Page #1
--------------------------------------------------------------------------
________________ THE FREE INDOLOGICAL COLLECTION WWW.SANSKRITDOCUMENTS.ORG/TFIC FAIR USE DECLARATION This book is sourced from another online repository and provided to you at this site under the TFIC collection. It is provided under commonly held Fair Use guidelines for individual educational or research use. We believe that the book is in the public domain and public dissemination was the intent of the original repository. We applaud and support their work wholeheartedly and only provide this version of this book at this site to make it available to even more readers. We believe that cataloging plays a big part in finding valuable books and try to facilitate that, through our TFIC group efforts. In some cases, the original sources are no longer online or are very hard to access, or marked up in or provided in Indian languages, rather than the more widely used English language. TFIC tries to address these needs too. Our intent is to aid all these repositories and digitization projects and is in no way to undercut them. For more information about our mission and our fair use guidelines, please visit our website. Note that we provide this book and others because, to the best of our knowledge, they are in the public domain, in our jurisdiction. However, before downloading and using it, you must verify that it is legal for you, in your jurisdiction, to access and use this copy of the book. Please do not download this book in error. We may not be held responsible for any copyright or other legal violations. Placing this notice in the front of every book, serves to both alert you, and to relieve us of any responsibility. If you are the intellectual property owner of this or any other book in our collection, please email us, if you have any objections to how we present or provide this book here, or to our providing this book at all. We shall work with you immediately. -The TFIC Team.
Page #2
--------------------------------------------------------------------------
Page #3
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrIvIrazAsana-saMgha-granthamAlA / zrIyativRSabhAcArya-viracita-cUrNisUtra samanvita zrImadbhagavad-guNadharAcArya-praNIta kasAya pAhuDa sutta sampAdaka, hindI-anuvAdaka, aura prastAvanA-lekhaka paM0 hIrAlAla jaina siddhAntazAstrI, nyAyatIrtha TAIN prakAzaka vIra zAsana-saMgha, kalakattA vi0 saM0 2012] dvi0 bhAdrapada, zrI vIra ni0 saM0 2481 [ sitambara, I0 san 1955
Page #4
--------------------------------------------------------------------------
________________ PUBLISHER CHHOTELAL JAIN Secy., SRI VIRA SASANA SANGHA 29, INDRA BISWAS ROAD. CALCUTTA 37 prApti-sthAna (1) vIra sevA mandira 21 dariyAgaMja, dehalI (2) vIra zAsana saMgha 29, indra vizvAsa roDa kalakattA 37. PRINTED BY OM PRAKASH KAPOOR JNANAMANDAL YANTRALAYA BANARAS
Page #5
--------------------------------------------------------------------------
________________ SRI VIRA SASANA SANGHA SERIES KASAYA PAHUDA SUTTA BY GUNADHARACHARYA' WITH THE CHURNI SUTTRA OF YATIVRSABHACHARYA TRANSLATED AND EDITED BY PANDIT HIRALAL JAIN Sidhantasastri, Nyayatirtha Published by SRI VIRA SASANA SANGHA CALCUTTA, 1955 Vikrani Samvat 2012-Bhadrapad Vira Nirvana Samvat, 2481
Page #6
--------------------------------------------------------------------------
________________ maMgalAyaraNaM jayai dhavalaMgateeNAbUriyasayalabhuvaNabhavaNagaNo / kevalaNANasarIro aNaMjaNo NAmao caMdo // 1 // titthayarA cauvIsa vi kevalaNANeNa divasacaTThA / pasiyaMtu sivasarUvA tihuvaNasiraseharA majjhaM // 2 // so jayaha jassa kevalaNANujjaladappaNammi loyAloyaM / puDhapadiviMbaM dIsai viyasiyasayavattagabhagauro vIro // 3 // aMgaMgavajjhaNimmI aNAimabhaMtaNimmalaMgAe / suyadevayaaMvAe Namo sayA cakkhumaiyAe // 4 // Namaha guNarayaNabhariyaM suaNANAmiyajalohagahiramapAraM / gaNaharadevamahovahimaNeyaNayabhaMgabhaMgituMgataraMgaM // 5 // jeNiha kasAyapAhuDamaNeyaNayamujjalaM aNaMtatthaM / gAhAhi vivariyaM taM guNaharabhaDArayaM vaMde // 6 // guNaharavayaNaviNiggayagAhANatthovahArio svvo| jeNajamakhuNA so saNAgahatthI varaM deU // 7 // jo aJjamakhusIso aMtevAsI vi NAgahatthissa / so vittisuttakattA jaivasaho me varaM deU // 8 // paNamaha jiNavaravasahaM gaNaharavasahaM taheva guNaharavasahaM / dusahaparIsahavasahaM jaivasahaM dhammasuttapADaravasahaM // 9 //
Page #7
--------------------------------------------------------------------------
________________ prakAzakIya vaktavya prastuta grantha kasAyapAhuDasuttako pAThakoMke hAthoMme upasthita karate hue Aja mere harSakA pArAvAra nahIM hai| bahuta dinoMse merI prabala icchA thI ki mUla di0 jaina vAGmayake sarva prAcIna ina mUla AgamasUtroM ko prakAzameM lAyA jAya / svarAjya-prAptike pazcAt bhArata sarakAra aura prAcIna itihAsakAroMne dezakI prAcIna bhASAoMmeM racita sAhitya ke AdhAra para prAcIna saMskRti aura bhAratIya itihAsake nirmANa ke lie tathA apane vilupta gauravako saMsArake samakSa upasthita karaneke lie prAcIna granthoMkI khoja-zodha prArambha kii| isa prakArake prakAzanoMse bhAratIya itihAsake nirmAtAoM aura ricarsa skAlaroMko apane anusandhAnameM bahuta kucha suvidhAeM prApta hoMgI, isa uddezyase bhI mUla Agama aura unake cUrNisUtroMko prakaTa karanA ucita samajhA gyaa| . bha0 mahAvIrake jina upadezoMko unake pradhAna ziSyoMne jinhe ki sAdhuoMke, vizAla gaNoM aura saMghoMko dhAraNa karane aura unakI sAra-saMbhAla karaneke kAraNa gaNadhara kahA jAtA hai, saMkalana karake nibaddha kiyA, ve upadeza 'dvAdazAGga zruta' ke nAmase saMsArame vizruta hue| yaha dvAdazAGga zruta kaI zatAbdiyoM taka prAcArya-paramparAke dvArA maukhika rUpase sarvasAdhAraNameM pracalita rhaa| kintu kAlakramase jaba logoMkI grahaNa aura dhAraNA zaktikA hrAsa hone lagA, taba zrutarakSAkI bhAvanAse prerita hokara kucha viziSTa jJAnI AcAryoMne usa vistRta zrutake vibhinna aMgoMkA upasaMhAra karake use gAthAsUtroMmeM nibaddha kara sarvasAdhAraNameM unakA pracAra jArI rkhaa| isa prakArake upasaMhRta eva gAthAsUtra-nibaddha dvAdazAga jaina vADmayake bhItara anusadhAna karane para jJAta huA hai ki kasAyapAhuDa hI sarva prathama nibaddha huA hai / isase prAcIna anya koI racanA abhI taka upalabdha nahIM hai / ___ bha0 mahAvIrake vistRta aura gaMbhIra pravacanoMko gaNadharoMne yA unake pIche hone vAle 'viziSTa jJAniyoMne sUtrarUpase nibaddha kiyA / sUtrakA lakSaNa isa prakAra kiyA gayA hai alpAkSaramasaMdigdhaM sAravadgUDhanirNayam / nirdoSa hetumattathyaM sUtramityucyate budhaiH // arthAt jisame thor3ese asaMdigdha padoMke dvArA sAra rUpase gUr3ha tattvakA nirNaya kiyA gayA ho, use sUtra kahate haiM / isa prakArakI sUtra-racanAoMko AgamameM cAra prakArase vibhAjita kiyA gayA hai suttaM gaNaharakahiyaM taheva patteyabuddhakahiyaM ca / ' suyakevaliNA kahiyaM abhinnadasapugviNA kahiya / (sutta pAhuDa) arthAt gaNadhara, pratyekabuddha, zrutakevalI aura abhinna-dazapUrvI AcAryoMke vAkyoMko yA unake dvArA racI gaI racanAoMko sUtra kahate haiN| ukta vyavasthAke anusAra pUrvoke eka dezake vettA honese zrIguNadharAcAryakI prastuta kRti bhI sUtrasama honese sUtrarUpase prasiddhiko prApta huI hai| yahI kAraNa hai ki usa para cUrNisUtroMke praNetA A0 yativRSabhane kasAyapAhuDakI gAthAoMko 'suttagAhA' yA 'gAhAsutta' rUpase apanI cUrNimeM ullekha kiyA hai| svayaM granthakArane bhI apanI gAthAoMko 'suttagAhA' ke rUpame nirdeza
Page #8
--------------------------------------------------------------------------
________________ kiyA hai | jayadhavalAkAra ne likhA hai II gAthAsUtrANi sUtrANi cUNisUtraM tu vArtikam / TIkA zrIvIrasenIyA zepAH paddhati - paMjikAH ||26|| ( jayadhavalA prazasti) arthAt kasAyapAhuDake gAthAsUtra to sUtrarUpa haiM aura unake cUrNisUtra vArtikasvarUpa haiN| zrI vIrasenAcArya - racita jayadhavalA TIkA hai / isake atirikta gAthAsUtroMpara jitanI vyAkhyAe~ upalabdha haiM, ve yA to paddhatirUpa haiM yA pajikArUpa haiM / svayaM jayadhavalAkAra prastuta graMthake gAthAsUtroM aura cUrNisUtroM ko kisa zraddhA aura bhaktise dekhate haiM, yaha unhIMke zabdoM meM dekhie| eka sthala para ziSyake dvArA yaha zakA kiye jAne para ki kaise jAnA ? isake uttara meM vIrasenAcArya kahate hai yaha " edamhAdo viulagirimatthayatthavaDDhamANadivAyarAdo viNiggamiya godamalohakha - jaMbusAmiyAdi zrAiriyaparaMparAe AgaMtUNa guNaharAiriyaM pAviya gAhAsarUveNa pariyamiya ajjamaMkhu - gAgahatthIhito jayivasahamuhaNayiyacuriNa suttAyAreNa pariNadadivvaj NikiraNAdo vyade | ( jayadha00 patra 313) arthAt "vipulAcalake + zikhara para virAjamAna vardhamAna divAkarase pragaTa hokara gautama, lohArya aura jambUsvAmI AdikI AcArya paramparA se Akara aura guNadharAcAryako prApta hokara gAthAsvarUpase pariNata ho punaH AryamaMtu aura nAgahastIke dvArA yativRpabhako prApta hokara aura unake mukha-kamalase cUrNisUtra ke AkAra se pariNata divyadhvanirUpa kiraNa se jAnate hai / " pAThaka svayaM anubhava kareMge ki jo divyadhvani bha0 mahAvIrase pragaTa huI, vahI gautamAdike dvArA prasArita hotI huI guNadharAcAryako prApta huI aura phira vaha unake dvArA gAthArUpase pariNata hokara AcArya paramparAdvArA AryamaMtu aura nAgahastIko prApta hokara unake dvArA yativRpabhako prApta huI aura phira vahIM divyadhvani cUrNi sUtro ke rUpameM pragaTa huI, isalie cUrNisUtroM meM nirdiSTa pratyeka bAta divyadhvanirUpa hI hai, isameM kisI prakAra ke sandeha yA zaGkAkI kucha bhI guMjAyaza nahIM hai / prastuta kasAyapAhuDa aura usake cUrNisUtroM meM jisa DhaMga se vastutattvakA nirUpaNa kiyA gayA hai usIse 'vaha sarvajJa-kathita haiM' yaha siddha hotA hai / jainoMke atirikta anya bhAratIya sAhitya meM cUrNi nAmase race gaye kisI sAhityakA patA nahIM lagatA / jainoMkI di0 zve0 donoM paramparAoM meM cUrNinAmase kaI racanAe~ upalabdha haiM, kintu donoM hI paramparAoM meM abhI taka digambara zra0 yativRpabhase prAcIna kisI anya cUrNi - kArakA patA nahIM lagA hai| prastuta kasAyapAhuDapara A0 yativRpabhakI cUrNi pAThakoM ke samakSa upasthita haiM / isake atirikta kammapayaDI, sataka aura sittarI nAmaka karma-viSayaka tIna anya granthoM para upalabdha cUrNiyAM bhI prA0 yativRSabha-racita hai, yaha isa granthakI prastAvanA meM sapramANa siddha kiyA gayA hai / ukta cUrNivAle cAroM granthokA sakSipta paricaya isa prakAra hai 1. kasAyapAhuDacUrNi - zra0 guNadhara-praNIta 233 gAthAtmaka kasAyapAhuDa - prantha me 'vocyAmi suttagAhA javigAhA jammi pratyammi // 2 // paceva suttagAhA damaNamohassa khavareNAe // 5 // edA suttagAhAo turA praSNA bhAnagAhAya || 10 || kasAyapATa yaha vihAraprAntake rAjagirike samIpastha parvatakA nAma hai /
Page #9
--------------------------------------------------------------------------
________________ III kaSAyoMkI vividha dazAoMkA varNana karake unake dUra karanekA mArga batalAyA gayA hai aura yaha pragaTa kiyA gayA hai ki kisa kapAyake dUra honese kauna-sA Atmika guNa pragaTa hotA hai / isa para A0 yativRSabhane chaha hajAra zloka-pramANa cUrNisUtra race haiN| 2. kammapayaDIcUrNi-zrA0 zivazarmane karmoke bandhana, sakramaNa, udvartanA,apavartanA, udIraNA, upazAmanA, nidhatti aura nikAcita ina ATha karaNoMkA tathA karmoke udya aura sattvakA 475 gAthAoMmeM bahuta sundara varNana kiyA hai, yaha grantha kammapayaDI yA karmaprakRti nAmase prasiddha hai / isa para AH yativRSabhane lagabhaga sAta hajAra zloka-pramANa-cUrNikI racanA kI hai| 3. satakacaNi-AThoM karmoMke bheda-prabheda batAkara kisa-kisa prakArake kArya karanese kisa-kisa jAtike karmakA bandha hotA hai, isa bAtakA varNana mAtra 100 gAthAoM meM A0 ziva. zarmane kiyA hai, ataeva yaha racanA 'sataka' yA 'bandha-zataka' nAmase prasiddha hai| isapara do carNiyoMke race jAneke ullekha granthoM meM pAye jAte haiM-laghuzatakacUrNi aura vRhacchatakacUrNi / vRhacchatakarNi abhI taka upalabdha nahIM hai, ataeva vaha kisakI kRti hai, isa vAremeM abhI kaLa bhI nahIM kahA jA sakatA / zatakakI laghucUrNi mudrita ho cukI hai aura vaha tulanA karanepara A0 yativRSabhakI kRti siddha hotI hai / isakA pramANa tIna hajAra zlokake lagabhaga hai| 4. sittarIcarNi-isameM ATho mUla karmoMke tathA unake uttara bhedoMke bandhasthAna, udayasthAna aura sattvasthAnoMkA svatatra rUpase aura jIvasamAsa-guNasthAnoke Azrayase vivecana kiyA gayA hai aura anta meM mohakarmakI upazamavidhi aura kSapaNAvidhi batalAI gaI hai / ukta sarva varNana mAtra 70 gAthAomeM kiye jAnese yaha sittarI yA saptatikA nAmase prasiddha hai| isake racayitAkA nAma abhI taka ajJAta hai / isakI jo cUNi prakAzame AI hai, usake racayitAkA nAma bhI abhI taka ajJAta hI hai| kintu chAna-bIna karane para vaha bhI A0 yativRSabhakI racanA siddha hotI hai| sittarIcUrNikA bhI pramANa lagabhaga DhAI hajAra zlokake hai| ukta cAroM carNiyAM gadyameM racI gaI hai, aura unakI bhASA prAkRta hI hai / sataka aura sittarIcarNimeM jahA~ kahIM saskRtameM bhI kucha vAkya pAye jAte haiM, para ve yA to prakSipta haiM, yA phira bhASAntarita / yadyapi ye cAroM hI cUrNiyA anya AcArya-praNIta granthoM para racI jAnese vyAkhyArUpa haiM, tathApi unameM yativRSabhakA vyaktitva spaSTa dRSTigocara hotA hai aura mUlake atirikta kaI viSayoMkA prakaraNavaza svatatratApUrvaka viziSTa varNana kiye jAnese unakI maulika AgamikatAkI chApa bhI pAThakake hRdayapara akita hue vinA nahIM rhtii| cUrNisUtroMkI racanA-zailIse hI unakI ati-prAcInatA pramANita hotI hai| zvetAmbara bhaNDAroMme aise kaI prAcIna di0 jaina grantha surakSita rahe haiM, jo ki abhI takake anvepita di0 bhaNDAroMmeM upalabdha nahIM hue| jaise sighI granthamAlA kalakattAse prakAzita akalaMkadevakA sabhASya pramANasagraha, siddhivinizcayaTIkA, ityAdi / ' isa prakArake granthoMmeMse aneka granthoMpara zve0AcAryoMne TIkAe~ raca karake unheM apanAyA aura paThana-pAThanake dvArA sarva-sAdhAraNameM unakA pracAra sulabha rakhA, isake lie di0 sampradAya unakA AbhArI hai| kintu di0 bhaNDAroMmeM una granthoMke na pAye jAnese kaI granthoMke mUla raca. yitAoMke yA to nAma hI vilupta ho gae, yA kaI grantha-praNetAoke nAma sadigdha koTimeM Agaye, aura kaIyoM ke nAma bhI nAmAntarita ho gye| . aise vilupta kaI granthakAroMkI kIrviko punarujjIvita karaneke lie prastuta grantha bar3A upayogI siddha hogaa|
Page #10
--------------------------------------------------------------------------
________________ , A0 yativRSabhakI svatatra kRtike rUpase tiloyapaNNattI prasiddha hai / isame tInoM lokoMkI racanA, usakA vistAra, svarga naraka, kSetra, nadI, parvata aura tIrthaMkarAdi-sambandhI kucha viziSTa bAtoM AdikA vistArapUrvaka vivecana kiyA gaya hai / tiloya paNNattIke adhyayana karanese patA calatA hai, ki usake racayitAne apane samayame prApta hone vAle tattadviSayaka sarva upadezoMkA usameM sagraha kara diyA hai / tiloyapaNNattIkI racanA prAya gAthAoMmeM kI gaI hai aura sthAna-sthAnapara kSetrAdi ke AyAma, vistAra Adiko akome bhI dikhAyA gayA hai| isakA parimANa ATha hajAra zloka hai / gyArahavIM zatAbdIke prasiddha saiddhAntika A0 namicandra ne isIkA sAra khIMca karake eka hajAra gAthAome trilokasAra nAmaka grantha racA hai jo ki apanI saMskRta aura hindI TIkAoke sAtha pragaTa ho cukA hai| cUrNi' kyA vastu hai, isa bAtapara prastAvanAmeM bahuta kucha prakAza DAlA gayA hai aura yaha batalAyA gayA hai ki zramaNa bha0 mahAvIrake vIjapadarUpa upadezake vizlepaNAtmaka vivaraNa kI cUrNi kahate hai / isIkA dUsarA nAma vRtti bhI hai / yativRSabhakI kasAyapAhuDacUrNi ukta sarva cUrNiyoMme praur3ha kRti hai, vaha TIkA yA vyAkhyA rUpa na hokara vivaraNAtmaka hai, ataeva vaha vRttisUtra yA cUNisUtra nAmase prasiddha huI hai| vRttisUtrako AdhAra banA karake jo vizepa vivaraNa kiyA jAtA hai, use vArtika kahate hai / vRttisUtrake pratyeka padako lekara jo vyAkhyA kI jAtI hai use TIkA kahate hai / vRttisUtroMke kevala vipama padoMkI nirukti karake arthake vyAkhyAna karaneko pajikA kahate haiM / mUlasUtra aura usakI vRtti ina donoMke vivaraNako paddhati kahate haiN| zrA0 indranandike zrutAvatArase jJAta hotA hai ki kasAyapAhuDa para A0 yativRSabha ne chaha hajAra zloka-pramANa cUrNisUtra, uccAraNAcAryane bAraha hajAra uccAraNAvRtti, zAmakuMDAcAyene 48 hajAra zlokapramANa paddhati, tumbulUrAcAryane caurAsI hajAra cUDAmaNi aura A0 vIrasena jinasena ne sAMTha hajAra jayadhavalA TIkA racI hai / isa prakAra hama dekhate haiM ki upalabdha samasta jainavAGamayamese kasAyapAhuDapara hI sabase adhika vyAkhyAeM aura TIkAeM racI gaI haiM / yadi ukta samasta TIkAoMke parimANako sAmane rakhakara mAtra 233 gAthAoM vAle kasAyapAhuDako dekhA jAya, to vaha dA lAkha zloka pramANase bhI Upara siddha hotA hai| prastuta grantha apanI jayadhavalA nAmaka vizAla TIkA aura usake anuvAda ke sAtha vose prakAzita ho rahA hai tathA abhI usake pUrNa prakAzita hone meM aneka varSa aura lgeNge| idhara svarAjya-prAptike bAda 2-3 varSAsa prAcIna prAkRta aura apabhraza sAhityakI dina para dina baDhatI huI mAgako dekhakara kasAyapAhuDake pUrNa cUrNisUtroMko unake hindI anuvAdake sAtha turanta pragaTa karanA ucita samajhA gyaa| zrI0 pa0 hArAlAlajA zAstrI ina siddhAntagranthoke anuvAda, sampAdana, anusandhAna aura parizIlana meM lagabhaga 25 varSAMse lage hue hai| unhoMne kaI varSoMke kaThina parizramake pazcAt kasAyapAhuDake cUNisUtrAMkA uddhAra karake unakA saMkalana aura hindI anuvAda taiyAra kiyA hai| kasAyapAhuDa jasa prAcAna pranthapara A0 yativRpabhake mahatvapUrNa cUrNisUtroMko dekhakara aura unakI mahattAkA anubhava kara maina zrIvIrazAsana-saMgha kalakatcAse isakA prakAzana karanA ucita samajhA, aura tadanusAra kasAyapAhuDa apane cUrNisUtra aura hindI anuvAdake sAtha pAThakoM ke kara-kamaloMme upasthita hai / paM0 hIrAlAlajIne isake anuvAda aura sampAdanameM jo zrama kiyA hai, usakA anubhava tA pAThaka kareMge, meM to yahA kevala itanA hI kahU~gA ki unhoMne prUpha-sazodhanameM bhI atyanta sAvadhAnI rakhI hai aura yahI kAraNa hai ki kahIM para bhI koI prUpha-sazodhanasambandhI azuddhi dRSTigocara nahIM hotI hai|
Page #11
--------------------------------------------------------------------------
________________ AbhAra pradarzana aba (antame) maiM sabase pahale merI bhAvanAke amara-sRSTA, aneka granthoMke sampAdaka, prAcya-vidyA-mahArNava, suprasiddha jaina vidvAn , vIrasevAmandirake saMsthApaka, vayovRddha vra0 jugalakizorajI mukhtArakA AbhAra mAnatA hU~, ki jinhoMne sarvaprathama ina granthoMkA ArAme 6 mAsa baiThakara svAdhyAya kiyA, eka hajAra pejake noTasa lie aura tInoM siddhAnta granthoM meM prastuta granthako. sarvAdhika prAcIna samajha kara prakAzita karanekA vicAra kara zrI0 pa0 hIrAlAlajIse apanA abhiprAya vyakta kiyA, unase cUrNisUtroMkA saMgraha karAkara unhe mUla tADapatrIya pratise milAna karane ke lie mUDabidrI bhejA aura usakA anuvAda karaneko kahA / unhoMne hI Ajase kaI varSa pUrva isa granthako prakAzita karaneke lie mujhe prerita kiyA thA / granthake TAipa AdikA nirNaya bhI unhoMne hI kiyA aura prastAvanA likhaneke lie Avazyaka parAmaza eva sUcanAeM bhI unhone hI diiN| tathA asvastha dazAmeM bhI mere sAtha baiThakara prastAvanAko AdyopAnta sunA aura yathAsthAna sazodhanArtha sujhAva prastuta kiye / yahI kyA, jaina samAja evaM jaina sAhitya aura itihAsake nirmANake lie kI gaI unakI sevAeM suvarNAkSaroM meM likhI jAneke yogya haiM / unhe maiM kina zabdoMmeM dhanyavAda da? maiM hI kyA, sArA jainasamAja unakA sadA cira-RNI rhegaa| granthako banArasameM chapAne, TAipoMkA nirNaya karane aura samaya-samaya para mujhe aura pa0 hIrAlAlajIko Avazyaka parAmarza denekA kArya kAzI vizvavidyAlayake bauddha darzanAdhyApaka zrI0pa0 mahendrakumArajI nyAyAcAryane kiyA / bhA0 va0 di0 jaina saghake prakAzana vibhAgake maMtrI zrI0pa0 kailAzacandrajI zAstrIne cUrNisUtroM ke nirNayArtha jayadhavalAkI saMzodhita presakApI denekI udAratA prakaTa kii| zrIgaNezavarNI jaina granthamAlAke mantrI zrI0 paM0 phUla candrajI siddhAntazAstrIne sadigya cUrNisUtroke nirNayArtha samaya-samayapara apanA bahumUlya samaya pradAna kiyA aura grantha-sampAdakako yathAvazyaka sahayoga pradAna kiyaa| bhAratIya jJAnapITha kAzIke vyavasthApaka zrI paM0 bAbUlAlajI phAgullane banArasameM paM0 hIrAlAla jIke ThaharanekI tathA presa aura kAgaja AdikI vyavasthA kii| ukta kAryo ke lie maiM banArasakI ukta vidvaJcatuSTayIkA AbhArI huuN| DaoN.AdinAtha neminAtha upAdhyAya, ema.e. DI.liTa, prophesara rAjArAma kAleja kolhApurane samaya-samaya para Avazyaka sujhAva diye aura mudrita phArmoMko dekhakara unhe prakAzita karaneke lie mujhe protsAhita kiyA, tathA agrejImeM viSaya-paricaya likhanekI kRpA kI / isake lie meM unakA AbhArI huuN| zrImAn rA0 sA0 lAlA pradyumnakumArajI jaina raisa (tIrthabhaktaziromaNi sva0 lA0 jambUprasAdajIke suyogya suputra ) ne apane pitAjIke dvArA maMgAye hue siddhAntagranthokI kanar3I pratilipiyoMkI nAgarI karAI, jisase ki uttarabhAratameM ina siddhAnta granthoMkA pracAra sambhava ho sakA / unhoMne paDitajIko samaya-samaya para dhavala aura jayadhavalake prati-milAna aura anuvAda karaneke lie prati-pradAna karanekI suvidhA dekara apanI saccI jinavANIkI bhakti aura udAratA prakaTa kii| isa garmI ke mausamame-jaba ki prastAvanAkA likhanA paNDitajIke liye sambhava nahIM thA, apane pAsa masUrImeM ThaharA kara unake liye sabhI prakArakI Avazyaka suvidhA pradAna kI isa sabake lie lAlAjIko jitanA dhanyavAda diyA jAya, thor3A hai / vidvatparipadake zaMkA-samAdhAna vibhAgake mantrI zrI0 bra0 ratanacandrajI mukhtAra (sahAranapura) dharmazAstrake marmajJa aura siddhAnta-granthoM ke viziSTa abhyAsI haiM / prastuta granthake bahubhAgakA Apane usake anuvAda-kAlameM hI svAdhyAya kiyA hai aura yathAvazyaka saMzodhana bhI apane hAthase presakApIpara kiye haiN| granthakA
Page #12
--------------------------------------------------------------------------
________________ pratyeka phArma mudrita hone ke sAtha hI Apake pAsa pahuMcatA rahA hai aura prAyaH pUrA zuddhipatra bhI Apane hI banAkara bhejA hai, isake lie hama Apake kRtajJa haiN| jaba grantha presameM de diyA gayA aura grantha-sampAdakako apane anuvAdake saMzodhanArtha mRla jayadhavalake mudrita saMskaraNakI AvazyakatA pratIta huI, taba zrI 108 A0 zAntisAgara jinavANI jIrNoddhAraka saMsthAke matrI zrImAn seTha vAlacandra devacanda zAha vI0 e0 bambaIne svIkRti dekara aura zrI0 paM0 sumerucandrajI divAkara sivanI, sampAdaka-mahAbandhane usakI prati pradAna karake cUrNisUtroke nirNaya aura anuvAdake saMzodhanameM sahAyatA dI hai| isake liye hama Apake bhI AbhArI hai| siddhAnta-granthoMke phoTo leneke liye jaba maiM 2 varSa pUrva mUDabidrI gayA, taba vahAMke dharmasasthAnake svAmI zrI 108 bhaTTAraka cArukIrtijI mahArAjane, tathA siddhAnta-vasatimandirake TrasTI zrI0 dharmasthala jI haigaDe, zrI0 ema0 dharmasAmrAjyajI maMgalora, zrI ke0 vI0 jinarAjajI haigaDe, zrI0 DI0 puTTasvAmI sampAdaka-kanaDI patra vivekAbhyudaya maisUra, zrI devarAjajI ema0 e0 ela ela vI0 vakIla, zrI0 dharmapAlajI seTTI mUDabidrI aura zrI0 padmarAja seTTIne phoTo lenekI kevala svIkRti hI nahIM pradAna kI, balki sarva prakArakI rahana-sahanakI suvidhA aura vyavasthA bhI kii| zrI0 paM0 bhujavalIjI zAstrI, zrI0 es candrarAjendrajI zAstrI aura zrI0pa0 nAgarAja zAstrIne praryApta sahayoga pradAna kiyaa| prastuta granthake mudrita hojAne para jaba kucha saMdigdha cUrNisUtroMke nirNayArtha jayadhavalAkI tADapatrIya pratise milAnakI AvazyakatA anubhava kI gaI, taba granthake mudrita phArma zrI candrarAjendrajI zAstrIke pAsa mUDavidrI bheje gaye aura unhoMne bar3I tatparatA aura sAvadhAnIke sAtha sabhI saMdigdha sthaloM para tAr3apatrIya pratike pATha likhakara bheje / sAtha hI mUlapratikI sUtrArambhake evaM sUtra-samAptike sUcaka virAma cihna AdikI kucha viziSTa sUcanAeM bhI bhejIM / zAstrIjIkI isa amUlya sevAke liye hama unheM khAsa taurase dhanyAvada dete haiM / antameM itanA aura spaSTa kara denA maiM Avazyaka samajhatA hU~ ki zrI vIrazAsanasaMghake prakAzana pracArakI dRSTise hI kiye jAte haiM aura isa kAraNa nyochAvarameM kiJcinmAtra bhI lAbha nahIM rakhA jAtA hai| zrAvaNakRSNA pratipadA vi0 sa0 2012 / choTelAla jaina vIrazAsanajayantIkA 2512 vA varpa mantrI-zrIvIrazAsanasaMgha kalakattA tIno niddhAnta anyokI ekamAtra upalabdha prAcIna tAr3apatrIya pratiyoke jIrNAdvArake liye inhe nezanala pArakAibJa, naI dillImeM bhejakara unakI rakSA karaneke prastAvako svIkAra kara unakA jIrNoddhAra pUrNa rUpase karAne meM bhI prApa loga hI sahAyaka hue hai|
Page #13
--------------------------------------------------------------------------
________________ sampAdakIya vaktavya mere svapna sAkSAt hue-- __san 1623 ke disambarakI bAta hai, jaba mai di0 jaina zikSA-mandira jabalapurameM nyAyatIrtha aura zAstri parIkSA pAsa karake jaina siddhAnta ke ucca granthoMke adhyayanake sAtha borDiMgake aMgrejI vibhAgake chAtroMko dharmazAstrake adhyApanakA bhI kArya kara rahA thA, taba eka dina rAtrike antima praharameM svapna dekhA ki mai zrIdhavala-jayadhavala siddhAnta granthoMkA svAdhyAya kara rahA huuN| itane meM hI chAtrAvAsake niyamAnusAra 4 baje sokara uThanekI ghaMTI bjii| maiM cauMka kara uThA, hAtha muMha dhokara prArthanAmeM sammilita huA aura usake samApta hone para jaise hI vApisa kamaremeM paira rakkhA ki eka chAtrane kahA 'zAstrI jI, Aja kamarA mADanekI ApakI bArI hai|' maiMne buhArI uThAI aura eka orase kamarA jhAr3anA prArambha kiyaa| antameM jaba maiM apane palaMgake nIce jhAr3a rahA thA, to eka moTA, choTAsA doharA hastalikhita zAstra-patra dikhAI diyA / maiMne use uThAkara prakAzameM par3hA to yaha dekhakara mere AnandakA pArAvAra na rahA ki usameM eka ora kAlI syAhIse moTe akSaroMme zrIdhavalakI aura dUsarI ora zrI jayadhavalakI maMgala-gAthAeM likhI huI haiN| maiMne unhe apane mastakapara rakha apaneko dhanya samajhA aura sandUkameM surakSita rakhakara socane lagA-yaha kaisA svapna hai ki dekhane ke sAtha hI vaha sAkSAt saphala ho rahA hai| isake pazcAt san 24ke akTUbarakI bAta hai,jaba mai banArasake syAdvAdamahAvidyAlayameM dharmAdhyApaka thA aura vidyAlayameM hI soyA karatA thA, eka dina phira rAtrike antima yAmameM svapna dekhA ki mai punaH dhavala-jayadhavalakA svAdhyAya kara rahA huuN| itane meM hI vidyAlayake chAtroMke sokara uThanekI ghaMTI bajI, merI bhI nIMda khulI, aura mai tatkAla dekhe hue svapna para vicAra karane lgaa| sandUkameMse maMgalagAthAoMvAle usa patrako uThAyA, mastaka para rakhA aura eka vAra unakA bhakti aura zraddhApUrvaka pAThakara prAbhAtika kAryoM meM laga gyaa| dinako sahAranapurase vidyAlayake maMtrI bA0 sumatiprasAdajI-jo ki una dinoM vahIM sarvisameM the-kA tAra vidyAlayake suparinTenDenTake nAmase AyA, 'pa0 hIrAlAlajI ko yahA~ke vArSika utsavameM zAstra-pravacanake liye bhejo|' mai banArasase ravAnA hokara yathAsamaya sahAranapura phuNcaa| mujhe vahAMke suprasiddha tIrthabhaktaziromaNi, dharmavIra (sva0) lAlA jambUprasAda jI jaina raIsakI koThI para ThaharAyA gyaa| dUsare dina prAtaHkAla jaba maiM snAnAdise nivRtta ho kara unake nijI mandirameM darzanArtha gayA, taba kyA dekhatA hU~ ki eka dakSiNI sajjana prAkRta bhASAmeM koI grantha bAMcakara sunA rahe haiM aura dUsarA eka lekhaka tIvra gatise unhe likhatA jA rahA hai / maiM pAsameM baiTha gayA aura dhyAnase sunane lagA ki kyA viSaya cala rahA hai ? 'ye kaunase grantha haiM, isa praznake uttarameM mujhe batalAyA gayA ki mUDabidrI ke bhaNDArase siddhAntagranthoM kI pratilipi yahA~ AI hai aura aba unakI nAgarI pratilipi kI jA rahI hai / mujhe abhI 3 dina pUrva banArasameM dekhe hue svapnakI bAta yAda AI aura maiMne ina siddhAnta granthoMke sAkSAt darzana karake apaneko bhAgyazAlI mAnA, tathA jitane dina vahA rahA-pratidina prAtaHkAla 2 ghaTe unakA svAdhyAya karatA rhaa| antima dina jaba vahAse vApisa Ane lagA to mandirameM jAkara siddhAntagranthoMkI vandanA kI aura manameM pratijJA kI ki jIvanameM eka vAra ina granthoMkA avazya svAdhyAya kruugaa| ve dono patra aba vilakula jIrNa-zIrNa ho gaye haiM, phira bhI ve Aja mere pAsa surakSita hai|
Page #14
--------------------------------------------------------------------------
________________ VIII san 32 kI bAta hai, jaba maiM bhA0 va0 di0 jaina mahAsabhA ke mahAvidyAlaya vyAvara meM dharmAdhyApaka thA, svapna meM dekhA, koI kaha rahA hai -- 'tere nivAsasthAna ke pAsa hI kisI dUsare nagara meM siddhAnta grantha haiM, jA, aura unakA svAdhyAya karake jIvana saphala kara' / jAganepara maine vyAvara aura apane dezake samIpastha sabhI grAma-nagaroMpara dRSTi daur3AI ki kyA kisI sthAnake zAstra bhaNDArame ukta siddhAnta granthoMkA honA saMbhava hai ? kahIM kucha patA na calA aura apane pAsa surakSita rakhe una maMgala-padyoMkA pATha karake apanI noTabukake prArambha meM eka saMkalpa likhA ki jIvana meM yadi avasara milA to maiM ina siddhAntagranthoMkA kevala svAdhyAya hI nahIM karU~gAbalki unakA hindI meM anuvAda bhI karUMgA / l una dinoM ujjainake prasiddha udyogapati rA0 ba0 jainaratna seTha lAlacandajI seThIse patra-vyavahAra cala rahA thA, anta meM mai san 33 ke prArambhameM unake pAsa ujjaina pahu~cA / kucha hI dinoM ke pazcAt ve jhAlarApATana gaye, sAtha meM mujhe bhI le gye| una dinoM vahAMke ailaka pannAlAla di0 'jaina sarasvatI bhavanameM zrI dhavalAdi siddhAnta granthoMko pratilipi zrImAna paM0 pannAlAlajI sonIkI dekha-rekha meM ho rahI thI / lagabhaga 4 mAsa vahAM ThaharA aura pratidina 4 ghaTe una siddhAnta granthoMmeMse dhavala-siddhAntakA svAdhyAya kara unake mUlasUtroM kA saMkalana karatA rahA, jo ki Aja bhI mere pAsa surakSita haiN| jhAlarApATana meM rahate aura siddhAnta-granthoM kA svAdhyAya karate hue maiM isa niSkarSa para pahu~cA ki pahale dhavala - siddhAntakA svAdhyAya karanA cAhie -- kyoMki usake vinA jayadhavalako samajhanA asambhava hai / jhAlarApATana meM rahate hue maiMne paTkhaMDAgama ( dhavala siddhAnta ) ke prathama khaMDa jIvasthAnakA svAdhyAyakara usake pUre sUtroMkA saMkalana kara liyA | ujjaina vApisa Anepara maiMne anubhava kiyA ki tattvArthasUtra kI pUjyapAda - viracita sarvArthasiddhi ke prathama adhyAya'ke AThaveM sUtra para jo vistRta TIkA hai, vaha prAyaH jIvasthAnake sUtrokA saMskRta rUpAntara jJAta hotA hai / aura tabhI maiMne donoMkA tulanAtmaka adhyayanakara eka lekha likhA, jo ki san 38 ke jainasiddhAntabhAskarake bhAga 4 kiraNa 4meM prakAzita huA hai| ujjainame rahate hue anekoM bAra merA jhAlarApATana jAnA huA aura maiMne vahAM mahInoM raha karake ukta siddhAntagranthokA svAdhyAya kiyA / sAtha hI zrIdhavala siddhAntakA anuvAda bhI maine prArambha kara diyA / isI bIca sunane meM AyA ki bhelasA-nivAsI zrImanta seTha lakSmIcandrajI jaina sAhityake uddhAra aura prakAzanArtha 10 hajArakA dAna diyA hai / san 34 ke antamaM pro0 hIrAlAlajI dvArA sampAdita jayadhavalakA eka phArmavAlA namUnA bhI dekhaneko milA aura usapara anekoM vidvAnoM dvArA kI gaI samAlocanAe aura TIkA-TippaNiyAM bhI samAcAra-patroMmeM dekhane aura par3hane ko milIM / suprasiddha itihAsajJa pa0 jugalakizorajI mukhtAra sarasAvA, prasiddha dArzanika prajJAcatu pa0 sukhalAlajI saMghavI aura prA0 A0 naM0 upAdhyAya kolhApura zrAdine jayadhavala ke usa eka phArma ke anuvAda aura sampAdana meM zabda aura arthagata anekoM azuddhiyoM ko batalA karake yaha prakaTa kiyA thA ki ina siddhAnta - granthakA sampAdana aura anuvAda pro0 hIrAlAlajI ke vazakA nahIM hai| isI samaya pro0 hIrAlAlajIke sAtha merA patra-vyavahAra prArambha huA aura yaha nizcaya huA ki mai ujjaina meM rahate hue hI dhavalasiddhAntakA anuvAda karatA rahU~ aura jaba eka bhAgakA anuvAda taiyAra ho jAya, taba use presa meM de diyA jaay| mere pAsa prAM0 hIrAlAla jIne zramarAvatI aura ArAkI pratiyoM ke prArambhake 100-100 patra bhI bhijavA diye| jhAlarApATanakI prati to mujhe pahale se hI sulabha thI, tInoM kA milAna karate hue mujhe anubhava huA ki sabhI pratiyAM azuddha haiM aura unameM sthAna-sthAna para lambe-lambe pATha chUTe hue haiM--khAsakara amarA
Page #15
--------------------------------------------------------------------------
________________ IX vatIkI prati to bahuta hI azuddha nikalI, kyoMki vaha sItArAma zAstrIke hAthakI likhI huI nahIM thii| tInoM pratiyoMme kevala ArAvAlI prati hI unake hAthakI likhI huI thii| isa vAtase maine pro0 hIrAlAlajIko bhI avagata karAyA / ve anuvAda aura mUlakI presakApIko bhejaneke lie Agraha kara rahe the, unakI icchA thI ki grantha jaldI-se-jaldI presameM de diyA jAya / para maiMne unhe spaSTa likha diyA ki jaba taka sahAranapurakI pratise milAna nahIM ho jAtA, taba taka maiM granthako presameM nahIM denA cAhatA / lekina sahAranapurakI pratise milAna karanA bhI AsAna kAma nahIM thA, kyoMki aisA sunA jAtA thA ki sahAranapura vAle chApeke prabala virodhI haiM, phira digambaroMke parama mAnya zrAdya siddhAnta-granthoMko chapAneke lie prati-milAnakI suvidhA yA AjJA kaise pradAna kareMge? cU~ ki mai san 24 me sahAranapura jA cukA thA aura sva0 lAlA jambUprasAdajIke suyogya putra rA0 sA0 lA0 pradyumnakumArajIse paricaya bhI prApta kara cukA thA, ataeva maine yahI ucita samajhA ki sahAranapura jAkara lAlAjIse milakara aura unakI AjJA lekara vahAMkI pratise apanI ( amarAvatIvAlI) pratikA milAna kara rikta pAThoMko pUrA aura azuddha pAThoMko zuddha kiyA jAya / tadanusAra san 37 kI garmiyoMmeM sahAranapura gayA / vahAM pahuMcanepara jJAta huA ki lAlAjI to masUrI gaye hue haiM / mai unake pAsa masUrI pahuMcA, sArI sthiti unheM sunAI aura milAnake lie prati denekI AjJA maaNgii| unhoMne kahA-yadyapi hamArA gharAnA aura hamAre yahAMkI samAja chApekI virodhI hai, kyoMki granthake.chapane AdimeM samucita vinaya nahIM hotI. saresake velanoMse grantha chapate haiM, Adi / tathApi jaba ukta siddhAnta-grantha chapane hI jA rahe hai, to unakA azuddha chapanA to aura bhI aniSTa-kAraka hogA, aisA vicAra kara aura 'jinavANI zuddharUpameM prakaTa ho' isa zrata-vAtsalyase prerita hokara prati-milAnakI saharpa anumati de dii| maine sahAranapura jAkara vahaoNkI pratise amarAvatIkI pratikA milAna-kArya prArambha kara diyaa| para garmI ke dina to the hI, aura sahAranapurakI garmI to prasiddha hI hai, vahA~ 15 dina taka milAna-kArya karanepara bhI bahuta kama kArya ho skaa| mai masUrIke ThaDe mausamakI bahAra hAla meM hI le cukA thA, ataH socA, kyoM na lAlAjIse siddhAnta-granthakI prati masUrI lAnekI AjJA prApta karU~ ? aura duvArA masUrI jAkara apanI bhAvanA vyakta kI / lAlAjIne kucha zartoMke sAtha (r) masUrImeM grantharAjako lAne, prati-milAna karane aura apane pAsa ThaharanekI svIkRti de dI aura mai sahAranapurase dhavalasiddhAntakI prati lekara masUrI pahuMcA / garmI bhara lAlAjIke pAsa rahA aura zrI jinamandirameM baiThakara prati-milAnakA kArya karatA rahA / / jaba dhavalasiddhAntake prathama khaDa jIvasthAnakA milAna pUrA ho gayA, to masUrIse lauTate hue sarasAvA jAkara zraddheya pa0 jugalakizorajI mukhtArase milA, sarva vRttAnta sunAyA aura aba takake kiye hue anuvAda aura pratimilAnake kAryako bhI dikhaayaa| ve sarva kArya dekhakara bahuta prasanna hue, kucha sazodhana sujhAe aura jarUrI sUcanAe dii| maiMne una sabako svIkAra kiyA aura vApisa ujjaina aagyaa| ujjaina zrAkara sazodhita pAThoMke anusAra anuvAdako prArambhase dekhA, yathAsthAna sazodhana kiye, TippaNiyAM dIM aura isa sabakI sUcanA pro0 hIrAlAlajIko de dii| pro0 hIrAlAlajI mujhe ujjainakI naukarI choDakara amarAvatI AnekA Agraha karane 46 grantharAja lakaDIkI peTImeM rakhakara lAveM, jUte pahane na lAye jAveM aura zUdra kulIke Upara vojha uThavA kara na lAye jAyeM / tadanusAra maiM rAjapurase kulIke Upara apanA sAmAna rakhAkara aura grantharAjakI prati apane mastakapara rakha karake paidala hI pagaDaDIke rAstese masUrI pahuMcA thaa| sahAranapurakI pratise milAna karake jo pATha liye the, unameMse eka pRSThakA citra dhavalAke prathama bhAgameM mudrita hai, jisameM ki mere hastAkSara spaSTa dikhAI dete hai|
Page #16
--------------------------------------------------------------------------
________________ lge| para merI bhItarI icchA yahI thI ki ujjainameM rahate hue hI siddhAnta-granthoMke anuvAdakA kArya karatA rhai| ata' lagabhaga eka varSa imI duvidhAme nikala gyaa| san 38 ke antame zrI0 nAthUrAmajI premIkA patra milA,jisame unhoMne likhA thA-'Apa do ghoDoMkI savArI karanA cAhate hai, para yaha sambhava nhiiN| yA to Apa ujjainakI naukarI choDavara amarAvatI cala jAie, yA phira jo kucha bhI anuvAdAdi Apane kiyA ho use pro0 hIrAlAlajIko bhejakara apanA pArizramika le lIjie aura isa kAmako chor3a dIjie / jahAM taka maiM jAnatA hUM Apa ujjainakI naukarI choDa nahIM sakeMge, ityAdi / patra bahuta lambA thA aura naukarI choDanekI bAta mere lie cunautI thii| maine kaI dina taka UhApoha ke bAda ujjaina chor3ane kA nizcaya kiyaa| Akhira maiM sana 28 ke disambaramai ujjaina kI naukarI chor3akara amarAvatI pahuMca gyaa| pro0sA ke parAmarzake anusAra 1jnvr| san 36 se vahAM aAphina vyavasthA karalI gii| AphisavyavasthAke kucha dina bAda hI zrI0 pa0 phUna vandra jI zAstrI bhI bulA liye gaye the aura hama dono mila kara kArya karane lage / isI varSa ke antama dhavalA kA prathama bhAga prakAzita huaa| jaba inara TAiTila pena presa meM diyA gayA aura usake Upara apanA anuvAdakake rUpameM nAma na dekhA, to maine usakA virodha kiyA aura Age kAma na karane ke liye tyAgapatra bhI prastuta kara diyaa| mujhe isa bAta se bahuta dhakkA lagA ki pro0 sA0 hamArA nAma anuvAdakake rUpameM kyoM nahIM de rahe haiM, jabaki anuvAda hamArA kiyA huA hai aura jise ki mai amarAvatI pahuMcaneke 3 varSa pUrvase karatA A rahA huuN| (pIche isa bAta ko unhoMne dhavalAke prathama bhAgake prAkkathaname svaya svIkAra kiyA hai|) dhavalAke prathama bhAgakA prakAzana-samArambha zrI premIjIke dvArA amarAvatIme hI sampanna huA thaa| samAroha meM sva0 zrImAn pa0 devakInandanajI kAraMjA aura mere zvasura sva. dayA candrajI bajAja rahalI (sAgara) bhI padhAre the / premIjI ke sAtha una saba logoMne mujhapara bhArI davAva DAlA, apane nAmake moha chor3anekI bAta kahI, para jaba maiM kisI prakArase bhI tyAgapatra vApisa leneko taiyAra nahIM huA tava anta meM saha-sampAdakake rUpameM hama logoMkA nAma de diyA gayA / yadyapi maine tyAgapatra vApisa le liyA, tathApi mere cittako bar3I coTa lagI ki kesI vilakSaNa vAta hai, kAma hama kareM aura nAma dUsaroMkA ho / jaba bahuta prayatna karane para bhI citta zAnta nahIM huA,taba maiMne yaha sthira kiyA ki jayadhavalAkA anuvAda mai svatantratA-pUvaka karUgA / isake liye pahale usake mUlakI presakApI taiyAra karanekA sakalpa kiyA aura san 36 ke disambarase hI apane ghara para jayadhavalAkI gresakApI karanA prArambha kara diyaa| mana hI mana sthira kiyA ki jisa dina bhI jayadhavalAkI pUrI premakApI taiyAra ho jAyagI usI dina dhavalA-Aphisase sambandha viccheda kara lU~gA / dA vapake bhItara dhavalAka tIna bhAga prakAzita hue aura ibara ThIka do varpaka kaThina parizrama ke bAda 60 hajAra zlokoMke pramANavAlI jayadhavalAkI prasakApI bhI maiMne taiyAra bara lA, jirAka ki phulaskepa pRSThoMkI sakhyA sAr3he sAta hajArase Upara thii| isI samaya eka devA ghaTanA ghaTI, zrI0 paM0 phUlacandajIke putra kI sakhna bImArI kA nAra gharase zrAyA aura va deza cala gaye / durbhAgyavaza unake putrakA dehAnta ho gayA aura unhoMne amarAvatI na Ane kA nizcaya pro- sA0 kA likha bhejA / jisa dina mai tyAgapatra lekara pro0 sA0 ko dene ke liye unake pAsa pahucA, to unhone ukta samAcAra sunAyA aura pUchA ki kyA avale zrApa yAgeke anuvAdAdiyA kAya sabhAla lege? maiM bar3I duvidhAme par3A ki yaha kyA ho rahA hai / jisa dina maiM dhavalA-zrAphisase sambandha-viccheda karanA cAhatA thA. usa dina pa-phUlacandrajIne sambandha-viccheda kara liyA / / / antame maiMne apanA tyAgapatra apanI jayame hI rahane diyA aura dhavalA-zrAphimama yathApUrva kArya karatA rahA /
Page #17
--------------------------------------------------------------------------
________________ XI isI bIca sana 40 meM mai sahAranapura jainayuvaka samAjakI orase paryuSaNa parvamai zAstrapravacanake lie AmaMtrita kiyA gyaa| vahAMse zrImukhtAra sA0 se milane ke liye sarasAvA bhI gayA aura usa varSa ghaTita huI ghaTanAoM ko sunAyA / jayadhavalAke presakApI kara lene kI bAta sunakara zrI mukhtAra sAnne apanI icchA vyakta kI ki yadi Apa jayadhavalAmese kasAyapAhuDa mUla aura usakI cUrNikA uddhAra karake aura anuvAda karake hameM de sakeM, to hama vIra sevAmandirakI orase use prakAzita kara dege / maine unako isakI svIkRti de dii| anuvAda, TippaNI Adike viSayameM vicAra-viniyama bhI huA aura eka rUpa-rekhA likhakara mujhe de dI gaI ki isa rUpameM kArya honA cAhie / maiM usa rUpa-rekhA ko lekara vApisa amarAvatI aagyaa| dinameM dhavalA-Aphisa jAkara dhavalAke anuvAda aura sampAdanakA kArya karatA aura rAtameM ghara para kasAyapAhuDake cUrNisUtroMkA saMkalana karatA / cUrNisUtroMke saMkalana karate hue yaha anubhava huA ki unakA 60 hajAra pramANavAlI vizAla jayadhavalA TIkAmeMse chAMTakara nikAlanA sAgarame gotA lagAkara motI baTorane jaisA kaThina kArya hai| yadyapi san 41 ke bhAdrapada zuklA 13 kA maine cUrNisUtroMkA sakalana pUrA kara liyA, tathApi saiMkar3oM sthAna sadigdha rahe ki ve cUrNisUtra haiM, yA ki nahIM ? maine isakI sUcanA zrI0 mukhtAra sA0 ko dI, unhone mujhe sarasAvA bulaayaa| maiMne vahAM jAkara cUrNisUtroMkI kApI dikhAI aura sAthameM sadigdha sthala / antameM yaha taya huA ki mUDabidrI jAkara tADapatrIya pratise cUrNisUtroM kA milAna kara liyA jAya aura vahAM jAne-Aneke vyayakA bhAra vIrasevA-mandira vahana kare / san 42 kI pharavarImeM maiM amarAvatIse mUDabidrI gayA aura vahAM 15 dina Thaharakara sva. zrI0 pallokanAthajI zAstrI aura nAgarAjajI zAstrIke sAtha "baiThakara tADapatrIya pratise cUrNisUtroMkA milAna karake vApisa AgayA aura gharapare dhavalAke prUpha-rIDiMga Adise jo samaya bacatA, usameM cUrNisUtroMkA anuvAda karane lagA / jaba kucha aMzakA anuvAda taiyAra ho gayA, to maine use zrI mukhtAra sAla ke pAsa bheja diyaa| sAtha hI unake dvArA batalAye gaye TAipoM meM eka namUnA-patra bhI mudrita karAyA aura use dekhane ke liye unake pAsa bheja diyA / jaba granthako presame denekI bAta zrI0 mukhtAra sA0 ne patra meM likhI, to maine unase yaha pUchanA ucita samajhA ki granthake Upara merA nAma kisa rUpameM rhegaa| unakA uttara pAyA ki granthake Upara to 'sampAdaka' ke rUpa meM merA nAma rhegaa| hAM, bhItara anuvAdAdi jo kArya Apa kareMge usa rUpameM ApakA nAma rahegA / mujhe to isa 'sampAdaka' nAmase pahale se hI cir3ha thI, ki Akhira yaha kyA balA hai ? taba maine 'sampAdaka aura prakAzaka' zIrSaka eka choTA sA lekha likha karake anekAntameM prakAzanArtha' zrI mukhtAra sA0 ko bhejA / unhoMne na to use anekAntameM prakAzita hI kiyA, na mujhe koI uttara diyA / pratyuta pro0 hIrAlAlajI ko eka banda patra likhakara usa lekhakI sUcanA unhe dI aura likhA ki aisA jJAta hotA hai ki ApakA aura unakA koI mata-bheda sampAdakake nAmako lekara ho gayA hai| aura na jAne kyA-kyA likhA ? bhAgyakI bAta hai ki jisa samaya yaha patra AyA usa samaya mai aura pro0 sA0 Amane-sAmane baiThe hue prati-milAna kara rahe the / zrI mukhtAra sA0ke akSara pahicAna karake unhoMne use tatkAla khola kara par3hanA prArambha kiyA aura jyo jyoM ve use par3hate gaye, unake badale hue bhAvoMkI chAyA mukhapara aMkita hotI gii| mai yaha saba pUre dhyAna sedekha rahA thaa| patra par3ha cukane para unhoMne pUchA - kyA Apane koI lekha isa prakArakA patroMmeM prakAzanArtha bhejA hai ? maiMne saba bAteM yathArtha rUpameM kahIM / sunakara bole Apa usa lekhako vApisa maMgA lIjiye / maiMne kaha diyA, yaha to saMbhava nahIM hai / merA uttara sunakara ve kucha apratibhase hokara bole-taba aiso avasthAmeM yahAM kArya karanA sabhava nahIM ! vAna bar3ha calI aura merA dhavalA
Page #18
--------------------------------------------------------------------------
________________ XII Aphisa se sambandha-viccheda ho gyaa| kucha dinoke bAda tA0 18-5-42 kA likhA eka lambA patra zrI0 mukhtAra sA0 kA AyA, jisameM sampAdaka-pakSame bahuta sI dalIleM dekara yaha dikhAnekA yatna kiyA gayA thA , ki mujhe sampAdaka na mAnanekA kyA kAraNa hai ? xxx mAlUma hotA hai ki Apa kisI lobha-mohAdike pralobhanameM phaMsa gaye haiM, ataH yaha bakher3A uThAyA hai, Adi / antame Apane likhA thA ki mUDabidrI jAne Aneme Apane saMsthAkI eka rakama kharca karAI aura aba yaha aDagA lagA rahe haiM, Adi / maine sampAdaka-sambandhI bAtoMke bAre meM to yaha likha diyA ki pahale Apa mere usa lekha ko anekAntame prakAzita kIjiye pIche jo bhI Apa usapara sampAdakIya TippaNIme likhanA caahe-likhie| sAtha hI yaha bhI likha diyA ki yadi Apa usa lekhako prakAzita nahIM karanA cAhate hoM, to mujhe turanta bairaga vApisa kara deveM, jisase ki mai anya patroMme prakAzita karA sakU~ / aura jaba taka mujhe mere lekhakA samucita samAdhAna nahIM mila jAtA, taba taka mai Apako yA kisIko sampAdaka mAnane ke liye taiyAra nahIM huuN| bhale hI merA yaha grantha aprakAzita par3A rahe ? raha gaI mUDavidrI jAne-Ane meM kharca hue rupayoM kI bAta, so granthakA jitanA aza Apake pAsa pahuMca cukA hai usakI utane rupayokI vI0 pI0 karake apanA rupayA mere se vasUla kara lIjiye aura merI presakApI mujhe vApisa kara dIjie / antameM 80) rupaye unhe bheja diye gaye aura maine apanI presakApI apane pAsa vApisa maMgA lii| ___ isI bIca mathurA saMghase jayadhavalAke prakAzanakI yojanA banI aura maiMne jayadhavalAkI pUrI presakApI unheM de dii| isa prakAra merA dhavalA aura jayadhavalAse to sambandha-viccheda huA hI, zrImukhtAra sA0se bhI kasAyapAhuDake prakAzana-sambandhI saba bAte samApta ho gaI aura mai amarAvatI chor3a kara vApisa ujjaina A gayA / aprAsagika hote hue bhI yahAM itanA likhanA anucita na hogA ki amarAvatImeM hI rahakara siddhAnta-prathoMke anuvAdAdi karaneke vicArase maine amarAvatImeM eka makAna bhI kharIda liyA thA aura apane paThana-pAThanakI suvidhAke anukUla vanavA bhI liyA thaa| magara jaba siddhAnta-graMthoke anuvAda aura sampAdunAdise eka prakArase sarvayA sambandha-viccheda-sA ho gayA, to dilako baDI coTa lagI aura ujjaina Aneke eka varSa bAda amarAvatI jAkara vahAMkA makAna bhI beca AyA / isa prakAra madhyalokake madhyabhAratakI madhyabhUmi ujjainase maiM sakuTumba sadeha amarAvatI (svarga) bhI pahu~ca gayA, aura pUre 5 varSe vahA raha kara anta meM apane sarva kuTumbake sAtha puna sadeha ho vApisa madhyalokame aagyaa| ukta ghaTanAoMkA mana para jo asara huA, vaha prayatna karane para bhI lambe samaya taka dUra nahIM ho sakA aura san 44 me puna' ujjaina Ane ke bAdase hI barAvara isa avasarakI pratIkSA karatA rahA ki citta kucha zAnta ho aura mai mUla pakhaNDAgama aura kasAyapAhuDake cUNisUtrAkAra anuvAda pUrA kara sakaM / cUrNisUtroMke Upara jayadhavalAke AdhArase maiMne vistRta TippaNiyA~ le rakhI thIM, ataeva jaba kabhI samaya milatA aura citta zAnta hotA, mai anuvAda karatA rahA / para isa dizAme kucha pragatizIla kArya nahIM ho sakA / abakI bAra ujjaina Ane para naukarI karanemeM citta nahIM lagA aura hara samaya aisA pratIta ho ki yahA rahakara tU apane jIvanake ina kImatI kSaNoko vyartha kho rahA hai ? phalasvarUpa maiMne san 46 ke antameM ujjainakI naukarI chor3a dii| bhA0va0 di0 jaina sabake usa samaya ke pradhAnamatrI paM0 rAjendrakumArajIko jaise hI mere ujjainakI naukarI chor3anekI bAta jJAta huI unhoMne mere dvArA taiyAra kiye hue cUrNisUtrAdiko prakAzita karanekA vacana dekara mujhe mathuga bulA liyA aura sarasvatI-bhavanakI vyavasthA mujhe sauMpa dii| yA rahate hue maiMne chahaDhAlA, dravyasaMgraha aura ratnakaraNDazrAvakAcArake svAdhyAyopayogI naye
Page #19
