacasAnukte'pinivAraNAbhAvAtmanasAkArApaNaMboddhavyam / samprati manasAnujJAtaM bhAvayati cUtavanamuptaM pUrvamAropitaM, yadi vA upyate AropyamANaM tiSThattIti kRtvA sAdhuzcintayati zobhanaM yadihacUtavanamuptamupyate vA eSA manasAnujJA / [bhA.4019] evaM vayakAyammI tivihaM karaNaM vibhAsabuddhIe / hatthadisannacchoTi iya kAye kAraNamaNunnA / / vR- evamuktaprakAreNa vacasi kAye ca trividhaM karaNaMkaraNakAraNAnumananalakSaNaM svabuddhyA vibhASeta tatra vacasi supratItaM kAye tu durvibhAvamiti tadbhAvanAmAha-ityAdi hatyAdi / atrApi kAyena svayaM karaNAmiti pratItaM tataH kAraNamAha-hastAdisaMjJA kAyena gAthAyAM saptamI tRtIyArthe kAraNaM tathA cchoTiM nakhacchoTikAMdadataH kAyena anujJA / / [bhA.4020] evaM navabheeNaMpANAivAyAdige uaiyAro / niravemalANamanavipahittiyaresi ubhaena / / drayANAmakAvamuktena prakaraNa navabhedena samAhAroyaM navabhirbhedaiH prANAtipAtAdike atIcAre yatprAyazcittaM 'citteprAyazcittaM / miti bhAvaH / tatra nirapekSANAM pratimApratipannAdInAM manasApyatIcArase vane [bhA.401 bhatareSAM gacchasthitAnAmubhayenavA kAyena cAtIcArasevane prAyazcittamiti / [bhA.4021] vAyAmavaggaNAdIdhAraNa DevaNaya hoidappeNa / paMcaviha pamAyaMmIjaM jahi AvajaItaMtu / / vR- yanniSkAraNaM vyAyAma valganAdi karoti yadi vA dhAvanaM vepanaM bA, loSTrAdeH prakSepaNaM tadviSayaM Jain prAyazcittaM bhavati jJAtavyaM, darpaNa tathA paMcavidhe paJcaprakAre pramAde yaM pramAdamApadyate yatra tadbhavati Page #926 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 441 uddezaka :- 10, mUla - 251, [bhA. 4021] pramAdaviSayaM prAyazcittaM / samprati puruSAnAha[bhA.4022] gurumAIyA purisAtullavarAhe vitesinANataM / pariNAmagAiyA vAiDDimanikkhaMta asahUvA / / [bhA.4023] pumaM vAlathirAceva kayajogAyaseyarA / ahavAsabhAvato purisA hotidAruNabhaddagA / / vR-gurvAdayaH puruSAsteSAM tulye'pyaparAdhe prAyazcittamadhikRtya bhavati nAnAtvaM / athavA trividhAH puruSAH pariNAmakAdayaH pariNAmikA apariNAmakA atipariNAmikAzca / teSAmapi tulye'pyaparAdhe prAyazcittamathavAnyathA bhavati / athavA anekavidhA puruSAH, tadyathA-RddhimaniSkrAntAH aRddhimanniSkrAntAzca asahAH sasahAzca puruSAH puruSAH strI napuMsakAni ca bAlAstaruNAzca sthirA asthirAzca kRtayogAzca setarA nAma sapratipakSA eteSAmapi tulye'pyaparAdhe puruSabhedena prAyazcittabhedaH athavAsvabhAvataH puruSA dvividhAbhavantitadyathAdAruNA bhadrakAzca / tatratulye'pyaparAdhedAruNAnAmanyat prAyazcittamanyatbhadrakANAmiti |saaNprtmupsNhaarmaah[bhaa.4024] pAyacchittA bhavaMteya vavahAre so samAsatobhaNito / jeNaMtuvavaharijjaiiyANitaMtUpavakkhAmi / / vR-eSo'nantaroditaH prAyazcitte Abhavatica pratyekaM paJcavidhI vyavahAraH samAsato bhaNitaH idAnIM tuyena vyavahriyatetaMvyavahArapravakSyAmi / pratijJAtameva karoti / [bhA.4025] paMcaviho vavahAro duggatibhayacuragehiM pannatto / Agamasuya ANA dhAraNA yajIeyapaMcamae / / vR-yena vyavahriyatesavyavahArodurgatibhayacUrakairdurgatibhayavidhvaMsakaiH paJcavidhaH prajJaptastadyathA AgamaH zrutamAjJAdhAraNAjItaMca paJcamaH / [bhA.4026] Agamato vavahAro munnhjhaadhiirpurispnnttoN| paccakkho yaparokkho soviya duvihomuneyavyo / / vR-tatrAgamato vyavahAro tathA dhIrapuruSaiH prajJaptastathA zRNuta sa Agamato vyavahAro dvividho jJAtavyastadyathA-pratyakSa parokSazca / / / [bhA.4027] paccakkho viya duviho iMdiyajoceva nova iMdiyajo / iMdiyapaccakkho viyapaMcasu visaesuneyavyo / / vR-pratyakSo'pi dvividhastadyathA-indriyajonoiMdriyajazca / tatra indriyajaH pratyakSaH paJcasurUpAdiSu viSayeSujJAtavyaH / [bhA.4028] noiMdiyapaccakkho vavahAro sosamAsatotiviho / . ohimaNapajjave yA kevalanANeya paccakkhe / / vR-yastuno indriyajaH pratyakSo vyavahAraH samAsatastrividhastadyathA-avadhipratyakSaM,manaHparyavapratyakSaM, kevalajJAnapratyakSaM / tatrAvadhipratyakSamAha[bhA.4029] uhI guNapaccaiejevaTuMtI suyaMgavI dhIrA / ohi visayanANatthe jANasu vavahArasohikare / / Page #927 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 442 vyavahAra- chedasUtram - 2- 10 / 251 vR- avadhirdvidhA bhavapratyayo guNapratyayazca / tatra saMyatAnAM guNapratyaya eva na bhavapratyayastata AhaavadhI guNapratyaye ye vartante zrutAGgavido dhIrAstAn avadhiviSayajJAnasthAn jAnItaM vyavahArazodhikarAna zuddhavyavahArakAriNaH / [bhA. 4030] - ye jumatau vipulamatI vA manaH paryavajJAne zrutAGgavido dhIrA vartante tAnmayaH paryavajJAnasthAn jAnIta vyavahArazodhikarAn zuddhavyavahArakAriNaH / [ bhA. 4031] ujjumatI viulamatI je vaTTaMtI suyaMgavI dhIrA / manapajjavanANatthe jANasu vavahArasohikare / / bR- ye dharmayoH zrutadharmasya cAritradharmasya cAdikarAstatprathamatayA pravartanazIlAJcAritravarajJAnadarzanasamagrAste jinAH sarvatragajJAne vyavahAraM vyavaharanti / uktaH pratyakSaH / samprati parokSamAha[bhA. 4032] paccakkhAgamasariso hoti parokkho vi Agamo jassa / caMdamuhI viva sovi hu Agamo vavahArakhaM hoi / / AdigarA dhammANaM cAritavaranANadaMsaNasamaggA / savvattagaNANeNaM vavahAraM vavaharaMti jinA / / vR- yadyapi pUrvAdikaM zrutaM tathApi yasyAgamazcaturdazapUrvAdikaH parokSo'pi pratyakSAgamasadRzaH pratyakSAvadhyAditulyarUpo bhavati sopyAgamavyavahAravAn vaktavyo bhavati / yathA candrasadRzamukhI kanyA candramukhIti etaduktaM bhavati yadyapi pUrvANi zrutaM nAgamatulyAnIti (tadapi ) tairvyavaharan AgamavyavahAravAn ucyate iti / sampratyAgamasya vyAkhyAnamAha [bhA. 4033] nAyaM AgamayaMti egaI jassa so parAyatto / so parIkkho vuccai tassa paesA ime huti vR- jJAnamAgamitamityekArthamevaM ca jJAnamAgama ityekArthamApatitaM / tatra yasya sa Agamo'parAdhInaH sa pratyakSa ucyate / sa cAvadhyAdirUpo yasya tuparAyattaH sa parokSa ucyate / saca caturdazapUrvAdisamutthastasya parokSasyAgamasya pradezAH pratibhAgA bhedA ityarthaH / ime vakSyamANA bhavanti / tAnevAha [bhA. 4034] pArokkhaM vavahAraM Agamato suyadharA vavaharati / codasadasavvadharA navapuvviyagaMdhahatdhIya / / vR-ye zrutadharAzcaturdazapUrvadharA dazapUrvadharA nava pUrviNo vA gandhahastino gandhahastisamAnAH se AgamataH parokSaM vyavahAraM vyavaharanti / atrAkSepaparihArAvabhidhitsurAha [bhA. 4035 ] kiha Agama vavahArI jamhA jIvAdayo payatthA u / udaladdhA tehiM tU savvehiM nayavigappehiM || vR- kathaM kena prakAreNa sAkSAt zrutena vyavaharantaH AgamavyavahAriNaH procyante sUrirAha yasmAt jIvAdayaH padArthAstaizcaturdazapUrvadharAdibhiH sarvai nayavikalpairnaigamAdinayabhederupalabdhAH etadeva savizeSamAha [bhA. 4036 ] jaha kevalI vi jANai davvaM ca khettaM ca kAlabhAvaM ca / taha caulakkhaNamevaM suyanANImeva jANAti / / vR - yathA kevalI kevalajJAnena sarvaM dravyaM sarvaM kSetraM kAlaM bhAvaM ca sarvAtmanA svaparaparyAyabhedabhinnaM jAnAti - Page #928 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :- 10, mUla - 251, [bhA. 4036] 443 evaM zrutajJAnyApi caturlakSaNaM dravyakSetrakAlabhAvarUpaM zrutabalena jAnAti / tata ete'pyAgamavyavahAriNa ucyante etadevaM prastutaM prAyazcitta-zuddhayadhikAramadhikRtya yojayati / [bhA.4037] paNagaM mAsavivaDDImAsagahAnI ya paNagahAnIya / egAhe paMcAhaM paMcAhe cevaegAhaM / / [bhA.4038] rAgadosavivaDDi hANivA naudetipaccakkhI / coddasapuvvAdIvihutahanAuMdeti hInahiyaM / / vR-yathApratyakSiNaH pratyakSAgamajJAninastulpe'pyaparAdhepaJcakapaJcakayogye ekasya paJcakaMdadati | aparasya rAgadveSavivRdvimupalabhya mAsena mAsAbhyAM mAsairvA vRddhiM prayacchanti / upalakSaNametat mUlamanavasthApyaM pArAJcitaM vA yacchanti / yathA tulye'pi pArAzcitaM yogyAparAdhe ekasya pArAJcitamaparasyAnavasthApyaM mUlaM cchedaM vA mAsena mAsAbhyAM mAsai rvA hAnyA tapo vA ca zabdAt paJcakaM yAvadante namaskAra sahitaM hA duSThukRtaM hA duSTukAritaM hA duSThu anumoditamityevaM vairAgyabhAvanAto rAgadveSahAniM bhUyasImati bhUyastArAmupalabhya prayacchanti, tathA kasyacit bhAsapratisevanAyAmalpAM rAgadveSahAnimupalabhya paJcakahAnyA mAsikaM dadati paJcaviMzatiM dinAni dadatItyarthaH / tathA ekAhanAma abhaktArtha pratisevite paJcAhaM dadatipaJcAhe vA pratisevite ekAhamupalakSaNatvAdAcAmlamekAzanaM pUrvArddha nirvikRtaM pauruSI namaskArasahitaM vA prayacchanti / evaM caturdazapUrvAdayo'pi hunizcitaMrAgadveSahAnivRddhI upalabhya hInamadhikaMvA prAyazcitta dadati / atra parasya praznamudIrayati[bhA.4039] codagapucchA paccakkhanANiNothovaM kaha bahuMdeti / dilaMto vANiyae jinacodasa puviedhamae / / vR- codakasyAtra pRcchA pratyakSajJAnino jinAdayaH stoke'parAdhe kathaM bahu prayacchanti prAyazcittamupalakSaNametat bhUyasi vAparAdhe stokamatra sUrirAha-dRSTAnto'travaNijA dRSTavyaH / tathA bhUyaH parasya pRcchA jinAdayaH kevalajJAnAdibalena parasya bhAvaM jAnate caturdazapUrviNastu kathaM yena stoke'pi bahu, bahAvapistokaM dadati / sUrirAha-atradhamako dRSTAntaH tatraprathamatovaNigdRSTAntaMbhAvayati[bhA.4040] jaMjahamollaMrayaNaMtaMjANai rayaNavANito niuNo / thovaMtumahallasasvakAsai appassa vibahaMtu / / vR- yathA nipuNo ratnavaNik yat ratnaM yathA mUlyaM tattathA samyak jAnAti / jJAtvA ca kasyacit mahato'piratnasyastokaMmUlyaM dadAti, kasyacidalyasyApyadbhutaguNopetasya bahu, imAmevadRSTAntabhAvanAM prakArAntareNAha[bhA.4041] ahavA kAyamaNissa usumahallassa viu kAgaNI mollaM / vairassa uappassa vimollaM hotIsayasahassaM / / vR-athavetiprakArAntare ratnaparIkSakovaNikkAcamaNeH sumahato'pimUlyaMkAkinI karAti / vajrasya turatnasyAlpasyApi mUlyaM tena kriyamANaMzatasahasraM bhavati / atropanayamAha[bhA.4042] iyamAsANabahUNa virAgadosappayAe thovaMtu / rAgadosovacayA paNage viu to bahuMdeti / / vR-itiamunAdRSTAntaprakAreNabahunAmapimAsAnAyogye'parAdhevairAgyabhAvanAcchalatorAgadveSAlpatayA Page #929 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 444 vyavahAra-chedasUtram-2- 10/251 stokaM prAyazcittaM dadati, siMhavyApAdakasyeva, rAgadveSopacayAt paJcake'pyaparAdhe bahuprAyazcittaM dadati / adhunA jinacodasapuviedhamae ityasya vyAkhyAnamAha[bhA.4043] paccakkhI pacakkhaM pAsai paDisevagassa sobhAvaM / kie jANaipArokkhI nAyamiNaMtatthadhamaeNaM / / vR- pratyakSI jinAdi: pratyakSa pratisevasyabhAvaM jAnAti, parokSI caturdazapUrvAdiH kathaM jAnAti yena so'pi tathaiva vyavaharati ? sUrirAha- tatra tasmin viSaye jJAtamudAharaNamidaM vakSyamANaM dhamakena zaMsvadhyAmAtrA tadevadarzayati[bhA.4044] nAlIdhamaeNajinAuvasaMhAraM karetipArokkhe / jaha sokANaMjANaisueNasohiMtahA souM / / vR- jinAstIrthakRtaH parokSe Agame upasaMhAraM nAlIdhamakena kurvante iyamatra bhAvanA-nADikAyAM galantyAmudakagalanaparimANatojAnAtietAvatyudake galiteyAmo divasastharAtrevagitaitittato'nyasya parijJAnAya zaGkha dhamati / tatra yathA so'nyo janaH zaGkhasya zabdena zrutena kAlaM vA yAmalakSaNaM jAnAti tathA parokSAgamagAmino'pizodhimAlocanAMzrutvAtasyayathAvasthitaMbhAvaMjAnanti |jnyaatvaactdnusaarenn prAyazcittaM dadati / athakIdRzAste zrutajJAnino ye pratyakSajJAnina ivazodhiMjAnanti / tata Aha[bhA.4045] jesiMjIvAjIvA uvaladdhA savvabhAvapariNAmA / savvAya nayavihIhikena kayaM Agamena kayaM / / vR-yeSAMzrutabalena sarvejIvAajIvAzcaupalabdhAdravyataH sarveSAmapicabhAvanAMpadArthAnAmupalabdhAH zrutajJAnaviSayAH pariNAmAH paryAyAHkairityAha-sarvairnaMgamAdibhinayaMvikalpaistepratyakSajJAninaiva parasya zodhi jAnanti / atraparapraznaH kena kRtaMtatzrutajJAnaM yasyedRzaMmAhAtmyamataAhaAgamena kevalajJAnena kRtametAvevAkSepaparihArau bhAvayati[bhA.4046] tuMpuna kena kayaMsuyanANaMjenajIvamAdIyA / najaMti savvabhAvA kevalanANINataMtukayaM / / vR- yatpunaH zrutajJAnaM kena kRtaM, yena jIvAdayaH sarve bhAvA jJAyante / sUrirAha kevalajJAnibhiH kRtaM gAthAyAM SaSThI tRtIyArthe prAkRtatvAt tadevaM yathA zrutajJAnino'pi jAnanti tathA pratipAditamadhunA zodhividhimAha[bhA.4047] Agamato vavahAraMparasoccA saMkiyaMmi ucrite| AloiyaMmiArAdhanA anAloiebhayaNA / / vR- AgamataH pratyakSajJAnI vApare parasmin vyavahAraM karoti / parasyAlocanAM zrutvA nAnyathA / tatra yadikaluSitacAritratayAnasamyagAlocayati, kiMtvAmaryAdAmatikramyavartate, tadAzaMkitamitibhinnamiti vA kaluSitabhiti vA ekArthaM cAritre sati na samyaganenAlocitamitijJAtvA taM brUte anyatra gatvA zodhiM kuruyadi punaH samyagAlocayati tadA dadAtiprAyazcittaatha yadi pratyakSAgamajJAninaH parokSAgamajJAnino vAsarvabhAvaparijJAnAttataHkasmAttasya purataAlocyate, kiMtutasyasamIpamupagamyavaktavyam aparAdhAnme bhavantojAnatetasyazodhiM prayacchatatataAha-AloiyAdi / AlocitebahuguNasaMbhavataH samyagArAdhanA bhavati / anAlocitaArAdhanAyA bhajanAvikalpanAkadAcidbhavatikadAcinneti / etaccAgrabhAvayiSyate Page #930 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka : :- 10, mUlaM - 251, [bhA. 4047] tatrAgamato vavahAraM pare socceti vyAkhyAnayati [bhA. 4048 ] AgamavavahArI chavviho vi AloyaNaM nisAmettA / deti tato pacchitaM paDivajjai sAriuMjaiya / / vR- AgamavyavahArI SaDvidho'pi parasyAlocanAM nizamya tataH prAyazcittaM dadAti / yadica kamapyaparAdhaM vismRtaH smAritaH san samyak pratipadyate tadA smArayati ca / anyathA tasyAlocanAmeva na dadAti / Aloiya paDikkaMtassa hoi ArAdhanA suniyamena / anAloyaMmi bhayaNA kiha puna bhayaNA havai tassa / / [bhA. 4049 ] vR- pUrvamaparAdhajAtamAlocittaM tatastasmAt pratikrAntasya apunaHkaraNatayA pratinivRttasya niyamena paryante samyagArAdhanA bhavati / anAlocite punarbhajanA / Ah kathaM punaranAlocite tasyArAdhanAviSayabhajanA bhavati / atrAha [bhA. 4050 ] kAlaM kuvvejja sayaM aho vA hujja ahava Ayarito / appatte patte vA ArAdhana tahavi bhayaNevaM / / 445 vR- ko'pi AlocanAM grahISyAmItyAlocanApariNAmapariNata AlocanAgrahaNAya samprasthita AlocanArhasamIpaM sa ca tamaprApta evApAntarAle svayaM kAlaM kuryAt / yadi vA pApto'pi rogavazAdamukho jAto'thavA tasyAprAptavata eva sa AlocanArha AcAryaH kAlagato, yadi vA prAptavato'pyamukho jAtaH / tataH sa evamAlocanAM pariNataH AlocanAyA asaMbhave'pi kAle kurvannArAdhako yadi punarna samyagAlocanApariNAmapariNatastadA so'nArAdhakaH sa ca tathA kAlagato dIrghasaMsArI bhavati, evamArAdhanA AlocanA hi prApte'prApte vA bhajanayA bhavati / sampratyAgamavyavahAriNAmapi purata AlocanAyAM guNAnupadarzayati / avarAhaM viyANaMti tassa sohiM ca jaddavI / [bhA. 4051] tahA vi AloyaNA vRttA AloyaMte bahuguNA / / vR- yadyapyAgamavyagrahAriNastathAlocakasyAparAdhaM vijAnanti zodhiM ca tathApi teSAmapi purata AlocanA dAtavyA uktA tIrthakaragaNadharairyata Alocayati bahavo guNAstathAhyAlocanAcAryeNa sa AlocakaH protsAhyate yathA vatsa, tvaM dhanyastvaM sabhAgyaH yadevaM mAnaM nihatyAtmahitArthatayA svarahasyAni prakaTayati / mahAduSkarametat, evaM ca sa protsAhitaH san vardhamAnapariNAmaH samyag niHzalyo bhUtvA yathAvasthitamAlocayati zodhiM ca samyak pratipadyate / tataH paryante ArAdhanA stokakAlena ca mokSagamanamiti / atha kathamAgamino vyavahAraM prayuMjate tata Aha " [bhA. 4052] dacve hiM pajjavehiM ya kamakkhette kAlabhAvaparisuddhaM / AloyaNaM suNettA to vavahAraM pauMjaMti / / vR- dravyaiH sacittAdibhiH paryAyaistaSAmeva sacittAdidravyAmANavasthAvizeSaiH pariNAmavizeSaistathA kramataH kSetrataH kAlato bhAvatazcaparizuddhAmAlocanAM zrutvA tatastadanantaraM vyavahAraM zodhivyavahAraM prayuJjate nAnyathA, tatra yadi sacittaM sevitvA sacittamevAlocayati tadA dravyazuddhA sA AlocanA yadA tu sacittaM pratisevyAcittamAlocayati tadA dravyAzuddhA, tathA yAmavasthAmupagataM sacittaM pratisevya tAmavasthAgataM tadAlocayati tadA sA paryAyazuddhA; yadAnyAmavasthAmupagataM pratisevyAnyAvasthAmAlocayati tadA Page #931 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 446 vyavahAra - chedasUtram - 2- 10/251 paryAyAzuddhA tathA yadi pratisevanAnulomamAlocayati tadA sA kramazuddhA utkrameNAlocayataH kramAzuddhA / tathA yadyatra janapade'dhvani vA pratisevitaM tattathaiva AlocayataH kSetrazuddhA AlocanA janapade pratisevitamadhvani kathayataH kSetrAzuddhA / yathA yat yadA durbhikSe subhikSe vA divArAtrau vA pratisevitaM tattadAlocayataH kAlazuddhA subhikSe pratisevya durbhikSe kathayato rAtrau vA pratisevya divase kathayataH kAlA zuddhA / tathA yenAnAbhogAdinA sevitaM taM bhAvaM kathayato bhAvazuddhA, upetya pratisevyAnAbhogAdinA kathayato bhAvAzuddhA / samprati bhAvamevopadarzayati [bhA. 4053] sahasA annANena va bhIeNa va pellieNa va pareNa / vasanena pamAdena va mUDhena va rAgadosehiM / / vR- tena pratisevakena sahasA ajJAnena vA pareNa vA preritena vA vyasanena vA dyUtAdinA pramAdena vA mUDhena vA rAgadveSAbhyAM vA pratisevya yadi tathaivAlocyate prAyazcittAya me dadAti nAnyatheti vAkyazeSaH / [bhA. 4054] puvvaM apAsiuNaM chuDhe pAyaMmi jaM puNo pAse / na ya tarai niyatteuM pAyaM sahasA karaNameyaM / / vR- pUrvamagretanapradeze kuliGginamadRSTrA kSipte utpAdite pAde yatpunaH pazyati kuliGginaM samApatitaM na pAdaM nivartayituM zaknoti tata evaM yattasya vyApAdanametatsahasAkaraNaM / sAmpratamajJAnamAhaannaMyarapamAeNaM asaMpautassa novauttassa / [bhA. 4055 ] iriyAsu bhUyatthe avato eyamantrANaM / / vR- paJcAnAM pramAdAnAmanyatareNApi pramAdenAsaMprayukta syAkroDIkRtasyAta eva IryAdiSu samitiSu bhUtArthena tatvato'vartamAnasya yadbhavanametadajJAnaM adhunA bhIeNa va pellieNa va pareNa ityasya vyAkhyAnamAha [bhA. 4056 ] bhIto palAyamANo abhiyogabhaena vAvi jaM kujjA / paDito vA'paDito vA pelijjau pelliu pANe / / vR- abhiyogabhayena bhItaH palAyamAno yat kuryAt prANavyaparopaNAdi tat bhIteneti draSTavyam / tathA pareNa preritaH sanpatito'patito vA prANAn dvIndriyAdIna ekendriyAnvA prerayeta / samprati vyasanAdipahAni vyAcaSTe / [bhA. 4057 ] jUyAdi hoi vasanaM paMcaviho khalu bhave pamAdou / micchattabhAvanA u moho taha rAgadosAya / / bR- dyutAdi bhavati vyasanaM, pramAdaH khalu madyAdibhedAdbhavati paJcavidhaH, midhyAtvaM bhAvanA mohaH rAgadveSAH supratItAH / [bhA. 4058 ] eesiMdvANANaM annayare kAraNe samuppanne / to AgamavImaMsaM kareMti attA tadubhaeNaM / / vR- eteSAmanantaroditAnAM sahasAprabhRtInAM sthAnAnAmanyatarasminkAraNe samutpanne sati AlocanAyAM pradattAyAmAgamavimarzamAptA ubhayena sUtrArthalakSaNena kurvanti / yathAyaM saho'yamasahaH ayametAvatA zotsyati ayaM neti / athavA kimanena samyagAlocitaM kiM vA neti / sAmpratamAgamavimarzameva vyAkhyAnayati Page #932 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :- 10, mUlaM - 251, [ bhA. 4059 ] bhA. [ 4059 ] jai Agamo ya AloyaNA ya donni visamaM tu nivayaMti / esA khalu vImaMsA jo va sahU jeNa vA sujjhe // vR. yadyAgamazcAlocanA ca ete dve api samakaM parasparamavisaMvAditA nipatatau yathaiva tasyAgamastathaivetarasyAlocanA yathaiva tasyAlocanA tathaivAgamina AgamaH / eSa khalu Agamavipaza ucyate / asmin sati zodhiM dadati nAnyathA yAda vA yaH saho'saho vA yena vA yaH zuddhayati / etatparibhAvanamAgamavimarzaH / sampratyAptazabdavyAkhyAnamAha bhA. [4060] nANamAdIni attANi, jena atto uso bhave / rAgadosappahINo vA, je va iTThA visodhIe // vR. jJAnAdIni jJAnadarzanacAritrANi yenAptAni sa bhavatyAtaH jJAnAdibhirApyate sma Apta iti vyutpatteH yo vA rAgadvepaprahINaH sa AptaH / yadi vA ye iSTA: zodhoM zodhiviSaye ye AtAH / sutaM attho ubhayaM AloyaNa Agamo va iti ubhayaM / jaM tadubhayaMti vuttaM vattha imA hoi paribhAsA / bhA. [4061] vR. sUtramartha ityubhayaM tenAgamavimarzaM kurvanti kimayaM saha ilydi athavA AlocanAmAgazavimarza vidadhati / yathA kiM yathAvasthitAsyA locanA kiM vA neti / tatra yattadubhayamityuktaM / tatra iyaM vakSyamANA paribhASA bhavati / tAmevAha | bhA. [4062 ] paDisevaNAiyAre jai nAuTTara jahakkamaM savve / na hudeMtI pacchittaM Agama vavahAriNo tassa // vR. yadi pratisevanAticarAn yathAkramaM sarvAn yadi nAkuTTayati nAlocayati tadA tasyAgamavyavahAriNaH prAyazcittaM na dadati / yadi punaH pratisevanAticArAn yathAkramaM sarvAn AkuTTayati aglocayati tadA tasyAgamavyavahAriNaH prAyazcittaM dadati / bhA. [ 4063 ] kahehi savvaM jo vutto jANamaNo vi gUhati / na tassa ditte pacchittaM, biMti annattha sohaya ! jai Agamoya AloyaNA ya donivi samaM nivaDiyAI / deti tato pacchittaM AgamavavahAriNo tassa | 447 vR. yAn sarvAnAlocayan kathaya sarvaM mA nigRhayeti ya uktaH san jAnAno'pi gRhayati tasya prAyazcittamAgavyavahAriNo na dadati / kintu bruvate anyasya samIpe gatvA zodhaya, zodhi gRhANa / na saMbharati jo dose sabbhAvA na ya mAyayA / paccakkhI sAhae te na mAiNo u na sAhae / / bhA. [ 4064 ] vR. yo dopAn sadbhAvato na smarati na mAyayA, tasya pratyakSI, pratyakSAgamajJAnI kathayati / bhA. [ 4065 ] jai Agamato va AloyaNA va dovi visamaM nivaiyAI / na hu hoMti pacchittaM Agama vavahAriNo tassa || vR. yadyAgama AlocanA ca ete dve api viSamaM nipatite yathA tenAlocitaM tathAgamajJAnI tasyAtIcAraM na prekSate kintvanyAdRzamUnamadhikaM vA ityarthaH / tadA tasyAgamavyavahAriNaH prAyazcittaM na dadati / bhA. [4066] - Page #933 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 448 vyavahAra-chedasUtram-2- 10/251 7. yadyAgama AlocanA ca ete dve api samaM nipatite yathAparAdhamAlocanAmAgamajJAnI pazyatItyarthaH / tatastasyAgamavyavahAriNaH prAyazcittaM dadati / atha kIdRza AlocanAhaH kIdRzo netyAhabhA.[4067] . aTThArasehiTThANehiM jo hoi aparinihito / nalamattho tAriso hoi vavahAraM vavaharittae / 7. aSTAdazasu vakSyamANeSu sthAneSu gAthAyAM tRtIyA saptamyarthe yo bhavati apariniSThitaH samyaga'parijJAnI sa tAdRzo vyavahAraM vyavahattuM nAlamartha:bhA.[4068] aTThArasehiM dvANehiM jo hoi prinitttthito| alamattho tAriso hoi vavahAraM vavaharitae / vR.aSTAdazamu vakSyamANeSu sthAneSu yo bhavati pariniSThitaH / samyag jJAtA ta tAdRzo vyavahAraM vyavahartumalamarthaH paryApto bhavati / bhA. [4069] aTThArasehiM DhANehiM jo hoti apatiTTito / nalamattho tAriso hor3a vavahAraM vvhritte| bhA.[4070] aTThArasehiM vANehiM jo hoti suptittttito| nalamattho tAriso hoi vavahAraM vvhritte| vR. zlokadvayamapi pUrvavat, navamarapratiSThitaH teSu samyagavartamAnaH, pratiSThitasteSu samyag vartamAnaH / samprati tAnyevASTAdazasthAnAnyAhabhA. [4071] vayachakkakAyachakkaM akaNo gihibhAyaNe pliyNko| ' goyaranisijja nhANe bhUsA aTThArasaTThANe / / vR.vratapaTkaM prANAtipAtamRpAvAdAdattAdAnamaithunaparigraharAtribhojanalakSaNaM, kAyapaTkaM pRthivyatejovAyuvanaspatisalakSaNaM, akalpaH piNDazayyA vastrapAtrarUpaM catuSTayamakalpanIyaM gRhibhAjanaM kAMsyapAtrAdiH, palyaGkaH zayyAvizepo gRhasthocito gocaranipadyAgocaragatasya nipadanaM, snAnaM dezataH sarvato vA zarIrasya prakSAlanaM vibhUpAmaNDanamaSTAdazaM sthAnamadhunA pariniSThitapratiSThitazabdayorarthamAhabhA. [4072] pariniTThito paritrAyA pariTThio jo dvito u tesi bhave / __aviU sohiM na yANei aTTito puNa annahA kujjA 11 vR.pariniSThito nAma yathAyogaM vidheyatayA vA samyak parijJAtaH pratiSThito, yastepvASTAdazamu sthAnevAgamAnusArato'vidhAyakatayAvasthito'thApariniSThito'pratiSThito vA, ko doSo yena tasyAlocanAhatvapratiSedhastata Aha-avidvAn apariniSThitaH zodhi na jAnAti, apratiSThito niHzUkatayAmA mamapi gurutaraM prAyazcittamApatediti bhayato vAnyathA vyavahAraM kuryaattenobhyorpyaalocnaahtyprtissedhH| bhA.[4073] battIsAe TThANesu jo hoi aprinihito| nalamattho tAriso hoi vavahAraM vavaharittae / bhA.[4074] battIsAe TThANesu jo hoi prinihito| Page #934 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH-10, mUlaM-251, [ bhA. 4074 ] 449 alamatthA tAriso hoi vavahAraM vavaharittae !! bhA. [4075] banIsAe ThANesu jo hoi aptittttito| nalamatthI tAriso hoi vavahAraM vavaharittae / / bhA.[4076] battIsAe TThANesu jo lei supatiTTito / nalamattho tAriso hoi vavahAraM vavaharittae / / 7.zlokacatuSTayamapi pUrvavat / samprati tAnyeva dvAtriMzat sthAnAnyAhabhA.[4077] aTTavihA gaNisaMpaya ekkekkA caubbihA muneyavvA / eso khalu battIsA te puNa TThANA ime huMti // vR.gaNina AcAyaMsya sampadaSTavidhA aSTaprakArA ekaikA ca bhavati caturvidhA jJAtavyA, esa khalu dvAtriMzat sthAnAni bhavanti / tatra yAni sampado'STau sthAnAni tAnImAni bhavanti / tAnyevAhabhA. [4078] AyArasuyasarIre vayaNe vAyaNamatI pugmtii| etesu saMpayA khalu aTTamiyA sNghpritraa|| vR. AcAre zrute zarIre vacane vAcanAyA matI prayogamatI eteSu sthAneSu smapado bhavanti / tAzca sarvasaMkhyayA sapta, aSTamikA sampatsaMgrahaparijJA / bhA. [4079] esA aTTavihA khalu ekke kkIe cauvviho bhedo| iNamo u samAseNaM vucchAmi ahAnupubbIe / / vR.epA anantaroditA aSTavidhA khalu sampattadekaikasyAzca sampadazcavidho'yaM vakSmANo bheda: taM samAsena yathAnupUrvyA paripATya vakSyami pratijJAmeva nirvAhayatibhA.[4080] AyAra saMpayAe saMjamadhuvajogajuttayA pddhmaa| biDyA ya asaMppagahiyA aniyayavittI bhave tiyaa| bhA. [4081] tatto ya vuDasIle AcAre saMpayA cubbheyaa| caraNaM tu saMjamo u tahiyaM niccaM uvutto|| vR.AcArasampadyAvAntarabhedazcatastraH sampadastadyathA-prathamA saMyamadhruvayogayuktamA, dvitIyA asaMpragragahitA saMpragraharahitatA, tRtIyA bhavatyaniyatavRttiM statazcaturthA yat vRddhazIlo vartate / epA AcAre saMpaccaturdhA / tatra saMyamadhruvayogayuktanA nAmasaMyamazcaraNaM tasmin dhruvaM nityaM yoge yuktattA upayuktatA sNymdhruvyogyktttaa| asaMpragrahitA nAma jaatyaadimdairnutsiktttaa| bhA. [4082] Ayarito bahussutto tavasi jaccAdigehi va mehiN| jo hoi anussitto asaMpaggahito bhave so u|| vR.AcAryo'haM bahuzruto'haM tejasvI ahamiti bhadairjAtyAdibhirarvavA madairyo bhavatyanusiktaH sa bhavatyasaMpragrahito madasaMpragraharitatvAt aniyatavRttitA aniyatacAritA / tathA cAhabhA. [4083] aniyayacArI aniyayavittI agihito vi hoi aniketo| nihuya sa bhave acaMcala nAyavvo vuDDasIlatti / / vR.aniyatavRttiAma aniyatacArI athavA agrahiko'vidyamAnananiketo'niyatavRttistathA 22/29 Page #935 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra-chedasUtram-2- 10/251 nivRtta etadeva vyAcaSTe-acaJcalo vRddhazIlo jJAtavyaH uktA AcArasampaccaturdhAH / bhA. [4084] bahusuya pariciyasutte vicittasutte ya hoi bodhavye / ghosavisuddhikare vA cauhA suyasaMpayA hoi / / tR. zrutasampaccaturdhA catuHprakArA bhavati, tadyathA-bahuzrutaH paricitasUtraH vicitrasUtro dhoSavizuddhikara: / sampatsadvatobhedenAbhidhAnaM zrutazrutavavatoH kthNcidbhdedaat| evamuttaratra pUrvaM ca paribhAvanIyaM / tat bahuzrutamAhabhA.[4085] bahusuttajugapahANe abhitara bAhiraM suyaM bhuhaa| hoi va saddaggahaNA cArittaM vi subahuyaMpi / / vR. yasya bahudhA bahuprakAramabhyantamaGgapraviSTaM bAhyamaGgaM bAhya zrutaM bhavati vidyate / ghoSavizuddhikara ityatra ca zabdagrahaNAt subahukakaM cAritramapi yasya sa yugapradhAno bahuzrutaH / bhA.[4086] saganAmaM va pariciyaM ukkamaukka mato bahUrhi vigamehi / sasamayaparasamaehiM ya ussaggovavAyato cittaM / / vR. yathA zrutaM utkramataH krameNa ca tathA krameNa utkrameNa vA ekaikapadamocanena ityAdibhirapi bahunirgamaiH svanAmeva svAbhidhAniva paricitaM sUtraM saparicitasUtrastathA yasya svasamayaparasamayAbhyAM svasamayaparasamayavaktavyatAbhyAmutsargApavAdena utsargAnuviddhamapavAdAnuviddhaM vicitraM sUtraM savicitrasUtraH / ghopavizuddhamAhabhA. [4087] ghosA udattamAdI tihiM visuddhaM tu ghosaparisuddhaM ! esA suttovasaMpaya sarIrauvasaMpayaM ato vucchN| vR. ghopA udAttAdayastairvizuddhaM ghopavizuddhaM tatkaraNazIlo ghopavizuddhikara: eSA caturdhA zrutopasampat / ata Urdhva zarIropasampadaM vakSye / tAmevAhabhA. [4088] parINAho taha anuttappayA sarIraMmi / paDipuNNa iMdiyaehi ya thirasaMghayaNo ya bodhvvo|| vR. zarIrasya ArohaH samapariNAhaH tathA anutapyatA alajjanIyatA tathA paripUrNamindrayaiH sthirasaMhananazcaturtho boddhavyaH / tatrArohapariNAhamAha // bhA. [4089] Aroho digghattaM vikkhaMbho vi jai tettito cev| Aroha pariNAhe uvasaMpayA esa nAyavvA / / vR. Aroho dIrghatvaM pariNAmo viSkaMbho vizAlatA / tatra yAvanArohastavAn yadi viSkaMbho bhavati tadA eSA upasampat ArohapariNAhe jnyaatvyaa| anutapyatAmAhabhA.[4090] tavu lajjAe dhAU alajjaNIyo ahIna svvNgo| hoi anutappe so avigliNdiypddipunnnne|| vR. trapudhAturlajjAyAM vartate trapaupi lajjAyAmiti vacanAt / tata utprAbalyena trapyate yena tat uttpyN| na utrapyamanauttapyamalajjanIyaM tathA ca zarIrazarIramatorabhedamadhikRtyAha-alajja - nIya: kimuktaM bhavati ahInasarvAGga epa bhavatyanutrapyaH / tathA avikalAni spaSTaM sampUrNAni indriyANi yasya so'vikalendriyaH / paripUrNaH paripUrNendriya ucyate / sthirasaMhananamAha Page #936 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka:-10, mUlaM-251, [ bhA. 4091] 451 bhA. [4091] paDhamagasaMghayaNathiro balI ya saroro ca hoi naayvyo| esA zarIrasaMpayA etto vayaNami vucchaami|| va. prathama saMhananaH sthira: sthirasaMhanano jJAtavyaH / epA catuHprakArA shriirsmpduktaa| ata UrdhvamidAnI vacane sampadaM vyAkhyAmi tAmevAhabhA. [4092] Adejja mahuravayaNo ya anissiyaM vayaNo tahA asNdiddho| Adejjagabhavako atthavagADhaM bhave maharaM / / bhA.[4013] ahavA aparusavayaNo khIrAsavamAdiladdhijutto vaa| nissiya kohAIhiM ahavAvI raagdosehiN|| va. Adejjati padaikadeza padasamudAyopacArAdAdeyavacana iti draSTavyamevamanyatrApi / tathA madhuravacano'nizritavacano'sandigdho'sandigdhavacanaH / tatrAdeya Adeyavacano nAma grAhyavAkyaH / arthAvagADhaM bhavati madhuraM, madhuraM vacanaM yasyAsau madhuravacanaH / athavA aparupavacano yadi vA kSIrAzravAdilabdhiyukto madhuravacanaH / tathA nizritaM krodhAdInAmathavA rAgadveSANAM nizrAmupagataM gAthAyAM tRtIyAkaraNavivakSAto na nizritaM vacanaM yasya sa tathA asandigdhavacanamAhabhA. [4094] avvattaM aphuDatthaM atha bahuttA va hoti saMdiddhaM / vivarIyamasaMdiddhaM vayaNe sA saMpayA cuhaa||| vR.avyaktavaco vyaktAyA abhAvataH asphuTArthamakSarANAM sanivezavizeSato vivakSitArthasampadAkatvAbhAvAt, arthabahutvAdvA bhvti| sandigdhaM tadviparItamasaMdigdhaM tadvacanaM yasya so'saMdigdhavacana: / epA vacane sampaccaturdhA catuHprakArA / samprati vAcanAsampadaM catuHprakArAmAhabhA. [4095] vAyaNabheyA cauro vijioddesaNa, smudisnnyaao| parinivvaya nivAyAe nijjavaNe ceva atthassa / / vR. vAcanAyA bhedAzcatvArastadyathA-vicintya samyak yogyatAM parinizrityoddezanaM 1, vicintyaiva samudeza (na) samuddezanatA ca 2, tathA parinirvApya vAcayati 3, arthasya niryApanA 4 / tatra vicintyoddezanAhabhA.[4096] teNeva guNeNaM tU vAeyavvA prikkhiuNsii| sA udvisati viyANeuM jaM jassa u joggaM taM tassa // vR. ayamasya vAcanA yogyo'yamayogya iti tenaiva vAcanAviSayena guNena ziSyAH parIkSya vAcayitavyA nAnyathA tato yat yasya yogyaM tattasya vijJAya uddizati / atraiva prakArAntaramAhabhA.[4097] apariNAmagAdI viyANiu abhayANe na vAetti / jaha AmamaTTiya ghaDe, aMbeva nachubbhatI khIraM / / vR.apariNAmikAdIna AdizabdAdatipariNAmikaparigrahaH chedasUtrANAmabhAjanAni vijJAya na vAcayati nodetItyarthaH / yathA Ame apakce mRttikA ghaTe pakke vA amlena kSIraM kSipyate / bhA. [4098] jai chubbhatI vinassai nassai vA evmprinnaamaadii| noddese ccheyasuttaM samuddise vAcitaM ceva // vR. yadyamle kSIraM kSipyate tadA vinazyate yadi vA AmamRttikAghaTe ghaTasya bhaGgato vinazyati / Page #937 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 452 vyavahAra-chedasUtram -2-10/251 evamapariNAmAdau cchedasUtraM vinazyati nazyati vA tato noddizati eSA vicintyodezanatA, samuddizedapi tadeva yogyaM nAnyat / epA vicintya samuddezan / bhA. [4099] parinivvaviyAvAe jattiyamettaM tu tarai uppeuM / jAgadite paricite tAva tAmuddisati // vR. parinirvApya vAcayati / kimuktaM bhavati ? jAhakadRSTAntena yAvanmAtramavagrahItuM zaknoti tAvanmAtramagratenaparicite uddizati / eSA parinirvApya vAcanA, arthasya niryApaNAmAhabhA. [4100 ] nijjavarago atthassa jo viyANAi attha suttassa / attheNa va nivvahatI atyaMpi kahei jaM bhaNiyaM // vR. arthasya niryApaka iti yadbhaNitaM tasyAmarthaH / yo nAma sUtrasyArthaM kathyamAnaM vijAnAti yadi vA arthena nirvahati arthAvadhAraNAbalena sUtrapAto nirvAhamupayAti tasyArthamapi kathayati, AstAM sUtraM dadAtItyapi zabdArthaH / samprati matisampadaM caturbhedAmAhamaisaMpayacaubheyA uggaha IhA avAya dhAraNA ya / uggahamati chabyA tattha imA hoi nAyavvA / ! bhA. [4101] vR. matisampaccaturbhedA / tadyathA - avagraha ihA avAyaH dhAraNA ca / tatrAvagrahamavagrahaH anirdezya sAmAnyamAtragrahaNamIhanamIhA avagrahItasyArthasyAsadbhUtavizeSa parityAgena sadbhUvizeSAdAnAbhimukho bodhavizeSaH ! avAyo nizcayaH / dhAraNA smRtistatrAvagrahamatiriyaM vakSyamANe SaDbhedA bhavati jJAtavyA / tAmevAha- bhA. [4102] khippa bahuvihaM va dhuvaanissiya taha ya hoI asaMdiddhaM / sues evihA avAyamavi dhAraNA ceva // vR. 1 kSitaM 2 bahu 3 bahuvidhaM 4 dhruva 5 nizrita 6 asandigdhamavagRhNAti / evaM avagrahasya SaT bhedaM evaM SaT bhedA IhA avAyo dhAraNApi ca pratyeke jJAtavyA / tatra kSipramavagrahaM vyAkhyAnayati / bhA. [4103] sIse kutitthIpa va uccariyamettamevAugiNhe / taM khippaM bahugaM puNa paMca va cha ssatta gaMthasayA // vR. ziSyena kRtIrthinA vA yat uccaritamAtramevAvagRhNAti tat kSipramavagrahaNamucyate / bahukaM punaravagrahaNamidaM yat paJca SaT sapta vA granthazatAnyekavAramavagRhNAti; bhA. [4104] bahuhAnegapayAraM jaha lihati vadhArae gaNei viyA, akkhANagaM kahe saddasamUhaM va negavihaM // vR. bahuvidhamavagrahaNaM nAma anekaprakAraM yathA svayaM likhati anyena bhaNyamAnamavadhArayati / anyacca saMkhyeyavastu gaNayati / athavA nAnApuruSAzritaM nAnAtodyAzritaM vA zabdasamUhamanekavidhaM anekaprakAraM pratyekamavagRhNAti etat buhavidhamavagrahaN / bhA. [ 4105 ] na vissarati dhuvaM tA anissiyaM jatra potthae lihiyA, anabhAsiyaM ca geNhae nissaMkiya hoi saMdiddhaM // vR. yannaiva vismarati tat dhruvam / anizritaM nAma yantra pustake likhitamapekSate abhASita vA parairvyAjena udIritaM vA yadavagRhNAti tadanizritaM niHzaGkitaM bhavatyasandigdhaM / evaM grahaNasya Page #938 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH-10, mUlaM-251, [ bhA. 4105 ] 453 paDbhedAH / sAmpratamIhAdInAM SaDbhedAn pratyekaM yojayannAhabhA.[4106] uggahiyassa u IhA IhitA pacchA anNtrmvaato| avagate eccha dhAraNa tIe viseso imo navaraM / / va.avagrahItArthasya viSaye IhA pravartate, IhAyA api uktaprakAreNa SaDbhedA bhAvanIyAH / Ihite sati pazcAdanantaramavAya upajAyate / tatastasyApyuktapaprakAreNa SaDbhedAH / avagate sati pazcAddhAraNAtastasyA api paDebhedA: navaraM tasyAM dhAraNAyAmayaM vakSyamANo vizeSastamevAhabhA.[4107] bahu bahuvihaM purANaM duddharamanissiya taheva asaMdiddhaM / porANa purA vAyitaM duddhrnybhNgguvlitaa|| / vR. bahu bahuvidhaM paurANaM durdharamanizritaM tathaivAsandigdhaM dharaNamiti dhAraNAyAH SaDbhedAstatra bahabahavidhA'nizritA'sandigdhAni tathaiva paurANaM nAma yat purA cirakAlo vAcitaM / darddharaM nAma nayabhaMgaigupilatvAnmahatA kaSTena dhAryam samprati prayogamatisampadaM cturbhedaamaah| bhA. [4108] etto u paugamatI cauvvihA hoi AnupuvvIe / AyapurisaM va khettaM vat) vi ya pauMjae vAyaM / / vR. ata UrdhvaM prayagamatizcaturdhA AnupUrtyA paripATya vakSyate / tAmevAha-AtmAnaM puruSa kSetraM vastu dititvA jJAtvA vAdaM prayuMkte upalakSaNametat / dharmakathAdikaM vA tatrAtmadvAramAhabhA. [4109] jANati payogabhisajo vAhI jenAturassa chijjai / oiya vAto ya kahA vA niyasattiM nAu kAyavvA / / vR. yathA prayogabhiSak yenaupadhenAturasya vyAdhiH cchidyate tat jAnAti jJAtvA ca tat prayukte ityevamadhunA prakAreNa nijazaktiM jJAtvA vAdo dharmakathA vA kartavyA naanythaa| gataM AtmadvAram bhA.[4110] purisaM uvAsagAdI ahavAvI jANagA iyaM parisaM / ___ puvvaM tu gameUNaM tAhe vAto patottavyo / / vR. puruSamupAsakAdi kathamathavA jJApikAdikAM vidyAM vA parSad pUrvaM gamayitvA pazcAt vAdaH prayoktavyo nAnyathA / gataM puruSadvAramadhunA kSetradvAramAhabhA.[4111] khettaM mAlavamAdI ahavAvI sAhubhAviyaM jNtu| nAUNa tahA vihiNA vAto ya tahiM patottavyo / vR. kSetraM mAlavAdikaM yadvA sAdhubhAvitaM tattathArUpeNa jJAtvA vidhinA jinabhaNitena vAdaH prayoktavyo nAnyathA / gataM kSetradvAraM / vastudvAramAhabhA. [4112] vatthu paravAdI u bahu Agamito na vA ca nAUNaM / rAyAvarAyamacco dAruNabhaddassa bhAvotti / / vR. vastu parivAdI bahvAgamiko na vA yadi vA rAjA rAjAmAtyo vA dAruNasvabhAvo bhadrasvabhAvo vA iti jJAtvA vAdaH prayoktavyaH tadevamuktA prayogamateH smpcctuHprkaaraa| samprati saMgrahaparijJAM catuHprakArAmAha___ bhA. [4113] bahujanajoggaM khettaM pehe taha phlgpiiddhmaaditro| vAsAsu ee donni vi kAle ya samANae kAlaM / / Page #939 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 454 vyavahAra-chedasUtram-2- 10/251 bhA. [4114] pUe aho gurumi ya cauhA esA u saMgaha prinnnnaa| eesiM tu vibhAgaM vuDDAmi ahAnupuvvIe / / vR. vAsu bahujanayogyaM kSetraM prekSayati tathA phalakapIThaM samAhAro dvandvaH / pIThaphalakAnItyararthathaH / yadvarSAsu ete dve api pIThaphalake AcIrthe tathA kAle svAdhyAyAdisambandhini prAptavasare taM kAlaM svAdhyAyAdinA smnaayti| tathA yathA gururatnAdhikataraM pUjayati eSA caturdhA sNgrhprijnyaa| sAmpratameteSAM pAdAnAM vibhAgaM yathAnupUrvyA krameNa vakSyate tamevAhabhA. [4115] vAse bahujanajoggaM vicinnaM jaMtu gaupAoggaM / ahavA vi bAla dubbala gilANa AdesamAdINaM / / va. bahujanayogyaM nAma vistIrNa yataH samastasyApi gacchasya prAyogyaM athavA bAladurbalaglAnAdezAdInAM prAyogyaM bahujanayogyaM / evaMbhUtakSetrApratyupekSaNe doSAnAhabhA.[4116] khette asati asaMgahiyA tAhe vaccaMti te u anattha / na umailleti nisejjA pIDhaphalagANa gahaNaMmi / / vR. bahujanayogasya kSetrasya asati abhAve te sAdhavo'saMgRhItA bhavanti tataste'nyatra gacchAntare vrajanti, tasmAdavazyaM buhajanayogya kSetraM varSAsu pratyupeI, tathA pIThaphalakAdInAM grahaNe tu naiva malinayati na malinIbhavanti niSadyAH sNstaarkaadiruupaaH|| bhA.[4117] viyare na tu vAsAsuM annakAle u gammate nattha / pANAsIyalakuMthAdiyA tato gahaNa vaasaasu|| vR. na cAnyatsaMstArakAdivarSAsu sAdhUnAM vitarati zrAvakajanastathA samAcAryabhAvAt athAnyatra kSetrAntare gamyate yatra na pAnIyaspandastata Aha-anyatra gamyate kAle Rtubaddhena varSAsu bhUmeH zItalAyAH prANA:kunthvAdayaH saMmUcchinti tato grahaNaM varSAsu pIThaphalakAnAmetena AcIrNe dve apI vAsviti vyAkhyAt / samprati kAle ya samANae kAlamityasya vyAkhyAnamAhabhA.[4118] - jaM jaMmi hoi kAle kAyavvaM taM samANae tNmi| . sajjhAyA paha uvahI uppAyaNa bhikkhamAdI ya / / vR. yat svAdhyAya upakaraNasya pratyupekSA upadhirutpAdanaM bhikSAdikaM ca yasmin kAle kartavyaM tasmin kAle samAnayati / eSa tRtIyaH saMgrahaparijJAbhedaH / caturthamAhabhA. [4119] aha guru jeNaM pavvAvito u jassa va ahIti pAsaMmi / ahavA ahAgurU khalu havati rAyaniyatarAgA u|| vR. yena pravrajito yasya vA pArve'dhItaH sa yathA gururathavA guravo nAma ye tasya ratnAdhikatarAsteSAM pUjanAmAhabhA.