--------------------------------------------------------------------------
________________ XIIi bhASya likhe, jiname Adike donoM grantha sabase mudrita ho cuke haiM / saghameM rahate hue acAnaka lalitapurase tAra dvAraH eka saba TakI sUcanA milI aura mai avakAza lekara ghara calA AyA / isa sakaTame pUre tIna varSa vyatIta hue aura hajAroM rupaye bavAda / dukAnakA sArA kArobAra Thappa hogayA aura hama saba bhAI puna. naukarI karaneke lie vivaza hue| isa prakAra san 43 se 46 takake 6 varSake bhItara gharU jhajhaToMke kAraNa ina siddhAnta-granthoMkA mai kucha bhI kArya na kara sakA / isa samaya mai naukarIkI cintAmeM thA, ki sahAranapurase mere ciraparicita aura atisnehI lA0jinezvaradAsajIkA patra pahuMcA ki Apa yahAM cale aAie aura gurukulake AcAryakA bhAra saMbhAlie / patra pAte hI mai san 46 kI julAIme sahAranapura AgayA / pahale dina to gurukulakA cArja sabhAlA aura dUsare dina zrImAn lA0 pradyumnakumArajIke mandirame jAkara siddhAnta granthokA sabhAlA aura vedaka adhikArase cUrNisUtroMkA anuvAda karanA prArambha kara diyA / varSoM kI pratIkSAke bAda yahA rahate hue pratidina prAta kAla 7 // se 6 // baje taka lAlAjIkI koThIke eka bar3e ekAnta, zAnta kamare meM baiThakara maiM anuvAdakA kArya karatA rahA / jaba gurukula vahAse hastinApura pahuMcA, to sahAranapukI pratiko vahA bhI legayA aura anuvAdakA kArya barAbara jArI rakhA / isI bIca gurukulameM rahate hue khAtaulI jAnA huA aura lA0 trilokacandrakI AdikI kRpAse vahAke mandirajIkI dhavala-jayadhavalakI pUrI donoM pratiyAM letA aayaa| san 58 ke aprailake antame gurukula chor3a diyA aura sastI granthamAlAme kSullaka cidAnandajI mahArAjane mujhe dillI bulA liyaa| yahAMpara dharmapurA pacAyatI mandirakI jayadhavala-prati bhI mujhe sulabha ho gaI aura kasAyapAhuDake anuvAdakA kAma jArI rahA / yahA~ Anepara dillIkI garmIko sahana na kara sakA aura cakarautA calA gayA-joki zimalA aura masUrIke samakakSa hI ThaDA sthAna hai| vahAM rahakara kAphI bar3e aMzakA anuvAda kiyA / ghaTanAcakrase vibhinna naukariyoMko karate hue maiMne 3 vaSe dillIme vyatIta kiye aura donoM siddhAnta-pranthoMke mUla sUtrokA anuvAda avakAzake anusAra karatA rhaa| antame san 51ke sitambara meM SaTakhaNDAgamake mUlasUtroMkA saGkalana aura anuvAda pUrA kiyA aura san 53 ke mArca meM kasAyapAhuDake anuvAdako bhI pUrA kara liyaa| jaba maiM dhavala aura jayadhavala dAnoMse hI tathA sacUrNi kasAyapAhuDake prakAzanase hAtha dho baiThA, to maiMne mahAdhavala ( mahAbandha ) ko hAthame lene kA vicAra kiyaa| san 42 me jaba cUrNisUtroM ke milAnake lie mUDabidrI gayA thA, taba mahAbandhake bhI eka vAra AdyopAnta patre ulaTa AyA thA aura cAroM adhikAroMke anuyogadvAra-sambandhI kucha noTsa bhI le AyA thA, tabhIse yaha bhAvanA hRdayame ghara kara gaI thii| para taba taka mahAvandhako prati mUDabidrIse bAhira kahIM nahIM AI thii| samaya Anepara paM0 sumerucandrajI divAkara sivanIke prayatnase mahAbandhakI pratilipi bhI bAhira AI aura unhoMne apane sAthiyoke sAtha usakA anuvAda bhI prArambha kiyaa| mujhe bhI dikhAkara parAmarza liyA gayA aura kucha dino bAda mahAbandhakA eka bhAga bhAratIya jJAnapITha kAzIse prakAzita bhI hogayA / sampAdakake nAmako lekara vahAM bhI vivAda uThA thA aura unake donoM sAthiyokA sambandha TUTa gayA thaa| prata jaba Ageke anuvAdAdi kI bAta calI aura mujhase usame sahayoga dene ke lie kahA gayA, to maine use asvIkAra kara diyA, kyoMki sampAdanake nAmako lekara hI merA dhavalA aura kasAyapAhuDase sambandha viccheda huA aura usIke nimittase divAkarajIke dono sAthI alaga hue the / kucha kAraNoMse jaba mahAbandhake Ageke bhAgoMkA prakAzana ruka gayA aura jaba mai zrI 105 kSu0 pUrNasAgarajIke pAsa dillI meM kAma kara rahA thA, taba jJAnapoTha kAzIke mantrI zrI goyalIyajI apane kisI kAmase dillI aaye| merI unase bheTa huI aura unhoMne mahAbandhake Ageke bhAgoMkA sampAdana karane ke lie khaa| maiMne unase kahA ki jo
Page #20
--------------------------------------------------------------------------
________________ XIV prati vAhira AI haiM, prathama to usakA milanA hI kaThina hai aura yadi mila bhI jAya, to usake Upara pUrNa zuddha honekA vizvAsa nahIM kiyA jA sakatA hai| ataeva usakA tADapatrIya pratise milAna karAnekI suvidhA yadi Apa deveM, yA mere mUDabidrI jAkara milAna karanekA bhAra jJAnapITha vahana kare, to maiM Apake prastAvako svIkAra kara sakatA huuN| unhoMne mUDabidrI jAne-Aneke bhArako uThAnese inakAra karate hue kahA ki Apa usa bhArako svayaM vahana kIjie aura sampAdanapArizramikama jAr3akara use vasUla kara lIjie / antama pArizramikakA eka anumAnika vivaraNa likhakara unhe de diyA gyaa| unhoMne kahA ki mai kameTIse vicAra-vinimaya karake likhUgA / karIba 6 mAsake pazcAt goyalIyajIkA patra AyA ki yadi Apa svayambhU kavike apabhra zarAmAyaNake anuvAdakA kArya kara sakeM, to jJAnapITha vaha kAma Apase karAneke lie taiyAra hai| maiMne unake isa patrakA uttara diyA ki lagabhaga eka varSase jisa mahAbandhakA sampAdana mujhase karAne kI carcA cala rahI thI, usakA to Apane koI uttara nahIM diyA, phira yaha nayA prastAva kaisA / uttara AyA ki Apake pArizramikakI mAMga kucha adhika thI, ataH usakA sampAdana to paM0 phUla candra jI siddhAntazAstrIko sauMpa diyA gayA hai| cUM ki Apa ghara para isa samaya avakAzame hai, isalie ukta prastAva Apake sAmane rakhA gayA hai, Apa ise svIkAra kara usake eka aMzakA anuvAda DA0 hIrAlAlajIke pAsa svIkRtike lie nAgapura bheja diijiye| maiMne unake isa patrakA koI uttara nahIM diyA aura apane atIta jIvanapara vihagAvalokana karane lagA--ki kahaoN to eka vAra mere svapna sAkSAt ho rahe the, aura kahAM aba hAthameM Ae hue ye siddhAntagrantha krama-kramase mere hAthase nikalate jA rahe haiM ? ___ isa bIca san 52 ke bhAdoMme akasmAt mere paJcIsa varSIya vivAhita jyeSTha putrakA dehAnta ho gyaa| yaha mere lie vajraprahAra thA, isase mai itanA adhika Ahata huA ki pUre do varSa taka gharase bAhira nahIM jAsakA aura apane cittako sambhAlane ke lie kucha granthoMkA anuvAdAdi karatA rahA / jisake phala-svarUpa vasunandizrAvakAcAra aura jinasahasranAma ye do grantha taiyAra kiye, jo bAda meM jJAnapITha kAzIse prakAzita hue| paTakhaDAgamamUlasUtroM aura kasAyapAhaDacUrNisUtroMke AdyopAnta anuvAda mere pAsa taiyAra the hI, ata. janavarI san 1954 meM jinasahasranAma ke prakAzita hote hI ukta dono granthoMko bhI prakAzita karanake lie goyalIyajIse kahA / unhoMne uttara diyA--hamAre yahAMkI vyavasthA Apako jJAta hai / Apa nAgapura cale jAie aura prAkRta vibhAgake pradhAna sampAdaka DA0 hIrAlAlajIse svIkRti le Aie, hama turanta hI donoM granthoMko jJAnapIThase prakAzita kara deMge / mai pharavarI sana 54 meM ukta donoM granthoko bhAratIyajJAnapITha kAzIse prakAzanArtha svIkRti leneke lie DaoN0 hIrAlAlajIke pAsa nAgapura gayA aura unake yahA hI tIna dina ThaharA / anuvAda aura mUlakA presakApI Adi saba kucha unhe dikhAyA aura bhAratIya jJAnapITha kAzIse prakAzanArtha svIkRti deneke lie nivedana kiyA / para DaoN.horAlAla jIne yaha kahakara svIkRti dene se inakAra kara diyA ki yadi ye dono mUlagrantha chapa jAveMge,to dhavalA-jayadhavalAkA prakArAna ruka jAvegA kyoMki phira ina TIkA granthoMko kauna kharIdegA? mujhe unakI yaha dalIla samajhame nahIM AI ki mUla-granthaka prakAzamaM zrAnese TIkAoMkA prakAzana kyo ruka jAvegA ? anta meM hatAza hokara deza lauTa AyA / hA, calate samaya DA0 sA0 ne yaha avazya kahA, ki yadi dhavanAke pare bhAga prakAzita hone taka zrApa ruke rahege, to Apake paTakhaDAgamake mRla aura anuvAdako hama prakAzita kara dege| gatavarSa mArca san 54 meM maiM vIramaMbAmandira bulA liyA gayA aura usake nUtana bhavanake zilAnyAsake avasarapara zrImAna bA0 choTa lAlajI jaina klakattAse dillI pacAre aura vIrasaMvAmandirame hI Thahare / karIba eka mAsa sAthame rAta-dina uThanA-baiThanA huA aura maiMne unakI
Page #21
--------------------------------------------------------------------------
________________ XV prAcIna jaina vADmayake prakAzanameM abhiruci dekhI / avasara pAkara eka dina maiMne unheM ukta donoM granthoMkI presakApiyAM dikhAkara Upara likhA sarva vRttAnta sunAyA aura kahA ki bhAratIya-jJAnapIThake Apa bhI TrasTI hai kyA baiThakake samaya DA. hIrAlAla nI aura DA0 upAdhyAyase Apa pUchanekI kRpA kareMge ki ve loga inake prakAzanakI kyoM svIkRti nahIM dete ? unhoMne sarva bAte dhyAnase sunakara pUchA ki ina dAnoM granyoMke paphAzanama kyA vyaya hogA aura maine eka AnumAnika vyayakA hisAba likhakara unhe de diyaa| kucha dina bAda zrImAn vA chaM TelAlajIkA kalakattA pahu~cane para patra milA ki sAhU zrIzAntiprasAda jI to iga samaya rasiyA gaye hai, vahA~ se divAlI taka lautteNge| yadi Apa cAheM, to anya sasthAna prakAzanakI ga.janA kI jA sakatI hai| maiMne uttarameM svIkRti de dI / paryupaNaparvameM zrImukhtAra gnAna mujhe kalakattA bhejA aura kahA ki ukta granthoMkI presakApI sAtha meM le jAie, tathA jahA~ bApUjI -cita samajhe pahale kamA papAhaDako chapane ke lie dedIjie / mai yathAsamaya dazalAkSaNI parvapara kalakattA pahucA aura zrI vIjIkI jayantIpara bAbUjIke hI sAtha IsarI bhI shraayaa| isI samaya dillIsa zrI0 mukhtArasA bhI IsarI padhAre / donoM mahAzayoMne presa Adike va vana zrI 10 mahendrakumArajI nyAyAcArya parAmarza kiyA aura banArasameM grantha chapanekA nizcaya kara mujhe banArasa jAnakI vyavasthA kara dii| yAsIja vadI 6 tA0 21 sitambara san 54 ko mai banArasa pahu~ca gayA aura jJAnamaNDala gantrAlayase bAta-cIta pakkI karake grantha presameM de diyA / lagabhaga 8 mAsameM grantha chapakara taiyAra ho gyaa| para prastAvanA to likhanA to zeSa thaa| isI bIca vivAhita putrIkI mRtyu ke samAcAra pAkara mai daza calA gyaa| dezameM ThIka zrutapaMcamIke dina bAbUjIphA patra milA, ki hamArI icchA to isI zrutapacamIpara hI granthako prakAzita karanekI thI, magara vaha pUrI na ho skii| aba vIrazAsana jayantI (zrAvaNakRSNA 1) ke dina to ise prakAzita kara hI denA caahie| Apane prastAvanA likhanA prArambha kara diyA hogaa| usake lie pUjya mukhtAra sA0 se parAmarza karanA Avazyaka hai, ityAdi / maiM patra pAte hI usI dina gharase dillI calA AyA aura bAbUjIke sAtha baiThakara pU0 mukhtAra sA0 se prastAvanAke muddopara vicAra-vinimaya kiyA, tathA prastAvanA-sambandhI apane saba noTsa unheM dikhAe / anta meM eka rUpa-rekhA taiyAra kI gaI aura maiMne prastAvanA likhanA prArambha kara diyA / para garmIkI adhikatAse prayatna karanepara bhI dina bharame eka peja likhanA kaThina ho gyaa| prastAvanAko jaldIse presameM denA jarUrI thaa| ataH maiM masUrI calA gayA aura zrImAn rA0 sA0 lAlA pradyumnakumArajI raIsa sahAranapuravAloM ke pAsa jAkara Thahara gyaa| maiM apanI AdhyAtmika zAnti ke lie jIvanameM jima ekAnta, zAnta vAtAvaraNakI kalpanA kiyA karatA hU~, vaha mujhe masUrImeM rA0 sA0 lA0 pradyumnakumArajIke pAsa Akara milaa| unhoMne mere anukUla sarva vyavasthA kara dI aura maiM bhI 2-1 apavAdoMko chor3akara akhaNDa mauna lekara prastAvanA likhane meM laga gayA aura prastAvanAkA bahubhAga likhakara vApisa dillI AgayA / zrI mukhtAra sA0 ke sAtha bA0 choTelAlajI aura pa0 paramAnandajI zAstrIne prastAvanAko sunA, Avazyaka sujhAva diye aura tadanusAra yaha prastAvanA vijJa pAThakoM ke sammukha..pasthita hai| kasAyapAhuDa jaise mahAn granthake Upara prastAvanA likhane ke lie aura samasta jaina vAGmayake bhItara upalabdha karma-sAhityake sAtha usakI tulanA karane ke lie kama-se-kama eka varpakA samaya apekSita thA, lekina vIra-zAsana-saghake maMtrIjIkI icchA ise jaldIse jaldI svAdhyAya-premI jijJAsu pAThakoMke sammukha upasthita karanekI thI, ataeva isa alpa samayameM merese jo kucha bhI bana sakA, vaha pAThakoMke sammukha upasthita hai| sampAdanake viSayameM do eka bAteM kahanA Avazyaka hai / zrI0 mukhtAra sA0 ka parAmarzAnusAra prAyaH samagra cUrNisUtroMke vizeSa arthakI bodhaka TippaNiyA prArambhase anta taka taiyAra kI
Page #22
--------------------------------------------------------------------------
________________ XVI gaI thiiN| kintu san 42 meM isakA prakAzana ruka gayA aura aba taka jaba ki yaha grantha presama diyA gayA, jayadhavalAke sAnuvAda do bhAga pragaTa ho cuke the aura tIsarA-cauthA bhAga presame thA, ataeva yaha ucita samajhA gayA ki prArambhako TippaNiyA~ na dI jAve / tadanusAra sakrama-adhikArase TippaNiyAM denA prArambha kiyA gayA / parantu jaba granthakA kalevara bar3hatA huA dikhA, taba bA0 choTelAlajIke likhanese Age TippaNiyAM denA banda kara diyA gyaa| kasAyapAhuDake anuvAdakA prArambha san 41 me kiyA aura usakI samApti san 53 me huii| isa 12 varSake lambe samayame mujhe aneka vikaTa paristhitiyoMse gujaranA par3A, zArIrika, mAnasika Adhi-vyAdhiyoMke atirikta ko Tumbika viDambanAo, Athika sakaTo eva 3STa-viyoga aura aniSTa sayogoMkA bhI sAmanA karanA paDA, ataeva anuvAdama Adise ata taka eka rUpatAko maiM kAyama na rakha sakA / pratiyoke sarvatra sulabha na rahane aura mAnasika zAntike durlabha rahanese anuvAdako prArambhase antataka duvArA sazodhana bhI na kara sakA / java pratha presama de diyA gayA, naba sthitivibhaktivAle azakI jayadhavalAkI prati prayatna karane para bhI kahIMse nahIM mila skii| isalie isa sthalakA sampAdana bilakula adheremeM huA / yahI kAraNa hai ki isa azama azuddhiyAM kucha adhika raha gaI aura eka sUtra bhI mudrita honese raha gayA,jinakI ora merA dhyAna mere sahAdhyAyI jyeSThabandhu zrImAn pa0phUla candajI siddhAntazAstrIne khiiNcaa| saMkrama prakaraNake prAyaH sabhI vizeSArtha unhIMke sahayogase likhe gye| tathA isase Ageke samasta cUrNisUtroMke nirNayama unakA bharapUra sahayoga rahA, isake lie maiM unakA atyadhika AbhArI huuN|| zraddheya, vayovRddha, bra0 zrImAn pa0 jugalakizorajI mukhtAra sA0 kA maiM Adise anta taka aAbhArI huuN| unhoMne hI mujhe isa kAryake lie prerita kiyA aura unake hI saujanyase yaha pratha nirvighnatAse prakAzita ho sakA hai| zrImAn bA0 choTelAlajI sA0 kalakattAkA AbhAra mai kina zabdoM meM vyakta karU~ ? jinhoMne ki isa granthake presameM diye jAne ke pazcAt prakAzita na karane ke lie uThAye gaye virodhake bAvajUda bhI prakAzana banda nahIM kiyaa| yaha unakI dRr3hatA aura dUradarzitAkA hI phala hai ki grantha apane vartamAnarUpameM pAThakoMke sAmane upasthita hai / janma-jAta zrImAna hote hue bhI Apa zrImattAke ahaMkArase kozoM dUra haiM / svabhAvake atyanta sarala, nirabhimAnI aura vicAraka haiN| di. sampradAyake purAtana sAhityake prakAzameM lAnekI ApakI pravala abhilApA hai| Apa vIrasevAmandira ke adhyakSa aura vIrazAsana sabake mantrI haiN| gharU kArovArako chor3akara zrApa Ajakala ukta dono sasthAoMke hI abhyutthAnake lie svAsthyakI bhI cintA na karake aniza salagna haiM / Apaka dvArA pU0 mukhtAra sA0 ke sahayogase jaina-sAhitya ke aneka alabhya aura anupama granthoMke prakAzama AnekI bahuta kucha AzA hai| Apa donoM svastha rahate hue dIrghAyu hA~, aisI maGgala kAmanA hai| pariziSTAnta mUlagrantha vanArasakaM jJAnamaNDala yantrAlayame mudrita huA aura prakAzakIya baktavyase lekara zuddhipatra takakA aza sanmatipresa kinArI bAjAra, dillIme chapA / mudraNakAlane donoM hI presake sucAlaka aura vyavasthApaka mahodayokA bahuta hI saujanyapUrNa vyavahAra rahA haiataeva maiM Apa logoMkA AbhArI huuN| prastuta grantha agAdha aura durgama hai, isalie paryApta sAvadhAnI rakhanepara bhI jahA kahIM jo kucha mUla yA arthameM bhUla raha gaI ho, use vizeSa jJAnI jana saMzodhana karake kyoki par3heM, 'ko na vimuhyati zAstrasamudre kI ukti ke anusAra cUka honA bahuta sambhava hai| dvi0 bhAdrapada zuklA 2 ma0 2012) jinavANI-mudhArasa-pipAsu18-6-55 horAlAla
Page #23
--------------------------------------------------------------------------
________________ prastAvanA granthakI pUrva pIThikA aura grantha-nAma prastuta granthakA sIdhA sambandha antima tIrthakara bhagavAna mahAvIrase upadiSTa aura unake ' pradhAna ziSya gautama gaNadhara-dvArA grathita dvAdazAGga zrutase hai / dvAdazAGga zrutakA bArahavA aga dRSTivAda hai / isake pAMca bheda hai-1 parikarma, 2 sUtra, 3 prathamAnuyoga, 4 pUrvagata aura 5 cuulikaa| inameMse pUrvagata zruta ke bhI caudaha bheda haiM-1 utpAdapUrva, 2 aprAyaNIya, 3 vIryapravAda, 4 astinAstipravAda, 5 jJAnapravAda, 6 satyapravAda, 7 AtmapravAda, 8 karmapravAda, 6 pratyAkhyAnapravAda 10 vidyAnuvAda, 11 kalyANapravAda, 12 prANAvAya, 13 kriyAvizAla aura 14 lokabindusAra / ye caudaha pUrva itane vistRta aura mahatvapUrNa the ki inake dvArA pUre dRSTivAda aMgakA ullekha kiyA jAtA thA, tathA gyAraha aMga aura caudaha pUrvase samasta dvAdazAGgA zrutakA grahaNa kiyA jAtA thaa| prastuta granthakI utpatti pAMcaveM jJAnapravAdapUrvakI dazavI vastu ke tIsare pejjadosapAhuDase huI hai / pejja nAma preyas yA rAgakA hai aura dosa nAma dvepakA / yataH krodhAdi cAroM kaSAyoM aura hAsyAdi nava no kaSAyoMkA vibhAjana rAga aura dveSake rUpame kiyA gayA hai, ataH prastuta granthakA mUla nAma pejjadosapAhuDa hai aura uttara nAma kasAyapAhuDa hai / cUrNikArane ina donoM nAmoMkA ullekha aura unakI sArthakatAkA nirdeza pejjadosavihattI nAmaka prathama adhikArake ikkIsave aura bAIsaveM sUtrame svayaM hI kiyA hai / __ kaSAyoMkI vibhinna avasthAoMke varNana karane vAle padoMse yukta hone ke kAraNa prastuta granthakA nAma kasAyapAhuDa rakhA gayA hai, jisakA ki saMskRta rUpAntara kapAyaprAbhRta hotA hai| granthakA saMkSipta paricaya aura mahatva prastuta granthameM krodhAdi kaSAyokI rAga-dvepa rUpa pariNatikA unake prakRti, sthiti, anubhAga aura pradeza-gata vaiziSTaya kA, kapAyoke bandha aura saMkramaNakA, udaya aura udIraNAkA varNana karake unake upayogakA, paryAyavAcI nAmoMkA, kAla aura bhAvakI apekSA unake cAra-cAra prakArake sthAnoMkA nirUpaNa kiyA gayA hai / tadanantara kisa kaSAyake abhAvase samyagdarzanakI utpatti hotI hai, kisa kapAyake kSayopazamAdise dezasaMyama aura sakalasaMyamakI prApti hotI hai, yaha batalA karake kaSAyoMkI upazamanA aura kSapaNAkA vidhAna kiyA gayA hai / yadi eka hI vAkyameM kahanA cAheM to isI vAtako isa prakAra kaha sakate hai ki isa granthameM kapAyoMkI vividha jAtiyA batalA karake unake dUra karanekA mArga batalAyA gayA hai| kasAyapAhuDakI racanA gAthAsUtroMme kI gaI hai| ye gAthAsUtra atyanta hI sakSipta aura gUDha arthako liye hue haiM / aneka gAthAe~ to kevala praznAtmaka hai jinake dvArA varNanIya vipayake + jIvAdi dravyoke utpAda-vyaya-dhrauvyAtmaka tripadI svarUpa pUrvavartI yA sarva prathama - hone vAle / upadezoko pUrvagata kahate haiM aura AcArAdise sambandha rakhane vAle tathA dUsaroMke dvArA pUche gaye praznoke samAdhAnAtmaka upadezoko aMga kahate haiM / yata tIrthaMkarokA upadeza gaNagharoke dvArA sunakara nAcAroga Adi 12 agoke rUpa meM nibaddha kiyA jAtA hai, ata. use dvAdazAga zruta kahate haiN|
Page #24
--------------------------------------------------------------------------
________________ 2 kasAya pAhuDasutta bAremeM prazna mAtra hI kiyA gayA hai / kucha gAthAeN aisI bhI hai ki jinameM pratipAdya viSayakI sUcenA bhI kI gaI hai | kucha praznAtmaka gAthAsUtra aise bhI hai ki jinako durUha samajhakara granthakArane svayaM hI unakA uttara bhASya-gAthAeN raca karake diyA hai / yadi ina bhASya - gAthAoMkI racanA granthakArane svaya na kI hotI, to Aja unake pratipAdya arthakA jAnanA kaThina hI nahIM, asambhava hotA / yahI kAraNa hai ki jayadhavalAkArane ina gAthAoMko 'ananta artha se garbhita' kahA hai ++ / gAthAoMkA mahatva isase hI siddha hai ki gaNadhara prathita jisa pejjadosa pAhuDameM solaha hajAra madhyama pada the arthAt jinake akSaroMkA parimANa do koDAkoDI, ikasaTha lAkha sattAvana hajAra do sau bAnave karor3a, bAsaTha lAkha, ATha hajAra thA, itane mahAna vistRta grantha kA sAra yA nicor3a mAtra 233 gAthAoM meM khIMca karake nibaddha kara diyA hai / isase prastuta granthake mahatvakA aura granthakArake anupama pANDityakA anumAna pAThaka svayaM lagA sakeMge / kasAyapAhuDa kI anya granthoMse tulanA jisa prakAra jJAnapravAdapUrva-gata vistRta pejjadosapAhuDakA upasahAra karake sakSipta rUpameM gAthAoM ke dvArA kasAyapAhuDakI racanA kI gaI, usI prakAra usa samaya dina para dina 'lupta hote hue zrutake vibhinna aGga aura pUrvokA upasaMhAra karake bhinna bhinna rUpa se aneka prakaraNoMkI gAthA - baddha racanA tattadviSaya ke pAragAmI AcAryAMne kI hai / zatakaprakaraNakA upasaMhAra karate hue usake racayitA likhate hai - eso baMdhasamAso viMdukkheveNa ni koi / kammappavAyasuyasAgarassa ssidame vA // 104 // arthAt yaha prakRti, sthiti, anubhAga aura pradezavandha viSayaka kucha thor3A sA kathana maiMne karmapravAdarUpa zrutasAgarake bindu grahaNarUpase niSyandamAtra atyanta saMkSiptarUpame kiyA hai / isa uddharaNase spaSTa hai ki zatakaprakaraNakA udgamasthAna karmapravAda nAmakA AThavAM pUrva hai aura yaha prakaraNa usIkA saMkSipta saMskaraNa hai / karmoM vandha, udaya aura sattvasambandhI sthAnoke bhaMgoM kA pratipAdana karane vAlA eka sittarI nAmaka sattara gAthAtmaka prakaraNa hai / usakA prArambha karate hue granthakAra likhate haiMsiddha ehi mahatthaM baMdhodaya saMtapagaiThANANaM / vocchaM sukha saMkhevaM nIsaMdaM diDivAyassa // 1 // arthAt -- karmoMke bandha, udaya aura sattvaprakRtiyoM ke sthAnoMkA mai siddhapado ke dvArA saMkSeparUpa se kathana karatA hU~, so he ziSya tuma suno| yaha kathana saMkSeparUpa hote hue bhI mahArthaka hai aura dRSTivAda kA niSyandarUpa hai, arthAt nicor3a hai / isa gAthAke caturtha caraNakI vyAkhyA karate hue cUrNikAra kahate haiM 'nissaMdaM diDivAyassa' ci parikamma 1 sutta 2 paDhamAsuyoga 3 punyagaya 4 cUliyAmaya 5 paMcavihamUlabheyassa diDivAyassa, tattha codasarahaM putrANaM pIyAo + zratatyaganbhAyo / jayagha0 /
Page #25
--------------------------------------------------------------------------
________________ prastAvanA aggeNIyapuvAo, tassa vi paMcamavatthUu, tassa vi vIsapAhuDa parimANassa kammapagaDiNAmadhejz2a cautthaM pAhuDaM, to nINiyaM, cauvIsANuaogaddAramaiyamaharANavasseva ego viMdU / (sittarI cuNNI pR02) arthAt bArahaveM dRSTivAda agake dUsare agrAyaNIya pUrvakI paMcamavastuke antargata jo cauthA karmaprakRtiprAbhRta hai, aura jisameM ki caubIsa anuyogadvAra haiM, unakA yaha prakaraNa eka bindumAtra hai| __isI prakAra dina para dina vilupta yA vicchinna hote hue mahAkammapayaDipAhuDakA Azraya lekara chakkhaMDAgama aura kammapayaDIkI racanA kI gaI hai| ina donoMmeM antara yaha hai ki kammapayaDIkI racanA gAthAoMmeM huI hai, jabaki chakkhaMDAgamakI racanA gadyasUtroMmeM huI hai| kammapayaDIke cUrNikAra granthake prArambhameM likhate hai dussamAbaleNa khIyamANamehAusaddhAsaMvega-ujjamAraMbhaM ajjakAliyaM sAhujaNaM aNugghettukAmeNa vicchinnakammapayaDimahAgaMthatthasaMbohaNatthaM pAraddhaM AyarieNaM tagguNaNAmagaM kammapayaDIsaMgahaNI NAma pagaraNaM / ( kammapayaDI patra 1) - arthAt isa duHSamA kAlake balase dina para dina kSINa ho rahI hai buddhi, Ayu, zraddhAdika jinako aise aidayugIna sAdhujanoMke anugrahakI icchAse vicchinna hote hue kammapayaDinAmaka mahAgranthake artha-saMbodhanArtha prastuta granthake racayitA AcAryane yathArtha guNavAlA yaha kammapayaDI saMgrahaNI nAmaka prakaraNa racA hai| SaTkhaMDAgamakI racanAkA kAraNa batalAne hue dhavalATIkAmeM likhA hai ki xxx mahAkammapaDipAhuDassa bocchedo hohadi tti samuppaeNabuddhiNA puNo dabvapamANANugamamAdi kAUNa gaMtharacaNA kdaa| (dhavalA pu0 1 pR071) isa prakAra hama dekhate haiM ki dina para dina hote hue zrutavicchedako dekhakara hI zrutaratAkI dRSTise ukta granthoMkI racanA kI gaI hai| SaTkhaMDAgama, kammapayaDI, sataka aura sittarI, ina cAroM granthoMkI racanAke sAtha jaba hama kasAyapAhuDakI racanAkA milAna karate haiM, to isameM hameM aneka vizeSataaiM dRSTigocara hotI haiM pahalI vizeSatA yaha hai ki jaba SaTkhaDAgama Adi granthoMke praNetAoMko ukta granthoMkI utpattike AdhArabhUta mahAkammapayaDipAhuDakA AMzika hI jJAna prApta thA, taba kasAyapAhuDakArako pAMcaveM pUrvakI dazavIM vastuke tIsare pejjadosapAhuDakA paripUrNa jJAna prApta thaa| dUsarI vizeSatA yaha hai ki kasAyapAhuDakI racanA ati saMkSipta hote hue bhI eka susambaddha kramako lie hai aura granthake prArambhameM hI grantha-gata adhikAroM ke nirdezake sAtha pratyeka adhikAra-gata gAthAoMkA bhI ullekha kiyA gayA hai / para yaha vAta hameM paTkhaMDAgamAdi kisI bhI anya granthameM dRSTigocara nahIM hotI hai| __pranthake prArambhameM maMgalAcaraNakA aura antameM upasaMhArAtmaka vAkyoMkA abhAva bhI kasAyapAhuDakI eka vizeSatA hai / javaki kammapayaDI, sataka aura sittarIkAra AcArya apane apane granthoMke AdimeM maMgalAcaraNa kara antameM yaha spaSTa ullekha karate hue dRSTigocara hote haiM
Page #26
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAyapAhuDasutta ki mere dvArA prayatnapUrvaka sAvadhAnI rakhane para bhI jo kucha bhUla raha gaI ho, use dRSTivAdake jJAtA AcArya zuddha kareM / / kasAyapAhuDakA SaTkhaMDAgamase pUrvavartitva zrA0 dharasenase mahAkammapayaDipAhuDakA jJAna prApta karake puSpadanta aura bhUtabaline jo grantha-racanA kI, vaha SaTkhaMDAgama nAmase prasiddha hai| yaha racanA kisI eka pUrva yA usake kisI eka pAhuDa para avalambita na hokara usake vibhinna anuyogadvAroMke AdhAra para racI gaI hai, isalie vaha khaMDa-Agama kahalAtI hai| para kasAyapAhuDakI racanA jJAnapravAdapUrvake pejadosapAhuDakI upasaMhArAtmaka hone para bhI maulika, akhaMDa, avikala evaM sarvAGga hai| aisA pratIta hotA hai ki kasAyapAhuDakI gAthA-nivaddha yaha racanA AgamAbhyAsiyoMko kaNThastha karaneke lie kI gaI thii| isa racanAmeM kitanI hI gAthAe~ vIjapada-svarUpa haiM, jinake ki arthakA vyAkhyAna vAcakAcArya, vyAkhyAnAcArya yA uccAraNAcArya karate the / yahI kAraNa hai ki kasAyapAhuDakI racanA hone ke bAda kitanI hI pIr3hiyo taka usakA paThana-pAThana maukhika hI calatA rahA aura aura usake lipibaddha yA pustakArUDha honekA avasara hI nahIM aayaa| isa bAta kI puSTi jayadhavalAkArake nimna-likhita vAkyoMse bhI hotI hai"' "puNo tAo ceva suttagAhAmro pAiriyaparaMparAe AgacchamANIo ajjamaMkhaNAgahatthINaM pattAo / puNo tesiM doNhaM pi pAdamUle asIdisadagAhANaM guNaharamuhakamalaviNiggayANamatthaM sammaM soUNa jayivasahabhaDAraeNa pavayaNavacchaleNa cuNNisuttaM kayaM / " - (jayadha0 bhA0 1 pR068) arthAt guNadharAcAryake dvArA 180 gAthAoMmeM kasAyapAhuDakA upasaMhAra kara diye jAne para ve hI sUtra-gAthAe~ AcAryaparamparAse AtI huI AryamaMca aura nAgahastIko prApta huii| punaH una donoM hI prAcAryoMke pAdamUlame baiThakara unake dvArA guNadharAcAryake mukhakamalase nikalI huI una eka sau assI gAthAoMke arthako bhale prakArase zravaNa karake pravacana ke vAtsalase prerita hokara yativRpabha bhaTTArakane unapara cUrNisUtroMkI racanA kii| isa uddharaNameM 'AiriyaparaMparAe AgacchamANIo' aura 'soUNa' ye do pada - bahuta hI mahatvapUrNa haiM aura unase do bAteM phalita hotI hai-eka to yaha hai ki ukta gAthAe~ AryamaMca aura nAgahastIko prApta hone ke samaya taka lipivaddha nahIM huI thIM, unhe maukhika para* mparAse hI prApta huI thiiN| dUsarI yaha hai ki guNadharakA samaya AryamaMtu aura nAgahastIse itanA adhika pUrvakAlika hai ki vIcame AcAryoM kI aneka pIr3hiyA~ bIta cukI thiiN| + iya kammappagaDIyo jahA suya nIyamappamaiNA vi / sohiyaNAbhogakaya kahatu varadiTThivAyannU // ( kammapayaDI) baMdhavihAraNasamAso raiyo appasuyamadamaiNA u / ta vadhamokkhaNiuNA pUreUNa parikaheti // 105 // ( sataka ) jo jatya apaDipunno atyo appAgameNa baddho tti / ta samiUraNa bahusuyA pUreUraNa parikahiMtu / / 71 // (mittarI) - pUrvakAlameM paThana-pAThanakI yaha paddhati thI ki pahale mUla mUtroMkA uccAraNa karAyA jAtA thA aura "poche unake ayaMkA vyAmyAna kiyA jAtA thA / vedoke bhI paThana-pAThanakI yahI paddhati rahI hai|
Page #27
--------------------------------------------------------------------------
________________ 5 prastAvanA anu kasA pAhuDake 15 adhikAroM meM se prArambhake 6 adhikAroMmeM karmoM ke prakRti, sthiti, bhAga aura pradeza sambandhI bandha, udaya, udIraNA, sattva aura saMkramaNakA jo varNana kiyA gayA hai, usa sabakA AdhAra mahAkammapayaDipAhuDa hai aura yataH guNadharAcArya ke samaya meM mahAkammapayaDipAhuDakA paThana-pAThana bahuta acchI taraha pracalita thA, ata unhoMne prArambhake 5 adhikAroM para kucha bhI na kahakara ukta adhikAroM ke viSaya se sambandha rakhanevAle viSayoMke pRcchArUpa tIna hI gAthAsUtroM ko kahA / yaha eka aisA sabala pramANa hai, ki jisase kasAyapAhuDakA SaTkhaMDAgamase pUrvavartitva svataH siddha hotA hai / Age cUrNisUtroM ke Upara vicAra karate samaya isa viSaya para vizada prakAza DAlA jAyagA / guNadhara aura dharasena di0 paramparA meM jo AcArya zruta- pratiSThApaka ke rUpame khyAti prApta haiM unameM AcArya guNadhara aura 0 dharasena pradhAna haiN| A0 dharasenako dvitIya pUrva-gata pejjaDhosapAhuDakA jJAna prApta thA, aura A0 guNadharako pacama pUrva-gata pejjadosapAhuDakA jJAna prApta thA / isa dRSTise nimna artha phalita hote haiM 1 - zra0 dharasenakI apekSA zra0 guNadhara viziSTa jJAnI the / unheM pejjadosapA huDake atirikta mahAkammapayaDipAhuDakA bhI jJAna prApta thA, jisakA sAkSI prastuta kasAyapAhuDa hI hai, jisameM ki mahAkammapayaDipAhuDase sambandha rakhane vAle vibhakti, bandha, saMkramaNa aura udaya, udIraNA jaise pRthak adhikAra diye gaye haiM / ye adhikAra mahAkammapaya DipAhuDake 24 anuyogadvAroMmeMse kramazaH chaThe, bArahaveM aura dazaveM anuyogadvAroMse sambaddha hai / mahAkammapaya DipAhuDakA caubIsavA~ alpabahutva nAmaka anuyogadvAra bhI kasAyapAhuDake sabhI arthAdhikAroMme vyApta hai / isase siddha hotA hai ki A0 guNadhara mahAkammapayaDipAhuDake jJAtA hone ke sAtha pejjadosapAhuDa-ke jJAtA aura kasAyapAhuDake rUpameM usake upasaMhArakartA bhI the / isake viparIta aisA koI bhI sUtra upalabdha nahIM hai, jisase ki yaha siddha ho sake ki 0 dharasena pejjadosapAhuDake bhI jJAtA the / 2 - 0 dharasenane svaya kisI granthakA upasahAra yA nirmANa nahIM kiyA hai, jabaki zra0 guNadharane prastuta grantha meM pejjadosapAhuDakA upasaMhAra kiyA hai / ataeva zra0 dharasena jaya vAcakapravara siddha hote haiM, taba zra0 guNadhara sUtrakArake rUpameM sAmane Ate haiM / 3 - zra0 guNadharakI prastuta racanAkA jaba hama paTkhaDAgama, kammapayaDI, sataka aura sittarI Adi karma-viSayaka prAcIna granthoMse tulanA karate hai, taba zra0 guNadhara kI racanA atisaMkSipta, asaMdigdha, bIjapada yukta, gahna aura sAravAn padoMse nirmita pAte haiM, jisase ki unake sUtrakAra hone se koI saMdeha nahIM rahatA / yahI kAraNa hai ki jayadhavalAkArane unakI pratyeka gAthA ko sUtragAthA aura use ananta arthase garbhita batalAyA hai / karmoMke sakramaNa, utkarSaNa, apakarSaNAdi viSayaka pratigahana tattvakA itanA sugama pratipAdana anya kisI granthameM dekhaneko nahIM milatA / isa prakAra A0 guNadhara A0 dharasenakI apekSA pUrvavartI aura jJAnI siddha hote haiM / puSpadanta aura bhUtabali A0 dharasena- upadiSTa mahAkammapayaDipAhuDakA Azraya lekara usapara paTUkhaMDAgama sUtroMke racayitA bhagavanta puSpadanta aura bhUtabali hue haiM / yadyapi kasAyapAhuDakI racanA ke atyanta saMkSipta aura gAthAsUtrarUpa hone se gadyasUtroM meM racita aura vistRta parimANavAle paTUkhaMDAgama ke sAtha usakI tulanA karanA sabhava nahIM hai, tathApi sUkSmadRSTise donoM granthoM ke avalokana karane para 1
Page #28
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAyapAhuDasutta aisA avazya pratIta hotA hai ki pakhaMDAgamakI racanA para kasAyapAhuDakA prabhAva avazya rahA hai| yahAM para usa prabhAvakI kucha carcA karanA anAvazyaka na hogaa| _ kasAyapAhuDame samyaktvanAmaka arthAdhikArake bhItara darzanamoha-upazAmanA aura darzanamoha-kSapaNA nAmaka do anuyogadvAra haiN| unake prArambhameM isa bAtakA vicAra kiyA gayA hai ki karmoMkI kaisI sthiti Adike honepara jIva darzanamohakA upazama, kSaya yA kSayopazama karaneke lie prastuta hotA hai| isa prakaraNakI gAthA naM0 62 ke dvitIya caraNa 'ke vA aMse nibaMdhadi' dvArA yaha pRcchA kI gaI hai ki darzanamohake upazamanako karanevAlA jIva kauna-kauna karma-prakRtiyoMkA vandha karatA hai ? A0 guNadharakI isa pRcchAkA prabhAva hama paTkhaMDAgamakI jIvasthAnacUlikAke antargata tIna mahAdaMDaka cUlikAsUtroMmeM pAte haiM, jahAM para ki spaSTa rUpase kahA gayA hai "idANi paDhamasammattAhimuho jAo payaDIo baMdhadi, tAo payaDIo kittissaamo|" (SaTakhaM. pu06prathama mahAdaMDakacalikA sUtra 1) arthAt prathamopazamasamyaktvake abhimukha huA jIva jina prakRtiyoMko bAMdhatA hai, una prakRtiyoMko kahate haiN| isa prakArase pratijJA karaneke anantara Ageke tIna mahAdaMDakasUtroMke dvArA una prakRtiyoMkA nAma-nirdeza kiyA gayA hai| isase zrAge kasAyapAhuDakI gAthA naM064 ke 'ovaTTa dUNa sesANi kaM ThANaM paDivajjadi' isa pRcchAkA prabhAva samyaktvotpatticUlikAke nimna sUtra para spaSTa dRSTigocara hotA hai, jisameM ki ukta pRcchAkA uttara diyA gayA hai___ "zrohaTTadUNa micchattaM tiSiNa bhAgaM karedi sammattaM micchattaM sammAmicchattaM / " (SaTvaM0 pu06 samya0 sUtra 7) - aba isase AgekI gAthA naM064 kA milAna usI samyaktvacUlikAke sUtra naM06 se kIjie uvasAmeMto kamhi uvasAmedi ? cadusu vi gadIsu uvasAmedi / cadusu vi gadIsu uvasAto paMcidiesu uvasAmedi, No daMsaNamohassuvasAmago du eiNdiy-viglidiesu| paMcidiesu uvacadusu vi gadIsu voddhvyo| sAmeMto sagaNIsu uvasAmedi, No asaraNIpaMcidiyo ya saraNI su / sagaNIsu uvasAto gaThabhovakkaMNiyamA so hoi pjjtto|| tiesu uvasAmedi, No sammucchimesu / (kasAya0 gA064) gambhovakkaMtiesu uvasAto pajjacaesu uvasAmedi, No apajjattaesu / pajjattaesu uvasAto saMkhejjavassAugesu vi uvasAmedi, asaMkhejjavassAugesu vi / (paTakhaM0 pu0 6 samma0 cU0 sU06) isI prakAra darzanamohakSapaNA-sambandhI gAthA naM0 110 kA bhI milAna isI cUlikAke sUtra naM0 12aura 13 se kIjie
Page #29
--------------------------------------------------------------------------
________________ prastAvanA daMsaNamohakkhavaNApaTTo kammabhUmijAdo du / ziyamA ma sagadIe bigo cAvi savvattha // ( kasAya0 gA0 110 ) 7 daMsaNamohaNIyaM kammaM khavedu mADhaveMto kahi veda 1 aDDhAijjesu dIvajiyA kevalI titthayarA tamhi ADhavedi samuddesu paeNArasakammabhUmIsu jamhi purA cadusu vi gadIsu || 12 || TTi giTThavedi // 13 // ( SaTkhaMDA0 pu0 6 samya0 cU0 ) pAThaka isa tulanAse svayaM hI yaha anubhava kareMge ki kasAyapAhuDakI gAthAsUtroMke bIjapadokI SaTkhaMDAgama-sUtra meM bhASyarUpa vibhASA kI gaI hai / ukta tulanAse yaha spaSTa hai ki puSpadanta aura bhUtabaliracita SaTkhaMDAgamasUtroM kI racanA kasAyapAhuDase pIchekI hai aura usapara kasAyapAhuDakA spaSTa prabhAva hai isIse ina donoMkA tathA unake guru dharasenAcAryakA A0 guNadharase uttarakAlavartI honA siddha hai / guNadhara aura zivazarma A0 zivazarmake kammapayaDI aura sataka nAmaka do grantha Aja upalabdha haiM / ina donoM hI granthoMkA udgamasthAna mahAkammapaya DipAhuDa hai, isase ve dvitIya pUrvake ekadeza jJAtA siddha hote haiM / kammapayaDIke sAtha jaba hama kasAyapAhuDakI tulanA karate haiM taba donomeM hameM eka maulika antara dRSTigocara hotA hai aura vaha yaha ki kammapathaDIme mahAkammapaya DipAhuDake 24 anuyogadvAroMkA nahIM, kintu bandhana, udaya, saMkramaNAdi kucha anuyogadvAroM se sambandha rakhane vAle viSayoMkA pratipAdana kiyA gayA hai, jabaki kasAyapAhuDameM pUre pejjadosapAhuDakA upasaMhAra kiyA gayA hai / isa prakAra kammapayaDIke racayitA usa samaya hue siddha hote haiM - jabaki mahAkammapayaDipAhuDakA bahuta kucha aza vicchinna ho cukA thA / aura yahI kAraNa hai ki kampa sataka, ina donoM hI granthoM ke anta me apanI alpajJatA prakaTa karate hue unhoMne dRSTivAdake jJAtA AcAryoM se use zuddha karanekI prArthanA kI hai / para kasAyapAhuDake anta meM aisI koI bAta nahIM pAI jAtI jisase yaha spaSTa jJAta hotA hai ki usake kartA usa viSaya ke pUrNa jJAnI the / dUsarI bAta jo tulanAse hRdaya para akita hotI hai, vaha yaha hai ki kammapayaDI eka saMgraha grantha hai | kyoMki usame anekoM prAcIna gAthAeM yathAsthAna dRSTigocara hotI haiM, jisase ki usake sagraha-grantha honekI puSTi hotI hai / svaya kammapayaDIkI cUrNimeM usake karttAne use kammapayaDI-saMgrahaNI nAma diyA hai aura satakacUrNi meM bhI isI nAmase aneka ullekha dekhaneko milate hai joki usake sagrahatva ke sUcaka haiN| para kasAyapAhuDakI racanA maulika hai yaha bAta usake kisI bhI abhyAsIMse chipI nahIM raha sakatI / aura usakA kammapayaDI dise pUrvameM racA jAnA to asaMdigdharUpase siddha hai / yahI kAraNa hai ki kammapayaDIke saMkramakaraNa meM kasAyapAhuDake saMkramaarthAdhikArakI 13 gAthAe sAdhAraNa se pATha bheda ke sAtha anukramase jyoM kI tyoM pAI jAtI haiM / kasAyapAhuDameM unakA gAthA kramAGka 27 se 36 taka hai aura kammapayaDIke saMkrama adhikAra meM unakA kramAGka 10 lekara 22 taka hai| isake atirikta kammapayaDIke upazamanAkaraNameM kasAyapAhuDake darzanamohopazamanA arthAdhikArakI cAra gAthAeM kucha pAThabhedake sAtha pAI jAtI haiN| kasAyapAhuDameM unakA kramAGka 100, 103, 104 aura 105 hai aura kammapayaDIke upazamanAkaraName unakA kramAGka 23 se 26 taka hai| isase bhI kasAyapAhuDakI prAcInatA aura kammapayaDIkI saMgrahaNIyatA siddha hotI hai /
Page #30
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAyapAhuDasutta AryamaMca aura nAgahastI AryamaMkSu aura nAgahastI karmasiddhAntake mahAn vettA aura Agamake pAragAmI AcArya ho gaye haiM / abhI taka ina donoM AcAryoM kA paricaya aura ullekha zve0 paramparAke AdhAra para kiyA jAtA rahA hai, kintu aba di0 paramparAke prasiddha siddhAnta granthoM kI dhavalA-jayadhavalA TIkAoMke prakAzameM Anese ina dono AcArya-puGgavoMke viSayameM bahuta kucha galataphahamI dUra huI hai aura unake samaya-viSayaka bahuta kucha jAnakArI prApta huI hai / jayadhavalAkAra Ao vIrasenane apanI TIkAke prArambhame donoM prAcAryoMko isa prakArase smaraNa kiyA hai guNahara-vayaNa-viNiggaya-gAhANattho 'vahAriyo svvo| jeNajjamakhuNA so saNAgahatthI varaM deU // 7 // jo ajjamakhusIso aMtevAsI vi NAgahatthissa / so vittisuttakattA jaivasaho me varaM deU / / 8 // arthAt jina AryamaMtu aura nAgahastIne guNadharAcArya ke mukhakamalase vinirgata (kasAyapAhaDakI ) gAthAoMke sarva arthako samyak prakArase avadhAraNa kiyA, ve hame vara pradAna kareM / jo AryamaMluke ziSya haiM aura nAgahastIke antevAsI hai, vRttisUtrake kartA ve yativRSabha mujhe vara pradAna kreN| isa ullekhase tIna bAte phalita hotI hai 1 AryamaMca aura nAgahastI samakAlIna the| 2 dono kasAyapAhuDake mahAn vettA the / 3 yativRSabha donoMke ziSya the aura unhone donoke pAsa kasAyapAhuDakA jJAna prApta kiyA thA / yadyapi A0 yativRSabhane apanI prastuta cUrNimeM yA anya kisI granthame apaneko AryamaMtu aura nAgahastIke ziSya rUpameM ullekhita nahIM kiyA hai aura na anya kisI AcAryakA hI apaneko ziSya batalAyA hai, tathApi jisa prakArase kucha saiddhAntika viziSTa sthaloM para unhoMne 'ettha ve uvaesA' kahakara jina do upadezoMkI sUcanA kI hai, unase itanA avazya spaSTa jJAta hotA hai ki unhoMne apane samayake do mahAn jJAnI guruoMse viziSTa upadeza avazya prApta kiyA thaa| aura isalie jayadhavalAkAra vIrasenane jo unhe AryamaMkSukA ziSya aura nAgahastIke antevAsI honekA ullekha kiyA hai, usame sandehake lie koI sthAna nahIM rhtaa| nandisUtrakI paTTAvalIme AryamaMkSukA paricaya isa prakAra diyA gayA hai bhaNagaM karagaM jhaNagaM pabhAvagaM NANa-dasaNaguNANaM / vaMdAmi aJjamaMgu suyasAgarapAragaM dhIraM / / 28 // arthAt jo kAlika Adi sUtroMke artha-vyAkhyAtA haiM, sAdhupadocita kriyA kalApake karAne vAle haiM, dharmadhyAnake dhyAtA yA viziSTa abhyAsI hai, jJAna aura darzana guNake mahAna prabhAvaka haiM, dhIra-vIra haiM arthAt parIpaha aura upasargAke sahana karanevAle hai aura zrutasAgarake pAragAmI haiM, aise AryamaMgu yA AryamaJja AcAryako maiM vandanA karatA huuN| zva0 paTTAvalIme inheM AryasamudrakA ziSya batalAyA gayA hai| ukta paTTAvalImeM prArthanAgahastIkA paricaya isa prakAra pAyA jAtA hai puraNo tesi doNha pi pAdamUle asIdisadagAhANa guNaharamuhakamalaviriNaggayANamatya samma soUpa payivasahabhaTAraeNa pavayavacchaleNa cupiNasutta kaya / jayagha0 bhA0 1 pR0 88 /
Page #31
--------------------------------------------------------------------------
________________ prastAvanI vaDDhau vAyagavaMso jasavaMso ajjaNa gahatthINaM / vAgaraNa - karaNa bhaMgiya-kammapayaDIpahA gANaM ||30|| e arthAt jo saMskRta aura prAkRta bhASAke vyAkaraNoM ke vettA haiM, karaNa-bhagI arthAt piMDazuddhi, samiti, gupti, bhAvanA, pratimA, indriyanirodha, pratilekhana aura abhigrahakI nAnA vidhiyoMke jJAtA haiM aura karmaprakRtiyoM ke pradhAnarUpase vyAkhyAtA haiM, aise zrAryanAgahastIkA yazasvI vAcakavaMza vRddhi ko prApta ho / zve0 paTTAvalI meM inhe AryanandilakSapaNakakA ziSya batalAyA gayA hai| donoM AcAryoM kI prazaMsA meM prayukta ukta donoM padyoke vizeSaNa - padoM se yaha bhalIbhAMti siddha hai ki ye donoM hI AcArya zrutasAgarake pAragAmI siddhAnta granthoMke mahAn vettA, prabhAvaka, karmazAstra ke vyAkhyAtA aura vAcakavaMza - ziromaNi the / isalie A0 vIrasena ke ullekhAnusAra yaha sunizcita hai ki ye donoM AcArya kasAyapAhuDakI gAthAoMke marmajJa the aura una donoM ke pAsameM A. yativRSabhane unakA pUrNa jJAna prApta kiyA thA / I 1 A0 vIrasenane yativRpabhako AryamaMkSukA ziSya aura nAgahastIkA antevAsI pragaTa kiyA hai / yadyapi ziSya aura antevAsI ye dono zabda ekArthaka mAne jAte haiM, tathApi zabdazAstrakI dRSTi se donoM zabda apanA pRthaka-pRthaka mahatva rakhate hai / guruse jJAna aura cAritra - viSayaka zikSA aura dIkSA grahaNa karanevAleko ziSya kahate hai / kintu jo guruse jJAna aura cAritrakI zikSA prApta karane ke anantara bhI guruke jIvana paryanta unakI sevA-suzrUSA karate hue unake caraNa - sAnnidhya me rahakara anavarata jJAnakI ArAdhanA karatA rahe, use antevAsI kahA jAtA hai / zabda-vyutpattise phalita ukta arthako yadi yathArtha mAnA jAya, to mAnanA par3egA ki A0 vIrasena-dvArA prayukta donoM pada anvartha aura atyanta mahatva - pUrNa haiM / yahAM yaha prazna svataH uThatA hai ki jaba yativRSabhane zrAryamakSu aura nAgahastI, ina donoM hI AcAryoMse jJAna prApta kiyA, taba kyA kAraNa hai ki ve ekake upadezako pavAijjamAna aura dUsareke upadezako apavAijjamAna kaheM ? yativRSabha-dvArA prayukta ina donoM padoM ke antastala meM avazya koI rahasya antarnihita hai ? di0 paramparAmeM to jayadhavalA TIkAke atirikta AryamaMtu aura nAgahastIkA ullekha anyatra mere dekhane meM nahIM AyA, kintu zve 0 paramparA meM unake jIvana paricayakA kucha ullekha milatA hai / A0 AryamakSuke viSaya meM batalAyA gayA hai ki eka bAra ve vihAra karate hue mathurApurI pahu~ce / vahAM para zraddhAlu, bhakta aura nirantara sevA suzrUpA -rata ziSyoMke vyAmohase, tathA rasa- gArava Adike vazIbhUta hokara ve vihAra chor3a karake vahIM rahane lge| dhIre-dhIre unakA zrAmaNya zithila ho gayA aura ve vahIM maraNako prApta hue / yadi yaha ullekha satya hai to isase yaha bhI siddha hai ki AryamaMtuke sAdhu AcArase zithila ho jAneke kAraNa unakI ziSya paramparA Age nahIM cala sakI / aura yaha saba yata. yativRSabhake jIvana-kAlame hI ghaTita ho gayA, ataH unhoMne unake upadezako apavAijjamAna kahA aura nAgahastIkI ziSya paramparA Age calatI rahI, isalie unake upadezako pavAijjamAna kahA / isa prakAra AryamaMtu aura nAgahastI samakAlika siddha hote haiM aura isalie zve0 paTTAvaliyoMmeM jo donoMke bIca lagabhaga 150 varSoMkA antara batalAyA gayA hai, vaha bahuta kucha Apatti ke yogya jAna par3atA hai / * dekho zrabhidhAnarAjendra 'ajjamaMga' zabda |
Page #32
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAyapAhuMDasutta kasAyapAhuDa para eka dRSTi 1. nAmakI sArthakatA-prastuta mUlagranthakA nAma yadyapi zrI guNadharAcAryane prathama gAthAme udgamasthAnakI apekSA 'pejjadosapAhuDa' kA saMketa karate hue 'kasAyapAhuDa' hI diyA hai, tathApi cUrNikAra yativRpabhane usake do nAma spaSTa rUpase kahe haiN| yathA tassa pAhuussa duve nAmadhejjANi / taM jahA--pejjadosapAhuDetti vi, kasAyapAhuDeci vi / ( pejjado0 sU0 21 ) arthAt jJAnapravAdapUrvakI dazavIM vastuke usa tIsare pAhuDake do nAma hai-pejjadosapAhuDa aura ksaaypaahudd| inameM se prathama nAmako cUrNikArane abhivyAkaraNaniSpanna aura dUsare nAmako nayaniSpanna kahA hai| kintu Age calakara samyaktva nAmaka adhikArakA prArambha karate hue svayaM cUrNikArane kasAyapAhuDa nAmakA hI nirdeza kiyA hai / yathA kasAyapAhuDe sammatte tti aNiyogaddAre adhApavattakaraNe imAro cattAri suttagAhAro parUveyavyAno / ( samyaktva0 sU0 1) tathA jayadhavalAkArane pratyeka adhikArake prArambhameM aura antameM isI nAmakA prayoga kiyA hai / yahAM taka ki pandrahaveM adhikArakI cUlikA-samApti para 'evaM kasAyapAhuDaM samaca' likhakara prastuta granthake kasAyapAhuDa nAma para apanI mudrA akita kara dI hai| paravartI AcAryoM aura granthakArone bhI adhikatara isI nAmakA ullekha kiyA hai / aisI sthitimeM yaha prazna kiyA jA sakatA hai ki phira hamane isakA 'kasAyapAhuDasutta' aisA nAmakaraNa kyoM kiyA ? isa praznakA uttara yaha hai ki yadyapi 180 yA 233 gAthAtmaka-granthakA nAma kasAyapAhuDa hI hai, kintu prastuta saskaraNameM yaha kasAyapAhuDa apane 6 hajAra zloka-pramita cUrNisUtroMke sAtha mudrita hai, ataeva usake parijJAnArtha 'kasAyapAhuDasutta' aisA nAma diyA gayA hai| zrA0 vIrasenane dhavalA aura jayadhavalATIkAmeM nAmaikadezarUpase 'pAhuDasutta' kA pacAsoM vAra ullekha kiyA hai, tathA jinasenane jayadhavalAkI prazasti meM 'pAhuDasuttANamimA' jayadhavalA saeiNayA TIkA' kahakara 'pAhuDasutta' nAmakI puSTi kI hai| 2. mUlagranthakA pramANa-kasAyapAhuDakI gAthA-saMkhyA vastutaH kitanI hai, yaha prazna Aja bhI vicAraNIya banA huA hai| isakA kAraNa yaha hai ki prastuta granthakI dUsarI gAthA 'gAhAsade asIde' meM spaSTa rUpase 180 gAthAoMke 15 arthAdhikAroMme vibhakta honekA ullekha hai / yaha prazna jayadhavalAkAra vIrasenasvAmIke bhI, sAmane thA aura unake sAmane bhI kitane hI AcArya isa bAtake kahanevAle the ki ekasau assI gAthAoko chor3akara zepa 53 gAthAeM nAgahastI AcArya-dvArA racI huI haiM / / kintu vIrasenasvAmIne isa matake khaMDanameM jo yukti dI hai, vaha kucha adhika balavatI mAlUma nahIM hotii| ve kahate haiM ki yadi 'sambandha-gAthAoM, zraddhA 29 tatto sammattANubhAgo aNataguNahINo tti pAhuDasutte riNaddidvattAdo / dhavalA jIva0 cU0 / / asIdisadagAhAro mottUNa avasesasabadhaddhAparimANaNiddesa-saMkamaNagAhAmo jeNa gAgahatyiprAyariyakayAno, teraNa 'gAhAsade asIde' tti bhariNadUNa NAgahatyinAyarieNa paijjA kadA, idi kevi . vakkhANAiriyA bhaNati / jayagha0 bhA0 1 pR0 183.