[4120] tesiM abbhuTThANaM daMDaggaha taha ya hoi AhAre / uvahi vahaNaM vissAmaNaM ya saMpUyaNA esA // vR. teSAM yathA gurUNAmeSA saMpUjanA AgacchatAmabhyutthAnaM daNDasya grahaNaM tathA bhavatyAhAre AhArasya kAle prAyogyasya sampAdanamupadhirvahanaM vizrAmaNaM ca / upasaMhAramAha bhA.[4121] esA khalu battIsA eyaM jANAti jo TThito vettha / Page #940 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH-10, mUlaM-251, [bhA. 4121 ] vavahAre alamattho ahavAvi bhave imehiM tu / / ___ vR. epA anantaroditA khalu sthAnAnAM dvAtrizat eteSAM yo jAnAti yo vA'tra sthitaH sa vyavahAre alamarthaH / athavA epa patriMzatsaMkhyepuvakSyamANeSu sthAneSu jJAtA sthito vA vyavahArasamartho bhavati / etadevAnvayavyatirekata AhabhA. [4122] chattIsAe ThANehiM jo hoi apariniTThito / nalamattho tAriso hoi vavahAraM vavaharittae / / bhA. [4123] chattIsAe TTANehiM jo hoi pariniTThito / alamattho tAriso hoi vavahAraM vavaharittae / / bhA. [4124] chattIsAe ThANehiM jo hoi apatiTTito / nalamattho tAriso hoi vavahAraM vavaharittae / bhA. [4125] chattIsAe ThANehiM jo hoi supatiTThito / alamattho tAriso hoi vavahAraM vavaharittae / vR.zlokacatuSTayamapi prAgvat / sampratyenAmeva SaTtriMzatamAhabhA. [4126] jA bhaNiyA battIsA taM cchoDhUNa vinayapaDivattiM / caubheyaM to hohI chattIsA esa TThANANaM / / vR. yA pUrvaM sthAnAnAM dvAtriMzaduktA tasyAM caturbhedAM vinayapratipattiM prakSipyate, tata epAM sthAnAnAM paTtriMzadbhavati jnyaatvyaa| bhA.[4127] battIsavaNNiya viya votthaM caubheyavinayapaDivatti / Ayariyo'tevAsiM jaha vinayittA bhave niriNo / / vR. dvAtriMzatprAg varNitaiva tataH samprati vakSyAmi caturbhe dA vinayapratipatti / yathAcAryo'ntevAsinaM vinayitvA vinayaM grAhayitvA niruNo bhavati tAmeva caturbhedAM vinayapratipattimAhabhA.[4128] AyAre suya vinae vikkhevaNa ceva hoi bodhavve / dosassa nigdhAe vinae cauhesa paDivattI / / vR. AcAre vinayaH zrutavinaya: vikSepaNe caiva vinayo bhavati boddhavyaH / vikSepaNAvinaya: doSanirdhAtavinayazca / eSA caturdhA vinaye pratipattistatrAcAravinayamAhabhA.[4129] AyAre vinao khalu caubviho hoi aanupuciie| saMjamasAmAcArI tave ya gaNaviharaNA ceva // bhA. [4130] egallavihAre yA sAmAcArI ya esa cubheyaa| eyAsiM tu vibhAgaM vuDDAmi ahaanupuvviie|| vR.AcAreAcAravipayaH khalu vinayazcaturvidho bhavati anupUrvyA paripATyA tadyathA-saMyama-- sAmAcArI, tapaH sAmAcArI, gaNaviharaNasAmAcArI, ekalavihArasAmAcArI / evameSA caturbhedA sAmAcArI / etAsAM sAmAcArINAM vibhAgaM yathAnupUrvyA vakSyAmi / bhA.[4131] saMyamamAyarati sayaM paraM va gAheti saMyamaM niymaa| sIyaMte ujjayacaraNaM ca uvavUhe / / Page #941 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 456 vyavahAra - chedasUtram - 2- 10 / 251 vR. svayaM saMyamamAcarati paraM ca niyamAt saMyamaM grAhayati / tathA saMyamaviSaye sIdati sthirikaraNaM udyatacaraNaM tu upabRMhayati / eSA saMyamasAmAcArI / samprati saMyamameva kathayati-bhA. [4132] so sattarasA puDhavAdiyANa ghaTTa paritAva uddavaNaM / parihariyavvaM niyamA saMjamago esa bodhavyo / vR. sa saMyamaH saptadazaH saptadazaprakAro vistarataH / saMkSepataH punaH pRthivyAdInAM SaNNAM kAyAnAM ghaTTanaM paritApanamapadrAvaNaM na niyamAtparihartavyamityeSa saMyamo boddhavyaH / saMyamaka iti prAkRtatvAstvArtho kapratyayaH uktA saMyamasAmAcArI / tapa: sAmAcArImAha bhA. [4133] pakkhiyaposahiesuM kArayati tavaM sayaM karoti ya / bhikkhAyariyAe tahA nijuMjati paraM sayaM vAvI || vR. pAkSike 'rdhamAsaparvaNi pauSadhikeSu ca aSTamyAdiSu parvasu paraM tapaH kArayati svayamapi ca karoti / tathA bhikSAcaryAyAM paraM niyukte prayojanAmapekSya svayamapi bhikSAcaryAM gacchatibhA. [4134] savvaMmi bArasavihe niraMjar3a paraM sayaM ca ujjutto / gaNasAmAyArIe gaNaM visIyaM tu coeti / / vR. sarvAsmin dvAdazavidhe tapasi yathAyogaM paraM niyuMkte, svayaM ca sarvatra yathAzakti udyukta: / eSA tapa:sAmAcArI / gaNasAmAcAryAM gaNaM viSIdantaM codayanti kathamityAhapaDilehaNa papphoDaNa bAlagilANAi veyavvai ceva / sIdaMtaM gAheI sayaM ca ujjutto eesu // bhA. [4135] vR. pratyupekSaNaM cakSuSA nirIkSaNaM prasphoTanamAkhoTAdika maMtayovaliglanAdivaiyAvRttye ca sIdantaM pratyupekSaNAdi grAhayati kArayati / svayaM ca eteSu sthAneSu satatamudyukta uktA gaNasAmAcArI, sAmpratamekakavihArasAmAcArImAha bhA. [4136 ] egalavihArAdI paDimA paDivajjatI sayaNNaM va / paDivajjAve evaM appANa paraM ca vinatI / / vR. ekakavihAradaya AdizabdAtpratimAgatavizeSAnuSThAnaparigrahaH / evaM bhUtAH pratimA svayaM pratipadyante anyaM ca pratipAdayati / evaM AcAravinayamAtmAnaM paraM ca vinayati, gata AcAravinayaH / samprati zrutavinayamAha bhA. [4137 ] sutaM atthaM ca tahA hiya nisseyaM tahA pavAei / eso cauvviho khalu suryANio hoi nAyavvo / bhA. [4138 ] vR. sUtraM pravAcayati tathA arthamapi hitaM yat yasyocitaM tattaM pravAcayanti netarat / tathA niHzeSaM paripUrNameSa caturvidhaH khalu zrutavinayo bhavati jJAtavyaH / etameva vyAcaSTesuttaM gAi ujjutte atthaM ca suNAvae payatteNa / jaM jassa hoi joggaM pariNAmagamAiNaM tu hiyaM // nissesamaparisesaM jAva samattaM tu tAva vAei / eso suviNato khalu voccha vikkhevaNAvinayaM // vR. udyuktaH san ziSyaM sUtraM grAhayati / eSa sUtragrAhaNavinayaH tathA prayalena ziSyamartha bhA. [4139] Page #942 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH-10, mUlaM-251, [ bhA. 4139 ] 457 zrAvayati epo'rthazrAvaNavinayaH pariNAmakAdInAM yat yat yasya bhavati yogyaM tattu tasya hitaM sUtrato'rthatazca dadAti / eSa hitprdaanvinyH| tathA ni:zeSa kimuktaM bhavati yAvatsamAptaM bhavati tAvadvAcayati / epa ni:zeSavAcanAvinayaH / upasaMhAramAha-epa caturvidhaH khalu zrutavinayo'ta UdhvaM vikSepaNAvinayaM vakSye / pratijJA kroti| bhA.[4140] adiTuM diTuM khalu diTuM sAhammiyattavinaeNaM / cuyadhamma TThAve tasse va hiyaTThamabbhuDhe / / vR. adRSTaM adRSTadharmANaM dRSTamiva dRSTapUrvamiva dharma graahyti| dRSTaM dRSTapUrvakaM zrAvakaM sAdharmikatvavinayena vinayati pravAjayatItyarthaH / tathA cyutadharma dharmAtprabhraSTaM punardhameM sthApayati / tathA tasyaiva cAritradharmasya vRddhaye hitamabhyutiSThati 4 / tatra prathamabhedavyAkhyAnArthamAhabhA. [4141] vinnANa bhAvaMmI khivi peraNe vikkhattu prsmyaa| sasamayaM teNamabhicchubhe adiTThadhammaM tu diTThavA !! va.vizabdo nAnAbhAve kSipapreraNe parasamayAdvinikSipya nAnAprakAraM preryAdRSTadharmANaM dRSTaM veti vAzabda upmaayaaN| dRSTadhamAMNamiva svasamayAntena svsmyaabhimukhbhikssipti| enameva caramapadaMbhA.[4142] dhammasabhAvo sammaM daMsaNaM tu jeNa puci na uladdhaM / so hoi diTThapavvo taM gAheI puvvadiTuMmi va // . vR. dharmasvabhAva: samyag darzanamityekArthaM tatsamyag darzanaM yena pUrva na labdhaM sa bhavatyadRSTapUrvo'dRSTapUrvadharmastaM pUrvadRSTamivAviviktA vizrAntatayA pUrvopalabdhamiva dharma grAhayati / adRSTaM dRSTamityasyAnyathA vyaakhyaanmaah| bhA. [4143] jaha bhAyaraM ca piyaraM vA micchAdiTThapi gAhisammattaM / dipavvo sAvaga sAhammi kareti pavvAve / / va. adRSTaM adRSTaM pUrvadRSTamiva dharma grAhayati / kimuktaM bhavati ? yathA bhrAtaraM pitaraM vA samyaktvaM grAhayati evamadRSTapUrvaM mithyAdRSTamapi samyaktvaM grAhayati-diTThasAhammiyatti vinaeNa ityasya vyAkhyAnamAha- dRSTo nAma dRSTapUrvaH / sa ca zrAvakastaM sAdharmikatvavinayena ziSyayati sAmikaM karoti pravrAjayatItyarthaH / cuyadhammadhamme ThAvae ityasya vyAkhyAnamAhabhA. [4144] cuyadhammo carittadhammAto daMsaNAto vaa| taMTAvei tahiM ciya puNo vi dhamme jahodihro / / vR. cyutadharmo nAma bhraSTadharmaH / dharmAddhRSTo bhraSTadharmaH / rAjadantAdidarzanAt dharmazabdasya parinipAtaH / kasmAt cyuta ityAha-cAritradharmAt darzanAdvA taM cyutadharmANaM tatraiva cAritradharme samyag darzane vA yathocite punaH sthApayati / eSa tRtIyabhedazcaturthabhedamAhabhA.[4145] tassattI tasseva u carittadhammassa vuDDihetuM tu / vAreyaNesaNAdI na ya giNhe sayaM hiytttthaae| vR. tasseva hiyaTThamabbhuDhe iti tasyeti tasyaiva cAritradharmasya vRddhihetoranepaNAdi vAgyati / hitArthamabhyuttiSThatIti hitArthAya na ca svayamaneSAdi gRhNAti hitArthAyetyupalakSaNaM tena hitAya sukhAya kSemAya niHzreyasAya AnugAmiko'bhyuttiSThatIti draSTavyaM / tato hitAdipadAnAM vyAkhyAnam Page #943 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 458 bhA. [4146 ] jaM ihaparaloge vA hitaM suhaM taM khamaM muNeyavvaM / nisseyasa mokkhAya u anugacchate jaM tu // vR. yat yasmAtkAraNAt tadabhyutthAnamiha loke vA hitaM tena hitamityucyate / sukhaM iha paraloke sukhakaraNAt / kSemamaihikapAratrikaprayojanakSamatvAt / niHzreyasaM kalyANakArikatvAt / anugAmi yanmokSAya anugacchati samprati doSanirdhAtivinayamabhidhitsuH prathamato doSanirdhAtazabdArthamAha bhA. [4147] vyavahAra - chedasUtram - 2 - 10 / 251 dosA kasAyamAdI baMdho ahavA vi aTThapayaDIto / niyayaM va nicchiyaM bAdhAto vinAso ya egaTThA // vR. doSAH krodhAdayaH / athavA bandho'STaprakAro yadi vA pUrvavadvA aSTau karmaprakRtayo doSAsteSAM niyataM nizcitaM vyAghAto vinAza ityekArthaM dopanirdhAtaH / sAmpratamasya bhedAnAhakaddhassa ko vinayaNa duTTussa ya dosavinayaNaM jaM tu / bhA. [4148] kaMkhiya kaMkhAcchedo AyappaNihANa cauheso // vR. kruddhasya krodhavinayanaM, duSTasya yat doSavinayanaM kAMkSite kAMkSAcchedaH / tathA AtmapraNidhAnamityeSa doSanirdhAtazcaturdhA / tatra prathamaM bhedamAha bhA. [4149] sIyagharamiva dAhaM vaMjularukkho va jaha u uragavisaM / kuddhassa tahA kohaM pavinetI uvasametitti // vR . zItagRhamiva jalayantragRhamiva dAhaM tathA vaJjulavRkSa uragaviSayaM pravinayati yathA kruddhasya krodhaM pravinayati kimuktaM bhavati ? upazamayati bhA. [4150 ] duTTo kasAyavisae himAnamAyA sabhAva duTTo vA / tassa pavinei dosaM nAsayae dhaMsae vatti / / vR. kaSAyairvipayaiyAdi vA mAnamAyAbhyAmathavA svabhAvena duSTastasya doSaM pravinayati / asyaivArthamAha--nAzayati dhvaMsate iti tRtIye bhedavyAkhyAnArthamAha bhA. [4151] kaMkhA u bhattapAne parasamae ahava saMkhaDImAdI / tassa pavayaNei kaMkhaM saMkhaDi annApaeseNaM // vR. yasya bhaktapAne kAMkSA parasamaye vA / athavA saMkhyAdau tasya kAMkSA pravinayati spheTayati / saMkhaDyAM saMkhaDI kAMkSAmanyApadezenApanayati caturthamAtmapraNidhAnarUpaM bhedamAhajo eesu na vaTTai kohe dose taheva kaMkhAe / so hoi suppaNihito sohaNaparihANajutto vA // bhA. [ 4152 ] vR. eteSu krodhe doSe tathA kAMkSAyAM na varttate sa bhavati supraNihita AtmapraNidhAnavAn / upasaMhAramAha bhA. [4153 ] chattIseyANi dvANANi bhaNiyANanupuvvaso / jo kusalo eehiM vavahArI so samakkhAto // vR. etAnyantaroditAnI sthAnAni SaTtriMzadAnupUrvyA kramazaH krameNa bhaNitAni yasteSu kuzala: sa vyavahArI AgamavyavahArI samAkhyAtaH punarapi yAdRzA AgamavyavahAriNastAdRzAnAha Page #944 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 459 uddezakaH-10, mUlaM-251, [ bhA. 4154 ] bhA. [4154] ahi aTThArasahi va dasahiM ya TThANehiM je aprokkhaa| _ AloyaNa dosehiM chahiyaM vANehiM je aparokkhA / / bhA. [4155] AloyaNaThANehi chahiyaM ThANehiM je aprokkhaa| paMcahi niyaMThehi paMcahi ya carittamaMtehi / / vR. aSTasu AcAravattatvaprabhRtipu sthAneSu aSTAdazasu vrataSaTkapramukheSu dazasu ca prAyazcittasthAneSu ye aparokSAH pratyakSajJAninaH tathA dazasu AlocanAdoSeSu vA ye aparokSavijJAnAH pratyakSavijJAninaH / tathA dazasvAlocanAguNepu SaTsu ca sthAneSu anantarabhAvipu ye aparokSA: sAkSAt jJAninastathA paJcasu pulakAdipu nirgrantheSu paJcasu cAritravatsu sAmAyikAdisayamavastu ye pratyakSajJAninastaM AgamavyavahAriNaH / etadeva gAthAdvayaM vyAcikhyAsurAhabhA.[4156] aTThAyA khamAdI vayachakkAdI evai atttthrsaa| dasaviha pAyacchitte AloyaNa dosadasahi vaa|| vR. aSTau sthAnAni AcAravatyAdIni tAni ca prAgabhihitAnI vAlocanAhatvanibandhanAni / tathA coktaM sthAnAGge-aTTahiM TThANehiM jAti saMpanne bhavati to AloyaNAriho taM jahA AyAravamityAdi / aSTAdazasthAnAdivratapaTkAdIni bhavanti punaraSTAdazagrahaNameteSu aparAdhAstepu prAyazcittavidhiparijJAnapratipattyarthaM dazasthAnAni dazavidhimAloyaNapaDikkamaNetyAdirUpaM prAyazcittaM AlocanAdopeSu dazasu akampayitA ityAdirUpeSu tathAbhA. [4157] chahiM kAehiM vaehi va guNehiM AloyaNAe dasahiM ca / chaTTANAvaDiehiM chahi ceva uje aparokkhA / / vR. paviti kAyeSu vrateSu vA tathA AlocanAyAH sambandhiSu guNeSu dazasu jAtisampannaprabhRtiSu / uktaM ca sthAnAGge- dasahi DhANehiM saMpanne arihai annadosamAloittae / taM jahAjAtisampanne kulasampanne ityAdi tathA paTsu sthAneSviti SaTsthAnapatiteSu sthAneSu ye aparokSAH sAkSAdveditAra: kiyanti paTsthAnapatitAni sthAnAnItyata AhabhA. [4158] saMkhAdIA vANA chahiM ThANehi paDiyANa TThANANa! je saMjayA sarAgA sesA ekami TThANaMmi / / vR. paTsu sthAneSvanantabhAgavRddhA asaMkhyAtabhAgavRddhA saMkhyAtabhAgavRddhA saMkhyAtaguNavRddhA'saMkhyAtaguNavRddhAnantaguNavRddheSu yAni patitAni sthAnAni teSAM sambandhino ye sarAgAH saMyatAste veditavyAH / paTsthAnapatiteSu sarAgasaMyatA vartante iti bhAvaH / teSAM ca tAni SaTsthAnapatitAni sthAnAni saMyamasthAnAni saMkhyAtItAni asaMkhyeyalokAkAzapradezapramANAni ata eva sarAgasaMyatAnAM keSAJcidvarddhate kepAJcita hIyate kepAJcit vardhate hIyate ca / ye tu zeSavItarAgasaMyatAste ekasmin sthAne hi tathAhi na teSAM cAritraM vardhate nApi hAnimupagacchati / kaSAyANAmabhAvAt, kintvavasthitamekameva paramaprakArSaprAptaM saMyamasthAnamiti eteSAM vastUnAM ye sAkSAdveditAraste AgamavyavahAriNastathA cAha-- bhA.[4159] e Agama vavahArI pannatA rAgadosa niihuuyaa| ANAe jiNidANaM je vavahAraM vavaharaMti / / Page #945 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 460 vyavahAra-chedasUtram-2- 10/251 vR. rAgadvepanibhRtA rAgadveSAvyApArarahitA AgamavyavahAriNAH prajJaptA ye jinendrANAmAjJayA vyavahAraM vyvhrnti| bhA. [4160] evaM bhaNite bhaNatI te vocchinnA upasaMpayaM ihii| tesu ya vocchinnesu nasthi visuddhI carittassa / / bhA. [4161] deMtAvi na dIsaMtI na vikaretA upasaMpayaM keI / titthaM ca nANa daMsaNa nijjavagA ceva vocchinnA / / vR.evaM prAguktena prakAraNe bhaNite codako bhaNati vyavacchinnA khalviha bharatakSetre sAmpratamAgavyavahAriNasteSu ca vyavacchinneSu cAritrasya vizuddhirnAsti samyak parijJAnabhAvato yathAvasthitazuddhidAyakAbhAvAt / anyacca mAsikaM pAkSikamityAdi prAyazcittaM dadato'pi na kecit dRzyante nApi kecittathA rUpaM prAyazcittaM kurvantastato dadatAM kurvatAM vA bhAve samprati tIrthaM jJAnadarzanaM jJAnadarzanAtmakamanuvartate nAnucAritrAtmakaM yatazcAritrasya paryantasamaye niryApakA eva yathAvasthitazodhipradAnata uttarottaracAritranirvAhakA eva vyavacchinnAH / sampratyetadeva vibhAvayiSuH prathamatazcAritrasyazuddhirnAstIti bhAvayatibhA.[4162] coddasapudhavvarANaM vocchedo kevalINa vucchee / kesi vI Adeso pAyacchittaM pi vocchinnaM / / vR. kevalinA vyavacchede sati tadanantaraM stokena kAle caturdazapUrvadharANAmapi vyavacchedo bhavati / tataH zodhidAyakAbhAvAnnAsti zuddhizcAritrasya, anyacca keSAMcidamayAdezo yathA prAyazcittamapi vyavacchinnaM / etadeva bhAvayati - bhA.[4163] jaM jattieNa sujjhai pAveM tassa tahA deMti pacchittaM / jina coddasapuvvadharA tavvivarIyA jahicchAe / vR. jinAH kevaliprabhRtayazcaturdazapUrvadharA yatpApaM yasya yAvatA prAyazcittena zuddhayati tasya tAvanmAtraM prAyazcittaM dadati ye tu tadviparItAH kalpavyavahAranizIthadharAste AgamavyavahArAbhAvAt yadRcchayA prAyazcittaM dadhuH / kadAcinnayunaM kadAcidadhikaM vA tataH paramArthataH samprati prAyazcittaM vyavacchinAM tadvayavacchedAntripakA api cAritrasya vyavacchinnA etadeva spaSTayati-(bhAvayati) bhA.[4164] pAragamapAragaM vA jANaMte jassa jaM ca karaNijjaM / dei tahA paccakkhI dhuNakkharasamo u pArokkhI / vR. eSa saMvarItukAmaH pAragAmI bhvissyti| eSa neti / pAragamapAragaM vA pratyakSAgamavyavahAriNaH samyag jAnate yazca yasya karaNIyaM kartuM zakyaM tasya tat jJAtvA tathA dadati tathA te pArApAragAdijJAnaM samasthitAstatastAdRzamupAyamupadizanti yena sa pAragAmI bhvti| yathA cArAdhaka upajAyate yastu parokSI parokSajJAnI sa dhRNAkSarasamaH kimuktaM bhavati dhuNAkSaravat / yadRcchayA tata: kadAcitta paapshuddhirnaavshymiti| anyacca tasya parokSajJAninaH prAyazcittaM dadato mahatprAyazcittaM pApaM tathA cAhabhA.[4165] jAyaUNAhiedAne vuttA mggviraadhnaa| na sujjhei vi deMto u asuddho kaM ca sohae / / Page #946 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :- 10, mUlaM - 251, [ bhA. 4165 ] 461 vR. sa hi parokSajJAnI yadRcchayA vyavaharan kadAcidUnamadhikaM vA prAyazcittaM dadyAt tato vA UnAdhike prAyazcitte dAne mArgavirAdhanA mokSapathasamyagdarzanajJAnacAritravirAdhanA jinairuktA tayA sa dAtA na zuddhayati / svayamazuddhazca kathamanyaM zodhayediti bhAvaH atha so'pi sUtrabalena prAyazcittaM dadAti tatkathaM zodhayediti bhAvaH tadapyasamyak sUtrArthaMsthApyaparijJAnAt tathA cAhaattha paDuccasuttaM anAgayaM taM tu kiMciAmusati / atthovi koisutaM anAgayaM ceva Amusati / / - bhA. [4166 ] vR. arthaM pratItya kiMcitsUtramanAgatameva bhavati, kiMcitpunaH sUtraM svasthAnagataM vA arthamAmRzati, vicitrAsUtrasya vRttiriti vacanAt arthopi kazcit sUtramanAgataM vAmRzati, etacca samyag 'jAnati caturdazapUrvadharAH gatAnye tataH saMprati sUtrArthasthApyajJAnAt na prAyazcitadAnazuddhistadabhAvAccAniryApakANAmapyasiddhiH saMprati detA vi na dIsaMti ityAdi vyAkhyArthamAhadeMtAvi na dIsaMtI mAsa caumAsiyA u sohIto / kuNamANe ya visohi na pAsimo saMpai keI // bhA. [4167 ] vR. mAsika cAturmAsikIM upalakSaNametat / paJcamAsikyAdimapi vA zodhiM samprati kecit dadato'pi na dRzyate / nApi kAJcit tAM mAsikIM cAturmAsikIM vA kurvANAn saMprati pazyAmaH / sohIe ya abhAve detANa ya kareMtagANa abhAve / saMpa kAle titthaM sammattanANehiM // bhA. [4168 ] vR. uktaprakAreNa zodherabhAve zodhiM dadatA kurvatAM vA abhAve samprati kAle tIrthaM vartate samyaktvajJAnAbhyAM / bhA. [4169 ] evaM tu coiyammI Ayarito bhaNai na hu tume nAyaM / pacchittaM kahiyaMtU kiM dharatI kiM va vocchinnaM // vR. idamuktena prakAreNa codite prazne kRte sati AcAryo brUte nahu naiva tvayA jJAtaM tathA prAyazcittaM prathamata: koktaM vA saMprati prAyazcittasya dharate vidyate kiM vA vyavacchinnaM tatra prathamato yatra prAyazcittamabhihitaM tadabhidhitsurAha bhA. [4170 ] savvaM piya pacchittaM paccakkhANassa tatiya vatthumi / tatto vi ya nicchUDhA pakkappakappo ya vavahAro // vR. sarvamapi prAyazcittaM navamasya pratyAkhyAnAbhidhasya pUrvasya tRtIye vastUni tata eva ca nirvyUDhaM dRSTaM prakalpo nizIthAdhyayanaM kalpo vyavahArazca / samprati kiM dharatI kiM ca vocchinnamityasya vyAkhyAnArthamAha bhA. [4171 ] sapayarUvaNa anusajjaNA ya dasacoddasa aTTha duppaseha | atthi na dIsai dhaNieNa vinA titthaM ca nijjavae // vR. svapadaM nAma nijaM sthAnaM tacca prajJApakasya prAyazcittaM tathA hi cAritrasya pravartakaH prajJApaka ucyate / prajJApanAM cAtIvAprAyazcittadAna iti svapadaM prajJApakasya prAyazcittaM tasya prarUpaNA kartavyA / tathA yAvaccaturdazapUrviNaH tAvaddazAnAMmapi prAyazcittAnAmanupajanA aSTAnAmantimavikalpAnAM yAvat duHprasabha AcAryastAvadanuSaMjanA yadapyucyate dadataH kurvANA vA Page #947 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 462 vyavahAra-chedasUtram-2- 10/251 . zodhi na dRzyate kecaneti tadapyuktaM yata Aha athiti saMti tepi kecana na dRzyaMte upAyena vahanAt / atra ca vineti dRSTAnto dhanikena vaktavyaH / tathA tIrthaM ca cAritrasahitamanuvartate yadapyuktaM niryAmako nAstIti tadappayuktaM yata Aha-nijjavaeMti niryApako'sti / eSadvAragAthAsaMkSepArthaH / sAmpratamenAmeva vivarISuH sapaya parUvaNetyasya vyAkhyAnamAhabhA.[4172] pannavagassa u sapayaM pacchittaM coyagassa tamaniTuM / taM saMpayaM pi vajjai jahA tahA me nisAmehi / / vR. prajJApakasya svapadaM prAyazcittametat prAgeva bhAvitaM / taccodakasyAniSThaM nAstIti mA rUDhaM tathA yuktaM yataH sAmpratamapi tadvidyate yathAvadvidyate tathA kathyamAnaM nizAmayabhA. [41733 pAsAya sau nimmaM lihAvihaM cittakArAgahi jhaa| lIlAvihUNaM navaraM AgAro hoi sA ceva / / vR. cakravartino vardhakiratnena prAsAdo nirmApitastamanye rAjAno dRSTvA AtmIyan vardhakInAdizanti yathA cakravartinaH prAsAda IdRzAn asmAkaM prAsAdAn kuruta te ca bruvate deva sa tAdRzaH prAsAdo'smArmina dRSTastata: kapyAlekhya darzayantu yena taM dRSTavA tadanurUpAn prAsAdAnnirmApayAmastatastai rAjabhizcakravartinagare praviSTaiH svakIyazcitrakAre: prAsAdasya nirmApaNAM phalakeSu likhApItaM nijanijapradhAnavardhakInAM samarpitaM tairapi tadanurUpAH prAsAdA nirmApitAH paraM yAdRzo lIlA cakravartI prAsAdasya na tAdRzI teSAM tathA cAhateSAM prAkRtavardhakiniSpAditAnAM prAsAdAnAM nirmApaNaM, navaraM lIlAvihInaM jAtamAkAraH, punarbhavati sa eva yAdRzazcakravartiprAsAdasasyaya etadeva kiNcidbhaavyti| bhA.[4174] bhuMjai cakkI bhoe pAsae sippi rynnnimmvie| kicana kArei tahA pAsAe pagaya jnovi|| vR. cakrI cakravartI zilpiratnanirmApite vardhakiratnaniSpAdite prAsAde sthitaH san bhogAn bhuMkte, taM ca tathA dRSTavA kiM prAkRtajano'pI prAkRtarAjaloko'pi tathA prAsAdAn na kArayati kArayatyeveti bhAvaH, paraM na tAdRzasteSAM rUpavizeSaH tataH kimityAhabhA. [4175] jaha rUvAdivisesA parihInA hoti paagyjnss| na ca tena hoMti gehA emeva imaMpi paasaamo|| vR. yathA prAkRtajansya prAkRtavardhakilosya tathArUpa: samyak parijJAnAbhAvato rUpAdivizeSA; kartavyatayA parihInAH prAsAdAnAM bhavanti, na ca tena bhavanti gehA: prAsAdA evamidamapi prAyazcittaM pazyAmaH / etadeva bhAvayatibhA. [4176] emevaya pArokkhI tayAnurUvaM tu so vi vavaharati / kiM puNa vavahariyavvaM pAyabittaM imaM dasahA // vR. evameva vardhikI dRSTAntagatena prakAreNa tadanurUpaM pratyakSAgamavyavahArAnurUpaM parokSI parokSajJAnI vyavahArati kiM punarvyavahartavyasUcyate idaM vakSyamANaM dazadhA dazaprakAraM prAyazcittaM / tadevAha__ bhA. [4177] AloyaNa paDikkamaNe mIsa vivage tahA vi ussggo| tavaccheyamUla anavaTThiyA ya pAraMcie cev|| Page #948 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka:-10, mUlaM-251, [bhA, 4177 ] vR.AlocanAM prAyazcittaM pratikramaNaM mithyAduSkRtapradAnalakSaNaM mizramAlocanApratikramaNAtmakaM vivekaH pariSThApanaM vyutsargaH tapazcaturthAdipaNmAsaparyantaM / cchedapravrajyAparyAyasya dinairmAsarvA parihAniH / mUlaM punarvatAropaNaM / anavasthApyaM pAraJcitaM ca amISAM ca dazAnAM svarUpaM prapaJcata: pIThikAyAmuktaM kalpAdhyayane vA / tatastasmAdavadhAryaM tadevaM sapayaparUvaNeti gatamadhunA anusajjaNA ya dasa coddasa aTThaduppaseha ityasya vyAkhyAnamAhabhA.[4178] dasa jA anusajjatI coddasapuvIe paDhamasaMghayaNaM / teNa pareNa vihaM jAtitthaM tAva bodhavvaM / / / va. yAvatprathamaM saMhananaM caturdazapUrvI ca tAvadazaprAyazcittAni anupajantisya / etau ca prathamasaMhananacaturdazapUrviNau samakaM vyavacchinnau tayozca vyavacchinnayoranavasthApyaM pArAJcitaM ca vyavacchinna / tataH pareNAnavasthApyapArAJcitavyavacchedAdAk aSTavidhaprAyazcittaM tAvadanupajatu anuvartamAnaM boddhavyam / yAvatIrthaM tIrthavyavacchedakAle ca duHprasabho nAma sUribhaviSyati tasmin kAlagate tIrthaM cAritraM ca vyavacche dayati / yadapyuktaM deMtA vi na dIsanti ityAdi tatrAhabhA. [4179] dosu u vocchinnesu aTTavihaM deMtayA kareMtu y| na vi keI dIsaMti vayamANe bhAriyA cauro / vR. dvayoranavasthApyapArAJcitayorathavA prathamaM saMhananacaturdazapUrviNo vyavacchinnayoraSTavidhaM prAyazcittaM dadataH kurvatau vA kecit na dRzyante iti vadati parasmin prAyazcittaM catvAro bhAritA gurugaasaa:| bhA. [4180] dosu vi vocchinnesu aTThavihaM deMtayA kareMtA y| paccakkhaM dIsaMte jahA tahA me nisAmehi / / vR. dvayorantimayoH prAyazcittoH prathamasaMhananacaturdazapUrviNorvA vyavacchinnayoraSTavidhaM prAyazcittaM dadataH kurvatazca pratyakSaM dRzyante yathA tathA mama kathayato nizAmayabhA. [4181] paMceva ya niggaMthA khalu pulAga bakusA kusIla niggNthaa| taha ya siNAyA tesiM pacchitta jahakkama vocchaM / vR. paMcaiva khalu nirgranthA bhavanti tadyathA-pulAko bakuza: kuzIlaH nirgrantha: snAtakazca / eteSAM ca svarUpaM vyAkhyA prajJapteravaseyaM / eteSAM prAyazcitta yathAkramaM vakSye pratijJAM pUrayatibhA. [4182] AloyaNa paDikkamaNe mIsavivege taheva viussgge| ee cha pacchittA pulAganiyaMTThassa bodhavyA / / vR. AlocanA 2 pratikramaNaM 2 mizraM 3 viveka: 4 tapa: 5 vyutsarga 6 etAni SaT prAyazcittAni pulAkanirgranthasya bodhvyaani| bhA. [4183] bausapaDisevagANaM pAyacchinnA havaMti svvevi| therANa bhave kappe jinakappe aTThahA hoti // vR. sevakayorbakuzasya pratisevanAkuzIlasya ca sarvANyapi prAyazcittAni bhavanti / tau ca bakuzapratisevanAkuzIlau sthavirANAM kalpabhavato jinakalpa uplkssnnmett| yathAlandakalpa ca tayoH prAyazcIttamaSTadhA bhavati anavasthApyapArAJcitayorabhAvAt / Page #949 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 464 vyavahAra-chedasUtram-2- 10/251 bhA. [4184] AloyaNA vivego ya niyaMTThassa duve bhve| vivego ya siNAyassa emeyA pddivttito|| vR.AlocanAprAyazcittaM vivekaprAyazcittamityete dve prAyazcitte nirgranthasya bhavataH / snAtakasya kevala eko vivekaH evametAH pulAkAdiSu prtipttyH| . bhA. [4185] paMceva saMjayA khalu nAyasuNae kahiyA jinvrennN| tesiM pAyacchittaM ahakkama kittaisAmi / / vR. jJAtasutena jinavareNa vardhamAnasvAminA paJcaiva khalu saMyatA: kathitAsteSAM yathAkrama prAyazcittaM kIrtayiSyAmi / tadeva kIrtayatibhA.[4186] sAmAisaMjayANaM pAyacchittA cchedmuulrhiytttthaa| therANa jiNANaM puNa tavamaMtaM chavvihaM hoi / / vR. sAmAyikasaMyatAnAM sthavirANAM sthavirakalpikAnAM cchedamUlarahitAni zeSANyaSTau prAyazcittAni bhavanti, jinAnAM jinakalpikAnAM punaH sAmAyikasaMyatAnAM tapaH paryantaM SaDvidhaM prAyazcittaM bhavati / bhA. [4187] chedovaTThAvaNie pAyacchittA havaMti sbvevi| therANa jiNANa puNa mUlata aTThahA hoi / vR. chedopasthApanIye saMyame vartamAnAnAM sthavirANAM sarvANyapi prAyazcittAni bhavaMti, jinakalpikAnAM punarmUlaparyantamaSTadhA bhavati, bhA. [4188] parihAravisuddhIe mUlaM tA aTTAti pcchitaa| therANaM jiNANaM puNa chavvihaM cheyAdivajjaM vA / / vR. parihAravizuddhake saMyameM vartamAnAnAM sthavirANAM mUlAntAnyaSTau prAyazcittAni bhavanti, jinAnAM punaH cchedAdivayaM SaDvidhaM / bhA. [4189] AloyaNA vivego ya taiyaM tu na vijjtii| suhume ya saMparAe ahakkhAe taheva y|| vR.sUkSmasaMparAye yathAkhyate ca saMyame vartamAnAnAmAlocanA viveka ityevaM rUpe dve prAyazcitte bhavatastRtIyaM tu na vidyate, tataH prastute kimAyAtamiti cedata AhabhA. [4190] bausapaDisevayA khalu ittariccheyA ya saMjayA donni / jAtitthaNusaMjattI asthi hu teNaM tu pacchittaM / / vR.nirgranthacintAyAM bakuzaH pratisevaka: pratisevanAkuzIla ityetau dvau nirgrantho saMyatacintAyAM itvarItvarasAmAyikavAn cchedaM cchedopasthApyazceti dvau saMyatau yAvatIrthaM tAvadanuSajato'nuvartete tena jJAyate / asti sampratyapi prAyazcittaM, gatamastIti dvAramadhunA na dIsai dhaNieNa vineti vyAkhyAnArthamAhabhA.[4191] jai asthi na dIsaMti kei kareMti tattha vaNijja dittuNto| saMtamasaMte vihiNA moyaMtA dovimuccaMti / / vR. codaka: prAha- yadyasti prAyazcittaM tataH kasmAtkecit kurvanto na dRzyante / sUrirAha Page #950 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH-10, mUlaM-251, [ bhA. 4191] 465 upAyena kurvanti tato na dRzyante tathA cAtra dhanikena dRSTAnto dhArake satyasati ca vibhave tau ca dhArakau dvAvapi sadribhavasAdvibhavau vidhinA mocyamAnau RNAnmucyate / etadeva bhAvayatibhA.[4192] saMbhavavibhavo u jAhe maggito tAhe deti ta savvaM / jo puNa asaMtavibhavo tattha viseso imo hoi|| va. dhanikasya dvau dhArako saMbhavatastadyathA-sadvibhavo'sadvibhavazca / tatra yaH sadvibhavaH sadaiva yAcyate tatsarvaM dAtavyaM dadAti / yaH punarasadvibhavastatrAyaM vakSyamANo vizeSo bhavati / tamevAhabhA. [4193] niravekkho titri cayatI appANa dhanAgamaM ca dhaarnngN| sAvekkho puNa rakkhai appANadhanaM ca dhAraNagaM / / / vR. dhaniko dvidhA- sApekSo nirapekSazca ! tatra sApekSo nAma yo dhArakAdasadvibhavAt dhanamupAyena gRhNAti, nirapekSa: karkazagraheNa dhanasya gRhItA tatra nirapekSastrINi tyajati, tadyathA-AtmAnaM dhAnagamaM dhArakaM ca / sApekSaH punastrINyapi rakSayati / AtmAnaM dhanaM dhAraNakaM ca kathamityAhabhA. [4194] jo u asaMte vibhave pAe dhettUNa paDai pADeNaM / so appANa dhaNaMpi ya dhAraNagaM caiva nAseti / / va. yo dhaniko nirapekSo'sadvibhave asadvibhavasya padau gRhItvA AtmIyapAdena saha badhvA pAtena patita sa AtmAnaM dhAraNakaM ca nAzayati tataH sa klizyamAno dhanikaM jIvitAdvaparopya nazyet / yadi vAtmAnaM vinAzayet yadvA ubhayamapi tatastrayasyApi vinaashH| bhA.[4195] jo puNa sahatI kAlaM so atthaM labhate rakkhaI taM ca ! nakilassai sayaMpI eva uvAto usavvattha / / vR.yaH punardhaniko dhAraNakamasadvibhavaM jJAtvA upAyenAsmAddhanamupAdeyamiti vicintya kAlaM sahate vakSyamANaprakAreNa kAlaM vilaMbayati so'rthaM taM ca dhAraNakaM rakSati, na ca svayamapi vilazyati / evamupAya: puruSeNa sarvatra kartavyaH / atha kathaM kAlaM sahate ityAhabhA.[4196] jo udhArejja vaddhataM asataM vibhavA sayaM / kuNamANo u kamaMtu nivvise karisAvaNaM / / bhA. [4197] aNamappeNa kAleNaM so tagaM tu vimoye| diTuMte so bhaNito atthovaNau imo tss| vR. yo dhAraNako rUpakazataM dAtavyaM dhanikAnumatyA pratimAsaM vA kAkinI vRddhyA vardhamAnaM dhArayati / svayaM vAsadvibhavo dhanikasya gRhe karma kurvan kArSApaNaM nivezayati dhanikasya pravezayati so'lpena kAlena tat RNaM mocayati / eSa dRSTAntodayamarthopanayastasya / bhA. [4198] saMtavibhavo vi tullA dhisaMghayANa hi je u saMpannA / te AvaNNA savvaM vahati niranuggahaM dhIrA / / vR. ye dhRtisaMhananAbhyAM sampannA yuktAH sadvibhavaistulyAste dhIrAH sarvamApannaprAyazcittaM niranugrahamanugraharahitaM vhnti| bhA.[4199] saMghayaNa dhitI hInA asaMtavibhavehiM hoMti tullA u| 22/30 Page #951 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra - chedasUtram - 2 - 10 / 251 niravekkho jai tesiM deti tato te vinassaMti // vR. ye punardhRtisaMhananAbhyAM honAste asadvibhavaistulyAsteSAM yadi nirapekSaH san yanniravazeSaM prAyazcittaM dadAti tataste vinazyati / tathAhi tatprAyazcittaM niravazeSaM voDhumazaknuvantastapasA kRzIkRtA jIvitAdapagaccheyuH / bhA. [ 4200 ] te tena pariccattA liMgavivegaM tu kAu vaccati / titdo appA gANi ya teNa catto ya // vR. yadi vA te prAyazcittabhagnA liGgavivekaM kRtvA vrajanti tatastana niravazeSaprAyazcittadAtrA parityaktA yathaivameke evamanye'pyevamaparepi tataH sarvasAdhuvyapagamatastIrthasyocchedastathA tenAcAryeNa niravazeSaMa prAyazcittaM sAdhUnAM dadatA prAyazcittabhagnabhayAt sAdhUnAmapagamata AtmA ekAkIkRta : ekAkitayA ca tyaktazca zabdAt gaccho'pi tyaktastathAhi sAdhUnAmapagame bAlavRddhaglAnAdInAmupagrahena ko'pi vartate / tataste'pi tena tattvataH parityaktAstathA avadhAvitAH santo ye dIrghakAlaM saMsAramAdi (vi) hiNDiSyaMte so'pi tatrimitta iti tasya mahatpApaM tadeva nirapekSasya doSa uktaH / samprati sApekSasya guNamAha bhA. [4201] 466 sAvekkho pavayaNammI anavatthapasaMgavAraNAkusalo / cArittarakkhaNatthaM AvouittI pauvi sajjhe // vU. yaH punarAcArya: pravacane sApekSo'navasthAprasaGgavAraNAkuzalaH sa cAritrasya rakSArthaM bhavati tIrthasya cAvyavacchedastathopAyena sAdhayatItyarthaH upAyamevAha bhA. [4202] kalANagamAvatre ataraMte jahavakameNa kAuM jo / dasakAreMti cautthe taddiguNAyaMbilatate vA / / bhA. [4203] ekkAsaNae purimaDDhA nivigatI caiva viguNaviguNA ra / patteyAsahuvA karei vA sannigAsaM tu // vR. paJca abhaktArthAH paJca AcAmlAni paJca ekAzanakAni paJcapUrvArdhAni paJca nirvikRtikAni etat paJcakalyANaM tat jayeSThApannA yathAkrameNa ca kartumazaknuvantastAn daza caturthAn kArayanti tathApyazaknuvastadviguNAcAmlavAn tapaH kArayati viMzatimAyAmAmlAni kArayantItyarthaH / eva kAza pUrvArdha nirvikRtIrdviguNAH kArayanti / kimuktaM bhavati ? viMzatyAyAmAmle kAraNAzaketau azIti pUrvArddhIni kArayanti / tatrApyazaktau SaSThizataM nirvikRtikAnAM kArayanti / etat paJcasu kalyANeSvekaikaM kalyANaM pratyekamavyavacchittya kartumarhasyAsamarthasya dAtumuktamathavAyamanyo vikalpa: kariti va sannigAsaM tu / sannikAzaM sannibhaM vA kArayati / iyamatra bhAvanA-yattatpaJcakalyANamApannastanyamadhyAdAdyaM dvitIyaM tRtIyaM vA kalyANakamekataraM yathAkrameNa vahati zeSamAyAmlAdibhiH pradarzayati / punaranyathAnugrahaprakAramAha bhA. [ 4204] uti dugakalANaM egakallANagaM ca kAretI / jaM jo uttarati taM tassa deMti asahussa bhAti // vR. yadi vA paJcakalyANaka muktasvarUpaM yathAkrameNa vyavacchittyA kartumazaknuvantaM catuH - kalyANakaM kaaryti| tadapyazaknuvantaM trikalyANakaM yathApyasamarthatayA dvikalyANakaM kArayati, Page #952 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH-10, mUlaM-251, [ bhA. 4204] 467 kiM bahunA yat ya: kattuM zaknoti, tasya tadvadati nAdhikamAbAdhAsaMbhavAt athaikamapi kalyANaM kartuM na zaknoti tadA tasyAsahasya sarvaM bhASayitvA ekabhaktArthaM dIyate / athavA ekamAyAmAmlaM yadi vA ekamekAzanakamathavaikaM pUrvArdhamathavA nirvikRtikaM atha na kiMcidvadati tadA anavasthAprasaGgaH / etadeva spaSTayatibhA.[4205] evaM sadayaM dijjati jeNaM so saMjame thiro hoti / naya savvahA na dijjati anavatthapasaMgadosAto / / vR. evamamunA prakAreNa sAnukampaM dIyate prAyazcittaM yena sa saMyame sthiro bhavati na ca sarvathA na dIyate, anavasthAprasaGga doSAt / atra dRSTAnto bAlakatilastenakadvayena / eko kappaTuto aMgohali kAUNa ramaMto tillarAsimmi nimmajjito bAlatilakAUNa na kei vArito tilA zarIre laggA tato so satilo dharamAgato jananIe tilA diTTA pakkhoDiyA gahiyA ya tato tilalobheNa puNo aMgohaleUNa dAragaM pesei / tato kAleNa tile vitaNAvei / tato so pasaMgadoseNa teNo jAto rAyaparisehiM gahito mArito mAu doseNa bAlo viesa teNo jAto ti mAUthaNaccheyA imavarAhaM pAviyA bitito kappaTTago taheva aMhohali kAUNa ramaMto tilarAsibhi nimajjito satilo dharamAgato mAUe vArito mA puNo evaM kujjA / tilA ya pakkhoDeUNa tilarAsibhi pakkhittA so kAlaMtareNa jIviyabhogANa a bhogI jAto neva jananI thaNaccheyAdiyamavarAhaM pattA bhA.[4206] diTuMto tena enaM pasaMgadosena jaha vahaM ptto| pAvaMti anegAI maraNAI avAriyapasaMgA / / vR. anavasthAprasaGgadoSe dRSTAntaM stenakena bAlakena tilApahAriNA yathA prasaGgadoSato vadhaM prAptastathA sAdhavo'pyanivAritaprasaGgA anantAni maraNAni praapnuvnti| bhA. [4207] nibbhatthaNAe bitiyAe vArito jIviyANaM aabhaagii| neva ya thaNaccheyAdI pattA jananI ya avarAhaM / / bhA.[4208] iya anivAriya dosA saMsAre dukhsaagrmuvNtii| viniyattapasaMgA khalu kareMti saMsAravoccheyaM / / vR.dvitIyayA bAlaM tilAn zarIre lagnAnAdAya samAgataM nibhartsanayA vAritastataH sa jIvitAnAM jIvitasukhAnAmAbhAgI jAto naiva ca jananI stanacchedAdikamaparAdhaM prAptA iti evamamunA dRSTAntadvayagatena prakAreNAnivAritA doSAH saMsAre duHkhsaagrmupynti| bhA.[4209] evaM gharatI sohI deMtI kareMtA vi evaM dIsaMti / jaMpi ya daMsaNanANe hi jA titthaMti taM suNasu / / vR. evamamunA prakAreNa dharate vidyate zodhiH tadA dadataH kurvantazca zodhimevamuktaprakAreNa dRshynte| yadapi coktaM darzanajJAnAbhyAM tIrtha yAtIti tadapyamuktaM yathA bhavati tathA zRNuta yuktatAmeva kathayatibhA.[4210] evaM tu bhaNaMteNaM seNiyamAdI vitthAviyA smnnaa| samaNassa ya juttassa ya natthI naraesa uvvaato|| vR. yadi nAma jJAnadarzanAbhyAM tIrthaM tarhi pravacanaM tacca zramaNeSu vyavasthitaM tata evaM bhaNatA Page #953 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 468 vyavahAra-chedasUtram-2- 10/251 tvayA zreNikAdayo'pi zramaNA vyavasthApitAsteSAmapi jJAnadarzanabhAvAnna caitadupapatraM yat zramaNasya zramaNaguNairyuktasya nAsti narakeSUpapAtaH / atha ca zreNikAdInAM saMbhavAt / bhA.[4211] jaMpi jahu ekkavIsaM vAsasahassANi hohiti titthaM / te micchAsiddhI vi savvagatIsuM va hojjAhi / / vR. yadapi sUtre ca bhaNitaM ekaviMzativarSasahasrANi tIrthamanuvartamAnaM bhaviSyati iti tadapi tanmatena mithyA prApnoti / SaTsvapi samAsujJAnadarzanabhAvatIzcarakAlamapi tIrthAnuSaMjanaprasakte ryathA sarvAsvapica gatiSu siddhirapyevamanivAritaprasarA bhavet samyagdarzanajJAnayuktAnAM cAritrarahitAnAM sarvagatipvapi jIvAnAM bhAvAt / ye cAnuttaropapAtino devAste niyamastadbhava-siddhigAmino bhaveyuH tessaamnuttrjnyaandrshnopettvaat| na caitadiSTaM tasmAdidamAgataM yAvaccAritraM bhA.[4212] pAyacchitte asaMtaMbhi carittaMpi na vtttttii| caritaMmiasaMtaMmi titthe no scrittyaa| vR.asati avidyadhAne prAyazcitte cAritraMna tiSThiti, prAyazcittamantareNa cAritrasya zuddherabhAvAt cAritre cAsati tIrthasya na caaritrtaa| bhA.[4213] acarittayAe titthassa nivvANaMmi na gacchai / nivvANaMmi asaMtaMmi savvA dikkhA niratthayA / / vR.tIrthasvAcAritratAyAM sAdhunirvANaM na gacchati, asati ca nirvANe sarvA dIkSA nirarthakAbhA.[4214] na vinA titthaM niyaMTehi niyaMTA vA atitthgaa| chakkAyasaMjamo jAva tAva anusajjaNA donnhN|| vR.nigranthaivinA tIrthaM na bhavati, tenApi nirgranthA atIthikAstIrtharahitA bhavanti parasparavyavacchinnatayA ekasyAparasya bhAvAt nirgranthagrahaNaM saMyatAnAmupalakSaNaM tata etadapi draSTavyaM / saMyatairvinA na tIrthaM nApi tIrthamantareNa saMyatA nirgranthAH saMyatAzca prathamasaMhananacaturdazapUrvadharavyavacchede'pi vidyante / yato yAvat SaTkAyasaMyamastAvat dvayAnAmanuSaMjanAnuvartamAnA samAsti SaTakAyasaMyamazca pratyakSato'dyApi labhyate tataH santi nirgranthAH santi saMyatA iti pratipattavyaM, tatsatvapratipatau ca tIrthaM sacAritramityapi pratyekaM bhavyaM cAritre sati prAyazcittamiti, anyacca, bhA. [4215] savvaNNuhiM parUviya chakkAyamahavvayA ya smitiito| savveya ya pannavaNA saMpati kAle vi sAhUNaM / / bhA.[4216] tato vaccati titthaM daMsaNanANehiM na ya siddhaM tu / nijjavagA vocchinnA jaMpi ya bhaNiyaM tu taM na thaa|| vR. pUrvasAdhUnAM sarvajJaizcAritrasya pratipattaye rakSaNAya ca SaTakAyAnAM mahAvratAni samitayazca prarUpitAH / saiva ca prajJApanA samyagArAdhyatathA samprati kAle'pi sAdhUnAmasti, tata upasampanna sampratayapi cAritramasti / evaM ca siddhaMna tIrthaM jJAnadarzanAbhyAM vrajati, kinta jJAnadarzanacAritrairitiH, yadapyuktaM niryApakA vyavacchinnA iti tadapi na tathA kathamiti cedataAhabhA.[4217] suNa jaha nijjavagatthIhi dIsaMti jahA ya nijvijNtaa| iha duvihA nijjavagA attANa pare ya bodhvyaa|| Page #954 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH-10, mUlaM-251, [ bhA. 4217 ] 469 vR.zrRNu yathA niryApakainiryAppamAnA dRzyate niryApakainiryApyamAnA iha dvividhA niryApakAstadyathA-AtmanaH parasya ca ubhayAnapyAhabhA. [4218] pAtovagame iMgini duvihA khalu hoti aaynijjvgaa| nijjavagA u pareNa u bhattaparinnA ya bodhavyA // vR. AtmaniryApakAH khalu dvividhA bhavanti tadyathA-pAdapopagame iMginImaraNe ca pareNa punarniryApanA bhaktaparijJAyAM boddhvyaa| - bhA. [4219] pAuvagamaiMgini donni viciTuM tu bhAvamaraNAI / bhattapariNAe vihiM vucchAmi ahAnupuvIe / / vR. pAdapasyopagamo yasya tat pAdaphepagama iGginImaraNaM ca dve api tAvanmaraNe tiSThataH pazcAt vakSyamANatvAt samprati bhaktaparijJAyAvidhimAnupUrvyA vkssyaami| pratijJAtameva nirvAhayatibhA.