Page #33
--------------------------------------------------------------------------
________________ prastAvanA parimANanirdeza karanevAlI gAthAoM aura saMkrama-viSayaka gAthAoMke vinA ekasau assI gAthAeM hI guNadharabhaTTArakane kahI haiM, aisA mAnA jAya, to unake ajJAnatAkA prasaMga prApta hotA hai, isalie pUrvokta artha hI grahaNa karanA cAhie, arthAt 233 hI gAthAoMko guNadhara-racita mAnanA caahie|' pAThaka svayaM anubhava karege ki vIrasenasvAmIkA yaha uttara cittako kucha samAdhAnakAraka nahIM hai, khAsakara usa dazAmeM-jabaki 'gAhAsade asIde' kI pratijJA pAI jAtI hai aura jabaki vIrasenasvAmIke sAmane bhI usa pratijJAke samarthaka aneka vyAkhyAnAcArya pAye jAte the ! dUsarI bAta yaha hai ki prArambhakI 12 sambandha-gAthAoM aura zraddhAparimANa-nirdeza karanevAlI 6 gAthAoM para eka bhI cUrNisUtra nahIM pAyA jAtA hai / tIsarI bAta yaha hai ki ukta aThAraha gAthAoMke adhikAra-nirdeza karanevAlI donoM gAthAoMke bAda cUrNikAra kahate haiM ki 'etto suttasamodAro' arthAt aba isase Age kasAyapAhuDasUtrakA samavatAra hotA hai| saMkrama-adhikAra vAlI 35 gAthAoMmeMse 5 ko chor3akara zeSa 31 para bhI eka bhI cUrNisUtra nahIM pAyA jAtA / tathA unameMkI aneka gAthAoMke kammapayaDIke saMkramaNAdhikArameM pAye jAnese bhI isa bAtakI puSTi hotI hai ki ve gAthAeM kasAyapAhuDakI nahIM haiN| ina saba bAtoMse yahI niSkarSa nikalatA hai ki ukta 53 gAthAeM guNadhara-racita nahIM haiM aura isalie ve kamAyapAhuDakI bhI aMga nahIM haiN| isa bAtakA poSaka sabase prabala pramANa 'tieNedA gAhAro paMcasu atthesu NAdavyA' yaha gAthAMza hai, jisameM spaSTa rUpase kahA gayA hai ki prArambhake pAca arthAdhikAroMmeM 'pejjaM vA doso vA' ityAdi tIna gAthAeM jAnanA cAhie / ataeva ukta 53 gAthAoMko AcArya nAgahastIke dvArA praNIta yA upadiSTa mAnanA caahie| athavA yaha bhI saMbhava hai ki 180 gAthAoMme pejjadosapAhuDakA upasaMhAra kara cukane ke bAda prastAvanA, viSayasUcI aura pariziSTake rUpameM ukta 53 gAthAoMkI guNadharAcAryane pIchese racanA kI ho / 3. adhikAroM ke viSayameM matabheda-kasAyapAhuDake 15 arthAdhikAroMke vAreme matabheda pAyA jAtA hai / kasAyapAhuDakI mUlagAthA 1 aura 2 meM spaSTa rUpase 15 adhikAroMkA nirdeza hone para bhI cUrNikArane 'atthAhiyAro paraNArasaviho aNNaNa payAreNa 'kahakara unase bhinna hI 15 arthAdhikAra batalAye haiN| yadyapi jayadhavalAkArane bahuta kucha UhApoha ke pazcAt yaha batalAyA hai ki donoM prakAroMmeM koI virodha nahIM hai, cUrNikArane 'anya prakArase bhI 15 arthAdhikAra saMbhava haiM, kahakara unakI eka rUparekhA dikhAI hai, so unake anusAra aura bhI prakArase 15 arthAdhikAra saMbhava ho sakate haiM kahakara jayadhavalAkArane eka aura bhI tIsare prakArase arthAdhikAroMkA nirUpaNa kiyA hai / para adhikAroM ke nirdeza karanevAlI donoM gAthAoMpara gaharAIse vicAra karanepara aisA pratIta hotA hai ki guNadharAcAryake matAnusAra 15 arthAdhikAra isa prakArase honA cAhie taNNa ghaDade, sabadhagAhAhi zraddhAparimANaNidde sagAhAhi sakamagAhAhi ya viNA asIdisadagAhAmro ceva bhagatassa guNaharabhaDArayassa pryaannttppsgaado| tamhA puvuttattho ceva ghettavyo / jayadha0 bhA0 1 pR0 183 (r) dekho pR0 13 / / dekho pR0 14 aura 15, tathA jayadhavalA bhA0 1 pR0 162 se 196 taka /
Page #34
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAyapAhuDasutta - 1. pejja yA preya-adhikAra 7. catuHsthAna-adhikAra 2. dosa yA dveSa-adhikAra 8. vyaMjana-adhikAra 3. vibhakti-adhikAra ( jisameM ki prakRti, 6, darzanamohopazAmanA-adhikAra sthiti, anubhAga aura pradezavibhakti, | 10. darzanamoha-kSapaNA-adhikAra tathA kSINAkSINa aura sthityantika bhI 11. saMyamAsaMyama-adhikAra sammilita haiM) 12. saMyama-adhikAra 4. bandhaka-adhikAra 13. cAritramohopazAmanA-adhikAra 5. vedaka-adhikAra 14. cAritramohakSapaNA-adhikAra 6. upayoga-adhikAra 15. addhAparimANa nirdeza kintu cUrNikArako jisa prakArase vipayakA pratipAdana karanA abhISTa thA, usI prakArase unhoMne adhikAroMkA vibhAjana kiyA hai, aisA cUrNisUtroMke adhyayanase jJAta hotA hai| 4 gAthAoMkA vibhAjana-uparyukta 15 adhikAroMmeM 180 gAthAoMkA vibhAjana isa prakArase kiyA gayA hai prArambhake 5 adhikAroMmeM 3, vedakameM 4, upayogameM 7, catuHsthAnameM 16, vyajanameM 5, darzanamohopazamanAmeM 15, darzanamohakSapaNAmeM 5, sayamAsaMyama aura saMyama adhikArameM 1, cAritramohopazAmanAme 8 aura cAritramohakSapaNAmeM 114 gAthAe nibaddha haiN| ina sabakA yoga (3+4+ 7+16+5+ 15+5+1++114 = 178 ) ekasau aThahattara hotA hai / inameM adhikAroMkA nirdeza karanevAlI prAraMbhakI 2 gAthAoMko milA dene para kasAyapAhuDakI sarva-gAthAoMkA yoga 180 ho jAtA hai / yadi Upara vatalAI gaI 53 gAthAoMko bhI guNadhara-racita mAnA jAya, to sarva gAthAoMkA yoga (180+53=233) do sau tetIsa hotA hai| 5 gAthAokA vargIkaraNa-cUrNisUtroke anusAra kasAyapAhuDakI mUla 180 gAthAoMkA tIna prakArase vargIkaraNa kiyA jA sakatA hai-1 sUcanAsUtrAtmaka, 2 pRcchAsUtrAtmaka aura 3 vyAkaraNasUtrAtmaka / 1. sUcanAsUtrAtmaka-gAthAeM-jina gAthAoMke dvArA pratipAdya viSayakI sUcanAmAtra kI gaI hai, kintu usakA kucha bhI varNana nahIM kiyA gayA hai, unhe sUcanAsUtrAtmaka gAthAeM jAnanA caahie| aisI gAthAoMko cUrNikArane 'aisA gAhA sUcaNAsu' kahakara spaSTarUpase sUcanAsUtra kahA hai / vargIkaraNakI dRSTi se mUla-gAthAGka 4, 5, 14, 62, 70, 115, 176 aura 180 ko sUcanAsUtra jAnanA caahie| 2. pRcchAsUtrAtmaka gAthAeM-jina gAthAoMke dvArA pratipAdya viSayake vivecana karaneke lie prazna uThAye gaye haiM, unhe cUrNikArane pRcchAsUtra kahA hai| cAritramohakSapaNAnAmaka pandrahave adhikArakI prAyaH sabhI mUla-gAthAe pRcchAsUtrAtmaka hai| zepa adhikArAma bhI isa prakArake gAthAsUtra haiM, mUlagAthAoM meM unakA vivaraNa isa prakAra hai-3, 6 se 13, 15-16, 21, 28. 31, 30 se 41, 63se 67, 71, 77, 86,64,68, 102, 104, 106, 113, 116, 126, 133, 138, 141, 146, 151, 154, 160, 161, 163, 165 se 16 aura 176 / / 3. vyAkaraNasUtrAtmaka gAthAeM-jina gAthAoMmeM pRcchAsUtroMke dvArA uThAe gaye praznoMkA uttara diyA gayA hai, athavA pratipAdya vipayakA pratipAdana yA avyAkhyAta arthakA cha dekho pR0 585, nU0 226 /
Page #35
--------------------------------------------------------------------------
________________ prastAvanA vyAkhyAna kiyA gayA hai, aisI gAthAoMko cUrNikArane 'edaM savvaM vAgaraNasutaM' kahakara unheM vyAkaraNagAthAsUtra saMjJA dI hai| cAritramohakSapaNAkI do eka gAthAoMko chor3akara sabhI bhASyagAthAoMko vyAkaraNasUtra jAnanA caahie| zeSa adhikAroMmeM bhI isa prakArake vipayakA varNana karanevAle vyAkaraNasUtra pAye jAte hai / mUla gAthAoM meM unakI saMkhyA isa prakAra hai-17 se 20, 22 se 27, 29, 30, 32 se 37, 42 se 61, 68, 66, 72, 76 se 78 se 18,60 se 63, 65 se 17, 66 se 101, 103, 105 se 108, 110 se 112, 114, 115, 117 se 128, 130 se 132, 134 se 137, 136, 140, 142 se 145, 147 se 150, 152, 153, 155 se 156, 162, 164, 170 se 175, 177 aura 178 / / ukta vibhAjana 180 mUlagAthAoMkA hai / zeSa rahI 53 gAthAoMkA vargIkaraNa isa prakAra hai-sambandha-gAthAeM, addhAparimANa-gAthAeM aura sNkrmvRtti-gaathaaeN| sambandha gAthAoMme prastuta granthake 15 adhikAroMkI gAthAoMkA nirdeza kiyA gayA hai; ataeva inako viSayAnukramaNI yA viSayasUcIrUpa honese sUcanAsUtra kahA jA sakatA hai| zraddhAparimANakI 12 gAthAoMmeM kAlake alpabahutvakA tathA saMkramavRttikI 35 gAthAoMmeM saMkramaNakA vivecana honese unheM vyAkaraNasUtra mAnanA caahie| 6.vyavasthAbheda-gAthAsUtrakArane cAritramohanIyakarmake prasthApaka (kSaya karanevAle)jIvake viSayame 'saMkAmayapaTTavayarasa pariNAmo keriso have' isase lekara 'kiMdvidiyANi kammANi' isa gAthA takakI cAra gAthAoMko cAritramohakSapaNAdhikArake antargata kahA hai, phira bhI cUrNikArane unheM darzanamohake upazamako prArambha karanevAle jIvakI prarUpaNAke samaya samyaktva-adhikArake prArambhameM kahA hai aura unapara vahI cUNisUtra bhI race hai| para isameM koI virodha nahIM samajhanA cAhie, kyoMki gAthAsUtrakArane unhe antadIpakarUpase cAritramohakSapaNAdhikArameM kahA hai, kintu cUrNikArane AdidIpakarUpase unakA pratipAdana darzanamohopazamanAprarathApakake viSayameM kiyA hai| una cAroM gAthAoMkA pratipAdana darzanamohopazama-prasthApakake samAna darzanamohakSapaNAprasthApaka', saMyamAsaMyama-prasthApaka, saMyamaprarathApaka", cAritramohopazamanA-prasthApaka, aura cAritramohakSapaNA-prasthApakake lie bhI Avazyaka hai / yahI kAraNa hai ki darzanamohopazanAprasthApakakA Azraya lekara prAraMbhameM hI cUrNikArane una cAroM hI gAthAoMkI vibhASA ( vyAkhyA) kI hai aura Age ukta cAroM adhikAroMke ArambhameM samarpaNa-satroMke dvArA una cAroM hI gAthAoMkI vibhASA karaneke lie uccAraNAcAryoM aura vyAkhyAnAcAryoMko sUcanA kara dI hai / yadi cUrNikAra aisA na karate, to abhyAsIko yaha patA bhI na lagatA, ki una gothAoMke vyAkhyAnakI AvazyakatA isake pUrva bhI ukta sthaloM para hai| 7. gAthAoMkI gambhIratA aura anantArthagarbhitA-kasAyapAhaDakI kisI-kisI gAthAke eka-eka padako lekara eka-eka adhikArakA racA jAnA tathA tIna gAthAoMkA pAMca adhikAroM meM nibaddha honA hI gAthAsUtroMko gambhIratA aura ananta-artha-garbhitAko sacita karatA hai / vedaka adhikArakI 'jo jaM saMkAmedi ya' (gAthAGka 62) gAthAke dvArA cAroM prakArake bandha, cAroM prakArake saMkramaNa, cAroM prakArake udaya, cAroM prakArakI udIraNA aura cAroM prakArake sattvasambandhI alpabahutvakI sUcanA nizcayataH usake gAmbhIrya aura anantArthagarbhitvakI sAkSI hai / pR0642| 1 dekho pR0 883, sU0 1431 / 2 'cattAri ya paTThavae gAhA' gA0 7 / 3 dekho 4 dekho pR0661 / 5 dekho pR0666 / 6 dekho pR0 681 / 7 dekho pR0 738 /
Page #36
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAyapAhuDasutta yadi ina gAthAsUtroMmeM antarnihita ananta arthako cUrNikAra vyakta na karate, to Aja unakA arthabodha honA asaMbhava thaa| 8. eka prazna-jabaki kasAyapAhuDako pandraha adhikAroMmeM vibhakta kiyA gayA hai aura sabhI adhikAroMkI gAthAeM bhI pRthak-pRthak nirUpaNa kI gaI haiM, taba kyA kAraNa hai ki prArambhake 5 adhikAroMmeM kevala 3 gAthAeM hI batalAI gaI haiM ? kyA vedaka, upayoga, vyaMjana Adi zeSa adhikAroMke samAna prArambhake 5 adhikAroM meM bhI thor3I bahuta gAthAoMko nahIM racA jA sakatA thA ? yadi hAM, to phira kyoM nahIM vaisA kiyA gayA, aura kyoM 3 gAthAoMke dvArA hI 5 adhikAroMke pratipAdya vipayakA nirdeza kara diyA gayA? yaha eka prazna granthake pratyeka abhyAsIke hRdayameM uThe vinA nahIM raha sakatA ? yadyapi isa praznakA uttara sahaja nahIM hai, tathApi guNadharAcAryake samayakI sthitikA adhyayana karanese ukta praznakA bahuta kucha samAdhAna ho jAtA hai / prArambhake 5 adhyAyoM para race gaye cUrNisUtroMke adhyayanase patA calatA hai ki ina adhikAroMkA pratipAdya viSaya vahI hai, joki mahAkammapayaDipAhuDameM varNana kiyA gayA hai / kasAyapAhuDakA udgamasthAna pAMcaveM pUrvakI dazavIM vastukA tIsarA pejjadosapAhuDa hai, jabaki mahAkammapayaDipAhuDa dUsare pUrvakI paMcama vastukA cauthA pAhuDa hai / guNadharAcArya pAMcaveM pUrvake pUrNa pAThI bhale hI na hoM, para usake eka dezapAThI to nizcayataH the hI / ataH yaha arthApattise siddha hai ki ve mahAkammapayaDipAheDake bhI pAraMgata the| unake dvArA kasAyapAhuDakA racA jAnA yaha siddha karatA hai ki unake samayameM ukta paMcama pUrvagata pAhuDoMke jJAnakA bhI hAsa hone lagA thA / sAtha hI kasAyapAhuDake prArambhika 5 adhikAroMpara gAthAsUtroMkA na racA jAnA aura mAtra 3 gAthAoMke dvArA unake pratipAdya vipayakI sUcanAmAtra karanA yaha siddha karatA hai ki yataH unake samayameM mahAkammapayaDipAhuDakA paThana-pAThana acchI tarahase pracalita thA, ata. unhoMne una adhikAroMpara gAthAoMkI racanA karanA anAvazyaka samajhA aura mAtra 3 gAthAoMke dvArA usakI sUcanA krdii| kintu kasAyapAhuDakI gAthAoMko yativRpabhake pAsa taka pahuMcate-pahuMcate madhyavartI kAlameM mahAkammapayaDipAhuDake jJAnakA bahuta kucha aMzoMme viccheda ho gayA thA, aura jo kucha usakA Azika-jJAna bacA thA, vaha pakhaMDAgama, kammapayaDI, Adi prakIrNaka granthoMme nibaddha ho cukA thA, ataH unhoMne prArambhake 5 adhikAroMkA vizada vyAkhyAna karanA ucita samajhA / yahI kAraNa hai ki jaba guNadharAcAryane prArambhake 5 adhikAroMpara kevala 3 gAthAeM racI, taba yativRpabhane unapara 3241 cUrNisUtra race, jo ki samasta carNisUtroMkI saMkhyAke Adheke lagabhaga haiM; kyoMki kasAyapAhuDake samasta cUrNisUtroMkI saMkhyA 7006 hai| yahAM eka vAta aura bhI jJAtavya hai ki prArambhake pAMca adhikAroMke cUrNisUtroMkI ukta saMkhyA vAstavameM pAMcakI nahIM, api tu cArakI hI hai, kyoMki bandhanAmaka cauthe adhikArapara to yativRpabhane mAtra 11 sUtroM ke dvArA pratipAdya viSayakI sUcanA bhara kI hai aura uname spaSTarupase yaha kahA hai ki bandhake cAroM bhedoMkA anyatra bahuta vistArase varNana kiyA gayA hai (ataH haka unakA varNana yahAM nahIM karate haiM ) / jayadhavalAkAra isa sthalapara likhate hai ki yahA~ para samasta mahAvandhake-jisakA ki pramANa 30 hajAra zlokaparimANa haiM-prarUpaNa karane para bandhanAmaka cauthA adhikAra pUrNa hotA hai / yadi tivRpabha saMkramaNa adhikArake samAna ati saMkSepase bhI cAroM prakArake bandhoMkA nirUpaNa karate, to bhI ukta adhikArake cUrNisUtroMkI saMkhyA lagabhaga do hajArake avazya hotI, kyoMki akele saMkramaNa adhikArake cUrNisUtroMkI saMkhyA1853 hai, jabaki bahutase anuyogadvAroMke vivecanakA bhAra cUrNikArane uccAraNAcAryoM para chor3A hai / yadi saMkramaNake samAna bandha adhikArake cUrNisUtroMkI kAlpanika saMkhyA do hajAra hI mAnI jAve, to prArambhake 5 adhikAroMke cUrNisUtroMkI saMkhyA kama-se-kama 5 hajAra avazya hotii|
Page #37
--------------------------------------------------------------------------
________________ prastAvanA isa vivecanase jahAM ukta praznakA bhalIbhaoNti samAdhAna hotA hai, vahAM yaha eka viziSTa bAta bhI abhijJAta hotI hai ki guNadharAcArya mahAkammapayaDipAhuDake pUrNa vettA the| tathA jisa prakAra guNadharAcAryane apane samayameM paMcama pUrvagata pejjadosapAhuDakA jJAna vilupta hote hue dekhakara usakA kasAyapAhuDake rUpameM upasaMhAra karanA ucita samajhA,ThIka usI prakArase dharasenAcAryane apane samayameM dina-para-dina mahAkammapayaDipAhuDake jJAnako vilupta hote hue dekhakara tathA apanI alpAyupara dhyAna dekara zrutarakSAke vicArase bhUtabali aura puSpadantako bulAkara use samarpaNa karanA ucita samajhA / isase guNadharAcAryakA dharasenAcAryase pUrvavartI honA aura bhI asaMdigdharUpase svataH siddha ho jAtA hai| gAthAsUtroMke paThana-pAThanake adhikArI--gAthAsUtroMkI racanA-zailIko dekhate hue yaha sahajameM hI jJAta ho jAtA hai ki inakI racanA uccAraNacAryoM, vyAkhyAnAcAryoM yA vAcakAcAryoko lakSyameM rakhakara kI gaI hai, jo ki usa samaya pracuratAse pAye jAte the / ye loga eka prakArase upAdhyAyaparameSThI haiM / yadi ye vyAkhyAna karanevAle AcArya gAthAoMke antarnihita arthakA ziSyoMko vyAkhyAna na karate, unheM spaSTa prakaTa karake na batalAte, to unakA artha-parijJAna asaMbhava-sA thaa| isakA kAraNa yaha hai ki aneka gAthAsUtra kevala praznAtmaka haiM aura unameM pratipAdya viSayakA kucha bhI pratipAdana nahIM karake usake pratipAdanakA saMketamAtra kiyA gayA hai| guru-paramparAse prApta arthakA avadhAraNa karanevAle AcAryoMke batalAye vinA unake arthakA jJAna ho nahIM sakatA hai| jo praznAtmaka yA pRcchAsUtrAtmaka gAthAeM haiM, unheM eka prakArake noTsa, yAdI-viSayako smaraNa karAnevAlI sUcI--yA tAlikA kahanA cAhie / gAthAsUtroMmeM Aye hue 'eva savvattha kAyavvaM jaise padoMke dvArA bhI isI bAtakI puSTi hotI hai / yahI kAraNa hai ki guNadharaprathita ukta gAthAeM AcArya-paramparAse vyAkhyAta hotI huI AryamaMca aura nAgahastI jaise mahAvAcakoMko prApta huI, joki apane samayake sarva-vAcakoM yA vyAkhyAnAcAryoMmeM ziromaNi, agraNI, yA sarvazreSTha the aura yahI kAraNa hai ki una donoMse yativRSabhane gAthAsUtroMke arthakA samyaka prakArase avadhAraNa kiyaa| kasAyapAhuDake cUrNisUtroMpara eka dRSTi jayadhavalAkArake ullekhAnusAra zrA0 yativRSabhane AryamaMtu aura nAgahastI ke pAsa kasAyapAhuDakI gAthAoMkA samyak prakAra artha avadhAraNa karake sarva prathama una para cUrNisUtro kI racanA kI / A0 indranandike zrutAvatArase bhI isakI puSTi hotI hai / donoMne hI unake ina cUrNisUtroMko vRttisUtra kahA hai|| dhavalA aura jayadhavalA TIkAoMmeM cUrNisUtroMkA sahasroM vAra ullekha hone para bhI cUrNisUtrakA koI lakSaNa dRSTigocara nahIM huaa| hAM, vRttisUtrakA lakSaNa jayadhavalAmeM avazya upalabdha hai, jo ki isa prakAra hai suttasseva vivaraNAe sakhicasaddarayaNAe saMgahiyasuttAsesatthAe vittisuttvvesaado| (jayadha0 a0 pa0 52) * pR0 605, gA0 85 / * puNo tesiM doNha pi pAdamUle asIdisadagAhANaM guNaharamuhakamalaviriNaggayANamatyaM samma soUNa jayivasahabhaDAraeNa pavayaraNavacchaleNa cueiNasutta kaya / jayagha0 bhA0 1 pR0 88.. - tena tato yatipatinA tadgAthAvRttisUtrarUpeNa / racitAni SaTsahasragranthAnyatha cUrNisUtrANi // indra0 zru0 zlo0 156. + so vittisuttakattA jaivasaho me vara deU // jayagha0 bhA0 1 pR0 4.
Page #38
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAyapAhuDasuta arthAt jisakI zabda- racanA saMkSipta ho, aura jisameM sUtragata azeSa arthokA saMgraha kiyA gayA ho, sUtrake aise vivaraNako vRttisUtra kahate haiM / 16 vRttisUtrakA ukta lakSaNa yativRpabhake cUrNisUtroM para pUrNarUpase ghaTita hotA hai / unako zabda-racanA saMkSipta hai, aura sUtra - sUcita samasta arthIkA unameM vivaraNa pAyA jAtA hai | para itanA hone para bhI yaha bAta to anveSaNIya banI hI rahatI hai ki Akhira isa 'cUrNi' padakA artha kyA hai aura kyoM yativRpabhake ina vRttisUtroko 'cUrNisUtra' kahA jAtA hai| zve0 AgamoM para bhI cUrNiyAM racI gaI haiM, para unheM yA unameM se kisIko bhI 'cUrNi sUtra' nAma diyA gayA ho, aisA hamAre dekhane meM nahIM AyA / zve0 granthoMmeM eka sthAna para 'cUrNipada' kA lakSaNa isa prakAra diyA gayA hai atthabahulaM mahatthaM heu -nivAzravasaggagaMbhIraM / bahupAyamavocchinnaM gama-NayasuddhaM tu cuNNapayaM / / arthAt jo artha bahula ho, mahAn arthakA dhAraka yA pratipAdaka ho, hetu, nipAta aura upasargase yukta ho, gambhIra ho, aneka pAda-samanvita ho, avyavacchinna ho, arthAt jisame vastukA svarUpa dhArA pravAha se kahA gayA ho, tathA jo aneka prakArake gama-- - jAnane ke upAya aura nayoMse zuddha ho, use caurNa arthAt cUrNisambandhI pada kahate haiM / cUrNipadakI yaha vyAkhyA yativRSabhAcArya ke cUrNisUtroMpara akSarazaH ghaTita hotI hai / cUrNipadakA itanA spaSTa artha jAna leneke pazcAt bhI yaha zakA to phira bhI uThatI hai ki 'vRtti' ke sthAna para 'cUrNa' padakA prayoga kyoM kiyA gayA aura jainasAhitya meM hI kyoM yaha pada adhikatA se vyavahRta huA ? jaba ki jainetara sAhitya meM vRtti, vivRti Adi nAma hI vyavahRta evaM pracalita dRSTigocara hote haiM ? 'cUrNi ' padakI nirukti para dhyAna denese hameM ukta zaMkAkA samAdhAna mila jAtA hai / saMskRta meM cUrNa dhAtu pepaNa yA vizleSaNa ke artha meM prayukta hotI hai / kisI gehUM canA Adi bIjake pise hue aMzako cUrNa kahate haiM aura aneka prakArake cUke samudAyako cUNi kahate haiM / tIrthaMkara bhagavAn kI divyadhvaniko ananta arthase garbhita X vIjapada rUpa kahA gayA hai aura bIjapar3hakA lakSaNa dhavalAmeM isa prakAra diyA gayA hai saMkhitasaddarayaNa maNaM tatthAvagamahedubhUdA rogaliMga saMgayaM bIjapadaM NAma || ( dhavalA zra0 50 536 ) arthAt jisakI zabda racanA sakSipta zabdoM se huI ho, jo ananta artho ke jJAna ke kAraNabhUta ho, aneka prakAra ke liMga yA cinhoMse saMgata ho, aise par3hako bIjapada kahate haiM | kasA pAhuDakI gAthAsUtroMmeM aise vIjapada pracuratAse pAye jAte haiM / una vIjapadoMkA A0 yativRpane apanI prastuta vRtti meM bahuta uttama prakArase vipalezNa - pUrvaka vivaraNa kiyA hai, ataH unakI yaha vRtti cUrNike nAmase prasiddha huI hai / kasAyapAhuDhakI gAthAoMme kisa prakArake yA kaunase bIja pada prayukta hue haiM aura va kisa prakAra ananta arthase garbhita haiM, tathA unakA prastuta cUrNi sUtroMmeM kisa prakAra se vizlepaNa cha dekho zrabhidhAnarAjendra 'cugapada' | x zraNaM tatyagabha vIjapada ghaDiya sarIrA / jayagha0 bhA0 150 126
Page #39
--------------------------------------------------------------------------
________________ 17 prastAvanA karake unake antarnihita arthake rahasyakA udghATana cUrNikArane kiyA hai, isa bAtake parijJAnArtha kucha bIjapada udAharaNake rUpame upasthita kiye jAte haiM / karmavibhakti kA varNana karate hue kasAyapAhuDakI cauthI mRlagAthAkA avatAra kiyA gayA __ hai, jo ki isa prakAra hai payaDIe mohaNijjA vihattI taha dvidIe aNubhAge / ukkassamaNukkassaM jhINamajhINaM ca ThidiyaM vA // isameM batalAyA gayA hai ki karmavibhaktike viSayameM mohanIya karmakI prakRtivibhakti, sthitivibhakti, anubhAgavibhakti, utkRTa-anutkRSTa pradezavibhakti, kSINAkSINa aura sthityantikakI prarUpaNA karanA caahie| zAzAsatrakArane karmavibhaktike varNana karane ke lie itanI mAtra sUcanA karaneke atirikta aura kucha bhI varNana nahIM kiyA hai / cUrNikArane gAthAke pratyeka padako bIja pada mAna karake prakRtivibhaktikA 126 sUtroMmeM, sthitivibhaktikA 407 sUtroMmeM, anubhAgavibhaktikA 186 sUtroM meM pradezavibhaktikA 262 sUtroMmeM, kSINAkSINakA 142 sUtroMme aura sthityantikakA 106 sUtroM meM varNana karake usI bIjapadake nAmase pRthak pRthak adhikArakI racanA kI hai / ukta bIja padoMke vyAkhyArUpa ukta adhikArome bhI tadgata viSayoMkA kucha prArambhika varNana karake zeSa kathanake varNanakA bhAra vyAkhyAnAcAryoM yA uccAraNAcAryoM para chor3a diyA gayA hai| yadi pratyeka vIjapadake antanihita pUrNa rahasyakA varNana cUrNikAra karate, to cUrNisUtrokI saMkhyA kaI hajAra hotii| jina bAtoMke prarUpaNa karanekA bhAra cUrNikArane uccAraNAcAryoM para chor3A hai, uccAraNAcAryane usakA varNana kiyA hai aura usa uccAraNAvRttikA pramANa 12 hajAra zlokaparimANa ho gayA hai| para cUrNikArane 'vRttisUtra' isa nAmake anurUpa apanI racanA saMkSipta, para artha-bahala padoMke dvArA hI kI hai, isalie paryApta prameyakA pratipAdana karane para bhI unake cUrNasUtroMkI grantha-sakhyA 6 hajAra zloka-pramANa hI rahI hai / cUrNikArane bIjapadoMkA svayaM bhI apanI cUrNimeM ullekha kiyA hai| yathA sesANa pi kammANamedeNa vIjapadeNa NedavvaM / (sthiti0 sU0 342 ) sesANaM kammANamedeNa bIjaSadeNa aNumaggidavvaM / (sthiti0 sU0 352) jayadhavalAkArane kasAyapAhuDacUrNike aneka sUtroMko vibhinna nAmoMse ullekha kiyA hai, jinhe isa prakAra vibhakta kiyA jA sakatA hai--1 utthAnikAsRtra, 2 adhikArasUtra, 3 zrAzakAsatra 4 pRcchAsUtra, 5 vivaraNa sUtra, 6 samarpaNasUtra aura 7 upshaarsuutr| 1 utthAnikAsUtra-jinake dvArA Age varNana kiye jAne vAle vipayakI sUcanA kI gaI, unheM utthAnikAsUtra kahA gayA hai / jaise-etto suttasamodAro ( pejjado0 sU0 87) imA aNNA parUvaNA (pradezavi0 sU0 66 ) kAlo (pradezAvi0 sa067) aMtaraM ( pradezavi0 sU0 108) ityaadi| 2 adhikArasUtra-adhikAra yA anuyogadvArake prArambhame diye gaye sUtroMko adhikAra sUtra kahA gayA hai / jaise-eco aNubhAgavihattI ( anubhA0 sU0 1 ) etto padaNikkhevo (sthiti0 sU0 315) etto vaDDhI ( sthiti0 sU0 327) Adi /
Page #40
--------------------------------------------------------------------------
________________ 18 kasAyapAhu~Dasutta 3 AzaMkAsatra-kisI vipayakA varNana karate huye tadgata vizeSa vaktavya ke lie zaMkA uThAne vAle vAkyoMko AzaMkAsUtra kahA gayA hai| jaise-aTThAvIsaM keNa kAraNeNa Na saMbhavai ? ( saMkrama0 sa.0 134 ) kadhaM tAva NojIvo ? (pejjado0 sa.0 55) Adi / 4 pRcchAsUtra-vaktavya viSayakI jijJAsA prakaTa karanevAle sUtroMko pRcchAsUtra kahA gayA hai| jaise-chavvIsasaMkAmayA kevaciraM kAlAdo hoti ? ( saMkrama0 164) tathA taM jahA, jahA, jadhA Adi / 5 vivaraNasUtra-prakRta viSayake vivaraNa yA vyAkhyAna karanevAle sUtroMko vivaraNasUtra kahA gayA hai| jaise--NAmaM chaviha, pamANaM sattavihaM, vattavvadA tivihA (pejjado0 sa 0 3, 4, 5,) aadi| 6 samarpaNasUtra-kisI vaktavya vastuke aAMzika vivaraNake pazcAt tatsamAna zeSa vaktavyake bhI jAna lenekI, athavA uccAraNAcAryoMko unake prarUpaNa karanekI sUcanA karanevAle stroMko arpaNa yA samarpaNasUtra kahA gayA hai / jaise-gadIsu aNumaggidavvaM (sthiti0 sU0 23) jahA micchattassa tahA sesANaM kammANaM ( sthiti sU0 382) etto mUlapayaDiaNubhAgavihattI bhANidavvA / (anubhA0 2) ityAdi / 7 upasaMhArasUtra--prakRta viSayakA upasahAra karanevAle sUtroMko upaMsahArasUtra kahA gayA hai / jaise- esA tAva ekA parUvaNA (pradeza0 sa 0 68 ) tado tadiyAe gAhAe vihAsA samattA ( upayo0 sU0 182 ) tado chaTThI gAhA samattA bhavadi / ( upayo0 sU8273) ityaadi| carNisUtroMkI racanA kisake lie ? jisa prakAra prastuta granthake gAthAsUtrokI racanA uccAraNAcAryoM yA vyAkhyAnAcAryoMko lakSyameM rakhakara kI gaI hai, usI prakArase cUrNisUtroMkI racanA bhI unhIMko lakSyame rakha karake kI gaI hai, yaha bAta bhI cUrNisUtroMke adhyayanase spaSTa jJAta ho jAtI hai / cUrNisUtrome Aye hue, 'bhANiyacA, NedavA, kAyavvA, paraveyavvA Adi padoMkA pracuratAse prayoga isa vAtakA sAkSI hai / jayadhavalAkArane ina padoMkA artha karate hue spaSTa zabdoMme likhA hai ki uccAraNAcArya isake arthakA pratibodha ziSyoMko karAve / pariziSTa naM06 me diye gaye sthaloMke nirdezase ukta kathanake svIkAra karane meM koI sandeha nahIM raha jAtA hai / cUrNikArane jisa arthakA vyAkhyAna nahIM kiyA hai, unake vyAkhyAnakA bhAra yA uttaradAyitva unhoMne uccAraNacAryoM aura vyAkhyAnAcAryoMke Upara chor3A hai| cUrNisUtrome uccAraNacAryoMke lie isa prakAra kI sUcanA do sause bhI adhika pAra kI gaI hai aura ukta sUcanAke lie kucha viziSTa padokA prayoga kiyA gayA hai| ___ uccAraNAcAryoko jina padoMke prayoga-dvArA yaha bhAra sauMpA gayA hai, jarA unapara bhI dRSTipAta kIjie 28 edasma dabbassa provaTTaNaM Thaviya missAraNametya atyapaDivoho kAyabbo | jayapa0
Page #41
--------------------------------------------------------------------------
________________ prastAvanA - pRSTha prayukta pada artha 672 aNugatavya, 41 aNugaMtavvANi / ( jAnanA cAhie) 465 aNuciMtiUNa Nedavva / (cintavana karake le jAnA cAhie ) 66 aNumaggidavvaM, 120 aNumaggiyavyo / (anumArgaNa karanA cAhie) 657 aNusavaNNedavvAo, 737 aNubhAsivvAo / ( varNana karanA cAhie) 440 edANumANiya Nedavva / ( isake dvArA anumAna karake batalAnA cAhie ) 642 oTTidavvAo / ( sthApita karanA cAhie) 101 kAyavvaM, 34 kAyavvA, 200 kAyavyo, 175 kAyavvAzro, 61 kAvvANi / (prarUpaNaM karanA cAhie) 363 kAUNa / (karake) 663 geNhiyavvaM / (grahaNa karanA cAhie ) 116 jANidavyo, 116 jANiyavyo, 411 jANidUNa NedavvaM / ( jAnanA cAhie) 18 ThavaNijja, 467 ThavaNIyaM, 45 thappA / ( sthApita karanA cAhie) 711 daTThavvaM / (jAnanA cAhie) 16, 28, NikkhiviyavvaM, 16 Nivikhaviyavvo, 45 NikkhiviyavvA / (nikSepa karanA cAhie) 440 NedavvaM, 56 NedavyA, 111 NedavvANi, 62 Nedavvo / (le jAnA cAhie) 164 parUvedavyANi 678 parUveyavvANi, 614 pruuveyvvaao| (prarUpaNa karanA cAhie ) 437, baMdhAveyavvo, badhAveyavvAo, 453 badhAvedUNa baMdhAveyavyo / ( bandha karAnA cAhie ) 642 bhANiyavya, 147 bhANidavvA, 348 mANidavyo, 500 bhANiyavvA, 526 bhANivvANi 364 bhANidavva / (kahalAnA cAhie ) 467 maggidUNa maggiyavyA, 616 maggiyavva, 616 maggiyavyo / (anveSaNa karanA cAhie) 467 maggiyUNa kAyavvA / (anveSaNa karake prarUpaNa karanA cAhie) '576 vattavya / (kahanA cAhie) 666 vihAsiyUNa, 713 vihAsiyavvANi, 738 vihAsiyavyAo, 432 vihAseyavvaM / (vizeSa vyAkhyAna karanA cAhie) 412 sAdhedUNa Nedavyo / (sAdha karake batalAnA cAhie) 412 sAheyavya, 524 sAheyavyo / ( sAdhana karanA cAhie) Upara diye gaye padoMke prayogase yaha bAta acchI taraha siddha ho jAtI hai ki cUrNisUtroMkI racanA uccAraNAcAryoM yA vyAkhyAnAcAryoMke lie kI gaI hai aura unhe uparyukta padoMke prayoga-dvArA yaha bhAra sauMpA gayA hai ki ve cUrNisUtroMmeM nahIM kahe gaye tattvakA pratipAdana ziSyoko acchI tarahase prarUpaNa kareM aura unhe usakA bodha karAve / cUrNisUtroMkI racanAzailI cUrNisUtroMkI racanA saMkSipta hote hue bhI bahuta spaSTa, prAJjala aura prauDha hai; kahIM eka zabdakA bhI nirarthaka prayoga nahIM huA hai| kahIM-kahI sakhyAvAcaka padake sthAna para gaNanAkokA bhI prayoga kiyA gayA hai,no jayavavalAkArane usako bhI mahattA ora sArthakatA prakaTa kI hai /
Page #42
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasoyapAhui~sutte cUrNisUtroke adhyayanase bAta hotA hai ki cUrNikArake sAmane jo AgamasUtra upasthita the aura unameM jina viSayokA varNana upalabdha thA, una vipayoMko prAyaH yativRpabhane chor3a diyA hai| kintu jina viSayoM kA varNana unake sAmane upasthita Agamika sAhityame nahIM thA aura unhe jinakA vizeSa jJAna guru-paramparAse prApta huA thA, unakA unhoMne prastuta cUrNime vistArake sAtha varNana kiyA hai| isake sAkSI vandha aura saMkrama Adi adhikAra hai| yataH mahAbandhama cAroM prakAroMke bandhoMkA ati vistRta vivecana upalavdha thA, ataH use eka sUtrameM hI kaha diyA ki 'vaha cAroM prakArakA vandha bahuzaH prarUpita hai| kintu saMkramaNa sattva udaya aura udIraNAkA vistRta vivecana unake samaya taka kisI granthameM nibaddha nahIM huA thA, ataeva unakA prastuta cUrNimeM bahuta vizada evaM vistRta varNana kiyA hai / isIse yaha bhI jJAta hotA hai ki yativRpabhakA Agamika jJAna kitanA agAdha, gaMbhIra aura vizAla thaa| . prastuta cUrNisUtroMme pakhaMDAgamasUtroMkA prativimba aura zailIkA anusaraNa dRSTigocara hotA hai / paTakhaDAgamake dravyAnugama, kSetra, sparzana, kAla aura antarAdi prarUpaNAomeM jisa prakAra 'kevaDiyA, kevaDi khette, kevacira kAlAdo hoti' Adi pRcchAoMkA udbhAvana karake prakRta vipayakA nirUpaNa kiyA gayA hai, ThIka usI prakArase prastuta cUrNisUtrome bhI vahI zailI aura krama dRSTigocara hotA hai / pakhaMDAgamake chaThe khaMDa mahAbandhameM cAroM bandhoMkA jina 24 anuyoga-dvAroMse nirUpaNa kiyA gayA hai, prastuta cUrNime bhI cAroM vibhaktiyoM aura cAroM prakArake saMkramaNoMkA unhIM anuyoga-dvAroMse varNana karanekI pratijJA pAte hai / bheda kevala itanA hai ki mahAbandhame pratyeka vandhakA cauvIsa anuyogadvArose prova ( 14 guNasthAnoM) aura Adeza (14 mArgaNAoM) kI apekSA prakRta viSayakA pRthaka pRthaka spaSTa vivecana kiyA gayA hai, to prastuta cUrNisUtroM meM docAra mukhya anuyogadvAroMse oghakI apekSA prakRta vipayakA varNana kara AdezakI apekSA gati Adi ekAdha mArgaNAkA varNana kiyA gayA hai aura zepa mArgaNAoM aura anuyogadvArokI apekSA prakRta vipayake varNana karanekA bhAra uccAraNAcAryoMke Upara chor3a diyA hai| yahI kAraNa hai ki yativRpabha-dvArA sauMpe gaye uttaradAyitvakA nirvAha karane ke lie uccAraNAcAryoMne una-una avyAkhyAta sthalokA vyAkhyAna kiyA aura kisI viziSTa AcAryane use lipi-baddha karake pustakAruDha kara diyA, jo ki uccAraNAvRtti nAmase prasiddha hai| sthiti, anubhAga aura pradezavibhaktike prArambhameM mahAvandha aura uccAraNAvRttise diye gaye vistRta TippaNoMse ukta kathanakI sacAIma koI saMdeha nahIM rahA jAtA hai / cUrNisUtroMkI saMkhyA aura parimANa-indranandike zrutAvatArake anusAra cUrNisUtrokA parimANa 6 hajAra zloka-pramANa hai, aisA spaSTa ullekha milatA hai, kintu unakI saMkhyA kitanI rahI hai, isakA kahIMse kucha patA nahIM cltaa| haoN, jayadhavalA TokAse itanA avazya jJAta hotA hai ki prastuta cUrNikA pratyeka vAkya unhe sUtrarUpase abhISTa rahA hai, isaliye sthAna-sthAna para unhoMne 'uparimasuttamAha, suttaddayamAha' ityAdi padoMkA prayoga kiyA hai| jayadhavalA TIkAke anusAra aise pRthak-pRthak sUtrarUpase pratIta hone vAle sUtroMke prArambhameM sakhyA-vAcaka aMka diye gaye hai, jisase ki kiye gaye anuvAdake sAtha mUlasUtroMke arthakA milAna bhI kiyA jA sake aura kasAyapAhuDa-cUrNi ke samasta sUtrIkI sakhyA bhI jAnI jA sake / isa prakAra kasAyapAhuDake vibhinna prakaraNoM ke cUrgisUtroMkI saMkhyA isa prakAra hai hI dekho bandhAdhikAra mU0 11 /
Page #43
--------------------------------------------------------------------------
________________ sUtra-saMkhyA 25 140 142 706 308 740 prestAvanA adhikAra-nAma sUtra-saMkhyA adhikAra-nAma preyodveSavibhakti 112 vedaka 668 prakRtivibhakti 126 upayoga 321 sthitivibhakti 407 catuHsthAna anubhAgavibhakti 186 vyajana pradezavibhakti 262 darzanamohopazAmanA kSINAkSINAdhikAra darzanamohakSapaNA 128 sthityantika 106 saMyamAsayamalabdhi 60 bandhaka saMyamalabdhi prakRtisaMkramaNa 265 cAritramohopazAmanA sthitisaMkramaNa cAritramohakSapaNA 1570 anubhAgasakramaNa 540 pazcimaskandha pradezasaMkramaNa samasta yoga 700 jayadhavalA TIkAke AdyopAnta Alor3anase cUrNisUtroMke vipayame kucha navIna bAtoM para bhI prakAza par3atA hai / jaise (1) pUrva sUtra-dvArA kisI viSayakA pratipAdana kara cukaneke bAda tadgata vizeSatAko batalAneke lie 'Navari' kaha kara kahIM pRthak sUtrarUpase use aMkita kiyA gayA hai, to kahIM use pUrva sUtrameM hI sammilita kara diyA gayA hai| apRthaktvatAke udAharaNa1. pR0 12, sU0 11. evaM sammatta-sammAmicchattANa / NavAri atomuhttnnaao| 2. pR0 326, sU0 154. evaM sesANaM payaDINaM / Navari avattavyayA asthi / 3. pR0 362, sU0 164. eva sammAmicchattassa vi / Navari sammattaM vijamANehi ____ bhaNiyavvaM / 4. pR0 381, sU0 386. evaM sesANaM kammANaM / Navari avatavyasaMkAmayANamukkasseNa saMkhejjA samayA / ityAdi jayadhavalA TIkAmeM ina sabhI sUtroMke 'Navari' padase Ageke azakI TIkA eka sAtha hI kI gaI hai, isalie inhe vibhinna sUtra na mAnakara eka hI sUtra mAnA gayA aura tadanusAra hI una para eka nambara diyA gayA hai| (2) aba kucha aise uddharaNa diye jAte haiM, jahaoNpara 'Navari' padase Ageke azako bhinna sUtra mAnakara jayadhavalAkArane utthAnikA-pUrvaka pRthak hI TIkA likhI hai1. pR0 116, sU0 183. evaM Navu sayavedassa / 184. Navari NiyamA aNukkassA / 2. pR0 131, sU0 284. sesANaM kammANaM vittiyA savve svvddhaa| 285. Navari aNaMtANubaMdhINamavattavyaDhidivihattiyANa jahaeNeNa egasamatro / 3. pR0 136, sU0 326. evaM savyakammANaM / 330. Navari aNaMtANubaMdhINamavattavvaM sammatta-sammAmicchatvANamasaMkhejjaguNavaDDhI avattavyaM ca asthi / 4. pR0 333, sU0 166. sesANaM micchattabhaMgo / 167. Navari avatavyasaMkAmayA bhajiyavvA / ityAdi
Page #44
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAyapAhuDasutta (3) cUrNisUtroMme kucha sUtra aise bhI haiM, jo vastutaH eka the, kintu TIkAkArane vyAkhyAkI suvidhAke lie unhe do sUtromeM vibhAjita kara diyA hai / jaise1. pR0 177, sU0 2. tattha mUlapayaDipadesavihattIe gadAe / (pR0184) 3. uttara payaDipadesavihattIe egajIveNa sAmittaM / 2. pR0 467, sU0 6. edANi vevi pattegaM cauvIsamaNiyogaddArehi maggiyaNa / 10. tado payaDiTThANa-udIraNA kAyavyA / 3. pR0 516 sU0 384. mUlapayaDipadesudIraNaM maggiyUNa / 385. tado uttarapayaDipadesudIraNA ca samukttiNAdi-appAbahuaMtehiM aNiyogaddArehi maggiyavyA / ityAdi Upara diye gaye ina tIno hI uddharaNoM meM aMkita sUtra vastutaH do-do nahIM, kintu ekaeka hI haiM, kintu jayadhavalAkArako ukta tInoM hI sthalopara uccAraNAvRtti ke Azrayase kucha vaktavyavizeSa kahanA abhISTa thA, isalie upayukta tInoM sUtroMke 'gadAe' aura 'maggiyUNa' padose unheM vibhAjita kara pUrvArdha aura uttarArdhakI pRthak pRthak TIkA kI hai| isI prakAra prAyaH sabhI sthaloM para 'taM jahA' ko pRthak sUtra mAnA hai, to kahIM kahIM use pUrva yA uttara sUtrake sAtha sammilita kara diyA gayA hai / yathA1. pR0 46, sU0 26. padacchedo / taM jahA-payaDIe mohaNijjA vihatti tti esA payaDivihattI / 2. pR0 61, sU0 7. taM jahA / tattha aTThapadaM-eyA dvidI hidivihattI, aNeyAzro dvidIo hidivihattI / ___ hamane do-eka apavAdoMko chor3akara prAyaH ukta prakArake sarva sthalo para jayadhavalATIkAkA anusaraNa kiyA hai, ataeva jahA~ para jitane aMzakI pRthak TIkA kI gaI hai, vahA~ para hamane utane aMza para pRthak sUtrAGka diyA hai| cUrNikArakI gAthA-vyAkhyAnapaddhati--kasAyapAhuDake cUrNisUtroMpara AdyopAnta dRSTi DAlane para pAThakako unakI gAthA-vyAkhyAnapaddhatikA sahajame hI bodha ho jAtA hai| ve sarva-prathama vakSyamANa gAthAkA avatAra karane ke lie usakI utthAnikA likhate haiM, punaH usakI samutkIrtanA aura tatpazcAt usakI vibhApA karate hai| gAthAsUtroMke uccAraNako samutkIrtanA kahate haiM aura gAthAsUtrase sUcita artha ke viSaya-vivaraNa karane ko vibhApA+ kahate haiM / vimApA bhI do prakArakI hotI haiM eka prarUpaNAvibhApA aura dUsarI sUtravibhApA / jisameM sUtrake padoMkA uccAraNa na karake sUtra-dvArA sUcita kiye gaye samasta arthakI vistArase prarUpaNA kI jAtI hai, usa prarUpaNAvibhApA kahate hai aura jisameM gAthAsUtrake avayavabhUta padoke arthakA parAmarza karate hue sUtra-sparza kiyA jAtA hai use sUtravimApA kahate haiN| & samuktittaNa NAma uccAraNavihAsaNa NAma vivaraNa / jayagha0 + sutteNa mUcidatyasma visesiyUNa bhAsA vihAsA vivaraNa ti vutta hodi / jayava0 * vihAsA duvihA hodi-garUvaraNAvihAsA muttavihAmA cedi / tatya pAvaNAvihAmA NAma suttapadANi aNuccAriya suttasUcidAsesatyassa vityaraparUpaNA / mutavihAsA NAma gAhAmuttAraNamavayavatya. parAmarasamuheNa suttaphAso / jayava0
Page #45
--------------------------------------------------------------------------
________________ prastAvanA prastuta cUrNimeM kasAyapAhuDake gAthAsUtroMkI samutkIrtanA to yathAsthAna sarvatra kI gaI hai, para vibhASAke prakArameM antara dRSTigocara hotA hai / kahIM para prarUpaNAvibhASA kI gaI hai, to kahIM para sUtravibhApA / sUtravibhApAke udAharaNa ke lie pR0 46 para 'payaDIe mohaNijjA' isa 22 vIM gAthAkI aura pR0 253 para 'saMkama-uvakamavihI' ityAdi 24, 25 aura 26 vIM gAthAkI vyAkhyA dekhanA cAhie, jahA~para ki 'padacchedo' kahakara gAthAsUtrake eka-eka padakA uccAraNa karate hue unase sUcita arthako prakaTa kiyA gayA hai / para isa prakArakI sUtravimApA samagra granthame bahuta kama gAthAoMkI dRSTigocara hotI hai / cUrNikArane adhikAMzameM gAthAsUtroMkI prarUpaNAvibhASA hI kI hai| aneka gAthAsUtra aise bhI haiM, jinakI donoM hI prakAra kI vibhApA unake sugama honese nahIM kI gaI hai aura samutkIrtanAmAtra karake likha diyA hai ki isakI samutkIrtanA hI vibhASA hai| yadi A0 guNadhara-praNIta gAthAsUtroMkI saMkhyA 233 hI mAnI jAya, to 53 gAthAsUtra aise haiM, jinapara ki eka bhI cUrNisUtra nahIM likhA gayA hai / aise gAthAsUtroMke kramAka isa prakAra hai-2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 6, 10, 11, 12, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 28, 29, 30, 31, 32, 33, 34, 35. 36, 37, 38, 36, 40, 41, 42, 43, 44, 45, 46, 47, 48, 46, 50, 51, 52, 53, 54, 55, 56, 57, 58 tathA 86,87, 88, 86 aura 60 / gAthAGka 1 para jo cUrNisUtra hai, ve prathama gAthAke prarUpaNAvimApAtmaka na hokara upakramaparibhASAtmaka hai / gAthAGka 13-14 para vastutaH vyAkhyAtmaka eka bhI cUNisUtra nahIM hai, apitu cUrNikArane apanI dRSTi se eka naye prakArase ksAyapAhuDake 15 adhikArokA pratipAdana kiyA hai| isa prakAra hama dekhate haiM ki kasAyapAhuDakI 180 gAthAoMse vAhya jo 53 gAthAeM haiM aura jinake ki guNadhara-praNIta honeke viSayameM matabheda hai, unameM se 24. 25 aura 26 ina tIna nambara vAlI gAthAoM para hI cUrNisUtra upalabdha haiM, zeSa 50 gAthAoMkI cUrNikArane kucha bhI vyAkhyA nahIM kI hai / isa prakAra kevala 183 gAthAoM para hI cUrNisUtra upalabdha hote haiM / inameM bhI 20 gAthAeM aisI hai, jina para ki nAmamAtrako cUrNisUtra milate haiM / gAthAGka 155 para pR0 778 meM kahA gayA hai 403. edisse ekkA bhAsagAhA / 404 tisse samukttiNA ca vihAsA ca kAyavvA / 405, taM jhaa| ye cUrNisUtra bhI vibhASAtmaka na hokara pUrvApara sambandha-dyotaka yA utthAnikAtmaka hai| ukta prakArake gAthAsUtroMkI kra masakhyA isa prakAra hai-136, 155, 157, 162, 168, 184, 186, 161, 164, 167, 198, 166, 204, 207, 214, 216, 218, 226, 232 aura 233 / kucha gAthAeM aisI bhI haiM, jinakI pRthaka-pRthaka vibhASA nahIM kI gaI hai, kintu eka prakaraNa yA adhikArasambandhI gAthAoMkI eka sAtha samutkIrtanA karake pIchese unakI prarUpaNAvibhApA kara dI gaI hai| jaise vedaka adhikArameM 56 se 62 takakI 4 gAthAoMkI, upayoga adhikArameM 63 se lekara 66 taka 7 gAthAoMkI, catuHsthAna adhikArameM 70 se lekara 85 taka 16 gAthAoMkI, vyaMjana adhikArameM 86 se lekara 68 taka 5 gAthAoMkI, samyaktva adhikArameM 1 se 14 taka 4 gAthAoMkI tathA 65 se lekara 106 taka 15 gAthAoMkI, darzanamohakSapaNAmeM 110 se lekara 114 taka 5 gAthAoMkI, aura cAritramohopazAmanA-adhikArameM 116 se lekara 123 taka * vihAsA esA / ( dekho pR0 827, pakti
Page #46
--------------------------------------------------------------------------
________________ 24 kasAyapAhuDasutta ATha gAthAoM kI eka sAtha samutkIrtanA karake pIche unameM yathAvazyaka kucha gAthAoM kI prarUpaNAvibhApA karake zepakI prarUpaNAkA bhAra uccAraNAcAryoMpara chor3a diyA gayA hai / kevala eka cAritramohakSapaNA nAmaka pandrahavAM adhikAra hI aisA hai ki jisake 110 gAthAoM kI cUrNikArane pRthak-pRthak utthAnikA, samutkIrtanA aura vibhApA kI hai / jahA yaha pandrahavAM adhikAra gAthA - sUtroM kI apekSA sabase bar3A hai, vahAM isake cUrNa sUtroM kI saMkhyA bhI sabase adhika arthAt 1572 hai / yahAM eka bAta dhyAna dene jaisI hai ki cUrNikArane sugama honese vyaMjana nAmaka adhikArakI 5 gAthAoM me se kisI para bhI eka cUrNisUtra nahIM likhA hai / kevala utthAnika rUpa se adhikArakA Arambha karate hue '1. vaMjaNe ti aNiyogaddArassa sutaM / 2. taM jahA / ' ye do sUtra hI likhe haiM / kahane kA sArAMza yaha hai ki cUrNikArane jina gAthAsUtroko sugama samajhA, unakI vibhApA nahIM kI hai aura jina gAthAsUtroM para jahAM jo vizeSa bAta kahanA jarUrI samajhA hai, vahAM use kahA hai / cUrNikArake vyAkhyAnakI eka vizeSatA yaha hai ki jahAM kahIM unhe kucha vizeSa bAta kahanA hotI hai, vahAM ve svayaM hI 'kathaM' keNa kAraNa, kadhaM satthANapadANi bhavanti, Adi kahakara pahale zaMkAkA udbhAvana karate haiM aura pIche usakA sayuktika samAdhAna karate haiM / isake lie dekhie pR0 22, 23, 26, 186, 163, 206, 214, 316, 317, 463, 586, 561, 616, 662, 715, 786, 833, 857 862, 874, 881,84,87,860, 862 ityAdi / kSINAkSINa aura sthityantika adhikAroM kA varNana to AzakA ko uThAkara hI kiyA gayA hai / cAroM vibhaktiyoMkA, sakrama aura udIraNA adhikAra meM svAmitva, kAla aura antarAdika anuyogadvAroMkA varNana pRcchApUrvaka hI kiyA gayA hai / 1 do prakAra ke upadezoM kA ullekha cUrNikArane kucha viziSTa sthaloM para do prakAra ke upadezokA ullekha kiyA hai / unamese unhoMne ekako 'pavAijjata upadeza' kahA hai aura dUsareko anya upadeza' kahakara sUcita kiyA hai / jisakA artha jayadhavalAkArane 'apavAijjata upadeza' kiyA hai / jahA~ jahA~ aise mata-bhedoMkA ullekha cUrNikAra ne kiyA hai vahAM vahAM jayadhavalAkAra ne unake arthakA bhI kucha na kucha spaSTIkaraNa kiyA hai / jayadhavalAkArane pavAijjaMta yA pavAijjamAna (pravAhyamAna) upadezako Arya nAgahastIkA aura apavAijjaMta yA apavAijjamAna (zrapravAhyamAna ) upadezako AryamaM cukA batalAyA hai / prAyaH sarva spaSTIkaraNoM meM ukta samatA hote hue bhI do eka sthaloM para kucha viSamatA yA vibhinnatA bhI dRSTigocara hotI hai / yathA (1) pR0 562 para kapAyoMke upayoga-kAlakA zralpabahutva batalAte hue sarva prathama cUrNikArane isa matabhedakA ullekha kiyA hai / jo isa prakAra hai 16. pavAijjaMteNa ucadeseNa zraddhANaM viseso tomuhuca / arthAt pravAhyamAna upadezakI apekSA krodhAdi kapAyoMke upayogakAlagata vizeSatAkA pramANa antarmuhUrta hai | isa para TIkA karate hue jayadhavalAkAra likhate haiM "ko burA pavAijjatovaeso NAma butamedaM 1 saccAiriyasammado cirakAlama
Page #47
--------------------------------------------------------------------------
________________ prastAvanA vyocchiNNasaMpadAyakameNAgacchamANo jo sissaparaMparAe pavAijjade paraNavijjade, so pavAijjatovaeso tti bhaeNade / athavA ajjamakhubhayavaMtANamuvaeso etthApavAijjamANo NAma / NAgahatthikhavaNANamuvaeso pavAijjato tti ghettavyaM / " arthAt jo upadeza sarva prAcAryoMse sammata hai, cirakAlase avicchinna sampradAyakramase A rahA hai aura ziSya-paramparAke dvArA pravAhita kiyA jArahA hai-jijJAsu janoMko prajJApita kiyA jArahA hai-use pavAijjata upadeza kahate haiM / ( isase viparIta upadezako apavAijjaMta upadeza jAnanA caahie| ) athavA bhagavanta AryamaJjakA upadeza apavAijjaMta aura nAgahastikSapaNakakA upadeza pavAijjata jAnanA cAhie / yadyapi isa avataraNameM spaSTarUpase AryamaMtuke upadezako apravAhyamAna aura nAgahastIke upadezako pravAhyamAna batalAyA gayA hai, tathApi Age calakara jo unhoMne ukta zabdoMkA artha kiyA hai, vaha unakI sthitiko sandehakI koTimeM DAla detA hai| yathA (2) ukta sthalase Age cUrNikAra kahate hai45. tesi ceva uvadeseNa codasajIvasamAsehiM daMDago bhaNihidi / ___ (pR0 564 sU0 45) isa sUtrakA artha karate hue jayadhavalAkAra kahate haiM "tesi ceva bhayavaMtANamajjamakhu-NAgahatthINaM pavAijjateNuvaeseNa coddasajIvasamAsesu jahaeNukassapadavisesido appAbahuadaMDo etto bhaNihidi bhaNiSyata ityarthaH / " arthAt unhIM bhagavanta AryamaMca aura nAgahastIke pravAhyamAna upadezake anusAra caudaha jIvasamAsoMkI apekSA jaghanya aura utkRSTa kaSAyoMke kAla-sambandhI alpabahutva-daMDakako khege| pAThakagaNa yahA svayaM anubhava kareMge ki jayadhavalAkArakA yaha pUrvApara-viruddha kathana kaisA ? isake pUrva isI prakaraNake 16 veM cUrNisUtrakI vyAkhyA karate hue jaba ve AryamaMkSuke upadezako apravAhyamAna aura nAgahastIke upadezako pravAhyamAna batalA Aye haiM, taba yahAM para 45 veM sUtrakI vyAkhyAmeM una donoM hI prAcAryoMke upadezako pravAhyamAna kaise kaha rahe haiM ? nizcayataH jayadhavalAkArakA yaha kathana pAThakako sandehakI koTimeM DAla detA hai| dhavalAkArane SaTkhaMDAgamakI vyAkhyAmeM aneka sthAnoM para uttarapratipatti aura dakSiNa pratipattikA ullekha kiyA hai| jJAta hotA hai ki nAgahastIkI pravAhyamAna upadeza-paramparA Age calakara dakSiNa pratipattike nAmase aura AryamaMcakI apravAhyamAna upadeza-paramparA uttara pratipattike nAmase prasiddhiko prApta huI hai| / ukta do sthaloMke atirikta anya sthaloM para bhI cUrNikArane ukta donoM prakArake upadezoMkA aneka vAra ullekha kiyA hai, jise pariziSTa naM0 7 se jAnanA cAhie / yataH AcArya yativRpabhane AryamaMtu aura nAgahastI donoMse hI Agama-vipayaka jJAna prApta kiyA thA aura jayadhavalAkArane unhe donoMkA ziSya batalAyA hai, ataH itanA to sunizcita __ hai ki cUrNikArane dono upadezoMke dvArA apane donoM guruoMke mata-bhedoMkA nirdeza kiyA hai|
Page #48
--------------------------------------------------------------------------
________________ 26 kasAya pAhuDasutta cUrNikArakI spaSTavAditA - kasAyapAhuDacUrNike adhyayanase jahAM cUrNikAra ke agAdha pAMDitya aura vizAla Agama-jJAnakA patA lagatA hai, vahAM prastuta cUrNime eka ullekha aisA bhI hai, jisase ki unakI spaSTavAditAkA bhI patA calatA hai / cAritramohakSaparaNA-adhikAra meM kSapakakI prarUpaNA karate hue, yavamadhyakI prarUpaNA karanA Avazyaka thA / usa sthala para cUrNikAra use na kara sake / Age calakara prakaraNakI samApti para cUrNikAra likhate haiM "javamajyaM kAyavvaM, vissaridaM lihidu / " - ( pR0 840, sU0 676 ) arthAt yahAM para yavamadhyakI prarUpaNA karanA cAhie / pahale kSapaka- prAyogya prarUpaNA ke avasara meM hama likhanA bhUla gaye / itane mahAn AcAryakI yaha spaSTavAditA dekhakara kauna unakI vItarAgatA para mugdha hue vinA na rahegA ? isa ullekha se jahA~ cUrNikAra ke hRdayakI saralatA aura nirahakAritAkA patA lagatA hai, vahAM eka naI bAtakA aura bhI patA lagatA hai ki kasAyapAhuDakI cUrNi unhoMne apane hAthase likhI thI, yahI kAraNa hai ki ve 'lihidu" padakA prayoga kara rahe haiN| yadi unhoMne yaha cUrNi bola karake kisI aura ke dvArA likhAI hotI, to 'lihidu' prayoga na karate aura usake sthAna para 'bhaNidu' yA 'parUvedu' jaise kisI anya padakA prayoga karate / yahAM yaha pUchA jAsakatA hai ki jaba unhoMne prastuta cUrNiko apane hI karakamaloM se likhA hai, taba vaha yavamadhyaracanA jahA~ Avazyaka thI, vahIM pIche use kyoM nahIM likha diyA ? isakA uttara javalAkAra ne yaha diyA hai ki vItarAgI aura Agamake vettA yativRpabha jaise zrAcAryase aisI bhUla honA saMbhava nahIM hai / ziSyoM ko prakRta artha saMbhalavAneke lie unhoMne vastutaH anta dIpakarUpa se usakA yahAM ullekha kiyA hai / jo kucha bhI ho, para cUrNikArakI ukta spaSTavAditAse unakI vItarAgatA, nirahaMkAritA saralatA aura mahattAkA avazya AbhAsa milatA hai / uccAraNAvRtti uccAraNAvRtti kyA hai ? - cUrNikArane prastuta granthakI vyAkhyAme jina-jina vipayoM kI prarUpaNA atyanta Avazyaka samajhI, unakI prarUpaNA ogha (sAmAnya) se karake Adeza (vizepa) se yA to prarUpaNA hI nahIM kI, athavA gati, indriya Adi ekAdha mArgaNAse karake, zeSa mArgaNAoMkI prarUpaNA karanekA bhAra samarpaNa sUtroM ke dvArA uccAraNAcAryoM yA vyAkhyAnAcAryoMko sauMpA hai, jisakA anumAna pAThakagaNa pariziSTa naM0 6 se lagA sakeMge / bha0 mahAvIrake nirvANake pazcAt unakA upadeza zrutakevaliyoMke samaya taka to maukhika hI calatA rahA / kintu unake pazcAt vividha aMgoM aura pUrvoke viSayoMko kucha viziSTa AcAryAne upasaMhAra karake gAthA-sUtroMme nivaddha kiyA / gAthA zabdakA artha hai-gAye jAne vAle gIta / aura sUtra kA artha hai - mahAna aura vizAla arthake pratipAdaka zabdoMkI saMkSipta racanA, jisameM ki sAMketika bIja pake dvArA vivakSita vipayakA pUrNa samAveza rahatA hai / isa prakArake gAthAsUtroMkI racanA karake unake racayitA zrAcArya apane suyogya ziSyoM ko gAthAsUtroM ke dvArA sUcita arthake uccAraNa karane kI vidhi aura vyAkhyAna karanekA prakAra batalA dete the aura ve
Page #49
--------------------------------------------------------------------------
________________ prastAvanA laga jijJAsu janoko guru-pratipAdita vidhise una gAthAsUtroMkA uccAraNa aura vyAkhyAna kiyA karate the| isa prakArake gAthAsUtroMke uccAraNa yA vyAkhyAna karanevAle AcAryoMko uccAraNAcArya, vyAkhyAnAcArya yA vAcaka kahA jAtA thaa| guNadharAcArya-dvArA kasAyapAhuDake gAthAsUtroM ke race jAne para unhoMne unakA artha apane suyogya ziSyoMko par3hAyA aura vaha ziSya-paramparAse A0 AryamaMca aura nAgahastIko prApta huA / una donoMse A0 yativRSabhane gAthAsUtroMke arthakA samyak avadhAraNa karake prastuta cUrNiko rcaa| kintu kasAyapAhuDake gAthAsUtroMke ananta arthagarbhita honese sarva arthakA cUrNime nibaddha karanA asaMbhava dekha prArambhika kucha saMkSipta varNana karake vizeSa varNana karaneke lie samarpaNa-sUtra racakara uccAraNAcAryoMko sacanA kara dii| kintu jaba kucha samayake pazcAt isa prakArase samarpita arthake hRdayaMgama karanekI grahaNa aura dhAraNAzakti bhI logoMkI kSINa hone lagI, to samarpaNasUtroMse sUcita aura guruparamparAse uccAraNapUrvaka prApta ukta arthako kisI viziSTa AcAryane lipivaddha kara diyaa| yataH vaha lipibaddha uccAraNA kisI AcAryakI maulika yA svataMtra kRti nahIM thI, kintu guruparamparAse prApta vastu thI ataH usapara kisI AcAryakA nAma aMkita nahIM - kiyA gayA aura pUrva kAlIna uccAraNAcAryoMse prApta hone tathA uttarakAlIna uccAraNAcAryoMsepravAhita kiye jAne ke kAraNa usakA nAma uccAraNAvRtti prasiddha huaa| jayadhavalAkArane uccAraNA, mUla-uccAraNA, likhita-uccAraNA, pappadevAcArya-likhita uccAraNA aura sva-likhita uccAraNAkA ullekha kiyA hai| ina vividha saMjJAoMvAlI uccAraNAoMke nAmoM para vicAra karanese aisA pratIta hotA hai ki cUrNisUtro para sabase prathama jo uccAraNA kI gaI, vaha mUla-uccAraNA khlaaii| guru-ziSya-paramparAse kucha dinoM taka usa mUla-uccAraNAke uccArita honeke anantara jaba vaha samaSTirUpase likhI gaI, to usIkA nAma likhitauccAraNA ho gyaa| isa prakAra uccAraNAke likhita ho jAne para bhI uccAraNAcAryoMkI paramparA to cAlU hI thI, ataeva maukhikarUpase bhI vaha pravAhita hotI huI pravartamAna rahI / tadanantara kucha viziSTa vyaktiyoMne apane viziSTa guruoMse viziSTa upadezake sAtha usa uccAraNAko pAkara vyaktirUpase bhI lipibaddha kiyA aura vaha 'vappadevAcArya-likhita uccAraNA, vIrasena-likhita uccAraNA Adi nAmoM se prasiddha huii| vibhinna, viziSTa AcAryoMse uccArita hote rahane ke kAraNa kucha sUkSma viSayoM para mata-bhedakA honA svAbhAvika hai / yahI kAraNa hai ki kitane hI sthaloM para uccAraNAoMke mata-bheda ke ullekha jayadhavalAmeM dRSTigocara hote haiM / yathA "cueiNasuttammi vappadevAiriyalihiduccAraNAe ca atomuhucamidi bhnnido| amhahiM lihiduccAraNAe puNa jahaeNeNa egasano, ukkasseNa saMkhejjA samayA, idi pruuvido|" jydh0| ___arthAt prakRta viSayakA jaghanya aura utkRSTa kAla cUrNisUtrame aura vappadevAcArya-likhita uccAraNAmeM to antarmuhUrta batalAyA gayA hai, kintu hamAre ( vIrasena ) dvArA likhita uccAraNAme jaghanyakAla eka samaya aura utkRSTakAla saMkhyAta samaya batalAyA gayA hai| __ kasAyapAhuDake prastuta cUrNisUtro para racI gaI ukta uccAraNAvRttikA pramANa bAraha hajAra zloka-parimANa thaa| yaha svataMtrarUpase Aja anupalabdha hai, para uddharaNarUpase usakA bahu bhAga Aja bhI jayadhavalA meM upalabdha hai|
Page #50
--------------------------------------------------------------------------
________________ 28 kasAyapAhuDasut kasA pAhuDakI anya TIkAeM indranandi zrutAvatArake anusAra kasAyapAhuDake gAthAsUtroM para cUrNisUtra aura uccAraNAvRttike pazcAt 'paddhati' nAmaka TIkA racI gii| isakA parimANa 12 hajAra zloka thA aura isake racayitA zAmakuMDAcArya the| jayadhavalAkAra ke anusAra jisameM mUla sUtra aura usakI vRttikA vivaraNa kiyA gayA ho, use 'paddhati' kahate hai / yaha paddhati saMskRta, prAkRta aura karNATakI bhASA meM racI gaI ukta paddhatike race jAneke kitane hI samaya ke pazcAt tumbalUrAcAryane SaTkhaMDAgamake prArambhika 5 khaMDopara tathA kasAyapAhuDa para karNATakI bhASAme 84 hajAra zlokapramANa cUDAmaNi nAmakI eka bahuta vistRta vyAkhyA likhI + | isake pazcAt indranandine bappadevAcArya ke dvArA bhI kasA pAhuDa para kisI TIkAke likhe jAnekA ullekha kiyA hai, para usake nAma aura pramANakA unhoMne kucha spaSTa nirdeza nahIM kiyA hai X | vartamAnameM zAmakuMDAcArya - racita paddhati, tumbalUrAcArya - racita cUDAmaNi aura vappadevAcArya - racita TIkA ye tInoM hI anupalabdha haiM / ina sabake pazcAt kasAyapAhuDa aura usake cUrNa - sUtroM para jayavavalA TIkA racI gaI jisake 20 hajAra zloka - pramita prAraMbhika bhAgako vIrasenAcAryane racA aura unake svargavAsa hojAne para zeSa bhAgako jinasenAcAryane pUrA kiyA | jayadhavalA 60 hajAra zloka pramANa hai aura Aja sarvatra likhita aura mudrita hokara upalabdha hai / cUrNikArake sammukha upasthita zrAgama-sAhitya yaha to nizcita hai ki A0 yativRpabhane kasAyapAhuDakI mAtra 233 gAthAoM para jo vistRta cUrNisUtra race haiM, vaha unake agAdha jJAnake dyotaka haiM / yadyapi yativRSabhako Aryama aura nAgahastI jaise apane samaya ke mahAna Agama-vettA aura kasAyapAhuDake vyAkhyAtA AcAryoMse prakRta viSayakA viziSTa upadeza prApta thA, tathApi unake sAmane aura bhI karma-viSayaka AgamasAhitya avazya rahA hai, jisake ki AdhAra para ve apanI praur3ha aura vistRta cUrNiko sampanna kara sake haiM aura kasAyapAhuDakI gAthAoM ke eka-eka padake AdhAra para eka-eka svatantra adhikArakI racanA karanemeM samartha ho sake haiM / upalabdha samasta jainavAGmayakA avagAhana karane para jJAta hotA hai ki cUrNikAra ke sAmane karma-sAhityake kamase kama paTakhaMDAgama, kammapayaDI, sataka aura sittarI ye cAra grantha avazya vidyamAna the / paTkhaDAgamake unake sammukha upasthita hone kA saMketa hameM unakI sUtra- racanAzailIke atirikta samarpaNa - sUtroM se milatA hai, jinameM ki anekoM bAra sat, sakhyA, kSetra, sparzana, kAla, antara, bhAgAbhAga aura alpabahutva ina ATha anuyogadvAroMse vividha viSayoMke prarUpaNa karanekI sUcanA unhoMne uccAraNAcAryoM ke lie kI haiM | | muttavitti vivaraNAe paddha IvavaesAdo / jayava0 prAkRtasaMskRta karNATabhApayA paddhati parA racitA / indra0 zru0 zlo0 164, + caturadhikAzItisahasragranyaracanayA yuktAm / karNATabhApayA'kRta mahatI cUDAmariMga vyAkhyAm || 166 / / indra0 zru0 x, dekho indra0 zrutA0 zloka 873-176 / 9 dekho kamA0 0 657, 665, 672 AAdi /
Page #51
--------------------------------------------------------------------------
________________ prastavinA cU~ki SaTkhaDAgamake prathama khaMDa jIvaTThANameM ukta AThoM prarUpaNAoM yA anuyogadvArokA vistRta vivecana kiyA jA cukA thA, ataeva unhoMne apanI racanAmeM unapara kucha likhanA nirarthaka yA anAvazyaka samajhA / isI prakAra SaTakhaMDAgamake chaThe khaDa mahAbandhameM bandhake cAro prakAroMkA caubIsa anuyogadvArose ati vistRta vivecana upalabdha honese unhoMne prastuta granthake cauthe arthAdhikArameM bandhakA kucha bhI varNana na karake likha diyA ki vaha cAroM prakArakA bandha bahuzaH prarUpita hai , ataeva hama usa para kucha bhI nahIM likha rahe haiN| cUrNikAra-dvArA prakRti, sthiti, anubhAga aura pradeza vibhaktiyoMke svAmitva Adi anuyogadvAroMke varNana SaTkhaMDAgamake bandhasvAmitvanAmaka dUsare aura vedanA nAmaka cauthe khaDake AbhArI haiM, yaha donoMke tulanAtmaka adhyayanase spaSTa jJAta ho jAtA hai / udAharaNake rUpameM yahA~ dono granthokA eka-eka uddharaNa diyA jAtA hai| kasAyapAhuDa-cUrNi __SakhaMDAgama-sUtra suhumaNigodesu kammaTThidimacchi- jo jIvo suhumaNigoda-jIvesu padAuo / tattha savyavahuANi apajatta- lidovamassa asaMkhejjadibhAgeNa UNiyaM bhavaggahaNANi dIhAo apajattaddhAo kmmtttthidimcchido| tattha ya saMsaramANassa tappAprogga-jahaeNayANi jogaTThANANi | bahuA apajjattabhavA, thovA pjjttbhvaa| abhikkhaM gado / tado tappAoggajaha- | dIhAo apajjattaddhAo rahassAyo pajaeiNayAe vaDDhIe vaDDhido / jadA jadA | ttaddhAo / jadA jadA AuaM baMdhadi, tadA AuaM baMdhadi, tadA tadA tappAoggauka- / tadA tappAoggukkassaeNa jogeNa baMdhadi / ssaesu jogaTThANesu baMdhadi / heDillINaM uvarillINa dvidINaM Niseyassa jahaeNapade dvidINaM Niseyassa ukkassapadesaM tappAproggaM | hechillINaM TTidINa Niseyassa ukkassapade ukkassavisohimabhikkhaM gado, jAye abhava- bahuso bahuso jahaeNANi jogaTThANANi siddhiyapAoggaM jahaNNagaM kammaM kadaM gcchdi| bahuso bahuso maMdasaMkilesaparitado tasesu Agado saMjamAsaMjamaM saMjamaM | NAmo bhavadi / xxxevaM NANAbhavasammattaM ca bahuso laddho / cattAri vAre gahaNehi aTThasaMjamakaMDayANi aNupAlakasAe uvasAmittA tado ve chAvadvisAga- | ittA cadukkhutto kasAe uvasAmaittA palirovamANi sammattamaNupAledUNa nado daMsaNa- dovamassAsakhejjadibhAgamettANi saMjamAmohaNIyaM khavedi / apacchima-dvidikhaMDaya- | saMjamakaMDayANi sammattakaMDayANi ca aNumavaNijjamANayamavaNidamudayAvaliyAe jaM pAlaittA xxx khavaNAe abbhuTThido taM galamANa taM galidaM, jAdhe ekisse dvi- carimasamayachadumattho jAdo / tassa carimadIe dusamayakAlahidiga sesa tAdhe miccha- samayachadumatthassa NANAvaraNIyavedaNA tassa jahaeNayaM pdessNtkmm| davvado jhennaa| (pradezavi0 sU0 21) (vedaNAkhaMDa, veyaNadavvavihANa) * dekho pR0 246 /
Page #52
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAyapAhuDasutta upayukta dono uddharaNoMke antima bhAgame jo bheda dRSTigocara hotA hai, usakA kAraNa yaha hai ki ekameM mithyAtvake jaghanya pradeza-satkarmakA svAmitva batalAyA gayA hai, to dUsaremeM jJAnAvaraNIya karmakI jaghanyavedanAkA svAmitva batalAyA gayA hai| vedanAkhaDameM ATho mUla karmoMke vedanA-svAmitvakA hI varNana kiyA gayA hai, uttara prakRtiyoMkA nhiiN| kintu kasAyapAhuDameM to kevala eka mohakarmake uttara prakRtiyoMkA hI svAmitva batalAyA gayAhai, ataeva jahA~ jitane aMzameM unake svAmitvame bheda honA cAhie, use cUrNikArane tadanurUpa batalAyA hai / vedanAkhaDakA ukta sUtra bahuta lambA hai, ataeva jo aza jahA~ para chor3a diyA hai, usa sthala para xxx yaha cihna diyA gayA hai| chor3e gaye aMzameM jo bAta kahI gaI hai, vaha cUrNikArane 'abhavasiddhiyapA oggaM jahaeNagaM kammaM kadaM' isa eka vAkyameM hI kahadI hai| isI prakAra aura bhI jo thor3A bahuta zabda-bheda dRSTigocara hotA hai, use bhI carNikArane saMkSipta karake apane zabdomeM kaha diyA hai, vastuta' koI artha-bheda nahIM hai| Upara batalAye gaye cUrNisUtra aura SaTUkhaMDAgamasUtrakI samatAse jayadhavalAkAra bhI bhalIbhAMti paricita the aura yahI kAraNa hai ki donoM satroMmeM jo eka khAsa antara dikhAI detA hai, usakA unhoMne apanI TIkAme zaMkA uThAkara nimna prakArase samAdhAna bhI kiyA hai / jayadhavalAkA vaha aMza isa prakAra hai veyaNAe palidovamassa asaMkhejjadibhAgeraNiyaM kammaThidiM suhumeiM diesu hiMDAviya tasakAiesu uppAido / ettha puNa kammaThidi saMpugaNaM bhamADiya tasattaM nniido| tado doNhaM suttANaM jahA'viroho tahA vattavyamidi / jaivasahAiriovaeseNa khavidakammaMsiyakAlo kammaThidimetto, 'suhumaNigodesu kammaThidimacchidAuo' tti suttaNiddesaNNahANuvavattIdo / bhUdavalipAiriaovaeseNa puNa khavidakammaMsiyakAlo kammaTThidimeto palidovamassa amaMkhejjadibhAgeNUNaM / edesiM doNhamuvadesANaM majhe sacceNekkeNeva hodavyaM / tattha saccattaNegadaraNieNo Natthi tti doehaM pi saMgaho kAyavyo / jayadha0 . arthAt paTkhaMDAgamake vedanAnAmaka cauthe khaMDame palyopamake asaMkhyAtave bhAgase nyUna kamesthitipramANa kAla taka sUkSmaekendriyome ghumAkarake trasakAyikoMmeM utpanna karAyA gayA hai| kintu yahAM para prakRta cUrNisUtrameM, to use sampUrNa karmasthitipramANa sUkSmaekendriyoMme ghumAkarake sapaneko prApta karA gayA hai ? ( isakA kyA kAraNa hai ? aisA pUchane para jayadhavalAkAra kahate hai ki ) yadyApa yaha donoM sUtroM (AgamoM) me virodha hai, tathApi jisa prakArase avirodha saMbhava ho, usa prakArase isakA samAdhAna karanA caahie| yativRpabhAcAryake upadezase kSapita-karmAzikakA kAla pUrI karmasthitimAtra hai, anyathA prakRta sUtrame 'sUkSmanigodiyoMme karmasthiti taka rahA' isa prakArakA nirdeza nahIM ho sakatA thaa| kintu bhUtabali prAcArya ke upadezase kSapitakarmAzikakA kAla palyopamarka asaMkhyAtaveM bhAgase nyUna karmasthitimAtra hai| ina donoM paraspara-virodhI upadezoM se satya to eka hI honA cAhie / kintu kisI ekakI satyatAkA nirNaya (Aja kevalI yA zrutakevalIke na hone se ) saMbhava nahIM hai, ataeva donoMkA hI saMgraha karanA caahie| ukta zaMkA-samAdhAnameM, jisa saiddhAntika bhedakA ullekha kiyA gayA hai, vaha upayukta donoM uddharaNoMke prArambhameM hI dRSTigocara ho rahA hai / jayayavalAkArake isa zaMkA-samAdhAnase bhI
Page #53
--------------------------------------------------------------------------
________________ prastAvanA yahI siddha hotA hai ki bhUtabalipraNIta SaTUkhaMDAgamasUtrakA yativRpabha para prabhAva hote hue bhI kucha saiddhAntika mAnyatAoMke viSayame donoMkA matabheda rahA hai / para mata-bheda bhale hI ho, kintu yativRSabhake sAmane pakhaMDAgamakA upasthita honA to isase siddha hI hai| yativRSabhake sammukha SaTkhaMDAgamake atirikta jo dUsarA Agama upasthita thA vaha hai karma-sAhityakA mahAn grantha kammapayaDI / isake sagrahakartA yA racayitA zivazarma nAmake AcArya haiM aura isa grantha para zvetAmbarAcAryoMkI TIkAoMke upalabdha honese abhI taka yaha zvetAmbara sampradAyakA grantha samajhA jAtA hai / kintu hAla meM hI usakI cUrNike prakAzameM Anese tathA prastata kasAyapAhuDa kI cUrNikA usake sAtha tulanAtmaka adhyayana karanese isa bAtameM koI sandeha nahIMraha jAtA hai ki kammapayaDI eka digambara-paramparAkA grantha hai aura ajJAta AcAryake nAmase mudrita aura prakAzita usakI cUrNi bhI eka digambarAcArya inhIM yativRSabhakI hI kRti hai| kammapayaDIcUrNikI tulanA kasAyapAhuDakI cUrNike sAtha Age kI jaaygii| abhI pahale yaha dikhAnA abhI hai ki yativRSabhake sammukha kammapayaDI thI aura ve usase acchI taraha paricita the, tathA usakA unhoMne kasAyapAhuDakI cUrNimeM bharapUra upayoga kiyA hai| (1) kasAyapAhaDake 'payaDIe mohaNijjA' itane mAtra bIja padako AdhAra banAkara cUrNikArane prakRtivibhakti nAmaka eka svataMtra adhikArakA nirmANa kiyA hai| usameM mohakarmake 15 prakRtisthAna isa prakAra batalAe gaye hai pR0 57 sU0 400 payaDiTThANavihattIe puvvaM gamaNijjA tthaannsmukttinnaa| 41. atthi aTThAvIsAe sattAvIsAe chavvIsAe cauvIsAe tevIsAe vAvIsAe ekavIsAe terasaNhaM vArasarahaM ekkArasaNhaM paMcaehaM caduNhaM tiNhaM doNhaM ekkisse ca (15) / arthAt mohakarmake 28, 27, 26, 24, 23, 22, 21, 13, 12, 11, 5, 4, 3, 2 aura 1 prakRtirUpa pandraha prakRtisattvasthAna hote haiN| ukta prakRtisattvasthAnoMkA AdhAra kammapayaDIke sattAdhikArakI yaha nimna gAthA hai egAi jAva paMcagamekkArasa bAra terasigavIsA / viya tiya cauro chassatta aTThavIsA ya mohassa // 1 // kammapayaDImeM isakI cUrNi isa prakAra hai 1, 2, 3, 4, 5, 11, 12, 13, 21, 22, 23, 24, 26, 27, 28 eyANi mohaNijjassa saMtakammaTThANANi / ___ yataH gAthAme mohake sattvasthAna zabda-saMkhyAmeM batalAe gaye haiM, ataH cUrNikArane lAghavake lie unhe usakI cUrNimeM aka-sakhyAmeM ginA diye haiM / para kasAyapAhuDakI cUrNimeM to ukta prakaraNa cUrNikAra apanA svataMtra hI likha rahe haiM, ata unhoMne vahAM para unhe zabdoMmeM pRthakpRthak ginAnA hI ucita smjhaa| isI prakAra sthiti, anubhAga aura pradezavibhaktike cUNisUtroMkA AdhAra kammapayaDIke sattAdhikArakI gAthAe~ hai, yaha bAta donoMkI tulanAse bhalIbhAMti jJAta ho jAtI hai| (2) sthitivibhaktimeM mithyAtva, samyagmithyAtva aura anantAnuvandhI Adi bAraha kapAyokI jaghanya sthitivibhakti isa prakAra batalAI gaI hai
Page #54
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAyapAhuDasutta pa0 64, sU0 16. micchatta-sammAmicchatta-vArasakasAyANaM jahaeNaTThidivihattI egA TThidI dusamayakAlaThidiyA / ' yahI bAta sUtrarUpase kammapayaDIme isa prakAra kahI haisesANa ThThiI egA dusamayakAlA aNudayANaM // 16 // (kammapa sattAdhi0) pAThaka dAnoMkI samatAke sAtha sahaja hI samajha sakeMge ki ukta cUrNikA AdhAra kammapayaDIkI yaha gAthA hai| (3) anubhAgavibhaktimeM mohakarmake tIna prakArake satkarmasthAna isa prakAra batalAye gaye haiM-- 10 175, sU0 186. saMtakammaTThANANi tivihANi-baMdhasamuppattiyANi hadasamuppattiyANi hadahadasamuppattiyANi / 187. savvatthovANi baMdhasamuppattiyANi / 188. hadasamuppattiyANi asaMkhejjaguNANi / 186. hadahadasamuppattiyANi asaMkhejjaguNANi / arthAt satkarmasthAna tIna prakArake hai-bandhasamutpattikasthAna, hatasamutpattikasthAna aura hatahatasamutpattikasthAna / inameM vandhasamutpattikasthAna sabase kama haiM, unase hatasamutpattikasthAna asaMkhyAtaguNita hai aura unase hatahatasamutpattikasthAna asakhyAtaguNita haiN| aba dekhie ki Upara jo bAta kasAyapAhuDa-cUrNime 4 sUtroMke dvArA kahI gaI hai, vahI kammapayaDIme sUtrarUpase kitane saMkSepame kahI gaI hai 'baMdhahayahayahauppattigANi kamaso asaMkhaguNiyANi / ' ( kammapa0 sattAdhi0) (4) pradezavibhaktime pradezasatkarmake jaghanya aura utkRSTa svAmitvasambandhI jo cUrNisUtra hai, una savakA AdhAra kammapayaDIke sattAdhikArAntargata pradezasatkarmasvAmitva-pratipAdaka gAthAeM haiM, yaha bAta pradezavibhaktike pR0 185 se lekara 167 pRSTha taka dI gaI TippaNiyoMse bhalIbhAMti jAnI jA sakatI hai| yahAM kevala unameM se eka udAharaNa diyA jAtA hai| kasAyapAhuDa-cUrNimeM pRcchApUrvaka jo napuMsakavedakA utkRSTa pradezasvAmitva batalAyA gayA hai, vaha isa prakAra hai pR. 186, sU0 10. Navusayavedassa ukassaya padesasaMtakammaM kassa 1 11. guNidakammasiyo IsANaM gado tassa carimasamayadevassa ukssa yaM padesasaMtakammaM / aba isakA milAna kammapayaDIkI nimna gAthAse kIjieparisavarassa u IsANagassa carimammisamayammi // 28 // gAthA-paThita 'varisavarassa' kA artha napusakaveda hai / (5) kasAyapAhuDakI saMkramaprakaraNa-sambandhI na0 27 se 36 taka kI 13 gAthAe kucha zabdagata pATha-bhedake sAtha kammapayaDIke saMkramaprakaraNameM naM0 10 se 22 taka jyoM-kI-tyoM pAI jAtI haiM, yaha bAta pahale batAI jA cukI hai| donoM granthoMkI gAthAoMkI tulanAke lie kammapayaDIkI ina gAthaoko TippaNiyoMme diyA gayA hai, so jinnAsuyoko pR0260 se 271 takako kasAyapAhuDa kI gAthAoMko aura unake nIce TippaNImeM dI huI kammapayaDIkI gAthAoMko dekhanA cAhie / (6) sthiti saMkramAdhikArameM sthitisaMkramakA arthapada isa prakAra diyA hai--
Page #55
--------------------------------------------------------------------------
________________ prastAvanA 50 310 sU0 2. tattha aTThapada - jA hidI zrokaDijjadi vA ukkaDijjadi vA apayaDiM sakAmijjai vA so diTThadisaMkamo / aba ukta cUrNi sUtrakI tulanA kammapayaDIke sthitisakramAdhikArakI nimna gAthAse kIjie Thiisakamo ti bucca mUluttarapagaito u jA hi ThiI / ucaTTiyA va zravaTTiyA va pagai giyA varaNaM // 28 // viSayake jAnakAra sahajame hI samajha sakeMge ki jo artha 'kaDDijjadi' Adi padoM ke dvArA pragaTa kiyA gayA hai, vahI 'uvvaTTiyA' Adi padoM kA hai / (7) anubhAga-sakramAdhikAra me anubhAgasakramakA arthapada isa prakAra diyA haipR0 345, sU0 2. tattha zraTTapadaM / 3. aNubhAgo okaDDido vi saMkamo, ukkasat faikamo, payaDiM gI do vi saMkamo / aba ukta cUrNi sUtrakI tulanA kammapayaDIkI nimna gAthA se kIjietatthadupayaM uccaTTiyA va zravaTTiyA va avibhAgA / bhAgasaMkamo esa apagaI ziyA vA vi // 46 // (sakramAvi0) pAThaka svaya dekheMge ki donoM meM kitanI adhika zabda aura arthagata samatA hai / (8) pradeza - saMkramAdhikAra meM pradezasaMkramakA svarUpa aura usake bheda isa prakAra batalAye gaye haiM pR0 367, sva0 6. jaM padesaggamaraNapayaDi Nijjade, jatto payaDIdo taM padesaggaM NiJjadi tisse payaDIe so padesasaMkamo / 6. edeNa zraTThapadeza tattha paMcaviho saMkamo / 10* taM jahA / 11. unbelaNa saMkamA vijjhAdasaMkamA adhApavattasaMkamA guNasaMkamo savvasaMkamA ca / aba ina cUrNi sUtroMkA milAna kammapayaDIkI nimna gAthA se kIjie --- jaM daliyama pAIM jii so saMkamo paesassa / uvvalo vibhA hApavatto guNa savvA // 60 // pAThaka svayaM anubhava kareMge ki eka gAthAme kahe hue tattvako cUrNikArane kisa prakAra se 4 sUtroMmeM kahA hai / isake atirikta pradeza-sakramAdhikArake svAmitva sambandhI sabhI cUrNisUtrAMkA AdhAra kammapayaDIke pradeza - saMkramakI svAmitva - prarUpaka gAthAe~ haiM, yaha bAta prastuta granthake . ukta prakaraNameM TippaNiyoM dvArA spaSTa dikhAI gaI hai, jo ki pAThakagaNa pRSTha 401 se 407 takakI TippaNiyoM me dI gaI kammapayaDIkI gAthAoM ke sAtha vahAMke cUrNisUtroMko milAna karake bhalI bhA~ti jAna sakate haiM / (6) sthitisaMkrama-adhikAra ke arntagata saMkramaNa kiye jAne vAle karma - pradezoM kI pratisthApanA aura nikSepakA varNana AyA hai, vaha sampUrNa varNana kammapayaDIke gAthAoM kA AbhArI hai / udAharaNake taura para eka uddharaNa donokA prastuta udvartanApavartana karaNakI kiyA jAtA hai
Page #56
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasA pAhuDeM pR0 316, sUM026. ukkassayo puNa vikhevo ketti 1 27, jattiyA~ ukkassiyA kammaTThidI ukkassiyAe AvAhAe samayuttarAvaliyAe ca UNA tatizro ukta kkheivo / 34 utkRSTa nikSepake ukta pramANako kammapayaDIkI nimna gAthAse milAna kIjiezrAvali asaMkhabhAgAi jAva kammahi tti zikkhevo / samauttarAliyAe sAvAhAe bhave UNe || 2 || ( udvartanApavartanAkaraNa) (10) vedaka adhikArameM prakRti - udIraNA ke sthAna isa prakAra batalAye gaye haiMpR0 468, sU0 12. atthi ekkisse payaDIe pavesago / 13. dohaM payaDINaM pavesago / 14. tihaM payaDINaM pavesaMgo rAtthi / 15, caurahaM payaDINaM pavesago / 16. eto pAe giraMtaramatthi jAva dasarahaM payaDINaM pavesago / arthAt mohakarma ke prakRtiudIraNA sthAna 1, 2, 4, 5, 6, 7, 8, 6 aura 10 prakRtirUpa 6 hote haiM / inhIM sthAnoMko kammapayaDImeM isa prakAra kahA gayA hai paMcarahaM ca caurahaM viie ekkAr3a jA dasarahaM tu / tigahINAi mohe micche sattA jAva dasa || 22 || ( udIraNAkaraNa) (11) vedaka adhikArameM mohakI anubhAga- udIraNA ke svAmitvakA varNana kammapayaDI ke anubhAga udIraNAke svAmitvase jyoM kA tyoM milatA hai / yahA~ donoMkI samatA - parijJAnArtha eka udAharaNa prastuta hai-- pR0 505 0 262. hassa radI mukkassA NubhAgaudIraNA kassa 1 263. sadAra - sahassAra devassa savvasaMkiliGkassa / isakA milAna kammapayaDIkI gAthAse kIjie hAsa - raINaM sahassAra gassa pajata devassa // 61 // ( anubhAgaudI0 ) (12) kasA pAhuDake anubhAgasaMkramakA eka alpabahutva isa prakAra hai pR0 346, sU0 11. ettha appA hu / 12. savvatthovANi padesaguNahAfugi taraphadayANi / 13. jaharaNa kkheive / taguNo / 14 jahaNiyA aicchAvaraNA aNaMtaguNA / 15. ukkassayamaNubhAgakaMDayamaNaMtaguNaM / 16. ukkassiyA acchAvaNAegAe vaggaNAe UNiyA / 17. ukkalsazra nnikkheve| visesAhiyo / 18, ukkassa baMdho visesAhiyo / ukta cUrNisUtroMkA milAna kammapayaDIkI nimna gAthAoMse kIjiethovaM parasaguNahANi aMtaraM dusu jahannanikkhevo / kamase taguNi dusu vi hatthAvaraNAtullA // = // vAghAeNubhAgakkaM DagamekkAivaggaNAUNaM / ukkasso kkheivo sasaMtabaMdhA ya saviseso || 6 || ( udvartanApavartanAkaraNa )
Page #57
--------------------------------------------------------------------------
________________ prastAvanA (18) kasAyapAhuDake samyaktva adhikArakI 104, 107, 108 aura 106 nambaravAlI 4 gAthAe~ thor3ese pATha-bhedake sAtha kammapayaDIke upazamanAkaraNameM kramaza: gAthA naM0 23, 24, 25 aura 26 para pAI jAtI haiN| yahA~ eka vizeSa bAta yaha jJAtavya hai ki kammapayaDImeM to ukta gAthAoM para cUNi pAI jAtI hai, para kasAyapAhuDameM anya aneka gAthAoMke samAna sarala honese ina gAthAoM para cUrNi nahIM likhI gaI hai| . (14) darzanamoha-upazAmakake pariNAma, yoga, upayoga aura lezyAdikA varNana kasAyapAhuDacUrNimeM isa prakAra kiyA gayA hai pR0 615, sU0 7. pariNAmo visuddho / 8. puvvaM pi aMtomuhuttappahuDi aNaMtaguNAe visohIe visujjhamANo aAgado / 6. joge ti vihAsA / 10. aNNadaramaNajogo vA aeNadaravacijogo vA orAliyakAyajogo vA veubviyakAyajogo vA / 14. uvajoge tti vihAsA / 15. NiyamA sAgAsvajogo / 16. lessA tti vihAsA / 17. teu-parama-sukkalessANaM NiyamA vddddhmaannlessaa| ina saba sUtroMkI tulanA kammapayaDIkI nimna gAthAse kIjiye aura dekhie ki kisa khUbIke sAtha sarva sUtroMke arthakA eka hI gAthAmeM samAveza kiyA gayA hai puvvaM pi visujhato gaMThiyasattANaikkamiya sohi / annayare sAgAre joge ya visuddhalesAsu // 4 // (15) saMyamAsaMyamalabdhiko prApta karake yadi koI nIce gira kara phira Upara car3hatA hai to usakA varNana kasAyapAhuDacUrNimeM isa prakAra kiyA gayA hai pR0 662, sU0 26. jadi saMjamAsaMjamAdo pariNAmapaccaeNa Niggado puNovi pariNAmapaJcaeNa aMtomuhutteNa pANIdo saMjamAsaMjama paDivAi, tassa vi Nasthi dvidighAdo vA aNubhAgadhAdA vA / 30 jAva saMjadAsaMjado tAva guNase DhiM samae samae karedi / visujjhato asaMkhejaguNaM vA saMkhejaguNaM vA saMkhejabhAguttaraM vA asaMkhejabhAguttaraM vA karedi / saMkilissaMto evaM ceva guNahINaM vA visesahINaM vA karedi / ukta sandarbhakA milAna kammapayaDIkI isa gAthAse kIjiepariNAmaMpaccayAo NAbhogagayA gayA akaraNAu / guNaseDhI siM niccaM pariNAmA hANivuDhijuyA // 30 // ( upazamanAka0) (16) cAritramoha-upazAmanAdhikArameM anivRttikaraNa guNasthAnake antargata honevAle kArya-vizeSoMkA varNana karate hue cUrNikAra kahate haiM pR0 688, sU0 115. tado asaMkhejANaM samayapavaddhANamudIraNA ca / 116. tado saMkhejjesu ThidibaMdhasahassesu maNapajavaNANAvaraNIya-dANaMtarAiyANamaNubhAgo baMdheNa desaghAdI hoi / 117. tado saMkhejjesu dvidivaMdhesu gadesu zrohiNANAvararaNIyaM aohidaMsaNAvaraNIyaM lAbhaMtarAiyaM ca baMdheNa desaghAdi karedi / 118. tado saMkhe
Page #58
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAyapAhuDasutta jjesu dvidivaMdhesu gadesu sudaNANAvaraNIyaM acakkhudaMsaNAvaraNIyaM bhogatarAiyaM ca vadheNa desaghAdi karedi / 116. tado saMkhejjesu dvidivaMdhesu gadesu cakkhudaMsaNAvaraNIyaM baMdheNa desaghAdi karedi / 120. tado saMkhejjesu hidibaMdhesu gadesu AbhiNivohiyaNANAvaraNIyaM paribhogaMtarAiyaM ca baMdheNa desaghAdiM karedi / 121. saMkhejjesu dvididhesu gadesu vIriyaMtarAiyaM baMdheNa desaghAdi karedi / 122. edesi kammANamakhavago aNuvasAmago sabbo savvaghAdiM baMdhadi / aba ukta sarva cUrNisUtroke AdhArabhUta kammapayaDIkI gAthAoko dekhie ahudIraNA asaMkhejjasamayapavaddhANa desaghAittha / dANaMtarAyamaNapajavaM ca to aohidugalAbho // 40 // suyabhogAcakhUo cakkhU ya tato maI spribhogaa| viriyaM ca ase DhigayA baMdhaMti U savvaghAINi // 41 // ( upaza0) pAThaka svayaM hI anubhava kareMge ki ina donoM gAthAoMmeM pratipAdita arthako kisa sundaranAke sAtha cUrNisUtroMme spaSTa kiyA gayA hai| ___ kasAyapAhuDacUrNime uparyukta sthalase arthAt pR0 688 se lekara pR0 721 takake sarvacUrNisUtroMkA aAdhAra kammapayaDIke isI upazamanAkaraNakI na0 42 se lekara 65 taka kI gAthAe~ haiM yaha kisI bhI tulanA karane vAle vyaktise avyakta na rhegaa| vistArake bhayase yahA~ Ageke uddharaNa nahIM diye jA rahe hai| ukta tulanAtmaka avataraNoMse spaSTa hai ki cUrNikArake sammukha kammapayaDI avazya rahI hai| phira bhI ukta sarva pramANoMse joradAra aura prabala pramANa svayaM yativRpabhAcAryake dvArA kiyA gayA vaha ullekha hai, jisameM ki unhoMne svayaM hI kammapayaDIkA ullekha kiyA hai| isI upazamanAdhikArame dezakaraNopazamanAke bheda batalAte hue kahA hai pR0 708, mR0 303. desakaraNovamAmaNAe duve NAmANi desakaraNovasAmaNA ti vi appasattha-uvasAmaNA ti vi / 304. esA kammapayaDIsu / arthAt dezakaraNopazAmanAke do nAma haiM-dezakaraNopazAmanA aura aprazastopazAmanA / isa dezakaraNopazAmanAkA varNana kammapayaDI meM kiyA gayA hai| yahA~ para zrA0 yativRpabhane jima kammapayaDIkA ullekha kiyA hai, vaha nizcayata' yahI upalabdha kammapayaDI hai kyoMki, isameM upazamanA prakaraNake bhItara gAthAGka 66 se lekara 71 vIM gAthA taka dezopazamanAkA varNana kiyA gayA hai| kammapayaDIke cUrNikAra dezopazAmanAke varNana karaneke lie gAthAkA avatAra karate hue kahate hai savvasAmaNA sammatA / iyANiM desopasamaNA / tIse ime bheyApagai-ThiI-aNubhAga'paesamUluttarAhi pvibhttaa| desakaraNAvamamaNA tIe samiyassa aTThapayaM // 66 / / ( upazamanA0 )
Page #59
--------------------------------------------------------------------------
________________ prastAvanA arthAt dezakaraNopazamanAke cAra bheda haiM-prakRtidezopazamanA, sthitidezopazamanA, anubhAgadezopazamanA aura pradezadezopazamanA / ina cAroM hI prakAra vAlI dezopazamanAoMke bhI mUlaprakRtidezopazamanA aura uttaraprakRtidezopazamanAkI apekSA do do bheda haiN| usa dezakaraNopazamanAkA yaha arthapada hai| arthAt aba Age usakA lakSaNa kahate haiN| isa prakAra dezakaraNopazamanAkA nirUpaNa kammapayaDImeM 6 gAthAoMke dvArA kiyA gayA hai| yativRSabhake dvArA isa prakAra kammapayaDIkA spaSTa ullekha hone para tathA kammapayaDImeM dezakaraNopazamanAkA varNana pAye jAne para koI kAraNa nahIM hai ki kammapayaDIkA unake sammukha astitva na mAnA jAya / prazna-kammapayaDImeM dezakaraNopazamanAkA varNana kyoM kiyA, kasAyapAhuDameM kyoM nahIM kiyA ? uttara--mohakarmakI sarvopazamanA hI hotI hai, dezopazamanA nhiiN| tathA zeSa sAta karmokI dezopazamanA hI hotI hai, sarvopazamanA nhiiN| caki, kaSAya mohakarmakA hI bheda hai, ataH kasAyapAhuDameM usakI sarvopazamanAkA varNana kiyA gyaa| kintu zeSa karmoMkA varNana kasAyapAhuDameM nahIM hai, ataH dezopazamanAkA varNana usameM nahIM kiyA gyaa| para kammapayaDImeM to AThoM hI karmoMkA varNana kiyA gayA hai, ataeva usameM dezopazamanAkA varNana kiyA jAnA sarvathA ucita hai| . isake atirikta AvyativRSabhako jina AryanAgahastIkA ziSya yA antevAsI batAyA jAtA hai, aura jinake upadezako pavAijjata upadeza kaha karake oN0 yativRpabhane prakRta viSayake pratipAdana karane meM anusaraNa karake mahattA pradAna kI hai, unake lie paTTAvalIkI pUrvoddhRta gAthAmeM 'kammapayaDIpahANANaM' vizeSaNa diyA gayA hai| jaba yativRSabhake guru kammapayaDIke pradhAna vyAkhyAtAoMmeM the, to yativRSabhake sAmane to usakA honA svataH siddha hai| ___ eka khAsa bAta aura bhI dhyAna deneke yogya hai ki di0 paramparAmeM A0 bhUtabali aura yativRSabhakA eka mata-bheda naveM guNasthAnameM sattvase vyucchinna hone vAlI prakRtiyoMke viSayameM hai| A0 bhUtabalike upadezAnusAra naveM guNasthAnameM pahale 16 prakRtiyoMkI sattva-vyucchitti hotI hai, pIche ATha madhyama kssaayoNkii| kintu yativRSabha pahale pATha madhyama kaSAyoMkI sattvavyucchitti kahate haiM aura pIche 16 prakRtiyoMkI / yativRSabha isa viSayameM spaSTarUpase kammapayaDIkA anusaraNa kara rahe haiM,kyoMki usameM pahale ATha madhyama kaSAyoMkI aura pIche 16 prakRtiyoMkI sattvavyucchivi batalAI gaI hai / yathA khavagANiyaTTi-zraddhA saMkhijjA hoMti aDha vi ksaayaa| Niraya-tiriya terasagaM NiddANiddAtigeNuvari // 6 // ( sattAdhi0) arthAt kSapaka anivRttikaraNa guNasthAnake sakhyAta bhAga vyatIta hone para pahale AThoM hI madhyama kaSAyoMkI sattvavyucchiti hotI hai / tatpazcAt naraka aura tiryaggati-prAyogya teraha tathA nidrAnidrA, pracalApracalA aura styAnagRddhi ye tIna, isa prakAra solaha prakRtiyoMkI sattvavyucchitti hotI hai| ___ kammapayaDIke ukta pramANase spaSTa hai ki yata' A0 yativRpabha prAyaH sabhI saiddhAntika mata-bhedoMke sthaloM para kammapayaDIkA anusaraNa karate hai, ataH kammapayaDI unake sammukha avazya
Page #60
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAyapAhuDasutta yataH zrA0 yativRSabhane sataka aura sittarI para cUrNi racI hai, jaisA ki Age siddha kiyA gayA hai-ataH ina donokA unake sammukha upasthita honA svAbhAvika hI hai / upasaMhAra-Uparake isa samagra vivecanakA phalitArtha yaha hai ki kasAyapAhuDa-cUrNikArake sammukha SaTkhaMDAgamasUtra, kammapayaDI sataka aura sittarI avazya rahe haiN| cUrNikAra yativRSabhakI anya racanAeM A0 yativRSabhakI dUsarI kRtike rUpase tiloyapaeNattI prasiddha hai aura vaha sAnuvAda mudrita hokara prakAzameM bhI A cukI hai| hAlAMki, usake vartamAnarUpameM aneka prakSipta sthala aise pAye jAte haiM, jinake ki yativRSabha-dvArA race jAne meM sandeha hai| A0 yativRSabhane prastuta kasAyapAhuDa-cUrNi aura tiloyapaNNattIke atirikta anya kauna-kauna-sI racanAeM kI, yaha viSaya adyAvadhi anveSaNIya banA huA hai / cUrNisAhityakA anusandhAna karane para kucha aura racanAeM bhI A0 yativRSabhake dvArA racita jAta hotI haiM, ataeva yahA~ unapara kucha prakAza DAlanA Avazyaka hai| kammapayaDIkA Upara ullekha kiyA jA cukA hai aura yaha batalAyA jA cukA hai ki vaha A0 yativRSabhake sAmane upasthita hI nahIM thI, balki unhoMne prastuta cUrNime usakA bhara-pUra upayoga bhI kiyA hai / usa kammapayaDIkI eka cUNi abhI kucha dina pUrva zrI muktAbAI jJAnamandira DabhoI (gujarAta) se prakAzita huI hai jisapara kisI kartA-vizeSakA nAma nahIM diyA gayA hai kintu 'cirantanAcArya-viracita-cUA samalaMkRtA' aisA vAkya mudrita hai, jisakA ki artha haikisI prAcIna AcArya se viracita cUrNise yukta yaha karmaprakRti hai / arthAt usake kartA abhItaka ajJAta haiM / usa cUrNikA java hama kasAyapAhuDa-cUrNike sAtha tulanAtmaka adhyayana karate haiM, to usake zrA0 yativRpabha-racita honeme sandehakI koI gujAyaza nahIM raha jAtI hai| yahAM para donoM cUrNioMke kucha samAna avataraNa prastuta kiye jAte haiN| Upara kammapayaDIkI jina gAthAoMko kasAyapAhuDa-cUrNikA AdhAra batAyA gayA hai, una sabakI cUrNi kasAyapAhuDake ukta sthalavAle cUrNisUtroMke sAtha prAyaH zabdazaH samAna hai, arthataH to pUrNa sAmya hai hii| phira bhI donoMke kucha anya samAna avataraNa denA isalie Avazyaka pratIta hotA hai ki jisase pAThakagaNa bhI unapara svayaM vicAra kara skeN| (1) mohakarmake 1, 2, 3, 4, 5, 11, 12, 13, 21, 22, 23, 24, 26, 27, aura 28 prakRtirUpa 15 prakRtisattvasthAna hote haiM, inakI prakRtiyoMkA varNana kasAyapAhuDacUrNi aura kammapayaDIcUrNimeM samAna hote hue bhI anuloma pratilomakramase kiyA gayA hai| nIce diye jAne vAle donoMke avataraNoMse donoM cUrNiyoMke eka-kartRka honekI puSTi bahuta kucha aMzameM hotI hai| kasAyapA0 pR0 58, mU0 42. ekssei vihattiyo ko hodi ? lohasaMjalaNo 43. doNhaM vihacio ko hodi ? loho mAyA ca / 44. tiraha vihacI lohsNjlnn-maayaasNjlnn-maannsNjlnnaao| 45. caurAhaM vihattI catvAri sNjlnnaao| 46. paMcaehaM vihattI cacAri saMjalaNAzro purisavedo ca / 47. ekArasaNhaM vihattI edANi ceva paMca chaeNokasAyA ca / 48. pArasaehaM vihattI edANi cava itthivedo ca / 46. terasaNhaM vihattI edANi ceva Nasayavedo ca / 50. ekkavIsAe vihavI
Page #61
--------------------------------------------------------------------------
________________ 36 prastAvanA ede ceva aTTha kasAyA ca / 51. sammatteNa bAvIsAe vihattI / 52, sammAmicchattaNa tevIsAe vihattI / 53. micchateNa caduvIsAe vihattI / 54. aTThAvIsAdo sammattasammAmicchattesu avaNidesu chabbIsAe vihattI / 55. tattha sammAmicchatte pakkhitte sattAvIsAe vihattI / 56. savvAzro payaDIo aTThAvIsAro vihattI / kasAyapAhuDacUrNimeM usakI svIkRta varNana-zailIse mohake ukta 15 sattvasthAnokI prakRtiyokA varNana anuloma kramase kiyA gayA hai / para inhIM sattvasthAnoMkA varNana kammapayaDIme pratilomakramase kiyA gayA hai, jisakA nirdeza svayaM hI cUrNikAra kara rahe haiM / yathA (cU0 ) 1, 2, 3, 4, 5, 11, 12, 13, 21, 22, 23, 24, 26, 27, 28 eyANi mohaNijjassa saMtakammaTThANANi / suhagahaNaNimittaM vivarIyANi vakkhANijjati / tattha aTThAvIsA savvamohasamudato / tato samma te uvvalie sattAvIsA / tato saMmAmicchatte chavvIsA, aNAdimicchadihissa vA chavvIsA / aTThAvIsAto aNaMtANubaMdhivisaMjojie cauvIsA / tato micchatte khavite tevIsA / tato saMmAmicchatte khavite bAvIsA / tato saMmatte khavite ekkavIsA / tato aTThakasAte khavite terasa / tato napuMsagavede khavite bArasa / tato itthivee khavie ekkArasa / tato channokasAte khavite paMca / tato purisavee khavie cattAri / tato kohasaMjalaNe khavite tinni / tato mANasaMjalaNe khavite donni / tato mAyAsaMjalaNAte khavite eko lobho / (kammapa0 sattA0 pR0 34) pAThaka dekheMge ki kasAyapAhuDacUrNimeM anuloma yA pUrvAnupUrvIse varNana kiyA gayA hai aura kammapayaDIcUrNimeM vahI pratiloma yA pazcAdAnupUrvIse kiyA gayA hai| isa pratiloma kramase kahanekA kAraNa usake prArambha meM hI cUrNikArane batalA diyA hai ki kathanakI suvidhAke lie ve aisA kara rahe haiN| (2) samyagmithyAtva aura samyaktvaprakRtike utkRSTapradezasatkarmakA svAmitva kasAyapAhuDacUrNimeM isa prakAra batalAyA gayA hai pR0 185-86, sU0 8. guNidakammaMsiyo daMsaNamohaNIyakkhavapro jammi micchattaM sammAmicchatte pakkhittaM tammi sammAmicchattassa ukkassapadesavihattio / 6. sammattassa vi teNeva jammi sammAmicchattaM sammatte pakkhittaM tassa sammattassa ukkassapadesasaMvakammaM / __ aba isakA milAna kammapayaDIkI cUrNise kIjie tato lahumeva khavaNAe abhuTTio jammi samaye micchattaM sammAmicchatte savyasaMkameNa saMkaMtaM bhavati, tammi samaye sammAmicchatssa ukkosapadesasaMtaM bhavati / jammi samaye sammAmicchara sammatte savvasaMkameNa saMkaMtaM bhavai, tammi samaye sammatcassa ukkosapadesasaMtaM bhavati / ( kammapa0 sattA0 pR0 57 )
Page #62
--------------------------------------------------------------------------
________________ kaeNsAya pAhuDe (3) kasAyapAhuDacUrNimeM napuMsakavedake utkRSTa pradezasattvakA svAmitva isa prakAra batalAyA gayA hai 40 pR0 186, sU0 10* Naghu sayavedassa ukkastayaM padesa saMtakammaM kassa 111. guNika maMsi IsA gado tassa carimasamayadevassa ukkastayaM padesasaMtakammaM / ukta cUrNikA milAna kammapayaDI cUrNi se kIjie so caiva guNi yakammaMsigo savvAvAsagANi kAuM IsANe utpanno / tattha saMkileseNaM bhUyo napuM sagaveyameva baMdhati / tattha bahugo padesaNicayo bhavati, tassa carimasamaye vaTTamANassa ukkosapadesasaMtaM / ( kammapa0 sattA0 pR0 57 ) kammapayaDIcUrNime jo bAta jarA spaSTIkaraNa ke sAtha kahI gaI hai, vahI kasAyapAhuDacUrNimeM usakI zailIke anusAra saMkSiptarUpase kahI hai / (4) strIvedake utkRSTa pradezasattva ke svAmitvakA varNana kasAyapAhuDacUrNi meM isa prakAra kiyA gayA hai pR0 186, sU0 12. itthivedassa ukkassayaM padesa saMtakammaM kassa 1 13. guNidakammaMsi saMkhejjavarasAue gado, tammi palidovamassa saMkhejjadibhAgeNa jamhi pUrido tassa itthavedassa ukkastayaM padesasaMtakammaM / aba ukta cUrNisUtroM kA milAna kammapayaDI cUrNi se kIjie-- IsANe napuM sagaveyaM puJcaparageNa pUritA tato uvvaTTitta lahumeva 'asaMkhavAsI su' tti - bhogabhUmigesu uppanno / tattha 'pallAsaMkhiyabhAgeNa pUrie itthaveyassa' ci tattha saMkileseNaM paliyovamassa asaMkhejje kA leNaM itthave pUrito bhavati, taMmi samate itthiveyassa ukkosapadesasaMtaM / ( kammapa0 sattA0 pR0 58 ) 1 isa uddharaNa meM jo uddhRta vAkyAMza hai, vaha kammapayaDIke usa gAthAke hai, jisapara ki ukta cUrNi likhI gaI hai| donoMke milAnase pAThaka isI niSkarSa para pahuMceMge ki donoM cUrNiyokI racanA samAna hote hue bhI aura donoM meM apanI-apanI racanAko viziSTatA hote hue bhI eka kartRkatAkI chApa spaSTa hai / (5) kasAyapAhuDarNimeM saMjvalana krodha, mAna, mAyA aura lobhake utkRSTa pradezasakarmakA svAmitva isa prakAra batalAyA gayA hai pR0 187, sU0 16. teNeva jAdhe purisaveda - chokasAyANaM padesaggaM kodhasaMjalaNe pakkhittaM tAdhe ko saMjalaNassa ukkastayaM padesasaMtakammaM / 17. eseva kodho jAdhe mANe pakkhito tAdhe mANassa ukkassayaM padesasaMtakammaM / 18. esevamANo air mAyA pakkhico tAdhe mAyAsajalaNassa ukkasyaM par3he satakammaM / 16. eseva mAyA jAdhe lobhasaMjalaNe pakkhittA tAthe lobhasaMjalaNassa ukkastayaM padesa saMtakaMmma | aba ukta cUrNisUtroMkA milAna kammapayaDI - cUrNi se kIjie
Page #63
--------------------------------------------------------------------------
________________ 7. P DR. - ga The prastAvanA 41 jaMmi samate purisaveto savyasaMkameNa kohasaMjalaNAe saMketo bhavati taMmi samate kohasaMjalaNAte ukkosapadesasaMtaM bhavati / tasseva jUmi samate kohasaMjalaNA mANasaMjalaNAe savvasaMkameNa saMkaMtA tami samate mANasajalegA ukkIsaM padesasaMtaM bhavati / tasseva jaMmi samae mANasajalaNI 'mAyasijalagAe savvasa kameNa saMketA bhavati taMmi samate mAyAsaMjalaNAe ukosaM padesasaMta / tassava jaimmi samate mAyAsaMjalaNA lobhasaMjalaNAe savyasaMkameNa saMkaMtA bhavati taMmi samate lobhasaMjalaNAe se ukkosaM padesasaMtaM / (kammapa0 sattA0 pR0 56 ) cUki kammapayaDIkI cUrNi usakI gAthAokI vyAkhyAtmaka hai, ataH usame 'jammi samate,' savvasakameNa Adi padoMkA prayoga viSayake spaSTIkaraNArtha kiyA gayA hai, para vastutaH donoMmeM nirUpita tattva eka hI hai aura donoMkI racanA zailI bhI eka hai| (6) kasAyapAhuDacUrNimeM samyagmithyAtvake jaghanya pradezasatkarmakA svAmitva isa prakAra batalAyA gayA hai pa. 186, sU0 31. sammAmicchattassa jahaeNayaM padesasaMtakammaM kassa ? 32. tathA ceva suhumaNigodesu kammaTThidimacchidUNa tado tasesu saMjamAsaMjamaM saMjamaM sammattaM ca bahuso labhrUNa cattAri vAre kasAe uvasAmedUNa ve chAvadvisAgarovamANi sammattamaNupAlaidUNa micchattaM gado dIhAe uvvellaNaddhAe uvvelida tassa jAdhe savvaM uvvelidaM, udayAvaliyA galidA, jAdhe dusamayakAlaDidiyaM ekkammi dvidivisese sesaM, tAdhe sammAmicchattassa jahaeNaM padesasaMtakammaM / xxxevaM ceva sammattassa vi / aba ukta cUrNisUtrakA milAna kammapayaDIkI cUrNise kIjie xxxsammatta-sammAmicchattANaM ve chAvaTThIto sAgarovamANaM sammattaM aNupAlettu pacchA micchattaM gato cirauvvalaNAe appappaNo uvvalaNAte prAvaligAte uvarimaM dvitikhaMDagaM saMkamamANaM saMketaM, udayAvaliyA khijjati jAva egaTThitisese dusamayakAladvitige jahannaM padesasaMtaM / pAThaka dekheMge ki donoM cUrNiyoMmeM kitanA adhika sAmya hai| bheda kevala itanA hI hai ki kasAyapAhuDacUrNimeM samyagmithyAtvakA jaghanya pradezasatkarma-svAmitva vatA karake pIchese tadnusAra hI samyaktvaprakRtike svAmitvakA varNana jAnaneko kahA gayA hai, jabaki kammapayaDIcUrNime donoM prakRtiyoM ke svAmitvakA nirUpaNa eka sAtha kiyA gayA hai aura isakA kAraNa yaha hai ki usakI mUlagAthAmeM bhI donoMkA svAmitva eka sAtha pratipAdana kiyA gayA hai| (7) ATha madhyamakaSAyoMke jaghanya pradezasatkarma-svAmitvako batalAte hue kasAyapAhuDacUrNimeM kahA gayA hai pR0 160, 36 abhavasiddhiyapAoggajahaeNayaM kAUNa tasesu Agado saMjamAsaMjamaM saMjama sammattaM ca bahuso labhrUNa catAri vAre kamAe utsAmidUNa eiMdiyaM
Page #64
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAyapAhuDasuta gado / tattha palidovamassa asaMkhejjadibhAgamacchidUNa kammaM hadasamuppattiyaM kAdUNa kAla gado tasesu Agado kasAe khavedi, apacchime DidikhaMDae avagade adhaTThidigalaNAe udayAvaliyAe galatIe ekisse dvidIe sesAe tammi jahaNaNayaM padaM / 40. tadopadesuttaraM / 41. NiraMtarANi hANANi jAva egahidivisesassa ukkassapadaM / 42. edamegaM phaddayaM / 43. edeNa kameNa aTThaehaM pi kasAyANaM samayUNAvaliyamettANi phaddayANi udyaavliyaado| 44, apacchimaTTidikhaMDayassa carimasamaya-jahaeNapadamAdi kAdUNa jAvukassapadesasaMtakammaM ti edamegaM phaddayaM / ava ukta cUrNisandarbhakA kammapayaDIkI nimnalikhita cUrNise milAna kIjie abhavasiddhiyapAtoggaM jahannagaM padesasaMtakammaM kAUNa tasesu uvavanno / tattha desaviratiM viratiM ca bahuyAto vArAto laghRNa cattAri vAre kasAte uvasAmeUNa tato puNo egiMdiyAesu uppanno, tattha paligrovamassa asaMkhejjatibhAgaM atthiUNaM puNo tasesu uppanno / tattha khavaNAe abbhudvito tassa carime dvitikhaMDage avagate udayAvaliyAe galatIe egadvitIsesAe zrAvaliyAe dusamaya-kAladvitIyaM tahiM jahannagaM padesasaMtaM bhavati / evaM savvajahannayaM padesasaMtaM / savvajahannato padesasaMte ege kammakhaMDapoggale pakkhitte annaM padesasaMtaM tammi Thitivisese labbhati / evaM ekkekka pakkhivamANassa aNaMtANiM tammi dvitivisese lambhaMti jAva guNiyakammaMsigassa tammi dvitivisese ukkosaM padesasaMtaM / etto ukkosataraM tasmi dvitivisese annaM padesasaMtaM natthi / eyaM ekkaM phaDDagaM / dosu dvitivisesesu eeNeva uvAeNa vitiyaM phaDDagaM / tisu dvitibisesesu tatiyaM phaDDagaM / evaM jAva AvaliyAe samaUNAte jattiyA samayA tattigANi phaDDagANi, carimassa dvitikhaMDassa carimasaMchobhasamayaM Adi kAuM jAva appappaNo ukkosagaM padesasaMtaM tAva evaM pi egaphaDDagaM savvahitigayaM jahAsaMbhaveNa / (kamma0 sattA0 pR067) pAThaka dekheMge ki isa uddharaNameM UparakA AdhA bhAga to zabdazaH samAna hai hii| sAtha hI pIchekA AdhA bhAga bhI arthakI dRSTi se vilkula samAna hai / kammapayaDIke isa pIcheke bhAgake vistRta aMzako sakSipta karake kasAyapAhuDakI cUrNimeM use prAya unhIM zabdoM meM kaha diyA gayA hai| (5) kasAyapAhuDakI saMkramaNaadhikAravAlI 'aTThAvIsa cauvIsa' ityAdi 27 naM0 kI gAthA para jo vistRta cUrNisUtra haiM, ve saba kammapayaDIke saMkramaNa-prakaraNakI 'aThTha-caurahiyavIsa' isa 10 vI gAthAkI cUrNise zabda aura arthakI apekSA pUrNa samAna haiN| isake atirikta eka samatA donoM meM yaha bhI hai ki usase AgekI gAthAoM para-jo ki donoMme samAnarUpase pAI jAtI haiM-cUrNi na to kasAyapAhuDame hI milatI hai aura na kammapayaDIma bhI / kyA yaha samatA bhI Akasmika hI hai ? avazya hI ukta samatA donocUrNiyoMke eka kartRtvako dyotaka hai /
Page #65
--------------------------------------------------------------------------
________________ prastAvanA 43 (6) saMyamAsaMyamalabdhi meM saMyamAsayama se giranevAle dezasaMyatakA varNana isa prakAra se kiyA gayA hai pR0 663, sU0 32. jadi saMjamA saMjamAdo paDiva didU guMjAe micchattaM gaMtU tado saMjamAsaMjamaM paDivajaha aMtomuhutteNa vA vippakaTTheya vA kAleya, tassa vi saMjamA saMjamaM paDivajjamANyassa edANi caiva karaNANi kAdavvANi / ina cUrNisUtroM kA milAna kammapayaDIcUrNi se kIjie - pu bho desaviratito viratIto vA vi paDiyo AbhoeNaM micchattaM gaMtu puNo desaviratiM vA viratiM vA paDivajjeti aMtomuhuceNaM vA vigiTTheNa vA kAle tassa paDivajjamANassa eyANi caiva karaNANi giyamA kAU paDivajjiyantraM / ( upazamanAkaraNa, pR0 22 ) pAThakagaNa donoMkI samatAkA svayaM anubhava kreNge| jo thor3AsA bheda 'virati' padakA hai, usakA kAraNa yaha hai ki kammapayaDI meM dezavirati aura sarvaviratikA eka sAtha varNana kiyA gayA hai, jaba ki kasAyapAhuDacUrNi meM ye donoM adhikAra bhinna-bhinna haiM / (10) cAritramohakI upazamanA karaneke lie vedakasamyagdRSTiko pahale anantAnubandhIkaSAyakI visaMyojanA karanA Avazyaka hai / isakA varNana kasAyapAhuDacUrNi meM isa prakAra kiyA gayA hai pR0 678, sU0 4. vedayasammAhaTTI pratAraNubaMdhI visaMjoedU kasA uvasAmeduM No uTThAdi / 5 so tAva puvvameva zratANubaMdhI visaMjoedi / 6. tado tANubaMdhI visaMjoeMtassa jANi karaNANi tANi savvANi parUveyavvANi / * aba isI bAtako kammapayaDI cUrNimeM kisa prakAra kahA gayA hai so use bhI dekhie - carittuvasamaNaM kAuMkAmo jati veyagasammaddiTThI to puvaM atANubaMdhiyo niyamA visaMjoeti / eeNa kAraNeNa virayAgaM agaMtANubaMdhivisaMjoyaNA bhannati / ( kammapa0 upaza0 pR0 23 ) yahAM yaha bAta dhyAna meM rakhaneke yogya hai ki zve0 AcArya cAritramohakI upazamanA karanevAleke lie anantAnubandhIkI visaMyojanA Avazyaka nahIM samajhate haiM, tava kammapayaDIcUrNi aura kasAyapAhuDacUrNikAra donoM isa viSaya meM eka mata haiM aura unakI yaha mAnyatA di0 mAnyatA ke sarvathA anurUpa hI hai / (11) darzanamohakSapaNAke prasthApaka jIvake anivRttikaraNameM praveza karane ke prathama samayakI kriyAoMkA varNana kasAyapAhuDacUrNimeM isa prakAra kiyA gayA hai pR0 646, sU0 40. paDhamasamaya- praNiya TTikaraNapaviTThassa aputraM dvidikhaMDayamapuvvamaNubhAgakhaDayamapuvvo dvidivadho, tahA ceva guNaseDhI / 41. RNiya TTikaraNassa
Page #66
--------------------------------------------------------------------------
________________ 44 kasAyapAhuDasutta paDhamasamaye daMsaNamohaNIyamappasatthamuvasAmaNAe aNuvasaMtaM, sesANi kammANi uvasaMtAi ca vasaMtANi ca / aba isI varNanako kammapayaDIcUrNi se milAna kIjie-- paDhamasamAyiTTi paTTissa putraM TTitikhaMDagaM puNyaM zraNubhAgakhaMDagaM apucco DitibaMdho, puNyA guNaseDhI / zraNiyaTTissa paDhamasamate daMsaNamohaNIyaMappasatthuvasAmaNAhitaNikAcaraNehiM anupasaMtaM, sesANi kammANi uvasaMtANi vasaMtANi ya / ( kammapa0 upaza0 pR0 25 ) pAThaka svayaM anubhava karege ki donoM uddharaNoMmeM zabdazaH samatA hai / (12) ukta darzanamohakSapakake anivRttikaraNakAla ke saMkhyAta bhAga vyatIta honepara jo kArya-vizepa hote haiM, unakA vana kasAyapAhuDame isa prakAra kiyA gayA hai pR0 647, su0 43. tado diTThadikhaMDayasahassehiM aNiyaTTizraddhAe saMkhejjesu bhAgesu gadesu asa riTriTThadivadheNa daMsaNamohaNIyassa diTThadisaMtakammaM samagaM / 44. tadodikhaMDayaputte cauriM diyavadheNa TThidisaMta kammaM samagaM / 45 tado TriTThadikhaMDayapudhatteNa tIi diyabaMdheNa diTThadisaMtakasya samaga / 46. tado TThadikhaMDayapudha teNa bIi diyabaMdheNa TThidisaMtakammaM samagaM / 47 tado TThidikhaM jayapudha terA eiMdiyabaMdheNa TThidisaMtakamma samagaM / 48 tado TThidikhaMDayapudhatteNa palidovamaTThidigaM jAda daMsaNamohaNIya dvidisaMtakammaM / aba ukta uddharaNakA kammapayaDIcUrNi se milAna kIjie-- 1 yipiDhamasamate saNamohaNIyassa dvitisaMtakammaM khaMDijramANaM khaMDijja - mANaM sannipaMcidiyasaMtakamma DitisamagaM hoti / tato dvitikhaMDagapuhutte gate cauriMdiyasaMtakammadvitisamagaM hoti / tato tatiehiM cetra ThitikaMDagehiM gaehiM teI diyasaMta samagaM, tato taciehiM caiva dvitikhaMDagehiM gaehiM veiM diyasaMtasamagaM, evaM egiMdiyasattasamagaM hitakammaM hoi / tato dvitikhaMDagapuhutte jAyaM paliyo maTThitiyaM daMsaNamohaNijjadvitisaMtakammaM / ( kammapa0 upaza0 pR0 36 ) pAThakagaNa dono cUrNiyoM kI samatAkA svayaM hI anubhava kreNge| (13) cAritramohopazAmanAdhikAra meM sarvaghAtI prakRtiyo ko dezaghAtI karaneke pazcAt antarakaraekI kriyAkA varNana isa prakAra kiyA gayA hai - pR0 686, sU0 127. tado desavAdikaraNAdo saMkhejjesa ThidibaMdhasahassesu gadesu aMtarakaraNaM karedi / 128. bArasahaM kasAyANaM NavarAhaM gokamAyavedaNIyANaM ca / Natthi aNNaraca kammasya aMtarakaraNaM / 126. jaM saMjalaNaM vedayadi, jaM ca vedaM vedayadi edemiM doehu kammANaM paDhamaTTiDhI to muhutigAtra ThaveNa aMtarakaraNaM karedi /
Page #67
--------------------------------------------------------------------------
________________ 45 prastAvanA aba ukta sandarbhakA milAna kammapayaDIcUrNi se kIjie-- tato desaghAtIkaraNAta saMkhejjesu dvitibaMdhasahassesu gatesu 'saMjamaghAtI' ti caritamohANaM atANubaMdhivajjANaM / bArasarahaM kasAyANaM varAhaM gokasAyANaM eesaM ekkavIsAe kammANaM aMtaraM kareti / 'paDhamahiya annayare saMjalaNaveyANaM veijjatINa kAlasamA ' ci caurahaM saMjalagANaM tirahaM veyANaM annayarassa vetijjamA - spaSpaNo veyaNAkAlatullaM paDhamaM TThiti kareti / (kammapa0 upaza0 pR0 48 A ) pAThaka donoMkI samatAkA svaya anubhava kareMge / isa avataraNa ke bIca meM jo uddhRta aMza hai, vaha kammapayaDIkI mUlagAthAkA hai, jisakI ki yaha cUrNi hai / (14) isI prakaraNameM donoM granthoMkI cUrNiyoMke samatA vAle kucha anya sandarbha isa prakAra haiM-- kasAyapA0 pR0 670, sU0 135. aMtaraM karemANassa je kammaMsA bajyaMti, vedijjati tesiM kammANamaMtara hiMdIo ukereMto tAsi dvidIyaM padesamma baMdhapayaDINaM paDhamahidI ca dedi, vidiyaTThidIe ca dedi / 136 je kammaMsA bajmaMti, vedijjaMti, tesimukkIramANaM padesaggaM satthANe Na dedi; bajjhamANINaM payaDIrAmaNukkIramANIsu dvidI dedi / 137 je kammasA ga vajyaMti, vedijjaMti ca ; tesimukkIramANayaM padesam appappaNI paDhamaTTidIe ca dedi, vajjhamANINaM payaDIrAmaNukkIramANIsu ca dvidI dedi / 138. je kammaMsA Na bajbhaMti, ga vedijjaMti, tesimukkIramANaM padesaggaM bajjhamANINaM payaDIrAmaNukkIramANIsu dvidIsu dedi / 136. edeza kameNa aMtaramukkIramANamukkieNaM / aba ukta sUtraprabandhakA milAna kammapayaDIcUrkhise kIjie aMtara kareM to je kammaMse baMdhati vedeti tesiMu kkirimANaM daliyaM paDhame viie caTTiIe deti / je kammaMsA va vajyaMti vetijjaMti tesi ukkirijamANA poggale paDhamati krijamANIsu deti / je kammaMsA vajbhaMti, na veyijjaMti tesiM uktirijjamANagaM daliyaM aNukkirijjamANIsu vitiyaTThitIsu deti / je kammaMsA bajjhaMti, Na vetijjaMti tesiM ukkirijjamAraNaM padesagga' satthANe Na dijjati paraTThANe dijjati / ee vihiraNA aMtaraM ucchinnaM bhavati / (kammapa0 upazamanA0 pra048 ) donoM avataraNoM meM kitanA adhika sAmya hai, yaha darzanIya hai / (15) kasAyapA0 pR0 664 sU0 158. gavu sayavedassa paDhamasamayauvasA magassa jassa vA tassa vA krammassa padesaggassa udIraNA thovA / 156 udayo asaMkhejjaguNo / 160 Nabu Msayavedassa padesagga maraNapaya Di saMkAbhijja mANyamasaMkhejjuguNaM / 161. uba
Page #68