[4220] pavvajjAdIkAuM neyavvaM tAva jA aavocchittii| paMca tuleuNappA sA bhattapariNNaM pariNato u|| vR. pravrajyAmAdiM kRtvA tAvatrotavyaM yAvadavyavacchitti kimuktaM bhavati? prathamataH pravrajyA tadanantaraM grahaNAsevanarUpAM zikSA, tataH paraM paJcamahAvratAni tadanantaramarthagrahaNaM tato'niyato vAsastataH paripUrNAM gacchasya niSpattiM kRtvA tadanantaraM taveNa satteNasutteNa baleNa ya / ityevaM rUpAbhiH paJcabhistulanAbhirAtmAnaM tolayitvA bhaktaparijJA prati pariNato bhavati / bhA. [4221] saparakkame ya aparakamme ya vAdhAe aanupuvviie| sattatthajANaeNa samAhimaraNaM tu kAyavvaM / / / vR. bhaktaparijJArUpaM nAmamaraNaM dvidhA saparAkramamaparAkramaM c| tatra saparAkramaM dvividhaM vyAghAtimaM nirvyAghAtaM c| tatra saparAkrame ekaikasmin vyAghAte karmaNi dhaJa pratyayAnayanAt vyAghAtime cazabdAniyAghAte ca samupasthite sUtrArthajJApakena samAdhimaraNaM kartavyaM / etadeva vyAcaSTebhA. [4222] bhikkhaviyArasamattho jo annagaNaM ca gaMtu vAei / esa saparakkamo khalu tavvivarIto bhave iyaro / / vR. yaH svasya parasya ca nimittaM bhikSAyAM vicAre ca gantuM samartho yadi vAnyagaNaM gatvA vAcayati sabhaktapratyAkhyAnaM pratipitsuH parAkramastadviparIto bhikSAdAvasamartho bhavati itarA'parAkramastadgataM maraNamapi yathAkramaM saparAkramamaparAkramaM ca / bhA.[4223] ekkakaM tu duvihaM nivvAdhAyaM taheva vAghAyaM / vAghAto vi ya duviho kAlatiyaro iyaro vA / / vR. tatsaparAkramagaparAkramaM ca maraNamekaikaM dvividhaM nirvyAghAtaM vyAghAtaM ca / tatra vyAghAto nAma yathA acchabhallena kAlAdau ? (o?) STau ca khAditau, athavA rome vyAghAtaH tato maraNaM pratipradyate / nirvyAghAtaM yathoktavyAghAtarahitaM / vyAghAto'pi ca dvividha: kAlAticAra itrshc| kAlamaticarati atikrAmatIti kAlAticAraH kaalsho| yatazcireNa maraNaM yathA pUtigonazena dRSTasya taM dRSTakAlamatItyaviMzati rAtriMdivAdiSu maraNaM, itara: kAlAnaticAro yattaddivasameva martukAmo bhaktaM pratyAcaSTe iti|| Page #955 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 470 vyavahAra-chedasUtram-2- 10/251 bhA. [4224] . taM puNa anugaMtavyaM dArehiM imehiM aanupuvviie| gaNanisaraNAdieMhi tesi vibhAgaM tu vucchAmi / / vR. tena punanirvyAghAtirabhirvakSyamANairgaNAnniH saraNAdidvArairAnupurvyA krameNAnugantavyaM teSAM ca dvArANAM vibhAgaM vakSyAmi / tameva vastukAma AhabhA.[4225] gaNa nisaraNe paragaNe siti saMleha agIya asaMviggo / egAbhogaNa annane anApucchapariccha Aloe / / bhA.[4226] TThANa vasahIe satthe nijjavagA davva dAyaNA crime| hAnI apariyaMtanijjara saMthAruvattaNAdIni / / bhA.[4227] sArettaNayakavayaM nivvAdhAeNa ciMdhakaraNaM tu / aMto bahi vAdhAto bhattaparitrAe kaayvvo|| 7. gaNAt svagaNAnissaraNA vaktavyA paragaNagamanaM / tathA sititti dravyabhAvarUpAni: shrennivktvyaa| tathA saMlekha saMlekhanA tathA agItasya agItArthasya pArve na bhaktapratyAkhyAtavyaM tathA asaMviggetti / asaMvignasyApi samIpe na pratyAkhyAtavyaM / tathA egatti eko niryApako na kartavyaH / kintu bahavaH, parato vA bhaktaM pratyAkhyAtukAmasya viSaye AbhoganaM kartavyam / tathA anyo yadi bhaktaM pratyAkhyAtumudyatastahi yadi niryApakA: pUryante tadAsa pratiSyate, zeSakAlaM neti, tathA AcAryeNa gacchasyAnApRcchayA sa bhaktapratyAkhyAnaM na pratipAdayitavyaH / tathA tena bhaktaM pratyAkhyAtukAmena gacchasya gacchenApi tasya parIkSA krtvyaa| tathA bhaktaparijJA pratipattukAmena niyata AlocanA daatvyaa| tathA prazaste sthAne prazastAyAM vasatau bhaktaparijJA pratipattavyAH / tathA niryApakA guNasampannAH smrpnniiyaaH| tathA AlocanA caramakAle tasya bhaktapratyAkhyAtukAmasya dravyadarzanaM pradhAnasamastAhAradravyopadarzanaM vidheyaM / hANitti bhaktaM pratyAkhyAtukAmasya pratidivasamAhArasyAnividheyA tathA aparizrAntAH sarvakarmaNi praticArakA vartante / nijjarati nirjarA vaktavyA tathA saMstArako yAdRzo bhavati kRtabhaktapratyAkhyAnasyahAkartavyastAdRzo vakSyate / tathA tasya kRtabhaktapratyAkhyAnasyodvartanAdIni yathA samAdhikaraNIyAni tathA prathamadvitIyaparISahAbhyAM tyAjitaH smArayitvA svaM svarUpaM (mA)narthatvAdilakSaNaM kavacaM kavacabhUtamazanaM prayoktavyam / tathA jIvato mRtasya ca tasya cinhakaraNaM vidheyaM, etaM nirvyAdhAte bhaktaparijJAvyAghAtAbhAvena pratipattavyaM / athAntAmAdibahirudyAnAdipu bhaktaparijJAyA vyAghAta: saMjAtastatogItArthAnAmupAyo bhavati kartavyaH / eSa dvAragAthA / sAmpratametadeva vivarISurAhabhA.[4228] gaNanisaraNaMmi u vihI jo kappe vapiNato samAseNaM / so ceva niravaseso bhattaparinnAe dasamaMmi // va. gaNanissaraNe yo vidhiH kalpe kalpAdhyayane saptavidhaH saptaprakAro vaNitaH sa eva vyavahAro dazame uddezake bhaktaparijJAyAM bhaktajJAnAdhikAro niravazeSo vaktavyaH / gaNanissaraNaM dvAraM gatamidAnI paragaNadvAraM paragaNe gatvA bhaktapratyAkhyAnaM krtvym| bhA.[4229] kiM kAraNaM caMkamaNaM therANa ihaM tavo kilaMtANaM / abbhujjayaMmi maraNe kaalunniyaajjhaannvaadhaato|| Page #956 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH-10, mUlaM-251, [ bhA. 4229] 471 - vR. kiM kAraNaM svagaNAdapakramaNaM kriyA sUrirAha-sthavirANAmAcAryANAM saMlekhanAtapobhiH klAntAnAmiha svagaNe abhyudyate bhaktaparijJA lakSaNamaraNe samupasthitAnAM ziSyANAM AcAryAnurAgeNa rodanakrandanAdIni kuryuH / rodanAdikaM ca teSAmAkA zrupAtaM dRSTvA teSAmuparikAruNyamupajAyate / tato vyAdhAtaH / anyacca__bhA. [4230] sagaNe ANAhAnI appatti ya hoi evamAdIyaM / paragaNagurukulavAso appatti ya vajjhito hoI / / vR. yo gaNadharaH sthApitastasyAjJAM kecit kurvanti tathA keSAMcidapakaraNanimittamaprItirAdizabdAn gaNabhedo bAlAdInAmucitAdhakaraNadarzanamityAdi parigraha: / tata evaM svagaNe AjJAhAraniraprItirasevanAdikaM dhyaanvyaaghaatkaarnnmuptissttte| tataH, paragaNe gatvA bhaktapratyAkhyAnaM pratipadyate / yata evaM gurukulavAsa Asevito bhavati / kiM viziSTa ityAha-prItivarjito'prItizca samastApi parihatA bhavatIti bhAvaH / aprItyAdikaM yathA svagaNe bhavati tathA pradarzayati / bhA. [4231] uvagaraNanimittaM tu vuggahaM dissavA vigaNabheyaM / bAlAdI therANa va uciyAkaraNami vaaghaato|| vR.upakaraNanimittaM sAdhUnAmAcArye kRtabhaktapratyAkhyAne vyudgrahaH kalaho bhavati / athavA taM gaNadharaM kecinna manyante tataH svasvapakSe parigraho gaNabhedastata evamupakaraNanimittaM gaNabhedaM dRSTavA upalabhya tathA bAlAdInAM bAlavRddhAsahaglAnAdInAM sthavirANAM cAtra vikaraNe ucitakaraNAdarzane'prItirupajAyate / tathA cAprItyA dhyAnavyAghAtaH / ayaM ca paragaNe pratipanne guNaH / bhA.[4232] sineho pelavo hoi niggate ubhayassa u| Ahacca vAvi vAdhAto vA sehAdi viubbhmo|| vR.svagaNAnirgatobhayasyApi gaNasyAcAryasya vA sneha: parasparaM pelavaH pratanurbhavati / anyacca Ahacca-kAcit prathamaparIpahenatyAjitasya bhaktaparijJAM yo vyAghAte'pi vilopa: syAt, tasmin vyAghAtena svagaNAt zaikSakAdInAM vyudgraho jAyate aaghaatprijnyaanaabhaavaat| athavA vipariNAmo'pi syAt, tathAhi svaguNe sthitaM bhagnaparijhaM jAnanti / jJAtvA ca sarvAM api pratijJA eteSAmIdRzA eveti vipariNAmaM gatvA saMyama lopayanti / samprati sotidvAramAha-- bhA.[4233] davvasitI bhAvasitI anuyogadharANa jesimuvlddhaa| nahu uDmagamanakATThA heDillapayaM psNsNti| bhA.[4234] saMjamaTThANeNaM kaMDagANAlasAvitI visesANaM / uvarillapayakamalaM bhAvasitI kevalaM jAva // vR.sitinAma Urdhvamadho vA gacchata: sukhottarovatArahetuH panthAH / sA dvidhA-dravye bhAve c| tatra dravyezitini:zreNiH sA dvidhA Urdhvagamane ca tatra adhogamane ca tatra yayAdhastanAt bhUmigrahAdi-- SvavatIryate sA'dho gamane, yayoz2aparimANe Aruhyate sA Urdhvagamane, bhAvazItirapi dvidhA prazastA'prazastA ca / tatra yaihetubhisteSAmeva saMyamasthAnAnAM saMyamakaMDakAnAM lezyApariNAmavizeSANAM vA adhastAt saMyamasthAneSvapi gacchati, sA aprazastA bhAvazItiH yaiH punarhetubhisteSAmeva saMyamAdisthAnAnAmuparitaneSUparitaneSu vizeSeSvadhyArohati, sA prazastoccoparitana eva krameNa Page #957 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 472 vyavahAra-chedasUtram-2- 10/251 bhAvazItistAvadraSTavyaM / yAvatkevalajJAnaM, tatra yeSAmanuyogadharANAmAcAryANAmevaM dravye bhAve ca zItirupalabdhA bhavati, te na hu naiva Urdhvagamane kArye kartavye'dhastanapadaM prazaMsanti / na tAsu sapadagamanAyAzubhavyavasAyapravRttimAtanvate kiMtu zubheSu vyavasAyepvArohanti / gataM siitidvaarN| bhA. [4235] ukkosA ya jahannA duvihA saMlehaNA smaasen| chammAsA u jahannA ukkosA bArasasamA u|| va.saMlekhanA samAsena dvividhA prajJaptAstadyathA-utkRSTA jaghanyA cazabdAt madhyamA ca / tatra jaghanyA SaNmAsA utkRSTA dvAdazasamA dvaadshvrssaa| bhA.[4236] ciTThau jAva jahatrA, ukkosaM tattha tAva vocchAmi / jaMsaMlahiuNa munI sAhaMtI attaNo atthaM / / / vR. tatra tayorjaghanyotkRSTayormadhye jaghanyato veti| anupazcAdvakSyamANatvAdutkRSTaM tAvadvakSyAmi yadityavyayaM yathA munaya AtmAnaM saMlikhyAtmano'rthaM sAdhayanti tAmaivAhabhA.[4237] cattAri vicittAI vigaI nijjUhiyAiM cttaari| egaMtaramAyAme nAti vigiccheya vigehe // va. catvAri varSANi vicitrANi vicitratapAMsi kroti| kimaktaM bhavati? catvAri varSANi yAvatkadAcit caturthaM kadAcit SaSThaM kadAcidaSTamamevaM daza dvAdazAdInyApi karoti, kRtvA ca pAraNakaM sarvakAmaguNitenAhAreNa pArayati tataH paramanyAni catvAri varSANyuktaprakAreNa vicitratapAMsi kroti| vikRtinijjUhitAni kimuktaM bhavati vicitraM tapaH kRtvA pAraNake nirvikRtikaM bhuMkte / utkRSTarasavarjaM ca tataH parato'nye dve varSe ekAntaramAyAmaM karoti / ekAntaraM caturthaM kRtvA AyAmena paaryti| evametAni daza varSANi gatAni ekAdazasya varSasyAdezAn nAtivikRSTaM tapaH kRtvA AyAmena parimitaM bhuMkte, nAtivikRSTaM nAma tapazcaturthaM SaSThaM vAvagantavyam / tataH paramanyAn vikRSTaM tapaH kRtvA mA zIghrameva maraNaM yAyAsamiti kRtvA pAraNake paripUrNadhANyA AyAmaM karoti vikRSTaM nAmASTamAdikaM sAmpratametadeva vyAcikhyAsurAhabhA.[4238] saMvaccharANi cauro hoti vicittaM cautthamAdIyaM / kAuNa savvaguNiyaM pAreI uggamavisuddhaM / / vR.AdimAnI catvAri saMvatsarANi vicitraM tapa: caturthAdikaM bhvti| tacca kRtvA pArayati bhukte sarvaguNitaM srvgunnitmaahaarmudgmvishuddhm| bhA. [4239] punaravi cauranne u vicittakAuNa vigativajjaMtu / pArei so mahappA niddhaM paNiyaM ca vjjei|| va. punarapyanyAni catvAri varSANi vicitraM tapaH kRtvA sa mahAtmA vikRtivarje pArayati / tatrApi snigdhaM praNItaM cotkRSTarasaM vrjyti| bhA.[4240] anAto doni samA cautthakAUNa pAreti / AyAmaM kajjieNaM tu tato avakkasama imaM kuNai !! vR. anyadve same varSe caturthaM kRtvA AyAmaM pArayati / evaM daza varSANi gatAni / tataH paramanyAmekAM samAM varSamimAM vakSyamANAM kAJjikenAyAmapAraNakena karoti, kathamityAha Page #958 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH-10, mUlaM-251, [ bhA. 4241] 473 bhA.[4241] tatthekaM chammAsaM cauttha chaTuM tu kAu paarei| AyaMbileNa niyamA biie chammAsie vigiTTi / / bhA.[4242] aTThamadasamaduvAlasakAUNAyaMbileNa paarei| anekahAyaNaM tU koDisahiyaM tu kAUNa // vR. tatra ekAdaze varSe ekamAdyaM paNmAsaM yAvat caturthaM SaSThaM vA kRtvA niyamAdAyamona paaryti| dvitIye SaNmAse vikRSTamaSTamaM dazamaM dvAdazaM vA kRtvA AyAmAmlena pArayati / evamekAdazavarSANi gtaani| anyamekaM dvAdazaM hAyanaM koTIsahitaM kRtvA kimityAhabhA.[4243] AyaMbila usuNodeNa parihAveMto aanupuviie| jaha dIve tellavattI khausamaM taha sarIrAu / / vR. AyAmo ca uNNodakena paaryti| ayamatra sampradAyo-dvAdazo varSe koTI sahitaM pratyAkhyAnaM caturthaviSayaM kRtvA prathamaM pAraNakamAyAmenoSNodakena karoti, dvitIyaM pAraNakaM nirvikRtikena, tRtIcaM punarAyAmena yathoktarUpeNa caturthaM nirvikRtikena / evamekAntaritaM pAraNakeSvAyAmaM karoti / koTIsahitaM nAma prathamadivase punarabhaktArthaM kRtvA pArayati / etaccaturthe koTIsahitaM pratyAkhyAnaM / evaM SaSThASTAmAdi koTIsahitAnyapi bhAvanIyAni athavAyamanyo dvitIyaH prakAra ekasmin dine caturthaM kRtvA dvitIye divase pArayati tRtIye divase punazcaturthaM karoti caturthe divase pArayati, etaccaturthakoTIsahitamevaM SaSThaM kRtvA pArayati punaH SaSThaM karoti, tataH pArayati evamaSTamAdikoTIsahitAnyapi bhaavniiyaani| hArveto ANupubIe iti tasmin dvAdaze varSe pAraNakeSu yathAkramamekaikaM kavalaM hApayan pArayati yAvadekaM kavalaM / tataH zeSeSu pAraNakeSu kramaza ekena zikthenonamekaM kavalamAhArayati / dvAbhyAM zikthAbhyAM tribhiH zikthairevaM yAvadante ekasikthamAhArayati / kassAdevaM karotIti cedata Aha-yathA dIpe samamekakAlaM tailavartikSayaM bhavati tathA zarIrAyuSaH samakaM kSayaH syAditi hetoH / bhA.[4244] pacchittahAyaNe rUvacauro dhAre tta tellayaM isaa| nisirejjA khalamalle kiM kAraNagalladharaNaM tu|| bhA. [4245] lukkhatA suhajattaM mAhu khubhejjai tena dhArei / mAhu namokkArassa apaccalo so havejjAhi / / vR.tasmin pazcime dvAdaze hAyane ye'ntimAzcatvAro mAsAsteSvekaikasmin pAraNake ekAntaritaM tailaM gaMDapaM cirakAlaM dhArayati / dhArayitvA khelamallke sakSAre nisRjati tyajati / tato vadanaM prakSAlayati / kiM kAraNaM galle gaMDUSadhAraNaM kriyate ucyate-mA mukhayantraM rUkSatvAdvAtena kSubhyetaikatra saMpiNDIbhUyate tathA ca sati mA sa namaskArasya bhaNane'pratyalo'samartho bhavediti hetogalle tailadhAraNaM karoti / bhA. [4246] ukkosagA u esA saMlehA majjhimA jahannA yaa| saMvacchara chammAsA emeva ya mAsapakhehiM / / vR.eSA anantaroditAH saMlekhA saMlekhanA utkRSTA bhnnitaa| madhyamA saMlekhanA saMvatsarapramANA eva prAguktena prakAreNa dvAdazabhirmAsai: paribhAvanIyA--jaghanyA eSA SaNmAsA dvAdazabhiH Page #959 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 474 vyavahAra-chedasUtram-2- 10/251 pakSaivarSasthAne mAsAnpakSAMzca sthApayitvA tapovidhiH prAgiva niravazeSa ubhayatrApi bhAvanIyam bhA.[4247] etto egatareNaM, saMlehaNaM khavesu appANaM / kujjA bhattapariNaM iMgini pAovagamaNaM vA / / vR. eteSAmutkRSTamadhyamajaghanyAnAM saMlekhanAnAmekatareNa saMlekhanenAtmAnaM kSipayitvA kuryAt bhaktaparijJAmiGginImaraNaM pAdapo gamanaM vA, gataM saMlekhanAdvAramadhunA agItadvAramAhabhA. [4248] aggIyasagAsaMmI bhattaparieNaM tu jo karejjAhi / cau gurugA tassa bhave kiM kAraNijjeNime dosA / / vR. gItArthasya samIpe bhaktapratyAkhyAtavyaM, yastvagItasvAgItArthasya sakAze samIpe bhaktaparijJA bhaktapratyAkhyAnaM karoti tasya prAyazcittaM catvAro gurukAH kiM kAraNamucyate yena kAraNena ime vakSyamANAdoSAstena kAraNena tatra tAneva doSAnAhabhA. [4249] nAsetI aggIto cauraMgaM savvaloyasAraMgaM / naTuMmiya cauraMge na hU sulabhaM hoi cauraMgaM / / vR. agIto agItArtho niryApakastasyakRtabhaktapratyAkhyAnasya caturaGgaM caturNA maMgAnAM samAhAzcaturaGgaM vakSyamANaM kathaMbhUtamityAha-sarvalokasArAGga aGgavaraM pradhAnamityanarthAntaraM sarveSAmapi trayANAmapi lokAnAM yAni aGgAni teSAM sAramiti viziSTamaGgapradhAnaM sarvalokasArAMgaM naSTe ca caturaGge na punaH sulabhaM prApaM bhavati caturaGga, kintu cullakAdidRSTAntairatizayena duHprApaM tatA'gItasya samIpe bhaktaM na pratyAkhyeyambhA.[4250] kiM puna taM cauraMgaM jaM naTuM dullahaM puNo hoi / mAnussaM dhammasutto saddhA tava saMjame viriyaM / / vR.kiM punastaccaturaGga yantraSTaM sat punardurlabhaM bhavati / sUrirAha-mAnuSyaM mAnuSatvaM dharmazruti dharmazravaNaM zraddhA tapasi saMyame ca vIryamiti / bhA. [4251] kiha nAseti agIto paDhamabitiehiM aTThito so u| uhAse kAliyAe to niddhammotti chddddejjaa|| vR. kathaM kena prakAreNa so'gItArthastasya caturaGgaM nAzayati / sUrirAha prathamadvitIyAbhyAM zrutpipAsAlakSaNAbhyAM parISahAbhyAmarcita: pIDitaH sa bhaktapratyAkhyAtA kadAcit kAlikAyAM rAtrau bhaktaM ca pAnaM ca avabhASeta, yAceta ! tataH so'gItArtho na kalpate iti kRtvA na dadyAt, cintayati ca bhaktaM pratyAkhyAya punaryAcate bhaktaM tatrApi rAtrau eSa nirdharmA asaMyatAbhUta iti kRtvA taM tyajet tyaktvA gacchet / / / bhA.[4252] aMto vA bAhiM vA divA ya rAto ya so vicitto u| aTTa duhaTTavasaTTo paDigamanAdIni kujjaahi|| vR.antarupAzrayasya yadi vA bahirupAzrayasya divA vA rAtrau vA tenAgItArthena viviktaH san ArtaH duHkhAtaH vazAtaH saH pratigamanAdIni pratigamanaM nAma pratibhaJjanaM vratamokSamityarthaH / AdizabdAt mRtvA kugativinipAtAnvA kuryAttAMzca kugativinipAtAnevAhabhA.[4253] mariUNaTTajjhANo gacche tiriesu vaNayaresuM vA / Page #960 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH-10, mUlaM-251, [bhA. 4253 ] 475 saMbhariUNa ya ruTTho paDinIyattaM karejjAhi / / vR. sa ArtadhyAno mRtvA tiryakSu vA tiryag yoniSu gacchet yadi vA vanacareSu vAnamantareSu madhye sa samutpadyettatra jAti smRtvA tyaktau'haM tasyAmavasthAyAmiti ruSTaH san bahuvidhaM pratyanIkatvaM kuryAt / bhA.[4254] ahavA visavvarIe moyaM dinnAhi jAyamANassa ! so daMDiyAdi hujjA ruTTho sAhe nivaadiinnN|| bhA.[4255] kujjA kulAdi patthAraM so vA ruTTho u gcche| micchattaM tappayaM ca dIhaM bhamejja saMsArakaMtAre / / . vR. athavA sarvaparyApanIyaM yAcamAnasya rAtrau pAnIyaM nAstIti mokaM prazravaNaM so'gItArthoM dadyAt / sa ca NDikAdInAM sambandhI niSkrAntaH syAt tataH sa dhAtuvaiSamyena ruSTaH san avdhaavet| avadhAvya ca nRpAdInAM kathayettataH pravacanasya mahAnuDDAhaH / yadi vA sa rAjAdistatpakSapatitaH so'pi vA svayaM ruSTakulAdiprastAraM kulasya gaNasya vA vinAzaM kuryAt / yadyapi ca evamAdayo doSA na bhavanti / tathA prathamadvitIyaparISahAbhyAM paritapyamAno'samAdhinA mRto duSkara(rA)mapi kRtvAntakriyAM kalpavimAnopapattiM vA na prApnuyAt / kintu vAnamantarAdiSUpapadyeta yadi vA kaSAyapIDito dRSTiviSaH sarpo jAyeta / gacche micchattamiti iha bhave vA mithyAtvaM gacchet tatpratyayaM ca mithyAtvapratyayaM ca dIrghasaMsArakAntAraM bhrmet| bhA.[4256] so u viviciya diTTho saMviggehiM tu annsaahhiN| AsAsiyamanusiTTo bharaNo vi paDivanaM / / vR.sa pratyAkhyAtabhakto bhaktaM yAcamAno agItArthaH sAdhurviviktaH parityakto'nyaiH saMvignaigItArthasAdhurmidRSTastatastairAzvAsita AzvAsya ca anuziSTo'tizayena dUramutsAhitastato yat abhyudyatamaraNaM tyaktaM tatpunarapi tena pratipannaM tataH sugati bhAgI jAtaH / bhA.[4257] ee anne ya tahiM va dosA ya paccavAyA ya / eehi kAraNehiM'gIyattha na kappati pariNNA / / va. yasmAdete'nantaroditA anye cAnuktA vahavo doSAH pratyavAyAzcAgItArthasya samIpe bhaktaparijJApratipattau tasmAdetaiH kAraNairagItArthasya samIpe parijJA bhaktaparijJA na kalpate / saMvignagItArthAnAM ca samIpe bahavo guNAstasmAttanmArgaNA kartavyA / sA ca dvidhA-kSetrataH kAlatazca / bhA.[4258] paMca va cha sattasae ahavA etto vi sAtiregatare / gIyatthapAyamalaM parimaggejjA aparitaMto / / vR. paJca SaTsata vA yojanazatAnyaNavA ito'pi sAtirekatarANi yojanazatAni saMvignapAdamUlamaparitrAnto anivRtto mRgayate / uktA kSetrato mArgaNA / kAlata AhabhA.[4259] ekkaM ca dova tinni ca ukkosaM bAraseva vAsANi / gIyattha pAyamUlaM parimaggejjA aparitaMto / / vR. eko ve trINi vA utkarSato dvAdazavarSANi yAvadaparitrAnto anirvitro gItArthapAdamUlaM primRgyte| Page #961 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 476 vyavahAra-chedasUtram-2- 10/251 bhA. [4260] gIyattha dullabhaM khalu paDucca ya kAle tu maggaNA esA / te khalu gavesamANA khette kAle ya primaannN|| vR. gItArtho durlabho yasmin kAle taM gItArthadurlabhaM kAlaM pratItyAzritya eSAnantaroditA kSetrata; kAlatazca mArgaNAbhihitA te khalu gItArthaM gaveSayantaH kSetraviSaye kAlaviSaye ca parimANamRtkuSTametAvat kurvnti| bhA. [4261] tamhA gIyattheNaM pavayaNa gahiyastha savvasAreNaM / nijjavageNa samAhI kAyavvA uttmttuNmi|| vR. yasmAt kSetrataH kAlatazca gItArthamArgaNAyAmetAvAnAdaraH kRtastasmAttena gItArthena pravacanagItArthasavaMsAreNa pravacanasya gRhIto'rthasya sarvasAro yena sa tathA tena niryApakeNa uttamArthe vyavasthitasya samAdhiH krtvyaa| gatamagItArthadvAramasaMvignadvAramAhabhA.[4262] asaMviggasamIve vI paDivajjaMtassa hoi gurugA u| kiM kAraNaM tu jahiM jamhA dosA havaMti ime / / vR. asaMvignasamIpe'pi bhaktaparijJA pratipadyamAnasya bhavanti catvAro gurukAH prAyazcittaM / kiM kAraNaM yatra yasmAdime vakSyamANA doSA bhavanti tAnevAhabhA.[4263] nAseti cauraMgaM svvloysaarNg| ____ naTuMmi u cauraMgaM na hu sulabhaM hoMti cauraMgaM / vR. nAzayatyasaMvignazcaturaGgaM mAnuSatvAdirUpaM sarvalokasArAGgasarvalokapradhAnatarAGgena hunaiva sulabhaM prApaM bhavati caturaGgaM nAzayatItyata AhabhA. [4264] AhAkammi ya pAnaga pupphAsIyA bahu jane naayl| sejjA saMthAro vi.ya uvahI vi ya hoi avisuddho|| vR. asaMvigno bahujanasya yathA tathA vA jJAtaM karoti yathA eSa kRtabhaktapratyAkhyAnastataH sa AdhArmikaM pAnamAnayati puSpANi ca Dhokayati / secanaM ca candanAdinA karoti / tathA zayyA saMstAraka upadhizca tenAnIto'vizuddho bhavati / bhA. [4265] ete anne ya tahiM bahave dosA ya paccavAyA ya; eeNa kAraNeNaM asaMvigge na kappai paritrA / / vR. ete'nantaroditA'nye cAnuktA bahavo doSAH pratyavAyAzca tatra pratyavAyAH prAgivAsamAdhimaraNato vAnamantareSUtpAdito nRpAdikathanato vA veditavyA etena kAraNenAsaMvigne'saMvignasya samIpe parijJA na kalpate / kintu saMvignasyAntike tataH kSetrataH kAlatazca mArgaNAmAhabhA. [4266] paMceva cha sattayA ahavA etto vi sAtiregaM / saMviggapAyamUlaM parimaggijjA aparitaMto / / vR.iyaM kSetrataH kAlata AhabhA. [4267] eka va dova tinni va ukkosaM dhAraseva vAsANi / saMviggapAyamUlaM parimaggijjA apritNto|| bhA.[4268] saMvigga dullabhaM khalu kAlaM tu pamucca maggaNA esA / ___ Page #962 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :- 10, mUlaM - 251, [ bhA. 4268 ] te khalu gavesamANA khette kAle ya aparimANaM // vR. yasmAdevaM kSetrataH kAlatazca mArgaNAyAmAdaraH kRtaH / bhA. [ 4269 ] tamhA saMviggeNaM pavayaNagahiyattha savvasAreNaM / nijjavageNa samAhI, kAyavvA uttamaTThami // vR. gAthA catuSTayamapi prAgvat / gataM saMvignadvAramidAnImekadvArameko niryApako na kartavyaH / kintu bahavo'nyathA virAdhanAdidoSaprasaGgAttamevopadarzayati, bhA. [4270] ekkami u nijjavagge virAdhanA hoi kajjahAnI ya / so sehA viya cattA pAvayaNaM ceva ummAho // 477 vR. ekasmin niryApake saMyamavirAdhanA AtmavirAdhanA ca bhavati / tathA hi- kRtabhaktapratyAkhyAnanimittaM pAnakagrahaNAyATan yadA kvApi na labhate, tadA mAbhata pazcAt glAnasyAsamAdhirityAdhAkarmikamapi pAnakaM gRhNIyAditi saMyamavirAdhanA, nirantaramekasya klizyamAnasyAtmavirAdhanA tathA kAryahAnizca bhavati / tathAhi maraNasamaye samAdhyutpAdanAya sopekSate / sa ca kadAcittatsamaye pAnakAdinimittamanyatra gato bhavet tathA sa bhaktapratyAkhyAnastyakta: zaikSA api ca tyaktAH pravacanatastyaktamuDDAhazcopajAyate / etadvibhAvanArthamAha bhA. [4271] tassa gatohAsaNAdi adAne so pariccatto / dADaM va adAuM vA bhavaMti sehA va niddhammA // - vR. tasya pratyAkhyAna bhaktasyArthAya pAnakAdInAM mAgaNAya gato niryApakastasya samIpe zaikSako'pariNato vA muktastasya samIpe uhAsaNeti bhaktaM yAcitaM te ca zaikSakAdayo na kalpate / etasya ca bhaktaM kRtapratyAkhyAnatvAditi na dadati dAne ca so'samAdhinA maraNaM prApnuyaditi caitadevameva hiMsAdipratyAkhyAnAnyapi tataH kalpante hiMsAdayo'pIti nirdharmANo jAyate / kUyai adijjamANe, mArenti balatti pavayaNaM cattaM bhA. [4272] sehA ya paDigayA jaNe avaNNaM payAseMti || vR. tai: zaikSakairevAdIyamAne bhakte sa mahattA zabdena kUjati yathA mAmete balAnmArayanti ityevamuktena prakAreNa pravacanaM tyaktaM / tathA zaikSA ye pratigatAH pratibhagnAH santo jane'vajJAM prakAzayanti / eSa uDDAha: / gatamekadvAramA bhogena dvAramAha bhA. [4273 ] parato sayaM va naccA pAragamicchatti apArage gurugA / asatI khemasubhikkhe nivvAghAeNa paDivattI // vR. bhaktaM pratyAkhyAtukAmaH ko'pi samAgatastataH AcAryeNAbhogaH kartavyo yAvadasya bhaktapratyAkhyAnaM samAptimupayAti tAvadazivAdyupadravo nagarAdInAM votthAnaM bhaviSyati kiM vA neti, tacca kathaM jJAtavyaM te (tat) svayamAcAryasyAtizayo'sti tena jJAtavyaM, yadi vA nimittamAsogamImathavA svayaM devatA kathayati yathA kaMcanapura gAthA ityAdi / atha svato'tizayo nimittaM vA nAsti tarhi yeSAM te svayaM praSTavyAH evaM svata: parato vA azivAdInAM nagarotthAnAdInAM vA bhAvamavabuddhaya punaridaM jJAtavyaM / kimeSa pratyAkhyAnasya pArago bhaviSyati kiM vA neti / tatra yadi pAragato jJAyate tatastaM pAragamicchanti atha cApAragaM necchanti, tathA apArage iSyamANe Page #963 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 478 vyavahAra-chedasUtram-2- 10/251 prAyazcittaM catvAro gurukAH / atha svasya parasya cAtizayAdirna vidyate tato'sati avidyamAne Abhoge yadi kSemaM sabhikSaM tadA nirvyAghAtena pratipattiH kArayitavyA, varSAkAle pratipattiH kAryate ityarthaH / etadevAhabhA.[4274] savveva ciraM vAso vAsAvAse bhavasi nN| tena tassa visesena vAsAsu paDivajjANA / / vR. varSArAtre varSodakardamAdikAraNatazcaturaH paJcaSaT vA mAsAnugrAmAdInAmutthAnaM na bhavati, kSemaM subhikSaM ca svabhAvo vartate tapasvinAM ca varSAvAse ciraM vAsaH svayameva pravRttastena kAraNena tasya bhaktapratyAkhyAtukAmasya vizeSato bhaktapratyAkhyAnapratipAdanake kartavyA, pUrvamidamuktaM svayaM devatA kathayati tacca nidarzanamAhabhA. [4275] kaMcanapuraguru annA devaya ruvaNA ya puccha kahaNA ya / pAraNagakhIraruhiraM AmaMtaNa sNghaansnnyaa|| vR. kaliGgeSu janapadeSu kAJcanapure nagare bahuzrutAH bahuziSyaparivArAH kecidAcAryAH viharaMti, te anyadA ziSyebhyaH sUtrapauruSIM arthapauruSIM ca datvA saMjJAbhUmau gatAste ca gacchanto'pAMtarAle atizaye mahApAdapasyAdha: kAMciddevatAM strIrUpeNa rudantI pshynti| evaM dvitIyatRtIyadine'pi tato gurubhirjAnazaDaiH puSTaM kasmAt rodiSi / tasyAH kathanamahametasya ngrsyaadhisstthaatrii| etacca sarva nagaramacirAjjalapravAheNa vinNkssyti| atra ca bahavaH svAdhyAyavanto vartante tato rodimi| ko'tra pratyaya iti pRSTe sA prAha-amukasya kSapakasya pAraNake kSIraM rudhiraMbhaviSyati, tacca yatra gatAnAM svabhAvIbhUtaM bhaviSyati tatra kSemam vasitavyamiti / evamuktA sA, etadvitIyadine kSapakasya pAraNake kSIraM rudhirIbhUtaM / tata: samastasyApi saMghapradhAnavaryasyAmaMtraNaM paryAlocanaM ca tatonazanaM samastasyApi saGghasyeti / yadi punarazivAdyutthAne vijJAte yadi bhaktaM prakhyApayati tadA sagacchasAdhavaH pravacanaM ca tena tyaktaM kathamityAhabhA.[4276] asivAdIhiM vahatA tattha ca kAraNaM ca saMjayA cttaa| uvahiM vinAyacchammaNa catto so pavayaNaM ceva / / vR. yadi azivAyupadravaM grAmAdyutthAnaM ca jJAtvA bhaktaM prakhyApayati tadA tasmin niryApite evAzivAyutthAne jAte yadi saMyatAstatpratibandhato na nirgcchnti| gacchanto vA yadi taM kRtabhaktapratyAkhyAnaM tasyopakaraNaM ca vahati tadA te saMyatA azivAdibhi: kAraNaistamupakaraNaM ca vahantastyaktAH athopadhi vinirvahanti tyaktvA vA sarvathA phlAyante tadA sa bhaktapratyAkhyAtA prityktH| sa ca tyaktaH san uDDAhaM kuryAt / mAM tyaktavA te gatA iti tadA pravacanasya mahatI hIlaneti pravacanaM tyaktaM tasmAdazivAyutthAne apArage ca tasmin jJAte sa bhaktaM na pratyAkhyAtayitavyaH / gatamAbhogena dvAramidAnImanyadvAramAhabhA. [4277] ego saMthAragato biito saMlehe taiya paDiseho, apahuccaMta samAhI tassa vA tesiM ca asatIe / / va. yadi tatra dvau janAvagre stastadyathA ekaH saMstAragataH saMstAragato nAma saMlikhyakRtapratyAkhyAno dvitIyaH saMlikhati saMlekhanAM karoti tathA tRtIyo yadyanya upatiSThati tarhi tasya Page #964 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka:-10, mUlaM-251, [bhA. 4277 ] 479 tRtIyasya pratiSedhaH kartavyaH / kiM kAraNamiti tedata Aha-apahuccatetyAdi, na prabhavanti na prApyante trayANAmapi yogyA niryApakA na ca saMstaranti / tato'prabhavaH aprApyamANeSu teSu saMstAraNasyAsya vA sati tasya tRtIyasya tayorvAgretanayosteSAM vA niryApakANAM asamAdhirupajAyate / prathamaM santi bahavo niryApakA: saMstaranti ca tadA na kazcidanantaro doSaH prasajatIti tRtIyAmapi prtiicchnti| bhA.[4278] havejja jai vAdhAto bitiyaM tattha tthaave| cilimili aMtarA ceva bahi viMdAvae janaM // vR. yadi tasya kRtabhaktapratyAkhyAnasya vyAghAto bhavet vyAghAto nAma pratyAkhyAnenAsaMstaraNaM sa ca bahiH sarvatra jJAto dRSTazca bhUyasA lokena eSa kRtabhaktapratyAkhyAna iti, tataH eSA yatanA krtvyaa| yo'sau dvitIyaH saMlekhanAM kurvan tiSThati sa tatra sthApyate tasyAntarA cilimili krtvyaa| tato yadi yai Ato dRSTaH te vandakAH samAgaccheyuH tadA sa teSAM na darzayitavyaH kintu te bhaNyante bahiH sthitA yUya vandadhvamiti / evaM bahiH sthitaM janaM vandApayet / gatamanyadvAram bhA.[4279] anApucchA egassa paDicchevaM jatI gurU gurugA / cattAri vi vinoyA gacchamanicchaMte jaM pAve // vR. gacchasyAnApRcchayA yadi taM bhaktaM pratyAkhyAtukAmaM guruH pratIcchati abhyupagacchati tadA tasya prAyazcittaM catvAro gurukA vijJeyAH gacche vA'nicchati sa bhaktapratyAkhyAtA yatprApnoti asamAdhiprabhRtikaM tannimittamapi tasya prAyazcittaM(tataH) gaccha ApRSTavyAH / kiM kAraNamiti ceducyate / sa gacchasAdhavaH sarvaM paribhramanto jAnate, yathA etasmin kSetre etatsulabhametat durlabha tato mukhaH pRcchati kimetasmin kSetre yAni kRtabhaktapratyAkhyAnasya samAdhikaraNAni dravyANi tAnI sulabhAni kiM vA durlabhAni / tatra yadi sulabhAni tat bhaktapratyakhyAnaM pratipAdyate / atha durlabhAni tahi pratiSidhyate / anyatra gatvA pratipadyasveti, anApRcchAyAM doSAnAhabhA.[4280] pAnagAdIni jogANi jAni tassa smaahie| alaMbhe tassa jA hAnI parikkosA ya jaaynne|| bhA.[4281] asaMtharaM ajoggA vA joggAvAhI va te bhave / esaNAe parikkosA jAyA tassa virAdhanA // vR. gaNasyAnApRcchAyAM yAni tasya kRtabhaktapratyakhyAnasya samAhite samAdhAnanimittAni pAnakAdIni yogyAni AdigrahaNena bhaktaparigrahaH teSAmalAbhe tasya pratyAkhyAtuH yadi niHsamAdhi: paribhraMza upajAyate, yazca gacchasAdhUnAM yogyA pAnakAderyAcane parimArgaNe pariklezastathA asaMstaraH saMstaraNAbhAve yaH pariklezo ayogyA vA tatra niryApakA bhaveyuH yogavAhinopyete tatra yogavAhinAM samAdhikArakANi pAnakAdInyudgamAni zuddhAni mRgayamANAnAM yaH pariklezo vA'yogyaniryApakasaMparkatastasya kRtapratyAkhyAnasya virAdhanA anAgADhadiparitApanA asamAdhimaraNAdikaM tatsarvaM tannimittamato gacchasya pRcchA kartavyA / gatamanApRcchAdvAramadhunA parIkSAdvAramAhabhA. [4282] aparicchANaMpi gurugA doNhavi annonnayaM jahA kmso| hoi virAdhanA duvihA ekko ekko vajaM pAve / / Page #965 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 480 vyavahAra-chedasUtram-2- 10/251 vR. yo bhaktaM pratyakhyAtukAmastena gacchasAdhavaH parIkSitavyAH kimete bhAvitA iti gacchasAdhubhirapi sa parIkSaNIyaH / kimeSa nistArako bhavet kiM vA neti, AcAryeNApi parIkSitavyaH / anyonyaM punaryathA kramazo vakSyamANakrameNaparIkSaNe dvayorapi gacchasya bhaktaM pratyakhyAtukAmasya ca prAyazcittaM pratyekaM catvAro gurukaaH| tathA aparIkSaNe bhavati dvividhA virAdhanA, AtmavirAdhanA saMyamavirAdhanA ca, tatra gacchasyAtmavirAdhanA'samAdhimaraNataH pratyavAyasaMbhavAt bhaktapratyakhyAtuH AtmavirAdhanA asamAdhyutpAdAt saMyamavirAdhanA gacchasyAbhAvitatvena eSaNAyA asaMbhavAt / ekko ekko va jaM pAve eko gacche yamanarthaM prApnoti eko vA sa bhaktapratyAkhyAtA tannimittamapi tasya prAyazcittamApadyatebhA.[4283] tamhA pariccheNaM tu davve bhAve ya hoi donnhNpi| saMlehe pucchadAyaNa didruto avaccakoMkaNae / / vR. yata evaparIkSaNe prAyazcitaM doSAzca tasmAdvayorapi parasparaM dravye bhAve ca bhavati parIkSaNaM taccaivaM bhaktaM pratyakhyAtukAmena parIkSAnimittaM gacchasAdhavo bhaNitA yathA Anayata mama yogyaM kalamazAlikUraM kathitaM kSIraM, tato bhakSye'thavA'nyadbhojanaM praNItaM yatsvabhAvato rucikara tat Anayateti yAcate tatraivaM yAcane yadi te hasanti kRSNamukhA vA jAyante tadA jJeyamabhAvitA ete itI teSAM samIpe na pratyAkhyAtavyamatha te bruvate yad bhaNasi tat kurma iti tadA jJeyaM yogya ete iti, tathA gacchasAdhubhiH parIkSAnimittaM kalamazAlikaraprabhRtikamutkRSTaM dravyamAnetavyaM,tasmitrAnIte yadi sa brUte-aho sundaramAnItaM bhuJje'hamiti tadA jJAtavyameSa AhAralubdha iti na nistariSyati vaktavyazca sa yadA tvamAhAragRddhi tyakSyasi tadA te bhaktaparijJAyAM yogyatA bhaviSyati naanydaa| atha sa tamupanItamAhAraM jugupsate kiM mamaitenAharitena paryAptaM nAhAmAhArayAmIti tadA jJAtavyameSa nistariSyati tasmin vaktavyaM pratyAkhyAhi, vayaM te niryApakA iti iha tu yAcitasya dravyasampAdanamasampAdanaM ca sA gacchasya dravyataH parIkSA yatpunaH sakaSAyitvamakaSAyitvaM vA jJAyate tadbhAvaparIkSaNaM / tathA bhaktapratyArUyAturapyAnItasundarasya grahaNamagrahaNaM vA dravyataH parIkSaNaM, bhAvato gRddhayagRddhiparijJAnamiti AcAryasya tatparIkSaNamAha saMlehapucchaityAdi yadA sa AcAryANAmupasthito bhavati bhaktapratyAkhyAtenAhaM tisstthaami| tadAsa AcAryeNa praSTavya: kimatra saMlikhitaM tvayA na veti tataH sa cintayati pazyati me asthicarmAvazeSaM zarIraM tathApi praznayati saMlikhitaM na veti / evaM cintayitvA krodhe darzite kSipramaguliM bhaktvA darzayati pazya, yatra kiMcinmadyaM (raktaM) mAMsaM vA drakSyasi bhavati saMlikhitaM kiM vAneti / evamukte gururAha-na tedravyasaMlekhaM pRcchAmi kRzazarIraMpratyakSata evopalabhyamAnatvAt / kintu bhAvasaMlekhaM / sa cAdyApi na vidyate iti bhAvasaMlekhaM kuru / zrUyatAM cAtra dRssttaanto'maatykoNknnvissye| sAmpratamenAmeva gAthAM vyAcikhyAturgacchaparIkSAmAhabhA.[4284] kalamoyaNapayakaDhiyAdi davve Anehi mitti udite| bhAve kasAijjatI tesi sagAse na paDivajje / 7. kalamodanaM kalamazAlikUraMpayo dugdhaM kvathitamAdizabdAt anyasyApyabhISTasya, bhojanasya parigraho mama yogyamAnayateti dravye udite yadi bhAve bhAvataH kaSAyanti kaSAyaM kurvanti / Page #966 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 481 uddezakaH-10, mUlaM-251, [ bhA. 4284 ] tatasteSAM samIpe bhaktaparijJAM na pratipadyate, ayogyatvAt / bhA.[4285] aha puna virUvarUve AnIya duguMcchiyabhaNaMtanaM / Anesuvatti vavasie paDivajjati tesi to eso / / vR. atha punarvirUparUpe anekaprakAre AhAra AnIte jugupsate bhaNante bhaNatyanyamAhAra-- mAnayAmastathaiva netuM vyavasitasteSAM pArve pratipadyate / yathAbhilaSitavastusampAdakayA teSAM yogyatvAt / samprati gacchasya tat parIkSAmAhabhA. [4286] kalamoyaNe apayasA annaM ca sabhAva anumayaM jss| uvanIyaM jo kutthai taM tu aladdhaM paDicchaMti / / va. kalamodanaM kalamazAlikaraM payasA sahApanItamiti anyadvA tasya svabhAvato'namataM tasya tadupanItaM sat yaH kutsate(kutsayate) nindati kiM mamaitena kAryamiti tamalubdhamiti jJAtvA praticchanti / yastu kalamaudanAdike upanIte aho sundaramahaM bhuJje iti sa lubdha iti na pratyeSaNIyaH / AcAryasya tatparIkSAmAhabhA. [4287] ajjo saMleho te ki kato na kaotti evmudiiyNmi| bhattaM aMgalidAve pecchaha ki kato na kto|| vR.ayaM saMlekhastvayA kiM kRto vetyevasudite aGgali bhaktvA darzayati / prekSasva kiM kRtaH ki vA na kRta iti tata AcArya AhabhA.[4288] nahu te davvasaMlehaM pucchi pAsAmi te kisaM / kise te aMgulI bhaggA bhAvasaMlehamAuro // vR. na hunaiva te tava dravyasaMlekhaM pRcchAmi yataH pazyAmi te kRzaM zarIraM tasmAtkimiti tvayA aGgalirbhagrA pRcchAmi bhAvasaMlekhaM, mA krodhavazAdAturo bhava samprati diTuMto'maccakoMkaNae ityetadbhAvayati bhA.[4289] ranA koMkaNa maccA dovi nivvisayA kyaa| doDDie kaMciyaM choDhuM koMkaNe takkhaNA gato / bhA.[4290] bhaMDIo vaillaekAe amacco jA bhareti u| tAva punaM tu paMcAhaM nalie nihaNaM gato / / vR. kenApi rAjJA eka: koMkaNako'paro'mAtya etau dvAvapi kasmizcadaparAdhe samakamAjJaptau / yadI paJcAhAbhyantare nirviSayau na vrajatasto'vazyaM vadhyAviti tatra koGkaNako dogdhike tumbake kAJjikaM kAJjikapayAMsi kSitvA tat kSaNAt gataH amAtyaH punaryAvat bhaNDI granthI valovardAn kAyAnukApautI bibharti tAvat pUrNa paJcAhamiti nalike zUlikAmAropitA nidhanaM gato vinAzaM prAptaH, / yathA so'mAtyaH kuTumbopakaraNapratibaddho vinAzamupagataH / evaM tvamapi bhAvapratibaddho nArAdhanAjIvitaM prApsyasi tsmaat| __ bhA.[4291] iMdiyANi kasAe ya gArave ya kise kruu| na ceyaM te pasaMsAmo kisaM sAhu sarIragaM / / 22/31 Page #967 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 482 vyavahAra-chedasUtram-2- 10/251 vR. indriyANi cakSurAdIni kapAyAn krodhaprabhRtIn gauravANi RddhigauravapramukhANi kRzAni (kuru) na cedaM te sAdhoH kRzaM zarIrakaM prazaMsAmo bhAvasaMlekhavyatirekeNa dravyarasaMlekhasyApi kiJcitkaratvAt / gataM saMlekhanAdvAramidAnImAlocanAdvAramAhabhA.[4292] AyariyapAyamUlaM gaMtUNaM sai prkkme| tAhe savveNa attasohI kAyavvA esa uveso|| vR. tatto dravyasaMlekhanA bhAvasaMlekhanAnantaraM bhaktaM pratyAkhyAtukAmena sarveNa svayaM zodhi jAnatA'jAnatA ca sati parAkrame AcAryapAdamUle gatvA zodhiH krtvyaa| eSa tIrthakRtAM gaNabhRtAM copadezaH tatra svayaM zodhi jAnantaH pratyAhabhA.[4293] jaha sakusalo vi vejjo annassa kahei attaNo vaahi| vejjassa ya so souto paDikkama samArabhate / / bhA. [4294] jANaMteNa vi evaM pAyacchittavihimappaNo niuNaM / taha vi ya pAgaDatarayaM AloeyavvayaM hoii|| vR. yathA sukuzalo'pi vaidyo'nyasyAtmano vyAdhi kadhayati so'pi vaidyasya zrutvA vyAdhikathanaM tataH pratikarma samArabhate / evaM prAyazcitavidhimAtmano nipuNaM jAnatApi tathApi prakaTataramAlocayitavyaM bhavatIti kRtvA anyasya samIpe AlocayitavyaM / tato'pyanena kiM kartavyam bhA. [4295] chattIsaguNasamannAgaeNa tena vi avassa kaayvvaa| paripakkhiyA visohI suTTavivahAra kusaleNaM / / vR. tenApyanenAcAryeNa SaTtriMzadguNasamanvAgatena SaTtriMzadguNA aTThavihA gaNisaMpaya ityAdinA progevAbhihitAH / suSTuapi vyavahArakuzalena parapakSikA parapakSe gatA vizodhiravazyaM krtvyaa| kathaM punarAtmanaH zodhijAtamapyAlocayadityAhabhA.[4296] jaha bAlo japaMto kajjamakajjaM ca ujjuyaM bhaNai / taM taha AloijjA mAyAmayavippamukko u|| vR. atha bAlo jalpen kAryamakAryaM ca RjukamamAyaM bhaNati tathA mAyAmadavipramuktastatkAryamakAryaM vA guroH purata Alocayet / samprati mAyAnirdhAtane upadezamAhabhA. [4297] uppannA uppannA mAyA anumaggato nihaMtavvA! AloyaNaniMdaNagarahaNehiM na puno avitahetti / / vR. utpannA utpannA mAyA mArgataH paSTo lagnena aalocnnindngrhnainihntvyaa| kathamityAhana punarevaM dvitIyaM vAraM kariSyAmIti pratipattyA, saMpratyAlocanAyAM ye guNA bhavanti tAnupadarzayati; bhA.[4298] AyAravinayaguNa kappadIvaNA attasohi ujubhaavo| ajjavamaddavalAghava tuTThIpalhAyajananaM ca / / vR.AlocanAyAM dattAyAmAcAraH paJcavidha Asevito bhavati, vinayaguNazca pravartito bhavati, kalpadIpanAnAmavazyamAlocayitavyo atIcAra ityasya kalpasya prakAzanamanyeSAmupadarzanaM, tataste'pyante evaM kurvanti / tathA Atmano vizodhiniHzalyatA kRtA bhavati / tathA RjusaMyamastasya bhAvo bhavanaM tatkRtaM bhavati, / tathA AryabhavamAryatvaM, mArdavamamAnatvamlAghavamalobhatvametAni Page #968 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 483 kRtAni bhavanti / tathA Alocite sati niHzalyIbhUto'hamiti tuSTirupajAyate / tathAnAleci-ta'tIcAre sazalyo'hamiti yA manasya'dhRtiH (tasyAH) paridAhApagamAt pralhAdajananaM pralhAdotpAdaH, zItIbhavanaM bhavati / kaH punaH so'pi aticAraH kuto vA prabhRtyAlocayitavyamatAhabhA. [4299] pavvajjAdI AloyaNA utirahaM caukkagavi sohI / uddezaka :- 10, mUlaM - 251 [ bhA. 4298 ] 7 jaha appaNI taha pare kAyavvA uttamaTThami // vR. trayANAM jJAnadarzanacAritrANAM artAcAreSu pravrajyAderArabhya yAvaduttamArthAmyupagamastAvadAlocanA dAtavyA kathamityAha-catuSkaH vizodhyA ekaikasmin dravyata: kSetrataH kAlato bhAvatacAtIcAravizuddhayA punaH kathamityAha-yathAtmanaH samyak jJeyatayA tiSThati tathA parasmin AlocanA kartavyA dezataH sarvato na kiMcidapi gRhItavyamiti bhAva uttamArthe uttamArthapratipatau kartavyatAyAM tatra jJAnanimittaM dravyato'tIcArAlocanAmAha bhA. [4300 ] nANAnimittaM AseviyaM tu vitahaM parUviyaM vAvi / ceyaNamaceyaNaM vA davvaM sesesu imagaM tu // vR. jJAnanimittaM sacittaM acittaM dravyamudgamAdyazuddhaM tathA sacetanamacetanaM vA vitathaM prarUpitaM bhavettadyathA - sacittamacittaM vA sacittamiti etat dravyato'tIcArAlocanaM zeSeSu tu kSetrAdiSvidamatIcArAlocanaM tadevAha bhA. [4301] nANanimittabhaddhANameti ume ya acchati tadaTThA nANa va AgamessaMti kuNaMti parikammaNaM dehe // paDisevati vigatIto majjhadavvo va esati vi vattI / vAyaMtassavi kiriyA kayA paNagAihANIe / bhA. [4302] vR. jJAnanimittamadhvAnaM panthAnamiti pratipadyate adhvAnaM pratipatre ca yastacittamakalpi-kamayatanayA yatanayA vA ca tat Alocayati / idaM kSetrato'tIcArAlocanaM / tathA'vame'pi durbhikSe'pi tadarthaM jJAnArthaM tiSThati, tatra ca tiSThitA yadakalpikamAsevitamayatanayA yatanayA vA tadAlocayati, idaM kaalto'tiicaaraalocnm| bhAvata Aha-nANaM cetyAdi jJAnamahamAgamiSyAmi grahISyAmIti hetordehe zarIrasya parikarma karoti, yathA vyAkhyAprajJesermahAkalpa zrutasya vA yogaM voDhukAmo ghRtaM pibati, praNItaM cAhAramupabhuGkte / tatra yA ayanatA kRtA, athavA kazcidroga AsIt / mA sa tatkAle udrekaM yAyAditi parikarma karoti, tacca kurvatA yA ayatanA kRtA nirvikRtA vikRtIrnAnAprakArA nirantaraM pratisevate tatrApi yA ayatanA kRtA medhyAni dravyANinAmayairmedhA upakriyate / tAni dravyANi eSayatA parimArgayatA pibatA vA yA ayatanA vyadhAyi tathA vAcayato vAcanAcAryasya paJcakAdihAnyA kriyA kRtA api zabdAtpaJcakAdihAnyAtikrameNa vA yA kRtA kriyA tAmapyAlocayanti / tadevaM jJAnanimittaM dravyAdyatIcArAlocanamupadarzitamadhunA darzananimittaM cAritranimittaM cAha bhA. [4303] emevadaMsaNammi vi saddahaNA navari tattha nANattaM / saNa itthI doso vayAticaraNe siyA sevA || vR. evameva anenaiva prakAreNa jJAnagatena prakAreNa darzane'pi darzananimittamapi dravyAdyatIcAra Page #969 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 484 vyavahAra-chedasUtram-2- 10/251 jAtamAlocayitavyaM navaraM tatra nAnAtvaM darzanaM nAma zraddhAnaM caraNe'pi cAritre'pi syAdiyamatIcAratA sevitA, tadyathA-eSaNAyAmeSaNAviSaye doSopetabasativiSaye vrataviSayo veti| samprata tiNhaM caukkamavisohI ithyasyAnyathA vyAkhyAtumAhabhA. [4304] ahavA tigasAlaMbeNa davvamAdI caukkamAhacca / AseviyaM nirAlaMtovva Aloae taM tu / / vR.athaveti prakArAntare trikasAlaMbenopetena dravyAdicatuSkaM dravyakSetrakAlabhAvalakSaNamAhacca kadAcit / akalpanIyamayatanayA yatanayA vA sevitamathavA nirAlambako jJAnAdyAlambanarahito dravyAdicatuSkamakalpikamAsevitavAn / etenaitat khyApitaM yat pratisevyate kiJcidakalpikaM tat darpataH kalpatA bhAvataH paramaparaprakArAntaramastIti etet aalocyet| bhA.[4305] paDisevaNAtiyArA jai vIsariyA kahaM cihujjaannu| tesu kaha vaTThiyavvaM salluddharaNaMpi samaNANaM / / vR.pratisevanAticArA yadi kathamapi vismRtA bhaveyusteSu zalyoddharaNe kartavye kathaM zramaNena vartitavyaM / sUrivartanaprakAramAhabhA. [4306] je me jANaMti jinA avarAhe jesu jesu TThANesu / tehiM AloeuM uvaTThito savvabhAveNaM / bhA. [4307] evaM AloeMto visuddhbhaavprinnaamsNjutto| ArAhao taha vi so gArava paDikuMcanA rahito / / vR. yAnmamAparAdhAnyeSu yeSu sthAneSu jinA:kevalino bhagavanto jAnanti tAnahaM sarvabhAvena sarvAtmanA AlocayitumupasthitaH paraM na smarAmi vacasA na prakaTIkartuM zaknomi, / tasmAjjinadRSTAntameva pramANamityAlocayitavyaM / yadyapyevaM saMmugdhAkAramAlocayati / tathApi sa gauravapratikuJcanArahito vizuddhena bhAvapariNAmana saMyukta evamAlocayet ArAdhakaH pratikuJcanA nAma mAyA, gatamAlocanAdvAramadhunA prazastasthAnadvAramAhabhA.[4308] ThANaM puna kerisagaM hoi pasatthaMtu jassa jaM jogaM / bhaNNati jattha na hojjA kAraNassa u tassa vaaghaato|| vR. tasya bhaktaM pratyAkhyAturyatprazastaM yogyasthAnaM tat kIdRzaM sUrirAha-bhaNyate yatra tasya kRtabhaktapratyAkhyAnasya dhyAnavyAghAto bhavati taanyupdrshyti| bhA. [4309] gaMdhavvanaTTajaTTo ssa cakkajantaggikamma puruse ya naMtika rayaga devaDaDoMba pAhiDiga rAyapahe / / bhA. [4310] cAragakoTTaga vaTThANa, kappapupphadagasamIvaM mi, ArAme ahaviyaTe nAgadhare puvvabhaNie ya / / vR. gandharvazAlAyaM yatra gandharvikA: saMgItaM kurvanti tatra gandharvazAlAsamIpe vA nasthAtavyaM dhyAnavyAghAtabhAvAt / tathA nRtyazAlAsamIpe vA tatrApyuktadoSasaMbhavAt / tathA jaDDo hastI azvasturaGgamo hastizAlAsamIpe vA turaMgamazAlAsamIpe vA hastikAdivirUpazabda zravaNato dhyAnavyAghAtabhAvAt tathA cakrazAlAyAM tilapIDanazAlAyAM tilapIDanazAlAsamIpe vA jantati Page #970 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AAAAA uddezakaH-10, mUlaM-251, [ bhA. 4310] / 485 ikSuyaMtrazAlAyAm ikSupIDanazAlA samIpe vA tilAdidarzanataH karmakaragAnazabdazarvaNato vA dhyAna bhaGgopapatte: agnikarma lohakArakarma tacchAlA agnikarmalohakArakarmazAlAyAM agnikarmazAlAsamIpe vA purupaH kuMbhakAra: kuMbhakArazAlAyAM kuMbhakArazAlAsamIpe vA agniparitApato lohakuTTanAdizabdazravaNato vAdhyate vyAghAtasaMbhavAt tathA nantiktAH chipAstacchAlAsamIpe vA rajakazAlAyAM rajakazAlAsamIpe vA devaDazAlAyaM samIpe vA jugupsAdopAt DombalaMkhakAste'pi gaaynti| athavA caNDAlavizeSagAyanA DombAsteSAM zAlAyAM tacchAlAsamIpe vA jugupsAdoSAt / gAnazabdazravaNato dhyAnavyAghAtabhAvAcca tathA pADahikazAlAyAM pADahikasamIpe vA vAdivazabdazravaNato dhyAnavyAdhAta: rAjapathe samIpe vA rAjJa AgacchatA gacchatA vA samRddhidarzanato nidAnakaraNaprasakteH, tathA cArako guptigRhaM tara tasya samIpa dhArayatA zabdazravaNato dhyAnavyAghAtabhAvAt koSTAkA nAma vaTTAnAM zAlA, koSTake koSTrakasamIpe vA vaTTA api gAyanti, virUparUpANi ca bhASyate, tato dhyAnavyAdhAtaH, tathA kalpapAlAH surAdivikrayakAriNo madyapA vA teSAM zAlAyAM tacchAlA samIpe vA yasastava mattapramattA gAyanti pRtkurvanti tato dhyAne vyAghAtasaMbhavaH tathA krakacake yatra kASTAni krakacyante krakacasamIpa vaa| kASTakakacazabdazravaNata: kArapatrikagAnazabdazravaNato dhyAnabhraMzopapatteH pRSphaphaladagasamIvammitti puNyasamIpe phalasamIpe udakasamIpe vA puSpAdidarzanataH tadvipayAbhilApopapatteH / tathA ArAme tabAppanantaroditadopaprasaGgAt yathA vikaTaM nAma asaMguptadvAram(ca) / tatra pAnake pAne kAyikyAdi paristhApane ca sAgArikasaMbhavAt tathA nAgagRhe upalakSaNametat / yakSagRhAdiSu tatrApi bhUyasAM lokAnAM nAnAvidhavikuvitaveSANAmAgatyAgatyagAnanartanakaraNAttathA ca sati dhyAne vyAghAtasaMbhavaH / yadi vA nAgadayo'nukampayA pratyanIkatayA vimarzena vA anulomAn pratilomAnvA upasargAn kuryuH / pUrvabhaNite ca prAkkalpAdhyayanAbhihite ca bhaktapratyAkhyAtukAme tadeva bhaavyti| bhA.[4311] paDhamaviiesu kappe uddesesu uvassayA je u| vihisutte ya nisiddhA tabvivarIe gavesejjA / / vR. kalpe kalpAdhyayane dvitIyatRtIyayoruddezayovidhisUtre ca AcArAGge zayyAdhyayane avagrahapratimAsthAnaniSIdanake ca ye upAzrayA niSiddhAsteSunasthAtavyaM / kintu tadviparItAn pradezAn gaveSayet / tathA - bhA. [4312] ujjANarukkhamUle sunnagharaanisaTTa hariya magge y| ___ evaM vihe na hAyai hujjA samAhIe vAghAto / / vR.udyAne vRkSamUle zUnyagRhe anisRSTe ananujJAte harite haritAkule mArge ca anyasminnapi ca evaMvidhe sthAne na tiSThati bhaktapratyAkhyAtA, yatastatra samAdheH vyAghAto bhvti| gatamaprazastasthAnadvAramadhunA prazastavasatidvAramAhabhA. [4313] iMdiyapaDisaMcAro manasaMkhobhakaraNaM jahiM ntthi| cAussAlAdi duve, anunnaveuNa TAyanti / / vR. yatra indriyapratisaMcAro na bhavati, kimuktaM bhavati ? yatra aniSTA iSTA vA zabdA na Page #971 -------------------------------------------------------------------------- ________________ - 486 vyavahAra-chedasUtram-2- 10/251 zrayante, nApISTAniSTAni rUpANi / evaM gandhAdiSyapi bhAvanIyaM / mana:saMkSobhakaraNaM ca tatra nAsti, tatra catuHzAlAdike dve vasatI anujJApya pratigrAhye AdizabdAt trizAladvizAlAdiparigrahaH vasatidvayaM ca gRhitvA ekatra bhaktapratyAkhyAtA sthApatye aparatra zeSA gaccha sAdhavaH kiM kAraNamiti ceducyate azanAdInAM gandhena bhaktapratyAkhyAturabhilASo mAbhUtidi hetoH / bhA.[4314] pAnagajoggAhAre u Thanti se tattha jattha na u iNti| apariNayA va so vA appacchayagehiM rakkhaTThA / / vR. pAnakaM yogyamAhAraM ca se bhaktapratyAkhyAtastatra pradeze vRSabhAH sthApayanti yatra na tu naiva apariNatA: sAdhavaH sa vA bhaktapratyAkhyAtA samAgacchanti / kiM kAraNaM tatra sthApayantItyata Aha-apratyayagRddhirakSArtha kRtabhaktapratyAkhyAne'sya dIyamAnaM dRSTvA mAbhUdapariNatAnAmapratyayo bhaktapratyAkhyAtastu tat dRSTvA gRddhiriti hetoH / athrAha-yadi tena bhAvatastyakta AhArastata: kathaM tasya gRddhirupajAyate / tata AhabhA.[4315] bhutto bhogI purA jovi gIyattho vi ya bhaavio| saMte sAhAradhammesu so pi khippaM tu khubbhae / vR.yo'pi purA pUrva bhuktabhogI gItArtho bhAvito'pi ca so'pi satsu AhAradharmeSu AhAragrahaNadharmeSu kSipraM zIghramAhAradarzanataH kSubhyati, svapratijJAM vilupyAhAraM yAcate / tathAbhA. [4316] paDilomAnulobhA vA visayA jattha duurto| TThAvettA tattha se niccaM kahaNA jANegassavi / / vR.yatra paDilomA anulomA vA viSayAH dUratastatra taM sthApayitvA setasya jJAnato'pi nityaM kathanA bhavati / gataM vasatidvAramidAniM niryApaka dvAramAhabhA.[4317] pAsatthosannakusIlaTThANa parivajjiyA u nijjvgaa| piyadhammavajjabhIrU guNasampannA aparitaMtA / / vR. pArzvasthA'vasannakuzIlasthAnaparivarjitAH priyadharmANo'vadyabhIrakho guNasampannA aparitrAntA aparizrAntA niryApakA atha punaste niryApakAstasya kRtabhaktapratyAkhyAnasya kiM kurvanti kiyaMto vA iSyantebhA.[4318]uccatta 1 dAra 2 saMthAra 3 kahaga 4 vAdIa 5 agga dArammi / 6 bhatto 7 pANa 8 viAre 9 kahaga 10 diso 12 je samatthA ya / / va. ye taM kRtabhaktapratyAkhyAnaM udvartayantanti parAvartayante ca catvAraH (1) ye abhyantaramUle tiSThanti te'pi catvAraH (2) saMstArakArakA api catvAro 3 ye'pi tasya dharmaM kathayanti, te'pi catvAraH 4 vAdino lokasyolaNThavacanapratikAriNazcatvAraH 5 agradvAre ye tiSThanti te'pi catvAraH 6 ye yogyaM bhaktamAnayanti te catvAraH 7 pAnakasyApi tadyogyAsyAnetArazcatvAraH 8 uccArapariSThApakAzcatvAra: 9 prazravaNapariSThApakA api catvAraH / 10 bahirlokasya dharmakathakAzcatvAraH 11 catasRSvapi dikSu sAhasrakamalAzcatvAraH / 12 ete dvAdazacatuSkakA aSTAcatvArpizadbhavanti kIdRzA punaramI niryApakA ityata AhabhA.[4319] jo jArisato kAlo bharaheravaesu hoi vAsesu / Page #972 -------------------------------------------------------------------------- ________________ - - - uddezakaH-10, mUlaM-251, [ bhA. 4319] 487 te tArisayA taiyA aDayAlIsaM tu nijjvgaa|| vR. yo yAdRzaH kAlo bharateSvairAvatepuca varSeSu bhavati te tAdRzAstatkAlAnurUpANo niryApakA assttctvaariNshdvsaatvyaaH| bhA.[4320] ee khalu ukkosA parihAyaMtA havaMti tinne v| do gIyatthA taIe asunnakaraNaM jahaneNaM / / vR. ete'nantaroditasaMkhyAkA: khalu utkarSA utkRSTAstathaikakaparihAnyA parihIyamAnAstAvadbhavanti yAvajjaghanyena kRtabhaktapratyAkhyAnena saha tryH| tatra dvau gItArthoM niryApako tRtIyo bhaktapratyAkhyAtA: tatrAyaM ca vidhirekasya gItArthasya bhaktapAnamArgaNAya gamanaM, dvitIyena tRtIye tRtIyasya bhaktapratyAkhyAturazUnyakaraNamekastatyAce tiSThityaparo bhaktapAne mArgaNAya gacchatIti bhAvaH / gataM niryApakadvAramadhunA davvadAyaNe carime ityasya dvArasya vyAkhyAnArthamAhabhA. [4321] tassa ya carimAhAro iTTho dAyavyo tanhAcheyaTThA ! savvassa carimakAle atIva taNhA samuppajje / / vR.bhaktapratyAkhyAsya sarvasyApi caramakAle atIvatRSNA AhArakAMkSA samutpadyate tena tasya bhaktapratyAkhyAtukAmasya tRSNAcchedArthamAhArakAMkSA vyavacchedAya iSTazcaramAhAro dAtavyaH / bhA. [4322] navavigati sattauyaNA aTThArasavaMjaNucca pAnaM ca / anupusvivihArINaM samAhikAmANa uvhriuN|| vR. navavikRtayo'navagAhimadazamAH zAlyAdibhedataH saptavighaodano'STAdazavyaJjanAni zAstraprasiddhAni uccaramatiprazasyaM pAnaM drAkSApAnAdi etatsarvamanupUrvI / vihAriNAmAnupUrvyA zanairAhAramocanena bhaktapratyAkhyAnaM prAptavatAM samAdhikAmAnAM samAdhimabhilaSatAM samAdhikaraNa nimittamupahatya datvA tasya tRSNAvyavacchedaH kriyate athavA / bhA. [4323] kAlasahAvAnumato puvvaM jhusito suo va diTTho vaa| jhosijjai so se taha jayaNAe cauvvihAhAro / / vR.kAlAnumataH svabhAvAnumatazca tena yaH pUrvamAhAro yoSita: sevataH sa kathaM sAdhubhiti.. vyaH / IdRza etasya kAla svabhAvAnumataH AhAraH zruto vA kasyApi kathanato dRSTo vA kadAcitsAkSAddarzanAt parijJAko yathaitasya Idaza AhAro rocata iti / sa caturvidho'zanapAnakhAdimasvAdimarUpo yatanayA prathamata udgamAdi zuddhasya lAbhe paJcakaparihAnyA yAcitvA se tasya bhakta pratyAkhyAtukAmasya joSyate dIyata ityarthaH / atha ko guNastasya caramAhAreNa dattenetyata Aha.. bhA.[4324] tanhAcheyammi kae na tassa tahiyaM pavattae bhAvo / caramaM ca je sa bhuMjai saddhA jananaM dupakhevi // vR. tena caramAhAreNa pradattena tRSNAccheda AhArakAMkSA vyavacchede kRte na bhUyastatrAhAraviSaye tasya bhAva icchAyA pravartate / vakSyamANavairAgyabhAvanApravatteH tathA caramAhArameSa bhar3akte iti zraddhAjananaM dvipakSe'pi bhaktapratyAkhyAtaniryApakANAM cetyarthaH / tathAhi bhaktapratyAkhyAtA idaM cintyti| amayabhyudyatamaraNasamudrasya tIraM prApto durlabhametat nistIrNo'haM saMsArAditi gADhataraM dhyAnamupAgato bhavati niryApakA apyevaM cintayanti vayamevAbhyudyatamaraNasya tIre prAptA bhaviSyAmo Page #973 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 488 vyavahAra - chedasUtram - 2 - 10 / 251 yasmAdetasya caramAhAradAne guNAstasmAdavazyaM sa dAtavyaH / atha tRSNAvyavacchedaH kenAkAreNa tasya vairAgyabhAvanA pravartata iti Aha bhA. [4325] ki ca tannovabhutaM me pariNAmAsuI suI / diThasAro suhaM jjhati coyaNe seva sIyati // vR. caramAhAre pradatte tRSNAvyavachede ca jAte sa evaM vairAgyamApannazcintayati / kiM vA tadasti bhojyaM yatpUrvagRhavAse pravrajyAparyAye vA mayA nopabhuktaM paraM zudhyate tat bhuGktaM pariNAmAt pariNAmavazena azuciH saMjAyate tathA AhArasaMjJopayukto jIvaH karmaNA bandhako bhaSati / tathA AhAragRddhe nivRttaH sukhabhAgI, evaM pratyakSata Agamatazca dRSTaH sAra upalabdhatatva sukhaM dharmadhyAnaM dhyAyate, tathA yadi ca AhAre pradatte bhUyaH tatraivanubandhataH prasIdati tadetasya tadA sIdata epaivAdhikRta zlokArtharUpA codanA pratrApanA kartavyA jhosijjai so se taha jayaNAe cauvvihAro tivihaM tu vosirohii so tAhe ukkosagAI davvAI / maggittA jayaNAe caramAhAraM padaMsaMti || bhA. [4326 ] vR. trividhaM manasA vAcA kAyena bhakta pratyAkhyAtukAma AhAraM vyutsRkSyati / tata utkRSTAni dravyANi yatanayA udgamAdizuddhalAbhe paJcakaparihAnyA yAcitvA caramamAhAraM tasya pradarzayanti / bhA. [4327] pAsitu tAni koI tIrappattassa kiM mama tehiM / gamanupatto saMvegaparAyaNo hoi / / vR. tAni utkRSTAni dravyANi dRSTvA kazcittIraprAptasyAbhyupagamaraNasamudrapAramupAgatasya mamaitai kiM kAryamityevaM vairAgyamanuprAptaH saMvegaparAyaNa: sarvathA nivRttAhArAbhilASo bhayati / savvaM bhoccA koI maNunnarasapariNato bhavejjAhi / bhA. [4328 ] taM cevanubaMdhato desaM savvaM ca gehIe / I vR. ko'pi punaH sarvamutkRSTaM bhuktvA manojJarasapariNata utkRSTarasagRddho bhavati / tato deza sarvvaM vA gRhyAttamevotkRSTamAhAramanubadhnan abhilaSan tiSThati / bhA. [4329] vigatI kayAnubaMdhe AhAranubaMdhiNAevocchedo / parihAyamANadavve guNavuDDi samAhi anukaMpA || vR. vikRtISu kRto yo'nubandhastasmin sati AhArAnubandhanAyAM ca satyAM tasya vikRtyanubandhasyAhAranubandhasya ca kiMca novabhuttaM me pariNAmAsuI iti prakAreNa vyavacchedaH kartavyaH / sampratihAnidvAramAha- parihAyamANA ityAdi yAni caramAhAradravyANyAnItAni tAni tadvipayamanubandhaM kurvantaH pariNAmato dravyatazca parihIyamAnAni kartavyAni / atha ki kAraNaM yadAhAre anubandhaM kurvanto bhaktaM pAnaM ca dIyate / ucyate-guNavuDDisamAhianukaMpA iti sa bhaktaM pratyAkhyAtukAmo'nukampanIyo'nukampamAnasyAsamAdhimaraNaprasaktestato'nukampate, AhAre pradatte sati tasya samAdhirupajAyate / samAdhitazca prajJApayituM zakyaH prajJApitazcAhAravyavacchedaM kariSyati / tato'bhyutamaraNe gADhaM dhyAnopagatasya guNavRddhiH karmanirjarA bhavati / atha caramAhAre dravyANAM pariNAmato dravyatazca parihAniH kathaM kartavyetyata Aha bhA. [4330] daviya pariNAmato vA havaMti dinedine jAva tini / Page #974 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :- 10, mUlaM - 251, [ bhA. 4330 ] biti na labdhaMti durlabhe sulabhaMmi aho imA jayaNA // vR. caramAhAradravyANi dravyasaMkhyA parimANatazca dine dine tAvattrINi dinAni tatra pariNAmato dine dine stokataramAnayati / dravyaparihAniH punarevaM / yadi kSIraM caramAhArArthatayA samAnItaM tato dvitIyadivase tantrAnayanti kintu dadhyAdikaM / atha caramAhArArthatayA dadhyAnItaM tato dvitIyadine kSIrAdyAnayanti na tu dadhi / evaM dravyaparihAnistrin divasAn tataH parataH kiJcidAnIyate / tatra durlabhadravyaviSaye evaM bruvate na labhyate, sulame tu dravya iyaM vakSyamANA yatanA bhavati / tAmevAhaAhAre tAva cchidAhi gehiM toNi caissasi / jaM vA bhuttaM na puvvaM te, tIraM patto tamicchasi // | bhA. [4331] vR. AhAre AhAraviSayAM tAvat gRddhicchiddhi tataH zarIraM tyakSyasi nAnyathA yathA pUrva tvayA nispRhatayA na bhuktastadAnImabhyudyatamaraNasamudrasya tIraM prApta icchasi evamanuzAsanena tasyAhArAkAMkSA vinivartyate / gataM hAnidvAramidAnIM aparitrAntadvAramAha bhA. [4332] varhati aparitaMtA diyA va rAto sa savvapaDikammaM / paDiyaragA guNarayaNA kammarayaM nijjaremANA || vR. praticarakA guNaratnAH rajo nirjarayatasyasya kRtabhaktapratyAkhyAtasya pratikarmaNi divArAtrau vA paritrAntA vartante / bhA. [4333] 489 jo jattha hoi kusalo so u na hAvei taM sai balaMmi / ujjuttA sanniyoge tassa vi dIveMti taM saddhAM // vR. yo yatra pratikarmaNi bhavati kuzalaH, sa tat pratikrarma sati vale na hApayati / kintu sarvepi svasvaniyoge udyuktAstathA vartante, tadyathA tasyApi kRtabhaktapratyAkhyAnasya tAmabhyupagatamaraNasamudratIraprAptatvaviSayAM zraddhAM dIpayati / bhA. [4334] dehaviyAMgo khippaM vahejja ahavA vi kAlaharaNeNaM / dohaMpi nijjarA vaddhamANagaccho u eyaDDA // vR. tasya kRta bhaktapratyAkhyAnasya dehaviyogaH kSipraM vA bhavedathavA kAlaharaNena tathApi svasvaniyogayuktaistairbhavitavyaM, evaM ca dvayAnAmapi praticArakANAM praticaryasya ca pravardhamAnA nirjarA karmanirjarA bhavati / gaccha hyetadarthaM parasparopakAreNobhayeSAM nirjarA syAdityemarthamAsevyate gataM paritrAntadvAramadhunA nirjarAdvAramAha bhA. [4335 ] bhA. [4337] kampamasaMkhejjabhavaM khavei anusamayameva Autto / annataragammi joge sajjhAyaMmI viseseNaM || vR. anyatarasmin yoge pratilekhanAdirUpe AyuktaH upayuktaH san anusamayameva pratikSaNameva karma asaMkhyeyabhavopArjitaM kSapayati / karmaNo'nantakAlamanavasthAnAbhAvadasaMkhyena bhavamityuktaM svAdhyAye punarAyuktaH san vizeSeNa karma kSapayati / bhA. [ 4336 ] kammamasaMkhejjabhavaM khaveI anusamayameva Autto / annaMtaragaMmi joge kAussagge viseseNaM // kammamasaMkhejjabhavaM khavei anusamayameva Autto / Page #975 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 490 vyavahAra-chedasUtram-2- 10/251 anataragaMmi joge veyAvacce viseseNa / / bhA. [4338] kammamasaMkhejjabhavaM khavei anusamayameva aautto| ___annataragaMmi joge visesau uttamaTuMmi / / vR. gAthAtrayamapi prAgvat / navaramuttamArthe pratipannasya vaiyAvRtye ca vizeSataH karmanirjarA bhavatIti vizeSata ubhayatrApi yatatitavyaM / nirjarAdvAraM saMstArakadvAramAha-- bhA.[4339] saMthAro uttamaThe bhUmIsilAphalagamAdi nAyavvA, saMthArapaTTamAdI dugavIrAI bahUvAvi // vR. uttamArthe vyavasthitasya saMstArako dAtavyo bhUmibhUmirUpaH, zilA vA pradhAnazilAtalarUpaH / etau dvAvapi asphuTatA ca jhuSirau kartavyau, tatra sthito vA niSatro vA yathAsamAdhi tiSTatu, phalakaM vA saMstArako jJAtavyaH / tacca phalakamekAGgikamAnetavyaM, tasyAbhAve dvyAdi phalakAtmakaH / tasyApyabhAve nirantarakaM tryAtmako jJAtavyaH etat Adizabdasya vyAkhyAnaM, / idAnImAstaraNamAha-saMstArakottarapaTTa ityetatprastaraNamutsargato apavAdata Aha-bahUvAvi yadi sottarapaTTasaMstArakamAtre tasyAsamAdhirupajAyate tadA bahUnyapi prastAryate tasya kalpaprabhRtItibhA.[4340] taha vi asaMtharamANe kusamAdINiMsu ajhusirtnnaaii| te sasai saMthArANa jhusirataNAi tato pacchA / / vR. atha kalpaprabhRti saMstaraNepi tasyAsamAdhirupajAyate tajA kuzAdIni darbhAdIni ajhuSirANi tRNAni prastAryante, / teSAmasatyabhAve 26 asaMstaraNe vA sati tataH pazcAt jhuSirANi api tRnnaanyaaniiynte| bhA.[4341] koava pAvAraga navaya tUliAliginI abhuumiie| emeva anahiyAse sNthaarmaaipllNke| vR. yadi tRNeSvapi prastAriteSu na samAdhistadA koyavo deaTThIe prastAryate tatrApi samAdhiranutpAde prAvaraNakastatrApyasamAdhau navataM jINaM tatrApi samAdhyalAbhe tulI AliGginI cobhayataH prastAryate / etatsarvaM bhUmau kartavyamathaivamapi nAdhyAste na samAdhi prApnoti tadA saMstArakAdipUrvakrameNa palyaGke prastAraNIyaM yAvatparyante tUlikA ubhayate AliGginI vA gataM saMstArakadvArabhidAnImudvartanAdidvAramAhabhA. [4342] paDilehaNasaMthAraM pAnagauccattaNAi niggamanaM / sayameva karei saha asahUssa kareMti anneu / / vR.yo kRtabhaktapratyAkhyA saha: samarthaHsa svayamevAtmIyasyopakaraNasya pratyupekSaNaM saMstArakaM saMstArakapradAnaM pAnakaM pAnakaraNamuddhartanAdi udvarttanApravartane'ntaH pradezAt bahiH pradezAdannaH pravezanaM karoti / asahasya asamarthasya punaH anye sarvaM kurvanti, kathamityAha- . bhA.[4343] kAyovacito balavaM nikkhamaNapavesaNaM ca se kunni| taha avisahamANaM saMthAragayaM tu sNcaare||| vR.kAyena(yo)zarIreNopacito balavAn sa tasyAntaH pradezAbdahiniSkramaNaM bahiHpradezAntaH pravezanaM karoti, cazabdAdanyaccodvartanAdikaM pravartanAdikaM saMcAryamANo'piso'vaSTaMbhataH sNcaaryt| Page #976 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH-10, mUlaM-251, [ bhA. 4343 ] 491 atha tathApi sanavisahate nasamAdhi prApnoti tadA taM tathApyaviSahamANaM saMstAragataM saMcArayantibhA. [4344] saMthAro mauo tassa samAhiheuM tu hoi kaayvvo| taha vi ya avisahamANo samAhiheuM udAharaNaM // vR. samAdhihetoH samAdherutpAdanAya yastasya saMstArako mRduko bhavati kartavyo yAvatpalyaGke tUlyA AliGganapaTTikAyAzca samAstaraNamiti tathApi avipahamANe samAdhimalabhamANe samAdhihetoH samAdhisampAdanAya idaM vakSyamANamudAharaNaM protsAhyate'nenetyudAharaNaM protsAhanaM kartavyaM / bhA.[4345] dhIrapurisapannatte sappurisanisevie paramaramme / dhannA silAyalagayA niraveyakkhA nivajjanti / / 7. dhanyAM kecana dhIrapuruSaprajJapte tIrthakaragaNadharaprarUpite satpuruSa niSeviti tIrthakarAdibhirAsevite paramaramye zilAtale gatA vyavasthitA nirapekSyAH parApekSArahitA nirvApyante nitarAmabhyudyatamaraNaM prapadyante / bhA. [4346] jati tAva sAvayAkula girikaMdara visamakaDayaduggesu / sohitti uttimaTuM dhitidhaNiyasahAgayA dhiiro|| bhA.[4347] kiM puna anagArasahAyageNa annenaM saMgahabalena / paraloie na sakkA sAheuM uttamo aTTho / vR. yadi tAvat dhRtireva kevalA dhaNiyamatyarthaM sahAyo yeSAM te dhRtidhanina: sahAyakA dhIrAH pvApadAkuleSu girikandareSu viSameSu kaTakeSu viSameSu ca durgeSu uttamArthaM sAdhayanti / kiM punaranagArasahAyakena paralokena paralokArthino anyonyasaMgrabalena zakya sAdhayitumuttamArthaH iti bhA.[4348] jinavayaNamappamee mahuraM kannA huti sunnetuunnN| sakkA hu sAhU majjhe saMsAramahoyahi tariuM / / vR. jinavacanamaprameyaM madhuraM lalitapadavinyAsAtmakatvAt karNayorAhutimiva karNAhuti pAvakasya ghRtAhutiriva karNayorAppA(pyA)yamiti bhAvaH zRNvatAM sAdhumadhye sthitAnAM aklezena zakyaH saMsAramahodadhiH tritumiti| bhA. [4349] savve savvaTThAe savvannU svvkmmbhuumiisu| savvaguru savvamahiyA savve bherumi ahisittA / / bhA.[4350] savvAhiM vi laddhIhiM savve vi parIsahe parAittA / sabve vi ya titthayarA pAtovagayA u siddhigyaa|| vR. sarve sarvajJAH sarvAsukarmabhUmiSu sarvasyAmaddhAyAmatItAnAgatarUpAyAM sarvaguravaH sarvamahitAH sarve merAvabhiSiktAH sarve AmoSadhyAdibhilabdhibhirupetAH sarve ca tIrthakarA: tIrthapravartanazIlAH sarvAn parISahAn parAjitya pAdapopagatAH siddhi gtaaH|| bhA.[4351] avasesA anagArA atIya paDuppannaNA gayA savve / kei pAdovagayA paccakkhANaM giNi keI / / 7. sarve'pi ca anagArA: atItAH pratyutpannA anAgatAzca kecitprathamasaMhananopetAH pAdapopagatAH kecitpratyAkhyAnaM bhaktaparijJAM kecidiGginI pratipatrAH / Page #977 -------------------------------------------------------------------------- ________________ - - 492 vyavahAra-chedasUtram-2- 10/251 bhA.[4352] savvAto ajjAto savve vi ya paDhamasaMghayaNa vjjaa| savve ya desavirayA paccakkhANeNa u maraMti / / 7.sarvA apyAyikAH sarve'pi ca prathamasaMhananavarjA: sarve'pi ca dezaviratA: pratyAkhyAnena bhaktaparijJArUpeNa vA bhriyte| bhA.[4353] sabasuhappabhavA u jIviyasArA u svvjngaato| ___ AhArAu rayaNaM na vijjai hu uttamaM loe| vR. sarvasya sukhasya prabhava utpAdakAraNaM sarvasukhaprabhavastasmAt jIvitasArAdannaM vai prANA iti vacanAtsarvasya gato janakaH tasmAdAhAramantareNa ksyaapyutptterbhaavaat| itthaMbhUtAdAhArAd, anyaduttamaM ratnaM loke na vidyate kintvAhAra eva sarvottamaM ratnaM ratnatvameva bhAvayati / bhA. [4354] viggahagae ya siddhe ya mottuM loyaMmi jatti yA jIvA! savve savvAvatthaM AhAre huMti uvuttaa|| vR.vigrahagatAn vigrahagatyApannAn siddhAMzca muktvA zeSA yAvanto loke jIvAste sarve sarvAvasthaM sarvAsvavasthAsvAhAre upayuktA bhavanti / tata AhAraH prmnnm| bhA.[4355] taM tArisayaM rayaNaM sAraM jaM savvaloarayaNANaM / savvaM pariccaittA pAdovagayA paviharaMti / / vR. yatsarvaloke ratnAnAM madhye sAraM teSu satsvapi tRpterabhAvAt AhArarUpaM ratnaM tattAdazaM sarva parityajya dhanyAH pAdapopagatAH praviharanti / bhA.[4356] eyaM pAdovagamaM niparikammaM jinehi pannataM / jaM soUNa khamao vaksAyaparakama kuNai / / vR. etatpAdapopagamaM maraNaM jinaini:pratikarma prajJaptaM yat zrutvA kSapako vyavasAyaparAkrama karoti / gatamudvartanAdidvAramadhunA sAreUNa ya kayamitidvAravyAkhyAnArthamAhabhA.[4357] koI parIsahehiM vAuli veyaNaddiu vaavi| uhAsejjakayAtI paDhamaM bitIyaM ca Asajja / / vR. kazcitprathamAdvitIyaparopahAbhyAM vyAkulito dhyAnAccAlito yadi vA vedanayA pIDayA adirtaH pIDito'vabhASeta yAcetkadAcit prathamamanazanaM dvitIyaM vA pAnakamAsAdyAdhikRtya tataH kiM kartavyamata AhabhA. [4358] gIyatthamagIyatthaM sAreuM mativivohaNaM kaauN| to paribohayachaTe paDhame pagayaM siyA biie / / vR.sa bhaktapratyAkhyAnaH kadAcit prAntadevatayAdhiSThitovabhASeta, tataH parijJAnamittaM smaraNaM kArayitavyaH bhaNyate tvaM gItArtho'gItArtho vA athavA divaso varttate rAtri vA tatra yadi samastamavitathaM brUte, tadA jJAyate na prAMtadevatayAdhiSThita: kintu parISahatyAjito yAcate, tadevaM gItArthamagItArthaM cAtmAnaM smArayitvA smaraNotpAdanena yathAvasthitamativibodhanaM kRtvA tataH pratibodhya SaSThe rAtribhojane prathame azane prakRtaM syAt / dvitIye vA pAnake vimuktaM bhvti| azane pAnake ca yAcite tasya bhaktapAnAtmakaH kavacabhUta AhAro dAtavyaH / atha ki kAraNaM pratyAkhyApya Page #978 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH-10, mUlaM-251, [ bhA. 4358 ] 493 punarAhAro dIyate / tata AhabhA.[4359] haMdi parIsahacamU joheyavvA maNeNa kaaenn| to maraNadesakAle kavayabhUo u AhAro / / va.haMdIti codakAmantraNe he codaka parIpahacamaH parIpahasenA manasA kAyenopalakSaNametata vAcA ca yodhena yodhayitavyA tatastasyAH parAjayanimittaM maraNadezakAle maraNasamaye yodhasya kavacabhUta AhAro dIyate / etadeva vibhAvayiparidamAhabhA.[4360] saMgAmadugaM mahasilarahaM musale ceva pruuvnnaa| asurasuriMdAvaraNaM, ceDaga ego gahaM sarassa / / vR.ceTakasya koNikasya ca parasparaM vigraha koNikapakSa saMgrAmadvayamasurendora'maraH kRtavAn tadyathA-mahAzilAkaMTakaM rathamuzalaM ca tasya prarUpaNA yathA vyAkhyAprajJaptau tathA kartavyA / asurendreNa ca zakreNa koNikasyAvaraNaM kRtaM kaThinavajramayapratirUpake sa kSipta ityarthaH / tatazceTakasya eka: sArathi: koNikavadhAya zarasya kanakapravahaNavizeSarUpasya yadgrahaM kRtvaan| bhA.[4361] mahasilakaMTe tahiyaM vaTuMte koNiu urhienn| rakkhaggavilaggeNa paTTe pahau u kanageNaM // bhA.[4362] uphiDiu so kanago kavayAvaraNami to tau pddiu| to tassa koNieNa sIsaM cchinnaM khurappeNaM / / vR. tato mahAzilAkaNTake saMgrAme vartamAne koNikaJceTakasya rathikena nirantarazaramokSaNataH AcchAditaH paraM te sarve'pi zarAH kaThinapratirUpake 'bhyaTya bahI: patitaM tato vRkSamAruhya tadvilagnena koNika: pRSTe kanakena pravahaNavizeSeNa prahataH so'pikavacAvaraNe kaThinapratirUpake utsphiTya patita: tataH koNikena taM tathAdhyavasAyaM vRkSavilagnamavalokya kopAvezAttasya ziraH kSurapreNa cchinnm| bhA. [4363] diTuMtassovaNau kavayatthANI ihaM thaahaaro| sattU parIsahA khalu ArAdhanarajjathANIyA / vR. eSo anantarodiSo dRSTAnto'yaM tasyopanaya:-kavacasthAnIya iha tathA rUpa AhAra:, zatravaH parISahA rAjyasthAnIyA ArAdhanA yathA zatruparAjayAya kavacamAropyate saGgrAme, tathA parIpahajayAya caramakAle dAtavya AhAraH / atraiva dRSTAntAntaramAhabhA.[4364] jaha vA uMDhiya pAde pAuM kAuNa hathiNo purise| Aruhai ta(ha)ppariNNI AhAreNaM tu jjhaannvrN|| vR.yathA vA ko'pi hastinamAroDhumazakto hastinaM pAdamAkuJcApayati, AkuJcApya tasmin pAde AtmIyaM pAdaM kRtvA hastinamArohati tathA parijJI bhaktaparijJAvAn AhAreNa dhyAnavaramuttamaM dhyaanmaarohti| bhA. [4365] uvakaraNehiM vihUNo jaha vA puriso na sAhae kajjaM / evAhAra pariNI diTuMtA tatthime haMti // vR.yathA puruSa upakaraNairdAtrAdibhirvihIno na sAdhayati laghanAdikaM kAryamevamAhAramantareNa Page #979 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 494 vyavahAra-chedasUtram-2-10/251 parijJI bhaktaparijJAvAn parIpahaparAjayaM, tame vakSyamANA dRSTAntA bhavanti / tAnevAhabhA. [4366] lAvae pAvae johe saMgAme paMthagevi y| Aure sikkhae ceva didruto kavaevi ya // bhA. [4367] dAtteNa nAvAe Auha paheNosahehiM c| uvakaraNehiM ca vinA jaha saMkhamasAhagA savve // vR.yathA prathamazlokoktA lAvakAdayaH sarve yathAsaMkhyaM dAtrAdibhidvitIyagothoktaivinA na sAdhakAstayAhi lAvako dAtreNa vinA lavituM na zaknoti plovako nAvA vinA nadyAdikaM layituM, saMgrAmayodha AyudhairvinAzatruparAjayaM, pathikaH panthAnaM gantuM upAnamyAM vinA, AturaH praguNI bhavitumopadhaivinA, ziSyako vAditrakarmAdi vaaditraadibhirupkrnnaivinaa| bhA.[4368] evAhAreNa vinA samAhikAmo na sAhae smaahi| tamhA samAhi heu dAyavvo tassa AhAro / / va. evaM samAdhikAma AhAreNa vinA samAdhi na sAdhayati yasmAtsamAdhihetostasyAhAro dAtavyaH / atrAkSepaparihArAvAhabhA.[4369] sarIramujjhiyaM jenaM ko saMgo tassa bhoynne| samAdhisaMghaNA heuM dijjae so u anne|| vR.atha yena zarIramujjhitaM tasya bhojane ka: saMyogo yena tat yAcate, ucyate na ca jIvitAzanimittamAhAraMyAcate, kintu samAdhimasahamAnastata etadasmAbhirjJAtvA mA tasyAsamAdheyA'dhAto bhUyAditi samAdhisandhAnahetoH AhAre antaHsamaye dIyate kena vidhinetyata AhabhA. [4370] suddhaM esittu TThAvetti hAnIto vA dine dine| puvvuttAe u ya jayaNAe taM tu goveti annehi / / vR. zuddhamudgamAdidoSarahitameSitvA gaveSitvA sthApayanti / hAnau vA zuddhalAbhe dine dine pUrvoktayA paJcakahAnilakSaNayA patanayA gaveSayitvA tat anyatra gopayanti gopayitvA yadi pratidinasaMzuddhasya yatanayA vA alAbhe paryuSitamapi kriyate / tato yathAvasaraM prycchnti| _ bhA.[4371] nivvAghAeNevaM kAlagae vigivaNAe vihi pavvaM / kAyavvaM ciMdhakaraNamaciMdhakaraNe bhave guruvA / / vR. evamuktena prakAreNa nirvyAghAtena vyAghAtAbhAvena kAlagate tasya vidhipUrva vivecanA pariSThApanA kartavyA, tathA kartavyam cihnakaraNamacihnakaraNe cihnakaraNasyAbhAve prAyazcittaM catvAro gurukAH / tacca cihnakaraNaM dvidhA zarIre upakaraNe ca tatra zarIre bhaktaM pratyAkhyAnukAmena kriyate colapaTTazcAgrato mukhe ca mukhapotikA cihnakaraNAbhAve doSAnAhabhA.[4372] sarIre uvagaraNaMmi ya aciMdhakaraNaMmi so u raainio| maggaNagavesaNAe gAmANaM ghAyaNaM kunni|| vR.zarIre upakaraNaM ca acihnakaraNe cihne akRte'yamanyo dossH| sa kAlagato ratnAdhika: syaat| taM cAkRtacihna bhadrAkRtaM dRSTvA kecit gRhasthAzcintayanti kenApyaSa gRhastho balAtkAreNa mArayitvA vyktH| tatastairdaNDikasya kathitaM so'pi daNDikaH zrutvA kaizcinmArito bhavediti Page #980 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka:-10, mUlaM-251, [ bhA. 4372 ] 495 teSAM mArgaNagaveSaNArthe tatpratyAsatragrAmANAM paJcAnAM dazAnAM vA ghAtanaM daNDanaM kuryAt / samprati antarbahirvyAghAta iti dvAramAha. bhA.[4373] na pagAsijja lahuttaM parIsaha udaeNa hujja vAghAto / uppanne vAghAte jo gIyatthANa uvvaato|| vR.sa bhaktapratyAkhyAtA gRhiNAM na prakAzyate / yataH kadAcitparISahasyodayena pratyAkhyAnasya vyAghAto vilopa: syAta, tata: samastasyApi pravacanasya laghutA jAyate, utpadyate ca vyAghAte yo gItArthAnAmupAya: sa prayoktavya iti vAkyazeSaH / bhA. [4374] ko gIyANa uvAo saMlehagato uvijjae anno| atthahato jo anno itara u gilANa paDikarma / / bhA.[4375] vasamo vA TAvijjai annasAssatIe taMmi sNthaare| kAlagauttiya kAuM saMjjhAkAlammi nINaMti / / vR. bhaktapratyAkhyAtA dvividha eko'nekshc| te dvividhA jJAtA ajJAtAzca / jJAto nAma daNDikAdInAM prAkRtajanAnAM ca viditasvarUpo yathA yAvajjIvameva bhakta pratyAkhyAtavAn tadviparIto'jJAtaH / tatra yadi jJAto bhaktaparijJAM na nistarati,tadA ko gItArthAnAmupAyaH prayoktavyaH ? ucyate- tadA sa javanikAntaritaH sthApito yo vAnya utsahate sa sthApyate itarasya tu bhaktaparijJAvyAghAtavato glAnaparikarma kriyate / athAnyasaMlekhagato na vidyate nApyanyaH kazcidutsahate tadAnyasyAsatyabhAve vRSabha: sthaapyte| tasmin pUrvabhaktapratyAkhyApakasakte saMstAre tato javanikAntaritayA lokavandApanAdi yatanayA sa kroti| yastu bhaktaparijJAvilopavAn so'lpasAgarikamekAMte dhriyate dhRtasya ca gyAnaparikarma tAvat kriyate yAvat prathamAlikAM karoti tato janamadhye rAtrau sa kAlagata iti prakAzaH / svayaM gamanena sahAyapradAnato vA sandhyAkAle taM niSkAzayanti / etadeva bhAvayati - bhA.[4376] evaM tannAyammI daMDagamAdIhiM hoi jayaNA u| sayaM gamanapesaNaM vA khisaNa curonugdhaayaa|| vR. evamuktena prakAreNa daNDikAdibhirjJAyate bhavati yatanAM jJAtavyA prathamAlikAkaraNe ca svayaM sarveSAM sAdhUnAM gamanaM bhvti| yadi vA sa sahAyasyAnyatra tasya preSaNaM yastu taM bhaktapratyA-- khyAnapratibhagna eSa iti tasya prAyazcittaM catvAro mAsA anudghAtA gurukAH / yastu na jJAtaH sa yadi na nistarati tathApi na pravacanasyoDAhaH / gataM saparAkrama bhaktapratyAkhyAnamaparAkramamAhabhA. [4377] saparikkame jo u gamo niyamA aparakkamaMmi so ceva / navaraM puna nANataM khINe jaMghAbale gacche / / vR. saparAkrame bhaktapratyAkhyAne yo gamo'bhihitaH sa evAparAkrame'pi niyamAdveditavyo navaraM punaridaM nAnAtvamaparAkramAM kSINe jaGghAbale bhavati svagacche ca / tathAhi kSINajaGghAbale vRddhatvena martukAmaH sa gacche bhaktaM prtyaacsstte| samprati vyAghAtimamAhabhA. [4378] emeva AnupuvI rogAyaMkehiM navari abhibhuuto| bAlamaraNaMpi siyA marijjau imehiM heuhiM / / Page #981 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra-chedasUtram-2- 10/251 vR. evamevAnenaiva prakAreNAnupUrvyA krameNa vyAghrAtimaM pratipattavyaM navaraM rogAtaMkairabhibhUtaH san tat prtipdyte| etAvAn vizeSaH, yadi punarebhirvakSyamANairhetubhibhriyeta tadA tat vyAghAtima bAlamaraNamapi syAt / tAneva hetunAhabhA. [4379] vAlacchabhalla visavisUikAe aayNksnnikosle| usAsa gadva rajju uma sive ghAe saMbaddho / / va. vyAlo gonasAdiracchabhallarukSo vipaM visUcikAzca pratItAH AtaGkakSayAdivyAdhiH saMjJikozalake kozala zrAvake pratyanIke saMjAta ucchavAsirodho gRdhrapraSTakaraNarajvA utkalaMbanaM avame durbhikSe azive ghAto vidyudAdibhirabhighAtaH / saMbaddhaM vAtena hastapAdAdijAtametairhatubhiyAghAtimaM bAlamaraNamapi bhavati / kathamityAha- bhA. [4380] bAlena goNasAdI khadito hujjA sddiumaardo| kannoTTanAsigAdI vibhaMgayA vacchabhallehiM / / va. vyAlena gonasAdinA sa khAdito bhavettata: zaTitumArabdhavAn bAlamaraNamapi kuryAt, yadi vA acchabhallena rukSeNa koSTanAzikAdIni vibhagnAni bhaveyustato bAlamaraNamAzrayato vihAdihetUnAhabhA. [4381] viseNa laddho hojjA vA visUigA vA se uTThiyA / AyaMko vA koI khaimAdI uThThiyA hojjA / / bhA.[4382] tinniu vArA kiriyA tassa kaya havejja no u uvsNto| jahavome kosaleNaM saNNiNA paMcasayAI sAhUNAM / / bhA. [4383] ruddhAiM ahaMja, bhattaM tu tujjha dAhAmo, __lAbhaMtaraM ca nAuM laddheNaM dhannavikkIyaM / / vR.viSeNa vA kazcit labdho bhavet visUcikA vA se tasya upsthitaa| AtaGko vA ko'pi kSayAdistasyotthito bhavet tasya ca trIna vArAn kriyA kRtA paraM nopazAntastato bAlamaraNaM prtipdyte| tathA vA avame durbhikSe kozalena saMjJinA zrAvakeNa sAdhUnAM paJcazatAnyanyatra gacchanti niruddhAni, yathAhaM bhaktaM yuSmAkaM daasyaami| tena ca pApIyasA lubdhena lAbhAntarAlaM lAbhavizeSa jJAtvA dhAnyaM vikrItaM / tataH / kimityAhabhA. [4384] teno u viticcheyaM UsAsanirohamAdIni kyaai| anahIyasi tehiM tu veyaNasAhUhi umaMmi / / vR. jJAtvA vRtticchedaM durbhikSe vedanAmanadhyAsItairasaddamAnarucchAsanirodhAdIni kRtAni keciducchAsanirodhakaraNoto'pare gRdhrapRSTakaraNato'nye rajcA vaihAyasavidhAnato bAlamaraNaM prtipnnvntH| bhA.