--------------------------------------------------------------------------
________________ 46 kasAyapAhuDasutta sAmijjamANayamasaMkhejjaguNaM / xx 165 evaM saMkhejjesu dvidivaMdhasahassesu gadesu Nava sayavedo uvasAmijjamANo uvsNto| aba ukta avataraNakA milAna kammapayaDIcUrNise kIjie tassa uvasAmaNapaDhamasamayapabhiti jassa va tassa va kammassa udIraNA thovA / udo asaMkhejaguNo / uvasAmijamANaNapusagaveyassa padesagga asaMkhejaguNaM / napuMsagaveyassa annapagatiM saMkAmijamANaga padesagaM asaMkhejaguNaM / xxx evaM saMkhejjesu TitibaMdhasahassesu gaesu napuMsagaveo uvasaMto bhavati / (kammapa0 upaza0 pR0 66 A) (16) kasAyapA0 pR0 666, sU0 176. itthivede uvasaMte ( se ) kAle sattaNhaM NokasAyANaM uvasAmago / 180. tAdhe ceva aNNaM dvidikhaMDayamaNNamaNubhAgakhaMDayaM ca AgAidaM / aNNo ca dvidivaMdho patraddho / 181. evaM saMkhejjesu dvidivaMdhasahassesu gadesu sattaehaM NokasAyANamuvasAmaNaddhAe saMkhejjadimAge gade tado NAma-godavedaNIyANaM kammANaM saMkhejjavassaTidigo baMdho / xxx 186. edeNa kameNa dvidivaMdhasahassesu gadesu satta NokasAyA uvasaMtA / ukta sUtroMkA milAna kammapayaDIkI nimna likhita cUrNise kIjie tato itthivee uvasaMte se kAle napusagaveya-itthiveyavajA satta NokasAte uvasAmeuM bADhaveti / tAhe ceva annaM dvitikhaMDagaM annaM aNubhAgakhaMDagaM aeNaM ca dvitibaMdhaM paTTaI / evaM saMkhejjesu dvitibaMdhasahassesu gadesu 'saMkhatame saMkhavAsito doehaM' ti sattarahaM nokasAyANaM uvasAmaNaddhAe saMkhejatibhAge gae to 'doNha' ti-NAmagoyANaM eesiM taMmi kAle saMkhejavAsigo ceva dvitibNdho| xxx eeNa vihiNA saMkhejasu TTitibaMdhasahassesu gatesu satta vi NokasAyA uvasaMtA bhavaMti / / (kammapayaDI, upaza0 pR0 55 A ) pAThaka donoM uddharaNoMkI samatAkA svaya anubhava kreNge| bIcameM jo uddhRta aMza hai, vaha kammapayaDIkI gAthAkA haiM, jisake ki AdhAra para ukta cUrNi racI gaI hai| (17) kasAyapA0 pR0 668, sU0 206. edeNa kameNa jAdhe AvalipaDiprAvaliyAno sesAno kohasaMjalaNassa tAdhe vidiyaTThidIdo paDhamahidIdo AgAlapaDiaAgAlo vocchieNo / 207. paDiyAvaliyAdo ceva udIraNA kohasaMjalaNassa / 208. paDiprAvaliyAe ekkamhi samae sese kohasaMjalaNassa jahaeiNayA Thidi-udIraNA / 206. caduNhaM saMjalaNANaM ThidivaMdho cattAri mAsA / 210. sesANaM kammANaM TTidibaMdho saMkhejANi vassasahassANi / (kammapa0 upaza0 pR057 A) aba ukta sUtroMkA milAna kammapayaDIcUrNise kIjie
Page #69
--------------------------------------------------------------------------
________________ 47 prastAvanA jAva prAvaliya-paDiAvaligasesA kohasaMjalaNAe tAhe vitiyaTThitito aAgAlo vocchinno, paDiAvaligAto udIraNA eti, kohasaMjalaNAe paDiprAvaligAte egaMmi samate sese kohasaMjalaNAe jahannigA TThitiudIraNA, taMmi samate cattAri mAsA ThibaMdho saMjalaNANaM, sesakammANaM saMkhejANi varisasahassANi TThitibaMdho / (kammapa0 upaza0 pR0 57 A) (18) kasAyapAhuDa pR0 705, sU0 281. vidiyasamae udieNANaM kiTTINamaggaggAdo asaMkhejadibhAgaM mucadi heTThado apubamasaMkhejadipaDibhAgamAphudadi / evaM jAva carimasamayasuhumasAMparAiyo ti| 282. carimasamayasuhumasAMparAiyassa NANAvaraNa-dasaNAvaraNa-aMtarAiyANamaMtomuhuttio ThidibaMdho / 283. NAmA-godANaM TThidibaMdho solasa muhuttA / 284. vedaNIyassa ThidibaMdho caubIsa muhuttA / 285. se kAle savvaM mohaNIyamuvasaMtaM / ukta sUtroMkA milAna kammapayaDIcUrNise kIjie___ vitiyasamate udinnANaM asaMkhejaibhAgaM muyaMti, heTThato apuvvaM asaMkhejatibhAgaM geehati, evaM jAva suhumarAgacarimasamato / xxx jAva suhumarAgacaramasamaya tti / (carimasamaya-) suhumarAgassa nANAvaraNa-dasaNAvaraNa-aMtarAtiyANaM aMtomuhuttigo TThitibaMdho nAmagoyANaM solasamuhuttigo tttthitibNdho| veyaNijjassa cauvIsamuhuttito ThitibaMdho / se kAle savvaM mohaM uvasaMtaM bhavati / (kammapa0 upaza0 pR0 66-67) ___ (16) upazamazreNIse jIva kina kAraNoMse giratA hai, isa viSayakA jo varNana donoM anthoMkI cUrNiyoMmeM upalabdha hai, usakA namUnA dekhie kasAyapA0 pR0 714, sU0 376. duviho paDivAdo bhavakkhaeNa ca uvasAmaNaddhAkkhaeNa ca / 380. bhavakkhaeNa padidassa savvANi karaNANi egasamaeNa ugdhAdidANi / 381, paDhamasamae ceva jANi jANi udIrijjati kammaNi tANi udayAvaliyaM pavesidANi, jANi Na udIrijjaMti tANi vi okaDDiyUNa AvaliyabAhire govucchAe seDhIe NikkhittANi / 382. jo uvasAmaNaddhAkkhaeNa paDivadadi tassa vihAsA / aba ukta cUrNisUtroMkA milAna kammapayaDIcUrNise kIjie iyANi paDivAto so duviho-bhavakkhaeNa upasamaddhakkhaeNa ya / jo bhavakkhaeNa paDivaDai tassa savvANi karaNANi egasamateNa ugghADiyANi bhavaMti / paDhamasamate jANi udIrijjaMti kammANi tANi udayAvaligaM pavesiyANi, jANiM Na udIrijjati tANi ukkaDDiUNa udayAvaliyabahirato uvariM goyucchAgitIte seDhIte rateti / jo uvasamaddhAkkhaeNaM paripaDati tassa vibhAsA / (kammapa0 upazA0 pR052 A)
Page #70
--------------------------------------------------------------------------
________________ 48 kasAyapAhuDasuta pAThaka svayaM anubhava kareMge, ki donoM pAThoMmeM kitanA adhika sAmya hai / (20) upazamazreNIse giranevAle jIvakA patana kina-kina guNasthAnome hotA hai, isakA varNana kasAyapAhuDacUrNimeM isa prakAra kiyA gayA hai pR0 726, sU0 542. edisse uvasamasammattaddhAe anaMtarado asajama pi gaccheja, saMjamAsaMjamaM pi gacchejja, do vi gacchejja / 544. chasu prAvaliyAsu sesAsu AsANaM pi gacchejja / 544. AsANaM puNa gado jadi maradi, Na sakko Nirayagadi tirikkhagadi maNusagadi vA gNtu| NiyamA devagadiM gacchadi / 545. haMdi tisu Auesa ekkeNa ni baddheNa AugeNa Na sakko kasAe uvsaamedu| aba ukta kasAyapAhuDacUrNikA kammapayaDIkI nimna cUrNise milAna kIjie-- __pamattApamattasaMjayaTThANesu aNegAro parivattItto kAu' 'heDillANaMtaradugaM zrAsANaM vA vi gacchija' ti-hiMDilANaMtaradugaM ti desavirao asaMjayasammadiTThI vA hojA, tato parivaDamANo AsANaM vA vi gacchejja tti-koti sAsAyaNataNaM gacchejA / (pR074) uvasamasammattaddhAe vaTTamANo jati kAlaM karei dhuvaM devo bhavati / jaI sAsAyaNa kAlaM kareti so vi niyamA devo bhavati / kiM kAraNaM ? bhannati-'tisu Augesu baddhesu jeNa seDhiM na Aruhai' tti-devAugavajjesu Augesu baDhesu jamhA uvasAmago seDhIte aNuruho bhavati tamhA sAsAyaNA vi devaloge jAti / __ (kammapa0 upa0 pR0 73) yadyapi kasAyapAhuDacUrNikA kammapayaDIcarNike sAtha milAna karane para hama isa niSkarSa para pahuMcate haiM ki donoMke racayitA A0 yativRpabha hI hai, tathApi isase bhI adhika puSTa aura savala pramANa hameM tiloyapaeNattIke antame pAI jAnevAlI usa gAthAse bhI upalabdha hotA hai, jisameM ki spaSTarUpase kammapayaDIkI carNikA ullekha kiyA gayA hai / vaha gAthA isa prakAra hai cuNNisarUvaTTakaraNasarUvapamANa hoi kiM jattaM / aTThasahassapamANaM viloya paNAcaNAmAe // 77 // isameM batalAyA gayA hai ki pATha karaNoMke svarUpakA pratipAdana karanevAlI kammapayaDIkA aura usakI cUrNikA jitanA pramANa hai, utane hI ATha hajAra zloka-pramANa isa tiloyapaeNattIkA parimANa hai| isakA abhiprAya yaha hai ki krammapayaDIkI gAthAai lagabhaga 600 zloka pramANa haiM, kyoMki eka gAthAkA pramANa sAmAnyata savA-zloka-pamANa mAnA jAtA hai aura kammapayaDIkI cUrNikA pramANa lagabhaga sAr3he sAta hajAra zloka pramANa hai, isa prakAra donoM kA mila karake jo pramANa hotA hai, vahI pATha hajAra zloka-pramANa tiloyapaeNattIkA pramANa batalAyA gayA hai| yahA~ yaha batalA denA Avazyaka hai ki kammapayaDImeM bandhana Adi pATha karaNoMkA svarUpa pratipAdana kiyA gayA hai jaisA ki usakI pahalI aura dUsarI gAthAse spaSTa hai / va donoM gAthAeM isa prakAra haiM
Page #71
--------------------------------------------------------------------------
________________ prastAvanA siddhaM siddhatthasuyaM baMdiya NiddhoyasavvakammamalaM / kammaTThagassa karaNadvagudayasaMtANi cocchAmi // 1 // baMdhaNa-saMkamaNuvvaTTaNA ya avacaTTaNA udoraNayA / uvasAmaNA NivattI NikAyaNA ca tti karaNAI // 2 // prathama gAthAmeM siddhasvarUpa siddhArthasuta mahAvIrasvAmIko namaskAra karake ATha karma sambandhI ATho karaNoMke tathA unake sAtha udaya aura sattvake kahanekI pratijJA kI gaI hai aura dusarI gAthAmeM pATha karaNoMke nAma ginAye gaye haiM, jinakA ki varNana kammapayaDImeM kiyA gayA hai| ATha karaNa isa prakAra haiM-1.bandhanakaraNa, 2.sakramaNakaraNa, 3. udvartanAkaraNa, 4. apavartanAkaraNa, 5. udIraNAkaraNa, 6. upazAmanAkaraNa, 7. nidhattIkaraNa, aura 8. nikAcanAkaraNa / ina AThoM hI karaNoM ke svarUpAdikA kammapayaDImeM vistRta nirUpaNa kiyA gayA hai aura cUrNikArane apanI cUrNimeM unake svarUpakA bahuta sundara vivecana kiyA hai, isalie tiloyapaNattIke anta meM unhoMne apanI pUrva racanAke parimANakA ullekha karate hue usake sAtha tiloyapaNNattIke bhI parimANakA ukta gAthAmeM nirdeza kara diyA hai / tathA nikAcanAkaraNake anta meM carNikArane evaM aTTa vi karaNANi samattANi' isa prakArakA vAkya bhI diyA hai / jisase siddha hai ki kambhapayaDIkI cUrNi bhI zrA0 yativRSabhakI hI kRti hai| yahAM yaha bAta dhyAnameM rakhanA cAhie ki udaya aura sattvako karaNoMke antargata nahIM ginA gayA hai aura yahI kAraNa hai ki jahA~ para ATha karaNoMkA svarUpa samApta huA hai, vahAM cUrNikArane spaSTarUpase likhA hai ki 'isa prakAra AThoM hI karaNoMkA svarUpa samApta huaa| kammapayaDI, sataka aura sittarIkI carNiyoMke racayitA eka haiM ____ kammapayaDIcUrNike kartA rUpase abhI taka kisI prAcAryake nAmakA kahIM koI nirdeza nahIM milatA hai, tathApi kammapayaDIke sampAdakoMne ukta granthakI prastAvanAmeM use anuzrutike anusAra jinadAsamahattara-praNIta honekI sabhAvanA vyakta kI hai, jo ki sabhAvanA mAtra hI hai, vAstavika nahIM, kyoMki usakI puSTimeM koI bhI pramANa upasthita nahIM kiyA gayA hai / sittarIcUrNiko kucha loga candrapimahattara-dvArA racita honekA anumAna karate haiM, para sittarIcUrNikI prastAvanAmeM usake sampAdakoMne yaha spaSTarUpase likhA hai ki candrarSimahattara na to sittarIke raciyatA hai aura na usakI cUrNi hI unakI racI huI hai| unhoMne spaSTa likhA hai ki candrarpimahattarane apane pacasaMgrahake prArambhameM sataka, sittarI Adi prAcIna granthoMkA ullekha kiyA hai aura yaha bhI likhA hai ki eka sthala para sittarIcarNikArakA mata candrapimahattarake viruddha jAtA hai| isase yaha siddha hai ki candrapimahattara sittarIcUrNi ke praNetA nahIM haiM / ___ mudrita satakacUrNi para koI sampAdakIya vaktavya yA prastAvanA Adi nahIM hai aura na usake Adi yA antameM kahIM cUrNikArake rUpameM kisI AcAryake nAmakA ullekha hai, tathApi mudrita sittarIcarNime zrI zAntinAthajI bhaDAra khaMbhAtane prApta satakacUrti ke antimapatrake uttarArghakA phoTo diyA hai, jisame antima paMkti isa prakAra hai "kRtirAcAryazrIcandramahattarazitAMvarasya / zatakasya granthasya / prazastac... / di 3 zanau likhiteti / "
Page #72
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAyapAhuDasutta parantu yaha satakacUrNike antameM pAI jAnevAlI puSpikA kisI lekhaka-dvArA likhI gaI hai, yaha bAta ukta paMktikI racanAse hI spaSTa hai aura zrIcandramahattarake nAmake sAtha 'zitAmbara' padakA prayoga to usakI avAstavikatAkA aura bhI adhika paricAyaka hai, kyoMki, prathama to usake deneke koI AvazyakatA hI nahIM thI, dUsare di0 paramparAmeM zrIcandramahattara nAmake koI bhI vyakti nahIM hue hai| phira bhI yahAM para 'zitAMbara' pada saMskRta yA prAkRta donoM bhASAoMke anusAra azuddha hai| jJAta hotA hai ki sittarIcUrNikI digambarAmnAyatAke apalApake lie ukta vAkya pIchese jor3A gayA hai| satakacUrNi aura sittarIcUrNi bhI prA0 yativRSabha-racita haiM sataka aura sittarI nAmaka do granthoM kA paricaya pahale diyA jA cukA hai| ina donoM hI prakaraNoM para cUrNiyAM pAI jAtI haiM aura ve mudrita hokara prakAzame bhI A cukI haiN| sataka yA zatakaprakaraNakI cUrNi rAjanagarastha zrIvIrasamAjakI orase vi0 saM0 1678 meM prakAzita huI hai aura sittarI yA saptatikAkI cUrNi zrI muktAbAI jJAnamandira DabhoI (gujarAta ) se vi0 sa0 1966 meM prakAzita huI hai| donoM hI prakaraNoM para jo cUrNiyAM prakAzita huI haiM, unapara kisI AcAryakA racayitArUpase nAma nahIM diyA gayA hai| zatakaprakaraNakI cUNike Upara 'pUrvAcAryakRtacUrNisamalaMkRtaM zrI zatakaprakaraNam' aisA vAkya mudrita hai / isI prakAra sittarIcUrNike ArambhameM bhI pAINAyariyakayacuriNasameyA' aisA vAkya mudrita hai, jisakA artha hotA hai-'prAcIna AcAryakRta cUrNisameta' / arthAt isake racayitAkA nAma bhI abhI taka ajJAta hI haiN| ina donoM cUNiyoMkA antara-AloDana karake jaba hama kammapayaDIcUNi ke sAtha milAna karate haiM, taba isa niSkarSapara pahu~cate haiM ki kammapayaDIcarNike tathA ina donoM caNiyoMke racayitA bhI eka hI AcArya haiN| aura ye donoM cUrNiyAM bhI unakI hI kRtiyAM haiM, jinhoMne ki kammapayaDIcUrNi aura kasAyapAhuDacUNiko racA hai| pAThakoMke nizcayArtha ukta cUrNiyoMmeMse kucha aise avataraNa diye jAte haiM, jinase ki ukta cAroM hI cUrNiyoMkI eka-kata katA siddha hotI hai-- (1) kammapayaDIke vandhanakaraNameM vandhake cAroM bhedoMkA lakSaNa kaha karake likhA hai mUlapagati-uttarapagatINaM vigappasAmittabhedeNa ya jahA baMdhasayage bhaNitA, tahA ceva ihAvi bhaanniyvyaa| arthAt mUlaprakRti aura uttaraprakRtiyoMke vikalpa aura svAmitvakA jaisA varNana candhazatakameM kiyA gayA hai, vaisA hI varNana yahAM para bhI karanA caahie| isa uddharaNase yaha siddha hai ki kammapayaDIcUrNikAra zatakaprakaraNase jise ki bandhazataka bhI kahate haiM, bhalIbhAMti paricita the / aba dekhie ki zatakarNikAra vargaNAzroke bhedoMkA varNana karate hue kyA likhate haiM 'etAsiM attho jahA kammapagaDisaMgahaNIe / ' ( matakacUrNi patra 43) arthAt ukta vargaNAoMkA artha jaisA kammapayaDisaMgrahaNImeM kahA, vaisA hI yahAM para jAnanA caahie|
Page #73
--------------------------------------------------------------------------
________________ prastAvanA 51 yahAM yaha jAnane yogya bAta hai ki vargaNAoM kA artha kammapayaDIkI gAthAoM meM nahIM, kintu kammapayaDIkI cUrNimeM kiyA gayA hai| mUlagAthAoM me to vargaNAoM ke nAmamAtra hI kahe gaye hai / isake vizeSa parijJAnArtha kammapayaDIke bandhanakaraNake 18, 16 aura 20 vIM gAthAoM para likhI huI vistRta cUrNiko dekhanA cAhie / isa uddharaNase do bAteM siddha hotI hai - pahalI yaha ki satkacUrNi aura kammapayaDI - cUrNike racayitA eka hI AcArya haiM / dUsarI yaha ki satakacUrNi se pahale kammapayaDI cUrNikI racanA (2) ava sittarIcUrNise kucha aise uddharaNa diye jAte haiM jinase ki sittarIcUrNi aura kammapayaDIcUrNike racayitA eke siddha hote haiM- (a) ucaTTaNA vihI jahA kammapagaDIsaMgahaNIe ucalaNasaMkame tahA bhANiyAM / ( sittarI, patra 61 / 2 ) (a) tattha micchaddissi micchaca utrasAmaNe vihI jahA kammapagaDI saMgahaNIe paDhamasammattaM uppAeMtassa sA caiva bhANiyavvA / (sa) aMtarakaraNavihI jahA kammapagaDI saMgahaNIe / ( sittarI, patra 64 / 1 ) (ha) paDhamaTThitikaraNaM jahA kammapaga DisaMgahaNIe / ( sittarI, patra 65 / 1 ) ukta cAroM uddharaNoMmeM jina bAtoMke vizeSa-varNana dekhane ke lie kammapaya DisaMgahaNIkA ullekha kiyA gayA hai, una sabakA varNana mUlakammapayaDImeM nahIM, apitu kammapayaDIkI cUrNi meM kiyA gayA hai, joki kammapayaDIcUrNi meM nirdiSTa sthAnoM para pAyA jAtA hai| ina uddharaNoMse bhI do bAteM siddha hotI haiM- pahalI yaha ki sittarIcUrNi aura kammapayaDIcUrNike racayitA eka hI AcArya haiN| dUsarI yaha ki sittarIcUrkhise pahale kammapayaDI - cUrNikI racanA ho cukI thI / (3) aba sittarIcUrNa meM se hI kucha aise uddharaNa diye jAte hai, jiname ki spaSTa rUpa se kasAya pAhuDacUrNikA ullekha kiyA gayA hai (a) taM veyaMto vitiya kaTTaDIo taiyakiTTIo ya daliyaM gheNaM suhumasAMparAiyakiTTI kare / tesiM lakkhaNaM jahA kasAyapAhuDe / (ba) ettha puvvakaraNa-aNiyaTTizraddhAsu gAi vatavtragAIM jahA kasAyapAhuDe kammapagaDisaMgahaNIe vA tahA vacavvaM / ( sittarI, patra 62 / 2 ) (sa) cavidhagassa vedodara purisavedabaMdhe ya juga phiTTe ekameva udayadvANaM labbhati / taM jahA - caurahaM saMjalakhANa egayaraM / ettha cacAri laMgA / x x x taM ca kasA pAhuDAdisu viDati cikAu parisesiya / / ( sittarI patra 12 / 2 ) ina uparyukta uddharaNoMse tIna bAteM siddha hotI haiM - pahalI yaha ki sittarIcUrNi aura kasAyapAhuDacUrNike racayitA eka hI AcArya haiM / dUsarI yaha ki kasAyapAhuDacUrNikI racanA ke pazcAt sittarIcUrNikI racanA kI gaI hai| aura tIsare uddharaNa se tIsarI bAta yaha siddha hotI hai| ki ukta tInoM hI cUrNiyoMke racAyenA eka hI AcArya haiM /
Page #74
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDasutta isa prakAra samuccayarUpase samIkSaNa karane para yaha niSkarSa nikalatA hai ki satakacUrNi, sittarIcUrNi, kasAyapAhuDacUrNi aura kammapayaDIcUrNi ina cAroM hI cUrNiyoMke racayitA eka hI AcArya haiM / yataH kasAyapAhuDacUrNike racayitA A0 yativRpabha prasiddha hI haiM aura zepa tIna cUrNiyoMke racayitA ve uparyukta ullekhoMse siddha hote haiM, ataH ukta cAroM cUrNiyokI racanAeM A0 - yativRpabhakI hI kRtiyA~ haiM, yaha bAta asadigdharUpase nirvivAda siddha ho jAtI hai / ukta cAroM cUrNiyoke race jAnekA krama isa prakAra siddha hotA hai 1. kammapayaDI cUrNi -- kyoMki, isameM kisI anya cUrNikA ullekha nahIM hai / 2. satakacUrNi - kyoMki, isameM kammapayaDIsaMgahaNIkA ullekha hai / pUra 3. kasAyapAhuDacUrNi, kyoMki sittarIcUrNimeM isakA ullekha kiyA gayA hai / 4. sittarIcUrNa, kyoki, sittarIcUrNikA ullekha uparyukta tIno hI cUrNiyoMme nahIM kiyA gayA hai / tiloyapaNNattIke aMta meM pAI jAnevAlI 'cusiruvaTukararaNa' ityAdi gAthA ke ullekha se "yaha bhI siddha hai ki tiloyapaNNattIkI racanA ke pUrva kammapayaDIcUrNikI racanA ho cukI thI / isa prakAra Aja hame A0 yativRpabhakI pAMca racanAe upalabdha hai, iname se abhI taka kasA pAhuDacUrNike atirikta zeSa sabhI racanAeM mudrita hokara prakAza me A cukI thiiN| harpa hai ki kasA pAhuDacUrNi sarva prathama usakI 60 hajAra zloka- pramANa jayadhavalATIkA meM se uddhAra hokara hindI anu vAdake sAtha pAThakoMke sammukha upasthita hai / yahAM yaha bAta ullekhanIya hai ki abhI taka A0 yativRpabhako ukta pAMca racanAo maM se tiloya paNNattI aura kasAyapAhuDacUrNi di0 bhaMDAroM aura di0 sasthAo se tathA zepa tIna racanAeM zve0 bhaDAroM aura zve0 saMsthAoMse prakAzame AI haiM / eka katA kucha anya bhI pramANa uparyukta vivecanase yaha acchI taraha siddha ho jAtA hai ki kammapayaDI Adi cAro hI granthoM kI cUrNiyoM ke praNetA eka hI AcArya haiM aura ve yativRSabha haiM, yaha bhI ukta granthoM ke Upara diye gaye uddharaNoMse bhalIbhAti siddha hai| phira bhI pAThaka zakA kara sakate hai aura kaha sakate haiM ki eka AcArya apanI racanAke bhItara anya AcAryakI racanAkA ullekha bhI to inhIM zabdoM meM kara sakatA hai ? ataeva aisI zaMkA karanevAloMke pUrNa samAdhAna ke lie ukta cUrNiyoM meM se kucha aise samAna zabdoM, padoM aura arthavAlI vAkya racanAo ke yahA~ kucha avataraNa diye jAte haiM, jinase ki una sabake eka-kaTa ke hone meM koI bhI sandeha nahIM raha jAyagA / (1) sarva-prathama tIno cUNiyoM ke maGgalapadyoM para dRSTipAta kIjie / satakacUrNike maGgalapadya isa prakAra haiM siddho giddhU kammo saddhammapAyago tijagaNa ho / sancajaguJjayakarI mohavayaNo jayaH vIro || 1 || savvevi gaNahariMdA savvajagIsega laddhasakArA | savvajagamajjhayAre suyakevaliyo jayaMti sayA ||2|| jiAhara muhasaMbhUyA gaNahara- viraiyasarIrapavibhAgA / bhaviyajaya hidayadaiyA suyamayadevI sayA jayaH ||3||
Page #75
--------------------------------------------------------------------------
________________ prastAvanA ukta padyoMmese prathama padyame vIra bhagavAnako dUsareme gaNadharoM aura zrutakevaliyoMkA aura tIsareme zrutamayadevI jinavANIko namaskAra kiyA gayA hai / ava sittarIke maGgalapadyoMko dekhie-- siddhivibadhaNabaMdhudaya-saMtakhavaNavihidesino siddho / bhagava bhabvajaNagurU vikkhAyajaso jayai vIro // 1 // ekkArasa vi gaNaharA sanve vaigoyarassa paargyaa| savvasuyANaM pabhavA suyakevaliNo jayaMti sayA // 2 // ukta padyoMmese prathama padyame vIra bhagavAnko aura dUsare padyame gaNadhara aura zrutakevaliyoMko namaskAra kiyA gayA hai / yadyapi yahA~ para zrutadevIko pRthak smaraNa nahIM kiyA, tathApi 'savvasuyANaM pabhavA' padake dvArA prakArAntarase zrutadevIkA smaraNa kara hI liyA gayA hai| donoM maMgalapadyoMmeM rekhAGkita-padya to ekase haiM hI, kitu anya bhI vizeSaNapadoMme arthakI dRSTise sAmya hai, isa bAtako pAThaka svayaM hI anubhava kreNge| ava kammapayaDI ke magala padyako dRSTigocara kIjiye jayai jagahitadamavitahamamiyagabhIratthamaNupamaM NiuNaM / jiNavayaNamajiyamamiyaM savvajaNasuhAvahaM jayai // 1 // yadyapi isa padyameM prakaTarUpase jina-pravacana arthAt jinavANIkA jayanAda kiyA gayA hai tathApi, 'jina-vacana' ke lie jina vizeSaNoM kA prayoga kiyA gayA hai, ve upayukta dono cUNiyoM ke magala-padyoMme vIra jina aura gaNadharoMke lie prayukta padoMkA Azaya rakhate haiM, aura isa prakAra aprekaTarUpase isa eka hI padya dvArA jina-vacanake sAtha hI una pravacanoMke janmadAtA vIra bhagavAnkA aura vyAkhyAtA gaNadhara aura zrutakevaliyoMkA bhI smaraNa kiyA gayA hai, aisA samajhanA caahie| (2)aba ukta tInoM cUrNiyoMke granthAvatAra karane vAle utthAnikA vAkyoMko dekhie / satakacUrNimeM granthAvatAra isa prakAra kiyA gayA hai "sammadaMsaNaNANacaraNatavamaehi satthehi aTThavihakammagaMThiM jAi-jarA-maraNarogaannANadukkhabIyabhUyaM chidittA ajaramamaramarujamakkhayamavyAbAha paramaNibuisuhaM kaha nAma bhavvasattA pAvaja ti AyaparahitesINaM sAhUNaM pabitti / atro aJjakAliyANaM sAhUNaM dussamANubhAveNaM Ayu palamehAkANAiguNehi parihIyamANANa aNuggahatthaM AyarieNa kayaM sayaparimANaNiphannaNAmagaM sataga ti pagaraNaM / ' aba kammapayaDIcUrNikI utthAnikA dekhiye "sammadasaNaNANacarittalakkhaNeNaM paMDiyavIriya-pariNAmeNaM pariNatA paramakevalAisayajuttA aNaMtapariNati-NivvuisuhasaMpattibhAgiNo kahaM Nu NAma bhandajIvA hohitti esa ahigAro Aya-parahiesINaM sAhUNaM tannisseyasasAhaNa-vihANapare ya
Page #76
--------------------------------------------------------------------------
________________ kaisAyapAhuDasutta imaMmi jiNasAsaNe dussamAvaleNa khIyamANamehAusaddhA-saMvegaujamAraMbhaM aJjakAliya sAhujaNaM aNugdhettukAmeNa vicchinnakammapayaDimahAgaMthatthasaMbohaNatthaM bhAraddhaM AirieNaM tagguNaNAmagaM kammapayaDIrAgahaNI NAma pagaraNaM / ava sittarIcUrNikI utthAnikA dekhiye suha-dukkha-takAraNasarUvaparigaNANAmo savvajIvANaM sokkhakAraNA''yANadukkhakAraNapariccAganimitto savvadukkhavimokkhalakkhaNo paramasuhalaMbho ti suhadukkha-takAraNanideso kAyanyo / dosovasAmaNAzro uttarakAlaM AroggasuhalaMbha iva so suho sabhAvitro tti paDhamamameva dukkha-takAraNaparUvaNaM paramarisa kareMti tti pacchA suhakAraNa-suhANa parUvaNaM tti | tAI ca kammapagayAtimahAgaMthesu bhaNiyAI / te ya gaMthA duravagAha ti kAuM kAladosopahayamehA''u-balANaM ajakAliyANaM sAhUNaM aNuggahatthaM AyarieNa kayaM pamANaNippaeNanAmayaM sattari tti pagaraNaM / pAThaka tInoM utthAnikAoMkI samatA aura ekatAkA svaya hI anubhava kareMge / prathama aura dvitIya utthAnikAme to Adise antataka kitanA adhika zabda-sAmya hai, yaha batalAnekI AvazyakatA nahIM hai, tIsarI utthAnikAke prArambhika bhAgakA bhI vahI Azaya hai, jo ki prathama aura dvitIya utthAnikAoke prArambhika bhAgokA hai / antima bhAga to zabdazaH aura arthazaH samAna hai hii| isa prakAra ukta tInoM granthoke maMgala-padyoMkI tathA utthAnikAoMkI racanA-zailI aura zabda-vinyAsase spaSTa hai ki tIno cUrNiyoMke racayitA eka hI AcArya haiM / yaha zakA kI jA sakatI hai ki uparyukta samatA aura tulanAse bhale hI tInoM granthoMkI cUrNike kartA eka siddha ho jAve, parantu kasAyapAhuDacUrNike prArambhame na to maMgalAcaraNa hI kiyA gayA hai aura na koI utthAnikA hI dI gaI hai, phira usakI ukta tInoM cUrNiyoMke sAtha samatA tulanA yA ektA kaise sambhava hai, aura kaise ina tInoke sAtha usake bhI racayitAke ekatvakI saMbhAvanA kI jA sakatI hai ? isa zaMkAkA samAdhAna yaha hai ki yataH kammapayaDI, sataka aura sittarIke racayitAoMne apane-apane granthake prArambhame magalAcaraNa kiyA hai aura sAtha hI apane-apane pratipAdya vipayake sambandhAdiko bhI prakaTa kiyA hai, ataH unameM usI saraNIkA anusaraNa carNikArane kiyA hai| kintu kasAyapAhuDakI racanA atisakSipta honese yataH granthakArane hI jaba prArambhame na maMgalAcaraNa hI kiyA aura na sambandha, abhidheyAdiko bhI kahA, taba carNikArane bhI granthakArakA anusaraNa kara na magala caraNa ho kiyA aura na koI utthAnikA hI likhI, aura isa prakAra mUlagranthakI sUtrAtmaka sakSipta racanAka samAna apanI cUrNiko bhI atisakSipta, asaMdigdha evaM sAravAn padosa racA / yahI kAraNa hai ki phasAyapAhuDacUrNikai pratyeka vAkyako usake TIkAkAroMne sUtrasaMjJA dI hai aura isalie usakA pratyeka vAkya 'cUrNisUtra' nAmase hI prasiddhiko prApta huA hai| 1-jonoM granthoMke magalapadyokA avatAra usake sambandha-abhidheyako batalAte hue isa prakAra kiyA gayA hai
Page #77
--------------------------------------------------------------------------
________________ prastAvanA (4) 'tassAimA gAhA titthakaraguNatthuipaNAmaparA pagaraNapiMDatthaniddesatthA' (kammapayaDI, patra 1) 'tassa pagaraNassa imA AimA gAhA magalAbhidheyAdhArasatthasaMvadhatthA' (sataka, patra 1) 'tassa maMgalA'bhidheyaNiddesa-saMbaMdhatthA paDhamagAhA,- (sittarI, patra 1) aba uparyukta cAroM cUrNiyoMse kucha aise uddharaNa diye jAte haiM, jinakI zabda-vinyAsapadAvalI eka-sI hai, tathA bhAvabhaMgI aura kathana-zailI bhI samAna hai-- (1) sesANi jadhA sammAdiTThIe baMdhe tadhA NedavyANi / ( kasA0 pR0 174, sU0 184) xxx pagai-Thiti-aNubhAgappaesapagAreNa neyavyANi / (sitarI, pR0 54/2) (2) evamaNumANiya sAmittaM NedavvaM / ( kasA pR0 461, sU0 163) ettha sAmittaM NeyavyaM / ( satakacU0 pR0 27/1) (3) AdesakasAraNa jahA cittakasme lihido koho rUsido tivalidaNiDAlo bhiuDi kAUNa / ( kasA0 pR0 24, sU0 56 ) kohodae jIvo tappajAyapariNo hoi sarIramavi tivaliyaNiDAlaM pasinnamuhaM bhiuDImabhivaMjai / ( satakacU0, pR04 ) edeNa aTThapadeNa / ( kasA0 pR062, sU0 8, pR0 123, sU0 236) eeNa aTThapadeNa / ( satakacU0, pR0 28/2) (5) sesANaM pi kammANamedeNa bIjapadeNa NedavyaM ( kasA0, pR0 136, sU0 352) sesANaM kammANamedeNa vIjapadeNa aNumaggidavvaM ( kasA0 pR0 136, sU0 352) eteNa vIjeNa vakSyamANaM (1) jahannagaM NetavvaM jahAsaMbhavaM / (satakacU0 pR0 48/1) edANumANiya sesANaM pi ksAyANaM kAyavyaM / (kasA0 pR0 610, sU0 24 ) teNa'NumANeNaM kAyAdigesu vi maggaNaTThANesu bhANiyavyaM / ( sittarI pR0 54 / 2) (7) NANAjIvahiM bhaMgavicayo bhAgAbhAgo parimANaM khettaM posaNaM kAlo aMtaraM ca edANi bhANidavvANi / (kasA0 526, sU0 456) paMcidiyANaM savvANi baMdhaTThANANi savigappANi bhANiyavvANi / (sittarI, pR0 53 / 2) (8) sesesu padesu jadhA purisavedeNa uvaTThidassa ahoNama dirittaM tavtha NANattaM / (kasA0, 10864, sU0 1556) evaM jA vitIyaphaDDagassa parUvaNA bhaNiyA, sA tatiyaphaDDagassa vi ahINa maNatiricA bhANiyavvA / ( kammapa0 pR0 26 / 1) (8) Navari sammatta-sammAmicchattANaM saMkAmagA-puvvaM ti bhANidavyaM / / (kasA0 pR0 364, sU0 174) navaraM vAvIsa-egavIsasaMtANaM parabhavo na bhANiyavvo / (sittarI pR0 122)
Page #78
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAyapAhuDasutta (10)- kamhA ? jeNa egidiyAdayo jAva paMcidiyA savve tiriya tti kAuM / (satakacU0 pR05) kiMkAraNaM ? bhaeNati-aticirakAladvAtiNi ThANA thovA bhavaMti ti kAuM / (kammapa0 pR0 33 / 2) Upara diye gaye avataraNoMse pAThaka svayaM hI anubhava kareMge ki uparyukta cAroM cUrNiyA~ eka hI AcAryako kRtiyAM haiN| kammapayaDIcUrNiko bhASAke viSayameM yaha bAta dhyAna deneke yogya hai ki mudrita kammapayaDIcaNi meM jisa prakArako bhApA Aja upalabdha hai, vaisI pahale nahIM thI, kintu kasAyapAhuDacUrNikI bhApAke hI samAna thii| kammapayaDIke saMskRtaTIkAkAra A0 malayagirine apanI TIkAmeM-joki cUrNike AdhAra para hI racI gaI hai jahA~ kahIM apane kathanakI puSTike lie carNike kucha vAkyoMko uddhRta kiyA hai, una vAkyoMkI bhApA mudrita carNikI bhApAse bhinna hai aura kasAyapAhuDacUrNi kI bhApAke samAna hai| prA0 malayagirike 500 varSa pazcAt sattarahavIM zatAbdImeM u0 yazovijayajIne kammapayaDIpara jo vistRta saMskRtaTIkA racI hai, usameM bhI cAra-chaha sthaloMpara cUrNi ke uddharaNa diye haiM, unakI bhI bhApA mudrita cUrNise bhinna hai / isase jJAta hotA hai ki Ajase DhAI-tInasau varSake pahale taka kammapayaDIcarNikI bhApA vibhinna rahI hai / kintu ina DhAI-tInasau voke bhItara hI kisI samaya jAnabUjhakara ukta carNikI bhApA parivartita kI gaI hai, aisA nizcaya mudrita kammapayaDIcUrNike pAlor3anase hotA hai / bhASAme kisa prakArakA parivartana kiyA gayA hai, isake lie eka namUnA upasthita kiyA jAtA hai . 'tAo kiTTIo paDhamasamae kevaDiyAo Nivyattedi' ? isa vAkyakA bhASAparivartana isa prakAra kiyA gayA hai tAto kiTTIto paDhamasamate kevaDiyAto Nivyatteti ? mudrita sampUrNakI bhApA isI prakArakI hai| yahAM para kammapayaDIkI donoM saMskRtaTIkAoM se aise kucha avataraNa diye jAte hai, jinase ki bhApA-parivartanakA nizcaya pAThakoMko bhalIbhAMti se ho sake(1) mudrita pATha-'piNDapagaDIto nAmapagaDIto' / (kammapa0 bandha0 50 72 pR0 1) saskRta TIkAgatapATha-'piDapagaIzro NAmapagaIo' / ( kammapa0 bandha0 pa0 72 pR02) (2) mudritapATha-'pRhattasaho vhttvaacii'| (kammapa0 vandha0 pa0 163 pR0 2) saM0 TIkAgata pATha-'puhattasado bahattavADa ti| (kammapa0 bandha0 50 164 pR0 1) (3) mudrita pATha-'bandhadvitIto saMtakammaditI saMkhejagaNA' / (kammapa0 saMka0 pa0 56 pR01) ma. TIkAgata pATha-'baMdhaddhiIyo saMtakammaDhiI saMkhijaguNA' / (kammapa0 saMka0 50 56) (1) mudritapATha-'ettha vAghAta iti dvitighAto' / ( kammapa0 saka0 50 146 pR0 1) saM0 TIkAgatapATha--'ThiyAyo ettha hoDa vAghAyo / (kammapa0 saka0 50 147 pR0 2) (5) mudritapATha-'taM bArise na milati ti Na icchijati / ( kammapa0 sattA0 pa0 37 ) saM0 ThokAgata pATha-'taM Arise na milaha teNa Na icchiAI' / (kammapasattA0pa0 27
Page #79
--------------------------------------------------------------------------
________________ prastAvanA kyA SaTkhaMDAgamasUtra bhI cUrNisUtra haiM ? yadyapi anya kisI bhI AcAryane pakhaMDAgamake sUtroMkA cUrNisUtroMke rUpase ullekha kiyA ho, yaha hamAre dekhaneme nahIM AyA, tathApi usakI dhavalA TIkAmeM usake racayitA svayaM A0 vIrasenane eka sthala para SaTkhaMDAgamasUtrakA cUrNisUtrarUpase ullekha kiyA hai| SaTkhaMDAgamake cauthe vedanAkhaMDameM kucha vIjapadarUpa gAthAsUtra Aye haiM, aura una gAthAsUtroMke vyAkhyAtmaka aneka sUtroMkI racanA prA0 bhUtabaline kI hai| unhIM gAthAsUtroMkI TIkA karate hue dhavalAkAra likhate haiM tiya' idi vutte ohiNANAvaraNIya--prohidasaNAvaraNIya-lAhaMtarAiyANaM aNubhAgaM pekkhidUNa aNNoraNeNa samANANa gahaNaM / kathaM samANattaM Navvade ? uvari bhennmaanncurinnsuttaado| (dhavalA0 tAmra0 pR0 473 / 2) __ arthAt gAthA-paThita 'tiya' padase avadhijJAnAvaraNa, avadhidarzanAvaraNa aura lAbhAntarAyake anubhAgakI samAnatAkA jJAna kaise hotA hai ? isa prazna ke uttarameM kahA gayA hai ki Age kahe jAnevAle cUrNisUtrase ukta samAnatAkA jJAna hotA hai| jisa prakAra kasAyapAhuDake bIjapadarUpa gAthAsUtroM para A0 yativRSabhane prastuta cUrNisUtra race haiM, jJAta hotA hai usI prakArase mahAkammapayaDipAhuDake bhI bIjapadarUpa gAthAsUtra rahe haiM aura unakA adhikAMza bhAga dharasenAcAryase bhUtabaliko prApta huA thA aura unakA hI Azraya lekara SaTakhaMDAgamasUtroMkI racanA kI gaI hai| yahI kAraNa hai ki vIrasenAcAryane unheM 'cUrNisUtra' rUpase ullekha kiyA hai| ye bIjapadarUpa gAthAsUtra kisa prakArake rahe haiM,yahAM unakA eka uddharaNa diyA jAtA hai sAdaM jasucca-de kaM te-A-ve-maNu-aNaMtaguNahINA / miccha ke-yaM sAdaM cIriya-aNaMtANu-saMjalaNA // isa gAthAmeM vivakSita karma-prakRtiyoMkA eka-eka yA do-do akSararUpa padoMke dvArA saMketa kiyA gayA hai / yathA-'de' se devagati, 'ka' se kArmaNazarIra aura 'te' se taijasazarIrakA / aisI tIna gAthAoMke AdhAra para A0 bhUtabaline cauMsaTha sUtroMkI racanA kI hai| isa prakArake bIjapadAtmaka kucha gAthAsUtra kevala vedanA aura vargaNAkhaMDameM hI pAye jAte haiN| guNadhara aura yativRSabhakA samaya ___ jayadhavalAke sampAdakoMne usake prathama bhAgakI prastAvanAmeM A0 guNadhara aura yativRSabhake samayakA nirNaya karaneke lie bahuta kucha vicAra kiyA hai, jise yahAM duharAnekI AvazyakatA nahIM hai / usa sabako dhyAna meM rakhate hue mere vicArase-jaisA ki prastAvanAke prArambhameM batalAyA gayA hai-A0 guNadhara dharasenAcAryase bahuta pahale usa samaya hue haiM, java ki mahAkammapayaDipAhuDakA paThana-pAThana avicchinna dhArA-pravAhase cala rahA thA / aura isa kAraNase unakA samaya vI0ni0 683 se pIche na hokara lagabhaga do sau varSa pUrva honA caahie| guNadharAcAryake samayakA ThIka-ThIka nizcaya karaneke lie yadyapi hamAre pAsa abhI samucita sAdhana nahIM haiM, tathApi A0 arhadvali-dvArA sthApita saMghoMmeMse ekakA nAma 'guNadhara
Page #80
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAyapAhuDasutta saMgha' rakhA jAnese itanA to sunizcita hai ki ve arhadvalise pahale ho cuke haiM / yataH ahaMdubalikA samaya prAkRta paTTAvalIke anusAra vI0 ni0 565 yA vi0 saM0 65 siddha hai, ataH guNadharAcAryakA samaya unase pUrva siddha hotA hai / guNadharakI paramparAko khyAti prApta karane meM lagabhaga sau varSa laganA svAbhAvika hai, ataeva paTkhaDAgamakAra zrI dharasenAcAryase kasAyapAhuDake praNetA zrI guNadharAcArya lagabhaga do sau varSa pUrvavartI siddha hote hai aura isa prakAra unakA samaya vikramapUrva eka zatAvdI siddha hotA hai / A0 yativRSabhane apanI tiloyaparaNattimeM bha0 mahAvIrake nirvANase lekara eka hajAra varSa taka honevAle rAjAoMke kAlakA ullekha kiyA hai, ataH usake pUrva to unakA honA sambhava vahIM hai / aura yata. vizepAvazyakabhASyakAra zvetAmbarAcArya zrI jinabhadragaNikSamAzramaNane apane vizeSAvazyakabhASyameM cUrNikAra yativRpabhake AdezakapAya-vipayaka matakA ullekha kiyA hai aura vizepaoNvazyakabhASyakI racanAke zaka saM0 531 (vi0 saM0 666) meM honekA ullekha milatA hai, ataH ve vi0 sa0 666 ke bAdake bhI vidvAn nahIM ho sakate / ... A0 yativRSabha pUjyapAdase pUrva meM hue hai / isakA kAraNa yaha hai ki unhoMne apanI sarvArthasiddhimeM unake eka mata-vizeSakA ullekha kiyA hai 'athavA yeSAM mate sAsAdana ekendriyeSu notpadyate tanmatApekSayA dvAdaza bhAgA na dttaa| arthAt jina prAcAryoMke matase sAsAdana guNasthAnavI jIva ekendriyoM meM utpanna nahIM hotA hai, unake matakI apekSA bAraha baTe caudaha bhAga sparzana-kSetra nahIM kahA gayA hai| . yahAM yaha bAta jJAtavya hai ki sAsAdanaguNasthAnavAlA yadi mare to niyamase devoMmeM utpanna hotA hai, yaha A0 yativRpabhakA hI mata hai aisA labdhisAra-kSapaNAsArake kartA A0 nemicandrane spaSTa zabdoMme kahA hai. jadi maradi sAsaNo so Niraya-tirikkhaM NaraM Na gacchedi / NiyamA devaM gacchadi jaivasahamuNiMdavayaNeNaM // 346 // aadesksaae| jahA cittakamme lihido koho rUsido tivalidaNiDAlo bhiuDi kAUNa' yaha kasAyapAhuDake pejjadosavihattI nAmaka prathama adhikArakA 59 vA sUtra hai| isakA artha hai ki krodhake kAraNa jisakI bhakuTi caDhI huI hai aura lalATapara tIna valI par3I huI haiM, aise krodhI manupyako citrameM likhita AkAra prAdezakapAya hai| kintu vigepAvazyakabhASyakAra kahate haiM ki antaragama kapAyakA udaya nahI hone para bhI nATaka Adi meM kevala abhinayake lie jo kRtrima phrodha prakaTa karate hue krodhI puruSakA svAga dhAraNa kiyA jAtA hai, vaha AdezakapAya hai| isa prakArase prAdezakapAyakA svarUpa vatalA karake bhASyakAra kasAyapAhucariNameM nirdiSTa svarupakA 'kei' kaha karake isa prakArase ullekha karate hai Aesao kasAzro kiyvkybhiuddibhNguraakaaro| keI cittAigo ThavaNANatyaMtaro so'ya / / 2681|| arthAt kitane hI prAcArya krodhIke citrAdigata prAkArako prAdezakapAya mahate haiM, parantu yaha sthApanAkapAyase bhinna nahI hai, isalie nATakAdike nakalI zodhoke svAgako hI zrAdegApAya mAnanA caahie|
Page #81
--------------------------------------------------------------------------
________________ prastAvanA 56 arthAt yativRSabhAcAryake vacanAnusAra yadi sAsAdanaguNasthAnavartI maratA hai, to niyamase deva hotA hai / 0 yativRSabhane kasAyapAhuDakI cUrNimeM apane isa matako isa prakAra se vyakta kiyA hai AsANaM pu gado jadi maradi, Na sako girayagadi tirikkhagadiM maMgusagadiM vAgaMtu / ziyamA devarAdiM gacchadi / ( kasA0 adhi0 14, sU0 544 ) isa sUtra kA artha spaSTa hai / ina ullekhoMse spaSTa rUpase yaha siddha hai ki A0 yatiMvRpabha 0 pUjyapAda se pahale hue haiM / yataH pUjyapAda ke ziSya vajranandine vi0 saM0526 me dravir3a saMghakI sthApanA kI hai aura yativRSabhake matakA pUjyapAdane ullekha kiyA hai, ataH unakA vi0 saM0 526 ke pUrva honA nizcita hai / isase yaha spaSTa phalita hotA hai ki yativRSabhakA samaya vikramakI chaThI zatAbdikA prathama caraNa hai / 7 kasA pAhuDakA anya granthakAroM para prabhAva kasAyapAhuDakI racanAke pazcAt race gaye -granthoMkA Alor3ana karanese jJAta hotA hai ki vaha apane vipayakA itanA susambaddha, gahana hote huye bhI sugama evaM anupama grantha hai ki paravartI granthakAroMne usake kaI viSayoM kA sparza bhI nahIM kiyA hai / hA, gAthA - sUtroM se sUcita bandhakA bhUtabali ne apane mahAbandhameM bandha-saMkramaNa aura udaya - udIraNAkA zivazarnane apanI kammapayaDImeM aura samyaktva, dezasayama-sayamalabdhi tathA kSapaNAkA nemicandrane kramazaH apane labdhisAra-kSapaNAsAra grantha me avazya hI vibhASAtmaka vivecana kiyA hai / kintu usake preyodveSavibhakti, upayoga, catuHsthAna aura vyajana nAmaka adhikAroMpara kisI paravartI granthakArane kucha adhika prakAza DAlakara vivecana kiyA ho, yaha hamAre dekhane meM nahIM AyA / isakA kAraNa yahI pratIta hotA hai ki guNadharAcArya ke pazcAt pejjadosapAhuDa-viSayaka ukta adhikAroMkA jJAna adhikAzameM vilupta hI ho gayA / jo kucha bhI tadviSayaka thor3A-bahuta jJAna avaziSTa rahA thA, use pIche hone vAle AcAryoMne kasAyapAhuDakA TIkAkAra bana karake apanI-apanI racanAoM meM nibaddha kara diyA / yahI kAraNa hai ki isa grantha para vibhinna AcAryoMne cUrNi uccAraNAvRtti, paddhati, cUDAmaNi aura jayadhavalA nAmase prasiddha aneka bhASya aura TIkA- grantha race, jinakA ki pramANa do lAkha zlokoM ke lagabhaga hai / kasAyapAhuDake jina viSayoM para paravartI granthakArone apanI racanAoM meM kucha adhika prakAza DAlA hai, unameM bhI isakI aneka gAthAeM jyoM kI tyoM yA sAdhAraNa se pATha bhedake sAtha pAI jAtI hai, jinakI sakhyA kammapayaDImeM 17 aura labdhisAra- kSapaNAsAra meM 15 hai / jinakA vivaraNa isa prakAra hai - kasAyapAhuDakI gAthAGka 27 se lekara 36 takakI 13gAthAe~ tathA 104,107, 108, 106 ye cAra gAthAeN kammapayaDIme gAthA 112 se lekara 124 taka, tathA 333 se lekara 336 taka kramazaH pAI jAtI hai / isI prakAra kasA pAhuDakI 67, 68, 103, 108, 110, 138, 136, 143, 144, 146, 148, 152, 153, 154 aura 156 nambara vAlI 15 gAthAe~ kramazaH labdhisAra-kSapaNAsArameM 66, 101, 102, 106, 110, 435, 436, 450, 438, 451, 452, 368, 366, 400 aura 401 nambara para pAI jAtI haiN| zra0 nemicandra ne apane labdhisAra-kSapaNAsArameM kasAyapAhuDakI ukta gAthAoM ko jyoMkA tyoM apanAneke atirikta aneka gAthAoM kA Azaya lekara bhI aneka gAthAe~ racI haiN|
Page #82
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAyapAhuDasutta isake atirikta ukta adhikAroM para race hue yativRpabhake cUrNisUtroM ke AdhAra para prAyaH zeSa sarva hI gAthAoMkI racanA kI hai| yadi sIdhe zabdoMmeM kahA jAya to yaha kaha sakate haiM ki sacUrNi kasAyapAhuDake samyaktva, saMyamAsaMyama aura saMyamalabdhi nAmaka tIna adhikAroMkA labdhisArameM tathA kSapaNAdhikArakA kSapaNAsArameM sAra khIMca karake rakha diyA hai aura isa prakAra unakA ukta grantha apane nAmako hI sArthaka kara rahA hai| isI prakAra kasAyapAhuDake kSapaNAdhikArake gAthAsUtroM aura cUrNisUtroMke AdhAra para mAdhavacandra traividyane apane saMskRta kSapaNAsArakI racanA kI hai / yaha grantha prAyaH cUNisUtroMke chAyAtmaka saMskRta gadya meM yathAsaMbhava aura yathAvazyaka pallavita evaM parivardhita karate hue likhA gayA hai| abhI kucha dinoM pUrva hI isakI pratiyAM jayapurake terahapaMthI bar3A mandirake zAstrabhaMDArase upalabdha huI haiM / granthake sAmane na honese icchA hote hue bhI hama usake yahAM para tulanAtmaka uddharaNa denese vaMcita haiN| .. kasAyapAhuDakI mUla gAthAoM aura usake cUrNisUtroMkA zrIcandrarSi mahattarane apane paMcasaMgrahameM yathAsthAna bharapUra upayoga kiyA hai, ise unhoMne svayaM hI svIkAra kiyA hai / paMcasagrahakA prArambha karate hue unhoMne svayaM hI likhA hai 'sayagAdi paMca gaMthA jahArihaM jeNa ettha saMkhittA / ' isakI TIkA karate hue A0 malayagirine hI likhA hai'paJcAnAM zataka-saptatikA-kaSAyaprAbhUta-satkarma-karmaprakRvilakSaNAnAM granthAnAM' arthAt maiMne apane isa paMcasaMgrahameM zataka-saptatikA-kaSAyaprAbhUta satkarmaprAbhRta aura karmaprakRti nAmaka pAMca granthoMkA saMkSepase yathAyogya varNana kiyA hai| isa ullekhase kasAyapAhuDakA mahattva aura prAcInatva donoM hI spaSTarUpase siddha haiN| viSaya-paricaya saMsAra-paribhramaNakA kAraNa yaha to sabhI Astika matavAle mAnate haiM ki yaha jIva anAdikAlase saMsArameM bhaTaka rahA hai aura janma-maraNake cakkara lagAte hue nAnA prakArake zArIrika aura mAnasika kaSToMko bhoga rahA hai / parantu prazna yaha hai ki jIvake isa sasAra-paribhramaNakA kAraNa kyA hai ? sabhI AstikakavAdiyoMne isa prazna ke uttara deneke prayAsa kiyA hai| koI sasAra-paribhramaNakA kAraNa aSTako mAnatA hai, to koI apUrva, daiva, vAsanA, yogyatA Adiko batalAtA hai| koI isakA kAraNa purAtana karmoMko kahatA hai, to koI yaha saba Izvara-kRta mAnakara ukta praznakA samAdhAna karatA hai / para vicArakoMne kAphI UhApohake vAda yaha sthira kiyA ki jaba Izvara jagatkA kartA hI siddha nahIM hotA taba use saMsAra-paribhramaNakA kAraNa bhI nahIM mAnA jA sakatA, aura na use sukha-du.khakA dAtA hI mAna sakate hai / taba phira yaha prazna utpanna hotA hai ki ye adRSTa, deva, karma Adi kyA vastu hai ? saMkSepameM yahAM para unakA kucha vicAra kiyA jAtA hai| naiyAyika vaizeSika loga prapTako AtmAkA guNa mAnate haiN| unakA kahanA hai ki hamAre kisI bhI bhale yA bure kAryakA saMskAra hamArI AtmA para par3atA hai aura usase aAtmAma
Page #83
--------------------------------------------------------------------------
________________ prastAvanA 61 zradRSTa nAmaka guNa utpanna hotA hai / yaha taba taka zrAtmAmeM banA rahatA hai jaba taka ki hamAre bhale yA bure kAryakA phala hameM nahIM mila jAtA hai / sAMkhya logoM kA kahanA hai ki hamAre bhale-bure kAryoMkA saMskAra prakRti para par3atA hai aura isa prakRti-gata saMskAra se sukha-duHkha milA karate haiM / bauddhoM kA kahanA hai ki hamAre bhale-bure kAryoMse cittameM vAsanArUpa eka saMskAra par3atA hai jo ki AgAmI kAlameM sukha-duHkhakA kAraNa hotA hai / isa prakAra vibhinna dArzanikoMkA isa viSaya meM prAyaH eka mata hai ki hamAre bhale-bure kAryoMse AtmAmeM eka saMskAra utpanna hotA hai aura yahI hamAre sukha-duHkha, jIvana-maraNa aura saMsAra-paribhramaNakA kAraNa hai / parantu jaina darzanakI yaha vizeSatA hai ki jahAM vaha bhale-bure kAryoMke preraka vicAroMse AtmAmeM saMskAra mAnatA hai, vahAM vaha usa sarakAra ke sAtha hI eka vizeSa jAtike sUkSma pudgaloM kA AtmAse sambandha honA bhI mAnatA hai / isI bAtako zrIkundakundAcArya ne apane pravacanasAra meM isa prakAra kahA haipariNamadi jadA appA suhammi asuhammi rAgadosajudo / taM pavisadi kammarayaM gANAvaraNAdibhAvehiM // 65 // jaba rAga-dveSase yukta AtmA zubha yA azubha kArya meM pariNata hotA hai, taba karmarUpI raja jJAnAvaraNAdi rUpase pariNata hokara AtmAmeM praveza karatI hai / kahanekA sArA~za yaha hai ki kisI bhI bhale yA bure kAryako karane ke lie AtmA ke jo acche yA bure bhAva hote haiM, unakA nimitta pAkara sUkSma pudgala karmarUpase pariNata hokara AtmAse ba~dha jAte hai aura kAlAntara meM ve sukha yA duHkharUpa phala dete hai / karmabandhase jIva saMsAra-cakrameM kisa prakAra paribhramaNa karatA hai, isakA vivecana zrI kundakundAcArya ne apane paMcAstikAya meM isa prakAra kiyA hai jo khalu saMsArattho jIvo tato du hodi pariNAmo | pariNAmAdo kammaM kammAdo hodi gadisu gadI // 128 // gadimadhigassa deho dehAdo iMdiyANi jAyaMte / tehiMdu visayaggahaNaM tatto rAgo va doso vA // 126 // jo jIva saMsAra meM sthita haiM, usake rAga-dveSarUpa pariNAma utpanna hote haiM / una rAgadveSarUpa pariNArmoke nimittase naye karma baMdhate haiM / karmoM ke udayase deva -manuSyAdi gatiyoMmeM janma lenA par3atA hai / gatiyoMmeM janma lene para deha prApta hotA hai / dehakI prAptise indriyA~ utpanna hotI haiM / indriyoMse viSayoM kA grahaNa hotA hai / viSayoMke grahaNase rAga aura dve parUpa pariNAma hote haiM / isa prakAra saMsAra-cakrameM paribhramaNa karate hue jIvake rAga-dveSarUpa bhAvoMse karma-bandha aura karma - bandhase rAga-dveSarUpa bhAva hote rahate haiM / ukta vivecanase yaha spaSTa hai ki saMsArake paribhramaNakA kAraNa karmabandha hai aura karmabandhakA kAraNa rAga-dveSa hai| rAga-dveSakA hI dUsarA nAma kaSAya hai / rAga-dveSakA bhI mula kAraNa moha yA ajJAna hai / AtmAke vAstavika svarUpakI jAnakArI yA viparIta jAnakArIkA nAma moha hai / isa prakAra rAga-dveSa aura moha hI sasAra - paribhramaNa ke kAraNa haiM aura inake kAraNa hI jIva nAnA prakArake kaSToMko bhogA karatA hai /
Page #84
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAyapAhuDasutta karmakA svarUpa aura karmavandhake kAraNa karma zabdakA artha kriyA hai, arthAt jIva (prANI)ke dvArA kI jAnevAlI kriyAko karma kahate haiM / karma zabdakA aisA vyutpatti-phalita artha honepara bhI jaina-mAnyatAke anusAra itanA vizeSa jAnanA Avazyaka hai ki saMsArI jIvake prati samaya jo mana, vacana aura kAyakI parispanda (halana-calana) rUpa kriyA hotI hai, use yoga kahate hai aura yogake nimittase ve sUkSma pudgala jinheM ki karma-paramANu kahate hai AtmAkI ora AkRSTa hote haiM aura AtmAke rAga-dveparUpa kapAyakA nimitta pAkara AtmAse saMbaddha ho jAte haiM / isa prakAra karma-paramANuoko AtmAke bhItara lAnekA kArya yoga karatA hai aura usakA Atma-pradezoMke sAtha bandha karAnekA kArya kapAya arthAt AtmAke rAga-dveSarUpa bhAva karate haiM / jaina-paribhASAke anusAra mana-vacana-kAyakI cacalatAse karmarUpa sUkSma paramANuoMkA AtmAke bhItara AnA Asrava kahalAtA hai aura rAgadveSarUpa kaSAyoMke dvArA unakA Atma-pradezoMke sAtha saMbaddha honA bandha kahalAtA hai / upayukta vivecanakA sAra yaha hai ki AtmAkI yogazakti aura kaSAyaM ye donoM hI karma-bandhake kAraNa haiM / yadi AtmAse kaSAya dUra ho jAya, to yogake rahane taka karma-paramANuoMkA Agamana to avazya hogA,kintu kaSAyake na honeke kAraNa ve AtmAke bhItara Thahara nahIM skeNge| dRSTAntake taura para yogako vAyukI, kaSAyako goMdakI, AtmAko dIvArakI aura karma-paramANuoMko dhUlikI upamA dI jA sakatI hai / yadi dIvAra para goMdakA lepa lagA ho, to vAyuke dvArA ur3anevAlI dhUli dIvAra para Akara cipaka jAtI hai| yadi dIvAra nirlepa aura sUkhI ho, to vAyuke dvArA ur3a kara AnevAlI dhUli dIvArapara na cipaka kara turanta jhar3a jAtI hai| yahA~ dhUlikA hInAdhika parimANameM ur3akara AnA vAyuke vega para nirbhara hai / yadi vAyukA vega tIvra hogA, to dhUli bhI adhika bhArI parimANameM ur3atI hai aura yadi vAyukA vega manda hogA, to dhUli bhI kama parimANameM ur3atI hai / / isI prakAra dIvAra para dhUlikA kama yA adhika dinoM taka cipake rahanA usa para lage goMdake lepa AdikI cipakAnevAlI zaktikI hInAdhikatA para nirbhara hai / yadi dIvAra kevala pAnIse gIlI hai, to usapara lagI dhUli jaldI jhar3a jAtI hai aura yadi tela yA goMdakA lepa dIvArapara lagA ho, to bahuta dinoM meM jhar3atI hai| yahI bAta yoga aura kaSAyake bAremeM jAnanA caahie| yogazaktikI tIvratA aura mandatAke anusAra AkRSTa honevAle karma-paramANuoMkA parimANa bhI hInAdhika hotA hai / yadi yogazakti utkRSTa hotI hai to karmaparamANu bhI adhika saMkhyAmeM AtmAkI ora zrAkRSTa hote haiM aura yadi yogazakti madhyama yA jaghanya hotI hai to karmaparamANu bhI tadanusAra uttarottara alpa parimANameM AtmAkI ora AkRSTa hote haiN| isI prakAra kaSAya yadi tIvra hotI hai to karma-paramANu AtmAke sAtha adhika dinoM taka baMdhe rahate haiM aura phala bhI tIvra dete hai / aura yadi kaSAya manda hotI haiM, to paramANu kama samaya taka AtmAse vadhe rahate hai aura phala bhI kama dete haiM / yadyapi isameM kucha apavAda hai, tathApi yaha eka sAdhAraNa niyama hai / karmavandhake bheda isa prakAra yoga aura kaSAyake nimittase AtmAke sAtha karma-paramANuokA jo bandha hotA hai vaha cAra prakArakA hotA hai--prakRtibandha, sthitibandha, anubhAgavandha aura pradezabandha / prakRtinAma svabhAvakA hai / AnevAle karmaparamANuoMke bhItara jo AtmAke jJAna-darzanAdika guNoM' ke ghAtanekA svabhAva par3atA hai, use prakRtibandha kahate haiN| sthiti nAma kAlakI maryAdAkA hai / karma-paramANuoMke Ane ke sAtha hI unakI sthiti bhI bandha jAtI hai, ki ye amuka samaya taka
Page #85
--------------------------------------------------------------------------
________________ 63 prastAvanA AtmAke sAtha badhe rheNge| karmoMke phala denekI zaktiko anubhAga kahate haiM / karma-paramANuoMmeM Aneke sAtha hI tIvra yA manda phala denekI zakti bhI par3a jAtI hai, isIko anubhAgabandha kahate haiM / AnevAle karma-paramANuoMke niyata parimAName AtmAse saMbaddha honeko pradezabandha kahate hai| ina cAroM prakAroMke bandhoMmese prakRtibandha aura pradezabandhakA kAraNa yoga hai aura sthitibandha tathA anubhAgabandhakA kAraNa kapAya hai / arthAt AtmAke bhItara Ane vAle karma-paramANuoMmeM aneka prakArakA svabhAva par3anA aura unakA hInAdhika sakhyAmeM bandha honA ye do kAma yoga para nirbhara haiN| tathA unhIM karma-paramANuoM kA AtmAke sAtha kama yA adhika kAla taka Thahare rahanA aura tIvra yA manda phala denekI zaktikA par3anA ye do kAma kaSAyake Azrita hai| prakRtibandha-uparyukta cAroM prakArake vandhoMmeMse prakRtibanyake ATha bheda haiM-1 jJAnAvaraNa, 2 darzanAvaraNa, 3 vedanIya, 4 mohanIya, 5 Ayu, 6 nAma,7 gotra aura 8 antraay| jJAnAvaraNakarma AtmAke jJAnaguNakA AvaraNa karatA hai, arthAt usake jJAnaguNako Dhaka detA hai, yA pragaTa nahIM hone detA / isa karmake nimittase hI koI alpa-jJAnI aura koI vizepa-jJAnI dekhA jAtA hai / darzanAvaraNakarma darzanaguNakA arthAt dekhanekI zaktikA AvaraNa karatA hai| vedanIyakarma AtmAko sukha yA duHkha kA vedana karAtA hai / AtmAmeM rAga, dvaSa aura moha ko utpanna karanevAle karmako mohanIya kahate haiN| isa karmake udayase prathama to AtmAko yathArtha sukhake mArgakA bhAna hI nahIM hotA / dUsare yadi satyArtha mArgakA bhAna bhI ho jAya, to usapara vaha calane nahIM detA / manuSya, pazu ora jIva-jantu Adi prANiyoMke zarIrameM niyata kAla taka roka kara rakhane vAle karmako Ayukarma kahate haiN| Ayukarmake udayako janma aura usake vicchedako maraNa kahate haiN| nAnA prakArake bhale-bure zarIra, unake vividha aga aura upAMgoM AdikI racanA karanevAle karmako nAmakarma kahate haiN| acche yA bure saMskAroM vAle kula, vaMza AdimeM utpanna karanevAle karmako gotrakarma kahate haiM / icchita yA mano'bhilapita vastukI prAptimeM vighna karane vAle karmako antarAya kahate haiN| ina ATha karmoMmeMse jJAnAvaraNa, darzanAvaraNa mohanIya aura antarAya ye cAra ghAtiyA karma kahalAte haiM, kyoMki ye cAroM hI AtmAke jJAnadarzanAdi anujIvI guNoMkA ghAta karate haiN| zeSa cAra aghAtiyA karma kahalAte haiM, kyoMki ve AtmAke guNoMkA ghAta karaneme asamartha haiN| ghAtiyA karmoM meM bhI do vibhAga haiM-dezaghAtI aura sarvaghAtI / jo karma AtmAke guNakA eka deza ghAta karatA hai, vaha dezaghAtI kahalAtA hai aura jo Atma-guNakA pUrNarUpase ghAta karatA hai, vaha sarvaghAtI kahalAtA hai| aghAtiyA karmomeM bhI do bheda haiM-puNyakarma aura paapkrm| cAroM ghAtiyAkarma pAparUpa hI hote haiM / aghAtiyA karmoM meM sAtA vedanIya, zubha Ayu, nAmakarmakI zubha prakRtiyAM aura uccagotra puNyakarma hai, aura zeSa prakRtiyAM pApakarma hai| * uparyukta ATha karmoM meM jo mohanIya karma hai, vaha rAga, dveSa aura mohakA janaka honese sarva karmoMkA nAyaka mAnA gayA hai, isalie sabase pahale usake dUra karanekA hI maharSiyoMne upadeza diyA hai / mohanIya karmake do bheda haiM-eka darzana mohanIya aura dUsarA cAritra mohanIya / darzanamohanIya karma jIvako AtmasvarUpakA yathArtha darzana nahIM hone detA, use saMsArakI mAyAmeM mohita karake rakhatA hai, isalie use rAga, dveSa aura mohakI tripuTIme 'moha' nAmase pukArate haiN| dUsarA bheda jo cAritramohanIyakarma hai, usake udayase jIva sAMsArika vastuoMmese kisIko bhalA jAna kara usameM rAga karatA hai aura kisIko burA jAnakara usase dveSa karatA hai / krodha, mAna, mAyA aura lobha rUpa jo cAroM kapAya lokameM prasiddha hai, ve isI karmake udayase hotI haiM / ina cAroM kapAyoko rAga aura upame vibhAjita kiyA gayA hai| cUrNikArane vibhinna nayokI apekSA kapA
Page #86
--------------------------------------------------------------------------
________________ 64 kasAyapAhuDasuta yA vibhAjana rAga aura dveSameM kiyA hai| moTe taura para krodha aura mAnako dveparUpa mAnA gayA hai, kyoMki, inake karanese dUsaroM ko duHkha hotA hai / tathA mAyA aura lobhako rAgarUpa mAnA gayA hai, kyoMki inheM karake manuSya apane bhItara sukha, Ananda yA harSakA anubhava karatA hai / prastuta grantha pandraha adhikAroM meM vibhakta hai aura unameM rAga-dveSa- mohakA tathA kapAyoM kI bandha, udaya aura sattva Adi vividha dazAoM kA vistRta vyAkhyAna kiyA gayA hai| unakA saMkSipta paricaya isa prakAra hai 1 pejadosavibhakti - isa adhikArameM kaSAyakA aneka dRSTiyoMse rAga-dveSameM vibhAga kara yaha batalAyA gayA hai ki rAga-dveSa aura kaSAya kyA vastu haiM, inake kitane bheda haiM, ve kisake hote haiM,. kaba hote haiM aura hone para ve kitanI dera taka rahate haiM / inakA antarakAla kyA hai aura inake dhAraNa karanevAle jIva kisa prakArake hInAdhika parimANa meM pAye jAte haiM / vibhakti mahAdhikAra -- isa adhikAra meM vastutaH prakRtivibhakti, sthitivibhakti, anubhAgavibhakti, pradezavibhakti, kSINAkSINa aura sthityantika ye chaha avAntara adhikAra hai / - prakRtivibhakti - yoga ke nimittase AtmA ke bhItara AnevAle pudgala karmomeM jo jJAna-darzanAdi guNoMke rokane yA zrAvaraNa karanekA svabhAva par3atA hai, use prakRti kahate haiM / vibhakti zabdakA artha vibhAga hai / ATha karmoM meM se prastuta granthameM kevala eka mohanIya karmakA hI varNana kiyA gayA hai / mohanIya karmake mUla bheda do aura uttarabheda aTThAIsa batalAye gaye haiM, unakA eka-eka rUpase tathA aTThAIsa, sattAIsa Adi prakRtirUpa sattvasthAnoM kI apekSA isa adhikAra meM vistRta vivecana kiyA gayA hai / 2 sthitivibhakti-Ane vAle karma AtmA ke bhItara jitane samaya taka vidyamAna rahate haiM, unakI kAla-maryAdAko sthiti kahate haiM / prastuta adhikAra meM mohanIya karmake aTThAIsa bhedoM kI jaghanya aura utkRSTa sthitikA varNana aneka anuyogadvAroMse kiyA gayA hai| 3 anubhAgavibhakti - karmoM ke phala denekI zaktiko anubhAga kahate haiM / phala denekI tIvratA aura mandatAkI apekSA anubhAga latA, dAru (kASTha) asthi (haDDI) aura zaila ke rUpase cAra prakArakA hotA hai | latA nAma bela kA hai / jisa prakAra latA bahuta komala hotI hai, usase kASTha adhika kaThora hotA hai, kASThase haDDI aura bhI kaThora hotI hai aura pattharakI zilA sabase + mohakarmake mUlameM do bheda haiM- darzanamohanIya aura cAritramohanIya / darzanamohanIyake tIna bheda haimithyAtva, samyagmithyAtva aura samyaktvaprakRti / cAritramohanIyakarmake bhI do bheda hai - kaSAyavedanIya aura nokssaayvedniiy| kaSAyavedanIyake 16 bheda hai - pranantAnubandhI krodha, mAna, mAyA, lobha, apratyAkhyAnAvaraNa krodha, mAna, mAyA, lobha, pratyAkhyAnAvaraNa, krodha, mAna, mAyA, lobha zraura saMjvalanakrodha, mAna, mAyA, lobha / nokaSAyavedanIyake e bheda hai - hAsya, rati, arati, zoka, bhaya, jugupsA, strIveda, puruSaveda zraura napu sakaveda / isa prakAra sarva milAkara cAritramohanIyakarmake 25 bheda hote hai aura dono ke bheda milAkara mohakarmake 28 bheda ho jAte haiM / inameMse zranantAnuvandhI krodha, mAna, mAyA, lobha ye cAra prakRtiyA zraura darzanamohakI tIna prakRtiyA, ye sAta prakRtiyA AtmAke samyagdarzana guragakA ghAta karatI haiM aura ina sAtoMke prabhAva honepara AtmAkA ukta guNa prakaTa hotA hai / isI prakAra pratyAkhyAnAvaraNakapAya dezasayamakI, pratyAkhyAnAvararaNakapAya sakalasayamakI zrIra saMjvalanakapAya yathAsyAtasayamakI ghAtaka haiM / navo nokaSAya utpanna hue cAritrake bhItara pratIcAra, mala yA doSa utpanna karate rahate hai / jaba zrAtmAke bhItarase kapAya aura nokapAyakA prabhAva ho jAtA hai, taba zrAtmAmeM vItarAgatArUpa zAnta dazA prakaTa ho jAtI hai /
Page #87
--------------------------------------------------------------------------
________________ prastAvanA adhika kaThora hotI hai, usI prakArase karmoM ke bhItara bhI hInAdhikarUpase cAra prakArake phala denekI zakti pAI jAtI hai| anubhAgavibhaktimeM mohakamake anubhAgakA ukta cAroM prakAroMse varNana kiyA gayA hai| pradezavibhakti- eka samayameM AtmAke bhItara AnevAle karma-paramANuoMkA tatkAla sarva karmImeM vibhAjana ho jAtA hai / usameMse jitane karma-pradeza mohanIyakarmake hisse meM Ate haiM, unakA bhI vibhAga usake uttara bheda-prabhedoM meM hotA hai| mohakarmake isa prakArake pradeza-sattvakA varNana isa pradezavibhaktinAmaka adhikAra meM aneka anuyogadvAroMkI apekSA kiyA gayA hai| kSINAkSINAdhikAra-kisa sthitimeM avasthita karma-pradeza utkarSaNa, apakarpaNa, saMkramaNa aura udayake yogya evaM ayogya hote haiM, isa bAtakA vivecana kSINAkSINa adhikArameM kiyA gayA hai| karmoMkI sthiti aura anubhAgake bar3haneko utkarpaNa, ghaTaneko apakarSaNa aura anya prakRtirUpase parivartita honeko saMkramaNa kahate haiM / sattAmeM avasthita karmakA samaya pAkara phalapradAna karaneko udaya kahate haiM / jo karma-pradeza utkarpaNa, apakarpaNa, saMkramaNa aura udayake yogya hote haiM, unheM kSINasthitika kahate haiM, tathA jo karma-pradeza utkarpaNa, apakarpaNa, saMkramaNa aura udayake yogya nahIM hote haiM unheM akSINasthitika kahate haiM / prastuta adhikArameM ina donoM prakArake karmoMkA varNana kiyA gayA hai| sthityantika-aneka prakArakI sthitiyoMko prApta honevAle karma-paramANuoMko sthitika yA sthityantika kahate haiM / ye sthiti-prApta karma-pradeza utkRSTasthiti, nipekasthiti. yathAniSekasthiti aura udayasthitike bhedase cAra prakArake hote haiM / jo karma baMdhane ke samayase lekara usa karmakI jitanI sthiti hai, utane samaya taka sattAme rahakara apanI sthitike antima samayameM udayako prApta hotA hai, use utkRSTasthitiprApta karma kahate hai / jo karmapradeza bandhake samaya jisa sthitimeM nikSipta kiyA gayA hai, tadanantara usakA utkarSaNa yA apakarpaNa honepara bhI usI sthitiko prApta hokara jo udaya-kAlameM dikhAI detA hai, use nipekasthitiprApta-karma kahate haiM / bandhake samaya jo karma jisa sthitimeM nikSipta huA hai yadi vaha utkarpaNa aura apakarSaNa na hokara usI sthiti ke rahate hue udayame AtA hai, to use yathAniSekasthiti-prApta karma kahate haiN| jo karma jisa kisI sthitiko prApta hokara udayameM AtA hai, use udaya sthiti-prApta karma kahate haiM / prakRta adhikArameM ina cAroM hI prakAroMke karmoMkA varNana kiyA gayA hai| ____ uparyukta chaha adhikAroMmeMse prArambhake do adhikAroMkA varNana sthitivibhakti nAmaka dUsare adhikArameM kiyA gayA hai aura zeSa cAroM adhikAroMkA antarbhAva anubhAgavibhaktimeM kiyA gayA hai / ataeva dUsare adhikArakA nAma sthitivibhakti aura tIsare adhikArakA nAma anubhAgavibhakti jAnanA caahie| 4 vandha-adhikAra-jIvake mithyAtva, avirati, pramAda, kapAya aura yogake nimittase pudgala-paramANuoMkA karmarUpase pariNata hokara jIvake pradezoMke sAtha eka kSetrarUpale baMdhaneko bandha kehate haiM / bandha ke cAra bheda pahale batalAye jA cuke haiN| prakRta adhikArame unakA varNana kiyA gayA hai| 5 saMkrama-adhikAra-baMdhe hue karmoMkA yathAsabhava apane avAntara bhedoMmeM saMkrAnta yA parivartita honeko sakrama kahate hai| bandhake samAna saMkrama ke bhI cAra bheda haiM-1prakRtisakrama 2 sthitisaMkrama, 3 anubhAgasaMkrama aura pradezasaMkrama / eka karma-prakRtike dUsarI prakatirUpa ho
Page #88
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAyapAhuDasutta jAneko prakRtisaMkrama kahate haiN| jaise sAtAvedanIyakA asAtAvedanIyarUpase pariNata ho jAnA / vivakSita karmakI jitanI sthiti par3I thI, pariNAmoMke vazase usake hInAdhika honeko yA anya prakRtikI sthitirUpase pariNata ho jAne ko sthitisaMkrama kahate hai| sAtAvedanIya Adi jina prakRtiyoM meM jisa jAtike sukhAdi denekI zakti thI, usake hInAdhika hone yA anya prakRtike anubhAgarUpase pariNata honeko anubhAgasakrama kahate haiM / vivakSita samayame Aye hue karmaparamANuoMmese vibhAjanake anusAra jisa karma-prakRtiko jitane pradeza mile the, unake anya prakRti-gata pradezoMke rUpase saMkrAnta honeko pradezasaMkramaNa kahate hai| isa adhikArameM mohakarmake ukta cAroM prakArake saMkramakA aneka anuyogadvAroMse bahuta vistRta vivecana kiyA gayA hai| 6 vedaka-adhikAra--isa adhikArameM mohanIya karmake vedana arthAt phalAnubhavanakA varNana kiyA gayA hai / karma apanA phala udayase bhI dete haiM aura udIraNAse bhI dete haiN| sthitike anusAra nizcita samaya para karma ke phala deneko udaya kahate haiN| tathA upAya-vizepase asamayameM hI nizcita samayake pUrva phalake deneko udIraNA kahate haiM / jaise DAlameM lage hue zrAmakA samaya para paka kara svaya giranA udaya hai / tathA pakaneke pUrva hI use tor3akara pAla AdimeM rakhakara samayake bhI bahuta pahale usakA pakA lenA udIraNA hai| ye donoM hI prakRti, sthiti, anubhAga aura pradezake bheda se cAra-cAra prakArake hote hai / ina savakA prakRta adhikArameM aneka anuyogadvAroMse bahuta vistAra-pUrvaka varNana kiyA gayA hai|| 7 upayoga-adhikAra--jIvake krodha, mAna, mAyAdi rUpa pariNAmoMke honeko upayoga kahate haiM / isa adhikArame krodhAdi cAroM kapAyoMke upayogakA varNana kiyA gayA hai aura batalAyA gayA hai ki eka jIvake eka kaSAyakA udaya kitane kAla taka rahatA hai, kisa gatike jIvake kaunasI kapAya vAra-bAra udayame AtI hai, eka bhavame eka kapAyakA udaya kitane vAra hotA hai aura eka kapAyakA udaya kitane bhavoM taka rahatA hai ? jitane jIva vartamAna samayameM jisa kapAyase upayukta hai, kyA ve utane hI pahale usI kaSAyase upayukta the aura kyA Age bhI upayukta raheMge ? ityAdi rUpase kaSAya-viSayaka aneka jJAtavya vAtoMkA bahuta hI vaijJAnika vivecana isa upayoga-adhikArameM kiyA gayA hai / 8 catu:sthAna-adhikAra--ghAtiyA karmoMmeM phala denekI zaktikI apekSA latA, dAru, asthi aura zailarUpa cAra sthAnoMkA vibhAga kiyA jAtA hai, unhe kramaza. ekarathAna dvisthAna, tristhAna aura catu.sthAna kahate haiM / isa adhikArame krodhAdi cAroM kapAyoMke ukta cAroM sthAnoMkA varNana kiyA gayA hai, isalie isa adhikArakA nAma catu sthAna hai| isameM batalAyA gayA hai ki krodha cAra prakArakA hotA hai-pApANa-rekhAke samAna, pRthvI-rekhA ke samAna, vAlu-rekhAke samAna aura jala-rekhAke samAna / jaise-jala meM khIMcI huI rekhA turanta miTa jAtI hai aura vAlu, pRthvI aura pApANameM khIMcI gaI rekhAe~ uttarottara adhika-adhika samayameM miTatI haiM, isI prakArase krodhake bhI cAra prakArake sthAna hai, jo hInAdhika kAlake dvArA upazamako prApta hote haiM / isI prakArase mAna, mAyA aura lobhake bhI cAra-cAra sthAnoMkA varNana isa adhikArameM kiyA gayA hai| isake atirikta cAroM kapAyoMke solaha sthAnoM se kauna sA sthAna ksi sthAnase adhika hotA hai, aura kauna kisase hIna hotA hai, kauna sthAna sarvaghAtI hai aura kauna sthAna dezaghAtI hai ? kyA sabhI gatiyoMmeM sabhI sthAna hote haiM, yA kahIM kucha antara hai ? kisa sthAnakA anubhavana karate hue kisa sthAnakA bandha hotA hai, aura kisa kisa sthAnakA vandha nahIM karate hue kisa sthAnakA bandha nahIM hotA, ityAdi aneka saiddhAntika gahana vAtoMkA nirUpaNa isa adhikArameM kiyA gayA hai|
Page #89
--------------------------------------------------------------------------
________________ prastAvanAM 67 8 vyaMjana - adhikAra - vyaMjana nAma paryAyavAcI zabdakA hai / isa adhikArameM krodha, mAna, mAyA aura lobha, ina cAroM hI kapAyoMke paryAyavAcaka zabdokA nirUpaNa kiyA gayA hai / jaise--krodhake krodha, roSa, akSamA, kalaha, vivAda Adi / mAnake mAna, mada, darpa, stambha, paribhava Adi / mAyAke mAyA, nikRti, vacanA, sAtiyoga aura anRjutA Adi / lobhake lobha rAga, nidAna, preyas, mUrcchA Adi / kaSAyake ina vividha nAmAMka dvArA kapAya - tripayaka aneka jJAtavya bAtoM para nayA prakAza par3atA hai / 10 darzana mohopazamanA - adhikAra - jisa karmake udayase jIvako apane svarUpakA darzana, sAkSAtkAra aura yathArtha pratIti yA zraddhAna nahIM hone pAtA, use darzana mohakarma kahate haiM / isa karmake paramANuoM kA eka antarmuhUrta ke lie antara rUpa abhAva karane yA upazAnta rUpa avasthAke karaneko upazama kahate haiM / isa darzanamohake upazamanakI avasthAmeM jIvako apane asalI svarUpakA eka antamuhUrta ke lie sAkSAtkAra ho jAtA hai / usa samaya vaha jisa parama AnandakA anubhava karatA hai, vaha vacanoMke agocara hai / isa adhikAra me isI darzanamohake upazamana karanevAle jIvake pariNAma kaise hote haiM, usake kaunasA yoga, kaunasA upayoga, kaunasI kapAya, kaunasI lezyA aura kaunasA veda hotA hai, ina sarva bAtoM kA vivecana karate hue una pariNAma-vizepakA vistArase varNana kiyA gayA hai jinake ki dvArA yaha jIva isa alabdha- pUrva samyaktva-ratnako prApta karatA hai | darzanamohake upazamanako cAro hI gatiyoM ke jIva kara sakate haiM, kintu use sajJI pacendriya aura paryAptaka niyamase honA cAhie | anta meM isa prathamopazamasamyaktvI arthAt prathama vAra upazamasamyagdarzanako prApta karane vAle jIvake kucha viziSTa kAryoM aura avasthAoM kA varNana kiyA gayA hai / 11. darzana mohakSapaNA adhikAra - Upara darzanamohakI jisa upazama avasthAkA varNana kiyA gayA hai, vaha eka antarmuhUrtake pazcAt hI samApta ho jAtI hai aura phira vaha jIva pahale jaisA hI Atma-darzana se vacita ho jAtA hai / Atma-sAkSAtkAra sadA banA rahe, isake lie Avazyaka hai ki usa darzanamoha karmakA sadA ke lie kSaya ( khAtamA) kara diyA jAya / aura isake lie jina khAsa bAtoM kI AvazyakatA hotI hai, una sabakA vivecana isa adhikArameM kiyA gayA hai / isameM batalAyA gayA hai ki darzanamohakI kSapaNAkA prArambha karmabhUmikA utpanna huA manuSya hI kara sakatA hai / haoN, usakI pUrNatA cAroM gatiyoM meM kI jA sakatI hai | darzanamohakI kSapaNAkA prArambha karane vAle manuSya ke kamase kama tejolezyA avazya honA cAhie | darzanamohakI kSapaNAkA kAla antarmuhUrta hai / isa kSapaNa - kriyA ke samApta hone ke pUrva hI yadi usa manuSya kI mRtyu ho jAya, to vaha apanI Ayu bandha ke anusAra yathAsaMbhava cAro hI gatiyoM meM utpanna ho sakatA hai / manuSya jisa bhavameM darzanamohakI kSapaNAkA prArambha karatA hai, usake atirikta adhikase adhika tIna bhava aura dhAraNa karake saMsArase mukta ho jAtA hai, aura sadA ke lie zAzvata Anandako prApta kara letA hai / 12 saMyamAsaMyama labdhi-adhikAra- - jaba AtmAko apane svarUpakA sAkSAtkAra ho jAtA hai aura vaha mithyAtvarUpa kardama (kIcar3a ) le nikala kara aura nirmala sarovara meM snAna kara sarovara ke taTa para sthita zilA talapara avasthita ho jAtA hai, taba usake AnandakA pArAvAra nahIM rahatA hai aura phira vaha isa bAtakA prayatna karatA hai ki aba isa niMdya, alaMdhya kardamameM puna: merA patana na hove | isa prakAra se vicAra kara sAMsArika viSaya-vAsanArUpI kIcar3a se jitane azamaM saMbhava hotA hai, utane aMza meM vaha bacanekA prayatna karatA hai, isIko saMyamAsaMyama-labdhi kahate haiM /
Page #90
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAyapAhuDasutta zAstrIya paribhASAke anusAra apratyAkhyAnAvaraNa kapAyake udayake abhAvase dezasaMyamako prApta karane vAle jIvake jo vizuddha pariNAma hote haiM, use saMyamAsaMyamalabdhi kahate haiN| isake nimittase jIva zrAvakake vratoMko dhAraNa karane meM samartha hotA hai / prakRta adhikArameM saMyamAsaMyamalabdhike lie Avazyaka sarva kArya-vizeSokA vistArase varNana kiyA gayA hai| 13 saMyamalabdhi-adhikAra-pratyAkhyAnAvaraNa kaSAyake abhAva hone para AtmAmeM saMyamalabdhi prakaTa hotI hai, jisake dvArA AtmAkI pravRtti hiMsAdi paoNco pApoMse dUra hokara ahiMsAdi mahAvratoMke dhAraNa aura pAlanakI hotI hai| saMyamake prApta kara lene para bhI kapAyake udayAnusAra pariNAmoMkA kaisA utAra-car3hAva hotA hai, isa vAtakA prakRta adhikArameM vistRta vivecana karate hue saMyamalabdhi-sthAnoMke bheda batalA karake antame unake alpabahutvakA varNana kiyA gayA hai| 14 cAritramohopazomanA-adhikAra--isa adhikAra meM cAritramohanIya karmake upazamakA vidhAna karate hue batalAyA gayA hai ki upazama kitane prakArakA hotA hai, kisa kisa karmakA upazama hotA hai, vivakSita cAritramoha-prakRti kI sthiti ke kitane bhAgakA upazama karatA hai, kitane bhAgakA saMkramaNa karatA hai aura kitane bhAgakI udIraNA karatA hai ? vivakSita cAritramohanIya prakRtikA upazama kitane kAlameM karatA hai, upazama karane para sakramaNa aura udIraNA kaba karatA hai ? upazAmakake ATha karaNoMmese kaba kisa karaNakI vyucchatti hotI hai, ityAdi praznoMkA udbhAvana karake vistArake sAtha una sabakA samAdhAna kiyA gayA hai| anta meM batalAyA gayA hai ki upazAmaka jIva eka vAra vItarAga dazAko prApta karaneke bAda bhI kisa kAraNase nIceke guNasthAnoM meM giratA hai aura usa samaya usake kauna-kaunase kArya-vizepa kisa kramase prArambha hote haiM ? 15 cAritramohakSapaNA-adhikAra-cAritramohanIya karmakI prakRtiyoMkA kSaya kisa kisa kramase hotA hai, kisa kisa prakatike kSaya hone para kahA para kitanA sthitibandha aura sthitisattva rahatA hai, ityAdi kArya-vizeSoMkA isa adhikAra meM bahuta vistArase varNana kiyA gayA hai / antameM batalAyA gayA hai ki jaba taka yaha jIva kaSAyoMkA kSaya hojAne para aura vItarAga dazAka prApta kara lene para bhI chadmastha paryAyase nahIM nikalatA hai, taba taka jJAnAvaraNIya, darzanAvaraNIya aura antarAya karmakA niyamase vedana karatA hai / tatpazcAt dvitIya zukladhyAnase ina tInoM ghAtiyA kaukA bhI samUla nAza karake sarvajJa ora sarvadarzI hokara ve dharmopadeza karate hue AryakSetrame vihAra karate haiN| pazcimaskandha adhikAra-sarvajJa aura sarvadarzI hojAneke pazcAt bhI sayogijina. ke cAra aghAtiyA karma zepa raha jAte haiM, aura unake kSaya hue vinA siddha avasthA prApta hotI nahIM hai, ataeva unake kSayakA vidhAna cUrNikArane pazcimaskandhanAmaka adhikArake dvArA kiyA hai / isameM batalAyA gayA hai ki saMyogijina kisa prakArase kevalisamuddhAvakarate hue aghAtiyA karmoMkA kSaya karake muktiko prApta karate haiM aura sadAke lie ajara, amara vana karake ananta sukhake bhAgI bana jAte haiN| upasaMhAra isa prakAra prastuta granthame jIvoMko saMsAra-paribhramaNa karAne vAle kapAyoMke rAga-dvapAsmaka svarUpakA vividha prakAroMse varNana karake unase vimukta honekA mArga batalAyA gayA hai| .
Page #91
--------------------------------------------------------------------------
________________ viSaya-sUcI 14 vipaya pRSTha viSaya pranthakArake dvArA kasAyapAhuDakI utpatti- prakRti-sthAnoMkA nAnA jIvoMkI apekSA __ sthAnakA nirdeza 1 bhaMgavicaya nirUpaNa sAyapAiDake upakramakA prakRti-sthAnoMkA alpabahutva nirUpaNa 2 bhujAkAra, alpatara aura avasthitagranthakAra-dvArA kasAyapAhuDake pandraha adhi- vibhaktike nirUpaNakI sUcanA ___ kAroM meM vibhakta gAthAoMkA nirdeza 4 bhujAkArAdi vibhaktiyoMkA eka jIvakI aTThAIsa mUla gAthAoMkI bhASya apekSA kAla-nirUpaNa gAthAoMkA nirUpaNa 10 prakRtivibhaktimeM padanikSepa aura vRddhike granthakAra-dvArA kasAyapAhuDake pandraha ___ anumArgaNakI sUcanA adhikAroMkA nirUpaNa 13 cUrNikAra-dvArA anya prakArase pandraha sthiti-vibhakti 80-146 ___adhikAroMkA varNana kasAyapAhuDake dUsare nAmakA nirdeza 16 / sthitivibhaktike uttarabhedoMkA nirUpaNa 80 pejja padakI nikSepoMme yojanA aura sthitivibhaktikA teIsa anuyoga-dvAronayoMmeM vibhAjana __ se nirUpaNa dosa padakI nikSepoMmeM yojanA aura uttaraprakRti sthitivibhaktikA arthapada nayoMmeM vibhAjana 16 mithyAtva Adi karmoMkI utkRSTasthiti pAhuDa zabdakA nikSepa aura usakI nirukti 28 vibhakti kA nirUpaNa granthakAra-dvArA anAkAra-upayoga Adi mithyAtva Adi karmoMkI jaghanya sthitipadoMke kAlakA nirUpaNa vibhaktikA nirUpaNa nayoMkI apekSA pejja aura dosakA mithyAtva Adi karmoM ke utkRSTa aura ___ svAmitvAdi anuyogoMse nirUpaNa 34 jaghanya svAmitvakA nirUpaNa 67 prakRti-vibhakti 45-76 mithyAtva Adi karmoMkI utkRSTa aura vibhakti padakA nikSepoM kI apekSA bheda jaghanya sthitivibhaktike kAlakA nirUpaNa 45 nirUpaNa 102 karma-vibhaktikA granthakArake dvArA mithyAtva Adi karmokI utkRSTa aura nirUpaNa jaghanya sthitivibhaktike antarakA prakRtivibhakti ke uttarabhedoMkA svAmitva 104 Adi anuyogoMke dvArA nirUpaNa 50 nAnA jIvoMkI apekSA sthitivibhaktiprakRti-sthAna-vibhaktikI sthAna samu __kA bhaga-vicaya 106 kIrtanA 57 nAnA jIvoMkI apekSA sthitivibhaktikA prakRti-sthAnoke svAmitvakA nirUpaNa 58 antara-nirUpaNa 110 prakRti-sthAnoMke kAlakA " 61 sthiti-vibhaktike sannikarSakA nirUpaNa 111 prakRti-sthAnoke antarakA " 70 sthitivibhaktikA alpabahutva .121 nirUpaNa
Page #92
--------------------------------------------------------------------------
________________ 166 |is 184 kesayipAhuDasuta bhujAkAra alpatara, avasthita aura mithyAtva Adi prakRtiyoMkI anubhAgazravaktavyavibhaktike arthapadakA vibhaktike utkRSTa aura jaghanya varNana 123 antarakA nirUpaNa 165 bhujAkAra sthiti-vibhaktike kAlakA eka nAnA jIvoMkI apekSA anubhAga jIvakI apekSA nirUpaNa 125 vibhaktikA bhaga-vicaya 166 bhujAkArasthiti-vibhaktikA nAnA nAnA jIvoMkI apekSA anubhAga___ jIvoMkI apekSA bhaMgavicaya 130 vibhaktika kAla 168 bhujAkAra sthiti vibhakti kA nAnA nAnA jIvoMkI apekSA anubhAgajIvoMkI apekSA kAla vibhaktikA antara bhujAkAra sthitivibhaktikA nAnA jIvoM- anubhAgavibhaktikA alpabahutva 171 kI apekSA antara 131 satkarmasthAnoMke bheda aura unake alpabhujAkAra sthitivibhakti ke sannikarpakA bahutvakA nirUpaNa nirUpaNa 232 pradeza-vibhakti 177-212 bhujAkAra sthitivibhaktikA alpabahutva 134 pradezavibhaktike uttara bhedoMkA nirUpaNa 177 bhujAkAra sthitivibhaktike padanikSepa mUlaprakRti-pradezavibhaktikA bAIsa kA varNana 135 anuyogadvAroMse nirUpaNa , sthitivibhaktike vRddhikA nirUpaNa 136 uttaraprakRti-pradezavibhaktike svAmitvakA vRddhikI apekSA sthitivibhakti ke kAla nirUpaNa kA nirUpaNa 137 uttaraprakRti-pradezavibhaktikA kAla 148 vRddhikI apekSA antarakA nirUpaNa 136 uttaraprakati-pradezavibhaktikA antara vRddhikI apekSA sthiti vibhaktikA alpa- . nAnA jIvoMkI apekSA uttaraprakRtibahutva 140 pradezavibhaktikA bhagavicaya sthitisatkarmasthAnoMkA nirUpaNa anivRtti karaNa Adi padoMkA kAla nAnA jIvoMkI apekSA uttaraprakRti____ sambandhI alpabahutva 144 pradezavibhaktikA kAla aura antara 200 sthitisatkarmasthAnoMkA alpavahutva uttaraprakRti-pradezavibhaktike utkRSTa pradeza145 satkarmakA alpabahutva 201 anubhAga-vibhakti . 147-176 uttaraprakRti-pradezavibhaktike jaghanya pradezaanubhAgavibhaktike uttara-bhedoMkA nirUpaNa 147 satkarma-alpabahutvakA sakAraNa mUla anubhAgavibhaktikA teIsa anu nirUpaNa 206 ___ yogadvAroMse nirUpaNa 15- narakagatimeM jaghanya pradezasatkarmake alpamohanIyakarmakI uttara prakRtiyoMke deza bahutvakA nirUpaNa ghAtI sarvaghAtI azokA vibhAjana 157 ekendriyoM meM jaghanya pradezasatkarmake alpaghAtisaMjJA aura sthAnasaMjJAke dvArA moha bahutvakA nirUpaNa 210 karmake uttarabhedoMkA nirUpaNa 158 kSINAkSINAdhikAra 223-234 mithyAtva Adi prakRtiyoMkI anubhAga- utkarpaNa, apakarSaNa, saMkramaNa aura udaya vibhaktikA svAmitva-nirUpaNa 160 ___ kI apekSA kA~ke kSINasthitika mithyAtva Adi prakRtiyoMkI anubhAga- aura kSINasthitikakA nirUpaNa 213 vibhaktike utkRSTa aura jaghanya utkarpaNAdi cAro padoMkI apekSA utkRSTa kAlakA nirUpaNa .. 163 kSINasthitikakA svAmitva 141
Page #93
--------------------------------------------------------------------------
________________ 226 utkarSaNAdi cAroM padoM kI apekSA jaghanya kSIrasthitika svAmitvakA nirUpaNa kSIrasthitika prakRtiyoMkA alpabahutva 231 sthitika adhikAra 235-247 - utkRSTa sthitiprAptaka, niSekasthitiprAptaka, "yathAniSeka sthitiprAptaka aura udayasthitiprAptaka karmoMkI samutkIrtanA aura unakA pa mithyAtva Adi karmoke utkRSTa sthitiprAptaka AdikA svAmitva utkRSTasthitiprAptaka Adi karmoM ke alpabahutvakA nirUpaNa - adhikAra granthakAra dvArA baMdha aura saMkramaNakI sUcanA saMkrama- zrarthAdhikAra sakramaNakA upakrama - nirUpaNa prakRtisaMkramaNakA granthakAradvArA nirdeza prakRtisaMkramaNa ke svAmitvakA nirUpaNa prakRtisakrama kAlakA prakRtisaMkramake antarakA nAnA jIvoM kI apekSA prakRtisaMkramakA 33 bhaMga-vicaya ,, viSaya-sUcI prakRtisakrama ke sannikarSakA nirUpaNa prakatisakramakA alpabahutva prakRtisthAna saMkramakI samutkIrtanA prakRti - pratigrahasthAnoM kA varNana pratigrahasthAnoMmeM saMkramasthAna saMkramasthAnoMke pratimahasthAnoMkA citra sattva sthAnoMmeM saMkramasthAnoMkA varNana guNasthAnoM meM saMkramasthAna aura pratigraha sthAnoM kA citra mArgaNAsthAnoM meM saMkramasthAna 235 mArgaNAoM meM saMkramasthAnoM aura pratigrahasthAnoMkA vivaraNa mohanIya karmake sattvasthAnoMmeM sakramasthAnoMkA citra 236 248-246 245 248 250-464 c 252 255 256 257 " 258 256 260 261 263 270 271 272 273 276 283 mohanIyakarmake vaMdhasthAno meM saMkrama sthAnoMkA citra saMkramasthAnoMkI prakRtiyoMkA nirUpaNa saMkramasthAnoM ke kAlakA saMkramasthAnoMke antarakA saMkramasthAnoMke alpabahutvakA 33 sthiti-saMkramAdhikAra sthitisaMkramake bheda aura arthapada sthiti ke nikSepa aura atisthApanAkA varNana nirvyAghAtakI apekSA nikSepa aura 286 286 265 "" 301 " 307 310-344 pratisthApanAkA varNana vyAghAtakI apekSA nikSepa aura atisthApanAkA varNana sthitisaMkramasambandhI varNana zraddhAcchedakA utkRSTa aura jaghanya sthitisaMkramake svAmitvakA varNana eka jIvakI apekSA sthitisaMkramake kAla aura antarakA varNana nAnA jIvoMkI apekSA sthitisakramakA bhaMgavicaya nAnA jIvoMkI apekSA sthitisaMkramake kAlakA varNana sthitisakramakA zroghakI apekSA. alpa bahutva narakagatikI apekSA sthitisaMkramakA 71 alpabahutva bhujAkArasthitisakramakA svAmitva bhujAkAra sthitisakramakA kAla bhujAkAra sthiti sakramakA tara nAnA jIvoM kI apekSA bhujAkAra sthiti sakramakA bhagavicaya nAnA jI kI apekSA bhujAkAra sthitisaMkramakA kAla nAnA jIvoM kI apekSA bhujAkAra sthiti 310 311 315 316 318 316 322 323 33 5 324 326 328 326 331 333 33 sakramakA antara 334 mujAkAra sthitisaMkrAmakoMkA alpabahutva 335
Page #94
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAyapAhuDasutta 375 padanikSepakI apekSA sthitisaMkramakA bhujAkAra-anubhAnasaMkramakA arthapada 373 svAmitva 337 bhujAkAra anubhAgamakramakA svAmitva 374 padanikSepakI apekSA sthitisaMkramakA eka jIvakI apekSA bhujAkAra-ThAnubhAga alpabahutva 340 saMkramakA kAla vRddhikI apekSA sthitisaMkramakI samu eka jIvakI apekSA bhujAkArakIrtanA ___341 anubhAgasaMkramakA antara 377 vRddhikI apekSA sthitisaMkramakA alpa nAnA jIvoMkI apekSA bhujAkArabahutva anubhAgasakramakA bhagavicaya 376 anubhAga saMkrama 345-366 nAnAjIvoMkI apekSA bhujAkAraanubhAgasaMkramake bheda aura unakA anubhAgakA kAla arthapada 355 nAnA jIvoMkI apekSA bhujAkAraapakarSaNakI apekSA nikSepa aura ati anubhAgasaMkramakA antara sthApanAkA nirUpaNa 346 bhujAkAra-anubhAgasakramakA alpabahutva 382 apakarpaNakI apekSA jaghanya nikSepa Adi padanikSepakI apekSA anubhAgasaMkramakI padoMkA alpabahutva prarUpaNA utkarSaNakI apekSA nikSepa aura ati- padanikSepakI apekSA anubhAgasaMkramakA - sthApanAkA nirUpaNa 347 svAmitva 382 utkarpaNakI apekSA jaghanya nikSepa Adi padanikSepakI apekSA anubhAgasakramakA ___padoMkA alpabahutva .. 348 alpabahutva anubhAgasaMkramakI ghAnisaMjJA aura sthAna- vRddhikI apekSA anubhAgasaMkramakI saMjJAkA nirUpaNa 346 samutkIrtanA anubhAgasaMkramakA svAmitva 351 vRddhiko apekSA anubhAgasaMkramakA eka jIvakI apekSA anubhAgasaMkramakA svAmitva kAla 354 vRddhikI apekSA anubhAgasakramakA alpa eka jIvakI apekSA anubhAgasaMkramakA bahutva 360 antara 357 anubhAgasaMkramasthAnoMkI prarUpaNA 362 anubhAgasaMkramake saMnnikarSakA nirUpaNa 36 anubhAgasaMkramasthAnoMkA alpabahutva 364 nAnA jIvoMkI apekSA anubhAgasakrama pradeza-sakrama 367.464 kA bhaMgavicaya 363 nAnA jIvoMkI apekSA anubhAgasaMkrama- pradezasakramakA arthapada 367 kA kAla 364 pradezasaMkramake bheda aura unakA svarUpa , nAnA jIvoMkI apekSA anubhAgasakrama pradezasaMkramakA utkRSTa svAmitva 401 405 kA antara pradezasakramakA jaghanya svAmitva oghakI apekSA anubhAgasaMkramakA alpa- eka jIvakI apekSA pradezasakramakA kAla 410 vahutva 368 eka jIvakI apekSA pradezasakramakA 410 narakagatikI apekSA anubhAgasakramakA antara alpabahutva 371 pradezasakramakA santikarpa ekendriyoMmeM anubhAgasakramakA alpa- AghakI apekSA utkRSTa pradezasaMkramakA vahutva alpavahutva 411 283
Page #95
--------------------------------------------------------------------------
________________ narakagatikI apekSA utkRSTa pradezasaMkrama kA alpabahutva ekendriyoM kI apekSA utkRSTa pradezasakrama kA alpabahutva zradhakI apekSA jaghanya pradeza saMkramakA alpabahutva narakagatikI apekSA jaghanya pradezasaMkrama kA alpabahutva ekendriyoM kI apekSA jaghanya pradeza sakramakA alpabahutva bhujAkAra pradezasakramakA arthapada bhujAkAra pradezasakramakI samutkIrtanA bhujAkAra pradeza kramakA svAmitva eka jIvakI apekSA bhujAkAra pradezasaMkramakA kAla eka jIva kI apekSA mujAkAra pradeza sakramakA antara nAnA jIvoM kI apekSA bhujAkAra pradezasakramakA bhaMgavicaya nAnA jIvoM kI apekSA bhujAkAra pradezasaMkramakA antara bhujAkAra pradezasakramakA alpabahutva padanikSepakI apekSA pradezasaMkramakI prarUpaNA padanikSepakI apekSA utkaSTa pradezasaMkramakA svAmitva padanikSepakI apekSA jaghanya pradezasaMkramakA svAmitva padanikSepakI apekSA pradeza kramakA alpabahutva vRddhikI apekSA pradezasakramakI samutkItanA, svAmitva aura alpabahutva pradezasakramasthAnoM kI prarUpaNA kI apekSA pradeza- saMkrama-sthAnoMkA alpabahutva narakagatikI apekSA pradezasaMkramasthAnoM kA alpabahutva ekendriyoM kI apekSA pradezasaMkramasthAnoM kA alpabahutva viSaya-sUcI 414 415 417 416 421 422 423 424 427 423 436 440 442 444 445 450 458 456 462 vedarthAdhikAra aura granthakArake dvArA udaya aura udIraNAsambandhI praznoMkA udbhAvana ekaikaprakRti - udIraNA ke bheda unakA caubIsa anuyoga-dvAroM se varNanakI sUcanA prakRtisthAna - udIraNAkI samutkIrtanA udIraNAsthAnoMkI prakRtiyoMkA nirdeza aura unake bhaMga eka jIvakI apekSA udIraNAsthAnoMkA kAla aura antara nAnA jIvoM kI apekSA udIraNAsthAnoMkA bhagavicaya, kAla aura antara udIraNA sthAnoMkAsannikarSa udIraNAsthAnoMkA alpabahutva bhujAkAra - prakRti udIraNAkA svAmitva eka jIvakI apekSA bhujAkAra-prakRtiudIraNAkA kAla ekajIvakI apekSA bhujAkAra-prakRtiudIraNAkA antara mujAkAraprakRti- udIraNAkA alpabahutva 482 udIraNAsthAnoM kA varNana 480 483 eka jIvakI apekSA udIraNAsthAnoMkA kAla udIraNAsthAnoMkA alpabahutva sthiti - udIraNAke 73 465-555 kRSTa anubhAga- udIraNAkA svAmitva jaghanya anubhAga udIraNAkA svAmitva eka jIvakI apekSA anubhAga udIraNAkA kAla eka jIvakI apekSA anubhAga udIraNA kA antara 465 467 468 466 474 34 466 454 uttara-bhedoM kA svAmitva Adi anuyogadvAroMse varNanakI sUcanA anubhAga udIraNAkA arthapada anubhAga udIraNAke uttarabhedoM kA varNana 500 456 midhyAtva Adi karmoM kI ghAtisaMjJA aura sthAna sajJAkA varNana "" "" 475 476 478 478 462 466 501 503 505 508 510
Page #96
--------------------------------------------------------------------------
________________ 74 zrodhako apekSA utkRSTa anubhAgaudIraNAkA alpabahutva oghako apekSA jaghanya anubhAga udIraNAkA alpabahutva narakagatikI apekSA jaghanya anubhAga kasAyapAhuDasutta udIraNAkA alpabahutva pradezaudIraNAke uttara bhedoM kA nirUpaNa utkRSTa pradezaudIraNAkA svAmitva 99 jaghanya pradezaudIraNAkA eka jIvakI apekSA pradezaudIraNAkA kAla eka jIvakI apekSA pradezaudIraNAkA antara pradezaudIraNAkA sannikarSa kI apekSA pradezaudIraNAMkA alpabahutva narakagati kI apekSA pradezaudIraNAkA alpabahutva prakRti kI apekSA alpabahutva sthitikI apekSA bandhAdi pAMca padakA alpabahutva anubhAga kI apekSA vandhAdi pA~ca pado kA alpabahutva pradezoM kI apekSA bandhAdi pA~ca padokA alpabahutva upayoga-arthAdhikAra granthakAra-dvArA kapAyoMke upayoga sambandhI pRcchAoMkA udbhAvana cUrNikAra-dvArA ukta pRcchAoMke upayoga kAlakA alpavaddutva kI apekSA kapAryo ke upayogakAlakA alpabahutva pravAhyamAna upadezakI apekSA caturgatike upayogakAlakA alpabahutva caudaha jIvasamAsaoNkI apekSA kapAyoM ke 512 upayogakAlakA alpabahutva kauna jIva kisa kapAyameM lagAtAra kitanI dera taka upayukta rahatA hai, isa zaMkokA samAdhAna 515 517 518 516 522 523 525 526 527 528 533 546 565-576 534 544 556 560 561 562 564 568 570 cAroM gatiyoM kI apekSA kaSAyoMke upayogaparivartanavAroM kA varNana kapAyoMke upayoga parivartanavAroMkA alpa0 572 kapAya - sambandhI upayogavargaNAoMkA aura Adezako apekSA varNana 578 pravAhamAna aura pravAhyamAna upadezakI apekSA kaSAya aura unake anubhAgakA varNana nau padoMkI apekSA kaSAyoMke udayasthAnoM meM kaSAyoMke upayogakAla - samvandhI alpabahutvakA varNana saha kaSAyopayoga-vargaNAoM meM upayukta jIvA varNana vartamAnakAlameM mAnakapAyase upayukta jIvoMkA atItakAla meM mAna, nomAna aura mizrakAlakA varNana mAnake samAna zepa kapAyoMke trividhakAlakA nirUpaNa cAroM kapAyoMke upayukta vAraha par3hoMkA 580 582 585 5.87 13 560 alpabahutva kaSAyodayasthAna aura kaSAyopayoga-kAlasthAnarUpa upayogavargaNAoM kA varNana 561 pravAhyamAna aura apravAhyamAna upadezoM kI apekSA trasa jIvoMke kaSAyodayasthAnoMkA varNana kaSAyoMkI prathamAdika tIna prakArakI alpabahutva zreNiyokA nirUpaNa catuHsthAna-arthAdhikAra krodhAdi cAroM kaSAyoM ke cAra-cAra sthAnoM kA varNana 563 565 567-610 567 cAroM kapAyoMke solahoM sthAnoMke sthiti, anubhAga aura pradezakI apekSA alpabahutvakA varNana 600 kapAyoMke sthAnoMkA mArgaNAsthAnoM meM varNana 604 kapAyoM ke latAsamAna Adi sthAnoM ke bandhaka anvaka AdikA vicAra kapAyoMke sthAnokA nikSepa-nirUpaNa 6 607
Page #97
--------------------------------------------------------------------------
________________ krodhake cAroM sthAnoMke kAlakI apekSA aura zeSa kaSAyoMke sthAnoMkA bhAvakI apekSA nidarzana- nirUpaNa vyaMjana adhikAra krodha, mAna, mAyA aura lobhake paryAyavAcI nAmoMkA nirUpaNa samyaktva - arthAdhikAra darzanamohake upazamana karanevAle jIvake pariNAma, yoga, kaSAya, upayoga lezyAdi sambandhI praznoMkA granthakAradvArA udbhAvana aura cUrNikAra dvArA 608 611-613 unakA samAdhAna darzana moha - upazAmaka ke bandha aura udayasambandhI prakRtiyoMkA nirUpaNa adhaHpravRtta Adi tInoM karaNoM ke svarUpakA 611 614-638 nirUpaNa caramasamayavartI mithyAdRTike tadanantara samaya meM prathamopazama samyaktvakI utpatti kA varNana darzanamoha - upazAmaka - sambandhI pacIsa padavAle alpabahutvakA varNana darzanamohakA upazamana karane yogya gati AdikA varNana darzanamohakSapaNA-prasthApakakA viSaya sUcI svarUpa aura tatsaMbaMdhI kucha anya vizeSakA varNana darzana moha kSapakake apUrvakaraNa meM honevAlI kriyAoM kA varNana darzana mohakSapakake anivRttikaraNa meM hone vAle sthitighAta AdikA varNana samyaktvaprakRtikI sthiti sattva ke viSaya meM pravAhyamAna aura apravAhyamAna upadezoM kA ullekha 614 617 622 628 626 darzanamoha - upazAmakakI nirvyAghAtatAkA nirUpaNa upazAmaka-sambandhI kucha vizeSatAoMkA 632 nirUpaNa darzanamohakSapaNA - arthAdhikAra 636-657 630 631 644 647 pravAhyamAna upadezakI apekSA apUrvakaraNa aura nivRttikaraNa meM hone vAle kriyAvizeSoM kA varNana kRtakRtyavedaka- zravasthAkA aura usameM maraNa AdikA varNana darzana mohakSapaka ke apUrvakaraNa ke prathama samayase lekara prathama samayavartI kRtakRtya vedaka hone taka madhyavartI kAla meM hone vAle sthitikANDakaghAta Adi padakA alpabahutva saMyamalabdhi zrarthAdhikAra 636 saMyamako prApta karanevAle jIvake saMbhava kriyAoM kA varNana saMyamako prApta karanevAle jIvake pUrvakaraNake prathama samaya se lekara adhaHvRttasaMyata hone takake madhyavartI kAlameM sabhava poMkA alpabahutva sayamalabdhisthAnoMke bhedoM kA varNana saMgramalabdhisthAnoMkA alpabahutva 646 75 650 653 655 658 saMyama saMyama labdhi adhikAra 658-668 saMyamAsayamako prApta karanevAle jIvake pariNAmoMkI uttarottara vRddhi aura pUrvabaddha karmoM kI sthiti AdikA varNana prathama samayavartI saMyatAsaMyatake sthitikANDaka, guNazreNI AdikA varNana 662 adhaHpravRttasaMyatAsaMyata kI vizeSa kriyAkA varNana sayamAsaMyamako prApta karanevAle jIva ke pUrvakaraNa ke prathama samaya se lekara sayamA saMyamako prApta kara ekAtAnuvRddhise bar3hane ke kAla taka saMbhava padoMkA alpabahutva saMyamAsayama labdhisthAnoMkA varNana sayamA sayama labdhisthAnoMkI tIvramandatAkA alpabahutva , 664 666 " 666-675 666 670 672 673
Page #98
--------------------------------------------------------------------------
________________ 76 kasAyapAhuDasutta 726 cAritramohopazAmanA adhikAra 676-737 upazAntakaSAyaguNasthAnase giranekA upazAmanA kitane prakArakI hotI hai, sakAraNa nirUpaNa 714 kisa-kisa karmakA upazama hotA hai, giranevAle sUkSmasAmparAyikasaMyatakI aura kauna-kauna karma upazAnta yA vizeSa kriyAoMkA varNana 715 anupazAnta rahatA hai,ityAdi praznoM giranevAle bAdarasAmparAyika saMyatakI kA granthakAradvArA udbhAvana aura vizeSa kriyAoMkA vidhAna 716 samAdhAna ukta jIvake sambhava sthitibandhoMke alpa cAritramoha-upazAmaka vedakasamyagdRSTi bahutvoMkA nirUpaNa ___ kI vizeSa kriyAoMkA varNana 678 giranevAle bAdara sAmparAyikasaMyatake kSAyikasamyagdRSTi-upazAmakakI vizeSa mohanIya karmakA anAnupUrvIsaMkrama, kriyAoMkA varNana 681 tathA jJAnAvaraNAdi-karmoMkI prakadhAritramohopazAmakake apUrvakaraNa tiyoMke sarvaghAtI honekA vidhAna 722 aura anivRttikaraNa guNasthAnameM giranevAle apUrvakaraNasaMyatake pragaTa honehonevAle sthitibaMdha AdikA varNana 62 vAle karaNoMkA, sambhava prakRtiyoMkI antarakaraNake anantara prathama samayameM udIraNA aura bandhakA vidhAna 725 eka sAtha prArambha honevAle sAta giranevAle adhaHpravRttasaMyatakI vizeSakriyAvizeSoMkA varNana 660 kriyAoMkA varNana chaha zrAvaliyoMke vyatIta hone para hI puruSaveda aura mAnake udayake sAtha zreNI kyoM udIraNA hotI hai isa car3hanevAle jIvako vibhinnatAoMkA praznakA sakAraNa nirUpaNa 661 varNana 727 strIvedake upazamanakA vidhAna 664 puruSavada Ara mAyAka sAtha zreNI car3hanesAta nokaSAyoMke upazamanakA " vAle jIvakI vibhinnatAoMkA varNana 726 prathamasamayavartI avedI upazAmakake puruSaveda aura lobhake sAtha zreNI car3hanesthitibaMdha AdikA nirUpaNa 667 vAle jIvakI vibhinnatAoMkA varNana - .. anubhAgakRSTiyoMkA 730 " 702 kRSTiyoMkI tIvramandatAkA alpavahatva 703 napu sakaveda ke udayake sAtha zreNI caDhane vAle upazAmakakI vibhinnatAoMkA kRSTikaraNakAlakA nirUpaNa varNana 731 prathama samayavartI sUkSmasAmparAyika upa___ zAmakakI vizeSa kriyAoMkA varNana 704 puruSaveda aura krodhake sAtha zreNI car3haneupazAntakapAya vItarAgasaMyatakI vizeSa vAle prathamasamayavartI apUrvakaraNakriyAoMkA varNana saMyatase lekara giranevAle carama 705 upazAmanAke bheda-prabhedoMkA nirUpaNa 707 samayavartI apUrvakaraNasaMyatake sambhava upazamana-yogya karmokA nirUpaNa madhyavartI padoMkA alpavahutva 731-737 706 sthiti, anubhAga aura pradezoMkI apekSA cAritramohakSapaNA-arthAdhikAra 738-866 __ upazAmakake udaya-udIraNA Adi cAritramoha-kSapakake pariNAma, yoga, padoMkA alpabahutva upayoga, lezyA AdikA varNana 738 ATha prakArake karaNoMkA nirdeza aura cAritramohakA kSapaNa karaneke pUrva hI bandha kauna karaNa kahA~ vicchinna hojAtA aura udayase vyucchinna honevAlI hai isa bAtakA nirUpaNa 712 prakRtiyoMkA varNana 736
Page #99
--------------------------------------------------------------------------
________________ apUrvakaraNa- praviSTa cAritra mohakSapaNAprasthApaka sthitighAta Adi kriyAvizeSakA nirUpaNa nivRttikaraNapraviSTa cAritramohakSapakaAvazyakA nirUpaNa nivRttikaraNa kSapakake baMdhanevAle karmoMke sthitibandha-sambandhI alpabahutvoMnirUpaNa anivRttikaraNa kSapakake sambhava satkarmoMke sthiti sattvoM kA alpava ATha madhyama kaSAyoMke aura nidrAnidrAdi solaha prakRtiyoMke kSapaNakA vidhAna cAra saMjvalana aura nava nokaSAya ina teraha karmoMke antarakaraNakA vidhAna napuMsakaveda aura strIvedake kSapaNakA vidhAna sAta nokaSAyake kSapakake sthitibandhakA alpabahutva granthakAradvArA saMkramaNa - prasthApakakI vizeSa kriyAoM kA nirUpaNa apavartana kA artha AnupUrvI saMkramaNakA svarUpa saMkramaNa-prasthApakake bandha, udaya aura saMkramaNake samAnatA aura asamAtAkA varNana anubhAga aura pradeza- sambandhI bandha, udaya aura saMkramaNa -viSayaka svasthAna- alpabahutvakA nirUpaNa antarakaraNa karanevAle kSapakake sthiti aura anubhAga ke utkarSaNa aura apakarSaNA vidhAna apavartita dravyake nikSepa, pratisthApanA AdikA nirUpaNa apakarSita, utkarSita aura saMkramita dravya ke uttarakAla meM vRddhi hAni aura avasthA kA varNana jaghanya - utkRSTa nikSepa aura atisthApAke pramANakA varNana viSaya-sUcI 741 743 745 748 751 752 753 754 756 761 764 768 771 773 774 777 776 utkarSita yA pakarSita sthitikA badhya mAna sthiti ke sAtha hInAdhikatAkA nirUpaNa vRddhi, hAni aura avasthAna saMjJAoMkA svarUpa aura unakA alpabahutva azvakarNakaraNakA vidhAna apUrvaspardhaka karane kA " pUrvaspardhakoMkA alpabahutva dvitIyAdisamayavartI azvakarNakaraNa - kArakakI vizeSa kriyAoMkA nirUpaNa azvakarNakaraNakArakake antimasamaya meM sthitibaMdha aura sthitisattvakA alpabahutva kRSTikaraNakAlakA nirUpaNa prathama samaya meM kI gaI kRSTiyoM kI tIvra-mandatAkA alpabahutva kRSTi-antaroMkA alpabahutva kRSTikaraNakAla ke antima samaya meM sthitibaMdha aura sthitisattvakA alpabahutva pranthakAradvArA kRSTiyoM-sambandhI pRcchAoMkA udbhAvana aura unakA samAdhAna kRSTi vedaka ke pradezA nirUpaNa kRSTivedaka ke udayasthiti-sambandhI yavamadhya-racanAkA 77 udayasthitisambandhI pradezAgroMkA alpabahutva kRSTivedaka pUrvabhavoM meM bA~dhe hue karmoMkA gati Adi mArgaNAoM meM bhajanIya abhajanIyatAkA varNana kRSTi'ivedakake eka samayabaddha aura bhavavaddha karmoM kA varNana : 782 785 787 786 760 764 767 " 768 766 anubhAga aura pradezoMkI apekSA kRSTiyoMkI hInAdhikatAkA varNana 811 prathama samayavartI kRSTiyoMke sthitisattvakA nirUpaNa 803 805 =16 817 818 820 826
Page #100
--------------------------------------------------------------------------
________________ 50 kRveidaka ke badhyamAna karmapradezAprokA kRSTiyoM meM saMkramaNako sambhavatAkA varNana vivakSita sthitivizeSa aura anubhAgavizeSoM meM bhavavaddhazeSa aura samayapravaddhazeSa pradezAgroMkA varNana eka sthitivizeSameM sAmAnya sthiti aura asAmAnyasthitikA nirUpaNa pravAhyamAna aura apravAhyamAna upadezakI apekSA nirlepanasthAnoMkA varNana 838 samayabaddhazeSakA eka sthiti AdimeM 841 sambhava-asambhavanAkA varNana sAmAnya asAmAnya sthitiyoMkI sAntara kasAyapAhuDasutta kA samAdhAna krodha kI prathama kRSTive ke prathama-sthiti meM samayAdhika AvalIkAla zepa rahane taka sambhava kArya-vizepoMkA varNana kRSTi ke sakramaNa kiye jAnevAle pradeza kI vizeSa vidhikA nirUpaNa krodhakI dvitIya kRTivedakake prathama samayameM zeSa gyAraha sagrahakRSTiyoM kI antarakRSTiyoM ke alpabahutvakA nirupaNa samaH kRSTiyoMke kra kI dvitIya kRSTi vedakake carama samayameM honevAle sthitibandha aura sthitimattvakA alpabahutva 831 833 847 nirantaratAkA nirdeza samayapravaddha aura bhavavaddha pradezAoM ke nirlepanasthAnoM ke yavamadhyakA varNana 845 nirlepanasthAnoMke alpabahutvakA varNana prathamasamayavartI kRSTivedakake sthitisattva aura sthitibandhakA alpabahutva kRTiveTakake mohanIyake anubhAgakI pratisamaya apavartanAkA nirUpaNa krodhAdikapAyoMke saMgrahakRSTiyoMkI vadhyamAna avadhyamAnatAkA nirUpaNa pUrvakRSTiyoM ke nirvRtti-vipayaka zakAoM 834 842 846 850 851 852 855 856 857 858 mAnakI prathama kRSTike aura zeSa kRSTiyoMke vedakake sambhava kArya-vizeSoMkA varNana mAyAkI prathama kRSTi aura zeSa kRSTiyoMke vedakake sambhava kArya-vizepa kA nirUpaNa lobha kI prathama kRSTi aura zeSa kRSTiyoMke vedakake sambhava kArya-vizeSoMnirUpaNa sUkSmasAmparAyika kRSTiveDhakakI atarakRSTiyoM kA alpabahutva sUkSmasAmparAyika kRSTiyoM meM prathamAdi samaya meM diye jAnevAle pradezAgrakI zreNiprarUpaNA sUkSmasAmparAyika kRSTikAraka ke kaSTiyoMmeM dRzyamAna pradezAkI zreNi prarUpaNA prathama samayavartI sUkSmasAmparAyikake utkarSaNa kiye jAnevAle pradezAprakI zreNiprarUpaNA mohakarmake kRSTikaraNa ho jAnepara hone vAle vandha, udadyAdi viSayaka zaMkAoM kA udbhAvana aura unakA samAdhAna granthakAra dvArA caramasamayavartI bAdarasAmparAyika aura sUkSmasAmparAyika baMdhane vAle karmoMkA alpabahutva sUkSmasAmparAyikake vedana kiye jAnevAle dezaghAtI aura sarvaghAtI mati zrutajJAnAvaraNakA nirUpaNa kRSTivedaka kSapakake zepa kamoMke vedakaavedakatAkA nirUpaNa kRSTikaraNa kara denepara saMbhava vicArAMkA nirUpaNa kSapakake kRSTiyoMke vedana-avedanasamvandhI zaMkAoM kA granthakAra ke dvArA udbhAvana aura samAdhAna 856 860 = 61 862 865 866 870 873 874 855 869 88 876
Page #101
--------------------------------------------------------------------------
________________ viSaya-sUcI 73 kRSTiyoMke vedana yA kSapaNakAlameM unake pranthakAra-dvArA kapAyoMke kSINa ho jAne bandhaka yA prabandhaka rahanekA para saMbhava vIcAroMke jAnanekI nirUpaNa sUcanA kaSTi-kSapaNa-kAlameM unake sthiti aura kSapaNA-sambandhI antima saMgrahaNI mUlaanubhAgake udIraNA-sakramaNAdi gAthA-dvArA prakRta arthakA upasaMhAra " viSayaka zakAoMkA udbhAvana aura kaSAyoke kSaya ho jAneke pazcAt zeSa samAdhAna 882 tIna ghAtiyA karmoMke kSaya ho jAne eka kRSTise dUsarI kRSTikA vedana karatA para sarvajJa, sarvadarzI hokara tIrthahuzrA kSapaka pUrva-vedita kRSTike zeSa pravartanake lie kevalIke vihArakA azako kyA udayase saMkrAnta karatA nirUpaNa 866 hai, yA udIraNAse ? isa zakAkA samAdhAna 886 kSapaNAdhikAra-cUlikA 867-866 krodhAdi vibhinna kapAryoke udayase zreNI car3hanevAle puruSavedI kSapakake hone bAraha sUtragAthaoMke dvArA mohanIya karmavAlI vibhinnatAoMkA nirUpaNa 860 na ke kSapaNakA upasaMhArAtmaka nirUpaNa 867 strIveda aura napusakavedake udayase pazcimaskandha-arthAdhikAra 600-606 zreNI car3hane vAle kSapakakI vibhinnatAoMkA nirUpaNa 863 kevalisamudghAtakA nirUpaNa 100 carama samayavartI sUkSmasAmparAyika kevalisamudghAtake cauthe samayake pazcAt kSapakake honevAle sthitibandha aura hone vAle kArya-vizeSoMkA nirUpaNa 602 sthitisattvakA nirUpaNa 864 yoganirodhakA varNana 604 kSINakapAya-vItarAga-chadmasthake kArya- kRSTikaraNakA varNana vizeSoMkA nirUpaNa , zailezI avasthAkA varNana 105 pariziSTa 6.26 630 1 kasAyapAhuDa-suttagAhA 2 gAthAnukramaNikA 3 cUrNi-uddhRta-gAthA-sUcI 4 pranthanAmollekha 607 5 viziSTa-prakaraNa-ullekha 126 6 viziSTha-samarpaNa-sUtra-sUcI 626 7 pavAijjata-apavAijjaMta126 upadezollekha W
Page #102
--------------------------------------------------------------------------
________________ pRSTha paMkti azuddha zuddha 33 8 mAnakaSAyakA utkRSTakAla vizeSa adhika hai mAnakapAyakA utkRSTa kAla duguraNA hai 37 eka jIva lavdhyaparyAptaka manuSya zravibhaktikA 24 eka ajIva 51 6 sAmAyika chedopasthApanA 52 20 vibhaktikA 52 26 anAhA 53 14 utkRSTa kAla 53 16 utkRSTakAla sabhIkA utkRpTa kAla 54 18 zradArikamizra kAyayogI, kAmaraNakAyayogI zradArika mizrakAyayogI, vaikriyikamizrakAya rogI - hAraka -grAhArakamizra kAyayogI, kArmaraNakAyayogI 54 22 aura samyagmithyAtvakA jaghanya 24 chavvIsa, teIsa 57 18 pudgala parivartana 6 kabhI kabhI hone vAle bhavyoke vancako = 68 84 84 12 sthitivandha TE 4 hai / mohanIya 64 22 saMkhyAta bhAga & E 26 kSapaNa 103 110 111 7 10 utkRSTa kAla aura antarmuhUrta 11 grAvalIke 22 emA dviditti 31 hotA hai / / 144 112 22 utkRSTa 116 16 prakRtivandhakA 145 24 krodhasajvalana 145 25 hai / lobha zuddhi-patra 6 vaha do 147 154 11 hai / jaghanya 155 6 usane 167 20 aneka vibhakti 167 21 aneka vibhaktijIva vibhakti 177 3 padesavittIya 180 1 sAdi, anAdi 200 4 hote haiM AhA X samyagmithyAtva aura anantAnuvandhicatuSkakA jaghanya chabbIsa, cauvIsa, teIsa zrardhapudgalaparivartana bhavyake kSayako prApta hone vAle bandako sthitivibhakti hai / anutkRSTakA antara nahI hai / mohanIya saMkhyAta bahu bhAga X utkRSTakAla prantarmuhUrta pragula ke ega hiditti / vari carimuvvellae kaMDaya carimaphAlIe UNA / pramANa vAlA hotA hai / kintu caramaudve lanAkADakako atima phAlIse nyUna hai, itanA vizeSa jAnanA cAhiye || 144 || anutkRSTa prakRtikA mAyAsajvalana hai / mAyAsajvalanake sthitisatkarmasthAnase lobha saMjvalana ke sthitisatkarmasthAna vizeSa adhika haiM / lobha do hai / anutkRSTa anubhAgavibhaktivAle jIvone sarva loka spRSTa kiyA hai / jaghanya utane aneka utkRSTa vibhakti aneka utkRSTa vibhaktijIva utkRSTa vibhaktipadesa vittI zranAdi nahI hote haiM
Page #103