[4385] abhighAto vA vijju giribhittI koNayAi vA hujjaa| saMbaddhahatthapAyAi tena vAtena hojjAhi / / vR. pratighAto vidyutA giribhitteH patantyA girikoNakAdvA patato bhavettato bAlamaraNamathavA hastapAdAdayo vAtena sambaddhA bhaveyuH / tatra Azrayate bAlamaraNaM tathA cAha Page #982 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH-10, mUlaM-251, [ bhA. 4386 ] 497 bhA. [4386] eehi kAraNehiM paMDiyamaraNaM tu kAusamattho / UsAsagaddhapaTuM rajjuggahaNaM va kujjAhi / / vR.etairanantaroditaiAlabhakSaNaprabhRtibhi: kAraNaiH paNDitamaraNaM yathoktapratyAkhyAnarUpaM kartumasamarthA ucchAsanirodhaM gRdhrapRSThaM rajjugrahaNaM yA kuryuH| atha kimiti te vyAlabhakSitAdaya AtmAnaM ghAtayanti / ucyate - bhA. [4387] anupuvvihiArINaM ussagga nivAiyANAM jA sohii| viharaMtae na sohI bhaNiyA AhAraloveNa / / vR. ye vyAlAcchabhallAdi kR tavyAghAtarahitAsteSAmAnupUrvyA Rtubaddhe mAsakalpena varSAvAsacaturmAsakalpena vihAriNAmutsarga nipAtinAmutsarganipAtinAmutsargeNa saMyamamanupAlayatAM yA cAritrazodhirbhavati sA vyAlAcchabhallAdivyAghAtavati viharati na bhaNitA zodhina bhavatItyarthaH kaspAnna bhavatItyata Aha-AhAralopena te hi vyaGgatvAdikAraNena na zaknuvanti paripUrNAmuttaraguNavizuddhi kartuM, tato yathAvasthitAhAravilopato bAlamaraNamabhyupagacchanti tadevamuktaM bhaktapratyAkhyAnamidAnImiGginImaraNamAhabhA. [4388] pavvajjAdI kAuM neyavvaM jAva hota vocchittii| paMcatuleUNa tato iMginImaraNaM pariNao u|| vR. pravrajyAdikaM pravrajyAzikSAgrahaNaM vratArohaNamarthagrahaNamaniyataM vAsaM gacchasya paripUrNasya nivRti gacchanivRttikaraNena ca tIrthasyAvyavacchedaH kRtastata Aha tAvat jJAtavyaM yAvadbhavati(a) vyavacchitiH / tatparyantaM kRtvA paJca ca tpH| sUtrasatvaikatvabalalakSaNAni tolayitvA saM iGginImaraNaM pariNataH pratipatro bhavati / atha bhaktaparijJAto'syAM ko vizeSa ityAhabhA.[4389] AyapparapaDikammaM bhattaparinAe do anunaayaa| parivajjiyA iMgini cauvvihAhAraviraI yA 11 va. bhaktaparijJAyAM dve aparijJAte tadyathA-AtmanA svayaM parikarma pareNa ca, iGginI punaH parivarjitA pareNa parikarma na kAryate tathA bhaktaparijJAyAM caturvidhasya trividhAhArasya viratirbhavati / iGginyAM tu niyamAc caturvidhAhAraviratiH / paraparikarmavivarjanameva bhAvayatibhA.[4390] TThANanisIya tuyaTTaNa ittariyAI jahA smaahiie| sayamevaya so kuNatI uvasaggaparIsaha hiyAsI // bhA.[4391] saMghayaNadhitIjutto navadasapuvvA sueNa aMgA vA / iMginipAtovagamaM nIhArI vA anIhArI / / vR. sthAnamUrdhvasthAnaM, niSadanamupavezanaM, tvag vartanaM zayanaM, etAni, catvArakANi sa yathA samAdhiH svayameva karoti na tu parata: kArayati / tathA dIvyAdIn upasargAn cakSurAdiparISahAMzca samyagadhyAste sahate, tathAhi-caturvidhAhArapratyAkhyAnAnAsyapAnakamapi bhavati, nApyapavAdatazcaramAhAradAnamiti tathA saMhanane tu trayANAmAdyAnAmanyatamena dhRtyA ca yuktastathA zrutena sUtrato yasya pUrvANi nava daza vA kevalAni aGgAni sa iGginImaraNaM pratipadyate / gatamiGginIdvAramadhunA 22/32] Page #983 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra - chedasUtram - 2 - 10 / 251 pAdapopagamanamucyate tadapi pravrajyAditIrthAvyavacchedaparyantaM kRtvA paJca tapaH sUtrAdi tolayitvA ca pratipadyate / tatra niyamato niHpratikarma nizcalaMyA, tathAhi UrdhvasthAnena upavezanena pArzveNa vA'nyena vA yena sthAnena sthitaH sa yAvajjIvamapi tena sthAnena tiSThati na punaranyatsthAnaM tasya kartuM tasya svaprayogeNa kalpate / tacca dvidhA-nirdhArimaM nAma yat grAmadInAmantaH pratipadyate tato hi mRtasya sa tatastasya zarIraM niSkAzanIyaM bhavati / anirdhAritaM nAma yat grAmAdInAM bahiH pratipadyate / samprati pAdapopagamasya niruktamAha bhA. [4392 ] pAtovagamaM bhaNiyaM samavisame pAyavo jahA paDito / navaraM parappaugA kaMpejja jahA cala taruvva // vR. pAdapapogamaM nAma bhaNitaM yathA same viSame vA pAdapaH patitastathaivAvatiSThate tathA yo yathA same viSame vA patitaH sa yAvajjIvaM tathA tiSThati / navaraM paraprayogAt kampeta yathA taruH paraprayogAccalaH / pAdapasyevopagamo'bhyupagamaH patanasya yatra tattatheti vyutpattiH / tasapANIya rahie vicchinnaviyAra thaMDila visuddhe / bhA. [4393] nidosA niddose aveMti abbhujjayA maraNaM // vR. vizuddhe sthaNDile nirdoSe nirdoSatvamevAha - trasaprANabIjarahite'vistIrNavicAre vipulapracAre yatra kRSyamANasyApyasthaNDilagamanadoSA na bhavanti / tatra nirdoSAH sAdhavo'bhyu`dyatamaraNaM pAdapopagamanamaraNamupayanti pratipadyante / bhA. [4394] 498 puvvabhaviyavereNaM devo sAharati kovi pAyAle / mAso caramasarIro na veyaNaM kiMci pAvihiti // vR. pUrvabhavakarmavaireNa ko'pi devastaM pratipannapAdapopagamanaM pAtAlakalazeSu saMharet / nAsau 'caramazarIra na kAMcidapi vedanAM prApsyatIti kRtvA sa tathA hRtaH samyak tamupasargaM sahate / na kevalamenamanyAnApi tathA cAha I bhA. [4395 ] utpanne uvasagge divve mAnussae tiricche ya / savve parAiNittA pAovagayA pariharati // vR. utpannAn upasargAn divyAnmAnuSAn tairazcAMzca sarvan parAjitya pAdapopagatA: pravitaranti / bhA. [4396 ] jaha nAma asIkosa anno kose asIvi khalu anne iya me anno deho anno jIvotti mantreti // vR. yathA nAma asiH khaGgaM koze pratyAgAre vartate / tatrAnyaH pRthag khalu kozo'nyo asiriti / evamamunA dRSTAntaprakAreNa mamAnyo deho'nyo jIvaH para a prabhavati dehena jIva iti na kAcinme kSatiriti manyate / tathA mananAcca samyak upasargAn sahate / puvvAvaradAhiNauttarehiM vAehiM aavyNtehi| bhA. [4397] jahana vi kaMpai merU taha te jjhANAo na calaMti // vR. yathA meruH pUrvAparadakSiNottarairvA tairApatadbhirna ca kampate tathA te pAdapopagatA upasarganipAte'pi dhyAnAnna calanti / bhA. [4398 ] paDhamaMmi ya saMghayaNA vaTTaMto selukuDDa samANA / Page #984 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka:-10, mUlaM-251, [bhA. 4398 ] 499 tesiM piya vucchedo coddasapuvvINa vcchee|| vR.prathame ca RSabhanArAcalakSaNasaMhanane vartamAnA dhRtyA zailakuDyasamAnAH pAdapopagamanaM pratipatrA: pAdapopagamanaM pratipadyante / teSAmapi ca pAdapopagamapratipattRNAM caturdazapUrvivyavacchede vyavaracchedo bhvet| bhA.[4399] divvamanuyA u duga tiga asse pakkhevagaM siyA kujjaa| vosaTTa cattadeho ahAuyaM koi pAlejjA !! va.devA mAnuSyA vA anulobhAni pratilobhAni vA dravyANi dvikamanulobhapratilomalakSaNobhayasahitaM tadevatrikamathavA sacittamacittaM vA dvikaM tadeva hi mizrasahitaM trikaM tasya dvikasya trikasyavA Asye mukhe prakSepaM kuryuH / sa tena dvAreNa mukhe prakSiptena vyutsRSTaH pratibandhAbhAvatastyaktaparikarmakaraNato deho yena sa vyutsRSTa tyktdehH| ko'pi yathAyuryathAvasthitamAtmIyamAyuH pAlayati dvikatrikAhAravyAkhyAnArthamAhabhA.[4400] anulobhA paDilomA dugaM tu ubhayasahiyA tigaM hoti| ahavA cittamacittaM dugaM tigaM mIsagasamaggaM / vR.anulomAni dravyANi pratilomAni ceti dvikaM tAnyevobhayasahitAni trikamathavA sacittamacittamiti dvikaM tadeva mizrasamagraM trikmiti| bhA.[4401] puDhavidaga aganimAruya vaNassai tAsu kovi saahri| __vosaTTacattadeho ahAuyaM kovi paalejjaa|| vR.ko'pi pAdApopagamaM pratipannaM pRthivyAM pRthivIkAyamadhye udake apkAye'gnau mArute vAyukAye vanaspatiSu traseSu ca saMharanti / sa ca tathA saMhato vyutsRSTatyaktadeho yathAyuH ko'pi paalyti| bhA.[4402] egaMtanijjarA se duvihA ArAdhanA dhuvA tassa / aMtakiriyaM va sAhU karejja devovavattiM vA / / vR. ekAntena sa tathAsthitasya nirjarA bhavati tathA tasya dhuvA dvividhA siddhigamanayogyA kalpopattiyogyA cArAdhanA yayA sAdhurantakriyAM vA kuryAt devopapatti vaa| bhA.[4403] majjaNagaMdhaM puSphovayAra paricAraNaM siyA kujjaa| vosacattadeho ahAuyaM koi pAlejjA / / vR.kecit rUpAtizayalubdhAH tasya kRtapAdapopagamasya majjanaM snAnaM tataH paTavAsAdigandhaM tadanantaraM puSpopacAraM tataH paricAraNaM gale lagitvA parizayanaparicumbanAdirUpaM syAt / kadAcit kuryaat| tatra savyutsRSTatyaktadeho yathAyuH ko'pi paalyti| ariktadviSTaH sana samyaktatsahamAno yaavjjiivmvtisstthte| bhA.[4404] puvvaviya pemmeNa devo devakuru uttrkuraasu| ___ koI tu sAharejja savvasuhAra jattha anubhAvA / / vR.pUrvabhavikena pemNA ko'pi devo yatra anubhavAH sarve zubhAstAsu devakuruSUttarakuruSu vA saMharet / sa ca tathA tatra saMhRto vyutsRSTatyaktadeho yathAyu ko'pi paalyti| Page #985 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 500 . vyavahAra-chedasUtram-2- 10/251 bhA. [4405] puvvabhaviyapemmeNaM devo sAharai naagbhvnnNmi| jahiyaM iTThA kaMtA savvasuhA hoti anubhaavaa|| vR. pUrvabhavikena premNA ko'pi devo yatra sarveSu zubhA anubhAvA iSTAH kAntAzca bhavanti / tatra nAgabhavane saMharet / so'pi tatra tthaivaavtissttte| bhA.[4406] battIsalakkhaNadharo pAtovagato ya paagddsriiro| purisavvesiNi kapaNA rAi viiNNA ugeNhejjA / / vR.dvAtriMzallakSaNadhara: pAdapopagataH san prakaTazarIro jAtastaM puruSadveSiNI kanyA rAjavitIrNA rAjJA anujJAtA satI gRhNIyAt / gRhItvA kiM karotyata AhabhA. [4407] majjanagaMdhaM puSphovayAraparicAraNaM sayaM kujjaa| vosaTTa cattadeho ahAuyaM kovi pAlejjA / / vR.asya vyAkhyA prAgvat / tathAbhA. [4408] navaMgasutta paribohiyAe atttthaarstiviseskuslaae| vAyattArikalA paMDiyAe cosaTThi mahilAguNehiM / / vR.dve akSINi dvau karNau dvau nAzApuTau dvijihvA sparzane navamaM manaH / etAni nava aGgAni yAvadadyApi yauvanaM na bhavati tAvatsuptAni bhvnti| na khalu tadAnImeteSAmatIvA'bhiSvaGgA sukhaM bhavati, tataH suptAnIti vyapadizyante / yauvane tu prAptakalasya guNena pratibuddhAni jAyante / navAGgAni suptAni pratibodhitAni yayA sA tathA tayA tathA aSTAdaza dezIbhASAstAsu madhye yasya yatra kAmarativizeSastatra kuzalatayA tathA dvAsasapratikalApaNDitayA catuHSaSTayA mahelAguNairupetayA, navAGgAdi vyAkhyAnaM tAvadAhabhA.[4409] do soA nettamAdI navaMga suttA havaMtI ee u| desI bhAsa hArasatI visesA u igavIsaM / / bhA.[4410] kosallamekkavIsaMivihaM tu guNehiM juttaae| rUvajovvaNavilAsa laavnkliyaae| vR.dve zrotre dve netre AdizabdAnAzAnAzApuTadvayajihvAsparzana manasAM parigraha etAni navakaM navasaMkhyAni suptAnibhavaMti, dezIbhASA aSTAdaza tAH zAstraprasiddhA rativizeSa ekonaviMzatitamaH, / tatra kozalamekaviMzatividhaM zAstraprasiddhaM / evamAdibhirguNairyuktayA tathA rUpayauvanavilAsalAvaNyakalitayA c| bhA.[4411] caukaNNaMmi rahasse rAgeNaM raaydinpsraae| timimayarehiM va udahI, na khobhio jo mano munitto / / bhA.[4412] jAhe parAjiyA sA na samatthA sIlakhaMbhaNaM kaauN| neUNa selasiharaM to se silamuMcae uvriN|| vR. catuHkarNe rahasye rAgeNAnurAgeNa rAjadattaprasarAyA gRhyate gRhItvA cAnekaprakArasaMkSobha Apadyate tatra yanmunermanastat na yAti / timimakarairvodadhirna kSobhitaH tato yadA sA parAjitA na zIlakhaNDanaM kartuM samarthA tadA roSAt zailazikharaM nItvA se tasyopari zilAM munycti| Page #986 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH-10, mUlaM-251, [bhA. 4413] bhA.[4413] egaMtaM nijjarA se duvihA ArAdhanA dhuvA tss| aMtakiriyaM va sAhU karejja devovavatiM ya / / vR. iyaM praagvt| bhA.[4414] munisuvvayaMtevAsI khaMdagadAhe ya kuNbhgaardhdde| devI puraMdarajasA daMDayapAlaka maruo y|| vR.kumbhakArakRte nagare daNDakirnAma rAjA tasya devI purandarayazAH / pAlako nAma maruka; purohitaH / tatra bhagavato munisuvratasvAmino antevAsI skandako nAma vihArakrameNa gataH sa svaziSyANAM yantrapIDanena maraNaM vizeSato bAlakSullakasyopalabhya saMjAtakopo yaMtrapIDanamArito'gnikumAreSutpadyajAti smRtvA samastasyApi dezasya dAhaM kRtavAn ziSyAstu samAdhi prAptA mRtyumupAgatAstathA cAhabhA. [4415] paMcasayA jaMtena ruTeNa purohieNa mliyaaii| rAgaddosatulaggaM samakaraNaM cittayattANaM // vRrAgadvepatulAgraM samakaraNaM samabhAvaM cintayatAM sAdhUnAM paJcazatAni ruSTena purohitena yantreNa malitAni (pIlitAni) tathApi na teSAM manAgapi dhyaanvikssobho'bhvt| evamanyairapi soDhavyaM / bhA.[4416] jaM tena kakaeNa sattheNa va sAvaehiM vivihehiN| . dehe viddhissaMte na hu te jjhANAo phiTRti // vR. yantreNa krakacena zastreNa vA khaGgAdinA svApadairvA vividhaiH zRgAlikAprabhRtibhirdehaM vidhyasyamAne na hu naiva te pAdapopagatA dhyAnAt sphiTanti pribhrshynti| bhA. [4417] paDinIyayAe koI aggi se savvato padejjAhi / ___pAdovagae sanne jaha cANakkassa va karIse // va.pAdapopagate sati ko'pi pratyanIkatayA se tasya sarvata: sarvAsu dikSu agniM pradadyAt / yathA cANakasya karISamadhye vyavasthitasya subaMdhunAmAmAtyaH sarvato'gniM pradIpitavAniti / bhA.[4428] paDinIyayAe koI va maMse kIlaehi vihuNattA / mahughayamakkhiya dehaM pipIliyANaM tu dejjaahi|| vR.pratyanIkatayA ko'pi se tasya pAdapopagamanasya kIlakairlohamayaizcarmavidhUnya tadanantaraM taM madhughRtamrakSitadehaM kRtvA pipIlikAnAM dadyAt / tathApi samyak saheta tatra sahane dRSTAntamAhabhA.[4429] jaha so cilAyaputto vosa? nisaTTha cattadeho u| soNiyagaMdhena pivIliyAhi vAlaMkio dhiiro|| vR.yathA sa cilAyaputto nisRSThamatizayena vyutsRSTatyaktadehaH zoNitagandhena pipIlikAbhizcAlAMkRtazcAlinIkRto dhIro manAgapi dhyAnAccalitavAnna; evaM sarvairapi soddhvym| anyadRSTAntamAhabhA.[4422] jaha so kAlAyavesito vi moggllselsihrmmi| khaio viuvviUNaM devena siyaalruuvenn|| vR.yathA sa brahmacaryAdhyayanaprasiddhakAlAdavaizyo modgalazailazikhare sthito devena zRgAlarUpaM Page #987 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 502 vyavahAra - chedasUtram - 2 - 10 / 251 vikuvitvA (ya) zRgAlarUpeNa khAdito bhakSitaH tathApi sa samyagadhisoDhavAn / evaM sarvairapi soDhavyam / bhA. [4429] jaha so sipaesI bosaTTa cattadeho u / vaMsIpattehiM viniggaehiM AgAsamukkhitto || vR. sAdhurekaH pAdapopagataH sa pratyanIkairutkSipya vaMzIkuDagasyopari mukto'dhastAcca vaMzA utthitAstairvaMzaiH pravardhamAnaiH sa sAdhurviddho dUramutkSipya AkAzaM prApitaH samyak soDhavAn akSaragamanikA tvavem-yathA sa vaMzI vaMzIpradezaiH kSipto nisRSTamatizayena vyutsRSTastyaktadezo vaMzI patrairaMkurarUpairvinirgatairdUramAkAzamutkSipto vedanAM soDhavAn / evaM sarvairapi soDhavyam / jahavaMtIsukumAlo vosaTTunisaTTha cattadeho U / bhA. [4422] dhIro sapellayAe sivAe khatito tiratteNa / / vR. yathA avantisukumAlo vyutsRSTastyaktadeho dhIraH sapellayAe pellakasahitayA bAlasaputrabhANDasahitayA zivayA zRgAlyA trirAtreNa rAtritrikeNa bhakSitaH samyak soDhavAn / # evamanyairapi soDhavyam / bhA. [4423] jaha te gohaTTANe vosaTTanisaTTa cattadehAgA, udaeNa cojjhamANA viyarammi u saMkare laggA || vR. grAmAsannapradeze kecitsAdhavaH pAdapopagatAstatA yathA te goSTasthAne pradezavizeSe nisRSTaM nissahatayA vyutsRSTastyaktadehA AntarikSeNa patitenodakena uhyamAnA vitarake nadyAH zrotasi zaMkare lagnAH samyag vedanAM sahamAnAH kAlagatAH / evaM zeSairapi soDhavyametadevAha - bAvIsamAnupuvvI terikkhamanuyA va bhaMsaNatthAe / bhA. [4424] visayAnukaMparakkha karejja devA va manuo vA // vR. dvAviMzati parISahAn AnupUrvyA pazcAdAnupUrvyA anAnupUrvyA vA tiryaJco manuSyA vA cAritrabhraMzanArthamudIrayaMstathA devA manuSyA vA viSayANAmindriyaviSayANA pratyanIkatayA aniSTAnAmanukampayA iSTAnAmudIraNamanukampayA rakSaNaM kuryuH / tatrAriktadviSTaH san samyak saheta / bhA. [4425] hasA battIsaghaDA vo saTTunisaTTa cattadehA u / vIrAdhAtena u dArieNa diyalaMbhi ulaiyA // vR. yathA sA dvAtriMzat goSThIpuruSA ityarthaH vyutsRSTastatpratibandhaparityAgenAnisRSTAtizaya tyakto manAgapi pariceSTA akaraNAt deho yayA sA tathA pAdapopagatAghrAtena tRptena dvIpAntaravAsinA mlecchena dRSTA tataH kalye mamaite bhakSyaM bhaviSyaMtIti cintayitvA vRkSaM vilagnApayitvA diyaMlaMbhi balIva te ulaiyA / avalaMbitA te samyag vedanAM sahamAnAH kAlagatA: upasaMhAramAhaevaM pAtovagamaM nippaDikammaM tu vaNNitaM; samatthiyaragaNaharehiM ya sAhu vi ya seviya // bhA. [4426 ] vR. etatpAdapopagamaM sUtre Agame niHpratikarmavarNitaM tIrthakarairgaNadharaiH zeSasAdhubhizcottamadhRtisaMhananopetaiH udAraM sphItaM yathA bhavatyevamAsevitaM / atra cAyaM kramo yaH pAdapopagamanasyeGginImaraNasya ca karaNe asamarthaH sa bhaktapratyAkhyAnaM karoti / tato'pi yaH samarthatara Page #988 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH-10, mUlaM-251, [bhA. 4426] 503 pAdapopagamanaM ca kartumasamarthaH sa igninImaraNaM tato'pi samarthatara: pAdapogamaM etAni ca maraNAni kurvanto yathA yathoparitanamaraNastathA tathA mahAnirjaratarA mUlopasaMhAramAhabhA.[4427] esAgamavavahAro jahovaesaM jahakkama khio| etto suyavavahAraM suNa vaccha jahAnupuvIe / vR.eSo'nantarodita AgamavyavahAro yathopadezaM yathAkramaM vikathita ata UrdhvaM yathAnupUrvyA paripATya kathyamAnaM zrutavyavahAraM ca zRNu tameva kathayatibhA.[4428] nijjUDhaM coddasapuvvieNa jaM bhaddabAhuNA suttaM / paMcaviho vavahAro duvAlasaMgassa navatItaM / / va. yat bhadrabAhasvAminA cartudazapUvikeNa caturdazapUrvadhareNa paJcavidho vyavahAra: paJcavidhavyavahArAtmakaM nirmUDhaM dvAdazAGgasya navanItamiva navanItaM mathitasya navanItameva dvAdazAGgasya sArAmityarthaH / etena dvAdazAGgAnniyUMDhamAveditavyam tat sUtraM zrutamucyate tena vyavahAra: zrutavyavahAraH / bhA.[4429] jo suyamahijjai bahu sutatthaM ca niuNaM na yANei / kappe vavahAraMbhiya so na pamANaM suyaharANaM / / bhA. [4430] jo suyamahijjai bahuM suttatthaM ca niuNaM vijaannaati| kappe vavahAraMmi ya so u pamANaM suyaharANaM / / vR. yaH kalpavyavahAre ca sUtraM bahvadhItena sUtrArthaM nipuNaM na jAnAti sa vyavahAraviSaye na pramANaM zrutadharANAM, yastu kalpe vyavahAre ca sUtraM bahvadhIte sUtrArthaM ca nipuNaM vijAnAti, sa pramANaM vyavahAre shrutdhraannaaN|| bhA.[4431] kappassa ya nijjurti vavahArassa va paramaniuNassa; jo atthato na yANai vavahArI so na NunnAto ! bhA.[4432] kappassa ya nijjutti vavahArassa va prmniunnss| jo atthato viyANai vavahArI so annunnaato|| vR. kalpasya kalpAdhyayanasya vyavahArasya ca paramanipuNasya yo niyuktimarthato na jAnAti sa vyavahArI nAnujJAtaH / yastu kalpasya vyavahArasya ca paramanipuNasya niyuktimarthato jAnAti sa vyavahArI anujnyaatH| bhA.[4433] taM cevanumajjate vavahAravihiM pauMjaMti jahuttaM / eso suavavahArI pannatto dhIrapurisehiM / / vR. kulAdikAryeSu vyavahAre upasthite yadbhagavatA bhadrabAhusvAminA kalpavyavahArAtmakaM sUtraM niyUDhaM tadevAnumajjananipuNatarArthaM paribhAvanena tanmadhye pravazin vyavahAravidhi yathoktaM sUtramuccArya tasyArthaM yaH prayukte sa zrutavyavahArI dhIrapuruSaiH prjnyptH|| bhA. [4434] eso suyavavahAro jahovaesaM jahakkama bhnnito| ___ANAe vavahAraM suNa vaccha jahakkama vucchaM / / vR. eSa zrutavyavahAro yathopadezaM yathAkramaM kathitaH ata UrdhvamAjJayA vyavahAraM yathAkrama yathA vakSye taM ca vakSyamANaM vatsa shRnnu| Page #989 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 504 bhA. [4435] samaNassa UttamaTTe salluddharaNakaraNe abhimuhassa / dUratthA jattha bhave chattIsaguNA u AyariyA || vR. zramaNasya uttamArthe bhaktapratyAkhyAne vyavasitasya yat kimati zalyamanudhdhRtamAsta taduddharaNakaraNe abhimukhasya tatra prAyazcittavyavahAre SaTtrizadguNA AcAryA dUrasthA bhaveyustatrAjJayA vyavahAraH kathamityAha bhA. [4436 ] vyavahAra-chedasUtram - 2- 10 / 251 aparakkamo si jAo gaMtuMje kAraNaM ca uppannaM / aThArasamannayare vasaNagato icchimo ANaM // vR. sa AlocayitukAmazcintayati sAmpratamahamaparAkramo jAto'smi tatasteSAM samIpe gantuM na zaknomi kAraNaM ca mama tat pArzvagamananimittaM samutpannaM yato'STAdazAnAM vrataSaTkAdInAM anyatarasminnatIcAre vyasanagataH patitastasmAdicchAmyAjJAvyavahAramiti / etadeva savizeSaM bhAvayati / bhA. [4437] aparakammo tavassI gaMtu je sohikAragasamIvaM / AgaMtuM na vAeI so sohikArovi desAu / / vR. sa AlocayitukAmastapasvI zodhikArakasamIpe gantumaparAkramo / yasyaH samIpa zodhi: kartavyA so'pi dezAdAlocayituH samIpamAgantuM na zaknoti / bhA. [4438] aha paTTavei sIsaM saMtaragamaNanaTThaceTThAgo / icchAmajjo kAuM sohiM tubbhaM sagAsamma // vR. athAnaMtaramAlocayitukAmo dezAntaragamananaSTaceSTAka AlocanAcAryasya samIpe ziSyaM Arya ! yuSmAkaM sakAze zodhiM kartumicchAmItyetatkathayitvA preSayati / sovi aparakkamagatI sIsaM pesei dhAraNAkusalaM / bhA. [4439 ] eyassa dAni purao karei sohiM jahAvattaM // vR. so'pi AlocanAcAryo'parAkramagatirna vidyate parAkramo gatau yasyeti vigrahaH ziSyaM dhAraNAkuzalaM preSayati yastvAlocayitukAmena preSitastasya sandezaM kathayati / yathedAnImetasya purato yathAvRttAM zodhiM kuru / bhA. [4440] aparakkamo ya sIsaM ANApariNAmagaM paricchejjA / rukkhe yabIya kAe sutte vA mohaNAdhAriM / / vR. sa AlocanAcAryo'parAkramaH ziSyamAjJApariNAmakaM parIkSeta kimeSa AjJApariNAmakaH kiM vA neti / AjJApariNAmako nAma yat AjJApyate tatkAraNaM na pRcchati kimarthametaditi kintvAjJayaiva kartavyatayA zraddadhAti / yadatra kAraNaM tat pUjyA eva jAnate evaM yaH pariNAmayati sa AjJApariNAma kastatparIkSA ca vRkSe bIjakAye ca vakSyamANarItyA kartavyA / AjJApariNAmatvaM parIkSya punaridaM parIkSaNIyaM yathA kimeSo'vagraheNa samartho dhAraNAsamarthazca kiM vA neti / tatrAdhyayanAdiparIkSayA sUtre cazabdAdarthe vA'mohanaM moharahitaM samastamAsamantAt dhArayatItyevaM zIlo'mohanAdhArI taM parIkSeta tatra vRkSeNAjJApariNAmitvaparIkSAmAha bhA. [4441] mahaMterukkho gaNi cei vilaggauM Deva / apariNayaveti tahiM na vaTTai rukkhevi AroDhuM // Page #990 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :- 10, mUlaM - 251 [ bhA. 4442 ] J bhA. [4442 ] kiM vA mAreyavvo ahayaMto veha Deva rukkhAu / atipariNAmo bhaNatI iyaheU amha vesicchA !! bR. dRSTavA mahato mahIruhAn gaNika AcAryo brUte-asminnuccaistvena tAlapramANe vRkSe vilagya tata AtmanaM Dipa, prapAtaM kurvityarthaH / evamuktena tatrApariNAmako brUte na vartate vRkSe vilagituM sAdhoH sacittatvAdRkSasya prapAtaM ca kurvan AtmavirAdhanA bhavati / sa ca bhagavatA niSiddhA kiM vAhaM kimupAyena mArayitavyo'bhipreto bUtha-vRkSAdAtmAnaM Dipeti atipariNAmakaH punaridaM bhaNatiityevaM bhavatu karomi prapAtamiti bhAvo'smAkapyeSA icchA vartate / be gurU ataMtU aparicchiyatthe pabhAsase evaM / kiM vamataM bhaNito Aruharukkhe sacitte // bhA. [4443 ] - vR. athAnantaramatipariNAmakaM ziSyaM brUte aparIkSite aparibhASite madvacanasyArthe tvamevamuktaprakAreNa prabhASase yathA karomi prapAtamasmAkamadhyeSecchA vartate / apariNAmakamadhikRtya brUtetvaM vA mayA kimevaM bhaNito yathA sacitte vRkSe Aroha yenocyate na vartate sAdhovRkSe vilagitamiti / kintvetanmayoktaM tadevAha bhA. [4444 ] 505 tavaniyamanANarukkhaM AruhiuM bhavamahaNNavApatraM / saMsAragamma kUlaM Deve haMtI mae bhaNito // vR. tapo niyamajJAnamayaM vRkSaM bhavArNavApannaM bhavasamudramadhyaprAptamAruhya saMsAragartA kUlaM Dipa ullaGghayeti mayA bhaNitaH / bhA. [4445 ] jo puna pariNAmo khalu Aruha bhaNitto visovi cittei / cchaMti pAvamete jIvANaM thAvarAdIpi // bhA. [4446 ] puna paMceMdINaM taM bhaviyavvetthakAraNeNaM tu / AruhaNa vavasiyaM tU vArei gurU vavatthaMto // vR. yaH punaH khalu pariNAma AjJApariNAmakaH sa Aroheti bhaNitazcintayati-necchanti pApamete madIyA guravo jIvAnAM sthAvarANAmapi kiM punaH paJcendriyANAM tasmAdatra kAraNena bhavitavyamevaM vicintyArohaNe vyavasthitaH tamArohaNavyavasthitaM gururapyavaSTabhya bAhau dhRtvA vArayati tadevamuktaM vRkSe parIkSaNamadhunA bIjeSu tadAha bhA. [4447] evAneha ya bIyAI, bhaNito paDisehe apariNAmo / aipariNAmago poTTala baMdhUNa Agato tahiyaM // - kiM vR. evamunA prakAreNa bIjAni Anayatetyukte apariNAmaH pratiSedhayati na kalpante bIjAni grahItumiti yastvatipariNAmakaH sa bIjAna poTThalaM badhyA tatra gurusamIpe samAgataH / tevi bhaNiyA gurUNaM bhaNiyA neha amalibIyAI / bhA. [4448 ] naviroha samatthAhaM sacittAiM va bhaNiyAI || vR. tAvadyo'pariNAmako guruNA bhaNito mayA bhaNitamAnaya amlikAbIjAni kAJjikini bIjAni, yadi vA sacittAni vidhvastayonimayAni yAni navirohasamarthAni tAnyAnayeti bhaNitAni / tatthavi pariNAmo tU bhaNatI Anesi kerisAI tu / bhA. [4449] Page #991 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra-chedasUtram-2-10/251 kattiyamittAI vA virohamavirohajoggAI / / vR. tatrApi yaH pariNAmakaH sa bhaNati kIdRzAni bIjAnyAnayAmi / virohayogyAnyavirohayogyAni vA kiyanmAtrANi vaa| bhA. [4450] sovi gurUhi bhaNito na tAva kajjaM puNo bhnnihaami| hasitova mae tAsi vImasaMttha va bhnnitosi|| vR. so'pyAjJApariNAmako gurubhirbhaNito naM tAvadidAnI kAryaM yadA tu kArya bhaviSyati tadA punarbhaNiSyAmaH / athavA hAsitosi mayA tAvadidAnI na punabIjaiH prayojanaM yadi vA vimarzArthaM tava vimarzaparikSANArthaM tvameva bhaNito'si / sampratyamohanAdhAri parIkSAmAhabhA. [4451] payamakkhamuddesaM saMdhIsutattha tadubhayaM ceva / akkhara vaMjaNa suddhaM, jahA bhaNitaM so parikahei // vR. padamakSaramuddezaM sandhimadhikAravizeSaM sUtramarthaM tadubhayaM ca akSaravyaJjanazuddhaM puurvmvgraahyti| kimeSa grahaNadhAraNAyogyaH kiM vA neti avagrAhya tato brUte uccAraya prekSe kimapi gRhItaM na vA kiM vA gRhatimapi ki smRtaM kiM vA neti / tatra yadi yathA bhaNitaM tathA sarva parikathayati tadA jJAtavya eSa grahaNadhAraNe kuzala iti / bhA. [4452] evaM paricchiUNaM joggaM nAuNa pesave taM tu / . vaccAhi tassagAsaM sohiM soUNa aagcch|| vR. evaM parIkSya yogyaM jJAtvA taM preSayet sandizati ca braja, tasya sAdhorAlocayitukAmasya zodhimAlocanAM zrutvA punrtraagcch| bhA. [4453] aha so gato u tahiyaM tassa sagAsammi so kare sohiN| dugatigacauvisuddhaM tivihe kAle vigaDabhAvo / vR.atha preSaNAnantaraM yatrAlocayitukAmo vidyate tatra gatastasyAgatasya samIpe AlocayitukAmaH prazasteSu dravyAdiSuzodhimAlocanAM kroti| kathamityAha-dvikadarzanAticAraM cAritrAcAramAlocayatItyarthaH / darzanagrahaNaM jJAnagrahaNamapIti jJAnAticAraM cetyApi draSTavyam / cAritrAtIcArAlocane'pi ca dvibhedA mUlaguNAticAraviSayA uttaraguNaviSayA ca tAM karoti punastrikAmAhA - ropadhIzayyAbhedata ekaikAM triprakArAM caturvizuddhAM prazastadravyakSetrakAlabhAvopetA trividhe kAle atIte pratyutpanne ca yatsevitamanAgate ca yatseviSye ityadhyavasitaM vikayabhAva: prakaTabhAvo'pratikuJcana ityarthaH / samprati dvikAdipadajAtasya vyAkhyAnaM kiMcidanyathA kiMcittadeva drshyti| bhA.[4454] duvihaM dappakappe tivihaM nANAiNaM tu aTThAe / davve khette kAle, bhAve ya cauvvihaM eyaM // bhA. [4455] tivihe atIakAle paccuppanne visesiyaM jaM tu / sevissa vA esse pAgaDabhAvo vigaDabhAvo / vR.dvividhAM zodhi karoti darpa darpaviSayAM kalpe kalpaviSayAM / trividhAM jJAnAdInAM jJAnadarzanacAritrANAM arthAyAtIcAravizaddhilAbhAya karoti / prazaste dravye prazaste kSetre prazaste kAle prazaste bhAve etaccaturvidhaM vizodhanaM dRSTavyaM, tathA trividhe atIte pratyutpanne ca kAle yatsevitaM Page #992 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :- 10, mUlaM - 251, [ bhA. 4455 ] 507 yat eSyati kAle sevisye'hamityadhyavasitaM tadavikaTabhAvaH prakaTabhAva Alocayati / kiM puna AloeI atiyAraM so imo ya atiyAro ! vayachakkAdI te khalu nAyavvo AnupuvvIe // bhA. [4456 ] vR . ki punastadAlocayati / sUrirAha- atIcAraM punaratIcAro'yaM vakSyamANo vratapaTkAdiko vrataSaTkAdiviSayaH khalvAnupUrvyA jJAtavyastameva darzayati / bhA. [4457 ] vayachakkaM kAyachakaM akappo gihibhAyaNaM / paliyakaM nisejjA ya siNANaM sobhavajjaNaM // vR. vrataSaTkaM prANAtipAtanivRttyAdirAtribhojanaviramaNaparyantaM kAyaghaTkaM pRthivyAdyakalpapiNDAdiko gRhibhAjanaM kAMzyapAtryAdi palyaGkaH pratIto niSadyAgocarapraviSTasya niSadanaM, astrAnaM dezataH sarvato vA strAnasya varjanaM, bhUSA parityAgaH etat vidheyatayA pratiSedhyatayA vA yat yathoktaM nAcaritaM tat Alocayati bhA. [ 4458 ] taM puna hojjA seviya dappeNaM ahava hojja kappeNa / dappeNa dasavihaM tU iNamo vucchaM samAseNaM // vR. tatpunaviruddhaM sevitaM darpeNa athavA kalpena tatra yat darpeNa sevitaM tadidaM vakSyamANaM dazavidhaM tadeva samAsena vakSye pratijJAmeva karoti bhA. [4459] dappa va akappa nirAlaMba viyatte appasattha vIsattho / apariccha akaDajogI anAnuyAvIya nissaMko || vR. darpo niSkAraNaM dhAvanavalganavIrayuddhAdikaraNaM 1 / akalpo'pariNatapRthvIkAyAdigrahaNamagItArthAnI topadhizayyAhArAdyumabhogazca 2 / nirAlambo jJAnAdyAlambanarahitapratisevanAko 3 | viyatteti pardaikadeze padasamudAyopacArAttyaktakRtyaH saMstarannapi sannakRtyaM pratisevya tyaktacAritra ityarthaH 4 / agazasto balavarNAdinimittaM pratisevI, 5 / vizvastaH svapakSataH parapakSato vA nirbhayaM prANAtipAtAdisevI 6 / aparIkSI yuktAyuktaparIkSAvikalaH 7 | akRtayogI agItArthaH / trIn vArAn kalpameSaNIyaM cAparibhAvya prathamavelAyAmapi yatastato'lpAneSaNIyamapi grAhI 8 / ananutApI apavAdapadena kAyAnAmupadrave'pi kRte pazcAt anutAparahitaH 9 / niHzaGko nirdayaH iha paralokazaGkArahita ityarthaH 10 / bhA. [4460 ] eyaM dappeNa bhave iNamannaM kappiyaM muneyavvaM / cauvIsaI vihANaM tamahaM vucchaM samAsena // vR. etadanantaroktena prakAreNa sevitaM darpeNa bhavati / idamanyatkalpikaM caturviMzatividhAnaM jJAtavyaM tadahaM samAsena vakSye tadevAha bhA. [4461] daMsaNanANacarite tavapavayaNa samiti guttiheu vA / sAhammiya vacchalleNa vAvi kulato gaNasse vA // saMghassAyariyassa asahussa gilANa bAlavuDDussa / udayaggicora sAvaya bhayakaMtArAvatI vasane !! bhA. [4462] vR. darzane darzanaprabhAvakaM zAstragrahaNaM kurvannasaMstaraNe 1 / jJAne sUtramarNaM cAdhIyamAno asaMstaraNe Page #993 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 508 vyavahAra-chedasUtram - 2- 10 / 251 2 | cAritre aneSaNAdoSataH strIdoSato vA cAritrarakSaNAyaH tataH sthAnAdanyatra gamane 3 | tapasi vikRSTatapo nimittaM dhRtapAnAdi pravacane pravacanarakSAdinimittaM viSNukumArAdiriva vaikriyakurvANAdi 5 / samitAvIryAsamityAdirakSaNanimittaM cakSuH sAvadyacikitsAkaraNAdi 6 / guptau bhAvita kAraNato vikaTapAne kRte manoguptAdirakSaNanimittamakalpAdi 7 / sAdharmikavAtsalyanimittaM 8 / kulataH kAryanimittaM 9 / evaM gaNakAryanimitta: 10, saGghakAryanimittaM 11, AcAryanimittaM 12, asahanimittaM 13, glAnanimittaM 14, pratiSiddhabAladIkSitasamAdhinimittaM 15 / pratiSiddhavRddhadIkSitasamAdhinimittaM 16, udake jalaplave 17, agnau davAgnyAdau 18, caure zarIropakaraNApahAriNI 19 / zvApade hiMsA vyAghrAdAvA patita yadvRkSArohaNAdi 20 / tathA bhaye mlecchAdisamutthe 21 kAntAre aTyamAnabhaktapAne'dhvani 22 Apadi dravyAdyApatsu 23 / vyasanaM madyapAnagItagAnAdiviSaye pUrvAbhyAsataH pravRtti 24 / tatra yadyatanayA pratisevate sa kalpaH / etadevAhaeyantarAgADhe daMsaNanANe caraNasAlaMbo / bhA. [4463] parisevitaM kayAI hoi samattho pasatthesu // vR. eteSAmanantaroditAnAmanyatarasmin AgADhe samutthitadarzanajJAnacaraNasAlamba: pratisevyAkalpyapratisevanA kRtvA kadAcitprazasteSu zubheSu prayojaneSu kartavyeSu samartho bhavati / tata eSA kalpikA pratisevanA / bhA. [4464 ] DAve dappakappe heTThA dappassa dasapae dvAve / kappassa cauvvIsati etesimaha dvArasapayAI || vR. prathamato darpakalpau sthApayitvA tadanantaraM darpasyAdhastAt darpAdIni padAni sthApya (sthApayitvA ?) kalpasyAdho darzanAdIni caturviMzati padAnI teSAM daza caturviMzati padAnAmadho vratapaTkAdInyASTAdazapadAni sthApayet sampratyAlocanAkramamAha bhA. [4465 ] paDhamassa ya kajjassa ya paDhameNa paeNa seviyaM jaM tu / paDhame chakke abbhitaMra tu paDhamaM bhave dvANaM !! vR. iha prathamaM kAryaM darpalakSaNaM tasya prathamataH sthApayitvA tasya prathamasya kAryasya sambandhinA prathamena darpalakSaNena yatsevitaM kathaMbhUtamityAha-prathame SaTke vrataSaTkarUpe abhyantaramantargataM tatkataradityAha-prathamaM prANAtipAtalakSaNaM bhavetsthAnaM / evaM mRSAvAde adattAdAne maithune parigrahe rAtribhojana ca vaktavyam / pATho'pyevamuccAraNIyaH / bhA. [4466 ] paDhamassa ya kajjassa ya paDhamena paeNa seviyaM jaMtu / paDhame chakke abhitaraM tu bIyaM bhave dvANaM // vR. evaM taiyaM bhavedvANaM jAva chuTTaM bhave dvANaM / etadeva kathayannAhabhA. [ 4467 ] paDhamassa ya kajjassa ya paDhamena paraNa seviyaM jaMtu / paDhame chakke abbhitaraMmi sesusuvi paesu // vR. akSaragamanikA prAgvat / navaraM sesesu vi paesu iti AdyaM pAdatrayamuJcatA zeSeSvapi mRSAvAdAdiSu biiyaM bhave dvANaM taiyaM bhave dvANamityAdi padasaMcArato vaktavyam / paDhamassa ya kajjassa ya paDhamena paeNa seviyaM jaMtu / bhA. [4468] Page #994 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH-10, mUlaM-251, [bhA. 4468] 509 biie chakke abhitaraMmi tu paDhamaM bhave TThANaM // vR. prathamasya kAryasya darpalakSaNasya prathamena padena darparUpeNa yatsevita dvitIye SaTke kAyaSaTke abhyantaramantargataM tatkataradityAha-prathamaM pRthivIkAyalakSaNaM bhavet sthAnamevamapkAye tejaskAye vAyukAye vanaspatikAye trasakAye ca yathAkramaM biiyaM bhave TThANamityAdipadasaMcArataH pUrvakrameNa paJcagAthA vyaktvayAH / etadevAhabhA. [4469] paDhamassa ya kajjassa ya paDhamena paena seviyaM jaMtu / biie chakke abhitaraMmi sesesu vi paesu / / vR. iyamapi praagvt| navaraM sesesu iti zeSeSvapyapkAyAdiSu vadet / bhA.[4470] paDhamassa ya kajjassa ya paDhamena paena seviyaM jaMtu / taie chakke abhitaraMmi tu paDhamaM bhave hANaM / / / vR. prathamasya kAryasya darpalakSaNasya prathamena padena darparUpeNa yatsevita kathaMbhUtamityAhatRtIye SaTke akalpagRhibhAjanAdilakSaNe abhyantaramantargataM kataradityAha-prathamakalpalakSaNaM bhavet sthAnamevaM gRhibhAjane palyaGke niSadyAyAM sne zobhAyAM ca yathAkramaM ca biiyaM bhave hANaM taiyaM bhave dvANamityAdi padasaMcArataH paJca gAthA vaktavyAH tathA cAhabhA.[4471] paDhamassa ya kajjassa ya paDhamena paena seviyaM jNtu| taie chakke abhitaraMmi tu sesesu vi paesu / / 7. akSaragamanikA prAgvat / tadevaM prathamasya kAryasya prathamaM padaM darpalakSaNaM padamamuMcatA aSTAdazapadAni / evamakalpAdibhirapi dvitIyAdibhiH padaiH saMcAraNIyAni pATho'pyeSaM-paDhamassa ya kajjassa ya bIeNa paeNa seviyaM jaM tu / paDhame chakke abhitara tu paDhamaM bhave TANamityAdi sarvasaMkhyA bhaGgAnAmazItizatam tadevaM prathamaM darparUpaM vizuddhamidAnI dvitIyaM bhA. [4472] biiyassa ya kajjassa ya paDhamena paena seviyaM jNtu| paDhame chakke abhitaraM tu paDhamaM bhave TThANaM / / / vR. dvitIyasya kAryasya kalpalakSaNasya sambandhinA prathamena padena darzanalakSaNena yatsevitaM kathaMbhUtamityAha-prathame SaTke ubhayaSaTkarUpe abhyantaramantargatakatarattadityAha-prathamaM prANAtipAtalakSaNaM bhavet sthAnamevaM mRSAvAde adattAdAne maithune parigrahe rAtribhojaneca pUrvakrameNa yathAkrama paJca gAthA vaktavyAstathA cAhabhA. [4473] biiyassa ya kajjassa ya paDhamena paena seviyaM jaM tu / paDhame chaTe abhitaraM tu sesesu vi paesu // vR. akSaragamanikA prAgvat dvitIyaSaTkaM kAyarUpamadhikRtyAhabhA.[4474] biiyassa ya kajjassa ya paDhamena paena seviyaM jNtu| biie chakke abhitaraM tu paDhamaM bhave dvANaM / / vR.atra prathama sthAnaM pRthivIkAyalakSaNamevamakAye agnikAye vAyukAye vanaspatikAye trasakAye prAguktena prakAreNa paJca gAthA vaktavyAstathA cAhabhA.[4475] biiyassa ya kajjassa ya paDhamena paena seviyaM jaM tu / Page #995 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 510 vyavahAra- chedasUtram - 2 - 10 / 251 bii chakke abhitaraM tu sesesu vi paesu / / vR. prAgvat tRtIyakalpAdiSaTkamadhikRtyAhabhA. [4476 ] biiyassa ya kajjassa ya paDhamena paena seviyaM jaM tu / taie chakke abhitaraM tu paDhamaM bhave dvANaM // vR. atra prathamaM sthAnaM kalpalakSaNamevaM gRhibhAjane pallaya niSadyAyAM snAne zobhAyAM ca prAguktaprakAreNa paJcagAthA vaktavyAH / etadeva sUcayati bhA. [4477] biiyassa ya kajjassa ya paDhamena paena seviyaM jaM tu / taima chakke abhitaraM tu sesesu vi paesu // vR. vyAkhyA prAgvat / tadevaM dvitIyasya kAryasya kalpalakSaNasya prathamaM darzanarUpaM padamamuJcatA aSTAdazapadAni saMcAritAnyevaM jJAnAdilakSaNairdvitIyAdibhirapi padaistrayoviMzatisaMkhyAkaiH pratyekamaSTAdazapadAni saMcArayitavyAni / sarvasaMkhyA bhaMgAnA dvAtriMzadadhikAni catvAri zatAni aSTAdazAnAM caturviMzatyA guNane etAvatyAH saMkhyAyA bhAvAt / samprati paDhamassa ya kajjassa ya ityAdi padavyAkhyAnArthamAhabhA. [4478 ] paDhamaM kajjaM nAma nikkAraNaM dappau paDhamaM / evaM paDhame chakke paDhamaM pANAivAdo munevyavo // vR. atra niSkAraNaM nAma darpaH prathamaM padaM darpako darpaH / zeSaM sugamam / bhA. [4479] evaM musAvAto adinnAdANa mehuNa pariggaho ceva / bichakke puDhavAdI taiya chakke akappAdI || vR. evamuktaprakAreNa mRSAvAdo 'dattamadattAdAnaM maithunaM parigrahazcazabdAt rAtribhojanaM ca saMcAraNaM dvitIye SaTke krameNa pRthivyAdayaH saMcAraNIyAstRtIye SaTke akalpAdayaH / nikkAraNadappeNaM aTThArasa cAriyAI eyAI / evamakappAdIsu vi ekkekke hoMti aTThArasa / / bhA. [4480 ] vR. evaM niSkAraNasya darpalakSaNasya karyasya sambandhinA prathamena padena darpeNa etAni vrataSaTkaprabhRtInyASTAdazapadAni sNcritaani| evamakalpAdiSvapi navasu padeSu ekaikasmin pratyekamaSTAdazapadAni saMcArayitvAni bhavanti / bhA. [4481] biiyaM ka kAraNa paDhamapayaM tattha daMsaNa nimittaM / paDhamachakke vayAI tattha vi paDhamaM tu pANavaho / vR. dvitIyaM kAryaM nAmakaraNaM kalpa ityarthaH / tatra prathamaM padaM darzananimittaM prathamaM SaTkaM vratAni, tatra prathamaM padaM prANavadhaH / bhA. [4482] daMsaNamamuyaMtena puvvakameNaM tu cAraNIyAI / aTThAraTThANAI evaM nANAi ekekve // vR. darzanaM darzanapadaM prathamamuJcatA pUrvakrameNASTAdazasthAnAni cAraNIyAni / evaM jJAnAdirekaikA: bheda: saMcArayitavyaH / bhA. [4483 ] cavIsaThArasagA evaM ee havaMti kappaMti / Page #996 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH-10, mUlaM-251, [ bhA. 4483 ] dasa hoMti akappammI savvasamAseNa muNa sNkhaa|| vR. evamuktena prakAreNa kalpe caturviMzatiraSTAdazakA bhavanti catvAri zatAni dvAtriMzatAni bhaGgAnAM bhavantIti bhAvaH / akalpe dace dazASTAdazakA bhavanti azItizataM bhaGgAnAM bhavantIti bhAvaH / etAM kalpe darSe ca sarvasamAsena saMkhyAM jAnIhibhA.[4484] soUNa tassa paDisevaNaM tu AloaNA kamavihiM tu / AgamapurisajAyaM pariyAgabalaM ca khettaM ca / / vR. zrutvA tasyAlocanakasya pratisevanAmAlocanAkramavidhi ca AlocanAkramaparipArTI cAvadhAryaya tathA tasya yAvAnAgamoti tAvantamAgamaM tathA puruSajAtaM tamaSTamAdibhirbhAvitamamAvitaM vA paryAyaM gRhasthaparyAyo yAvAnAsIt yAvAMzca tasya vrataparyAya: tAvantamubhayaM paryAyaM balaM zArIrikaM tasya tathA yAdRzaM tat kSetrametatsarvamAlocakAcAryakathanataH svato darzanatazcAvadhArya svadezaM gacchati / tathA cAhabhA. [4485] AhAreu savvaM so gaMtUNaM puNo gurusgaasN| tesi nivedei tahA jahAnupubdhi gataM savvaM // vR.sa AlocanAkArya preSitaH sarvamanantaroditamAsamantAt dhArayitvA punarapi svadezAgamanena gurusakAzaM gatvA teSAM gurUNAM sarvaM tathA nivedayati yathA AnupUrvyA paripATya gtmvdhaaritm| bhA.[4486] so vavahAravihaNNU anujjittA suttovesennN| sIsassa deI ANaM tassa imaM dehi pacchittaM / / vR.sa AlocanAcAryo vyavahAravidhijJaH kalpavyavahAratmake cchedazrute anumayya paurvAparyAlocanena zrutatAtparyo niSaNNo bhUtvA zrutopadezena rAgadveSato'nyathA tasya pUrvapreSitasya svaziSyAjJAM dadAti / yathA gatvA tasyedaM prAyazcittaM dehi| kiM tadityAhabhA. [4487] paDhamassa ya kajjassa ya dasavihamAloyaNaM nisAmettA / nakkhatte bhe pIDAsukke mAsaM tavaM kunnsu|| vR.prathamasya kAryasya darpalakSaNasya sambandhinI darpAdipadabhedato dazavidhAM dazaprakArAmAlocanAM nizamyAkayaM paribhAvitaM yathA nakSatrazabdenAtra mAsaH sUcitaH / mAse mAsaprameyaprAyazcittaviSayau bhavata: pIDAvrataSaTkapIDA kAyaSaTkapIDA kalpAdiSaTkapIDA vA AsIt sApi ca sukketti zukle iti sAMketikI saMjJeti udghAtaM mAsaMtapaH kuryAt / yadi cAturmAsaM SaNmAsaMvA laghuprAyazcittamApanno bhavet tadevaM kathayatibhA.[4488] paDhamassa ya kajjassa ya dasavihamAloyaNaM nisaamettaa| nakkhatte bhe pImA caumAsatavaM kuNasu sukke / / bhA.[4489] paDhamassa ya kajjassa ya dasavihamAloyaNaM nisaamettaa| nakkhatte bhe pIlA chammAsatavaM kuNasu sukke / / vR. gAthA dvayamapi vyAkhyAtArtham / bhA.[4490] evaM tAva ugghAe anugghAe ceva kiNhami / mAse caumAsa chamAsiyANi cheyaM ato vucchN| Page #997 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 512 vyavahAra - chedasUtram - 2 - 10 / 251 vR. evamuktena prakAreNa tAvaduddhAte laghurUpe mAsacaturmAsaSaNmAsalakSaNe prAyazcitte samApatite'bhihitamanuddhAte guruke samApatite sAmyeva mAse caturmAsaSaNmAsAni kiNhamItyanena padena vizeSitAni vaktavyAni / tadyathA bhA. [4491] paDhamassa ya kajjassa ya dasavihamAloyaNaM nisAmettA / nakkhatte bhe pIlA kaNNe mAsaM tavaM kujjA | paDhamassa ya kajjassa ya dasavihamAloyaNaM nisAmettA / nakkhatte bhe pIlA caumAsa tavaM kuNasu kiNhe // paDhamassa ya kajjassa ya dasavihamAloyaNaM nisAmettA / nakkhate bhe pIlA chammAsa tavaM kuNasu kiNhe // bhA. [4493]. vR. cheyaM ato vocchAmitti ataH paraM cchedamupalakSaNametat / mUlAdikaM ca prAyazcittaM vakSye / bhA. [4494 ] cchidittu va bhoyaNa gacchaMtu ya tassa sAhUNo mUlaM / avvAvaDA ga gacche abiiyA vA paviharaMtu / / vR. vA zabdo vikalpane athavA yadi cchedaprAyazcittamApanno bhavati tadevaM saMdizati bhojanaM chiMdatu / atra vizeSavyAkhyAnArthamidaM gAthAdvayamAha bhA. [ 4495 ] bhA. [4492] chabbhAgaMgulapaNage dasarAyatibhAga aTThapannarase / vIsAe ti bhAgaNaM tu chanbbhAgUnaM tu paNuvIse // mAsa caumAsa chkke aMgulacauro taheva chacceva / ee cheyaviyappA nAyavva jahakkameNaM tu // bhA. [4496 ] vR. paJcake paJcarAtriM divapramANe cchede samApanne evaM saMdezaM kathayati-bhAjanasvarUpasyAMgulapadmAge chindantu dazarAtre cchede samApatite tribhAgamaMgulasya bhAjanaM cchindatu paJcadaze paJcadazarAtre cchede ardhamaMgulasya, viMzatau viMzati rAtridivacchede tribhAgonamaMgulaM paJcaviMzatI paJcaviMzatirAtriMdiva cchede SaDbhAgonamaMgalaM mAse mAsapramANe cchede prApte paripUrNamekamaMgulaM caturmAse catvAryaMgulAni SaNmAse SaDgulAni chedyAni saMdizatI / evamete yathAkrameNa cchedavikalpAH saMdezA jJAtavyAH / gacchaMtu tassa sAhUNo mUlamiti yadi mUlaM prAyazcittamApanno bhavati tadeva saMdaziti / yo'nyo'sau dUre sAdhurgacchAdhipatirviharati tasya mUlaM samIpaM gacchantu tasya samIpaM gatvA prAyazcittaM pratipaMdyatAmiti bhAvaH / avvAvaDA va gacche iti athAnavasthApyaM prAyazcittamApannastata evaM kathayata sandezaM yathA gacche avyApRtA bhavata, kaMcitkAlaM gacchasya vartamAnanikAmavahantastiSThantu | abiiyA vA praviharantu iti pArAJcitaprAyazcittApattau punarevaM saMdizati kiMcitkAlamadvitIyakA ekAkinaH praviharantu / tadevaM darpeNa sevite prAyazcittamadhunA kalpe yatanayA sevite prAha } bhA. [ 4497] biiyassa ya kajjassa ya tahiyaM caDavIsarti nisAmettA / namokAre AuttA bhavaMtu evaM bhaNijjasi // vR. dvitIyasya kAryasya kalpalakSaNasya sambandhinIM caturviMzati nizamyAkarNya tatraivaM saMdizati namaskAre bhavanta AyuktA bhavantu / evaM bhaNet brUyAt Page #998 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka:-10, mUlaM-251, [ bhA. 4498 ] bhA. [4498] . evaM gaMtUNa tahiM jahovaeseNa dehi pacchittaM / ANAe esa bhaNito vavahAro dhIrapurasehiM / / vR. evamuktaprakAreNAcAryavacanamupagRhya tatra gatvA yathopadezena dadAti prAyazcittameSa AjJayA vyavahArI dhiirpurussairbhaannitH| bhA.[4499] esANAvavahAro jahovaesaM jahakkama bhnnito| dhAraNa vavahAro puna suNa vaccha jahaskama vucchaM / vR. eSa AjJAvyavahAro yathopadezaM yathAkramaM bhaNitaH kathitaH / ata UrdhvaM dhAraNAvyavahAro vaktavyastaM yathAkramamahaM vakSye iti zRNu // bhA.[4500] uddhAraNaM vidhAraNA saMdhAraNa saMpadhAraNA ceva / nAUNa dhIrapurisA dhAraNavavahAraM taM biti / / va, dhaarnnaayaashctvaaryekaathikaani| tadyathA-uddhAraNA, vidhAraNA, saMdhAraNA, saMpradhAraNA c| tayA dhAraNayA cchedazrutArthAvadhAraNalakSaNayA yaH samyak jJAtvA vyavahAraH prayujyate, taM dhAraNAvyavahAraM bruvate, / samprati teSAmeva caturNAmekArthikAnAM zabdavyutpattimAhabhA.[4501] pAballeNa uvecca va uddhiyapayadhAraNA u uddhArA / vivihehi pagArehiM dhAreyavvaM vi dhAreu / / bhA. [4502] saM egI bhAvassI diyakaraNA tAni ekkabhAvena dhAreyatthapayANi u tamhA saMdhAraNA hoi / / bhA.[4503] jamhA saMpahAreuM vavahAraM pauMjatI / tamhA kAraNA tena nAyavvA saMpahAraNA / / vR. utprAbalyena upetya vA uddhRtAnAmarthapadAnAM dhAraNA uddhArA vividhaiH prakAraiH viziSTaM cArthamuddhatamarthapadaM yayA dhAraNayA smRtyA dhArayati sA vidhArA vidhaarnnaa| tathA samazabdaM ekAkI bhAve dhRtAnudhAraNA tAnyarthapadAni AtmanA saha ekabhAvena yasmAddhArayati tasmAddhAraNA saMdhAraNA bhavatiH, tathA yasmAt sandhArya samyak prakarpaNAvadhArya vyavahAraH prayukte tasmAtkAraNAttena ziSyeNa sampradhAraNA bhavati jJAtavyA / dhAraNAvavahAre so puNjiyvyo| bhA. [4504] dhAraNAvavahAre so pauMjiyavvo kerise purise / / bhannati guNasaMpanne jArisae taM suNehiti / / vR. eSa dhAraNAvyavahAraH kIdRze puruSe prayoktavyaH / sUrirAha bhaNyate-yAdRze guNasampanne prayoktavyastaM vakSyamANaMzRNu tamevAhabhA.[4505] payavaNa jasaMsi purise anuggaha visArae tvssimi| sussuyabahussuyaMmi ya vivkkpriyaagsuddhmmi|| vR. pravacanaM dvAdazAGgaM zramaNasaMgho vA tasya yasya kIrtimicchati yaH pravacanayazasvI tasmin, tathA yo dIyamAnaM prAyazcittaM dIyamAnavyavahAraM tvAnugrahaM manyate sonugrAha vizArado'grahavizArada-- stAsmin, tapasvini tathA zrutaM zobhanamANitaM bahuzrutaM yena sa bahuzrutaH kimukta bhavati? 22/33 Page #999 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra-chedasUtram-2- 10/251 yasya bahyapi zrutaM na vismRtipathamupayAti sa zrutabahuzcutaH / athavA bahuzruto'pi san yastasyopadezena vartate sa mArgAnusAri zrutatvAt suzruta bahuzruta: tathA tasmin tathA viziSTo vinayaucityAnvito vAk paripAko vizuddhiryazca yasmin puruSe prayoktavyaH / etadevAhabhA.[4506] eesu dhIrapurisA purisajAesu kiMci khaliesu / rahievi dhArayaMtA jahArihaM deMti pacchittaM / / / vR. eteSvanantarodite guNasampanneSu puruSajAteSu kicinmanAk pramAdavazAnmUlaguNaviSaye uttaraguNaviSaye vA skhaliteSu rahite'pi asatyapyAdibhe vyavahAratraye dhIrapuruSA arthapadAni kalpaprakalpavyavahAragatAni kAnicit dhArayitvA yathArha dadati prAyazcittaM / samprati rahievi dhAraittA itasya vyAkhyAnamAhabhA. [4507] rahie nAma asanne Aillammi vvhaartiygNmi| tAhevi dhAraittA vImaseUNa jaM bhaNiyaM // vR. rahite nAma asati avidyamAnake vyavahAratrike sati tatopi dhArayitvA yadbhaNite bhavati |kimukt bhavati? vimRzya pUrvAlocanena dezakAlAdyapekSayA samyak chedazrutArthaM paribhAvya kimityAhabhA.[4508] purisassa aiyAraM viyAraittANa jassa jaM joggN| taM deMti u pacchittaM jeNaM deMtI utaM suNae / 7. puruSasyAtIcAraM dravyata: kSetrataH kAlato bhAvatazca vicArya yasya yadaha~ prAyazcittaM tasya tat dadAti / AcAryaH prAha-yena dadAti tat zrRNu / tadevAhabhA.[4501] jo dhArito suttattho anuogavihIe dhIrapurisehi / AlINapralINehiM jayaNAjuttehiM daMtehi / / vR. yo nAma dhIrapuruSairAlInapralInairyanAyuktaizcAnuyogavidhau vyAkhyAnavelAtAM zrutasya dhArito'vismRtIkRtastena dadati sAmprata mAlInAdi padAnAM vyAkhyAnamAhabhA.[4510] allINo nANAdisu pade pade lIA u hoMti pliinnaa| kohAdI vA palayaM jesi gayA te palINA u|| bhA.[4511] jayaNAjuttA payattavA daMto jo uvarato u paavehi| ahavA daMto iMdiya dameNa noiMdieNaM ca / vR. jJAnadiSu A samantAt lInA AlInAH pade pade lInA bhavanti pralIyanA'thavA yeSAM krodhAdayaH pralayaM gatAste pralInAH / prakarSeNa lInA layaM vinAzaM gatAH krodhAdayo yeSAmiti vyutpatteH / yatanAyukto nAma sUtrAnusArataH prayatnavAn dAnto yaH pApebhya uparato'thavA dAnto nAma indriyadamena noindriyadamena cAnyataH / tadevaM cchedazrutArthadharaNavazato dhAraNAvyavahAra uktH| bhA.[4512] ahavA jeNannaiyA diTThA sohI parassa kIraMti / tArisayaM ceva puNo uppanna kAraNaM tassa / / bhA.[4513] so taMmi ceva davve khette kAle ya kAriNe puriso / tArisayaM akareMto na hu so ArAhato hoi|| Page #1000 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH-10, mUlaM-251, [ bhA. 4514] bhA. [4514] so taMpi ceva davve khete kAle ya kAraNe purise| tArisayaM ciya bhuyA, kuvvaM ArAhago hoi|| vR. athaveti prakArAntare yenAnyadA parasya zodhiH kriyamANA dRSTA sa tat sarvaM smarati / yathA evaM bhUteSu dravyAdiSvevaM bhUte kAraNe jAte evaMbhUtaM prAyazcittaM dattamiti punaranyadAsya puruSasyopalakSaNametadanyasya vA tAdRzameva puna: kAraNaM samutpannaM tato yadi tasminneva tAdRza evetyarthaH / dravye kSetre kAle cazabdAdbhAve ca tAdRza eva kAraNe tasminneva tAdRze vA puruSe tAdRzaH kurvan rAgeNa vA doSeNa vA anyathA prAyazcittaM dadAno vrtte| tadA sa na hu naivaM ArAdhako bhavati / atha sa tasmitraiva dravye kSetrai kAle bhAve ca kAraNe puruSe ca tAdRzaM karoti, sa tadA ArAdhako bhavati, dhAraNA vyavahArasyaiva punaranyathA prakAramAhabhA.[4515) veyAvaccakaro vA sIso vA desahiMDago vaavi| dummehattA na tarai ArAheu bahuM jo u|| bhA.[4516] tassa u uddhariUNa atthapayAI deMti aayriyo| jehiM u karei kajjaM AhArento u so desaM / / vR. yathAcAryANAM vaiyAvRtyakAro yo vA saMmataH ziSyo yastu vA dezahiNDako dezadarzanaM kRrvataH sahAya aasiit| sa samastacchedazrutArthaM durmedhastvAnnAvadhArayitu zaknoti, tatastasyodhatyAnugRhAt kAnicidarthapadAnyAcAryA dadati yaH sa cchedazrutasya dezamavadhArayan kAryaM karoti, eSa dhAraNAvyavahAraH / upasaMhAramAhabhA. [4517] dhAraNAvavahAro so jahakkama vanito samAsena / jIeNaM vavahAraM suNa vaccha jahakkama vucchaM / / vR. eSa dhAraNAvyavahAro yathAkramaM samAsena varNitaH sAmprataM jItena vyavahAraM yathAkrama vakSye, taM vatsa vakSyamANaM shRnnu| tathA cAhabhA.[4518] vattanuvattapavatto bahuso anuvattiu mahAjanenaM / eso ya jIyakappo paMcamao hoi vvhaaro|| vR.yo vyavahAro vRtta ekavAraMpravRtto bhUyaH pravRtto vAraddhayaM pravRtta iti bhAvaH tathA bahuzo'nekavAraM pravRttaH mahAjanena cAnurtite eSa paJcamako jItakalpo vyavahAro bhavati / vRttAdipadAnAM vyAkhyAnamAhabhA.[4519] vattonAma ekkasi anuvatto jo puNo bitiya vAraM, taiyavAraM pavatto pariggahito mahAjaNeNa / / vR. ekkasimekavAraM yaH pravRttaH sa pravRtto nAma, yaH punardvitIyavAraM pravRttaH so'nuvRttaH tRtIyavAraM vRttaH pravRtto'nuvRttaH pravRtto'nuvatito sa parigRhIto mahAjanenAtra parasya praznamAhabhA.4520] codetI vocchinno siddhapahe taiyagammi purisjuge| vocchio tivihe saMjamaMmi jIeNa vvhaaro|| vR. parazcodayati ki tRtIye puruSayuge jambUsvAminAmni siddhipathe vyavacchinne ca trividhe saMyame parihAravizuddhaprabhRtike jItena vyavahAraH / atra keciduttaramAhu Page #1001 -------------------------------------------------------------------------- ________________ - 516 vyavahAra-chedasUtram-2- 10/251 bhA.[4521] saMghayaNaM saMTANaM ca paDhama jo ya puvva uvogo| vavahAre caukaMpi ya coddasapuvvaMmi vocchinna / / vR.prathamasaMhananaM vjrrssbhnaaraacN| prathamasaMsthAnaM samacaturastra yazcAntarmuhUrtena caturdazAnAmapi pUrvANAmupayogo'nuprekSaNaM yaccAdimaM AgamazrutAjJAdhAraNAlakSaNaM vyavahAre catuSkametatsarvaM caturdazapUviNI caturdazapUrvadhare vyavacchinnaM / etannirAkurvan bhASyakRdAhabhA.[4522] ahAyarito evaM vavahahAracaukkaM je u vocchina / cauddasapavvadharammI ghosaMtI tesimgghaayaa| vR.evaM paregottare kRte AcAryaH prAha-ye evaM prAguktaprakAreNa vyavahAracatuSkaM caturdazapUrvadhare vyavacchinnaM dhoSayati teSAM prAyazcittaM catvAro mAsA anuddhAtA gurukA mithyAvAditvAt, mithyAvAditvameva pravikaTayiSuridamAhabhA.[4523] je bhAvA jahiyaM puNa coddasapuvvaMmi jaMbunAme y| vocchinnA te iNamo suNasu samAsena siisNto|| vR.ye bhAvA yasmin caturdazapUrviNi ye jambUnAmni vyavacchinAstAn samAsena ziSyamANAnimAna zRNuta / tAnevAhabhA.[4524] manaparamohipulAe AhAraga khavaga uvasamme kppe| saMjamatiyakevali sijjhaNA ya jaMbummi vocchinnaa| vR. manaHpayAyajJAninaH paramAvadhayaH pulAko labdhipulAka: AhAraka: AhArazarIralabdhimAn kSapaka: kSapaka zreNirupazame upazamazreNi: kalpo jinakalpa: saMyamatrikaparihAravizuddhisUkSmasamparAyaH yathAkhyAtalakSaNaM kevalinaH sidhanA caite bhAvA jambUsvAmini vyavacchinnAH iha kevaligrahaNena sijjhaNA grahaNena vA gatena yat ubhayopAdAnaM tataH yaH kevalI sa niyamAt sidhyati / yazca sidhyati sa niyamAtkevalI sanniti khyaapnaarthm| bhA. [4525] saMghayaNa saMTThANaM ca paDhamagaM jo ya puvvuvugo| ete tinni vi atthA coddasapusvimmi vocchinnAH / / va.prathamaM sahananaM saMsthAnaM yazcAntomauhUrtika: samastapUrvaviSayaupayogaH ete trayo'pyarthA na jambUsvAmini tRtIyapuruSayuge vyavacchinnAH kintu caturdazapUviNi bhadrabAhau, vyavahAracatuSkaM punaH pazcAdapyanuvRttaM yata AhabhA.[4526] kevalamanapajjavanANiNo ya tatto ya ohinaannjinaa| coddasadasanavapuvvI AgamavavahAriNo dhIrA // bhA.[4527] sutteNa vavaharaMte kappavavahAraM dhAriNo dhIrA / atthadharavavahArate ANAe dhAraNA e y|| bhA.[4528] vavahAracaukkassa, coddasapuvvimmi chedo jN| bhaNiyaM taM te bhinnA, jamhA suttaM attho ya dharae ya / / vR. kevalino manaH paryAyajJAnino'vadhijJAnajinAzcaturdazapUrviNo dazapUrviNo navapUrviNazca ete SaTghIrA AgamavyavahAriNa: ye punaH kalpavyavahAriNo dhIrAste sUtreNa kalpavyavahAragatena Page #1002 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 517 uddezakaH-10, mUlaM-251, [ bhA. 4528 ] vyavaharanti / ye punacchedazrutasyArthadharAste AjJayA dhAraNayA ca vyavaharanti / chedazrutasya ca sUtramarthazcAzcAdyApi dharate vidyate dazapUrvadharA api cAgamavyavahAriNastato vyavahAracatuSkasya caturdazapUrviNi vyavaccheda iti yadbhaNitaM taanmithyaa| anyaccabhA. [4529] titthogAlIetthaM, vattavvA hoi AnuputvIe; je tassa u aMgassa, vucchedA jahiM vinidiTTho / vR. teSAM mithyAvAditvaprakaTanAya yo yasyAM yo yasyAnyasya vA yatra vyavacchedo nirdiSTaH sA tIrthogAliratrAnapA kameNa vaktavyA, yena vizeSasteSAM pratyaya upajAyate / atha ko'sau jItavyavahAraM prayuJjItetyata AhabhA.[4530] jo Agamena sutte ya sunnato ANadhAraNAe y| so vavahAraM jIeNa kuNai vattAnuvatteNa / / vR. ya Agamena sUtreNa ca tathA AjJayA dhAraNayA ca zUnyo rahitaH sa jItena vRttAnuvRttena, asya vyAkhyAnaM prAgvavyavahAraM karoti / vRttAnuvRttatvameva bhAvayatibhA. [4531] amugo amugattha kau jaha amuyassa amueNa vvhaaro| amugassavi ya taha kato amugo amugena vvhaaro|| bhA.[4532] taM cevaNumajjaMto vavahAravihiM pauMjati jahuttaM / __ jIeNa esa bhaNito vavahAro dhiirpurissehiN|| vR. amuko vyavahAro'muke kAraNe samutpanne amukasya puruSasyAmukenAcaryeNa yathA kRta etena vRttavyaM bhAvitaM, tathaiva vAmukasya yAdRze eva kAraNenAmukenAcAryeNAmuko vyavahAraH kRtaH etenAnuvRttatvamupadarzitaM tameva vRttAnuvRttaM jItamanumajjan Azrayan yathoktaM vyavahAravidhi yat prayukte eSa jItena vyavahAro dhIrapuruSairbhaNitaH / bhA.[4533] dhIrapurisapannatto paMcamago Agamo vi u psttho| piyadhammavajjabhIrU purisajjAyANucinno y|| vR. eSa paJcamako jItavyavahAro dhIrapuruSaprajJaptastIrthakaragaNadharaiH prarUpitaH AgamapaJcavidha: vyavahArasUtrAtmakatayA zrutajJAnavidazcaturdazapUrviNastaiH kAlaM pratItya prazastaH prazaMsitastathApi priyadharmabhiravadyabhIrubhiH puruSajAtairanucorNastasmAtsatyatayA pratyetavyo arthataH sUtratazcayathAkrama tIrthaMkaragaNadharairabhihitatvAt / tathAhi-paJcavihe vavahAre paNNatte ityasya sUtrasyarthaH / tIrthakarairbhASito gaNadharaizca zraddhAya sUtrIkRto'ta evotamaiH puruSajAtai AcIrNastataH kathamatra na pratyaya iti| adhunA jItavyavahAre nidarzamAhabhA.[4534] so jaha kAlAdInaM, appaDikaMtassa nivvigaIyaM tu / muhanaMtaphiDiyapANaga asaMvaraNe evmaadiisu|| vR. sa jItavyavahAro yathetyudAharaNamAtropadarzanakAlAdibhya AdizadvAt svAdhyAyAdiparigraho apratikAntastasya te mukhAnantike mukhe potikAyAM sphiTitAyAM mukhapotikAmantareNetyarthaH / tathA pAnakasyAsaMvaraNe pAnAhArapratyAkhyAnAkaraNe nirvikRtikaM praayshcittm| bhA. [4535] egidiyAnaMtavajje ghaTTaNa tAvaNa gADhagADhe ya; Page #1003 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 518 vyavahAra-chedasUtram-2- 10/251 nivvitigamAdIyaM jA AyAma tU udAvaNe // vR. ekendriyamyAnantakAyikavarjasya pRthivyaptejovAyupratyekavanaspatInAmityarthaH ghaTTane anAgADhe tApane AgADhe ca nirvikRtikAdikaM yAvadAyAmAmlamapradrAvaNe jIvitAt vyaparopaNe iyamatra bhAvanA-pRthivIkAyikApkAyikatejaskAyakavAyukAyikapratyekavanaspatInAM ghaTTane nirvikRtikamanAgADhe paritApane pUrvArdhamAgADhaparitApane ekAzanamapadrAvaNe AyAmAmlamiti / bhA. [4536] vigaliMdiyaghaTTaNa tAvaNA gADhagADhe taheva uddavaNA / purimaDDhAi kameNa nAyavvaM jAva khamaNaM tu / / bhA. [4537] paMceMdiya ghaTTaNa tAvaNA ya gADhagADhe taheva uddvnne| ekkAsaNa jAyAmaM khamaNaM taha paMcakallANaM / / vR. vikalendriyANAM dvIndriyaprabhRtInAM ghaTane tApane anAgADhe AgADhe ca tathA apadAvaNe pUrvArdhAdikrameNa jJAtavyaM yAvatkSapaNaM kimuktaM bhavati / ghaTTane pUrvArdhamanAgADhaparitApane ekAzanaM gADhaparitApane AyAmAmlamapadrAvaNe kSapaNamiti, tathA paMceMdriyANAkaghaTTane ekAzanamanAgADhaparitApane AyAmAmlamAgADhaparitApane abhaktArthamapadrAvaNe paJcakalyANaM nirvikRtikpuurvaardhekaashnkaayaamaamlksspnnruupm| bhA.[4538] emAIu eso nAyavvo hoi jiiyvvhaaro| AyariyaparaMparaeNa Avato jAva jassa bhave / / va.evamAdika eSa jItavyavahAro bhavati jJAtavyaH yo vA yasya AcAryaparamparakeNAgataH se tasya jItavyavahAro jJAtavyaH bhA.[4539] bahuso bahussue hi jA vatto na ya nivArito hoi| vattaNuvattapamANaM jIeNa kayaM bhavati eyaM / / vR.yo vyavahArobahuzrutai bahuzo anekavAraM vRttaH pravartito na cAnyairbahubhiH zrutairbhavati vidyate nivAritaH / etena vRttAnavRttaM jItena pramANaM kRtaM bhavati / sa jItavyavahAraH pramANIkRta iti / bhA. [4540] jaM jItaM sAvajjaM na tena jIena hoi vvhaaro| jaM jIyamasAvajjaM tena u jIena vvhaaro|| vR. yat jItaM sAvadhaM na tena jItena bhavati vyavahAraH, yat jItamasAvadyaM tena jItena vyvhaarH| atha kiM sAvadyajItamityata AhabhA.[4541] chArahammihammamAlApoTTeNa ya riMgaNi tu sAvajaM / dasaviha pAyacchittaM hoi asAvajjaM jIyaM tu // vR. yat pravacane loke cAparAdhavizuddhaye samAcAritaM kSArAvagaNDanaM haDau guptigRhapravezanaM kharamAzopaNaM poheNa udareNa raMgaNaM tu zabdatvAt svarArUDhaM kRtvA grAme sarvata: paryaTanamityevamAdi sAvadyaM jItaM, yattu dazavidyamAlocanAdikaM prAyazcittaM tadasAvA jItaM apavAdataH kadAcitsAvayamapi jItaM dadyAt / tathA cAhabhA.[4542] usannabahUdose niddhaMdhase pavayaNe ya nirvekkho| eyArisaMmi purise dijjai sAvajjaM jIyaMpi !! Page #1004 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 519 uddezakaH-10, mUlaM-251, [ bhA. 4542] vR. utsannena prAyeNa badudoSe niddhaMdhase sarvathA nirdaye tathA pravacane pavacanaviSaye nirapekSe etAdaze puruSe'navasthAprasaGganivAraNAya sA vadyamapi jIte dIyate / bhA. [4543] saMvigge piyadhamme appamatte ya vjjbhiirummi| kamhiiyamAi khalie deyamasAvajaM jIyaM tu / / vR.saMvigne priyadharmiNI apramatte'vadyabhIrau / kasmiMzcitpramAdazavazataH skhalite deyamasAvadyaM jItaMbhA. [4544] jaMjIyamasohikaraM na tena jIena hoi vvhaaro| jaMjIyaM sohikaraM tena u jIena vavahAro / / va. yat jItamazodhikaraM na tena jItena bhavati vyavahAra: kartavyaH, yatpunaH jItaM zodhikaraM tena jItena vyavahAro vidhayeH, zodhikarAzodhikarajItapratipAdanArarthathamAhabhA. [4545] jaMjIyamasohikaraM pAsatthapamattasaMjayAINNaM / jaivi mahAjanAinnaM na tena jIeNa vvhaaro|| bhA. [4546] jaMjIyaM sohikara saMvegaparAyaNena datteNa / egena vi AinnaM tena u jIena vavahAro / / vR. yat jItaM pArzvasthapramattasaMyatAcIrNamataevAzodhikaraM tat yadyapi mahAjanAcIrthaM tathApi na jItena vyavahAra: kartavyaH / tasyAzodhikaratvAt yatpunarjItaM saMvegaparAyaNena dAntena ekenApyAcIrNaM tat zodhikaraM kartavyam / bhA.[4547] evaM jahovadiTThassa dhiirviuddesiypstthss| nIsaMdo vavahArassa kovi kahio samAseNa / / vR. evamuktena prakAreNa paJcavidhasya dhoraraistIrthakaraNadharairyathA yathA kramataH sUtratazca darzito vidazcaturdazapUrvadharAstaiH prazastaH prazaMsitastasya niSpandaH ko'pi kathitaH samAsena vistrennaabhidhaatumshkttvaat| tathA cAhabhA.[4548] ko vitthareNa votthUNa samattho niravasesie atthe| vavahAre jassa muhe havejja jIhAsayasahassaM // bhA.[4549] kiM puNa guNovaeso vavahArassa uciu pstthss|| eso bhe parikahio duvAlasaMgassa navanIyaM // vR. yasya mukhe jihvA zatasahastra jihvAlakSaM bhvet| so'pi ko nAma vyavahAre vyavahArasUtrasya niravazeSitAn vaktuM samartho naiva kazcit kintveSa vyavahArasya vyavahArasUtrasya ucitaH prazastasya caturdazapUrvadharabhadrabAhusvAminA dattasya guNopadezo guNotpAdananimittamupadeze bhe bhavatAM kathitaH kiM viziSTa ityAha-dvAdazAGgasya nvniitmityrthH| mU. ( 252)cattAri purisajjAyA pnnttaa| taM jahA-aTThakare nAma ege no mAnakare, mAnakare nAma ege no aTTakare, 2 / ege aTThakare vimAnakare vi 3 ege no aTukare no mAnakare4, / vR.etatprabhRtInAM ca puruSajAtasUtrANAmayaM sambandhaH / / bhA.[4550] vavahArakovidappA tadaDhe no pamAyae joge| Page #1005 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 520 vyavahAra - chedasUtram - 2 - 10 / 252 mAya hutahujjamatte kuNamANaM esa saMbaMdho // vR. paJcavidhavyavahArakovidAtmA tadarthe vyavahArthe yokhe na manovAkAyAn pramAdayati na vyavahAraviSaye pramAdamAcaratIti bhAvaH / mA ca hu nizcitaM tasmin vyavahAre udyacchati udyamaM kurvati mAnamahaMkAraM kArSIdati jJApayatyevamAdIni sUtrANi / eSa puruSajAtasUtrANAM sambandhaH / puvvuttA va purisajAyA atthato na vi gaMthau / tesi parUvaNatthaM tadidaM suttamAgayaM // bhA. [4551] vR. vA zabdaH prakArAntaradyotane athavA anena vyavahAreNa sUtreNa arthata: puruSajAtA uktA: sUcitA na vai granthata uktA teSAM prarUpaNArthaM tAdidaM sUtraM puruSajAtasUtramAgatam / asyAkSaragamanikA tu pratItA / vistarArthaM bhASyakRdAha bhA. [ 4552] purisajjAyA cauro vi bhAsiyavvA u AnupuvIe / atthakare mAnakare ubhayakare nobhayakare ya // vR. adhikRta bhaGgasUcitAzcatvAraH puruSA ime AnupUrvyA paripATya vibhASitavyAstadyathAprathamabhaGge'rthakaro, dvitIyabhaGge mAnakaraH, tRtIya ubhayakarazcaturthe nobhayakaraH catuSTayaM / paDamataiyA etthaM tu saphalA niSphalA duve iyare / diTThato sagatenA sevatA anerAyANaM // bhA. [ 4553] bhA. [4554 ] vR. atra eSu caturSu puruSeSu madhye prathamatRtIyau saphalAvitarau dvitIyacaturthau niSphalAveSu caturSvapi dRSTAnto'nyarAjAnAM sevamAnAH zakastenAstameva dRSTAntamabhidhitsurAhaujjenI sagarAyaM nIyAgavvA na suTTu seveMti / vittiyadAnaM cojjaM nivesayA annanive sevA // dhAvayapurato taha maggato ya sevai ya AsanaM nIyaM / bhUmiyaMpi ya nisIyai / iMgiyakArI upaDhamo // cikhale anyA purato ugato se ego navari savvato / tuTTeNa tahA rannA vitI u supukkhalA dinnA / / bhA. [4555 ] bhA. [4556] vR. yadA kAlikAcAryeNa zakA AnItAstadA ujjayinyAM nagaryAM zako rAjA jAta: / tasya nijakAtmIyA eke'smAkaM jAtyA sadRza iti garvAttaM rAjAnaM na suSThu sevante / tato rAjA teSAM vRtti nAdAt / avRttikAzcate cauryaM kartuM pravRttAH / tato rAjJA bahubhirjanairvijJaptena nirviSayAH kRtAH tatastai dezAntaraM gatvA anyasya nRpasya sevA kartumArabdhA / tatraikaH puruSo rAjJo gacchato Agacchatazca purato dhAvati tathA mArga tazazca kadAcitta dhAvati rAjJaH cordhvasthitasyopaviSTasya vA purataH sthitaH sevate yadyapi copaviSTaH san (te) rAjAnujAnAti / tathApi sa nIcamAsanamAzrayate / kadAcicca rAjJaH purato bhUmAvapi niSIdati rAjJazcaiGgita jJAtvA'nAjJaptopi vivakSitaprayojanakArI anyadA ca rAjA pAnIyasya kardamasya madhyena dhAvitaH zeSazca bhUyAn loko niHkardamapradezena gantuM pravRttaH sa punaH zakapuruSo'zvasvAgrataH pAnIyena kardamena ca sevyamAna ekaH se tasya purato dhAvati tatastasya rAjJA tRSTena supuSphalA atiprabhUtA vRttirdattA / T bhA. [4557 ] bitio na kare aTuM mAnaM ca karei jAikulamAnI / Page #1006 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 521 uddezakaH-10, mUlaM-252, [bhA. 4557 ] 2 nivasati bhUmIe na ya dhAvati tasya purato u|| vR. dvitIyaH puruSo'hamapi rAjavaMzika iti garvAt na kamapyarthaM rAjJaH prayojanaM karoti / jAtikRlamAnI sanmAnaM ca bhUyAMsamAtmAni karoti na ca bhUmau nivasati, na ca tasya rAjJAH purato dhaavti| tRtIyamAhabhA.[4558] sevati nitovidinevi Asanepesito kuNai attuN| biiobhayakaro taiu jujjai ya raNe smaabhttttho|| vR. tRtIya puruSo rAjAnaM prathamapuruSavat sevate navaramazvasya purato na dhAvati kintu pRSTastathA UrdhvasthitaH sevate, vitIrNe Asane sthito'pyupaviSTo'pi Asane sevate, na bhUmau nissiidti| tathA preSitaH san arthaM karoti nApreSito mAnavazAditi / evameSa ubhayakara:, raNe na rAjaputra iti samAbhASito yudhyte| bhA.[4551] ubhayaniseho caUttho veiya cautthehi tattha na ulddhaa| vitI iyarehi laddhA diTuM tassuvaNato u| vR. caturthe puruSe ubhayasya arthasya mAnasya ca niSedhaH / tatra dvitIyacaturthAbhyAnaM vRttirlabdhA dRSTAntasya eva vakSyamANa upanayastamevAhabhA.[4560] emevAyarissa vi koi aTuM karei na va maanN| - aTTho u uccamANo veyAvaccaM dasavihaM tu|| bhA.[4561] ahavA abbhuTThANaM Asanakittimattae ya sNthaaro| uvavAyabahuvihA iccAdi evaMti aTThA u|| vR. evameva zakapuruSadRSTAntagatena pramANena ko'pyAcAryasyArthaM karoti / na ca mAnaM artho vakSyamANasUtreNocyamAnaH kaH punaH sa ityAha-dazavidhaMvaiyAvRttyamathavA samAgacchato abhyutthAnamAsanadAnaM kRtikarmavizrAmaNA yathA kSelamuccAramAtrakasya prazravaNamAtrakasya zleSmamAtrakasya copanayaH saMstArakasya karaNamupapAtAzca samIpabhavanalakSaNA bahuvidhAstatprayojanabhedato'nekaprakArA ityAdayo arthA bhavanti bhA.[4562] bitito mAnakaro U ko puna mAno havejja tassa imo| - abbhutthANabbhatthaNa hoi pasaMsA ya emAdI !! vR.dvitIyo bhavati mAnakaraH kaH punastasya mAna ucyate'yaM vakSyamANastamevAha-abbhuTThANa-- mityaadi| Agacchato'bhyutthAnaM na kRtaM yadi vA na me'bhyarthanA, navA katA mama prazaMsA ityaadi| bhA.[4563] taio bhaya nobhayato cauttha dopi nissphlgaa| suttattho bhayanijjaralAbho doNhaM bhave ttth|| vR. tRtIya ubhayakaro'rthakaro mAnakarazcaturtho nobhayakarastatra no dvitIyacaturthobhayanirjarA alaabhaat| tathAhi-na tayorAcAryAH sUtramarthamubhayaM vA prayacchanti nApi te nirjarAM prApnutaH / dvayoH prathamatRtIyayoH sUtrArtho bhayanirjarAlAbho'rthakAritayA sarvasyApi saMbhavAt / tasmAt prathamatRtIyAdhyAmiva vartitavyaM na dvitIyacaturthAbhyamiva mU. ( 253) cattAripuripajjAyA patratA taM jahA- gaNaTukare nAma ege no mAnakare 1 mAna Page #1007 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 522 vyavahAra-chedasUtram-2- 10/253 kare nAma ege nogaNaTThakare 2 ege gaNaTakare vimAnakare vi 3 egeno gaNaTThakare no mAnakare4 / vR.asyAkSaragamanikA suprtiitaa| prapaJco bhASyakRdAha / / bhA.[4564] emeva hoMti bhaMgA cattArigaNakAriNo jinno| rano sArUviya devaciMtagA tattha aahrnnN|| vR. emevAnantarasUtroktaprakAreNa gaNArthakAriNo'pi yatezcatvAro bhaGgA bhvnti| te ca sUtrataH spaSTA ev| teSu ca caturdhvapi puruSajAteSu ye sArUpikA yate: samAnarUpadhAriNo muNDitaziraskA bhikSATanazIlA ityAdi prAguktasvarUpA devacintakA nAma ye zubhAzubhaM rAjJaH kathayanti te AharaNaM dRSTAntastameva bhAvayatibhA.[4565] puTThApuTTho paDhamo usAhaiM na u karei mAnaM tu| bitiumAnakareiM puTTho vinA sAhaI kiMci / / bhA.[4566] taio puTTho sAhai no puTTha cautthameva sevai u| do saphalA do aphalA evaM gacche vi nAyavvA / / vR. prathamo rAjJA pRSTo'pRSTo vA yatra zubhAzubhaM vA sAdhayati, na mAnaM karoti, dvitIyo mAnaM karoti, na ca mAnAdeva pRSTo'pi kiMcit kathayati / tRtIyaH pRSTaH nApRSTazcaturthaH sevate eva rAjAnaM neti| atra dvau prathamatRtIyo saphalau dvau ca dvitIyacaturthAvaphalau evamamunA dRSTAntagatena prakAreNa gacche'pi dvau prathamatRtIyau saphalau dvau ca dvitIyacaturthAvaphalau ca jJAtavyau / teSAM caturNAmapi svarUpamAhabhA.[4567) AhAra uvahi sayanAi ehiM gacchassupaggahaM kunnti| biio mAnaM ubhayaM ca taio nobhaya cuttho|| vR. prathama AhAropadhizayanAdibhirgacchasyopagrahaM karoti na ca mAna, dvitIyo mAnaH tRtIya ubhayaM gacchasyopagrahaM mAnaM ca, caturthA nobhayaM gacchasyopagrahaM nApi maanmiti| mU.(254 )cattAripurisajjAyA panattAtaM jahA-gaNasaMgahakare nAmaMege no maankre| ege mAnakare no gnnsNghkre| ege gaNasaMgahakare vi maankrevi| ege no gaNasaMhakare no maankre|| vR. atra sambandhamAhabhA.4568] so puna gaNassa aTTo saMgaho tattha sNgho| duviho davve bhAve niyagA udonni AhAranANAdI / / vR. anantarasUtre gaNArthakara uktaH sa punargaNasyArthaM vA saMgrahastatasaMgrahakarapratipAdanArthamidaM suutr| tatra saGghaho dvidhA-dravyato bhaavtshc| tatra dravye bhAve ca dvau triko draSTavyau tadyathA-AhArAdikaM dravye jJAnAditrikaM bhAve tadevaM saMgrahaM vyAkhyAya saMgrahakaratvayojanAmAhabhA.[4569] AhArovahisejjAiehiMdavvaMmi saMgahaM kunni| sIsa paricche vAe bhAve na taraMti jAhe guruu|| vR. dravyataH saMgrahaM karoti AhAropadhizayyAdibhiratrAdizabda AhArAdInAM svagatAnekabhedasUcakaH / bhAve na yadA guravaH zaknuvanti tathA ziSyAn pratIcchikAn vA vaacyti| eSa prathamaH purussH| dvitIyo mAnaM karotina tu dravyato bhAvato vA gaNasya saMgraha, tRtIya ubhayaM, caturtho nobhymitiaa| Page #1008 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH-10, mUlaM-255, [ bhA. 4569] mU. ( 255) cattAri purisajjAyA pannattA taM jahA-gaNasohakare nAma ege no mAnakare ege mAnakare no gaNasohakare, ege gaNasohakare vimAnakarevi, egeno gaNasohakare no maankre|| bhA.[4570] evaM gaNasohaMmi vi cauro purisA havaMti naayvyaa| so bhAvetti gaNaM khalu imehiM te kAraNehiM tu / / da. evamuktena prakAreNa zobhAyAmapi kartavyAyAM catvAraH puruSA bhavanti jnyaatvyaaH| tacca sUtrapAThasiddhA eva / gaNazobhAkaro nAma yo gaNaM zobhayati te ca gaNaM zobhApayanti zobhA khalu ebhirvakSyamAna: kAraNaiH prayonanairvAdAdibhistAneva vAdyAdIn darzayatibhA.[4571] gaNasobhI khalu vAdI uddese so u paDhamae bhnnito| dhammakahi nimittI vA vijjAtisaeNa vA jutto|| va.gaNaM vAdapradAnataH zobhIyatItyevaM zIlo: gaNazobhI khala vaadii| saca vAdena yathA gaNaM zobhayati tathA prathame uddezake bhaNitaH na kevalaM vAdI gaNazobhI kintu dharmakathI / tathAhidharmakathAyAM yathoktaM svarUpamAkSepataH kathayato janayapi gaNasya mahatI zobhA tathA nimittI atItAdinimitta kathayato vidyAtizayena vA yukto guNazobhI mahato'pi saGghaprayojanasya vidyAprabhAvataH sAdhanAt / / mU.( 256)cattAripurisajjAyA pnnttaa| taM jahA-gaNasohI kare nAmaMege no mAnakare ege mAnakare, no gnnsohiikre| ege gaNasohikarevi mAnakarevi, ege no gaNasohi no maankre|| bhA.[4572] eyaM gaNasohIkarA cauro purisA havaMti vineyaa| kiha puNa gaNassa sohi karejja so kAraNemehiM / / vR. evamuktena prakAreNa gaNazodhikArAzcatvAraH puruSA bhavanti vijnyeyaaH| kathaM punaH sa prathamastRtIyo vA gaNasya zodhi kuryaat| sUrirAha-ebhirvakSyamAnaiH kAraNairojasvitvAdibhistAnyevAhabhA.[4573] egadavvegagharaegAloaNAe skaau| uyassi sammao saMthuo ya taM duppvesNc|| vR.ekasmin gRhe'nekaiH saMghATakaiH eka dravyaM labdhaM / tadyathA ekena saMghATakena ekasmin gRhe pUpalikA labdhA / anyenApi saMghATakena tasminneva gRhe tAdRzya eva pUpalikA labdhAH / evaM tRtIyena caturthena paJcamena vA labdhAH / taiH sannivRttairgurusamIpamAgatyAlocitaM darzitAzca pUpUlikAstato jAtA sarveSAM zaGkA jAtA udgamA'zuddhA bhaveyuH evaM zaGkite gatvA tadgRhaM drssttvym| kiM yuSmAkaM gRhe'dya saMkhaDibhattalAbhanakaM samAgatamathavA prAghUrNakAH samAgatA yadi vA sAdhUnAmarthAya kRtaH krItA vA / te'nna ca gRhe bhikSAvelAyAM na ko'pi pravezaM labhate / tatra sAdhureka ojasvI gRhamAnuSANAM saMstutaH / saMstutatayA ca tasmin gRhe saMmato anivAritaprasarastat duHpraveza gRhaM pravizati / pravizya ca ni:zaMkitaM kroti| atra yo'preSito gatvA niHzaGkI(ka)tya samAgacchati sa prathamapuruSajAta: yastu mAnena gacchati / / mU.(257)cattAripurisajjAyA taMjahA-rUvaM nAmege jahai no dhamma, dhammanAmege jahai no rUvaMege rUvapi jahai dhammapi jahai, ege no rUvaM jahai no dhammaM jahai / / vR.asya sambandhamAha Page #1009 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 524 vyavahAra-chedasUtram-2- 10/257 bhA.[4574] heTThAmaMtarasutte gaNasohI esa suttsNbNdho| sohatti va dhammotti va egaTuM so duhA hoi / / vR.adhastane'nantarasUtre gaNasya shodhiruktaa| zodhiriti vA dharmo iti vA ekArthaH / sa ca dharmo dvidhA bhavati rUpato bhAvatazca tatra tatpratipAdanArthamidaM sUtramityeSa suutrsmbndhH| bhA.[4575] rUvaM hoti saligaM dhammo nANAdiyaM tiyaM hoi| rUveNa ya dhammeNa ya jaDhamajaDhe bhNgcttaari|| vR. rUpaM nAma bhavati svaliMgaM rajoharaNAdidharmo jJAnAdikaM trikaM rUpeNa ca tyakte'tyakte ca bhNgaashctvaarH| tena sUtrapAThasiddhA eva teSAM viSayabhAgamAhabhA.[4576] rUvajaDhamantraliMge dhammajaDhe khalu tahA sliNgmmi| ubhayajaDho gihiliMge duhito sahio liMgena // va.rUpaM tyaktaM yena sa dharmasvarUpatyaktaH sukhAdidarzanAtpAkSikaH tyaktasya paranipAtaH / so'nyasya liGge draSTavyaH / iyamatra bhAvanAbhAvato jJAnAditrikasamanvitaH kAraNavazenAnyaliGgaM gRhaliGga vA yaH pratipadyate / atra nidarzanaM yathA-ko'pi rAjA mahAmithyAdRSTi stikavAdI vAvadUka: paNDitA'bhimAnI darzanibhiH saha vAdaM datvA tadbhuddhimupajIvya darzanino hiilyti| anyadA sAdhUnupadrAvayituM pravRtto mayA saha vAdo dIyatAM / tatraika: sAdhurvAdalabdhisampannaH khacaralabdhimAnabhUt saGghasyApabhrAjaneti gRhiliGgamanyaligaMvA kRtvA rAjJaH samIpe vAdenopasthitaH pravRtto dvayorapi vAdaH / tatra rAjA'lpazaktikatvAt svapakSaM nirvAhayitumazaknuvana hIlanAM tasya kRtvaan| tataH sa vAdadarpaspheTanAya tasya rAjJo mUrdhAnaM padenAkramyAkAzena vAyuriva plaayitvaa| svasthAnaM gataH etadevAhabhA.[4577] tassa paMDiyamAnassa buddhilassa durppnno| muddhaM pAeNa akamma vAdI vaaurivaagto|| vR.tasya nAstikavAdino rAjJaH paNDitamAnino buddhiH parasya buddhi lAtyupajIvati iti buddhilaH tasya durAtmano mUrdhAnaM pAdenAkramyavAdI vAyuriva palAyitvA svasthAnamAgataH / eSa prathamapuruSo dvitIyo dharmatyakto narUpatyakta ityevaM rUpaH khalu svaliGge sati pratipattavyaH / sa ca pArzvasthAdInAmanyatamo niSkAraNapratisevI avadhAvitukAmo vA veditavyaH / tasya bhAvatastyaktadharmatvAsvaliGgasya ca dhaarnnaaditi| ubhayajaDho gihiliGgeiti ubhayatyakto mithyAdRSTihiliGgevartamAna ubhayasahita: svaliGgena sahito jnyaanaaditrikopetH| mU.( 258)cattAri purisajjAyA pannattA taM jahA-gaNasaMhiti nAmege jahati no dhamma, ege dhammaM jahati, no gnnsNdviti| ege dhammapi jahati gaNasaMdviti piegeno dhammaM jahati no gnnsNviti|| bhA.[4578] gaNasaMTThiti dhamme yA cauro bhaMgA havaMti naayvvaa| gaNasaMTThiti asisse mahakappasuyaM na dAyavvaM / vR.pUrvaprakAreNa gaNasaMsthitau dharme ca bhaGgAzcatvAro bhavanti jJAtavyAste ca tatra pAThasiddhA eva gaNasaMsthiti ma gaNasya maryAdA yathA aziSye'yogye ziSye mahAkalpazrutaM na daatvym| samprati caturNAmapi bhaGgAnA viSayavibhAgamAha Page #1010 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 525 uddezakaH-10, mUlaM-258, [bhA. 4579 ] _ 525 bhA.[4579] sAtisayaM iyaraM vA annagaNe te na deyamajjhayaNaM / pUigaNasaMditito kareti sacchaMdato kei|| bhA.[4580] deMto dAtA paDhamo bitito bhaMgo na kassa ividaMte, jo puna apatta dAyI, taio bhaMgo paDicchae vA jo deMti / / bhA.[4581] ubhayamavalaMbamAnaM kAmaM tu tagaMpi pujjaamo| sAtisayaM deveMdopapAtikAdi itrddhaa| vR. mahAkalpazrutamanyadvAdhyayanamanyagaNasaktasya na dAtavyamiti evaM prakArA gaNasaMsthitiH svacchandaM tIrthakarAnupadezena kurvanti / tatraivaM gaNasaMsthitau kRtAyAM yo'nyagaNasakte'pi pAtre mahAkalpazrutAdikamadhyayanaM dadAti tena gaNasaMsthitistyaktA na dharmastIrthakaropadezena vrtmaantvaat| eSa hi bhagavatAM tIrthakRtAmupadezaH sarvasyApi pAtrasyAvizeSeNa daatvyaa| yastu gaNasaMsthitau kRtAyAM na kasyApi paragaNasaktasya dadAti sa dvitIyaH apAtrasya dadAti taM prApya tRtIyo bhaGgaH / tena gaNasthitestIrthakarAjJAkhaNDanato dharmasya ca tyaktavAt / yastvanyathA vyavacchedaM pazyan medhAvI pravacanopagrahakaro bhaviSyatItyAdiguNasamanvitaM pratIcchikamupalabhya tasya svayamevaM nijaM digbandhaM kRtvA sAtizayanyadvAdhyayanaM ddaati| tamapyAstAM prathamabhaGgavartinamityapi zabdArthaH / ubhayaM gaNasaMsthitidharmaM cAvalambamAnaM puujyaamH| eSa caturthapuruSaH / mU. ( 259)cattAri purisajjAyA pnnttaa| taMjahA-piyadhamma nAmaMege no daDhadhamme nopiyadhamme daDhadhamme nAma ege piyadhamme vidaDhadhamme vi, egeno piyadhamme no dddhdhmme|| vR.asya sambandhamAhabhA.[4582] dhammo na jahiyavvo gaNasaMThThitimicchato pNssaamo| jassa pio so dhammo so na jahati tassimo joggo|| vR.anantarasUtre idamuktam-gaNasaMTThiti nAmege jahati no dhmm| tatra yasya priyo dharmaH / sa evaM cintayati dharmo na tyaktavyo gaNasaMsthitimatra na prazaMsAmaH evaM cintayitvA dharmaM na jahAti eSa tasya priyadharmasUtrasya yogaH / samprati priyadharmAdivyAkhyAnArthamAhabhA.[4583] veyAvacceNa munI uvaciTThai saMgaheNa piyadhammo !! uvaciTThai daDhadhammo savvesi niratirAyo ya / / vR.priyadharmA muniryAvat dravyata AhArAdinA bhAvato vAcanAdi yena saMgRhyate tAvat vaiyAvRttyena tasyopatiSThate / nAnyadA anyasya vA dddhdhrmH| sarveSAmavizeSeNa vaiyAvRttyenopatiSThate tAvatsarvatra niraticAraH / samprati bhaGgayojanAmAhabhA.[4584] dasavihaveyAvacce annayare khippamujjama kunni| accaMtamanivvAhI dhiti viraya kise pddhmbhNgo|| vR.yo dazavidhasya vaiyAvatyasya vakSyamAnasyAntarasmin vaiyAvRtye priyadharmatayA kSipramudyamaM karoti, kevalamadRDhadharmatayA atyantamanirvAhI tasmin dhRtivIryakRze prthmbhngg| bhA.[4585] dukhena ugAhijjai biio gahiyaM te nei jA tiirN| ___ ubhayato kallANo taito carito carimo a prikuttttho|| Page #1011 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 526 vyavahAra-chedasUtram-2- 10/259 vR. dvitIyastuno priyadharmatvAt duHkhena mahatA kaSTena prathamato vaiyAvRtyaM grAhyate / gRhItaM tu yAvat pratijJAyAstIraM tAvatrayati, ubhayataH kalyANastRtIyaH, carame na priyadharmo nApi dRDhadharma ityevaM rUpo gacche pratikuSTo niraakRtH| mU. ( 260) cattAri AyariyA pannattA,taM jahA-pavvAyaNAyarie ege nAmaM no uvaTThAvaNa Ayarie, uvaTThAvaNAyarie nAma ege no pvvaavnnaayrie| ege pavvAyaNAyarievi uvtthaavnnaayrievi| egeno pavvAyaNAyarie no uvaTThAyaNAyarie dhmmaayrie| vR.asya sambandhamAhabhA.