--------------------------------------------------------------------------
________________ 200 270 271 271 5 vibhaktivAle' "jIva avibhaktivAlA vibhakti ... .. 258 11 asaMkrAmaka 258 12 jIva saMkrAmaka hotA hai| 264 15 sataraha 265 6 samyagmithyAtva 265 27 sattAkI 266 5 jAtA hai / sAsAdana * ****** 26 16, 17, 15 1718, 12 27 apekSA 3 272 32 10 sUkSmasAmparAya |2| '''" prakRtika sakrama 275 7 275 8 do prakAra ke krodha do prakArake mAna aura do prakArake mAyA no, chaha aura tIna prakRtika 275 6 275 17 unnIsa 254 6 strI vedakA upazamana kara deneke zranantara 284 12 chaha 265 10 aura samyagmithyAdRSTike 305 10 ikkIsa zuddhi - patra 3134 kI jA sakatI haiN| 325 17-18 isa se sakhyAtaguNita hai / 323 2 hidiuNIrarA 330 8 lie midhyAtva meM jAkara 355 12 karmoke anubhAga " apekSA jaghanyakAla 356 20 jaghanya 356 8 eyasama / 360 e samaya aura 362 29 unnIsa 410 20 jaghanya kAla 424 22 caramasamayavartI 501 18 utkRSTa 501 16 tristhAnIya bheda * 502 7 sarvaghAtI hai / 502 8 utkRSTa 516 16 hIna 18 hIna "" 552 7 zrava pradeza kI 81 zravibhaktivAlA jIva vibhaktivAlA pravibhakti saMkrAmaka jIva asaMkrAmaka hotA hai sAta samyaktva upazamasamyavatvakI jAtA hai / sataraha - prakRtika pratigrahasthAna asayatakSAyika samyagdRSTike hotA hai / - sAsAdana 16, 7, 15 18, 13, 12 apekSA 2, 3 10 sUkSmasAmparAya | 1 // prakRtika tathA 11 prakRtika sakrama do prakArake krodha, sajvalana krodha, do prakArake mAna, sajvalana mAna, do prakArake mAyA aura saMjvalana mAyA nau, ATha, chaH, pA~ca, tIna aura do prakRtika ikkIsa X sAta samyagmithyAdRSTi aura samyaghaNTike unnIsa kI jA sakatI haiM, ( kintu stibukasakramaNa ho sakatA hai ) X diudIraNA lie samyagmithyAtva meM jAkara karmoke jaghanya anubhAga ..... " apekSA kAla zrajaghanya ema tohuto / samaya va antarmuhUrta aura ikkIsa jaghanya zrantarakAla X anutkRSTa tristhAnIya catu sthAnIya bheda dezaghAtI hai / utkRSTa anubhAgakI apekSA sarvaghAtI hai| dhanutkRSTa X X zrava jaghanya pradezokI
Page #104
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sutta 564 25,26 nigodiyA 28,26 565 15 hai / usI hai| usI vAdara ekendriya labdhyaparyApta jIvake mAyA kA utkRSTa kAla usIke utkRSTa krodhakAlase vizeSa adhika hai / usI 570 6-10 kintu puna lauTakara krodhakaSAyase kintu putra. lauTakara krodhakaSAyase upayukta rahakara upayukta hogaa| tatpazcAt mAnako ullaghana karake lobhako prAsa hogA 618 7 baMdhase pahale hI upazamase pahale hI bandhase 638 17 pariNAmo honA pariNAmokA honA 662 4 aNubhAgakheDayaM aNubhAgakhaMDayaM 670 22 anivRttikaraNa apUrvakaraNa 687 6 tiNhaM pi kammANaM Nasthi viyappo tiehaM pi kammANaM Thidivadhassa vedaNIyassa hidi vaMdhAdo osaraMtassa Nasthi viyappo 660 27 lobhakA sakramaNa lobhakA asakramaNa 726 6 caDamANassa mANassa 822 12 deva yA narakagatise Akara tiryaMca yA nityanigodase nikalakara manuSyameM utpanna hokara manuSyomeM hI karmasthiti pramANa kAla taka rahakara 838 3 664 861 26 mAyA mAna tADapatrIya pratise saMzodhita pATha pRSTha paMkti mudrita pATha tADapatrIya pratipATha 51 5 edesu pariNayogaddAresu tado evaM 337 5 aMtomuhuttaM sakAmemANo sakamANo 628 4 asakhejjaguNahINa padesagga asaMkhejjaguNahINa 630 11 abhijogga-araNabhijogge abhijoggamaNabhijogge 646 4 tado tamhi 650 5 saMkhejjabhAgigaM saMkhejjadibhAgigaM 652 6 tAva jAva tAva asakhejjaguraNa jAva 661 1 jahaNNaya ThidikhaMDaya ThidikhaMDaya jahaNNaya 666 6 paDivajjamANassa paDivajjamANagassa 671 12 araNavaDDhideNa aNuvaDiDhadeNa 686 8 asakhejjaguNAdo asakhejjAdo 724 4 kammAraNa kammapayaDIga
Page #105
--------------------------------------------------------------------------
________________ pRSTha 215 para diye gaye vizeSArthake sthAnapara nimna vizeSArtha par3hiye vizeSArtha-kisI bhI vivakSita karmake baMdhaneke pazcAt sarva karmasthiti vyatIta ho cukI ho, kevala eka samaya adhika udayAvalI pramANa karmasthiti zeSa raha gaI ho, usa karmake abazeSa pradezAgra utkarSaNake yogya nahIM haiM, kyoMki kisI bhI karmakA karmasthiti pramANa taka hI utkarSaNa ho sakatA hai usake Age utkarSaNa honA asaMbhava hai / isI prakAra jisa karmakI kevala do samaya adhika udayAvalI pramANa karmasthiti zeSa raha gaI,usa karmake pradezAgra utkarSaNake yogya nahIM hai / isa prakAra eka eka samaya bar3hAte bar3hAte hue jisa karma bandhakI kevala jaghanya abAdhAmAtra karmasthiti zeSa rahagaI hai usake pradezAgra bhI utkarSaNake yogya nahIM haiN| kyoMki utkarSaNa ke lie yaha niyama hai ki jo navIna karmavadha rahA hai usakI abAdhAko chor3akara jo niSeka-racanA huI hai una navIna niSekoMmeM utkarSaNa kiyA huA dravya nikSipta kiyA jAtA hai, navIna badhe hue karmakI abAdhAmeM niSeka racanA nahIM hai ataH abAdhAmeM utkarSaNa kiyA jAne vAlA dravya nahIM diyA jaataa| kiMtu pUrva karmakI kevala jaghanya abAdhAmAtra karmasthiti zeSa raha gaI thI aura vaha jaghanya abAdhAse Age arthAt apanI karmasthitise Age utkarpaNa nahIM ho saktA hai ata. vaha karma jisakI karmasthiti jaghanya abAdhAmAtra zeSa raha gaI hai usa karmake pradezAgra bhI utkarSaNake yogya nahIM haiM / jisa karmakI sarva karmasthiti vyatIta ho cukI hai / kevala eka samaya adhika jaghanya abAdhApramANa karmasthiti zeSa raha gaI hai to usa karmake antima niSekako chor3akara zeSa abAdhA niSekoMkA dravya utkarSaNa hokara, navInakI jaghanya abAdhAke Upara race gae, prathama niSeka diyA jA sakatA hai / isIprakAra eka eka samaya bar3hate bar3hate jisa karmakI barSa, varSa pRthaktva pramANa, sAgara yA sAgarapRthaktvapramANa karmasthiti zeSa raha gaI hai, usa karmakI zeSa rahI huI sthitike sarva pradezAgra utkarSaNa ke yogya hai / kintu udayAvalI meM praviSTa . pradezAgra utkarSaNa-yogya nahIM haiM / udAharaNake lie mAna lIjie-kisI karmakI karmasthiti 70 samaya (70 koDAkoDI sAgara) hai / 4 samaya AvalIkA pramANa hai / 10 samaya jaghanya abAdhAkA pramANa hai| karmabaMdhake samayase yadi usake 65 samaya vyatIta ho gaye, kevala eka samaya adhika zrAvalI (4+1=5) zeSa rahagaI hai, (athavA jisa karmakI eka samaya adhika udayAvalI kama karmasthiti vyatIta ho gaI hai) usa karmakI zeSa rahI huI sthiti (5 samayoM) ke niSekoMkA dravya utkarSaNa yogya nahIM hai| kyoMki jo usa samaya navIna karma baMdha rahA hai usakI jaghanya abAdhA 10 samaya hai / kintu jisa karmakI sthiti 10 samayase adhika zeSa raha gaI hai usa zeSa sthitike pradezAgra utkarSaNa-yogya hai, kyoMki usakA dravya jaghanya abAdhA 10 samayase Upara navIna badhe hue karmake prathama nipekameM diyA jA sakatA hai / ema. ela. jaina ke prabandha se sanmati presa, 2016 kinArI bAjAra dehalI me mudrita /
Page #106
--------------------------------------------------------------------------
________________ bhASAkArakA maMgalAcaraNa sakala karma raja dUra kara, sarva pUjya pada pAya / siddhi-yogya arahaMtako, vaMdU zIsa navAya // 1 // aSTakarmako naSTa kara pA aSTama kSitirAja / 7 akSaya agaNita guNa-dhanI, jayavaMto zivarAja ||2|| jo ziva - maga para nitya hI caleM calAveM zrApa | ye gaNadhara AcArya mama, hareM sakala saMtApa || 3 || upadezeM zivamArgako, pAThaka bana sukhadAya / dhyAna dhareM nijarUpakA, yazomUrti uvAya ||4|| sAdheM zratama rUpako, dhuneM pApa dukhadAya / ve asahAya sahAya kara, merI karahiM sahAya // 5 // vIravadana-nirgata-amala-jJAna-salila-maya-dhAra / vahA vahA jagadamba ! tU, kare jagata upakAra || 6 || naya-kara- ravi, zruta-dhara tathA, vinihata madana prasAra / zrIguNadharako vandanA, karatA vAraMvAra ||7|| bahu-naya- garbhita, gahana prati, amita artha- saMyukta / jina kasAyapAhuDa racA, anupama gAthA yukta ||8|| yatiyoMmeM vara vRSabha haiM, zrI yativRSabha mahanta / cUrNisUtra ke racayitA, vandu sadA namanta // //
Page #107
--------------------------------------------------------------------------
________________ Adina AN zrIyativRSabhAcArya-viracita-cUrNisUtra-samanvita zrIguNadharAcArya-praNIta kasAya pAhuDa sutta puvammi paMcamammi du dasame vatthummi pAhuDe tadie / pejja ti pAhuDammi du havadi kasAyANa pAhuDaM NAma // 1 // rAga dveSa jaga-mUla haiM, unakA mUla kaSAya / vItarAga jinadevako, vandUM zIsa navAya // jina rAga aura dvepake vazIbhUta hokara ye sarva jIva dukhI ho rahe hai, apane Apa kA svarUpa bhUla rahe hai aura eka dUsareko sukha-duHkhakA dAtA mAna rahe hai, unhI rAga aura dvepake bodha karAne aura unase mukti pAnekA mArga batalAneke lie bhavyajIvoke hitArtha zrI guNadharAcAryane isa pejjadosapAhuDa athavA kasAyapAhuDakA nirmANa kiyA hai / peja nAma priya yA rAgakA hai, aura dosa nAma apriya yA dveSakA hai / ye rAga aura dvepa hI saMsArake mUla kAraNa hai| rAga aura dvepa kI utpatti kapAyose hotI hai, ataeva kaSAyokI vibhinna avasthAokA bodha karAkara unase mukti pAnekA mArga batalAneke lie isa granthakA avatAra huA hai| ___ zrIguNadharAcArya isa granthake sambandha Adi batalAneke lie gAthAsUtra kahate hai-- pA~caveM pUrvakI dasavI vastumeM pejjapAhuDa nAmaka tIsarA adhikAra hai, usase yaha 'kasAyapAhuDa' utpanna huA hai // 1 // vizeSArtha-isa gAthAke dvArA kasAyapAhuDake nAma-upakramakA nirUpaNa kiyA gayA hai| jisake dvArA zrotAjana vivakSita prAbhRtake samIpavartI kiye jAte hai, arthAt jisase zrotA
Page #108
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sutta [ 1 pejadosa vittI 1. NANappavAdassa puJcassa dasamassa vatthussa tadiyassa pAhuDassa paMcaviho uvakkamo / taM jahA - ANupuccI NAmaM pamANaM vattavvadA atthAhiyAro cedi / 2. ANupuvvI tivihA / oko vivakSita prAbhRtake nAma, viSaya AdikA bodha hotA hai use upakrama kahate hai / isa upakramakA nirUpaNa vivakSita zAstra ke sambandha, prayojana Adiko batalAneke lie kiyA jAtA hai / pUrvazabda dizA Adi aneka arthoMkA vAcaka hai, tathApi yahA~ para prakaraNavaza bArahave dRSTivAda aMgake avayavabhUta pUrvagata adhikArakA grahaNa kiyA gayA hai / vastu zabda bhI yadyapi aneko arthome rahatA hai, to bhI prakaraNake vazase pUrvagatake antargata adhikArokA vAcaka liyA gayA hai / vastuke avAntara adhikArako pAhuDa kahate hai / isa prakAra yaha niSkarSa nikalatA hai ki pUrvagatake caudaha adhikAromese paoNcavA bheda jJAnapravAda pUrva hai / isake bhI vastu nAmaka vAraha avAntara adhikAra haiM, unamese prakRtame dazavA vastu adhikAra abhISTa hai / isake bhI antargata bIsa pAhuDa nAmake arthAdhikAra hai, unamese tIsare pAhuDakA nAma pejjapAhuDa hai / isase i kasAyapAhuDakI utpatti huI hai / isa sambandha ke batalAne ke lie hI isa gAthAkA avatAra huA hai | gAthAme Aye hue 'tu' zabdase zeSa upakrama bhI sUcita kara diye gaye haiM / aba yativRpabhAcArya ukta gAthAse sUcita upakramokA nirUpaNa karate hai- cUrNisu0 - jJAnapravAda nAmaka pA~cave pUrvake antargata dazavI vastuke tRtIya prAbhRtakA upakrama pA~ca prakArakA hai| vaha isa prakAra hai - - AnupUrvI, nAma, pramANa, vaktavyatA aura artha - dhikAra // 1 // 1 vizeSArtha -- pratipAdana kiye jAnevAle granthakI krama- paramparAko batalAnA AnupUrvI - upakrama kahalAtA hai / pratipAdya granthake sArthaka yA asArthaka nAmako kahanA nAma - upakrama hai / loka Adike dvArA usake pramANako kahanA pramANa - upakrama hai / granthame kahe jAnevAle viSayako batalAnA vaktavyatA- upakrama hai / granthake adhikAra, adhyAya yA prakaraNokI saMkhyAko batalAnA arthAdhikAra upakrama kahalAtA hai / ina pAMca upakramo ke dvArA vivakSita vastukA samyak prakAra vodha hotA hai, isalie granthake Adime inakA varNana kiyA jAtA hai / aba cUrNikAra, ukta paoNco upakramoke saMkhyA - prarUpaNapUrvaka unakA vizeSa nirUpaNa karate haiM- cUrNisU0 - AnupUrvI tIna prakArakI hai ||2|| vizeSArtha -- pUrvAnupUrvI, pazcAdAnupUrvI aura yathAtathAnupUrvIke bhedase AnupUrvIupakrama ke tIna bheda haiM / jo vastu jisa kramase vidyamAna hai, athavA jisa prakAra sUtrakArone upadiSTa kI hai, use usI kramase ginanA pUrvAnupUrvI hai / jaise -- cauvIsa tIrthaMkaroko vRSabha, ajita Adike kramase ginanA / isase pratikUla kramadvArA ginatI karanA pazcAdAnupUrvI hai / jaise unhI tIrthakaro ko vardhamAna, pArzvanAtha, neminAtha Adike viparIta kramase ginanA / ina dono kramoM ko chor3a
Page #109
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 1] upakramAdi-nirUpaNa 3. NAmaM chavvihaM / 4. pamANaM sattavihaM / kara jisa kisI bhI krama se ginatI karaneko yathAtathAnupUrvI kahate hai / jaise -- vAsupUjya, supArzvanAtha, zAntinAtha ityAdi yadvA tadvA krama se unhIM tIrthaMkarokI ginatI karanA / prakRta yaha kasAyapAhuDa pA~ca jJAnomese pUrvAnupUrvIkI apekSA dUsare se, pazcAdAnupUrvIkI apekSA cauthese, aura yathAtathAnupUrvIkI apekSA prathama, dvitIya, tRtIya, caturtha yA paMcama sthAnIya zrutajJAnase nikalA hai / isI prakAra aMgabAhya aura aMga-praviSTake bheda-prabhedome bhI tIno AnupUrvI lagAkara kasAyapAhuDakI utpattiko samajha lenA cAhie / cUrNisU0 - nAma - upakramake chaha bheda hote hai // 3 // vizeSArtha - gauNyapada, nogauNyapada, AdAnapada, pratipakSapada, upacayapada aura apacayapadake bhedase nAma-upakrama ke chaha bheda hai / guNose niSpanna hue sArthaka nAmoko gauNyapada kahate hai / jaise--samasta tattvake jJAtAko sarvajJa kahanA, rAga-dveSAdise rahita purupako vItarAga kahanA, ityAdi / jo nAma guNose utpanna nahI hote hai - arthazUnya hote haiM - unhe nogo - Nyapada kahate hai / jaise- daridra puruSako bhUpAla, nirbalako sahasramalla aura A~khoke andheko nayanasukha Adi kahanA / kisI vastuke saMyogase jo nAma hote hai, unheM AdAnapada kahate hai / jaise- daMDevAleko daMDI, chatradhArIko chatrI Adi kahanA / pratipakSa ke nimittase honevAle nAmo ko pratipakSapada kahate hai / jaise - vidhavA, raMDuA Adi / kisI aMgavizeSake bar3ha jAnese rakhe gae nAmoko upacayapada kahate hai / jaise --moTe pairavAleko gajapada, lambe kAnavAleko lamba karNa, ityAdi kahanA / kisI aMgavizeSake chinna ho jAne se kahe jAnevAle nAmoko apacayapada kahate hai / jaise -- kaTe hue kAnavAleko chinnakarNa aura kaTI huI nAkavAleko nakaTA kahanA / prakRtame kasAyapAhuDa aura pejjadosapAhuDa ye nAma gauNyapadanAma hai, kyoki, dveSarUpa krodhAdi kapAyoMkA aura prayarUpa lobhAdi kapAyokA, tathA unake bandha, udaya, udIraNA, sattA Adi bhedokA nAnA adhikArose isa granthame varNana kiyA gayA hai / m' cUrNisU0 - pramANa - upakrama sAta prakArakA hai // 4 // 1 vizeSArtha -- jisake dvArA padArthoMkA nirNaya kiyA jAve, use pramANa kahate hai nAma, sthApanA, saMkhyA, dravya, kSetra, kAla aura jJAna -pramANa ke bhedase pramANa upakrama sAta bheda hote haiM' / 'pramANa' yaha zabda nAmapramANa hai / kASTha, zilA Adime vivakSita vastu ke nyAsako sthApanApramANa kahate hai / athavA mati, zruta Adi jJAnokA tadAkAra yA atar3hAkAra rUpase nikSepa karanA sthApanApramANa hai / dravya yA guNo kI zata, sahasra, lakSa Adi saMkhyAko saMkhyApramANa kahate hai / pala, tulA, kuDava Adi ko dravyapramANa kahate hai / aMgula, hasta, dhanupa, yojana Adiko kSetrapramANa kahate haiM / samaya, AvalI, muhUrta, pakSa, mAsa Adiko kAlapramANa kahate hai / mati, zruta, avadhi, mana:paryaya aura kevalajJAnake bhedase jJAnapramANa pA~ca prakArakA hai / prakRtame nAma, saMkhyA aura zrutajJAna, ye tIna pramANa hI vivakSita hai, kyoki, yahA~ para anya
Page #110
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sutta [1 pejadosavihattI 5. vattavbadA tivihA / 6. atthAhiyAro paNNArasaviho / gAhAsade asIde atthe paNNarasadhA vihattammi / vocchAmi suttagAhA jayi gAhA jammi athammi // 2 // kI vivakSA nahIM hai / 'kasAyapAhuDa' isa nAmakI apekSA nAmapramANa, apane avAntara adhikArokI yA granthake padokI apekSA saMkhyApramANa aura jJAnapravAda nAmaka paMcama pUrvase utpanna honeke kAraNa zrutajJAnapramANakI prakRtame vivakSA kI gaI hai| cUrNisU0-vaktavyatA-upakrama tIna prakArakA hai // 5 // vizeSArtha-svasamayavaktavyatA, .parasamayavaktavyatA aura tadubhayavaktavyatAke bhedase vaktavyatA-upakramake tIna bheda hote hai| jisame svasamayakA-apane siddhAntakA-vivecana kiyA jAya, use svasamayavaktavyatA kahate hai / jisame parasamayakA--anya matamatAntarokA-- pratipAdana kiyA jAya, use parasamayavaktavyatA kahate hai| jisame sva aura para, ina dono prakArake samayokA (siddhAntokA) nirUpaNa kiyA jAya, use tadubhayavaktavyatA kahate haiM / inameMse isa kasAyapAhuDame svasamayavaktavyatAkA hI grahaNa hai / kyoki, isame kevala svasamayapratipAdita rAga-dvepa yA kaSAyo kA hI varNana kiyA gayA hai| - cUrNisU0-arthAdhikAra pandraha prakArakA hai // 6 // vizeSArtha-jJAnake pA~ca arthAdhikAra hai| unamese zrutajJAnake do adhikAra hai-- aMgavAhya aura aMgapraviSTa / aMgavAhyake sAmayika, caturviMzatistava Adi caudaha arthAdhikAra haiN| aMgapraviSTa ke AcArAMga, sUtrakRtAMga Adi vAraha adhikAra hai / inamese dRSTivAda nAmaka vArahave arthAdhikArake bhI parikarma, sUtra, prathamAnuyoga, pUrvagata aura cUlikA, ye pA~ca arthAdhikAra hai / inamese pUrvagatake caudaha arthAdhikAra hai--1 utpAdapUrva, 2 AgrAyaNIpUrva, 3 vIryAnupravAda, 4 astinAstipravAda, 5 jJAnapravAda, 6 satyapravAda, 7 AtmapravAda, 8 karmapra. vAda, 9 pratyAkhyAnapravAda, 10 vidyAnuvAda, 11 kalyANavAda, 12 prANAvAyapravAda, 13 kriyAvizAla aura 14 lokvindusaar| inamese jJAnapravAda nAmaka pA~cave arthAdhikArake vastu nAmaka bAraha arthAdhikAra hai / jinamese dasave vastu adhikArake antargata tRtIya prAbhRtase isa granthakI utpatti huI hai| prakRta granthake pandraha arthAdhikAra haiM, jo ki Age kahe jAnevAle haiM, yaha batalAneke lie isa cUrNisUtrakA avatAra huA hai / ___ava ina pandraha arthAdhikAroke nAmanirdezake sAtha eka-eka adhikArame kitanI kitanI gAthAe~ nibaddha hai, isa vAtako vatalAte hue guNadharAcArya pratinAsUtra kahate haiM-- isa kasAyapAhuDameM eka sau assI gAthAsUtra haiN| ve gAthAsUtra pandraha arthAdhikAroMmeM vibhakta haiN| unameMse jisa arthAdhikArameM jitanI jitanI sUtragAthAe~ prativaddha haiM, unheM maiM ( guNadharAcArya ) kahU~gA // 2 //
Page #111
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhikAra-gAthA - nirUpaNa peja-dosavihattI dvidi aNubhAge ca baMdhage ceva / tiNdA gAhAo paMcasu atthesu NAdavvA ||3|| gA0 3 ] vizeSArtha - isa gAthAke dvArA guNadharAcAryane tIna pratijJAokI sUcanA kI hai / jo kasAyapAhuDa gautama gaNavara ne solaha hajAra padoke dvArA kahA hai, use maiM eka sau assI gAthAoke dvArA hI kahatA hU~, yaha prathama pratijJA hai / gautama gaNadhara se racita kasA pAhuDa meM aneka arthAdhikAra hai, unheM maiM pandraha arthAdhikArose hI nirUpaNa karatA hU~, yaha dvitIya pratijJA hai / tathA, eka eka arthAdhikArame itanI itanI gAthAe~ hai, yaha tRtIya pratijJA hai / isIke anusAra Age vibhinna adhikArome gAthAokI saMkhyA batalAI gaI hai / preyodveSavibhakti, sthitivibhakti, anubhAgavibhakti, bandhaka arthAt bandha aura saMkrama, ina pA~ca arthAdhikAroMmeM 'pejjaM vA dosaM vA' ityAdi prathama gAthA, 'payaDI mohaNijjA' ityAdi dvitIya gAthA, 'kadi payaDIo baMdhadi' ityAdi tRtIya gAthA, ye tIna gAthAe~ nibaddha haiM, aisA jAnanA cAhie || 3 || vizeSArtha -- gAthA-paThita 'pejja dosa' isa padake nirdezase 'pejjaM vA dosaM vA' ityAdi prathama gAthAkI sUcanA kI gaI hai / 'vihattI dvidi aNubhAge ca' isa padake dvArA 'paDI ya mohaNijjA' ityAdi dvitIya gAthA sUcita kI gaI hai / 'baMdhage ceva' isa pada ke dvArA 'kadi payaDIo baMdhadi' ityAdi tRtIya gAthAkA nirdeza kiyA gayA hai / ukta tIno gAthAe~ jina paoNca arthAdhikArone nibaddha haiM, unake nAma isa prakAra haiM- 1 prodvepavibhakti 2 sthitivibhakti 3 anubhAgavibhakti 4 akarmabaMdhaka (baMdha ) aura 5 karmabaMdhaka ( saMkrama ) / ina pA~ca adhikAromeM prakRtivibhakti aura pradezavibhaktiko pRthak nahIM kahA gayA hai, isakA kAraNa yaha hai ki ye dono vibhaktiyA~ sthitivibhakti aura anubhAgavibhakti, ina donome hI praviSTa hai, kyoki, prakRti aura pradezavibhaktike binA sthiti aura anubhAgavibhakti ho hI nahI sakatI hai / isI prakAra kSINAkSINapradeza aura sthityantikapradeza, ye dono adhikAra bhI uname hI praviSTa samajhanA cAhie, kyoki, sthitivibhakti aura anubhAgavibhakti ina donoke vinA kSINAkSINapradeza aura sthityantika vana nahIM sakate haiM / athavA, prodveSavibhaktime prakRtivibhakti praviSTa hai, kyoki, dravya aura bhAvasvarUpa pra yodvepake atirikta prakRtivibhaktikA abhAva hai / pradezavibhakti, kSINAkSINa aura sthityantika, ye tIno adhikAra prayodvepa, sthiti aura anubhAgavibhaktiyome praviSTa hai, kyoki, ye tIno vibhaktiyA~ pradeza -vibhakti AdikI avinAbhAvI hai / athavA, 'aNubhAge cedi' isa caraNa me paThita 'ca' zabdase sUcita pradezavibhakti, sthityantika aura kSINAkSINa ina tInoko milAkara eka cauthA adhikAra ho jAtA hai / baMdha aura saMkrama, ina donoko lekarake paoNcavaoN arthAdhikAra hotA hai / ina paoNca arthAdhikArome pUrvokta tIna gAthAeN nivaddha haiM / vibhakti nAma vibhAgakA hai / karmoMke svabhAva - samvandhI vibhAgako prakRtivibhakti kahate
Page #112
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sutta [1 pejadosavihattI cattAri vedayammi du uvajoge satta hoti gaahaao| solasa ya bauTANe viyaMjaNe paMca gAhAo // 4 // haiM / karmoMke jaghanya aura utkRSTa sthiti-sambandhI vibhAgako sthitivibhakti kahate haiN| karmoM ke latA, dAru, asthi, zailarUpa dezaghAti sarvaghAti zaktiko, tathA gur3a, khaoNr3a, zakkara, amRtarUpa puNya-prakRtiyoke aura nimba, kaoNjIra, vipa, hAlAhalarUpa pApa-prakRtiyoke phala denekI zaktike vibhAgako anubhAgavibhakti kahate hai| karma-pradezokA vibhinna prakRtiyorUpa vaTavArA honA, unakA AMzika yA sAmUhika rUpase nirjIrNa honA, apane samayapara yA Age pIche udaya AnA, Adi kArya pradezavibhaktike antargata hai / isI kAraNa kSINAkSINa aura sthityantika nAmaka do adhikAroMkA pradezavibhaktime antarbhAva kiyA gayA hai / jo karma-pradeza utkarSaNa, apakarSaNa, saMkramaNa Adike rUpase parivartita kiye jA sakate hai, unakI 'kSINa' saMjJA hai aura jo utkarSaNa, apakarpaNa Adike dvArA parivartanake ayogya hote hai, unhe 'akSINa' kahate hai / ina dono prakArake karma-pradezokA varNana kSINAkSINa nAmaka adhikArame kiyA gayA hai / jaghanya, utkRSTa aura adhAnipeka, udayaniSeka Adi vivakSita sthitiko prApta hue kA~kA udayame Akara anta honeko sthityantika kahate hai / isa prakAra prakRtivibhakti Adike dvArA ATho karmoMkA grahaNa prApta hotA hai, para isa prakRta kapAyaprAbhRtame eka mohanIya karmakA hI vistRta varNana kiyA gayA hai, ataH usakI hI vibhinna prakRtiyoke prakRti, sthiti, anubhAga aura pradeza-sambandhI vibhAgokI bhI vibhakti saMjJA sArthaka haiN| vandhaka adhikArame bandha aura saMkrama nAmake do adhikAra hai| mithyAdarzanAdi kAraNose kArmaNa pudgala-skandhokA jIvake pradezoke sAtha ekakSetrAvagAharUpa sambandhako vandha kahate haiM aura baMdhe hue karmoMkA yathAsambhava apane avAntara bhedome parivartita honeko saMkrama kahate hai| vandha aura saMkramako eka vandhaka saMjJA denekA kAraNa yaha hai ki vandhake do bheda haiM:--akarmavandha aura karmavandha / navIna vandhako akarmavandha aura baMdhe hue karmoM ke paraspara saMkrAnta hokara baMdhaneko karmavandha kahate haiN| ataH karmabandhakA nAma saMkrama kahA gayA hai| yadyapi prakRta gAthAme adhikArasUcaka pejjadosa, sthiti, anubhAga aura vandhaka ye cAra pada hI Aye haiM, tathApi 'ye tIna gAthAe~ paoNca arthoMme jAnanA cAhie' aisI spaSTa sUcanA bhI sUtrakAra kara rahe hai / ataH jayadhavalAkArane apanI TIkAme bahuta UhApohake pazcAt sUtrakAra guNadharAcArya, cUrNikAra yativRpabhAcArya aura apane matake anusAra vibhinna yuktiyoke valapara tIna prakArake adhikArokI kalpanA kI hai, jaisA ki Age kopTakame spaSTa kiyA gayA hai| vedaka nAmakA chaThA arthAdhikAra hai, usameM cAra sUtragAthAe~ nibaddha haiM / upayoga nAmakA sAtavaoN arthAdhikAra hai, usameM sAta sUtragAthAe~ nivaddha hai| catuHsthAna nAmakA AThavA~ arthAdhikAra haiM, usameM solaha sUtragAthAe~ nibaddha haiM / vyaMjana nAmakA navA~ arthAdhikAra hai, usameM pA~ca sUtragAthAe~ nibaddha haiM // 4 // ahothotho
Page #113
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA05] adhikAra-gAthA-nirUpaNa daMsaNamohassuvasAmaNA paNNArasa hoMti gAhAo / paMcaiva sutagAhA daMsaNamohassa khavaNAe ||5|| 60 vizeSArtha - rAga-dvepake utpAdaka kaSAya hai aura kapAyokA mUla AdhAra mohakarma hai / rAga-dveSa yA kaSAyoM ke vedanako - udayako - pratipAdana karanevAlA vedaka nAmakA arthAdhikAra hai / isameM 'kadi AvaliyaM pavesei' isa gAthAko Adi lekara 'jo jaM saMkAmedi ya' isa gAthA taka cAra sUtragAthAe~ haiM / isa arthAdhikAra taka sUtra gAthAokI saMkhyA sAta (3+4 = 7) hotI hai / kaSAyokA upayoga kitane kAla taka rahatA hai. kisa gatike jIva kisa kapAyame kitanI dera taka upayukta rahate haiM, ityAdirUpase kaSAyome upayukta dazAkA varNana karanevAlA sAtavA arthAdhikAra hai / isame 'kevaciraM uvajogo' isa gAthAse lekara 'uvajoga-vaggaNAhi ya avirahidaM' isa gAthA taka sAta sUtragAthAe~ haiM / isa ardhAdhikAra taka sUtragAthAokI saMkhyAkA yoga caudaha (3+4+7 = 14) hotA hai / anantAnubandhI Adi kaSAyoke zailarekhA, pRthivI - rekhA, dhUlirekhA aura jalarekhA, ina cAra sthAnose varNana karanevAle arthAdhikArako 'catu:sthAna' arthAdhikAra kahate hai / isa arthAdhikAra me 'koho cauvviho vRtto' isa gAthAse lekara 'asaNNI khalu baMdhai' isa gAthA taka solaha gAthAeN nibaddha haiM / yahA~ taka samasta sUtragAthAo kI saMkhyA tIsa (3+4+7+16= 30) hotI hai / krodhAdi kapAyoke ekArthakaparyAyavAcI nAmoko pratipAdana karane vAlA 'vyaMjana' nAmakA arthAdhikAra hai / isa adhikArame 'koho ya kopa roso ya' isa gAthAse lekara 'sAsada patthaNa lAlasa' isa gAthA taka pA~ca sUtra - gAthAe~ sambaddha haiM / yahA~ taka sarva sUtragAthAokI saMkhyA paitIsa (3+4+7+16+ 5 = 35) hotI hai / 1 - darzana moha - upazAmanA nAmakA dazavA~ arthAdhikAra hai, usameM pandraha sUtragAthAe~ nibaddha haiM | darzanamoha-kSapaNA nAmakA gyArahavA~ arthAdhikAra hai, usameM paoNca hI sUtragAthAe~ nivaddha haiM ||5|| vizeSArtha - darzanamohanIya karma ke upazamana karanevAle jIvake pariNAma kaise hote haiM, usake kauna kaunase yoga, kauna kaunasI lezyAeN, kaSAya, veda Adi hote haiM, ityAdi varNana karanevAlA darzanamoha - upazAmanA nAmakA dazavaoN arthAdhikAra hai / isame 'daMsaNamohassuvasA - mago' isa gAthAse lekara ' sammAmicchAiTThI sAgAro vA' isa gAthA taka pandraha sUtragAthAe~ sambaddha haiM / isa adhikAra taka samasta gAthAokI saMkhyA pacAsa ( 3+4+7+16+ 5 + 15 =50 ) hotI hai | darzanamohanIyakarmakA kSaya kauna jIva karatA hai, kina kina karma - prakRtiyoke kSaya honepara kSAyikasamyaktva hotA hai, kisa kisa gatime aura kitane kAla taka darzanamohakI kSapaNA hotI hai, ityAdi varNana darzana moha-kSapaNA nAmake gyArahaveM arthAdhikArame kiyA gayA hai / isa adhikAra me 'daMsaNamohakkhavaNApaTTavago' isa gAthAse lekara 'saMkhejA ca
Page #114
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sutta [1 pejadosavihattI laddhI ya saMjamAsaMjamassa laddhI tahA carittassa / dosu vi ekA gAhA aTevuvasAmaNaddhammi // 6 // cattAri ya paTTavae gAhA saMkAmae vi cttaari| ovaTTaNAe tiNi du ekArasa hoti kiTTIe // 7 // maNussesu' isa gAthA taka pA~ca sUtragAthAe~ nivaddha haiN| yahA~ taka samasta gAthAokA jor3a pacavana ( 3+4+ 7 + 16 + 5 + 15 + 5=55 ) hotA hai / kitane hI AcArya, darzanamohakI upazAmanA aura darzanamoha-kSapaNA, ina dono hI adhikAro ko eka samyaktva adhikArake antargata kahate haiM / unakI ukta pakSake samarthana me yukti yaha hai ki yadi ina dono adhikAroko eka na mAnA jAya, to 'addhAparimANa' nAmake adhikAra ke sAtha solaha adhikAra ho jAte haiM / isapara jayadhavalAkArane yaha samAdhAna kiyA hai ki guNadharAcAryane jina eka sau assI gAthAoke dvArA kasAyapAhuDa ke kahanekI pratijJA kI hai, uname addhAparimANa-arthAdhikArase prativaddha gAthAe~ nahIM pAI jAtI haiM, isalie ise pRthaka adhikAra na mAnakara sabhI adhikArome sAdhAraNarUpase vyApta adhikAra mAnanA caahie| guNadharAcAryane yahI bAta 'addhAparimANa-Nideso' isa antadIpaka padake dvArA sUcita kI hai| saMyamAsaMyama-labdhi nAmakA bArahavA~ arthAdhikAra hai aura cAritra-labdhi nAmakA terahavaoN arthAdhikAra hai / ina donoM hI arthAdhikAroMmeM eka gAthA nibaddha hai / cAritramoha -upazAmanA nAmakA caudahavA~ arthAdhikAra hai| isameM ATha sUtragAthAe~ sambaddha haiM // 6 // vizeSArtha-dezacAritrakI prApti kisa prakAra hotI hai, isa bAtakA varNana saMyamAsaMyamalabdhi nAmaka arthAdhikArame kiyA gayA hai / sakalacAritrakI prApti kaise hotI hai, cAritramohanIya karmakA kSayopazama Adi kisa prakAra hotA hai, ityAdi varNana cAritralabdhi nAmake terahave arthAdhikArame kiyA gayA hai| saMyamAsaMyamalabdhi aura cAritralabdhi, ina dono arthAdhikArome 'laddhI ya saMjamAsaMjamassa' yaha eka hI gAthA nibaddha hai| yahA~ taka samasta gAthAokA jor3a chappana ( 56 ) hotA hai| cAritramohakarmakA upazama kisa prakAra hotA hai, upazama-zreNIme kahaoNpara kyA kyA Avazyaka kArya hote haiM, ityAdi varNana cAritramoha-upazAmanA nAmaka caudahaveM adhikArame kiyA gayA hai| isa adhikArame 'uvasAmaNA kadividhA' isa gAthAse lekara 'uvasAmaNAkhaeNa du aMse baMdhadi' isa gAthA taka ATha gAthAe~ nibaddha haiM / isa adhikAra taka saba gAthAAMkA jor3a causaTha (3+4+ 7 + 16 + 5 + 15 + 5 + 1+8= 64 ) hotA hai| cAritramohakI kSapaNAkA jo jIva prasthApaka hotA hai, usake viSayameM cAra
Page #115
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA08] adhikAra-gAthA-nirUpaNa cattAri ya khavaNAe ekA puNa hodi khINamohassa / ekA saMgahaNIe aTThAvIsaM samAseNa // 8 // gAthAe~ haiM / saMkramaNameM cAra gAthAe~ pratibaddha haiN| apavartanAmeM tIna gAthAe~ aura kRSTIkaraNameM gyAraha gAthAe~ nibaddha haiM // 7 // vizeSArtha- cAritramohanIya karmake kSayakA prArambha karanevAlA jIva 'prasthApaka' kahalAtA hai / usake viSayame 'saMkAmayapaTTavayassa pariNAmo keriso have' isa gAthAse lekara 'kiMdvidiyANi kammANi' isa gAthA taka cAra gAthAe~ nibaddha hai| cAritramohanIyake kSapaNa karanevAle jIvakI nave guNasthAname antarakaraNake pazcAt 'saMkrAmaka' yaha saMjJA ho jAtI hai / usake viSayame 'saMkAmaNapaTThava0' isa gAthAse lekara 'baMdho va saMkamo vA udayo vA' isa gAthA taka cAra gAthAe~ nivaddha haiN| cAritramohakI sthitike hrAsa karaneko apavartanA kahate haiM / isake viSayameM 'ki aMtaraM kareto' isa gAthAse lekara 'hidi aNubhAge aMse' isa gAthA taka tIna gAthAe~ nibaddha haiN| kaSAyoke khaNDa karaneko kRSTIkaraNa kahate haiN| isake viSayameM 'kevaDiyA kiTTIo' isa gAthAse lekara 'kiTTIkadammi kamme ke vIcArA du mohaNIyassa' isa gAthA taka gyAraha gAthAeM nibaddha hai| kRSTiyoMkI kSapaNAmeM cAra gAthAe~ nibaddha haiM / kSINamoha-vItarAga-chadmasthake viSayameM eka gAthA hai| saMgrahaNIke viSayameM eka gAthA sambaddha hai / isa prakAra sava milAkara cAritramoha-kSapaNA nAmake pandrahaveM arthAdhikArameM aTThAIsa gAthAe~ pratibaddha haiM // 8 // vizeSArtha-cAro saMjvalana kapAyokI jo bAraha kRSTiyA~ kI jAtI haiM unake kSapaNAkA pratipAdana karanevAlI 'kiM vedeto kiTTi khavedi' isa gAthAse lekara 'kiTTIdo kiTTi puNa' isa gAthA taka cAra gAthAe~ haiN| mohakarmakI samasta prakRtiyoke kSINa ho jAnepara kSINamoha saMjJA prApta hotI hai| usake vipayame 'khINesu kasAesu ya sesANaM' yaha eka gAthA hai| samasta adhikArake upasaMhAra karanevAlI gAthAko saMgrahaNI kahate haiN| aisI 'saMkAmaNamovaTTaNa0' yaha eka gAthA hai / isa prakAra ina saba gAthAokA yoga (4+4+3+ 11 +4+ 1 + 1 =28 ) aTThAIsa hotA hai / cAritramohakI kSapaNA-sambandhI ina aTThAIsa gAthAoko pUrvokta causaTha gAthAome milA denepara samasta gAthAokA jor3a (64 + 28=92) vAnavai hotA hai| cAritramohakSapaNA nAmake pandrahaveM arthAdhikArameM jo aTThAIsa gAthAe~ vatalAI gaI haiM', uname sUtragAthAe~ kitanI haiM aura asUtragAthAe~ kitanI hai, yaha batalAneke lie AcArya do gAthAsUtra kahate haiM
Page #116
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sutta [1 pejadosavihattI kiTTIkayavIcAre saMgahaNI khINamohapaTravae / sattedA gAhAo aNNAo sabhAsagAhAo // 9 // saMkAmaNa ovaTTaNa kiTTIkhavaNAe ekavIsaM tu / edAo suhagAhAo suNa aNNA bhAsagAhAo' // 10 // paMca ya tiNi ya do chaka caukka timi tiNi ekA ya / cattAri ya tiNi ubhe paMca ya eka taha ya chakaM // 11 // tiNiNa ya cauro taha duga cattAri ya hoti taha caukaM ca / do paMcava ya ekA aNNA ekA ya dasa do y||12|| -~ kRSTi-sambandhI gyAraha gAthAoM se gyArahavI vIcAra-sambandhI eka gAthA, saMgrahaNI-sambandhI eka gAthA, kSINamoha-sambandhI eka gAthA aura prasthApaka-sambandhI cAra gAthAe~; isa prakAra ye sAta gAthAe~ sUtragAthAe~ nahIM haiN| inake sivAya zeSa anya sabhASya gAthAe~ haiM / saMkrAmaNa-sambandhI cAra gAthAe~, apavartanA-sambandhI tIna gAthAe~, kRSTi-sambandhI daza gAthAe~ aura kRSTi-kSapaNA-sambandhI cAra gAthAe~; ye saba milAkara ikkIsa sUtra-gAthAe~ haiN| aba ina ikkIsa sUtra-gAthAoMkI jo anya bhASya-gAthAe~ haiM, unheM suno / / 9-10 // vizeSArtha-pRcchArUpase aneka arthoMkI sUcanA karanevAlI gAthAoko sUtragAthA kahane haiM aura una pRcchAokA artha-vyAkhyAna karanevAlI gAthAoko bhASyagAthA athavA asUtragAthA kahate haiN| prakRtame ukta ikkIsa mUla gAthAoke arthake vyAkhyAna karanevAlI chiyAsI anya bhI gAthAe~ pAI jAtI hai, jinhe bhASyagAthA gAthA kahate haiM / ve bhASya-gAthAe~ kauna-kauna haiM, aura kisa-kisa arthama kitanI-kitanI bhASyagAthAe~ haiM, yaha batalAte hue bhASya-gAthAoMke prarUpaNa karaneke lie Age kI do sUtra-gAthAe~ kahate haiM--- cAritramohakSapaNA-sambandhI ikkIsa sUtra-gAthAoMkI bhASya-gAthA-saMkhyA kramazaH pA~ca, 'tIna, do aura chaha', cAra, tIna, tIna, eka, cAra, tIna, do, 'pA~ca, eka aura chaha', tIna, cAra, do, cAra, cAra, do, pA~ca, eka, eka, daza aura do hai // 11-12 // vizepArtha-nave guNasthAnamai antarakaraNa karanepara jIva saMkrAmaka kahalAtA hai, 1 tattha mUlagAhAo NAma suttagAhAo, pucchAmetteNa suucidaannegtthaao| bhAsagAhA svpekkhaao| mAsagAhAmao ci vA vakkhANagAhAo tti vA vivaraNagAhAo ti vA eyho| jayadha.
Page #117
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 9-12] - adhikAra-gAthA-nirUpaNa usake varNaname cAra mUla gAthAe~ haiM / unamese 'saMkAmaNapaTThavagasa kiMDidiyANi puvvavaddhANi' yaha prathama mUla sUtra-gAthA hai| isake arthakA vyAkhyAna karanevAlI pA~ca bhASya-gAthAe~ hai / jo ki 'saMkAmaNapaTThavagassa' isa gAthAse lekara 'saMkaMtammi ca NiyamA' isa gAthA taka jAnanA cAhie / 'saMkAmaNapaTThavago' isa saMkramaNa-sambandhI dUsarI gAthAke tIna artha hai / unamese 'saMkAmaNapaTThavao ke baMdhadi' isa prathama arthame tIna bhASya-gAthAe~ haiN| jo ki 'vassasadasahassAI' isa gAthAse lekara 'savvAvaraNIyANaM jesi' isa gAthA taka jAnanA cAhie / 'ke ca vedayadi aMse' isa dUsare arthame do bhASya-gAthAe~ pratibaddha haiN| jiname pahalI 'NiddA ya NIcagodaM' aura dUsarI 'vede ca vedaNIe' ityAdi gAthA hai / 'saMkAmedi ya ke ke' isa tIsare arthame chaha bhASya gAthAe~ haiN| jo ki 'savvassa mohaNIyassa' isa gAthAse lekara 'saMkAmayapachvago mANakasAyassa' isa gAthA taka jAnanA cAhie / 'baMdho va saMkamo vA' isa tIsarI mUlagAthAkI cAra bhASya-gAthAe~ haiN| jo ki 'baMdheNa hodi udao ahio' isa gAthAse lekara 'guNaseDhi aNaMtaguNeNUNAe' isa gAthA taka jAnanA cAhie / 'baMdho va saMkamo vA udao vA' isa cauthI mUlagAthAkI tIna bhASya gAthAe~ haiN| jo ki 'baMdhodaehiM NiyamA' isa gAthAse lekara 'guNado aNaMtahINaM vedayadi' isa gAthA taka hotI haiN| isa prakAra 'saMkAmae vi cattAri' isa gAthAkhaMDakI 23 bhASya-gAthAe~ kahI gii| apavartanA-sambandhI tIna mUlagAthAe~ haiN| unamese 'kiM aMtaraM kareMto' isa pahalI mUlagAthAkI tIna bhASya gAthAe~ hai| jo ki !ovaTTaNA jahaNNA AvaliyA' aNiyA tibhAgeNa' isa gAthAse lekara 'okaTTadi je aMse' isa gAthA taka haiN| 'ekaM ca hidivisesaM' isa dUsarI mUlagAthAkI 'ekaM ca chidivisesaM tu asaMkhejjesu' yaha eka bhApyagAthA hai| 'chidiaNubhAge aMse' isa tIsarI mUlagAthAkI cAra bhASya-gAthAe~ haiM / jo ki 'ovaTTedi chidi puNa' isa gAthAse lekara 'ovaTTaNamuvvaTTaNa kiTTIvajjesu' isa gAthA taka jAnanA caahie| isa prakAra apavartanAsambandhI tIno mUlagAthAokI bhASyagAthAe~ kahI gii| kRSTi-sambandhI gyAraha mUlagAthAe~ haiN| unameM 'kevaDiyA kiTTIo' yaha pahalI mUlagAthA hai| isake arthakA vyAkhyAna karanevAlI tIna bhASyagAthAe~ haiM, jo ki 'bAraha Nava cha tiNNi ya kiTTIo hoti' isa gAthAse lekara 'guNaseDhI aNaMtaguNA lobhAdI' isa gAthA taka jAnanA cAhie / 'kadisu ca aNubhAgesu ca' isa dUsarI mUlagAthAkI do bhASyagAthAe~ haiM, jo ki 'kiTTI ca hidivisesesu' isa gAthAse lekara 'savvAo kiTTIo vidiyaTTidIe' isa gAthA taka jAnanA cAhie / 'kiTTI ca padesaggeNANubhAgaggeNa' isa tIsarI mUlagAthAke tIna artha haiN| unamese 'kiTTI ca padesaggeNa' isa prathama arthame pA~ca bhASyagAthAe~ haiN| jo ki 'vidiyAdo puNa paDhamA' isa gAthAse lekara 'eso kamo ca kohe' isa gAthA taka jAnanA caahie| 'aNubhAgaggeNa' isa dUsare arthame 'paDhamA ca aNaMtaguNA vidiyAdo' yaha eka hI bhASyagAthA hai / 'kA ca kAleNa' isa tIsare arthame chaha bhASyagAthAe~ haiM, jo ki 'paDhamasamaya-kiTTINaM kAlo'
Page #118
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sutta [ 1 pejadosa vihatI I isa gAthA se lekara 'vedagakAlo kiTTI ya' isa gAthA taka jAnanA cAhie / 'kadisu gar3hIsu bhavesu a' isa cauthI mUlagAthAkI tIna bhASyagAthAe~ haiM / ve 'dosu gadIsu abhANi' isa gAthAse lekara 'ukasse aNubhAge didi ukkassANi' isa gAthA taka jAnanA cAhie | 'pajjattApajjatta eNa tathA' isa paoNcavI mUlagAthAkI cAra bhASyagAthAe~ haiM / ve 'pajjattApajjatte micchatte' isa gAthAse lekara 'kammANi abhajjANi du' isa gAthA taka jAnanA / 'kiMlessAe vaddhANi' isa chaThI mUlagAthAkI do bhASyagAthAe~ haiM / ve 'lessA sAda asAde ca' isa gAthAse lekara 'dANi puvvavaddhANi' isa gAthA taka jAnanA / ' egasamaya pavaddhA puNa acchuddhA ' isa sAtavI mUlagAthAkI cAra bhASyagAthAe~ haiM / ve 'chaNhaM AvaliyANaM acchuddhA' isa gAthAse lekara 'er3he samayapavaddhA' isa gAthA taka jAnanA / ' egasamayapavaddhANaM sesANi' isa AThavI mUlagAthAkI cAra bhASyagAthAe~ haiM / ve 'ekkammi TThidivisese' isa gAthAse lekara 'er3heNa aMtareNa du' isa gAthA taka jAnanA / 'kiTTIkadammi kamme' isa navI mUlagAthAkI do bhASyagAthAe~ haiM / ve 'kiTTIkadammi kamme NAmAgodANi' isa gAthAse lekara 'kiTTIkadammi kamme sAdaM suhaNAmamuccagodaM ca' isa gAthA taka jAnanA / 'kiTTIkadammi kamme ke vaMdhadi ' isa dazavIM mUlagAthAkI paoNca bhASyagAthAe~ haiM / ve 'dasasu ca vassassaMto vaMdhadi' isa gAthAse lekara 'jasaNAmamuccagodaM vedayade' isa gAthA taka jAnanA / 'kiTTIkadammi kamme ke vIcArA du mohaNIyassa' isa gyArahavI mUlagAthAkI koI bhApyagAthA nahIM hai, kyoki, vaha sugama hai / isa prakAra kRSTi sambandhI gyAraha mUlagAthAokI bhASyagAthAe~ kahI gaI / kRSTI kSapaNAme cAra mUlagAthAe~ prativaddha haiM / unamese 'kiM vedeMto kiTTi khavedi' yaha pahalI mUlagAthA hai / isakI 'paDhamaM vidiyaM tadiyaM vedeto' yaha eka bhASyagAthA hai / 'jaM vedeto kiTTi khavedi' isa dUsarI mUlagAthAkI 'jaM cAvi saMchuhaMto khavedi kiTTi ' yaha eka bhASyagAthA hai / 'jaM jaM khavedi kiTTiM' isa tIsarI mUlagAthAkI daza bhASyagAthAe~ haiM / ve 'baMdho va saMkamo vA NiyamA savvesu Thidivisesesu' isa gAthAse lekara 'pacchima AvaliyAe samayUNA' isa gAthA taka jAnanA / 'kiTTIdo kiTTi puNa saMkamadi' isa cauthI mUlagAthAkI do bhASyagAthAe~ hai / ve 'kiTTI kiMhiM puNa saMkamade NiyamasA' isa gAthAse lekara 'samayUNAca viTThA AvaliyA' isa gAthA taka jAnanA / isa prakAra kRSTiyokI kSapaNA sambandhI cAro mUlagAthAokI bhASyagAthAe~ kahI gaI / 12 ukta do gAthAo se kahI gaI samasta bhASyagAthAokI saMkhyAkA yoga dhyAsI ( 9+'3/4+R+&'+8+3+3+8+8+3+2+'4+?+&'+3+8+2+8+ 4+2+5+1+1+10+2=86 ) hotA hai / ina chayAsI gAthAome pUrvokta aTThAIsa mUlagAthAoke milA denepara cAritramohanIyake kSapaNA nAmaka pandrahave arthAdhikArameM nivaddha gAthAokI saMkhyA eka sau caudaha hotI hai / inameM prArambhika caudaha arthAdhikArokI causaTha gAthAoke milA denepara samasta gAthAokI saMkhyA eka sau aThahattara ho jAtI hai /
Page #119
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 13-14 arthAdhikAra-nirUpaNa (1) peja-dosavihattI dvidi aNubhAge ca baMdhage ceya / vedaga uvajoge vi ya cauTThANa viyaMjaNe ceya // 13 // sammatta desavirayI saMjama uvasAmaNA ca khavaNA ca / daMsaNa-carittamohe adudhAparimANaNiddeso // 14 // 7. atthAhiyAro paNNArasatriho aNNeNa payAreNa / aba kasAyapAhuDake pandraha arthAdhikAroke nirUpaNa karaneke lie guNadharAcArya do sUtragAthAe~ kahate haiM kasAyapAhuDameM varNana kiye jAnevAle pandraha arthAdhikAroM ke nAma isa prakAra haiM-1 preyodveSavibhakti, 2 sthitivibhakti, 3 anubhAgavibhakti, 4 akarmavandhakI apekSA bandhaka, 5 karmabandhakI apekSA bandhaka arthAt saMkrAmaka, 6 vedaka, 7 upayoga, 8 catuHsthAna, 9 vyaJjana, 10 darzanamoha-upazAmanA, 11 darzanamoha-kSapaNA, 12 dezavirati, 13 sakalasaMyama, 14 cAritramoha-upazAmanA, aura 15 cAritramoha-kSapaNA / ye pandrahoM arthAdhikAra darzanamohanIya aura cAritramohanIya ina donoM mohakarmaprakRtiyoMse hI sambandha rakhate haiM / (zepa sAta karmoMkA isa kasAyapAhuDameM koI prayojana nahIM hai / ) addhAparimANa nAmakA kAlapratipAdaka arthAdhikAra ukta pandrahoM arthAdhikAroM meM prativaddha samajhanA cAhie // 13-14 // vizeSArtha-ye donoM sambandha-gAthAe~ kahI jAtI haiN| inako upayukta eka sau aThahattara gAthAome milA denepara ( 178 +2=180 ) kasAyapAhuDakI eka sau assI gAthAe~ ho jAtI haiM, jinakI ki sUcanA guNadharAcAryane 'gAhAsade asIde' isa prathama pratijJA dvArA kI thii| ina eka sau assI gAthAoke atirikta bAraha anya bhI sambandha gAthAe~ haiM / addhAparimANake nirdeza karanevAlI chaha gAthAe~ haiM / tathA, 'saMkamauvakamavihIM' isa gAthAse lekara paitIsa saMkramavRtti-arthAt prakRtiyokA saMkramaNa batAnevAlI gAthAe~ kahalAtI hai| ina savako pUrvokta eka sau assI gAthAoMmeM milA denepara ( 12+6+ 35-+180233 ) do sau tetIsa samasta gAthAokA jor3a ho jAtA hai| ye sabhI gAthAe~ guNadharAcAryake mukha-kamalase vinirgata hai| guNadharAcAryake upadezAnusAra pandraha arthAdhikAroMkA nirUpaNa karake aba yativRSabhAcArya anya prakArase pandraha arthAdhikAroko kahate hai cUrNisU0- anya prakArase arthAdhikArake pandraha bheda hai // 7 // vizeSArtha-guNadharAcAryake dvArA pandraha arthAdhikAroke nirUpaNa kara diye jAnepara yativRpabhAcArya anya prakArase pandraha arthAdhikAroko batalAte hue kyo na guNadharAcAryake virAdhaka samajhe jAyaM ? isa zaMkAkA samAdhAna yaha hai ki yativRpabhAcArya, anya prakArase
Page #120
--------------------------------------------------------------------------
________________ * kasAya pAhuDa susta [1 paijadosavihataH / 8. taM jahA-pejadose (1) / 6. vihattI dvidi aNubhAge ca (2) / 10. baMdhagetti, baMdho ca (3), saMkamo ca (4) / 11. vedae tti udao ca (5), udIraNA ca (6) / 12. uvajoge ca (7) / 13 cauThANe va (8) / 14. vaMjaNe ca (9) / 15. sammattetti daMsaNamohaNIyassa uvasAmaNA ca (10), daMsaNamohaNIyakkhavaNA ca (11) / 16. desaviradI ca (12) / 17 saMjame uvasAmaNA ca khavaNA ca carittamohaNIyassa uvasAmaNA ca (13), khavaNA ca (14) / 18. daMsaNacarittamohetti padaparivUraNaM / 19. addhAparimANaNiddeso tti (15) / 20. eso atthAhiyAro paNNArasaviho / pandraha arthAdhikArIko batalAte hue bhI guNadharAcArya virAdhaka nahIM haiM, kyoki, ve unake batalAe hue arthAdhikArokA niSedha nahIM kara rahe haiM / kintu, abhiprAyAntarakI apekSA pandraha arthAdhikArokI eka navIna dizA dikhalA rahe haiN| cUrNisU0-ve pandraha arthAdhikAra isa prakAra haiM-1 prayodvepa arthAdhikAra, 2 sthiti-anubhAgavibhakti arthAdhikAra, 3 baMdhaka arthAdhikAra, 4 saMkrama arthAdhikAra, 5 vedaka yA udaya-arthAdhikAra, 6 udIraNA arthAdhikAra, 7 upayoga arthAdhikAra, 8 catuHsthAna arthAdhikAra, 9 vyaMjana arthAdhikAra, 10 samyaktva adhikArake antargata darzanamohanIya-upazAmanA arthAdhikAra, 11 darzanamohanIya-kSapaNA arthAdhikAra, 12 dezavirati arthAdhikAra, 13 saMyama arthAdhikArake antargata cAritramohanIya-upazAmanA adhikAra, 14 cAritramohanIyakSapaNA arthAdhikAra aura 15 addhAparimANa adhikAra / yaha pandraha prakArakA arthAdhikAra hai / gAthAme 'dasaNacarittamohe' yaha pada pAdakI pUrtike lie diyA gayA hai / / 8-20 // vizepArtha-sthiti-anubhAgavibhakti nAmaka dUsare arthAdhikArame prakRtivibhakti, kSINAkSINa-pradeza aura sthityantika-pradeza arthAdhikAroMkA bhI grahaNa kiyA gayA hai, kyoki prakRtivibhakti Adike vinA sthiti aura anubhAgavibhakti nahIM bana sakatI hai| yahAM yaha AzaMkA kI jA sakatI hai ki yaha kaise jAnA ki yativRSabhAcAryane ye upayukta hI pandraha arthAdhikAra mAne haiM ? isakA samAdhAna yaha hai ki ina pratyeka arthAdhikAroke nAma-nirdezaka pazcAt yativRSabhAcArya-dvArA sthApita 1,2 Adise lekara 15 takake aMka pAye jAte haiN| dUsare, Age calakara isI kramase cUrNi-sUtroke dvArA ukta arthAdhikArIkA pratipAdana kiyA gayA hai, isase jAnA jAtA hai ki yativRpabhAcAryane ye upayukta hI pandraha arthAdhikAra mAne haiN| jayadhavalAkArane anya prakArase bhI kasAyapAhuDake pandraha arthAdhikAra kahe haiM --1 prayodveSa arthAdhikAra, 2 prakRtivibhakti arthAdhikAra, 3 sthivivibhakti arthAdhikAra, 4 anubhAgavibhakti arthAdhikAra, 5 pradezavibhakti, kSINAkSINa aura sthityantika arthAdhikAra, 6 vandhaka arthAdhikAra, 7 vedaka arthAdhikAra, 8 upayoga arthAdhikAra, 9 catuHsthAna arthAdhikAra, 10 vyaJjana arthAdhikAra, 11 samyaktva arthAdhikAra, 12 deza-virati arthAdhikAra, 13 saMyama arthAdhikAra, 14 cAritramoha-upazAmanA arthAdhikAra, aura 15 cAritramoha
Page #121
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 13-14] arthAdhikAra-nirUpaNa kSapaNA arthAdhikAra / addhAparimANa nirdeza nAmaka koI svatantra arthAdhikAra nahIM hai, kyoki, vaha sabhI arthAdhikAromaM sambaddha hai, yahI kAraNa hai ki guNadharAcAryane antadIpaka rUpase saba adhikAroke antame kahate hue bhI tatsambandhI gAthAoko sava arthAdhikArose pUrva meM kahA hai| isI prakArase mUla dRSTikoNako dhyAname rakhate hue bhinna-bhinna dizAose bhI kasAyapAhuDake pandraha adhikAra jAnanA cAhie / ___ upari-darzita tIno prakArake arthAdhikArokA citra isa prakAra hai gAthAsUtrakAra sammata | cUrNikAra-sammata jayadhavalAkAra-sammata 1 | pejjadosavibhakti pejjadosavibhakti | pejjadosavibhakti sthiti-anubhAgavibhakti 2 sthitivibhakti (prakRti-pradezavibhaktikSINAkSINa prakRtivibhakti aura sthityantika) 3 | anubhAgavibhakti bandha | sthitivibhakti vandha 4 (pradezavibhakti kSINAkSINa saMkrama anubhAgavibhakti aura sthityantika) saMkrama pradeza-kSINAkSINa aura udaya sthityantika vibhakti vedaka udIraNA bandhaka __ | | upayoga upayoga vedaka | 1 | 0 | " 2 catuHsthAna catuHsthAna upayoga | vyaMjana vyaMjana catuHsthAna 10 | darzanamohopazAmanA darzanamohopazAmanA vyaMjana 11 | darzanamohakSapaNA darzanamohakSapaNA samyaktva 12 | saMyamAsaMyamalabdhi dezavirati dezavirati 13 cAritralabdhi cAritramohopazAmanA saMyamalabdhi 14 | cAritramohopazAmanA cAritramohakSapaNA cAritramohopazAmanA 15 | cAritramohakSapaNA addhAparimANanirdeza cAritramohakSapaNA - guNadharAcArya ne prathama gAthAsUtrame isa granthake pejadosapAhuDa aura kasAyapAhuDa ye do
Page #122
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sutta [pejadosavihattI 21 tassa pAhuDassa duve NAmadhejANi / taM jahA-pejadosapAhuDetti ci, kasAyapAhuDetti vi / tattha alivAharaNa-NippaNNaM pejadosapAhuDaM / 22. Nayado NippaNaM kasAyapAhuDaM / 23. tattha pejja Nikviviyavva-NAmapejja ThavaNapejjaM davyapejjaM bhAvapejjaM cedi| nAma kisa abhiprAyase kahe haiM isa bAtako vatalAte hue yativRpabhAcArya cUrNisUtra kahate hai cUrNisU0 ---- usa pAhuDake do nAma haiM / ve isa prakAra haiM:-pejadosapAhuDa (prayodveSaprAbhRta) aura kasAyapAhuDa (kpaathpraabhRt)| inamese pejjadosapAhuDa yaha abhivyAharaNase niSpanna huA arthAnusArI nAma hai // 21 // vizepArtha-apaneme prativaddha arthake vyAharaNa arthAt kathanako abhivyAharaNa kahate haiM / pejadosapAhuDa yaha abhivyAharaNa-niSpanna nAma hai, kyoki peja rAgabhAvako kahate haiM aura dosa nAma dveSabhAvakA hai| ye rAga aura dveSarUpa artha na kevala peja zabdake dvArA kahe jA sakate hai aura na kevala dosa zabdake dvArA hii| yadi ina dono arthoMkA kathana kevala peja yA dosa zabdake dvArA mAnA jAya, to rAga aura dveSameM paryAyabheda nahIM vanegA / yataH rAga aura dveSameM paryAya-bheda pAyA jAtA hai, ata: inake vAcaka zabda bhI svataMtra hI honA caahie| isa prakAra rAga aura dveSa-jo ki saMsAra-paribhramaNake kAraNa haiM-unake baMdha aura mokSakA isa pAhuDa-prAbhUta yA zAstrame varNana kiyA gayA hai| isalie pejadosapAhuDa yaha abhivyAharaNa-niSpanna arthAnusArI nAma hai| penadosapAhuDa yaha nAma samabhirUDhanayakI apekSA jAnanA cAhie, kyoki samabhirUDhanaya avivakSita aneka arthoM ko chor3akara vivakSita eka arthako hI grahaNa karatA hai| cUrNisa0-kasAyapAhuDa yaha nAma nayase niSpanna hai // 22 // vizeSArtha-jIvake uttamakSamA Adi svAbhAvika bhAvoke yA cAritrarUpa dharmake vinAza karanese krodha Adi kapAya kahe jAte haiM / kapAya sAmAnya hai tathA rAga aura dveSa vizepa haiN| kapAyakA peja aura dosa donome anvaya pAyA jAtA hai, ataeva kasAyapAhuDa yaha nAma dravyArthikanayakI apekSA jAnanA cAhie / tathA rAga aura dveSa kapAyose utpanna hote haiN| isa granthame kapAyoMkI inhI rAgadveparUpa paryAyokA varNana kiyA gayA hai isa apekSA pejadosapAhuDa yaha nAma paryAyAthika nayakI apekSAse niSpanna huA hai, tathApi usakI yahA~ vivakSA nahIM kI hai / kyoki, cUrNikArako usakA abhivyAharaNa-niSpanna artha vatAnA abhISTa hai / peja, dosa, kasAya aura pAhuDa, ye saba zabda aneka arthoMme vartamAna haiM, isalie prayojanabhUta arthake nirUpaNa karaneke lie yativRpabhAcArya nikSepasUtra kahate haiM cUrNisU0-~-unamese pahale penja arthAt preya kA nikSepa karanA cAhie-nAmapreya, sthApanApraya, dravyapraya aura bhAvapraya / / 23 / / 1 ahimuhalsa appANammi paDibaddhasta atyassa bAharaNa kaddaNa, abhivAharaNaM / teNa NippaNNa abhivaahrnnnnippnn| jayadha
Page #123
--------------------------------------------------------------------------