[4586] adaDhApiyadhammAnaM tavvivarIe kareMti aayrie| tesi vihANaMmi imaM kameNa suttaM samudiTuM tu / / va.adRDhadharmANAmapriyadharmANaM cAnuzAsanAya sthavirAdhAcAryA vyAkhyAnArthamAhabhA.[4587] pavvavaNa uTThAvaNa ubhaya nobhayamiti cauttho / attaTTa paraTTA vA pavvAvaNA kevalA paDhame / / bhA.[4588] emeva ya bitito vI kavalamettaM uvaThave so u| taiu puna ubhayaM pIyattaTha para? vA kunnu| bhA.[4589] jo puna no bhayakArI so kamhA bhavati Ayariyo u| bhaNNati dhammAyarito so pana gahito vasamAne vaa|| vR.prathame pravrAjanAcAryaH dvitIye dvitIyabhaMgena sUcita: upasthApanAcAryaH tRtIyabhaMgasUcita ubhayaH, pravrAjanopasthApanAcAryaH tatra prathamasyAtmArthasya pArarthasya kevalA pravrAjanA kimuktaM bhavati Atmanimitte paranimitte vA ya: kevalaM pravrAjayati, saprathama pravrAjanAcArya evamevAnenaiva prakAreNa dvitIyaH sa kevalaM mAtra upasthApayati, yaH pravAjitasya sata upasthApanAmAtraM karoti sa dvitIya ityarthaH, / tRtIyaH punarapi pravrAjanamupasthApanaM vAtmArthaM parArthaMvA karoti, ya: punarnobhayakArI sa caturthaH / atha sa kasmAdbhavatyAcArya: ubhayavikalatvAt / sUrirAha-bhaNyate sa dharmAcAryo dharmadezakatvAt sa punargrahI zramaNo vA veditvyH| evaM ca yatrAcAryAstathAhabhA.[4590] dhammAyari pavvAyaNa tahaya uThAvaNA guruutio| koi tihiM saMpanno dohi vi ekekkaeNa vA / / va.prathamo dharmAcAryo yastatprathamatayA dharma graahyti| dvitIyaH pravrAjanAcAryo ya: pravrAjayati / tRtIyogururupasthApanAcAryo yo mahAvrateSUpasthApayati / tatra kazcistribhirapi sampanno bhvti| tathAhi-kadAcitsa evadharmaM grAhayati sa eva pravrAjayati sa evopasthApayati! kazcidvA-bhyAM / tadyathA dharmagrAhakatvena pravrAjanena ca athavA dharmagrAhakatvenopasthApanena athavA prvraajnenopsthaapnen| kecidekaikena guNena tadyathA-kazcit dharmameva grAhayati kazcitpravAjayatyeva kazcidupasthApayatyeva mu. ( 261)cattAriAyariyA pannattA taMjahA-uddesaNAyarie ege nAma ege no vAyaNAyarie, vAyaNAyarie ege nAmaMege noddesnnaayrie| ege uddesnnaayrievivaaynnaayrievi| ege noddesaNAyarie no vaaynnaayrie| Page #1012 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH-10, mUlaM-261, [ bhA. 4590] vR.amISAM svarUpamAhabhA.[4591] ego uddesae suyaM ego vAei tena udditthN| __udisaI vAei ya dhammAyario cauttho y|| vR. ekaH prathamaH zrutamuddizati na vAcayati / yathA maGgalabuddhyA prathamata AcArya uddizati tata upAdhyAya:, / atrAcAryaH prathamabhaGgavartI upAdhyAyo dvitiiybhngge| tathA cAha-eko dvitIya upAdhyAyastenAcAryeNoddiSTaM vaacyti| ya evoddizati sa eva vAcayati epa tRtIyaH / ubhayavikalazcaturtho dharmAcArya: mU.( 262)cattAri aMtevAsI pannatA taMjahA-pavvAvaNaMtevAsI nAmamege no uvaTThAvaNaMtevAsI, uvaTThAvaNaMtevAsI nAmamege no pavvAvaNaMtevAsI, ege pavvAvaNaMtevAsI vi uvaTThAvaNaMtevAsI vi ege no pavvA vaNaMtevAsI no uvaTThAvaNaMtevAsI mU.( 263) cattAri aMtevAsI pannattA, taM jahA-uddesaNaMtevAsInAmaM egeno vAyaNaMtevAsI vAyaNaMtevAsInAmaM ege no uddesaNaMtevAsI ege uddesaNaMtevAsI vi vAyaNaMtevAsI vi| ege nodesaNaMtevAsI novaaynnNtevaasii| asya sUtrasya sambandhapratipAdanArthamAhabhA.[4592] pamuccAyariyaM hoiM atevAsI umelnnaa| aMtigamajjhAsamAsannaM samIvaM ceva AhiyaM / / / vR.adhastanAnantarasUtre AcAryAH proktA: 1 AcAryaM ca pratItyAntevAsI bhvti| tato antevAsI sUtramityeSAmelanAsambandhaH / atrAntevAsI tatra yo'ntazabdavyAkhyAnArthamekAthikAnyAha-antaM nAma antikamadhyAsa AsannaM samIpaM caivaakhyaatN| tatra vasatItyevaM shiiloantevaasii| samprati bhaGgabhAvanArthamAhabhA.[4593] jaha ceva uAyariyA aMtevAsI vi hoi emev| aMte ya vasati jamhA aMtevAsI tato hoi|| vR. yathA caiva AcAryA uddezanAdibhedatazcaturdhA bhavanti evameva antevAsino'pi yasmAdAcAryasyAntevasati tsmaadbhvtyaacaarycturddhaantevaasii| iyamatra bhAvanA-yo yasyAnte uddezanamevAdhikRtya vasativartate sataMpratyuddezanAntevAsI yasyAntevAcanAmevAdhikRtya vasati tsyvaacnaantevaasii| yattUddezanaM vAcanAM cAdhikRtya yasmAnte bhavati sa taM pratyubhayAntevAsI yasyAnte noddezanaM nApi vAcanAmadhikRtyAnte vasati kintu dharmazravaNamadhikRtya sa taM pratyubhayavikalo dharmAntevAsI / evaM ca trayo'ntevAsinastathA dharmAntevAsI uddezanAntevasAI vAcanAntevAsI c| tatra kazcitribhirapi prakAraiH samanvito bhavati, kazcid dvAbhyAM kshcikaiken| mU.(264 )tao therabhUmIto pannattAtaM jahA-jAtitheresuyadherai pariyAyathereyA sadvivarisajAe jAtithereTThANasamavAyadhare suyathere, vIsavAsapariyAe priyaaythere|| bhA.[4594] therANamaMtie vAso so va thero imo tihaa| bhUmiM niyaTThANaMti ya egaTThA hoMti kAlo y|| vR.anantarasUtre antevAsina uktAH / antike vAsa: sthavirANAM saca sthaviro'yaM vakSyamAna Page #1013 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 528 vyavahAra - chedasUtram - 2 - 10 / 264 stridhetyanena prakrameNa samApitatamityeSa sUtrasambandhaH / sampratyasya vyAkhyA - tisraH sthavirANAM bhUmayaH prajJaptA: bhUmiriti sthAnamiti avasthArUpakAla iti trayo 'pi zabdA ekArthAH / uktaM ca bhUmiti vA raTTAjatti vA therakAlotti vA egaTThamiti / bhA. [4595 ] tivihammiya therammI parUvaNA jA jahiM sae dvANe / anukaMpasue pUA pariyAe vaMdanAdINi / / vR. trividhasthavire trividhasthaviraviSaye yA yaMtra svake sthAne prarUpaNA sA sUtrataH kartavyA 1 tadyathA- paSTirvarSajAto jAtisthavira: sthAnasamavAyadharaH zrutasthavira: viMzativarSaparyAya: paryAsthavirastathA jAtisthAvarasyAnukampA kartavyA / zrute zrutisthavirasya pUjA paryAye paryAyasthavirasya vandanAdIni sAmpratametAnyeva trINi kartavyAni vistareNAha bhA.[4596 ] bhA. [4597] AhArovahi sejjA saMthAro khettasaMkrame / kiti chaMdAnuvattIhiM nu vattaMti tharegaM // uTThANAsanadAnAdI joggAhAra pasaMsaNA / nIyA sejjAenidesavattito pUei saMdhuyaM // udvANaM vaMdanaM ceva gahaNaM daMDagassa ya / pariyAya theragassa kareMti agurovi // bhA. [4598 ] vR. jAtisthavirasya kAlasvabhAvAnumata AhAro dAtavyaH / upadhiryAvatA saMstarati tAvatpramAnaH zayyA vstiH| sA RtukSamA dAtavyA saMstarako mRdukaH kSetrasaMkrame kSetrAntare saMkrAmayitavye tasyopadhimanye vahanti / pAnIyena cAnukampate / uktA jAtisthavirasyAnukampA, zrutasthavirasya pUjAmAha- kii ityAdi kRticchadonRvRttibhyAM sthaviraM zrutasthaviramanuvartayanti / kimuktaM bhavati ? zrutasthavirasya kRtikarmavandanakaM dAtavyaM, cchandatazca tasyAnuvartanIyam / tathA uTThANatti AgatasyAbhyutthAnaM kartavyaM, AsanapradAnAmAdizabdAt, pAdapramArjanAdiparigrahaH, / tathA yogyAhAropanayaM samakSaM parokSatvAtprazaMsanA guNakIrtana, tathA tatsamakSanIcazayyAyAmavasthAtavyam / nirdezavartikatvamevaM zrutaM zrutasthaviraM pUjayet / tathA paryAyasthavirasyAgurorapyapravrAjakasyapyavAcanAcAryasyApi Agacchata utthAnaM (kurvanti) kurvIthAH / vandanakaM ca kSamAzramaNato daNDakasya ca grahaNamiti / mU. (265 )tato sehabhumIo pannattAo taM jahA-sattarAiMdiyA caumAsiyA chammAsiyA, chammAsiyA ya ukkosiyA cAummAsiyA majjhamiyA sattarAiMdiyA jahannA / bhA. [4599] tullA bhUmisaMkhAviyA ca dvAveMti te ime huMti / paDivakkhato va sutaM parIyAe dIhahasse ya // vR. tulyA bhUmIsaMkhyA zaikSiNakANAmiti kRtvA athavA pUrvasUtre sthavirA uktAH / te ca svayaM sthitvA anthAn sthApayanti / te cApyevaM sthApyAmAnA ime vakSyamAnA bhavantIti tatpratipAdanArthamidaM sUtramathavA pratipakSata ida sUtrapAtitaM / tadyathA- pUrvasUtre sthavirAsteSAM ca pratipakSAH zaikSA yadi vA sthavirANAM dIrghaH paryAyaH zaikSakANAM zaikSakatvena hrasva iti sthavirasUtrAnantaraM zaikSakasUtram / asyAkSaragamanikA prAgvat / samprati zaikSakANAM yadvaktavyaM tatsaMsUcanAya dvAragAthAmAhabhA. [4600 ] sehassa tannibhUmIto duvihA pariNAmagA duve jammA / Page #1014 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH-10, mUlaM-265, [ bhA. 4600] 529 pattajahaMte saMbhujaNA ya bhUtittiya vivego|| vR. zaikSakasya tisro bhUmayo vaktavyAH / sUtropAttatvAttathA zaikSakA dvividhAH pariNAmakA vktvyaaH| dvau ca jaDau tathA prAtrANi pAtrabhUtAn tyajati doSA vktvyaaH| saMbhojanA ca tathA bhUmitrikasyaM jalamUkakaraNajaDDalakSaNasya vivekaH parityAgo vaktavyaH eSa gAthAdvArasaMkSepArthaH / vyAsArthastu prtidvaarmbhidhaatvyH| tatra prathamato bhUmidvAramAhabhA.[4601] sehassa tinnibhUmI jahanna taha majjhimA ya ukkosaa| rAiMdiva satta caumAsiyA ya chammAsiyA cev|| va.zaikSakasya tispo bhUmayastadyathA-jaghanyA madhyamA utkRSTA ca tatra jaghanyA saptarAtri divA, madhyamA cAturmAsikI utkRSTA ssnnmaasikii| bhA.[4602] puvvovaTThapurANe karaNajayaTTA jahaniyA bhuumii| ukkosA dummehaM pamucca asaddahANaM c| vR.pUrvamupastha upasthitaH pUrvopasthaH sa cAsau purANazca pUrvopasthapurANastasmin karaNajayAya jaghanyA bhUmirbhavati / iyamatra bhAvanA-yaH pUrvapravrajyotpravRjitaH pazcAtpunarapi pravrajyA pratipannavAn sa saptame divase upasthApayitavyaH / tasya di yAvadbhirdivasaH pUrvavismRtasAmAcArIkaraNamatyantaduHprabhavati / eSa jaghanyA bhUmirdurmedhasamagradadhAnaM ca pratItya utkRSTA SaNmAsikI bhUmiH / bhA.[4603] emeva ya majjhamiyA anahijjaMte ya saddahaMte y| bhAviyamehAvissavikaraNajayaTThAya mjjhmiyaa|| vR. evamukte utkRSTe ca anadhiyAne azraddadhAne ca mAdhyamikA: bhUmiH prtipttvyaa| athavA bhAvitasyApi zraddadhAnasyApi medhAvinazcApi ca karaNajayA) madhyamikA bhuumiH| bhA.[4604] ANA diTuMtena ya duviho pariNAmago smaasennN| AyA pariNAmo khalu tattha imo hoi naayvvo|| vR.sa dvividhaH pariNAmako bhavati tadyathA AjJayA dRSTAntena, tatra samAsena saMkSepeNaAjJApariNAma: khalvayaM vakSyamAno bhavati tamevAhabhA.[4605] tameva saccaM nIsaMkaM, jaMjiNehiM pveiyN| ANAe akkhAto jinehiM prinnaamgo|| vR. tadeva satyaM yajjinaH praveditamityevaM yo ni:zaGkaM zraddadhAti na ca kAraNaM jAnIte eSa AjJayA pariNAmako jinairAkhyAtaH / dRSTAntapariNAmakamAhabhA.[4606] parokkhaM heugaM atthaM paccakkheNa u sAhayaM / jinehiM esa akkhAto dittuNtprinnaamgo|| vR.parokSahetukaM hetunA liGgena gamyaM taM hetukamarthaM pratyakSeNa pratyakSaprasiddhena dRSTAntena sAdhayan AtmabuddhAvAropayan yo vartate eSa dRSTAntapariNAmako jinairAkhyAto dRSTAntena vivakSitamartha pariNAmayatvAtmabuddhAvAropayatIti dRSTAntapariNAmaka iti vyutpattestatrAjJApariNAmaka AjJayaiva kAyAn zraddadhAti / dRSTAntapariNAmakastu dRSTAntena zraddadhApayitavya iti tasya kAyazraddhAnotpAda(22/34 Page #1015 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 530 vyavahAra-chedasUtram-2- 10/265 nArthamidamAhabhA.[4607] tassidiyANi puvvaM sIsaMte jai utANi sddhi| to se nANAvaraNaM sIsai tAhe dasavihaM tu / / vR. tasya dRSTAntapariNamAsya pUrvamindriyANi zrotrAdIni ziSyanti / tatra yadi tAnIndriyANi zraddadhAti tataH tametasya jJAnAvaraNaM dasavidhaM shissyte| kathamityAhabhA.[4608] iMdiyAvaraNaM ceva naannaavrnnaaiyN| to nANAvaraNaM cevamAhiyaM tu dupNchaa|| vR.indriyAvaraNaM jJAnAvaraNaM ca tatrendriyAvaraNaM nAma indriyaviSayazabdAdisAmAnyopayogAvaraNaM, jJAnAvaraNaM indriyaviSayepveva zabdAdiSu vizeSopayogAvaraNamindriyAvaraNaM, jJAnAvaraNaMca zrotrendriyAdibhedataH pratyekaM paJcaprakArameva jJAnavaraNaM dvipaJcadhA dshprkaarmaakhyaatm|taanev daza bhedA nAhabhA.[4609] soyAvaraNaM ceva nANAvaraNaM ca hoi tssev| evaM duyabheeNaM nAyavvaM jAva phAsatatti / / vR.zrotAvaraNaM tathA tasyaiva zrotasya jJAnAvaraNamevaM dvikabhedena tAvat jJAtavyaM yAvatsparzastadyathAcakSurindriyAvaraNaM cakSurindriyajJAnavaraNaM ghrANendriyAvaraNaM ghrANendriyajJAnAvaraNaM rasanendriyAvaraNaM rasanendriyajJAnAvaraNaM sparzendriyAvaraNaM sparzendriyajJAnAvaraNamiti / sAmpratamindriyAvaraNasya vijJAnAvaraNasya viSayavibhAgArthamidagAhabhA.[4610] bahirassa uvinANaM AvariyattauNa soyamAvariyaM / apaTuppaNNo bAlo ativuDDo taha asannI vaa| bhA.[4611] vinANAvariyaM tesiM kamhA jamhA u tesuNaM taavi| navi jANaMte kimayaM saddo saMkhassa pghss|| vR. badhirasya vijJAnaM zrotredriyavijJAnamAvRtaM sAmAnyataH zabdamAtra zravaNe'pi tdgtvishessaaprijnyaanaat| na tu zrotrAmAvRtaM sAmAnyataH zabdamAtrazravaNAt tathA yo'paTuprajJo bAlo yazcAtivRddho yo vA'saMjJI amanaska: paMcendriyaH eteSAM vijJAnamAvRtaM kasmAt yasmAt te zRNvanto'pi no vai jaante| kimayaM zabdaH zaMkhasya uta ptthsyeti| bhA.[4612] kiM te jIvamajIvAjIvatti ya eva tena udiymmi| bhaNNai eva viyANasu jIvA cauridiyA biti|| vR.ki te badhirAdayo jIvA utAjIvAstatra jIvA eveti tenoditaM bhaNyate evaM badhirAdivat caturindriyA api jIvA iti vijAnIhi zrotAvaraNamAtreNa jiivtvaaprcyuteH| bhA.[4613] evaM cakkhudiya ghANidiya jibhidiyovaghAehi / ekkevagahANIe jAvau egidiyA neyaa|| vR. evamekaikahAnyA ekaikandriyaparihAnitaH cakSurindriya ghrANendriya jihvendriyoSaghAtaiH krameNa trIndriyAdayaH tAvat jJeyA yAvadekendriyAH cakSurindriyopaghAte trIndriyA ghANendriyopaghAte'pi dvIndriyAH jihvendriyopaghAte'pyekendriyAH / iha pUrvaM vijJAnAvaraNe'pIndriyamanAvRtamukta midAnImindriyAvaraNe'pi vijnyaanmnaavRtmupdrshyti| Page #1016 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezaka :- 10, mUlaM - 265, [ bhA. 4614] bhA.[4614] sanissidiyaghAe vi tannANaM nAvarijjai / vitrANaM na tattha sannINaM vijjamANe vi iMdie / vR. saMjJina indriyaghAte 'pi na jJAnamupahatendriyajJAnaM nAvriyate / etaccAgre bhAvayiSyate / asaMjJinAM punarvidyamAne'pIndriye vijJAnaM nAsti / yathoktaM prAk yathA cAgre vakSye / etadeva bhAvayatijo jANaiya jaccadho vatre rUve vikappaso / I bhA. [4615] na te vAvarate tassa vitrANaM taM tu ciTThai // pAsattA vina yAti visesaM vaeNamAdiNaM / bAlA asanniNo ceva vinnANAvavariyammi u / / 531 bhA. [4616 ] vR. yo nAma jAyandhaH spaSTacakSurvarNAn rUpANi ca vikalpazo'nekaprakAraM jAnAti tasya netre'pyAvRte tat vijJAnaM tiSThati andhI bhUto'pi varNavizeSAn rUpAvizeSAMzca tathaiva sparzato jAnAtItyarthaH / tathA bAlA asaMjJinazca pazyanto'pi vijJAne AvRte varNAdInAM vizeSaM na jAnanti / tadevamindriyopaghAte'pi na vijJAnopaghAto vijJAnopaghAte'pi nendriyopaghAta iti vijJAnendriyayorbhedastathaiva tadAvaraNayorapi bheda iti jJAnAvaraNaM dazadhA, sAMpratamekaikendriyahAnyA yat ekendriyatvaM pUrvamuktaM tadbhAvayati bhA. [4617] iMdiya uvadhAeNaM kamaso egiMdi uva saMvRtto / anuvahae bahukaraNe visujjhatI usahAdIhi / / avavijjae uvajjie ya jaha iMdiehiM so puriso / esa uvamA pasatthA saMsArINidiya vibhAge / bhA. [4618] vR. ko'pi puruSaH kramazaH krameNendriyANAM zrotrAdInAmupaghAtena ekendriya eva saMvRttaH / tatra cAnupahate upakaraNe upakaraNendriye punarauSadhAdibhirvizuddhayati sarvaspaSTendriyo bhavati / tatra yathA sa puruSa indriyairapacIyate upacIyate ca / eSA upamA saMsAriNAmindriyavibhAge prazastA tathaiva saMsAriNo'pi paJcendriyAbhUtvA caturindriyAstrIndriyA dvIndriyA ekendriyAzca pariNamaMti, punadvIndriyAstrIndriyAzcaturindriyAH paJcendriyAzca bhavantItyarthaH / bhA. [ 4619] pariNAmato jaM bhaNiyaM jinehiM aha karaNaM na yANati / diThate pariNAmeNa parivADI ukkamakaMmANaM // vR. atha yaduktaM jinaiH pariNAmataH saMsAriNAmindriyavibhAgastatra kAraNaM na jAnAti / evaM tenokte dRSTAntena pariNAmamadhikRtya kvacidutkramaparipATI vktvyaa| etadeva savistaramAhacarieNa kappieNa va diThaMte na va tahA tayaM attha / bhA. [4620 ] uvanei jahAnuparo pattiyai ajoggarUvammi // vR. caritena kalpitena vA dRSTAntena yathA taM vivakSitamarthamupanayati / yathA pare ayogyarUpamapi pratyeti / bhA. [4621] diThato pariNAme kahijjate ukkameNa vi kathAi / jaha U egiMdINa vaNasai katthaI puvvaM // vR. dRSTAntAnpariNAmayatIti pariNAmastAsmin dRSTAntapariNAmake ityarthaH / kadAcidbodho Page #1017 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra-chedasUtram-2- 10/265 tpAdAnuguNyena utkrameNapi kathyate / yathA zastra parijJAyAmekendriyANAM jIvatvaprasAdhanavidhau pUrva prathamodezake vanaspatiH kathyate / antime codazake vaayukaayikH| tatra prathamata utkrameNa vanaspatInAM jIvatvakhyApanArthamAhabhA.[4622] pattaMti purphati phalaM vadaMtI, kAlaM viyANaMti thediytthe| jAtI ya buDDI ya jarA ya jehiM, kahaM na jIvA u bhavaMti te uu|| vR.ye patrayanti patrANi munycnti| purphati puSpabhAjo bhavanti phalaM ca dadati kAlaM ca svapatrapuSpaphalanimittaM jAnanti / indriyArthAMzca gItAdIn ye vijAnanti bakulAdInaM tathAdarzanAt / tathA teSAM jAtivRddhirjarAca, te kathaM na jIvA bhavanti? bhavantyeveti bhAvaH / puruSAdidharmANAM sarveSAmapi tatropamyamAnatvAt, prayogazca vanaspatayo jIvA jAtijarAvRddhayAdhupetatvAt manuSyavatbhA.[4623] jAhe te saddahiyA tAhe kahijjati puddhvikaaiyaa| jaha u pavAlaga loNA uvala girINaM ca parivuDDI / / vR. yadA te vanaspatayo jIvatyena ddhitA bhavanti tadA pRthivIkAyikA jIvAH (kathyante, yathA) pravAlAdiSu privRddhidrshnaat| bhA.[4624] kalalaMDarasAdIyA jaha jIvA taheva aaujiivaavi| joiMgaNakhajjue vA jahuNha taha teu jiivaavi|| vR. yathA kalalaM garbhaprathamAvasthArUpamaNDarasa ityevamAdayo jIvAstathaivApkAyajIvA api pratipattavyAH, prayoga: apkAyikA jIvA anupahatve sati dravatvAt kalalaM ca rsaadivt| tathA yathA jyotiraGgaNa: svadyotakaH yathA vA jvarite uSameti sa jIvanastathA tejojIvA api / prayogabhAvanA tvevam-tejaskAyikA jIvA asUryakiraNatve styuussmdhrmopettvaat| bhA.[4625] jAhe saddahite teU vAU jIvA se tAhe siisNti| satthapariNNAevi ya nukkamaNaM tu eytttthaa|| vR. yadA tejaskAyikAn jIvatvena zraddadhAti tadA se tasya vAyavo jIvAH ziSyante tathA vAyavo jIvA apare preritatve sati tiryaggati gamanAt gavAdivat zastraparijJAyAmapyutkramakaraNaM pUrvaM vanaspatyudezasyAnte vAyukAyikoddezasya karaNamityarthaH / tadarthaM sukhena jIvatvapratipratyartha; upasaMhAramAhabhA.[4626] esa pariNAmago bhaNito ahuNA ujammaM vucchaami| so duviho nAyavvo bhAsAe sarIrajammo u|| vR. eSa dvividho'pi pariNAmaka ukto'dhunA ja9 vakSye / sa jaDDo dvividho jJAtavya, tadyathAbhASaNAyAM bhASAjakuH shriirjddddshc|| bhA.[4627] jalamugaelamUgo mammaNamUgo ya bhAsajaDDo ya! * duviho sarIrajaDDo tullo karaNe anipuNo a| vR.bhASAjaDDastrividhastadyathA-jaDamUka eDakamUka mnmnmuukshc|shriirjddddo dvividhastadyathAzarIreNa kriyaayaamnipunnshc| bhA.[4628] paDhamassa natthi saddo jalamajjhe va bhaase| Page #1018 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 533 uddezakaH-10, mUlaM-265, [bhA. 4630] bIyauelago ceva accaMta vuccuyAyai / / vR.atha matsyajalamUkasya jalamadhye iva bhASamANasya nAsti zabdaH, dvitIya eDamUka; eDakamiva vucchuyaayte| bhA.[4629] mammaNo puNa bhAsaMto khalae aNtrNtraa| cireNa nIti se vAyA avisuddhA va bhaaste|| 7. manmanaH punarbhASamANo antaraMtarA skhalita yadi vA tasya bhASamANasya vAka cireNa tasya nirgacchati avizuddhA vA / samprati vantajahaMti dvAramAhabhA.[4630] duvihehiM jaDDhadose visuddhaM jo u ujjtii| kAyA cattA bhave tenaM mAsA cattAri bhaariyaa|| vR.dvividhena jaDDadopena vizuddhaM ya ujjhati tena kAyAH SaTkAyAstyaktA bhaveyuH na saMrakSitAstathAsya prAyazcittaM catvAro gurukA maasaaH| etena saMbhojanadvAraM vyaakhyaatm| bhA.[4631] kahie saddahie ceva uvaviti prigghe| ___ maMDalIe uvadvattu ime dosA ya aNtraa|| vR.SaT jIvanikAye kathite zraddhite ca patatgRhe uyaventi patagRhe tatra samuddezApyate ityarthaH / etadanupasthApito bhavati tadAM taM maNDalyAM samuddezayet / antarA punarbhedyamAne ime vakSyamANA doSAstAnevAha- bhA.[4632za pAyassa virAdhana atihIdaTThaNa uddhagamanaM vaa| sehassa daMgacchA save ddidhmmtti| vR. utpATyato nayata Anayato nayato vA pAtrasya virAdhanA syAt / yadi vA atithIn dRSTvA tasya vaMti vamanaM pravartate gamanatvAtta eva pradezAt kuryaat| zaikSakasya vA jugupsA janena kriyate yathA kenApi doSeNa duSTa eSa tataH pRthgbhungkte| sarvAnvA kazcit jugupsIta yathA pAtramapyevaMbhUtaM bhojanAt bahiH kurvanti aho duSTadharmANa iti| samprati bhUmittiya vivego iti vyAkhyAnArthamAhabhA.[4633] jalamUga elamugo sarIrajaDDo ya jo jAyai tullo / jaMvuttaMti vivego bhUmittiya te na dikkhijjaa|| vR. yaduktam-bhUmitrikasya viveka iti / tasyAyamarthaH jalamUka eDamukaH zarIrajaDDuzca / yo'tisthUlastAnetAntrInna diikssyet| bhA.[4634] dummehamaNatisesI na jAetI jo ya karaNato jddddo| te dunnivi tena na so dikkhei siyA so atisesii| vR.durbhedhasaMyatazca karaNato jaDDustamanatizeSI anatizAyI na jAnAti tena kAraNena tau dvAvapi sa dIkSayet / atha syAtsau'tizeSI tato na diikssyti| bhA.[4635] ahava na bhAsA jaDDu jahAiti paraMparAgataM cchaumo / iyaraMpi desahiMDaga asatIe vaavitttthvijjaa|| vR.athavA bhApAjaDDutti durmedhasaM paraMparAgataM mAtRpakSaparaMparAgataM gurupakSaparaMparAgataMca chadmastho natyajati itaramapikaraNajahuMdezahiNDakasya dezadarzanAya asati cAnyasmin sAdhau dIkSayedanyathA Page #1019 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 534 vyavahAra-chedasUtram-2- 10/265 vivecayet na dIkSayet dIkSayan vA pariSThApayet / atraiva matAntaraMduSayatibhA.[4636] mAsatusAnAeNaM dummehataMpikei icchNti| taM na bhavati palimaMtho nayAvi cara vinA nANaM / / vR.kecitta mASatuSajJAtena dumedhAstamapi dIkSitumicchanti tantra bhavati yato durmedhasaH pAThane . svayaM sUtrArthayoH palimanthaH na cApi tasya jJAnaM vinA caraNaM tata AtmanaH parasya ca kevalaklezAnna tddiikssnnmiti|| bhA.[4637] nAtithallaM na ujjhatti mehAvI jo avovddo| jalamugamelamugaM ca pariThAvejja donivi| vR. nAtisthUlaM nojjhayantItyarthaH / yazca medhAvI bobbaDo bhASAjaDDastapi nojjhti| jalamUkaM / meDakamUkaM dvAvappetau pariSThApayet - bhA.[4638] muttUNa karaNajaDDe parivaTuMti jAva sesa chmmaasaa| ekkakkaM chammAso jassa ya datuM viviceyaa|| vR. muktvA karaNaja9 zepaM durmedhasaM bhASAjaDDe yAvatpaNmAsAstAvat parivartayanti anuvartayanti / tataH paramanyasyAcAryasya samarpyate / so'pi SaNmAsAn parivartayati tadanantaramanyasya so'pi SaNmAsAtparamekaikaM tasya SaNmAsAstatra trayANAmAcAryANAM madhye yasya samIpaM saMkhyAM gRhiitvaan| yAvantaM dRSTavA yAcate mamainaM zikSA dehIti tasya vivecanaM tasya dAnamityarthaH / bhA.[4639] tiNhaM AyariyANaM joNaM gAhei sIsa tssev| jai ettieNa gAhitto na parichAvae tAhe // vR.trayANAmAcAryANAM madhye yo grAhayati tasyaiva ziSyaH sdiiyte| yadi etAvatA AcAryatrikeNa paripATya militvA grAhito bhavatti tatastadA na pristhaapyte| bhA.[4640] deMti ya jaMgamatherANa vAvi ahavA vi dattUNaM jo u| bhaNatI majjhaM kajjaM dijjati tasseva so taahe|| vR.athavA ajaGgamasthavirANAM sa vaiyAvRtyakaraNAya dIyate yadi vA yastaM dRSTvA bhaNati-mama kAryametena tasmAddIyatAmiti / tatastasyaiva dIyatebhA.[4641] jo puNa karaNe jaDDo ukkosaM tassa hoi chmmaasaa| kulagaNasaMghaniveyaNa eyaM tu vihi tarhi kujjaa|| vR. yaH puna: karaNe jaDDaH tasyotkRSTaM paripAlanaM bhavati yAvat SaNmAsAH / tataH paraM kulasya gaNasya saMghasya vA nivedanaM kriyate / sa yatkaroti tatpramANametaM vidhiM kuryaat| mU.(266)no kappai nigaMthANa vA niggaMthINa vA khuDgaMvA khuDDiyaM vA uNavAsajAyaM uvaTThAvotae vA sNbhujjittevaa| mU.(367)kappai nigaMthANavA niggaMthINa vA khuDDagaMvA khuDDiyaM vA sAiregaaTThavAsajAyaM uvaTThAvetta e vA saMbhuJjittae vaa| vR.asya saMbaMdhapratipAdanArthamAhabhA.[4642] pavajjA pariyAto vutto seho uvijjae jtth| Page #1020 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH-10, mUlaM-267, [ bhA. 4642] jammaNa pariyAgassa u vijANaNaTThA imaM suttaM / / vR. pravrajyAparyAyA'nantarasUtreNo ktoyatra ziSyaH sthApyate / saMprati tasyaiva janmaparyAyasya vijJAnarthamidaM sUtramityeSa sambandhaH / sUtrAkSaragamanikA-na kalpate nirgranthAnAM nirgranthInAM vA kSullakaM vA kSullikAM vA UnASTavarSajAtamupasthApayituM vA saMbhoktuM vA maNDalyA, tathA kalpate nirgranthAnAM vA kSullaMke vA kSullikAMvA sAtirekASTavarSajAtamupasthApayituMvA upAsthApya maNulyAM saMbhoktu vA atha kasmAnASTaM varSajAtasyopasthApanAdi na klpte| ata AhabhA.[4643] UNaTThae carittaM na ciTThae cAlaNIe udagaM vaa| bAlassa ya je dosA bhaNiyA ArovaNA dosaa|| va.UnASTakenASTavarSajAte bAle cAlinyAmadakamiva cAritraM na tiSThate tathA ye bAlasya doSA bhaNitA yA ca bAlasyopasthApane AropaNA sa prsjti| bAlasya doSAnAhabhA.[4644] kAyavaimanojogo havaMti tassa na vaDiyA jmhaa| saMbaMdha anAbhoge ume sahasA vavAdeNaM / / vR. tasya bAlasya kAyavAGgamanoyogA yasmAdanavasthitA bhavanti tasmAnnopasthApayeta / yatraivApavAdamAha-sambandhinamanAbhoge avame durbhikSe sahasAkAreNaM saMbhojane'pavAdenopasthApayet uunaassttvrssjaatmpi| tatra sambandhidvAravyAkhyAnArthamAhabhA.[4645] bhuMjisse samayAsaddhi nIyo nicchai sNpry| so a neheNa saMbaMdho kaha ciThejja taM vinaa|| vR. eSa bAlako mayA saha bhokSyate ityeva bhaNitvA nIto maNDalyAM sa ca samprati tamAcArya vinA bhoktaM necchati / sa vAcAryasyasnehana sambadhastata: kathaM pravajyAyAM gRhItAyAM saha bhojanaM vinA tiSThet, naiva tiSThoditi bhAvaH / bhA.[4646] anuvaTThaviu eso saMbhuMjai mAbuvejja aprinnyo| tAhovaTThAvijjai to naM saMbhujae taahe| vR.tatra hunizcitamapariNatA mA brUyureva yathaipo'nupasthApito maNDalyAM saMbhuGkte tataH sa tadA upAsthApyate tadanantaraM saMbhojanaM-maNDalyAmiti / bhA.[4647] ahava anAbhogeNa sahasakkAreNaM vAvi hujja sNbhutto| umammi vi sahu tatto vippariNAmaM tu gcchejjaa| vR. athavA anAbhogena sahasAkAreNa vA maNDalyAM sa yukto bhUyAt / tato'sya mA prApadanavasthAprasaGga iti tamUnASTavajAtamapyupasthApya maNDalyAM saMbhojayet / avame durbhikSe jAte mA vipariNAmaM gacchediti upasthApya maNDalyAM sNbhojyte| etadeva bhAvayati - bhA.[4648] adikkhAyato mA me maM ime pcchbhojino| aparohamiti bhAvejjA tenAvi saha bhuMjate / / vR.ime pracchanabhojinomA me'vame durbhikSe adIkSayanti adIkSAM kartumicchanti tena kAraNenAhaM para: kRta iti sa bhAvayet / tatastenApi saha jhaTityevopasthApitena sNbhuNkte| mU.(268)no kappai niggaMthANa vA niggaMthINa vAkhuDDagassa vA khuDDiyAe vA avajaNa Page #1021 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 536 vyavahAra - chedasUtram - 2 - 10 / 268 jAyassa AyArapakappe nAma ajjhayaNe uddisittae / mU. ( 269 ) kappai niggaMthANa vA niggaMdhINa vA khuDDagassa khuDDiyAe vA vaJjaNajAyassa AyArapakappe nAma ajjhayaNe uddisittae / bhA. [4649 ] lehamacarime uvaThAmo pasaMgao ! uddeso sesasutaMpi suttasseva uvakkamo // vR.rekhAsthaM paripUrNamaSTamaM varSaM yasya se rekhAsthASTavarSastasmin pramattasUtreNopasthApanAjJAnAtatto mA tatprasaGgattaH zeSasUtramapyuddizeditI sUtrasyAdhikRtasya eSa upakramaH sambandhaH / sUtrasya vyAkhyA na kalpate nirgranthAnAM vA kSullakasya vA kSullikAvA vA avyaJjanajAtasya na vyaJjanAnyupasthAromANi jAtAni yasya sa tathA tasya AcAraprakalpo nAmAdhyayanaM nizIthAparaparyAyamuddeSTaM / ahiaTThAmarisassa vioravi paDhitena ukappA / deMti avaMjaNajAtassa vaMjaNANaM parUvaNA // jahA caritaM dhAreu UNaTho vajja paccako / tahAvi vukkaM vuDDI u avavAyassa no sahU // bhA. [4650 ] bhA. [4651] vR. adhikASThavarSasyAsya paThite'pyacacAre avyaJjanajAtasya atra vyaJjanAnAM prarUpaNA kartavyA / sA ca sUtravyAkhyAyAM kRtA, na tu naiva sUrayaH prakalpamAcAraprakalpaM nAmAdhyayanaM dadati / kuta ityAha-jahetyAdi yathA UnASThA UnASTavarSazcAritraM dhArayitumapratyalo'yamarthaH / tathA ajAtavyaMjanatathA apakvabuddhiraparipAkA yA buddhirapavAdasya dhAraNe na dadati; tathA kalpate nirgranthAnAkanirgranthInAM vA kSullakasya vA kSullikAyA vA vyaJjanajAtasya AcAraprakalpo nAmAdhyayanamuddeSTuM atha stokakAlAd dIkSitazcApi jAtavyaJjanasya dIyate na kiMvA netyata Aha mU. (270 ) tivAsapariyAyassa samaNassaniggaMdhassa kappar3a AyArapakappa nAma ajjhayaNe uddisittae / vR. jAtavyaMjanasyApi trivarSaparyAyasya zramaNasya nirgranthasya kalpate AcAraprakalpo nAmAdhyayanamuddeSTuM yadi punastrayANAM varSANAM Arata uddizati tatastasya prAyazcittaM catvAro gurukAH / trivarSaparyAyasyApyapariNAmakasyAtipariNAmakasya coddizatazcaturgurukaM / mU. (271 ) cauvAsapariyAgassa samaNassa niggaMdhassa kappai suyagaDe nAmaM aMge uddisitte| mU. (272 ) paMcavAsapariyAgassa samaNassa niggaMssa kappati dasAkappavavahAroodisittAevi / / pU. (273 ) aTThavAsapariyAgassa samaNassa nigrgastha kappati ThANasamavAe uddisittae / mU. ( 274 ) dasavAsapariyAgassa samaNassa nigrgassa kappati vivAhe nAmaM aMgaM uddisittae / vR. caturvarSaparyAyasya zramaNanirgranthasya kalpate sUtrakRtaM nAmAGgamuddeSTuM paJcavarSaparyAyasya dazakalpasya vyavahArA vikRSTo nAma SaDbhya Arabhya nava varSANi yAvat tatparyAyasya sthAnaM samavAyasya dazavarSaparyAyasya vyAkhyAprajJaptiH / paJcamamaGgametadeva sahetukaM vaktukAmo bhASyakRdAha-caravAse suyagaDaM kappavavahAra paMcavAsassa / vigag ThANassa samavAto dasavarisavivAhapannattI // bhA. [4652 ] Page #1022 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH-10, mUlaM-274, [ bhA. 4652] 537 vR. catuzcaturvarSaparyAyasya sUtrakRtaM paJcavarSasya kalpavyavahArAvupalakSaNametat / dazAzrutaskandhazcAvikRSTaparyAyasya sthAnaM samavAyazca dazavarSaparyAyasya vyaakhyaaprjnyptimuddishti| kiM kAraNametAvat kAlAtikramaNe tata AhabhA.[4653] cauvAso gADhamatI na kusamaehiM tu hIrae so u| paMcavarise u joggo avavAyassatti to deMti / / bhA.[4654] paMcaNhuvari vigiTTho suyatherA jeNa tena uvigittttho| ___ThANaM mahiDDayaMti ya tenaM dsvaaspriyaae|| vR.sUtrakRtAGgetrayANAM triSaSTyadhikAnAM pANDikazAtAnAM dRSTayaH prarUpyante tato hInaparyAyo matibhedena mithyAtvaM yaayaat| caturvarSaparyAyasya dharme'vagADhamati bhavati tataH kusamayai pahiyate tena caturvarSaparyAyasya taduddeSTumanujJAtaM tathA paJcavarSopavAdasya yogya iti kRtvA paJcavarSasya dazakalpavyavahArAn dadati / tathA paJcAnAM varSANAmupari paryAyo vikRSTa ucyate tena kAraNena sthAne samavAye navAdhItena zrutasthavirA bhavanti tena kAraNena taduddezanaM prati vikRSTaparyAyo gRhItastathA sthAnaM samavAyazca mahardhikaM prAyeNa dvAdazAnAmapyaGgAnAM tena sUcanAditi tena tatparikarmitamatau dazavarSaparyAye vyaakhyaaprjnyptiruddishyte| mU.( 275)ekkArasavAsapariyAgassa samaNassa nigaMssa kappai khuDDiyA vimAnapavibhatti mahalliyA vimAnapavittI aMgacUliyA vaMgacUliyA vivAhacUliyA nAmaM ajjhynnmuddisitte| vR.asya vyAkhyA - bhA.[4655] ekkArasa vAsassa khuDDIyA mahallI vimaannpvibhttii| kappai ya aMgavaMge vivAha ceva cuuliio|| bhA.[4656] aMgANamaMgacUlI mahakappasuyassa vggcuuliio| vivAhacUliyA puNa punattIe muneyavA / / 7. ekAdazavarSasya kSullikAvimAnapravibhaktiryatra kalpeSa vimAnAni varNyante / mahatIvimAnapravibhaktiryatra vimAnAnyeva vistareNAbhidhIyante / aGgAnAmupAsakadazAprabhRtInAM paJcAnAM cUlikA nirAvalikA aGgacUlikA mahAkalpazrutasya cUlikA, vargacUlikA vyAkhyA punaH prajJapteyAkhyAprajJase cuulikaamNtvyaa| mU.(276 ) bArasavAsapariyAgassasamaNassaniggaMthassa kppi| aruNovavAe garulovavAe vavaruNovAe vesamaNovavAe velaMdharovavAe nAmaajjhayaNaM uddisiuN| bhA.[4657] bArasavAse aruNovavAya varuNo ya garula velNdhro| vesamanuvavAe ya tahAya te kappai uddisiuN|| vR.dvAdazavarSaparyAyasya aruNopapAto varuNopapAto garuDopapAto velaMdharopapAto vaizramaNopapAtazca / etAni paJcAdhyayanAni uddeSTuM klpnte| bhA.[4658] tesi sirinAmA khalu pariyaTuMti eMti devA u| aMjali mauliya hatthA najjAvettA dasadisA u|| bhA.[4659] nAgAvaruNo vAsaM aruNA garulA ya vIyagaM deNti| Page #1023 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 538 ___vyavahAra-chedasUtram-2- 10/276 AgaMtUNa ya beMtI saMdisaha ki karemitti / / vR.teSAmaruNopapAtAdInAmadhyayanAnAM ye sadRzanAmAna: khalvaruNAdayo devAste yadi tAn praNidhAyAdhyayanAni parAvartante tadA te aJjalimukulitahastA dazApidiza udyogatayanti samAgacchanti samAgatya ca kiGkarabhUtAH paryupAsate; tathA nAmAno varuNAzca gandhodakAdivarSaM varSanti / aruNo garuDAzca bIjakaM suvarNa dadataH pratyAsannamAgatya ca brUvate sandizata kiM kUrmo vymiti| mU.(277) terasa vAsapariyAgassa samaNassa niggaMdhassa kappai / uTThANasue samuTThANasue deviMdovavAe naagpriyaavnniyaae|| . bhA.[4660] terasavAse kappai uTThANasue tahA samuTThANe devidaM pariyAvaNa nAgANa taheva pariyAvaNIyA / / vR.trayodazavarSasya kalpate utthAna zrutaM tathA samutthAnaM zrutaM devendrapariyApanikA nAgAnAM tathaiva pariyApanikA nAgapariyApanikA ityarthaH / sAmpratamamISAmadhyayanAnAmatizayamAhabhA.[4661] pariyaTTijjai ahiyaM uTThANasuyaM tu tattha utthei| kulagAmadesanAmAdI samuTThANasue nivisstti|| bhA.[4662] deviMdA nAgA viya pariyANImuveMti te dovii| coddasavAsuddesI mhsuminnbhaavnnjjhynnN| vR. yatra praNidhaya utthAnazrutaM parAvartyate tatra kulagrAmadezAdi uttASThati udvasIbhavatItyarthaH / tataH kArye niSpanne samutthAnazrute parAvartyamAne te kulagrAmadezAdayaH svasthIbhUya punrnivishnti| devendra pariyApanikAyAM parAvaya'mAnAyAM devendrA nAgapariyApanikAyAM nAgAH smaagcchnti| mU.(278)caudasapariyAgassa samaNassaniggaMthassakappati sumiNabhAvaNA nAma ajjhayaNa. muddisitte| vR. caturdazavarSaparyAyasya zramaNasya nirgranthasya kalpate mahAsvapanabhAvanAnAmAdhyayanamuddeSTuM coddasavAsuddisae ityAdi bhASyagAthottarArdhaM supratItamadhunAdhyayanArthamAhabhA.[4663] icchaMtI susumiNA bAyAlA ceva huMti mhaasuminnaa| bAyattari savvasumiNA vannijjate phalaM tesiN|| va.atramahAsvapnabhAvanAdhyayane triMzatsAmAnyasvapnAH dvAcatvAriMzanmahAsvapnA varNyante phalaM ca teSAM vrnnynte| mU.( 279)pannarasavAsapariyAssa samaNassa niggaMthassa kappai cAraNabhAvaNA naamjjhynnmuddisitte| bhA.[4664] pannarase cAraNabhAvaNaMti uddisie u ajjhayaNaM / cAraNaladdhI tahiyaM upajati tu ahiyammi / / va.paJcadaze paJcadazavarSaparyAyasya caarnnbhaaventydhyynmuddishyte| tasya ko'tizaya ityAha-. cAraNalabdhiH tasminnadhIte utpadyate yena vA tapasA kRtA cAraNalabdhirupajAyate tdupvrnnyte| mU. ( 280) solasavAsapariyAyassa samaNassa niggaMdhassa kappai te anisaggA nAma ajjhynnmuddisitte| Page #1024 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH-10, mUlaM-281, [ bhA. 4664] 539 mU.( 281)sattarasavAsapariyAyassa samaNassaniggaMdhassa AsIvisabhAvanA naammjjhynnmuddisitte| mU.( 282 aTThArasavAsapariyAyassa samaNassa niggaMthassa kappatti diTThIvisabhAvaNA naammjjhynnmuddisitte| mU. ( 283) eguNavIsavAsapariyAyassa samaNassa niggaMdhassa kappai diTTivAyanAmaMga udisitte|| mU. ( 284 ) visativAsapariyAe samaNe nigathe savasuyANuvAtI bhvti| bhA.[4665] teanisajjA solasaAsIvisabhAvanaM ca sttrse| diTThivisamaTThArasa uguNavIse diTThivAo u|| vR. poDazavarSe tejonisrgonaamaadhyynmuddishyte| saptadaze varSe aasiivisbhaavnaamuddishyte| dRSTIviSabhAvanAmaSTAdaze varSe ekonaviMzatitame varSe dRSTivAdonAma dvaadshmnggmuddishyte| sAmprata- meteSAmadhyayanAnAmatizayAnAhabhA.[4666] teyassa nisaraNaM khalu AsIvisattaM taheva dihrivisaM laddhIto samuppajje samahIesuM tu eesu|| vR.eteSutejonisargaprabhRtiSvadhyayaneSu yathAkramaMtejasonissaraNamAsIviSatvaM dRSTIviSamityeva labdhayaH smutpdynte| iyamatra bhAvanA tejonisarge'dhyayane'dhIto tejonissaraNalabdhirutpadyateyena vA tapasA kRtA tejolbdhirbhvti| tacca upavarNyate, AzIviSasaMbhAvanAyAM paThitAyAM AzIvipatvalabdheryairvA samAcaraNairAsIviSatayA karma badhyate, taanyupvrnnynte| evaM dRSTIviSabhAvanAyAmapi bhaavniiym| bhA.[4667] diTTivAe puNa hoi svvbhaavaannruupnnN| niyamA savvasuyANuvAivIsai vAse ubodhvvo|| vR.dRSTivAde punarbhavati sarvabhAvanAM rUpaNaM prarUpaNaM niyamAt viMzativarSaH punaH sarvazrutAnupAtI bhvti| sarvamapi zrutaM yathA bhaNitena yogena tasya paThanIyaM bhvti| atha kasya tIrthakarasya kAle kiyanti prakIrNakAnyAbhavantyata AhabhA.[4668] cauddasaya sahassAiM paiNNagANaM tu vddhmaannss| sesANa jattiyA khalu sIsA ptteybuddhaao|| vR. bhagavato vardhamAnasvAminaH tIrthe caturdazaprakIrNakasahasrANyabhavan zeSANAM ca tIrthakRtAM yasya yAvantaH ziSyAstasya tAvanti prakIrNakAni pratyekabuddhA api tasya tAvantaH / / bhA.[4669] pattassa pattakAle eyANi jo u uddise tss| nijjaralAbho vipulo kiha puna taM me nisaameh|| vR. pAtrasya yogyasya prinnaamkstyeyrthH| etenApAtre'tipariNAmake vA dadAno mahatI zrutAzAtaneti pratipAditam / prApte kAle yathodite etAni prakIrNakAni ya uddizati tasya suvipulo nirjarAlAbhaH kathaM punaH savipulo nirjarAlAbhaH / sUrirAha-taM vipulaM nirjarAlAbhaM kathyamAnaM nizamayata mete kthyti| Page #1025 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 540 vyavahAra - chedasUtram - 2 - 10 / 284 bhA. [4670] kammamasaMkhejjabhavaM khavei anusamayameva Anatto / annarayammi joge sajjhAyammI visesena // vR. karma jJAnAvaraNIyAdikamasaMkhyeyabhavopArjitamanyatarake'pi yoge pratilekhanAdAvAyukto anusamayameva kSapayati, vizeSataH svAdhyAye AyuktaH / bhA. [4671] AyAramAdiyANaM aMgANaM jAva diTThivAto u| esavihI vipaNe o savvesi AnupuvvIe // vR. AcArAdikAnAmaGgAnAM yAvat dRSTivAdo dRSTivAdaparyantAnAM sarveSAmAnupUrvyA eSo'nantarodito vidhirvijJeyaH / pAtrasyocite kAle yaducitamaGgaM taddAtavyaM, na zeSamityarthaH // mU. ( 285 ) dasavihe veyAvacce patnatte / taM jahA- aayriyveyaavcce| uvajjhAyaveyAvacce, theraveyAvacce tavassi veyAvacce, sehaveyAvacce, gilANaveyAvacce, sAhammiyaveyAvacce, kulaveyAvacce, gaNaveyAvacce, sNghveyaavcce| AyariyaveyAvacce karemANe samaNe niggaMthe mahAnijjare mahApajjavasANe bhavati / bhA. [4672] vR.asyAkSaragamanikA navaraM vaiyAvRttyaM trayodazabhiH padaistAnyagre vakSyante / tathA mahAnirjara: pratisamayamanantyanantakarma paramANunirjaraNAt mhaapryvsaansiddhigmnaat|| dasaviha veyAvaccaM imaM samAseNa hoi vinneyaM / AyariyauvajjhAe there ya tavassi sehe ya // ataraMtakulagaNe yA saMghe sAhammi vejjavacce ya / etesiM tu dasahaM kAyavaM terasapaehiM // bhA. [4673 ] vR. dazavidhamidaM vakSyamANaM samAsena vijJeyaM / tadyathA - AcAryasya upAdhyAyasya sthavirasya tapasvinaH zaikSakasya ataranU glAnastasya saMghasya sAdharmikavaiyAvRttyaM gAthAyAM saptamI sarvatra pratipattavyA; eteSAM tvAcAryAdInAM dazAnAmapi yathA yogaM trayodazabhiH padairvaiyAvRttyaM kartavyaM tAnyeva trayodazapadAnyAha bhA. [4674] bhatte pAne sayanAsane ya paDilehaNa pAyamacchimaddhANe / rAyA tenaM daMDaggahe ya gelannamatte y|| vR. bhaktena bhaktAnayanena vaiyAvRttyaM kartavyaM ?, 1 pAnIyena pAnIyAnayanena 2, zayanena zayyA saMstArakena 3 Asanena AsanapradAnena 4 pratilekhanena kSetrasyopardharvA pratyupekSaNenApi / pAeti pAdapramArjanena yadi vA auSadhapAnena akSNi akSirogiNo bheSajapradAnena 7 / adhvani adhvanaM prapannAnAmupagraheNa 8 rAjadviSTe nistAraNena 9 / tenatti zarIrastenebhyazca saMrakSaNena 10 / tathA vicArAdibhya AgatAnAM daNDagrahaNAt // , glAnatve jAgrato yat yogyaM tatsampAdanena 12 / matteyatti mAtRkatrikaDhaukanena 13 / etAni trayodazapadAni / / bhA. [4675 ] ja jassa hoi laddhI taM tu na hAvei saMtavirayammi / eyANuttatthANI upAyaM kiMcittha vucchAmi // vR. yA yasya bhavati labdhiH sa tAM sati vIrye parAkrame na hApayedeti / khyApanArthaM trayodazapadAnyupAttAni / etAni coktArthAni supratItAni tathApi kicidatra vineyajanAnugrahAya vakSyAmi / Page #1026 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 541 - uddezakaH-10, mUlaM-285, [bhA, 4676 ] bhA.[4676] pAyaparikammapAe usaha bhesajja dei acchiinnN| addhANe uvageNhai rAyaduDhe ya nitthaare|| vR. pAyatti pAdaparikarma pramArjanAdi karoti yadi vA aupadhaM pAyayanti / acchitti akSNo rogesamutpanne bheSajaM dadAti adhvanI pratipannAn upagRhNAti upadhigrahaNo vizrAmaNAkaraNena copaSTabhrAti / rAjadviSTe samutpanne tato nistaaryti| bhA.[4677] sarIrovahi tene hi sA rakkhati sati balaMmi sNtNmi| daDaMgahaNaM kuNaMtI gelo yAvijaM joggN||. vR. zarIrastenebhya upadhistenebhyazca sati vidyamAne bale sati vicArabhUmyAdibhya AgatAnAM paryAyAdivRddhAnAM sAdhUnAM daNDagrahaNaM kroti| glAnatve ca jAte yat yogyaM ttsmpaadyti| bhA.[4678] uccAre pAsavaNe khele mattayatiya ttivihame y| savvesiM kAyavvaM sAhammie tatthimo viseso|| vR.uccAre prazravaNe khele zleSmaNi mAtrakatrikametat trayodazapadAtmakaM vaiyAvRttyaM trividhaM manasA vAcA kAyena casarveSAmAcAryAdInAM dazAnAmapi kartavyam tatrAyaMsAdharmike vizeSastamevAhabhA.[4679] hojja gilANo ninhavo na yattha visesaM jANai jano u| tubbhatthaM pavvatito na tarati ki na kuNaha tassa 11 bhA.[4680] tAhe mA uDDAho uttIho tassa phaasuennNti| paDuyAreNa karo nicco ettI ettha aha siiso|| vR. ko'pi ninhavaH ko'pi glAno bhavet na ca tatra jane vizeSaM jAnAti eSa ninhava ete ca susAdhava iti tato jano brUyAt-yuSmAkamatra pravrajito na tarati, na zakroti, tasyAH kintu kuruta pratijAgaraNaM tato mAbhUta pravacanasyoDDAha iti tasyApi prAsukena pratyavatAreNa bhaktapAnAdinA vaiyAvRttyaM kroti| athAnantaramatra shissyshcodyti| kiM tadityAha-titthagaraveyAvaccaM kiM vA na hoti nijjaratahiyaM ahaveti Ayarito atra tIrthakaravaiyAvRttyaM kasmAnna bhaNitaM kiMnu na kartavyaM kiMvA tatra nirjarA na bhavati evaM ziSyeNodito athAnantaramAcAryo vravItibhA.[4681) AyariyaggahaNeNa titthayaro tittha hoi gahio u . kiM vA na hoyAyariu AyAraM uvadisaMto u|| bhA.[4682] nidarisaNattha jaha khaMdaeNa puTTho ya goyamo bhvyN| keNa u tuhyaM siTuMti dhammAyarie pccaah|| vR.AcAryagrahaNena tatra dazAnAM madhye tIrthakaro gRhIto dRSTavyaH / atha kiM vA kena vA kAraNena nabhavatyAcAryo bhavatyeveti bhAvaH / svayamAcArakaraNaM pareSAmityAcAropadezanamityAcAryazabdapravRttinimittaM tata: tIrthakare'pi samastIti bhavati tIrthakaraH / AcAryo'tra nidarzanArthaM / yathA skandakena bhagavAn gautamaH pRSTaH-kenedaM tava ziSTaM kathitamiti / sa prtyaah-dhrmaacaaryenneti| bhA.[4683] tahmA siddha eyaM AyariyagahaNeNa gahiya titthyro| AyariyAdI dasavI terasa guNa hoMti kaayvvaa|| bhA.[4684] tIsuttarasayamega ThANaNa vanniyaM tu suttmi| Page #1027 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyavahAra - chedasUtram - 2 - 10 / 285 veyAvacce suvihiyaM nimmaM nivvANamaggassa // vR. yasmAt yuktinidarzanaM cAsti tasmAtsiddhametat AcAryagrahaNena tIrthakaro gRhItaH / AcAryadIni ca dazApi padAni trayodazaguNAni bhavanti kartavyAni / ekaikasmin pade trayodazabhiH padaiH vaiyAvRttyakaraNAt / evaM ca sati vaiyAvRttyevaiyAvRttyaviSaye sUtre triMzaduttaraM sthAnAnAM zataM varNitaM kiM viziSTamityAha - suvihitAnAM prApaNaM nirvANamArgasya / bhA. [4685 ] 542 vavahAre dasamae dasaviha sAhussa juttajoggassa / egaMta nijjarA se na hu navari kayammi sajjhAe // vR. vyavahAre dazame uddezake yat dazavidhaM vaiyAvRttyamuktaM tasminsAdhoryuktayogasyaikAntanirjarA bhavati / na hunavari kevalaM svAdhyAye kRte se tasyaikAntanirjarati // bhA. [4686 ] esonugamo bhaNito ahuNA unau so ya hoi duviho u nANa nao caraNanao te samAsaM tu vacchAmi // vR. tadevameSo'nugamo bhaNito'dhunA nayo vaktavyaH / tatra yadyapi nayAH zatasaMkhyAstathApi te sarve yadvaye antarbhavanti / tatra Aha- nayo dvividho bhavati, jJAnanayazcaraNanayo nAma kriyAnayastayoH samAsaM saMkSepaM vakSyAmi / tamevAha bhA. [4687 ] nAyaMmi gihiyave agihniyavvaMmi ceva atyaMmi / jaiyavvameva iI jo uvadesa so nayo nAma // vR. jJAne samyak paricchine gRhItavye upAdeye agrIhatavye'nupAdeye heya ityarthaH / cazabdaH khalUbhayo grahItavyAgrahItavyayoranukarSaNArtha: upekSaNIyavastusamuccArtho vA evakArastvavadhAraNe / tasya caivaM vyavahitaprayogaH / jJAta eva grahItavye agrahItavye upekSaNIye ca nAjJAte arthe aihikAmuSpikarUpe tatra aihiko grahItavyaH strak candanAdiH, agrahItavyo viSazastrakaMTakAdiH, upekSaNIyastRNAdirAmuSmiko grahItavyaH samyagdarzanAdiH, upekSaNIyo vivakSayA abhyudayAdistasminnarthe yatitavyameveti anusvAlopAt evamamunAkraNe jJAnapurassaraNarUpeNa aihikAmuSmikaphalaprAptyarthinA satvena yatitavyaM pravRttyAdilakSaNo yatraH kAryaH / itthaM caitadaGgIkartavyaM samyak jJAnapravartamAnasya phalavisaMvAda darzanAttathA coktamanyairapi 'vijJasi: phaladA puMsA na kriyA phaladA matA / mithyAjJAnAt pravRttasya, phalasaMvAdadarzanAt // " tathA muSmika phalanArthinApi jJAta eva yatitavyamAgamo 'pi tathA pratipAdanAt / uktaM ca- "paDhamaM nANaM tato dayA evaM ciTThai svvsNje| annANI kiM kAhI kiM vA nAhIccheyapAvagaM" // itazcaitadevamaGgIkartavyaM yasmAttIrthakaragaNadharairagItArthAnAM kevalAnAM vihArakriyApi niSiddhA / tathA cAgamaH bhA. [4688 ] gItha a vihAro bIito gIyatthamIsito bhaNito / - to taya vihAro nAnnAto jinavarehiM // vR. na khalvandhenAndhaH samAkRSyamANaH samyakpanthAnaM pratipadyate ityabhiprAyaH / evaM tAvankSAyopazamikaM jnyaanmaadhikRtyoktm| kSAyikamapyaGgIkRtya viziSTaphalasAdhakatvaM tasyaiva pratipattavyaM / yasmAdarhato'pi bhavAmbhodhitaTasthasya dIkSApratipannasya tapazcaraNavato'pi na tAvadapavargaprAptirupajAyate yAvajjIvAjIvAdyakhilavastuparicchedarUpaM kevalajJAnaM notpannamiti tasmAt jJAnameva Page #1028 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uddezakaH-10, mUlaM-285, [ bhA. 4688 ] pradhAnamaihikAmupmikaphalaprAptikAraNamiti sthitaM, iti jouvadesa so nayo nAma iti, evamuktena prakAreNa ya upadezo jJAnaprAdhAnyakhyApanaparaH sa nayo nAma jJAnanaya ityarthaH / ukto jJAnanayaH / samprati kriyAnayAvasaraH / tadarzanaM cedaM krikaiva aihikAmuSmikaphalaprAptikAraNaM pradhAnaM yuktiyukttvaat| tathA cAyamapyuktasvarUpAmeva svapakSasiddhaye gAyAmAha-nAyammigihiyabve ityAdi asyAH kriyAnayadarzanAnusAreNa vyAkhyA jati gRhItavye cArthe aihikASpikaphalaprApti kAraNaM arthinA yatitavyameva yasmAt pravRttyAdilakSaNaprayatnavyatirekeNa na jJAnavato'pi abhilssitaarthaavaaptirupjaayte| tathA coktamanyairapi kricaiva phaladA puMsAM na jJAnaM phaladaM mtm| yataHstrI bhakSyabhogajJo na jJAnAtsukhito bhavet / / tathA AmuSmikaphalArthinApi kriyaiva krtvyaa| tathA ca bhagavadvacanamapyevameva vyavasthitaM / ceiya kulagaNasaMghe AyariyANa ca pavayaNasue ya / savvesuvi tena kayaM tvsNjmmujjmNten| itazcedamaGgIkartavyaM yasmAttIrthakaragaNadharaiH kriyAvikalAnAM jJAnamapi viphlmevoktm| subahupI suyamahiyaM kiM kaahiicrnnvipphiinss| aMdhassa jaha palittA dIvasayasahassakoDI vi / / dRzi kriyA vikalatvAttasyetyabhiprAya: / evaM tAvat kSAyopazamikaM cAritramaGgIkRtyoktaM caaritrNkriyetynaantrtvaat| kSAyikamaGgIkRtyaviziSTaphalasAdhakatvaMtasyaiva yasmAdahato bhagavataH samutpannakevalajJAnasyApi tAtmuktyavApti: saMbhavati yAvadakhilakarmendhanAnala bhUtA hasvapaJcAkSarodraNakAlamAtrA sarvasaMvararUpA cAritrakriyA nAvApyeta tataH kriyaiva pradhAnamaihikAmuSmikaphalaprAptikAraNamiti / iti jo upadeso so nayo nAma iti evamuktena prakAreNa yaH upadezaH kriyAprAdhAnyakhyApanapara: sa nayo nAma kriyAnayaH ityarthaH / uktaH kriyAnayaH / itthaM jJAnanayakriyAnayasvarUpaM zrutvA viditatadabhiprAyo vineyaH saMzayApannaH sannAha-kimatra tatvaM pakSadvaye'pi yuktisNbhvaat| AcArya sahabhA.[4689] savvesi pi nayAnaM bahuvihavattavvayaM nisaamittaa| taM savvanayavisuddhaM jaMcaraNaguNaThito saahuu|| vR.sarveSAmapi mUlanayAnAmapizabdAttaddedAnAmapi nAyAnAM dravyAstikAdInAM bahuvidhavaktavyAM sAmAnyameva vizeSa eva ubhayameva parasparanirapekSyamityAdirUpAthavA nAmAdinayAnAM madhye ko nayaH kaM sAdhumicchatItyAdi rUpAM nizamya zrutvA tatsarvanayavizuddhaM sarvanayasammataM vacanaM yaccaraNaguNasthitazcAritrajJAnasthitaH sAdhuryasmAtsarve nayA bhAvato bhAvanikSepamicchanti / tadevaM nayavaktavyatApikRtA bhASyastutirAyaNamidaM gamyakartRkatvaM gAthAdvayam - kappavavahArANaM bhAsaM muttUNaM vittharaMsavvaM / puvvAyariehiM kayaM sIsANahiovaesatthaM / / bhavasayasahassamahaNaM evaMto yati je u kaahiti| kammarasayavippamukkA mukkhamaviggheNa gcchNti|| Page #1029 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 544 vyavahAra-chedasUtram-2- 10/285 dezaka iva nirdiSTA viSamasthAneSu ttvmaargsy| viduSAmatiprazasyo jayati zrI cuurnnikaaro'sau|| viSayo'pi vyavahAro vyadhAyi sugamo gurUpadezena / yadavAdi tatra puNyaM tena janaH syaatsugtibhaagii|| durbodhAtapakaSTa, vyapagamalabdhaikavimalakIrtibharaH / TIkAmimAmakArSIt malayagiri: pezalavacobhiH / / vyavahArasya bhagavato yathAsthitArthapradarzanadakSaM! vivaraNamidaM samApaM shrmnngnnaanaammRtbhuutm|| joyAdvai suguruH sadA munivaro bodhiprado mohano, harSome vratadAyakaH sucaraNa: panyAsabhUSAvRtaH; mANikyena subodhazAMtamanasA saMzodhitaM tena yad, dhyAtavyaM vyavahArasUtramidamAnaMdapradaM muktye|| uddezakaH-10 samAptaH muni dIparatnasAgareNa saMzodhitA sampAditA vyavahArasUtrasya (bhadrabAhusvAmi racitA niyukti-yuktaM ) saMghadAsagaNi viracitaM bhASyaM evaM malayagiri AcArya viracitA TIkA prismaapt| 36 | tRtIyaMchedasUtraM "vyavahAraM" samAptam bhAga:-21 pIThikA evaM uddezakAH 1,2,3 bhAga:-22 uddezakAH 4-5-6-7-8-9-10 Page #1030 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhAvabharI vaMdanA jemanA dvArA sUtramAM guMthAyela jinavANIno bhavya vAraso vartamAnakAlIna "Agama sAhityamAM prApta thayo e sarve sUrivara Adi ArSa pUjyazrIonepaMcama gaNadhara zrI sudhamAM svAmI | cauda pUrvadhara zrI bhabAha svAmI daza pUrvadhara zrI zayyabhavasUri { (anAmI) sarve zrata vIra maharSio devavAcaka gaNi zrI zyAmAcArya devardhvigaNi kSamAzramaNa jinabhadra gaNi kSamAzramaNa saMghadAsagaNi siddhasena gaNi jinadAsa gaNi mahattara agasyasiha sUri zIlAMkAcArya abhayadevasUri malayagirisUri kSemakIrtisUri haribhadrasUri AryarakSita sUri (?) droNAcArya caMdra sUri vAdivetAla zAMticaMdra sUri malladhArI hemacaMdrasUri zAMticaMdra upAdhyAya dharmasAgara upAdhyAya guNaratnasUrI vijaya vimalagaNi vIrabhadra | RSipAla ! brahmamuni tilakasUri sUtra-niyukti - bhASya - cUrNi - vRtti- AdinA racayitA anya sarve pUjyazrI vartamAna kAlina Agama sAhitya vArasAne saMzodhana-saMpAdana-lekhana Adi dvArA mudrItamudrIta svarUpe rajU kartA sarve RtAnurAgI pUjya puruSone AnaMda sAgarasUrijI ! caMdrasAgara sUrijI muni mANeka jina vijayajI punyavijayajI caturavijayajI jakhu vijayajI amaramunijI kanaiyAlAlajI lAbhasAgarasurijI ! AcArya tulasI caMpaka sAgarajI smaraNAMjali bAbu dhanapatasiMha | paM. becaradAsa pa0 jIvarAjabhAI 50 bhagavAnadAsa | pa0 rUpendrakumAra | pa0 hIrAlAla zruta prakAzaka sarve saMsthAo Page #1031 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 12] 1. 800 400 (45 Agama mULa tathA vivaraNanuM zloka pramANadarzaka koSTaka) krama | AgamasUtranAma | vRtti-kartA vRtti zloka pramANa zlokapramANa AcAra 2554 | zIlAGkAcArya 12000 sUtrakRta 2100 zIlAnAcArya 12850 | 3. sthAna 3700 abhadevasUri 14250 / 4. samavAya 1667 | abhayadevasUri 3575 bhagavatI 15751 abhayadevasUri 18616 6. jJAtAdharmakathA 5450 abhayadevasUri 3800 7. upAsakadazA 812 | abhayadevasUri 8. antakRddazA 900 abhayadevasUri 9. anuttaropapatikadazA 192 abhayadevasUri 100 |10. praznavyAkaraNa 1300 abhayadevasUri 5630 11. vipAkazruta 1250 abhayadevasUri 900 |12. aupapAtika 1167 abhayadevasUri 3125 13. rAjaprazniya 2120 | malayagirisUri 3700 14. jIvAjIvAbhigama / 4700 | malayagirisUri 14000 15. prajJApanA 7787 | malayagirisUri 16. sUryaprajJapti 2296 malayagirisUri |17. candraprajJapti 2300 malayagirisUri |18. jambUdvIpaprajJapti 4454 | zAnticandraupAdhyAya 18000 |19thI nirayAvalikA 1100 | candrasUri | 23. | (paJca upAGga) 24. catuHzaraNa 80 | vijayavimalayagaNi ?) 200 25. Atura pratyAkhyAna 100 guNaratlasUri (avacUri) (1) 150 26. mahApratyAkhyAna 176 | AnandasAgarasUri (saMskRtachAyA) / 176 | |27. bhaktaparijJA 215 AnandasAgarasUri (saMskRtachAyA) | 215 | |28. tandula vaicArika 500 |vijayavimalagaNi (?) 500 29. saMstAraka 155 guNarala sUri (avacUri) 110 |30. gacchAcAra 175 | vijayavimalagaNi 1560 31. gaNividyA 105 AnandasAgarasUri (saMskRtachAyA) 105 16000 9000 9100 600 Page #1032 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 131 7500 krama AgamasUtranAma vRtti kartA * vRtti zloka pramANa zlokapramANa 32. | devendrastava 375 |AnandasAgarasUri (saMskRta chAyA) | 375 33. maraNasamAdhi 837 AnandasAgarasUri (saMskRta chAyA) | 837 34. | nizItha 821 jinadAsagaNi (cUNi) | 28000 | saGghadAsagaNi (bhASya) 35. vRhatkalpa 473 | malayagiri+kSemakIrti 42600 saGghadAsagaNi (bhASya) 7600 36. vyavahAra 373 | malayagiri 34000 saGghadAsagaNi (bhASya) 6400 137. | dazAzrutaskandha 896 - ? - (cUNi) 2225 38. | jItakalpa * 130 siddhasenagaNi (cUrNi) 1000 39. | mahAnizItha 4548 |40. Avazyaka 130 haribhadrasUri (22000 |41. odhaniyukti ni.1355 droNAcArya (?)7500 - piNDaniyukti * | ni. 835 malayagirisari 7000 42. | dazavaikAlika 835 haribhadrasUri 43. uttarAdhyayana 2000 zAMtisUri 16000 44. nandI 700 malayagirisUri 7732 |45. | anuyogadvAra 2000 maladhArIhemacandrasUri nodha:(1) 650 45mAgama sUtramA vartamAna ANe paDela 1 thI 11 aMgasUtro, 12 thI 23 upAMgasUtro, 24thI33 prakIrNakasUtro 34ii 38 chedasUtro, 40 thI 43 mULasUtro, 44-45 cUlikAsUtronA nAma prasiddha che. (2) ukta zloka saMkhyA ame upalabdha mAhitI ane pRSTha saMkhyA AdhAre noMdhela che. jo ke te saMkhyA mATe matAMtara to jovA maLe ja che. jemake AcAra sUtramAM 2500, 2554, 2525 evA traNa zloka pramANa jANavA maLela che. Avo matabheda anya sUtromAM paNa che. (3) 61 vRtti- nodha che te abhe resa saMpAna bhumanI cha. sipAyanI 50 vRtti-cUrNi mA sAhitya mudrita samudrita avasthAmA 644 che 4. (4) gacchAcAra bhane maraNasamAdhi nAvisye caMdAvejjhaya sane, vIrastava prakIrNaka bhAve cha. 4 a "AgamasuttANi" bhAM bhUga 35 bhane "mAgamA bhI akSarazaH gujarAtI anuvAda rUpe Apela che. temaja tatva jenA vikalpa rUpe che e 7000 Page #1033 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vaMttvanuM paNa ame "kAmasuttaLimAM saMpAdIta karyuM che. (5) varSa ane uSNa e bane niryuvijJa vikalpa che. je hAla mUhUtra rUpe prasidhdha che. je baMnenI vRtti ame ApI che. temaja temAM mANanI gAthAo paNa samAviSTa thaI che. (4) cAra prakIrNa sUtro ane mAnizItha e pAMca AgamanI koI vRtti Adi upalabdha thavAno ullekha maLato nathI. prIja nI saMskRta chAyA upalabdha che tethI mUkI che. nizAzA-nitatva e traNenI pU ApI che. jemAM rUzA ane gIta e baMne upara maLatI hovAno ullekha che, paNa ame te meLavI zakyA nathI. jyAre . nizitha upara to mAtra vIsamAM dezanI ja vRtti no ullekha maLe che. ( vartamAna kALe 45 AgamamAM upalabdha nivi << ] zlokapramANa 2500 1355 krama| niryakti zlokapramANa | krama | niyukti AcAra-niyukti | 450 ___6. Avazyaka-niyukti 2. sUtravRtta-niryukti ___7.| oghaniyukti 3. bRhatkalpa-niyukti / 8. piNDaniyukti 4. vadara-nivRtti | | 9./ dazavaikAlika-niyukti . razruta-niti ! 180 | 10. uttarAdhyayana-nivRtti. 835 500 (700 noMdha :(1) ahIM Apela brovara nA e gAthA saMkhyA nathI. "32 akSarano eka zloka' e pramANathI noMdhAyela bloveda pramANa che. (2) * vRdanta ane vyavahAra e baMne sUtronI nivRtti hAla bhASya mAM bhaLI gaI che. jeno yathAsaMbhava ullekha vRttivAra marNi e bhASya uparanI vRttimAM karyo hoya tevuM jovA maLela che. (3) goSa ane pittaniyukti svataMtra mUnAma svarUpe sthAna pAmela che tethI tenuM svataMtra saMpAdana /ma-41 rUpe thayela che. temaja A saMpAdanamAM paNa che.) (4) bAkInI cha nittimAMthI sazAzrutabdha nivRtti upara cUrNa ane anya pAMca nivRtti uparanI vRtti ame amArA saMpAdanamAM prakAzIta karI che. jyAM A cha niti spaSTa alaga joI zakAya che. (5) nivijJakartA tarIke madavAducA no ullekha ja jovA maLe che. Page #1034 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 151 vartamAna ANe 45mAgamamA 64 bhASyaM krama bhASya zlokapramANa krama bhASya gAthApramANa 1. | nizISabhASya / 7500 6. AvazyakabhASya + 483 vRhatkalpabhASya 7600 oghaniyuktibhASya * 322 vyavahArabhASya 6400 / 8. piNDaniyuktibhASya meM paJcakalpabhASya 3185 dazavaikAlikabhASya * | 5. / jItakalpabhASya / 3125 110. | uttarAdhyayanabhASya (?) 46 (1) nizISa , bRhatkalpa bhane vyavahArabhASya na ta saGghadAsagaNi hovAnuM 4||y che. bhA2saMpAnimA nizISa bhASya tenI cUrNi sAthe bhane bRhatkalpa tathA vyavahAra bhASya tenI-tenI vRtti sAdhe samAviSTa dhathucha. (2) paJcakalpabhASya mA. AgamasuttANi bhAga-38 mA pratithayu. (3) AvazyakabhASya bho // prbhaae| 483 cyu bho 18 ||muulbhaassy 3pecha bhane 300 yA anya bhASyanI cha.4no samAveza Avazyaka sUtra-saTIkaM mAM yo che. [ vizeSAvazyaka bhASya 554 prasidhdha yathu cha 5 te samaya AvazyakasUtra- 652nuM bhASya nayI bhane adhyayano anusAra nI malamala vRtti mAha peTa viva2to . Avazyaka bhane jItakalpa me bane 752 bhaNe cha.nI atre ullekha ame karela nathI.] (4) oghaniyukti, piNDaniyukti , dazavaikAlikabhASya no samAveza tanI tanI vRtti bhai thayo 4 che. 5 teno ta vizeno 60 amIne bhaNela. nA. [oghaniyukti upara 3000 zloka pramANa maNano ullekha paNa jovA maLela che.] (5) uttarAdhyayanabhASyanI ||ssaa niyuktimA maNI yAnuM samaya cha (?) (5) mArIta aMga - upAMga - prakIrNaka - cUlikA me 35 Agama sUtro 652no gaI "IMno ullekha amArI jANamAM Avela nathI. koIka sthAne sAkSI pATha-Adi sva3the bhASyagAthA TevA bhaNe. che. (7) bhASyakartA tarI bhuNya nAma saGghadAsagaNi sevA bhaNela. tema4 jinabhadragaNi kSamAzramaNa bhane siddhasena gaNi no 56ctu bhaNe cha. 32&is bhASyanA l ajJAta ja che. Page #1035 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [6] vartamAna DANe 45 khAgabhamAM upalabdha cUrNiH zlokapramANa krama krama cUrNi 1. AcAra- cUrNi 2. sUtrakRta - cUrNi 3. bhagavatI-cUrNi 4. jIvAbhigama - cUrNi 5. jaMbUdvIpaprajJapti - cUrNi 6. nizIthacUrNi 7. bRhatkalpacUrNi 8. vyavahAracUrNi 8300 9900 3114 1500 1879 28000 16000 1200 cUrNi zlokapramANa 9. dazAzrutaskandhacUrNi 2225 10. paJcakalpacUrNi 3275 11. jItakalpacUrNi 1000 12. AvazyakacUrNi 18500 7000 5850 1500 2265 13. | dazavaikAlikacUrNi 14. uttarAdhyayanacUrNi 15. nandI cUrNi 16. anuyogadAracUrNi noMdha : (1) (35 18 cUrNimAMdhI nizItha, dazAzrutaskandha, jItakalpa se bharA cUrNi abhArA A saMpAdanamAM samAvAI gayela che. ( 2 ) AcAra, sUtrakRta, Avazyaka, dazavaikAlika, uttarAdhyayana, nandI, anuyogadvAra e sAta rUrtti pUjyapAda AgamoddhAraka zrI e prakAzIta karAvI che. (3) dazavaikAlikanI jI bher3a cUrNi ne agatsyasiMhasUrikRta che tenuM prakAzana pUbhya zrI punyavijayajIe karAvela che. (4) jaMbUdvIpaprajJapticUrNi vize hIrAlAla ayaDIyA mazrArthayita bhuMre che. bhagavatI cUrNi to bhajeSThe che, pAtra eka prAzIta dhardha nathI. tebha4 vRhatkalpa, vyavahAra, vadyattva e traNa hastaprato ame joI che paNa prakAzIta thayAnuM jANamAM nathI. ( 4 ) cUrNikAra tarI 3 jinadAsagaNimahattara nAma mukhyatve saMbhaNAya che. DeTalAunA bhate amuka vRttinA kartAno spaSTollekha maLato nathI. "bhAgama-paMthAMgI" bheDa yintya jAyata" 1 vartamAna kALe prApta Agama sAhityanI vicAraNA pachI kharekhara AgamanA pAMca aMgomAM keTaluM ane zuM upalabdha che te jANyA pachI eka prazna thAya ke Agama paMcAMgI nI vAto DeTasI zintya che. aMga- upAMga-prakIrNaka- cUlikA se upa bhAgabho (para mAlva nathI. eTale 35 AgamanuM eka aMga to aprApya ja banyuM. sUtra paratve upalabdha nivRtti phakta cha che. eTale 39 AgamonuM eka aMga aprApya ja banyuM. khArIte jyAMDa bhASya, DyADa niyukti bhane jyAM cUrNinA jalAve vartamAna aNe suvyavasthita paMcAMgI kheDa mAtra Avazyaka sUtra nI gAzAya . 2 naMdIsUtra bhAM paMcAMgIne pahale saMgrahaNI, pratipattio vagerenA pakSa se che. Page #1036 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [7]. ( 45 Agama aMtargata vartamAna kALe upalabdha vibhAgo che) sUicanA :- ame saMpAdita karela mAnagin-TI mAM bekI naMbaranA pRSTho upara jamaNI bAju kAmasUtra nA nAma pachI aMko Apela che. jemake 1362 54 vagere. A aMko te te AgamanA vibhAgIkaraNane jaNAve che. jemake bhAvamAM prathama aMka kRtajano che tenA vibhAga rUpe bIjo aMka pUjA che tenA peTA vibhAga rUpe trIjo aMka adhyayanano che. tenA peTA vibhAga rUpe cotho eka zabda no che. tenA peTA vibhAga rUpe chello aMka mUnano che. A mUna gadya ke padya hoI zake. je gadya hoya to tyAM peregrApha IlathI ke chuTu lakhANa che ane mAthApadya ne padyanI sTAIlathI ! - || goThavela che. pratyeka Agama mATe A rIte ja oblikamAM () pachI nA vibhAgane tenA-tenA peTA-peTA vibhAga samajavA. jyAM je-te peTA vibhAga na hoya tyAM (2) oblika pachI Desa mukIne te vibhAga tyAM nathI tema sucaveluM che.] (1) AcAra * zrutaskandhaH/cUlA/adhyayanaM/uddezakaH/mUlaM pUta nAmaka peTA vibhAga bIjA zrutaskandhAmAM ja che. (2) sUtrakRta - zrutaskandhaH/adhyayanaM/uddezakaH/mUlaM (3) thAna - thAnadhyayanamUne (4) samavAya - samavAyaH/mUlaM (6) bhAvatI - tivava -saMtarAtAddeza: mUi ahIM tenA peTA vibhAgamAM be nAmo che. (1) rf(2) saMtaza kemake zatava 21, 22, 23 mAM zata nA peTA vibhAganuM nAma : ja sAvela che. zatava - rU3,34,35,36,40 nA peTA vibhAgane saMtazata athavA vizA nAmathI oLakhAvAya che. jJAtAdharmakayA- zrutaskandhaH/vargaH/adhyayana/mUlaM pahelA mRtanyamAM zayyAna ja che. bIjA zrutaja no peTAvibhAga nAme che ane te ya nA peTA vibhAgamAM adhyayana che. upAsakadazA- adhyayanaM/mUlaM antakRddazA- vargaH/adhyayana/mUlaM anuttaropapAtikadazA- varga:/adhyayana/mUlaM praznavyAkaraNa. dvAraM/adhyayana/mUlaM mAtra ane saMvara evA spaSTa be bheda che jene kAthavaTa ane saMcAra kA che. (koIka ne badale yuta zabda prayoga paNa kare che. vipAkazruta- zrutaskandhaH/adhyayana/mUlaM (12) patija- mUi (13) rAjapraznIya- mUlaM (8) Page #1037 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [8] (14) jIvAjIvAbhigama- *pratipattiH/* uddezaka:/mUlaM A AgamamAM ukta traNa vibhAgo karyA che to paNa samajaNa mATe pratiti pachI eka peTAvibhAga nodhanIya che. 3 pratipatti -3-bhA neraiya, tirikkhajoNiya, manuSya, deva vA yAra peTavilAyo 4cha. tI tipatti/ (neraiyaAdi)/uddezakaH/mUlaM meM rAta spaSTa RELil cha, 4 te 6 pratipatti kA uddezakaH navanayI pAte vimA pratipatiH nA 4 che. (15) prajJApanA- padaM/uddezakaH/dvAraM/mUlaM padamA peTavilauri sis uddezakaH cha, yais dvAraM cha pd-28n| peTavilA uddezakaH ane tenA peTA vibhAgamAM je paNa che. (16) sUryaprajJapti- prAbhRtaM/prAbhRtaprAbhRtaM/mUlaM (17) candraprajJapti- prAbhRta/prAbhRtaprAbhRtaM/mUlaM Ama 16-17mA prAmRtaprAmRta nA 50 pratipattiH nAma peTA vimAcha. 595 uddezakaH aAdi mujaba teno vizeSa vistAra thAyela nathI. (18) jambUdIpaprajJapti- vakSaskAraH/mUlaM (19) nirayAvalikA - adhyayana/mUlaM (20) kalpavataMsikA - adhyayana/mUlaM (21) puSpitA - adhyayanaM mUlaM (22) puSpacUlikA - adhyayanaM/mUlaM (23) vaNhidazA - adhyayana/mUlaM mAsamA 18 thI 23 nirayAvalikAdi nAmathI sAthe holA ma cha43 ne 640 yA 4 tarI sUtramAre mojAvedAche. mArga-1, nirayAvalikA, varga-2 kalpavataMsikA... paNe sapA (24 thI 33) catuHzaraNa (Adi dazepayannA) mUlaM (34) nizItha - uddezakaH/mUlaM (35) bRhatkalpa - uddezakaH/mUlaM (36) vyavahAra - uddezakaH/mUlaM (37) dazAzrutaskandha - dazA/mUlaM (38) jItakalpa - mUlaM (39) mahAnizItha - adhyayana/uddezakaH/mUlaM (40) Avazyaka - adhyayana/mulaM (41) ogha/piNDaniyukti - mUlaM (42) dazavaikAlika - adhyayanaM/uddezakaH/mUlaM (43) uttarAdhyayana - adhyayanaM//mUlaM (44- 45) nandI-anuyogadvAra - mUlaM Page #1038 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [9] 2. 114 73 amArA saMpAdIta 45 AgamomAM AvatA mUla no aMka tathA temAM samAviSTa gAthA krama | AgamasUtra mUlaM / gAthA | krama | AgamasUtra mUlaM | gAthA AcAra 552 147 [24. | catuHzaraNa sUtrakRta 806 723 / 25. AturapratyAkhyAna 71 70 sthAna 1010 169 / 26. | mahApratyAkhyAnaM / 142 | 142 samavAya | 383 / 93 | 27. | bhaktaparijhA 172 172 bhagavatI 1087 | 28. taMdulavaicArika 161 139 jJAtAdharmakathA 241 57 / 29. / saMstAraka 133 133 | upAsaka dazA 13 / 30, | gacchAcAra | 137 | 137 antakRddazA 62 | 31. / gaNividyA 82 ] 82 anuttaropapAtika 4 | 32. / devendrastava 307 ] 307 10. praznavyAkaraNa 14 / 33. | maraNasamAdhi 664 664 vipAkazruta 47 | 3 | 34, | nizISa 1420 aupapAtika 77 | 35. | bRhatkalpa 215 | 13. rAjaprazniya vyavahAra 285 14. jIvAbhigama | 398 93 | 37. | dazAzrutaskandha 1 114 | 56 15. prajJApanA / 622 231 / 38. | jItakalpa 103 103 16.sUryaprajJapti 214 mahAnizItha 1528 17. candraprajJapti 218 107 | 40. Avazyaka 92 / 21 18. jambUdIpaprajJapti | 365 131 | 41. | audhaniyukti 1165 1165 |19./ nirayAvalikA 41.. piNDaniyukti 712 712 20. | kalpavataMsikA 42. dazavaikAlika 540 | 515 21.| puSpitA 43. | uttarAdhyayana 1731 1640 22. puSpacUlikA 1 44. | nandI 168 / 93 23. vahidazA 1 | 45. | anuyogadvAra 350 141 11. 85 nodha :- 631 gAthA saMdhyAno samAveza mUlaM bhAMya 401ya che. te mUla sivAyanI asara gAthA sama4vI nahIM. mUla za me amo. sUtra bhane gAthA bane bhATe no peTo saMyukta anubhacha. gAthA ghai4 saMpAnImA sAmAnya saMghazaktI jopAthI no. malA Apela che. paNa sUtranA vibhAga dareka saMpAdake bhinnabhinna rIte karyA hovAthI ame sUtrAMka judo pADatA nathI. Page #1039 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [10] [11]. [12] [1] * [14] [15] [1] - amArA prakAzano:abhinv hema laghuprakriyA - 1 - saptAGga vivaraNam abhinava hema laghuprakriyA - 2 - saptAGga vivaraNam abhinava hema ladhuprakriyA - 3 - saptAGga vivaraNam abhinava hema laghuprakriyA - 4 - saptAGga vivaraNam kRdantamAlA caityavandana parvamAlA caityavandana saGgraha - tIrthajinavizeSa caityavandana cauvizI zatrubhaya bhakti [AvRtti-do] abhinava jaina paJcAGga - 2046 abhinava upadeza prAsAda - 1-zrAvaka kartavya - 1 thI 11 abhinava upadeza prAsAda-2-zrAvaka kartavya - 12 thI 15 abhinava upadeza prAsAda - 3- zrAvaka kartavya - 1 thI 36 navapada - zrIpAla (zAzvatI oLInA vyAkhyAna rUpe) samAdhi maraNa vidhi - sUtra-padya- ArAdhanA-maraNabheda-saMgraha) caityavaMdana mALA [77 caityavanaMdanono saMgraha) tatvArtha sUtra prabodhaTIkA [adhyAya-1) tatvArtha sUtranA Agama AdhAra sthAno siddhAcalano sAthI AvRtti - be. caitya paripATI amadAvAda jinamaMdira upAzraya Adi DirekTara zatruMjaya bhakti [AvRtti - be] zrI navakAramaMtra navalAkha jApa noMdhapothI zrI cAritra pada eka karoDa jApa noMdhapothI zrI bAvrata pustikA tathA anya niyamo - [AvRtti - cAra abhinava jaina paMcAMga - 2042 [sarvaprathama 13 vibhAgomAM zrI jJAnapada pUjA aMtima ArAdhanA tathA sAdhu sAdhvI kALadharma vidhi zrAvaka aMtima ArAdhanA AvRtti traNa vItarAga stuti saMcaya [1151 bhAvavAhI stutio pUjya AgamoddhAraka zrI nA samudAyanA) kAyamI saMparka sthaLo tatvArthAdhigama sUtra abhinava TIkA - adhyAya-1 tatvArthAdhigama sUtra abhinava TIkA- adhyAya-2 tatvArthAdhigama sUtra abhinava TIkA- adhyAya-3 tatvArthAdhigama sUtra abhinava TIkA - adhyAya-4 [18] [19]. [2]. [21] [2] [3] [24] [5] []. [27] [2] [2] [30] [31] [32] [33] [34] [35] Page #1040 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [35] [39] [3] [3] [40] [41] [11] tatvArthAdhigama sUtra abhinava TIkA - adhyAya-5 tatvArthAdhigama sUtra abhinava TIkA - adhyAya-6 tatvArthAdhigama sUtra abhinava TIkA - adhyAya-7 tatvArthAdhigama sUtra abhinava TIkA - adhyAya-8 tatvArthAdhigama sUtra abhinava TIkA - adhyAya-9 tatvArthAdhigama sUtra abhinava TIkA - adhyAya-10 - prakAzana 1 thI 41 abhinavadyuta prakAzane pragaTa karela che. [42] AyArI [43] sUyagaDo [44] ThANaM [45] samavAo [46] vivAhapannati [ 47 ] nAyAdhammakahAo [48] uvAsagadasAo [49] aMtagaDadasAo [50 ] [51] paNhAvAgaraNaM [52] vivAgasUrya [ 53 ] uvavAiyaM [ 54 ] [ 55 ] [ 56 ] [ 57 ] anuttovavAiyadasAo rAyappaseNiyaM jIvAjIvAbhigamaM patravaNAsutaM sUrapannatiH [ 58 ] caMdapannattiH [ 59 ] jaMbUddIvapatrati [60] nirayAvaliyANaM [61] kappavaDiMsiyANaM [62] puSphiyANaM [ 63 ] pupphacUliyANaM vahidasANaM [ 64 ] [ 65 ] causaraNaM [ 66 ] AurapaJcakkhANaM [ 67 ] mahApaccakkhANaM [ 68 ] bhattapariNNA [AgamasuttANi- 1] [AgamasuttANi-2] [AgamasuttANi- 3] [AgamasutANi-4] [AgamasuttANi-5] [AgamasuttANi-6] [AgamasuttANi-7] [AgamasuttANi-8] [AgamasuttANi-9] [AgamasuttANi-10 ] [AgamasuttANi- 11 ] [AgamasuttANi - 12 ] [AgamasuttANi - 13 ] [AgamasuttANi 14 ] [AgamasuttANi 15 ] [AgamasuttANi- 16 ] [AgamasutANi- 17] [AgamasuttANi 18] [AgamasutANi- 19 ] [AgamasuttANi - 20 ] [AgamasuttANi- 21 ] [AgamasuttANi- 22 ] [AgamasuttANi-23 ] [AgamasuttANi 24 ] [AgamasuttANi-25 ] [AgamasuttANi-26 ] [AgamasuttANi-27 ] paDhamaM aMgasutaM bIaM aMga taiyaM aMgasutaM cautyaM aMgasutaM paMcamaM aMgasutaM chaThThe aMgasutaM sattamaM aMgasutaM aTTamaM aMgasutaM navamaM aMgasutaM dasamaM aMgasutaM ekarasamaM aMgasutaM paDhamaM uvaMgasutaM aMga taiyaM uvaMgasutaM catyaM yaMgasutaM paMcamaM uvaMgasutaM chaThThe uvaMgasutaM sattamaM uvaMgasutaM aThTha uvaMgataM navamaM uvaMgataM dasamaM uvaMgasutaM ekarasamaM uvaMgasutaM bArasamaM uvaMgasutaM paDhamaM paNNagaM bIaM paNNagaM tIiyaM paINNagaM cautthaM paNNagaM Page #1041 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [12] [69] taMdulaveyAliyaM [AgamasuttANi-28] paMcamaM paINNagaM [70] saMthAragaM [AgamasuttANi-29] chaTuM paINNagaM [71] gacchAyAra AgamasuttANi-30/1 ] sattamaM paIgNagaM-1 [72] caMdAvejjhayaM [AgamasuttANi-30/2 ] sattamaM paINNagaM-2 [73] gaNivijA [AgamasuttANi-31] azmaM paINNagaM [74] deviMdatthao [AgamasuttANi-32 ] navamaM paINNagaM [75] maraNasamAhi [AgamasuttANi-33/1] dasamaM paINNagaM-1 [76] vIratthava [AgamasuttANi-33/2 ] dasamaM paINNagaM-2 [77] nisIha [AgamasuttANi-34 ] paDhamaM cheyasuttaM [78] buhakappo [AgamasuttANi-35 ] bIaM cheyasuttaM [79] vavahAra [AgamasuttANi-36] taiyaM cheyasuttaM [80] dasAsuyakkhadhaM [AgamasuttANi-37 ] cautthaM cheyasuttaM [81] jIyakappo [AgamasuttANi-38/1] paMcamaM cheyasutta-1 [82] paMcakappabhAsa [AgamasuttANi-38/2 ] paMcamaM cheyasuttaM-2 [83] mahAnisIhaM [AgamasuttANi-39] chaThU cheyasuttaM [84] AvasassayaM [AgamasuttANi-40] paDhama mUlasuttaM [85] ohaninutti [AgamasuttANi-41/1] bIaM mUlasuttaM-1 [86] piMDanijRtti [AgamasuttANi-41/2 ] bIaM mUlasuttaM-2 [87] dasaveyAliyaM [AgamasuttANi-42] taiyaM mulasuttaM [88] utaraljhayaNaM [AgamasuttANi-43 ] cautyaM mUlasuttaM [89] naMdIsUyaM [AgamasuttANi-44 ] paDhamA cUliyA [90] anuogadAraM [AgamasuttANi-45 ] bitiyA cUliyA prakAzana 42 thI 90 Agamazrata prakAzane pragaTa karela che. 1] AyAra gujarAtI anuvAda [AgamadIpa-1 paheluM aMgasUtra [2] sUrya gujarAtI anuvAda [AgamadIpa-1] bIjuM aMgasUtra [8] - gujarAtI anuvAda (Agamadapa-1] trIjuM aMgasUtra [4] samavAya - gujarAtI anuvAda [AgamadIpa-1) cothuM aMgasUtra [5] vivAhapatti - gujarAtI anuvAda [AgamadIpa-2) pAMcamuM aMgasUtra [6] nAyAdhammakahA- gujarAtI anuvAda [AgamadIpa-3]. chaThTha aMgasUtra [7] pAsahasA - gujarAtI anuvAda [AgamadIpa-3] sAtamuM aMgasUtra [8] saMtasA- gujarAtI anuvAda AgamadIpa-3] AThamuM aMgasUtra [9] anuropapAtikadasA- gujarAtI anuvAda (AgamadIpa-3] navamuM aMgasUtra [100] pAvAgara- gujarAtI anuvAda [AgamadIpa-3] dazamuM aMgasUtra Page #1042 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [101] vivAgasUya - [102] vavAiya [103] rAyappaseNiya - [14] jIvAjIvAbhigama - 105] pannavaNAsutta [106] sUrapannatti - [17] caMdapati - [108] jaMbuddIvapati - [19] nirayAvaliyA - [110] kappavaDisiyA - [111] pulphiyA - [112] pucUliyA - [113] vauidasA - 114] casaraNa - [115] AurappaccakkhANa - [116] mahApaccakkhANa - [117] bhattapariNA - [118] taMdulaveyAliya - [119 saMthAraga - [120] gacchAyAra - [121] caMdAverjAya - [122] vijjA - [123] deviMdatyao - [124] vIratthava - [125 nisIha - 126] bustakappa - [127] vavahAra - [128] dasAsuyakRkhaMdha - [129] jIyakappo - [13] mahAniIha - [131] Avasmaya [132] ohani'tti - {133] piMDanijjutti - [134] dasavaiyAliya - - [13] gujarAtI anuvAda gujarAtI anuvAda gujarAtI anuvAda gujarAtI anuvAda gujarAtI anuvAda gujarAtI anuvAda gujarAtI anuvAda gujarAtI anuvAda gujarAtI anuvAda gujarAtI anuvAda gujarAtI anuvAda gujarAtI anuvAda gujarAtI anuvAda gujarAtI anuvAda gujarAtI anuvAda gujarAtI anuvAda gujarAtI anuvAda gujarAtI anuvAda gujarAtI anuvAda gujarAtI anuvAda gujarAtI anuvAda gujarAtI anuvAda gujarAtI anuvAda gujarAtI anuvAda gujarAtI anuvAda gujarAtI anuvAda gujarAtI anuvAda gujarAtI anuvAda gujarAtI anuvAda gujarAtI anuvAda gujarAtI anuvAda gujarAtI anuvAda gujarAtI anuvAda gujarAtI anuvAda AgamadIpa-3] AgamadIpa-4] AgamadIpa-4] [AgamadIpa-4] [AgamadIpa-4] [AgamadIpa-5] [AgamadIpa-5] AgamIpa-5] AgamadIpa-5] [AgamadIpa-5] [AgamadIpa-5] AgamadIpa-5] AgamadIpa-5] AgamadIpa-6] [AgamadIpa-6] AgamadIpa-6] AgamadIpa-6] [AgamadIpa-6] [AgamadIpa-5] AgamadIpa-5] [AgamadIpa-6] [AgamadIpa-6] AgamadIpa-6] [AgamadIpa-6] [AgamadIpa-6] [AgamadIpa-6] [AgamadIpa-6] [AgamadIpa-6] [AgamadIpa-6] [AgamadIpa] AgamadIpa-7] AgamadIpa-7] AgamadIpa-7] [AgamadIpa-7] agiyAramuM aMgasUtra paheluM upAMgasUtra bIjuM upAMgasUtra trIjuM upAMgasUtra cothuM upAMgasUtra pAMcamuM upAMgasUtra chaThThuM upAMgasUtra sAtamuM upAMgasUtra AThamuM upAMgasUtra navamuM upAMgasUtra dazamuM upAMgasUtra agiyAramuM upAMgasUtra bAramuM upAMgasUtra pahelo payatro bIjo payo trIjo payajJo cotho payajJo pAMcamo payajJo chaThTho payo sAtamo payajJo-1 sAtamo payajJo-2 AThamo payajJo navamo payazo dazamo payajJo paheluM chedasUtra bIjuM chedasUtra trIjuM chedasUtra cothuM chedasUtra pAMcamuM chedasUtra chaThThuM chedasUtra paheluM mUlasutra bIjuM mUlasutra-1 bIjuM mUlasutra-2 trIjuM mulasUtra Page #1043 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [14] [135] uttarAya- gujarAtI anuvAda [AgamadIpa-7] cothuM mUlasutra [13] naMdIsutta - gujarAtI anuvAda [AgamadIpa-7] pahelI cUlikA [137] anuyogadvAra - gujarAtI anuvAda [AgamadIpa-7] bIjI cUlikA prakAzana 91 thI 137 AgamadIpa prakAzane pragaTa karela che. [138] dIkSA yogAdi vidhi [139 45 Agama mahApUjana vidhi [140] AcArAGgasUtraM saTIkaM AgamasuttANi saTIka-1 [141] sUtrakRtAGgasUtraM saTIka AgamasuttANi saTIkaM-2 [142] sthAnAGgasUtraM saTIkaM AgamasuttANi saTIkaM-3 [143] samavAyAGgasUtraM saTIkaM AgamasuttANi saTIkaM-4 [144] bhagavatIaGgasUtraM saTIkaM AgamasuttANi saTIkaM-5/6 [145] jJAtAdharmakathAGgasUtraM saTIka AgamasuttANi saTIka-7 [146] upAsakadazAGgasUtraM saTIkaM AgamasuttANi saTIkaM-7 [147] antakRddazAGgasUtraM saTIkaM AgamasuttANi saTIka-7 [148] anuttaropapAtikadazAGgasUtraM saTIkaM AgamasuttANi saTIka-7 [149] praznavyAkaraNAGgasUtraM saTIkaM AgamasuttANi saTIkaM-7 [150] vipAkazrutAGgasUtraM saTIka AgamasuttANi saTIkaM-8 [151] aupapAtikaupAGgasUtraM saTIkaM AgamasuttANi saTIkaM-8 [152] rAjaprazniyaupAGgasUtraM saTIka AgamasuttANi saTIka-8 [153] jIvAjIvAbhigamaupAGgasUtraM saTIka AgamasuttANi saTIkaM-9 [154] prajJApanAupAGgasUtraM saTIkaM AgamasuttANi saTIkaM-10/11 [155] sUryaprajJaptiupAGgasUtraM saTIkaM AgamasuttANi saTIkaM-12 [156] candraprajJaptiupAGgasUtraM saTIkaM AgamasuttANi saTIkaM-12 [157] jambUdvIvaprajJaptiupAGgasUtraM saTIkaM AgamasuttANi saTIkaM-13 [158] nirayAvalikAupAGgasUtraM saTIkaM AgamasuttANi saTIka-14 [159] kalpaktaMsikAupAGgasUtraM saTIkaM AgamasuttANi saTIka-14 [160] puSpitAupAGgasUtraM saTIkaM AgamasuttANi saTIkaM-14 [161] puSpacUlikAupAGgasUtraM saTIkaM AgamasuttANi saTIkaM-14 [162] vahidasAupAGgasUtraM saTIka AgamasuttANi saTIka-14 [163] catuHzaraNaprakIrNakasUtra saTIka AgamasuttANi saTIkaM-14 [164] AturapratyAvyAnaprakIrNakasUtraM saTIkaM AgamasuttANi saTIka-14 [165] mahApratyAkhyAnaprakIrNakasUtraM sacchAyaM AgamasuttANi saTIkaM-14 [166] bhaktaparijJAprakIrNakasUtraM sacchAyaM AgamasuttANi saTIkaM-14 Page #1044 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [15] [167] taMdulavaicArikaprakIrNakasUtraM saTIkaM AgamasuttANi saTIkaM-14 [168] saMstArakaprakIrNakasUtraM sacchAyaM AgamasuttANi saTIkaM-14 [169] gacchAcAraprakIrNakasUtraM saTIkaM AgamasuttANi saTIkaM-14 [170] gaNividyAprakIrNakasUtraM sacchAyaM AgamasuttANi saTIkaM-14 [171] devendrastavaprakIrNakasatraM sacchAyaM AgamasuttANi saTIkaM-14 [172] maraNasamAdhiprakIrNakasUtraM sacchAyaM AgamasuttANi saTIkaM-14 [173] nizIthachedasUtra saTIkaM AgamasuttANi saTIkaM-15-16-17 [174] bRhatkalpachedasUtraM saTIkaM AgamasuttANi saTIkaM-18-19-20 [175] vyavahArachedasUtraM saTIkaM Agagama suttANi saTIka-21-22 [176] dazAzrutaskandhachedasUtraM saTIka AgamasuttANi saTIka-23 [177] jItakalpachedasUtraM saTIka AgamasuttANi saTIkaM-23 [178] mahAnizIthasUtraM (mUla) AgamasuttANi saTIkaM-23 [179] AvazyakamUlasUtraM saTIka AgamasuttANi saTIka-24-25 [180] oghaniyuktimUlasUtraM saTIka Agama suttAmi saTIkaM-26 [181] piNDaniyuktimUlasUtraM saTIka AgamasuttANi saTIka-26 [182] dazavaikAlikamUlasUtraM saTIka AgamasuttANi saTIkaM-27 [183] uttarAdhyayanamUlasUtraM saTIkaM AgamasuttANi saTIkaM-28-29 [184] nandI-cUlikAsUtraM saTIkaM AgamasuttANi saTIkaM-30 [185] anuyogadvAracUlikAsUtraM saTIkaM AgamasuttANi saTIkaM-30 prakAzana 139 thI 185 Agamazrata prakAzane pragaTa karela che, -: saMpa stha: "Agama ArAdhanA kendra zItalanAtha sosAyaTI-vibhAga-1, phaleTa naM-13, 4the mALe zrI naminAtha jaina derAsarajI pAchaLa, hAI senTara, khAnapura amadAvAda-1 Page #1045 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [16] "AgamasuttANi-saTIkaM" mA 1 thI u0nuviv24|| |AgamasuttANi samAviSTAAgamAH bhAga-1 AyAra bhAga-2 |sUtrakRta bhAga-3 sthAna bhAga-4 |samavAya bhAga-5-6 |bhagavatI (aparanAma vyAkhyAprajJapti) bhAga-7 jJAtAdharmakathA, upAsakadazA, antakRddazA, anuttaropapAtikadazA, praznavyAkaraNa bhAga-8 vipAkazruta, aupapAtika, rAjaprazniya bhAga-9 jIvAjIvAbhigama bhAga-10-11 prajJApanA bhAga-12 sUryaprajJapti, candraprajJapti bhAga-13 jambUdvIpaprajJapti bhAga-14 niravAyalikA, kalpavataMsikA, puSpikA, puSpacUlikA vaNhidazA, catuHzaraNa, AturapratyAkhyAna, mahApratyAkhyAna, bhaktaparijJA, tandulakaicArika, saMstAraka, gacchAcAra, gaNividyA, devendrastava, maraNasamAdhi / bhAga-15-16-17 nIzItha bhAga-18-19-20 | bRhatkalpa bhAga-21-22 vyavahAra bhAga-23 dazAzrutaskandha, jItakalpa, mahanizItha bhAga-24-25 Avazyaka bhAga-26 oghaniyukti, piNDaniyukti bhAga-27 dazavakAlika bhAga-28-29 uttarAdhyayana bhAga-30 nandI, anuyogadvAra .... . . .... Page #1046 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhASya Personal use only.