________________ nikSepoMmeM naya-yojanA 17 24. gama - saMgaha vavahArA satre icchati / 25. ujusudo ThavaNavajje / gA0 13-14 ] 26. ( saddaNassa ) NAmaM bhAvo ca / vizeSArtha - praya yaha zabda preyanAmanikSepa hai / kisI cetana yA acetana padArtha me 'yaha vahI hai' isa prakAra se prayabhAvakI sthApanA karaneko preyasthApanAnikSepa kahate hai / atIta yA anAgata kAlame rAgarUpa honevAle yA vartamAna me rAgaviSayaka jJAnase rahita purupako prayadravyanikSepa kahate hai / vartamAnakAlameM rAgabhAvase pariNata yA rAgazAstra ke jJAyaka puruSako prayabhAvanikSepa kahate hai / aba cUrNikAra ukta nikSepoke svAmisvarUpa nayokA nirUpaNa karate hai. cUrNisU0 - naigamanaya, saMgrahanaya aura vyavahAranaya, ye tIno dravyArthikanaya upayukta sabhI nikSepako svIkAra karate hai // 24 // vizeSArtha- -- yataH nAmanikSepa tadbhava - sAmAnya aura sAdRzyasAmAnyako avalamvana karake pravRtta hotA hai, sthApanAnikSepa bhI sAdRzya-sAmAnyako avalambana karatA hai aura dravyanikSepa bhI dono prakArake sAmAnyoke nimittase hotA hai; ataeva ina tIno nikSepoke svAmI naigamanaya, saMgrahanaya aura vyavahAranaya hote hai, kyoki, ye tIno dravyArthikanaya hai aura sAmAnyako viSaya karanA hI dravyArthikanayakA kAma hai / vartamAna paryAyase upalakSita dravyako bhAva kahate haiM, isalie, athavA dravyako chor3akara paryAya pAI nahIM jAtI hai, isalie bhAvanikSepake bhI svAmI ukta tIno dravyArthikanaya bana jAte hai / cUrNisU0 -- RjusUtranaya sthApanAnikSepako chor3akara zepa tIna nikSepoko grahaNa karatA hai // 25 // vizeSArtha- - RjusUtranaya sthApanAnikSepako viSaya nahI karatA hai, isakA kAraNa yaha hai ki isa nayame sAdRzyalakSaNa sAmAnyakA abhAva hai / aura, sAdRzya athavA ekatvake vinA sthApanAnikSepa saMbhava nahI haiM / isalie RjusUtranaya sthApanAnikSepako chor3akara zeSa tIna nikSepako hI grahaNa karatA hai / cUrNisU0 - nAmanikSepa aura bhAvanikSepa zabdanayake viSaya haiM // 26 // 01 1 vizeSArtha - vyaMjananaya, paryAyanaya aura zabdanaya, ye tIno ekArthaka nAma haiM / zabdajayake zabda, samabhirUr3ha aura evaMbhUta, ye tIna bheda haiM / ye tIno hI naya nAmanikSepa aura bhAvanikSepako viSaya karate hai, kyoki, zabdanayome sthApanAnikSepa aura dravyanikSepakA vyavahAra nahIM ho sakatA hai / pahale batalAye gaye cAra nikSepomese Adike do nikSepokA artha sugama hai, ataeva unhe na kahakara dravyanikSepake bhedarUpa noAgama dravyaprayakA svarUpa - nirUpaNa karaneke lie uttarasUtra kahate haiM--- 3
Page #124
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sutta [1 pejadosavihattI 27. NoAgamadavvayejja tivihaM-hidaM pejja, suhaM pejjaM, piyaM pejja / gacchagA ca satta bhNgaa| 28. edaM Negamassa / 29. saMgaha-vavahArANaM ujusudassa ca savvaM davaM pejja / 30. bhAvapejjaM ThavaNijjaM / / cUrNisU0-nokarmatavyatirikta-noAgamadravyapraya tIna prakArakA hai--hitapraya, sukhapraya aura priyapraya / ina tInoke gacchasambandhI sAta bhaMga hote hai // 27 // vizepArtha-rogAdike upazamana karanevAle dravyako hitapraya kahate hai / jaise--pittajvarAdike upazamanakA kAraNasvarUpa kaDavI giloya Adi / jIvake AlhAdake kAraNabhUta dravyako sukhamaya kahate hai / jaise--bhUkhe puruSako miSTAnna aura pyAse purupako zItala jl| apanI rucike vipayabhUta dravyako priyapraya kahate hai / jaise---strI, putra, mitrAdi / isa prakAra noAgamadravyaprayake ye tIna eka-saMyogI svatantra bhaMga hue / aba dvisaMyogI bhaMga kahate kahate hai--drAkSAphala hitarUpa bhI haiM aura sukharUpa bhI hai, kyoki, pittajvaravAle purupake svAsthya aura AlhAdakA kAraNa hai (1) / nimba hitarUpa bhI hai aura priya bhI hai, kyoki, tiktapriya pittajvarAbhibhUta puruSake svAsthya aura anurAgakA kAraNa hai (2) / dugdha sukhakara bhI hai aura priya bhI hai, kyoki, AmavyAdhise pIr3ita evaM madhura-priya puruSake AlhAda aura anurAgakA kAraNa hai| kintu , ukta purupake lie dugdha hitakAraka nahIM hai, kyoki, vaha AmakA vardhaka hotA hai (3) / isa prakAra ye dvisaMyogI tIna bhaMga hue / mizrI-mizrita dugdha hita, sukha aura priya hai, kyoki svastha puruSake AlhAda, sukha aura anurAgakA kAraNa hotA hai / yaha trisaMyogI eka bhaMga hai / ukta saba bhaMga milAkara nokarmatavyatirikta-noAgamadravyaprayake sAta bhaMga ho jAte haiN| cUrNisU0--yaha noAgama-dravyameyanikSepa naigamanayakA vipaya hai // 28 // " vizeSArtha-isa nikSepako naigamanayakA viSaya batalAnekA kAraNa yaha hai ki eka hI vastumaM yugapat aura kramazaH hita, sukha aura priyabhAva mAnA gayA hai, tathA hita, sukha aura priyasvarUpa pRthagbhUta bhI dravyoke preyabhAvakI apekSA ekatva dekhA jAtA hai / / cUrNisU0--saMgrahanaya, vyavahAranaya aura RjusUtranayakI apekSA sarva dravya preya hai // 29 // . vizeSArtha-pratyeka dravya kisI na kisI jIvake, kisI na kisI kAlame priya dekhA jAtA hai| yahaoNtaka ki maraNakA kAraNabhUta vipa bhI jIvanase nirAza hue jIvoke priya dekhA jAtA hai / isalie ukta tIno nayokI dRSTime sabhI dravya preya haiN| . cUrNisU0-bhAvapreyanikSepako sthApita karanA cAhie / / 30 // vizeSArtha-bhAvapreyanikSepakA varNana karanA kramaprApta thA, kintu vaha vahuvarNanIya hai, aura isa granthakA pradhAna viSaya hai, isa kAraNa cUrNisUtrakAra use sthApita kara rahe haiM, kyoki, Age yathAvasara aneka anuyogadvArAMse vistArapUrvaka usakA varNana kiyA jAyagA /
Page #125
--------------------------------------------------------------------------
________________ "gA0 13-14] dveSame nikSepa-nirUpaNa - 31. doso Nikviviyavyo-NAmadoso ThavaNadosodavyadoso bhAvadoso cedi / 32. Negama-saMgaha-bavahArA savve Nikkheve icchaMti / 33. ujusudo ThavaNavajje / 34. saddaNayassa NAmaM bhAvo c| 35. NoAgamadavvadoso NAma jaMdavvaM jeNa uvaghAdeNa uvabhogaM Na edi tassa davyassa so uvaghAdo doso NAma | 36 taM jahA / 37. sADiyAe aggidaddha vA mUsayabhakkhiyaM vA evamAdi / aba dveSakA nikSepa karaneke lie uttarasUtra kahate hai-- cUrNisa0--dvepakA nikSepa karanA cAhie- nAmadveSa, sthApanAdvepa, dravyadvepa aura bhAvadveSa // 31 // vizeSArtha--'drupa' isa prakArake nAmako nAmadveSa kahate hai| kisI cetana yA acetana padArthame dvepabhAvake nyAsako sthApanAdveSa kahate hai / atIta yA anAgatakAlame dveSarUpa honevAle jIvako dravyadveSa kahate hai| vartamAnakAlame dveSabhAvase pariNata puruSako bhAvadvepa kahate hai| __ aba ukta cAro prakArake dveSanikSepoke svAmisvarUpa nayoke pratipAdana karaneke lie uttarasUtra kahate hai-- cUrNisU0-naigama, saMgraha aura vyavahAranaya sarva dveSanikSepoko svIkAra karate hai| isakA kAraNa yaha hai ki dveSakA AdhAra dravya hI hotA hai aura dravyako viSaya karanA dravyArthikanayokA kArya hai / RjusUtranaya sthApanAnikSepako chor3akara zeSa tIna nikSepokonAmadveSa, dravyadvepa aura bhAvadvepako-viSaya karatA hai kyoki, isa nayama sthApanAdvepako vipaya karanA saMbhava nahIM hai| isakA kAraNa yaha hai ki RjusUtranaya dravya, kSetra, kAla aura bhAvake bhedase padArthoMko bhedarUpa grahaNa karatA hai, isalie uname ekatva nahI ho sakatA hai aura isIlie buddhike dvArA anya padArthame anya padArthakI sthApanA nahIM kI jA sakatI hai / zabdanayake nAmadvepa aura bhAvadveSa viSaya hai isakA kAraNa yaha hai ki zabdanayome sthApanA aura dravyanikSepakA vyavahAra saMbhava nahI hai // 32-34 // aba, nAmadveSa , sthApanAdveSa, aura AgamadravyadvaSanikSepa tathA noAgamadravyadveSake bhedasvarUpa jJAyakazarIra aura bhavyadravyanikSepa sugama hai, isalie unakA svarUpa nahIM kahakara tadvayatiriktanoAgamadravyadvapake svarUpanirUpaNake lie uttarasUtra kahate hai cUrNisU0---jo dravya jisa upAghAtake nimittase upabhogako nahIM prApta hotA hai, vaha upacAta usa dravyakA dveSa kahalAtA hai. isIkA nAma tadvyatirikta noAgamadravyadveSanikSepa hai / jaise-sAr3IkA agnise dagdha honA, mUSakoMse khAyA jAtA, ityAdi // 35-37 // vizeSArtha-zarIra-saMskArake kAraNabhUta sADI Adi . upabhogya vastuoMko yadi acAnaka agni laga jAya, athavA cUhe kATa khAyeM, yA isI prakArakA anya bhI koI upadrava ho jAya, to nimittazAstrake anusAra unakA phala durbhAgyakI prApti, santati aura sampattikA
Page #126
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sunta [ 1 pejjadosavihatI 38. bhAvadoso ThavaNijo / 39. kasAo tAva Nikkhiviyanvo NAmakasAo ThavaNakasAo davvakasAo paccayakasAo samuppattiyakasAo AdesakasAo rasakasAo bhAvakasAo cedi / 40. gamo savve kamAe icchadi / 41. saMgaha-vavahArA samuppattiyakasAyamA desakasAyaM ca avarNeti / 1 20 vinAza, ityAdi hotA hai / ataeva agnidAha, mRSakabhakSaNa, TiDDIpAta, chatrabhaMga Adiko tadvyatirikta noAgamadravyarUpa upaghAtadvepa kahA hai / cUrNi sU0 - bhAvadveSako sthApana karanA cAhie | kyoki, usakA vaktavya viSaya adhika hai / ataeva pahale alpa vaktavyoMkA nirUpaNa karake pIche bhAvadveSakA pratipAdana kiyA jAyagA ||38|| ukta prakArase praya aura dvepa, ina donokA nikSepa karake aba kaSAyake bhI nikSepake lie uttarasUtra kahate haiM -- cUrNi sU0 -aba kapAyokA nikSepa karanA cAhie - ( vaha kapAyanikSepa ATha prakArakA hotA hai -- ) nAmakaSAya, sthApanAkapAya, dravyakapAya, pratyayakapAya, samutpattikaSAya, AdezakaSAya, rasakaSAya aura bhAvakaSAyanikSepa || 39 || yataH kapAyoke svAmibhUta - nayoko batalAye vinA kapAyanikSepokA artha bhalIbhA~ti samajha meM nahIM A sakatA, ataeva aba cUrNisUtrakAra ukta kapAyanikSepoke arthako chor3a karake kaSAyanikSepoke svAbhisvarUpa nayoke nirUpaNa karaneke lie uttara sUtra kahate haiM - cUrNi sU 01 - naigamanaya Upara batalAye gaye sabhI ATho prakArake - kapAyanikSepoko svIkAra karatA hai / isakA kAraNa yaha hai ki naigamanaya bheda aura abheda, athavA saMgrahake dvArA sarva - lokavarttI padArthoMko viSaya karatA hai, arthAt samasta lokavyavahAra naigamanayake Azrita hI calatA haiM, isalie usame sabhI kapAyanikSepokA vipaya honA saMbhava hai // 40 // cUrNi sU0 - - saMgrahanaya aura vyavahAranaya samutpattikakaSAya aura AdezakapAyako viSaya nahI karate hai // 41 // vizeSArtha - saMgrahanaya aura vyavahAranaya, samutpattikakapAya aura AdezakaSAyako viSaya nahIM karate haiM, kintu zeSa chaha prakArake kapAyanikSepoko viSaya karate hai / isakA kAraNa yaha hai ki samutpattikakapAyakA pratyayakapAyame antarbhAva ho jAtA hai / kyoMki, pratyaya do prakArakA hotA hai-- Abhyantara aura bAhya / anantAnanta karmaparamANuoke samAgama se samutpanna, jIvapradezo ke sAtha ekatAko prApta, prakRti, sthiti aura anubhAga ke bhedasvarUpa krodhAdi dravyakarmaskandhako Abhyantara pratyaya kahate haiM / krodhAdibhAva kapAyokI utpatti ke kAraNabhUta jIvAjIvAdi bAharI dravyoko bAhya pratyaya kahate haiM / isalie kapAyotpatti ke kAraNa-kI apekSA koI bheda na honese samutpattikakaSAyakA pratyayakapAyame antarbhAva ho jAtA hai / isI prakAra AdezakaSAya bhI sthApanAkapAyame praviSTa ho jAtI hai, kyoki, Adeza pAya
Page #127
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 13-14] kaSAyoMmeM nikSepa-nirUpaNa 42. ujusudo ede ca ThavaNaM ca avaNedi / 43. tiNhaM saddaNayANaM NAmakasAo bhAvakasAo ca / 44. NoAgamadabakasAo jahA sajakasAo sirisakasAo evamAdi / 45. paccayakasAo NAma kohaveyaNIyassa kammassa udaeNa jIvo koho hodi, tamhA taM kamma paccayakasAeNa koho / sadbhAvasthApanAtmaka hai, ataeva sadbhAva aura asadbhAvarUpa sthApanAkaSAyame usakA antarbhAva honA svAbhAvika hai| cUrNisU-RjusUtranaya, ina upayukta samutpattikakapAya aura AdezakaSAyako tathA sthApanAkapAyako viSaya nahIM karatA hai; kyoki, RjusUtranayakA viSaya eka samayavartI padArtha hai, isalie usameM ukta nikSepa saMbhava nahIM hai / zabda, samabhirUr3ha aura evaMbhUta, ina tInoM zabdanayoke nAmakaSAya aura bhAvakaSAya viSaya haiM, zeSa chaha kaSAya nahIM // 42-43 / / nAmakaSAya, sthApanAkapAya, AgamadravyakapAya, noAgamajJAyakazarIrakapAya aura bhavyakapAya, inakA artha sugama hai, isalie cUrNikAra unhe nahIM kahakara noAgamatadvadhatiriktadravyakapAyake arthakA nirUpaNa karate hai cUrNisU0-sarjakaSAya, zirISakaSAya, ityAdi noAgamatadvayatirikta dravyakaSAya hai // 44 // vizeSArtha-sarja aura zirIpa nAmake vRkSa hote haiM, unake kaSaile rasako kramazaH sarjakapAya aura zirIpakaSAya kahate hai| naigamanayakI apekSA kabhI dravya bhI kaSAya rasakA vizeSaNa hotA hai aura kabhI kapAyarasa bhI dravyakA vizeSaNa hotA hai, isalie dravyake kapAyako bhI dravya-kapAya kahate hai, aura kapAyarUpa dravyako bhI dravya-kaSAya kahate haiM / isa apekSA sarjakaSAya, zirIpakaSAya, amalakakapAya ityAdiko noAgamatadvayatirikta dravyakapAya jAnanA caahie| aba pratyayakapAyakA svarUpa kahate hai cUrNisU0-krodhavedanIyakarmake udayase jIva krodhakapAyarUpa hotA hai, isalie pratyayakapAyakI apekSA vaha krodhakarma krodha kahalAtA hai // 45 // vizeSArtha-yahaoNpara krodhavedanIya nAmaka dravyakarmako pratyayakapAya kahA gayA hai, isakA kAraNa yaha hai ki dravyakarmake udayase hI krodhAdi kapAya utpanna hote haiN| yahI vAta mAna, mAyA aura lobhapratyayakapAyake viSayame bhI jAnanA cAhie / pratyayakapAya, samutpattikakaSAyase bhinna hai, isakA kAraNa yaha hai ki jo jIvase abhinna hokara kapAyoko utpanna karatA hai, use pratyayakapAya kahate hai / tathA, jo jIvadravyase bhinna hokarake bhI kapAyoko utpanna karatA hai, use samutpattikakapAya kahate haiN| isa prakArase dono kapAyome bheTa pAyA jAtA hai|
Page #128
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sutta [1 pejadosavihI 46. evaM mANaveyaNIyassa kammassa udaeNa jIvo mANo hodi, tamhA taM kamma paJcayakasAeNa maanno| 47. mAyAveyaNIyassa kammassa udaeNa jIvo mAyA hodi, tamhA taM kammaM paJcaya kasAeNa mAyA / 48. lohaveyaNIyassa kammassa udaeNa jIvo loho hodi tamhA taM kammaM paccayakasAeNa loho / 49. evaM Negama-saMgahavavahArANaM / 50. ujusudassa kohodayaM paDuca jIvo kohakasAo / 51. evaM mANAdINaM vattavyaM / 52. samuppattiyakasAo NAma koho siyA jIvo siyA No jiivo| evamaTTha bhNgaa| 53. kadhaM tAva jIvo?54. maNussaM paDucca koho samuppaNNo so maNusso koho / cUrNisU0-isI prakAra mAnavedanIyakarmake udayase jIva mAnasvarUpa hotA hai, isalie vaha karma mAnapratyayakapAya hai / mAyAvedanIyakarmake udayase jIva mAyAsvarUpa hotA hai, isalie vaha karma mAyApratyayakapAya hai / lobhavedanIyakarmake udayase jIva lobhasvarUpa hotA hai, isalie vaha karma lobhapratyayakaSAya kahalAtA hai // 46-48 // cUrNisU0-yaha pratyayakaNaya naigama, saMgraha aura vyavahAra, ina tIno dravyArthikanayokA viSaya hai| kyoki, kAryase abhinna kAraNake hI pratyayapanA mAnA gayA hai / krodhakapAyake udayakI apekSA jIva krodhakapAya kahalAtA hai, isalie RjusUtra nayakI dRSTise jIva hI krodhakapAya hai| isI prakAra mAna, mAyA Adi kapAyokA bhI naya-viSayaka vyavahAra karanA cAhie / / 49-51 // aba samutpattikakapAyakA svarUpa kahate hai cUrNisU0-samutpattikakaSAyakI apekSA kvacit jIva krodha hai, kvacit nojIva (ajIva) krodha hai / isa prakAra ATha bhaMga hote haiM // 52 // vizeSArtha-jisa cetana yA acetana padArthake nimittase krodhAdi kapAya utpanna hote haiM, vaha padArtha samutpattikakaSAya kahalAtA hai| kisI samaya eka cetana yA acetana padArthake nimittase krodhAdika utpanna hote hai aura kabhI aneka cetana aura acetana padArthoM ke nimittase krodhAdika utpanna hote hue dekhe jAte haiM, isalie ina cArokI apekSA samutpattikakapAyake ATha bhaMga ho jAte hai| jo ki isa prakAra hai-1 eka jIvakaSAya, 2 eka nojIvakapAya, 3 aneka jIvakapAya, 4 aneka nojIvakapAya, 5 eka jIva, eka nojIvakapAya, 6 eka jIva, aneka nojIvakapAya, 7 aneka jIva, eka nojIvakaSAya, aura 8 . aneka jIva, aneka nojIva kaSAya / inakA artha cUrNisUtrakAra Age svayaM khege| aba ATho bhaMgoke udAharaNa prarUpaNa karaneke lie uttarasUtra kahate haizaMkAcU0-samutpattikakapAyakI apekSAjIva krodha kaise hai ? // 53 // samAdhAnacU0--jisa manuSyake nimittase krodha utpanna hotA hai, vaha manuSya samutpattikakapAyakI apekSA krodha hai // 54 // vizeSArtha-kisI manuSyake Akroza--gAlIgalauja-ke sunanese karma-kalaMkita
Page #129
--------------------------------------------------------------------------
________________ gAM0 13-14 ] . kaSAyoMmeM nikSepa-nirUpaNa 25. - 55. kadhaM tAva NojIvo ? 56. kaTTha vA leMDaM vA paDucca koho samuppaNNo taM kahUM. vA leMDe vA koho / 57. evaM jaM paDucca koho samuppajadi jIvaM vA NojIvaM vA jIve vA NojIve vA missae vA so samuppattiyakasAeNa koho / jIvake krodhakaSAya utpanna hotI huI dekhI jAtI hai, isalie naigamanayakI apekSA vaha manuSya krodha kaha diyA jAtA hai / yahA~ yaha AzaMkA nahIM karanA cAhie ki anya puruSake nimittase anya puruSame krodha kaise utpanna ho jAtA hai ? kyoki, jisa purupame krodha utpanna huA hai, usame zaktirUpase yA kapAyodayasAmAnyakI apekSA to krodha vidyamAna hI thA, kevala vizeSarUpase vyakta nahIM thA, usa vyaktikA nimittakAraNa Akrozavacana bolanevAlA anya purupa ho jAtA hai isalie use hI krodha kahA hai / yahI bAta mAna, mAyA aura lobhakaSAyoke viSayame bhI jAnanA / zaMkAcU0-samutpattikakapAyakI apekSA ajIva krodha kaise hai ? // 55 // samAdhAnacU0-jisa kATha, athavA ITa, patthara Adike Tukar3eke nimittase krodha utpanna hotA hai samutpattikakaSAyakI apekSA vaha kATha athavA ITa, patthara Adi krodha kahe jAte hai // 56 // vizeSArtha-eka jIva to dUsare jIvake tADana, mAraNa, badha-baMdhanAdike nimittase krodha utpanna kara detA hai, yaha bAta yukti-saMgata hai, kintu jo ajIva sarva prakArakI ceSTA, kriyA Adi karanese rahita hai, vaha kaise jIvake krodha utpanna kara detA hai ? aisI AzaMkAkA cUrNikArane yaha samAdhAna kiyA hai ki kisIke pairame kATA Adike laga jAnese krodha utpanna hotA huA dekhA jAtA hai / tathA apane aMgame patthara Adike nimittase coTa pahuMcanepara ropa dvArA dAMta kiTakiTAte hue bandara Adi dekhe jAte hai / isalie ajIva padArtha bhI krodhotpattimeM nimitta hotA hai, yaha siddha hai / cUrNisU0-isa prakArase jisa cetana vA acetana padArthakI apekSA krodha utpanna hotA hai, vaha eka jIva, athavA eka ajIva, athavA aneka jIva, athavA anekaM ajIva, athavA mizra-jIva-ajIva bhI samutpattikakapAyakI apekSA krodhakapAya kahe jAte hai // 57 // vizeSArtha-samutpattikakapAyake pUrvokta ATha bhaMgomeMse Adike do bhaMgokA artha cUrNikArane svayaM kaha diyA hai| zepa bhaMgokA artha isa prakAra jAnanA cAhie-aneka jIva bhI. krodhotpattike kAraNa hote hai, jaise--- zatru kI senAko dekhakara krodhakI utpatti dekhI jAtI hai (3) / aneka ajIva padArtha bhI krodhakI utpattike kAraNa hote hai, jaise-apane lie aniSTabhUta zatruoke citra, mUrtiyA~ aura unake bhavanAdike dekhanese krodhakI utpatti dekhI jAtI hai / (4) / eka jIva aura eka ajIva padArtha bhI krodhakI utpatti ke kAraNa hote hai, jaise-talavAra hAthame lie hue zatruko AtA dekhakara krodha utpanna hotA huA dekhA jAtA hai (5) / eka jIva aura aneka ajIva bhI krodhotpattike kAraNa hote hai, jaise
Page #130
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sutta [1 paidosa vittI 58. evaM mANamAyA lobhANaM / 59. AdesakasAeNa jahA cittakamme lihido koho rUsido tivalidaNiDAlo bhiuDiM kAUNa / 60. mANo tho likkhade | 61. mAyANigRhamANo likkhade / 62. loho NivvAideNa paMpAgahido likkhade / 63. evamede kaTukamme vA pottakamme vA, esa AdesakasAo NAma / 24 zastrAkhose susajjita zatruko dekhakara krodha utpanna hotA hai ( 6 ) aneka jIva aura eka ajIva bhI krodhotpatti ke kAraNa hote haiM, jaise- eka rathapara savAra, athavA eka topako uThAye hue aneka zatrupakSIya yoddhAoko dekhakara krodha utpanna hotA hai / ( 7 ) aneka jIva aura aneka ajIva bhI krodhotpattike kAraNa hote hai, jaise- nAnA prakArake zastrAstroMse susajjita zatru - senA ko dekhakara krodha utpanna hotA hai (8) / PRE cUrNisu0 - jisa prakAra samutpattikakapAyakI apekSA krodhake ATha bhaMga kahe haiM, usI prakAra mAna, mAyA aura lobhake bhI ATha ATha bhaMga jAnanA cAhie || 58 || vizeSArtha- - yahA~ yaha AzaMkA nahIM karanA cAhie ki ajIva padArtha mAnaka pAya AdikI utpattike kAraNa kaise hote haiM ? kyoki apane rUpa, yauvana, dhanAdike garvase garvita puruSake zRMgArake vastra, alaMkAra, savArIkI moTara, vagghI aura rahaneke makAna Adi mAnakapAyakI utpatti ke kAraNa dekhe jAte hai / isI prakAra mAyA aura lobhakapAyake bhI dRSTAnta jAna lenA cAhie / aba AdezakapAyake svarUpanirUpaNa ke lie uttarasUtra kahate haiM cUrNisU0 - citrame likhe hue kaSAyoke AkArako AdezakapAya kahate haiM / jaisecitra-likhita ropa- yukta, mastakapara trivalI pAr3e hue aura bhRkuTi caDhAe hue purupakA AkAra Adeza krodhakaSAya hai / citra - likhita stabdha - deva, guru, zAstra, mAtA, pitA, svAmI AdikI vinaya nahI karanevAlA - abhimAnI purupakA AkAra AdezamAnakapAya hai| citra- likhita nigUhyamAna - chala, prapaMca karatA huA - purupakA AkAra AdezamAyAkapAya hai / NivvAida arthAt saMsAra bharakI sampadAke saMcaya karanekI abhilApAse yukta, aura paMpAgRhIta arthAt kRpaNa, lampaTI yA kaMjUsa - purupakA citra - likhita AkAra AdezalobhakapAya hai // 59-62 // vizeSArtha -- AdezakaSAya, aura sthApanAkapAyame paraspara kyA bheda hai, aisI AzaMkA nahI karanA cAhie | kyoki sadbhAvasthApanArUpa kapAyakI prarUpaNA aura kaSAyabuddhiko AdezakaSAya kahate haiM / tathA kaSAya-viSayaka tadAkAra aura atadAkAra sthApanAko sthApanAkaSAya kahate haiM / isa prakAra dono kaSAyokA bheda spaSTa hai / / 0 cUrNisU0- - isa prakAra kASThakarmameM, athavA potthakarmame athavA zailakarma AdimeM utkIrNa yA nirmita kapAyoke ye AkAra AdezakapAya kahalAte haiM // 63 // vizeSArtha -- lakar3IkI putalI Adi banAneko kASThakarma utkIrNa karaneko zailakarma kahate haiM / pothI, kAgaja Adipara citra kahate hai / pApANameM mUrttike likhaneko potthakarma kahate +
Page #131
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 13-14] kaSAyoMmeM nikSepa-nirUpaNa 64. edaM Negamassa / 65. rasakasAo NAma kasAyarasaM davyaM, davyANi vA kasAo / 66. tavvadiritta davaM, davvANi vA NokasAo / 67. edaM Negama-saMgahANaM / 68. vavahAraNayassa kasAyarasaM davvaM kasAo, tavvadirita davyaM NokasAo / kasAyarasANi dabvANi kasAyA, tavyadirittANi davyANi NokasAyA / haiM / bhittI-dIvAla-Adipara citrAma karaneko lepyakarma kahate haiM / inameM athavA isa prakArake anya bhI karmoMme krodhAdi kaSAyoke jo AkAra ukere, khode, banAye yA likhe jAte hai, ve saba AdezakaSAya kahalAte hai| ava ina kapAyoke svAmibhUta nayokA pratipAdana karate hai cUrNisU0-yaha samutpattikakaSAya aura AdezakapAya naigamanayake viSaya hote hai| isakA kAraNa yaha hai ki zeSa nayoke viSayabhUta pratyayakaSAya aura sthApanAkaSAyame yathAkramase samutpattikakaSAya aura AdezakaSAyakA antarbhAva ho jAtA hai // 64 // aba rasakaSAyake svarUpakA pratipAdana karate haiM cUrNisU0-kasaile-rasavAlA eka dravya athavA aneka dravya rasakaSAya kahalAte hai // 65 // aba nokapAyakA svarUpa kahate hai cUrNisU0-rasakaSAyase vyatirikta eka dravya, athavA aneka dravya nokaSAya kahalAte hai / yaha nokaSAya naigamanaya aura saMgrahanayakA viSaya hai / kyoki, isa nokaSAyame kaSAyase bhinna samasta dravyokA saMgrahasvarUpa vyavahAra dekhA jAtA hai // 66-67 // cUrNisU0-vyavahAranayakI apekSA kapAyarasavAlA eka dravya kaSAya hai, aura usase vyatiriktadravya nokapAya hai / tathA kapAyarasavAle aneka dravyakaSAya kahalAte hai aura kapAyarasavAle dravyose bhinna dravya nokaSAya kahalAte haiM // 68 // vizeSArtha naigamanaya bheda aura abhedako pradhAnatA aura apradhAnatAse viSaya karatA hai, tathA saMgrahanaya eka yA anekako eka rUpase grahaNa karatA hai, isalie ina dono nayokI apekSA kapAya-rasavAle eka yA aneka dravyoko ekavacana kaSAyazabdake dvArA kahaneme koI Apatti nahIM aatii| parantu vyavahAranaya ekako ekavacanake dvArA aura vahutako vahuvacanake dvArA hI kathana karatA hai, kyoki vaha bhedakI pradhAnatAse vastuko vipaya karatA hai| yadi vyavahAranayakI apekSA eka vastuko bahuvacanake dvArA kahA jAyagA, to zrotAko saMdeha hogA ki vastu to eka hai aura yaha use bahuvacanake dvArA kyo kaha rahA hai| yahI saMdeha bahuta vastuoko ekavacanake dvArA kahaneme bhI hogA / ataeva naigama aura saMgrahanayake dvArA eka dravya yA aneka dravyoko ekavacanase kahe jAnepara bhI asaMdigdha pratItike lie vyavahAranaya eka dravyako eka vacanake dvArA aura aneka dravyoko vahuvacanake dvArA hI kathana karatA hai, yahI tIno nayoke vipayome antara hai /
Page #132
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sutta [ 1 pejadosavihattI 69. ujusudassa kasAyarasaM davvaM kasAo, tavcadirittaM davvaM NokasAo, NANAjIvehi pariNAmiyaM davvamavattavyaM / 70. goAgamado bhAvakasAo kohaveyao jIvo vA jIvA vA kohakasAo / 71. evaM mANa- mAyA lobhANaM / 72. ettha cha aNiyogaddArANi / 73. kiM kasAo ? 74. kassa kasAo ? 75. keNa kasAo ? 76. kahi kasAo ? 77. kevaciraM kasAo 178. kahaviho kasAo ? 79 ettie / 26 cUrNisU0 - RjusUtranayakI apekSA kapAyarasavAlA dravya kapAya hai, aura usase vyatirikta dravya nokaSAya hai / tathA nAnAjIvose pariNabhita dravya avaktavya hai // 69 // vizeSArtha - RjusUtranaya dravyakI eka kSaNavartI paryAyako hI grahaNa karatA hai aura eka samayame eka hI paryAya hotI hai, ataeva isa RjusUtrakI dRSTise kapAyarasavAlA eka dravya kapAya aura usase bhinna eka dravya nokapAya hai / tathA nAnA jIvoke dvArA grahaNa kiye gaye aneka dravya avaktavya hai, kyoki RjusUtranaya eka samaya me aneka paryAyoko viSaya nahIM karatA hai / isakA kAraNa yaha hai ki isa nayakI apekSA eka samayame eka hI upayoga hotA hai aura eka upayoga aneka vipayoko grahaNa nahIM kara sakatA / AgamabhAvakaSAyanikSepakA artha sugama hai, isalie usakA varNana na karake ava noAgamabhAvakaSAyakA svarUpa kahate hai cUrNisU0 - krodhakaSAyakA vedana- anubhavana karanevAlA eka jIva, tathA krodha kaSAyake vedaka aneka jIva noAgamabhAva krodhakapAya kahalAte hai / isI prakAra mAna, mAyA aura lobha, ina tInokA svarUpa jAnanA cAhie // 70-71 // 1 vizeSArtha - jisa prakAra krodhake vedaka eka aura aneka jIva noAgamabhAva krodhakapAya kahe jAte haiM, usI prakAra mAnakapAyake vedaka eka aura aneka jIva noAgama-bhAvamAnakaSAya, mAyAkaSAyake vedaka eka aura aneka jIva noAgamabhAvamAyAkapAya, tathA lobhakaSAyake vedaka eka aura aneka jIva noAgamabhAvalobhakaSAya kahalAte hai / isa prakAra nikSepoke dvArA kapAyokA svarUpa nirUpaNa karake aba cUrNikAra nirdeza, svAmitva, sAdhana adhikaraNa, sthiti aura vidhAna, ina chaha anuyogadvArose kapAyokA vyAkhyAna karate hai-- cUrNim 0 - yahaoNpara chaha anuyogadvAra hote haiM / ve isa prakAra hai -- kaSAya kyA vastu hai ? kapAya kisake hotA hai ? kapAya kisase hotA hai ? kapAya kisame hotA hai ? kaSAya kitane kAla taka hotA hai ? aura kapAya kitane prakArakA hotA hai ? ye chaha anuyogadvAra hote hai / itane hI anuyogadvAra kapAyoke samAna praya aura dvepame bhI nirUpaNa karanA cAhie // 72-79 // vizeSArtha --bhAvakaSAyoke vizada svarUpa varNanake lie yahaoNpara nirdeza, Adi prasiddha chaha anuyogadvArokA vyAkhyAna kiyA jA rahA hai / nAma, sthApanA Adi zeSa svAmitva
Page #133
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 13-14] nirdezAdi anuyogoMse kaSAya-prarUpaNa sAta prakArake kapAyoMkA ina anuyogadvArose varNana nahIM karanekA kAraNa yaha hai ki prakRta granthame unakA koI prayojana nahIM hai / aba una chaho anuyogadvArose kaSAyokA vyAkhyAna kiyA jAtA hai / (1) kapAya kyA vastu hai ? naigama, saMgraha, vyavahAra aura RjusUtra, ina cAro arthanayokI apekSA krodhAdi cAro kaSAyokA vedana yA anubhavana karanevAlA jIva hI kaSAya hai, kyoki, jIvadravyako chor3akara anyatra kaSAya pAye nahIM jAte hai / zabda, samabhirUr3ha aura evaMbhUta, ina tIno zabdanayokI apekSA dravyakarma aura jIvadravyase bhinna krodha, mAna, mAyA aura lobha, ye cAro kapAya kahalAte hai, kyoki, zabdanaya dravyako viSaya nahIM karate haiM / isa prakArakA varNana karanA nirdeza anuyogadvAra hai (2) kaSAya kisake hotA hai ? naigamAdi cAro arthanayokI apekSA kaSAya jIvake hotA hai, arthAt kapAyakA svAmI jIva hai, kyoki, arthanayokI apekSA jIva aura kaSAyoke bhedakA abhAva hai| tIno zabdanayokI apekSA kaSAya kisIke bhI nahIM hotA hai, arthAt kaSAyakA svAmI koI nahIM hai, kyoki, bhAvakapAyoke atirikta jIvadravya aura karmadravyakA abhAva hai / isa prakAra kapAyoke svAmIkA pratipAdana karanA svAmitva anuyogadvAra hai / (3) kapAya kisake dvArA utpanna hotA hai ? naigamAdi cAro arthanayokI apekSA kapAya apane upAdAna aura nimittakAraNose utpanna hotA hai / kintu tInoM zabdanayokI apekSA kapAya kisIke dvArA nahIM utpanna hotA hai / athavA, arthanayokI apekSA kaSAya audayikabhAvase aura zabdanayokI apekSA pariNAmikabhAvase utpanna hotA hai, kyoki ina nayokI dRSTime kAraNake binA kAryakI utpatti hotI hai / isa prakArakA varNana karanA sAdhana anuyogadvAra hai| (4) kaSAya kisame utpanna hotA hai ? cAro arthanayokI apekSA rAga-dveSake sAdhanabhUta bAharI vastra, alaMkAra Adi padArthoMme utpanna hotA hai| tIno zabdanayokI apekSA kapAya apane Apame hI sthita hai, arthAt kaSAyakA adhikaraNa kapAya hI hai, anya padArtha nahIM, kyoki, kaSAyase bhinna padArtha kaSAyakA AdhAra ho nahIM sakatA hai / isa prakArake varNana karaneko adhikaraNa anuyogadvAra kahate hai / ( 5 ) kapAya kitane kAla taka hotA hai ? nAnA jIvokI apekSA kapAya sarvakAla hotA hai / eka jIvakI apekSA sAmAnya kapAyakA kAla anAdi-ananta, anAdi-sAnta aura sAdi-sAnta hai / kapAya-vizeSakI apekSA pratyeka kapAyakA jaghanya aura utkRSTa-kAla antamuhUrta hai| kintu, maraNa aura vyAghAtakI apekSA kapAyakA jaghanya-kAla eka sabhaya hai| isa prakArake varNana karaneko sthiti athavA kAla nAmaka anuyogadvAra kahate haiN| (6) kapAya kitane prakArakA hotA hai ? kapAya aura nokaSAyake bhedase kapAya do prakArakA hai, anantAnubandhI Adike bhedase cAra prakArakA hai aura uttara prakRtiyokI apekSA paccIsa prakArakA hai| isa prakArase kapAyoke bheda-varNana karaneko vidhAna-nAmaka anuyogadvAra kahate hai| jaise ina chaha anuyogadvArose kapAyakA pratipAdana kiyA hai, usI prakAra preya aura dvepakA bhI vyAkhyAna karanA cAhie, kyoki, unake vinA preya aura dvepakA yathArtha nirNaya ho nahIM ho sktaa|
Page #134
--------------------------------------------------------------------------
________________ 28 kasAya pAhuDa sutta [1 pejadosavihattI 80. pAhuDaM NikkhiviyavvaM-NAmapAhuDaM ThavaNapAhuDaM davyapAhuDaM bhAvapAhuDaM cedi, evaM cattAri NikkhevA ettha hoti / 81. NoAgamado davyapAhuDaM tivihaMsacitta acittaM missayaM ca / 82. NoAgamado bhAvapAhuDaM duvihaM-pasatthamappasatthaM ca / 83. pasatthaM jahA-dogaMdhiyaM pAhuDaM / 84. appasatthaM jahA-kalahapAhuDaM / cUrNisU0-pAhuDa yA prAbhRta isa padakA nikSepa karanA caahie| nAmaprAbhRta, sthApanA prAbhRta, dravyaprAbhRta aura bhAvaprAbhRta, isa prakAra prAbhRttake viSayame cAra nikSepa hote haiM // 80 // ___nAma, sthApanA, Agamadravya, noAgamadravya, jJAyakazarIra, aura bhavyadravya, ina nikSepokA artha sugama honese unhe na kahakara cUrNikAra tadvayatiriktanoAgamadravyanikSepakA svarUpa kahate haiM cUrNisU0-tadvayatiriktanoAgamadravyaprAbhRta sacitta, acitta aura mizrake bhedase tIna prakAra kA hai // 81 // ' vizeSArtha-prAbhRta arthAt bheTa-svarUpa bheje gaye hAthI, ghor3e Adi sacittanoAgamadravyaprAbhRta kahalAte hai| sonA, cA~dI, mANika, motI, hIrA, pannA Adi upahArarUpa dravyako acittanoAgamadravyaprAbhRta kahate hai| bheTa svarUpa bheje jAnevAle sone, caoNdI aura javAharAta Adise lade hue hAthI, ghor3e Adi mizranoAgamadravyaprAbhRta hai| cUMki, bheTa yA upahArameM diye jAnevAle dravya vyavahArame prAbhRta kahalAte hai, isa apekSA yahA~ prAbhRtakA artha kiyA gayA hai, aura ve dravya tIna prakArake hote haiM, isalie nokarsa-tadvyatiriktanoAgamadravyaprAbhRtake tIna bheda kiye gaye hai, aisA abhiprAya samajhanA caahie| AgamabhAvaprAbhRtakA artha sugama hai, isalie use na kahakara noAgamabhAvaprAbhRtanikSepakA svarUpa kahate hai - cUrNisU 0-noAgamabhAvaprAbhRta prazasta aura aprazastake bhedase do prakArakA hotA hai // 82 // vizeSArtha--Anandake kAraNasvarUpa zAstrAdi dravyake samarpaNako prazastanoAgamabhAvaprAbhRta kahate haiM / vaira, kalaha Adike kAraNabhUta dravyake prasthApanako aprazastanoAgamabhAvaprAbhRta kahate hai / ina donokI apekSA noAgamabhAvaprAbhRtake do bheda ho jAte haiM / aba prazasta aura aprazastanoAgamabhAvaprAbhRtakA svarUpa kahate haiM cUrNisU0-~-dograntharUpa pAhuDakA samAgama prazastanoAgamabhAvaprAbhRta hai| kalahajanaka dravyakA samarpaNa aprazastanoAgamabhAvaprAbhRta hai // 83-84 // vizepArtha-paramAnanda aura AnandamAtrako 'dogranthika' kahate hai| kintu kevala paramAnanda aura Ananda rUpa bhAvokA AdAna-pradAna saMbhava nahIM, ataH upacArase unake kAraNabhUta dravyoke bhejaneko dogranthika-prAbhRta kahA jAtA hai / isake do bheda hai, paramAnandaprAbhRta aura AnandamAtraprAbhRta / iname, kevalajJAna aura kevaladarzanake dvArA samasta vizvake
Page #135
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 15] addhAparimANa-nirdeza 85. saMpahi NiruttI uccade / 86. pAhuDetti kA NiruttI 1 jamhA padehi pudaM (phuDaM ) tamhA paahuddN| Avaliya aNAyAre ckkhidiy-sod-ghaann-jibhaae| maNa-vayaNa-kAya-pAse avAya-IhA-sudussAse // 15 // darzaka, vItarAga tIrthakaroke dvArA upadiSTa, aura bhavyajIvoke hitArtha nirdIpa AcArya-paramparAse pravAhita, dvAdazAMga vANIke vacanasamUhako, athavA usake eka dezako paramAnandadogranthikaprAbhRta kahate hai / isake atirikta sAMsArika sukha-sAmagrIke sAdhaka padArthoke samarpaNako AnandamAtraprAbhRta kahate hai / sarpa, gardabha, jIrNa vastu aura vipa Adi dravya kalahake kAraNa hote haiM / aise dravyokA kisIko bheTa-svarUpa bhejanA kalahapAhuDa kahalAtA hai / ise hI aprazastanoAgamabhAvaprAbhRta kahate hai| yahA~ prAkRtame ina upayukta aneka prakArake prAbhRtomese svarga aura mokSa-sambandhI Ananda aura parama sukhake kAraNabhUta dogranthikaprAbhRtase prayojana hai| . utthAnikAcU0-aba 'prAbhRta' isa padakI nirukti kahate hai // 85 // zaMkAcU0-prAbhRta-isa padakI nirukti kyA hai ? samAdhAna cU0-jo arthapadose sphuTa, saMpRkta yA AbhRta arthAt bharapUra ho, use prAbhRta kahate haiM // 86 // vizeSArtha-prakRSTarUpa tIrthaMkaroke dvArA AbhRta athavA prasthApita zAstrako prAbhRta kahate hai / athavA, prakRSTa zreSTha vidyA-vittazIla AcAryoke dvArA avadhArita, vyAkhyAta athavA, Agata zAstrako prAbhUta kahate hai| kapAya-vipayaka zrutako-zAstrako-kapAyaprAbhRta kahate hai / athavA, kapAya-sambandhI arthapadose paripUrNa zAstrako kaSAyaprAbhUta kahate hai| isI prakAra, rAga aura dveSake pratipAdana karanevAle zAstrako pejjadosapAhuDa yA prayodvepaprAbhUta kahate hai, jo ki kapAyaprAbhRtakA hI dUsarA nAma hai / isa prakAra kapAyaprAbhRtakA upakrama samApta huaa| ava, jisake jAne vinA prastuta granthake adhikArokA ThIka jJAna nahIM ho sakatA, aura jo pandraho adhikArome sAdhAraNarUpase vyApta hai, usa addhA-parimANakA gAthAsUtrakAra sabase pahale nirdeza karate hai anAkAra darzanopayoga, cakSu, zrotra, ghrANa aura jihvA indriya-sambandhI avagrahajJAna, manoyoga, vacanayoga, kAyayoga, sparzanendriya-sambandhI avagrahajJAna, avAyajJAna, IhAjJAna, zrutajJAna aura ucchvAsa, ina saba padoMkA jaghanyakAla kramazaH uttarottara vizeSa-vizeSa adhika hai, tathApi vaha saMkhyAta AvalIpramANa hai // 15 // vizeSArtha-anAkAra arthAt darzanopayogakA jaghanyakAla Age kahe jAnevAle sarvapadokI apekSA savase kama hai, tathApi vaha aneka AvalIpramANa hai| isa anAkAra upayogase cakSurindriya-sambandhI avagrahajJAnakA jaghanya kAla vizepa adhika hai| cakSurindriyasambandhI avagrahajJAnake jaghanyakAlame zrotrendriyasambandhI avagrahajJAnakA jaghanya kAla vizepa
Page #136
--------------------------------------------------------------------------
________________ 30 kasAya pAhuDa sutta kevaladaMsaNa- gANe kasAyasukekae pudhatte ya / paDivAduvasAtaya khaveMtae saMparAe ya // 16 // [ 1 pejadosa vihattI adhika hai / zrotrendriyasambandhI avagrahajJAnake jaghanyakAlase prANendriyasambandhI avagrahajJAnakA jaghanyakAla vizeSa adhika hai / prANendriyasambandhI avagrahajJAnake jaghanyakAla se jihvendriyasambandhI avagrahajJAnakA jaghanyakAla vizeSa adhika hai / jihvendriyasambandhI avagrahajJAna ke jaghanyakAla se manoyogakA jaghanyakAla vizepa adhika hai / manoyogake jaghanyakAlase vacanayogakA jaghanyakAla vizepa adhika hai / vacanayogake jaghanyakAlase kAyayogakA javanyakAla vizeSa adhika hai / kAyayogake jaghanyakAla se sparzanendriyasambandhI avagrahajJAnakA jaghanyakAla vizeSa adhika hai / sparzanendriyasambandhI avagrahajJAnake jaghanyakAlase avAyajJAnakA jaghanyakAla vizeSa adhika hai / avAyajJAnake jaghanyakAlase IhAjJAnakA javanyakAla vizeSa adhika hai / IhAjJAnake jaghanyakAlase zrutajJAnakA jaghanyakAla vizeSa adhika hai| zrutajJAnake jaghanya - kAlase uclAsakA jaghanyakAla vizeSa adhika hai / yahaoNpara avAya aura IhAjJAnake jaghanyakAlakA sAmAnya nirdeza honese sparzana, rasanA Adi kisI bhI indriyasambandhI avAya aura IhAjJAnakA grahaNa kiyA gayA samajhanA cAhie | dhAraNAjJAnakA pRthak nirdeza na honekA kAraNa yaha hai ki usakA avAyanjJAname hI antarbhAva kara liyA gayA hai, kyoki, dRr3hAtmaka avAyajJAnako hI dhAraNA kahate haiM / isI - lie usakA pRthak nirdeza nahIM kiyA gayA / I tadbhavastha- kevalIke kevaladarzana, kevalajJAna aura sakaSAya jIvake zuklalezyA, ina tInoMkA; ekatvavitarkaavIcArazukladhyAna, pRthaktvavitarkavIcArazukkudhyAna, pratipAtI upazAmaka, Arohaka upazAmaka aura kSapaka sUkSmasAmparAya saMyata, ina sabakA jaghanyakAla kramazaH uttarottara vizeSa vizeSa adhika hai ||16|| vizeSArtha - tadbhavastha - kevalIke kevaladarzana, kevalajJAna aura sakapAya jIvakI zuklalezyA, ina tInokA jaghanya kAla paraspara sadRza hote hue bhI ucchvAsake jaghanyakAla se vizeSa adhika hai / isase ekatvavitarka avIcArazukladhyAnakA jaghanya kAla vizeSa adhika hai / ekatvavitarka avIcArazukladhyAnake jaghanya kAlase pRthaktvatritarkavIcArazukrudhyAnakA jaghanya kAla vizeSa adhika hai / pRthaktvavitarkavIcArazukladhyAnake jaghanya kAlakI apekSA pratipAtIupazAntakapAya-guNasthAna se giranevAle - sUkSmasAmparAyasayatakA jaghanya kAla vizeSa adhika hai / pratipAtI sUkSmasAmparAyasaMyata ke jaghanyakAla se upazAntakapAya - guNasthAname car3hanevAle Arohaka sUkSmasAmparAyasaMyatakA jaghanya kAla vizeSa adhika hai / Arohaka - upazAmaka sUkSmasAmparAyasaMyatake jaghanya kAlase kSapaka zreNIvAle sUkSmasAmparAyasaMyatakA jaghanya kAla vizepa adhika hai / yahaoNpara tadbhavasthakevalIse antaHkRtakevalIkA abhiprAya samajhanA cAhie, kyoMki,
Page #137
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 17-18] addhAparimANa-nirdeza mANaddhA kohaddhA mAyaddhA tahaya ceva lohaddhA / khuddabhavaggahaNaM puNa kiTTIkaraNaM ca boddhavvA // 17 // sNkaamnn-ovttttnn-uvsNtksaay-khiinnmohddhaa| uvasAtaya-addhA khata-addhA ya boddhavvA // 18 // jo ghorAtighora dussaha upasarga sahana karate hue kevalajJAna prAptakara zIghrAtizIghra mokSa cale jAte haiM, unhIMke kevaladarzana aura kevalajJAnakA yaha jaghanya kAla sambhava hai, anyake nahIM / mAnakaSAya, krodhakaSAya, mAyAkaSAya aura lobhakaSAya, tathA kSudrabhavagrahaNa aura kRSTIkaraNa, inakA jaghanya kAla uttarottara vizeSa vizeSa adhika hai aisA jAnanA cAhie // 17 // vizeSArtha--kSapaka sUkSmasAmparAyasaMyatake jaghanyakAlase mAnakaSAyakA javanya kAla vizepa adhika hai| mAnakapAyake jaghanyakAlase krodhakaSAyakA jaghanya kAla vizeSa adhika hai / krodhakaSAyake jaghanyakAlase mAyAkapAyakA jaghanya kAla vizeSa adhika hai / mAyAkapAyake javanyakAlase lobhakapAyakA jaghanya kAla vizeSa adhika hai| lobhakaSAyake jaghanyakAlase labdhyaparyApta jIvake kSudrabhavagrahaNakA kAla vizeSa adhika hai| labdhyaparyApta jIvake kSudrabhavagrahaNake kAlase kRSTIkaraNakA kAla vizeSa adhika hai| yaha kRSTIkaraNa-sambandhI jaghanya kAla lobhakapAyake udayake sAtha kSapaka zreNIpara car3hanevAle jIvake hotA hai aura kRSTIkaraNa-kriyA bhI kSapakazreNIke anivRttikaraNa guNasthAnake antame hotI hai| __ saMkrAmaNa, apavartana, upazAntakaSAya, kSINamoha, upazAmaka aura kSapaka, inake jaghanya kAla kramazaH uttarottara vizeSa vizeSa adhika jAnanA cAhie // 18 // vizeSArtha-antarakaraNa karanepara napuMsakavedake kSapaNa karaneko saMkrAmaNa kahate haiN| napuMsakavedake kSaya kara denepara zeSa nokapAyoke kSapaNa karaneko apavartana kahate hai| gyArahave guNasthAnavartI jIvako upazAntakapAya aura bArahave guNasthAnavartI jIvako kSINamoha kahate hai| upazamazreNIpara car3hanevAlA jIva jaba mohanIya karmakA antarakaraNa kara detA hai, tava usakI upazAmaka saMjJA ho jAtI hai| isI prakAra jaba kSapakazreNIpara car3hanevAlA jIva mohakarmakA antarakaraNa kara detA hai, taba usakI kSapaka saMjJA ho jAtI hai| inakA kAla isa prakAra hai--kRpTIkaraNake jaghanyakAlase saMkrAmaNakA jaghanya kAla vizepa adhika hai / saMkrAmaNake jaghanya kAlase apavartanakA jaghanya kAla vizeSa adhika hai / apavartanake jaghanya kAlase upazAntakapAyakA jaghanya kAla vizepa adhika hai| upazAntakapAyake jaghanya kAlase kSINamoha guNasthAnakA jaghanya kAla vizepa adhika hai| kSINamohake jaghanya kAlase upazAmakakA jaghanya kAla vizepa adhika hai| tathA upazAmakake jaghanya kAlase ApakakA jaghanya kAla vizeSa adhika hai|
Page #138
--------------------------------------------------------------------------
________________ 32 kasAya pAhuDa sutta NivvAghAdeNedA hoMti jahaNNAo ANupuvIe / eto aNANupuvvI ukassA hoMti bhajiyavvA // 19 // cakkhU sudaM pudhatta mANovAo taheva uvasaMte / uvasAmeMtaya-addhA duguNA sesA hu savisesA ||20|| [ 1 pejadosavihattI ye Upara batalAye gaye sarva jaghanya kAla nirvyAghAta arthAt maraNa Adi vyAghAtake vinA hote haiM / ( kyoMki, vyAghAtakI apekSA to ukta padoMkA jaghanya kAla kvacit kadAcit eka samaya bhI pAyA jAtA hai / ) ye uparyukta jaghanya kAla-sambandhI pada AnupUrvIse kahe gae haiM / aba isase Age jo utkRSTa kAla-sambandhI pada kahe jAnevAle haiM, unheM anAnupUrvI se arthAt paripATIkramake vinA jAnanA cAhie // 19 // vizeSArtha- - upayukta cAra gAthAoke dvArA anAkAra upayogase lekara kSapaka jIva takake sthAnome jo jaghanya kAla vatalAyA gayA hai, vaha apane pUrvavartI sthAnakI apekSA uttaravartI sthAname kramazaH vizeSa vizeSa adhika hai, isa prakArakI AnupUrvI arthAt eka kramabaddha paramparAse kahA gayA hai / kintu aba isase Age unhI sthAnokA jo utkRSTa kAla kahA jAyagA, vaha AnupUrvIke vinA hI kahA jAyagA / isakA kAraNa yaha hai ki uparyukta sthAnomese kucha sthAnokA utkRSTa kAla apane pUrvavartI sthAnoke utkRSTa kAlase dugunA hai aura kucha sthAnokA kucha vizeSa adhika hai, ataeva uname AnupUrvI sambhava nahI hai / yaha bAta Age kahe jAnevAle ukta sthAnoke utkRSTa kAlase spaSTa ho jAyagI / aba upayukta padokA utkRSTa kAla kahate hai cakSurindriyasambandhI matijJAnopayoga, zrutajJAnopayoga, pRthaktvavitarkavIcArazukladhyAna, mAnakaSAya, avAyamatijJAna, upazAntakapAya aura upazAmaka, inake utkRSTa kAloMkA parimANa apane pUrvavartI padake kAlase dugunA dugunA hai / ukta padoM ke atirikta avaziSTa padake utkRSTa kAloMkA parimANa svapUrva padase vizeSa adhika hai ||20|| vizeSArtha - isa gAthAsUtrase sUcita utkRSTa addhAparimANasambandhI alpavahutva isa 1 prakAra jAnanA cAhie - mohanIyakarmake jaghanya kSapaNa - kAlase cakSudarzanopayogakA utkRSTa kAla vizeSa adhika hai / isase cakSurindriyasambandhI matijJAnopayogakA utkRSTa kAla dugunA hai / isase zrotrendriyajJAnopayogakA utkRSTa kAla vizeSa adhika hai / isase prANendriyajJAnopayogakA utkRSTa kAla vizeSa adhika hai / isase jihvendriyajJAnopayogakA utkRSTa kA vizeSa adhika hai / isase manoyogakA utkRSTa kAla vizepa adhika hai / isase vacanayogakA utkRSTa kAla vizeSa adhika hai / isase kAyayogakA utkRSTa kAla vizeSa adhika hai / isase sparzanendriyajanitajJAnopayogakA utkRSTa kAla vizeSa adhika hai / isase avAyajJAnopayogakA utkRSTa kAla dugunA hai / isase IhAjJAnopayogakA utkRSTa kAla vizeSa adhika hai / isase zrutajJAno -
Page #139
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 19-20 ] sUtrakA avatAra 33 87. to suttasamodAro / payogakA utkRSTa kAla dugunA hai / isase ucchvAsakA utkRSTa kAla vizeSa adhika hai / isase tadbhavasthakevalI ke kevalajJAna, kevaladarzana aura sakaSAyI jIvakI zukulezyAkA utkRSTa kAla svasthAname parampara sadRza hokara vizeSa adhika hai / isase ekatvavitarka - avIcArazukladhyAnakA utkRSTa kAla vizeSa adhika hai / isase pRthaktvavitarkavIcArazukladhyAnakA utkRSTa kAla dugunA hai / isase pratipAtI sUkSmasAmparAyakA utkRSTa kAla vizeSa adhika hai / isase Arohaka sUkSmasAmparAya upazAmakakA utkRSTa kAla vizeSa adhika hai / isase sUkSmasAmparAya kSapakakA utkRSTa kAla vizeSa adhika hai / isase mAnakapAyakA utkRSTa kAla vizeSa adhika hai / isase kovakaSAyakA utkRSTa kAla vizeSa adhika hai| isase mAyAkaSAyakA utkRSTa kAla vizeSa adhika hai / isase lobhakapAyakA utkRSTa kAla vizeSa adhika hai / isase kSudrabhavagrahaNakA utkRSTa kAla vizepa adhika hai / isase kRSTIkaraNakA utkRSTa kAla vizeSa adhika hai| saMkrAmaNakA utkRSTa kAla vizeSa adhika hai / isase apavartanakA utkRSTa kAla vizeSa adhika hai / isase upazAntakapAyakA utkRSTa kAla dugunA hai / isase kSINakapAyavItarAgachadmasthakA utkRSTa kAla vizeSa adhika hai / isase cAritramohanIya upazAmakakA utkRSTa kAla dugunA hai / isase cAritramohanIya kSapakakA utkRSTa kAla vizeSa adhika hai / isa prakAra addhAparimANakA nirdeza karanevAlA arthAdhikAra samApta huA / aba kasAyapAhuDake pandraha arthAdhikAroMmeMse prathama arthAdhikAra kahane ke lie cUrNi - kAra pratijJAsUtra kahate hai cUrNisU0. 0 - isa uparyukta addhAparimANa arthAdhikArake anantara gAthAsUtrakA samavatAra hotA hai // 87 // vizeSArtha - isase pahale kahI gaI bAraha sambandha - gAthAe~ addhAparimANa aura adhikAra-nirdeza karanevAlI gAthAe~ bhI to guNadharAcArya ke mukha- kamalase vinirgata hone ke kAraNa 'sUtra' hI hai ? phira unakI sUtrasaMjJA na karake aba Age kahI jAnevAlI gAthAokI sUtrasaMjJA kyoM kI jA rahI hai ? isa zaMkAkA samAdhAna yaha hai ki isa alpabahutvase AgekI sUtra- gAthAeN kasAyapAhuDake pandraha arthAdhikArone pratibaddha hai / kintu pUrvokta bAraha sambandha-gAthAe~ aura chaha addhAparimANa nirdeza karanevAlI gAthAe~, tathA adhikAra-nirdeza karanevAlI do gAthAe~, kisI eka arthAdhikAra se sambandhita nahIM hai, api tu sabhI-pandraho- arthAdhikAro me sAdhAraNarUpase sambaddha hai, isa bAta ke batalAne ke lie 'eto suttasamodAro' aisA pratijJA sUtra yativRpabhAcAryane kahA hai / ataeva ukta gAthAoMke guNadharAcArya-praNIta honepara bhI cUrNikArane Age AnevAlI gAthAokI hI sUtrasaMjJA kI hai / aba pejjadosavihattI nAmaka prathama arthAdhikAra me pratibaddha gAthAsUtrako kahate hai - 5.
Page #140
--------------------------------------------------------------------------
________________ 34 kasAya pAhuDa sutta [1 pejadosavihattI (3) pejjaM vA doso vA kammi kasAyammi kassa va Nayassa / duTTo va kammi dabve piyAyade ko kahiM vA vi // 21 // 88. edisse gAhAe purimaddhassa vihAsA' kAyavyA / taM jahA-Negama-saMgahANaM koho doso, mANo doso / mAyA pejjaM, loho pejja / (3) kisa-kisa kapAyameM kisa-kisa nayakI apekSA preya yA dvepakA vyavahAra hotA hai ? athavA kauna naya kisa dravyameM dveSako prApta hotA hai aura kauna naya kisa dravyameM priyake samAna AcaraNa karatA hai ? // 21 // vizepArtha-isa AzaMkA-sUtrakA yaha abhiprAya hai ki preya aura dvepa kise kahate hai, unakA kapAyose kyA sambandha hai, ve preya aura dvepa kisa-kisa nayake viSaya hote hai aura yaha rAga-dvepase bharA huA jIva kisa dravyako dvepakara yA apanA ahitakArI samajhakara uname dvepakA vyavahAra karatA hai aura kisa dravyako priyakara yA hitakArI samajhakara usame rAga karatA hai ? isa prakArake praznoko uThAkara unake samAdhAna karanekI sUcanA granthakArane kI hai| isa prakAra AzaMkA-sUtra kahakara guNadharAcAryane usakA uttara-svarUpa sUtra nahIM kahA, ataeva Age vyAkhyAna kiye jAnevAlA artha nirnivandhana-sambandha, abhidheya Adi rahita aura duravahAra-kliSTa yA durUha-na ho jAya, isalie yativRpabhAcArya ukta AzaMkA-sUtrase sUcita arthakA pratipAdana Ageke sUtra-sandarbha dvArA karate hai cUrNisU0--isa gAthAke pUrvArdhakI vibhApA-vizeSa vyAkhyA karanA cAhie / vaha isa prakAra hai-naigamanaya aura saMgrahanayakI apekSA krodhakapAya dvepa hai, mAnakapAya dvepa hai / mAyAkapAya praya hai aura lobhakaSAya preya hai // 88 // vizeSArtha-naigama aura saMgrahanayakI apekSA krodhakapAyako dvepa kahanekA kAraNa yaha hai ki krodha karanevAle puruSake krodhake nimittase agame santApa utpanna hotA hai, zarIra kaoNpane lagatA hai, mukhakI kAnti phIkI par3a jAtI hai| isI prakAra krodhakI adhikatAse manuSya andhA, bahirA aura gUMgA bhI ho jAtA hai| krodhI purupakI smaraNazaktikA lopa ho jAtA hai / krodhAndha purupa apane mAtA, pitA, bhAI, vahina Adi svavandhu-janoko bhI mAra DAlatA hai| isa prakAra krocakapAya sakala anarthoMkA mUla hai aura isIlie use dveparUpa kahA hai| krodhake samAna hI ukta dono nayokI apekSA mAnakapAyako bhI dvepa kahA gayA hai| isakA kAraNa yaha hai ki mAnakaSAya krodhakapAyakA avinAbhAvI hai, arthAt krodhaka pazcAt niyamase utpanna hotA hai| mAnakapAya karanevAlA mAnI purupa yadyapi dUsaroko nIcA dikhAkara svayaM ucca bananekA prayatna karatA hai, kintu prathama to aisA karaneke lie use 1 sutteNa sUcidatthassa visesiUNa bhAsA vibhAsA, vivaraNa ti butta hoi / jayadha0
Page #141
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 21] nayoMkI apekSA preyodveSa-nirUpaNa aneka asat-upAyokA-kumArgokA-Azraya lenA par3atA hai| dUsare, jisake lie yA jisake Upara abhimAna kiyA jAtA hai, vaha vyakti bhI pratispardhAke kAraNa sadA badalA lenekI ceSTA kiyA karatA hai, aura avasara pAte hI abhimAnIko nIcA dikhAe vinA nahIM rahatA / isa prakAra krodhake samAna hI mAnakaSAya bhI upayukta azepa dopokA kAraNa honese dveSarUpa hI hai| naigama aura saMgrahanayakI apekSA mAyAkapAyako preyarUpa kahA gayA hai| isakA kAraNa yaha hai ki mAyAkA AdhAra sadA hI koI priya padArtha huA karatA hai| manuSya kisI priya vastuke chipAneke lie hI mAyAcArI karatA hai| krodha aura mAnakapAyake samAna mAyAcArIkA abhiprAya sAdhAraNataH dUsareke dilako dukhAnekA nahIM huA karatA hai, kintu apanI gopya vastuko gupta rakhanekA hI huA karatA hai| dUsarI bAta yaha hai ki mAyAcArI puruSa apanI mAyAcArIkI saphalatApara santoSakA anubhava karatA hai| kintu krodhI aura mAnIkI aisI bAta nahIM hai, use to sadA hI pIche pachatAnA par3atA hai| kvacit kadAcit mAyAkA prayoga krodha aura mAnakaSAyakI puSTime bhI dekhA jAtA hai, so vahaoNpara krodha aura mAnamUlaka mAyAkaSAya jAnanA cAhie, kevala mAyAkaSAya nahI / yahI bAta krodha, mAna aura lobhake vipayame bhI jAnanA caahie| isa prakAra ukta dono nayokI apekSA mAyAkapAyako preyarUpa kahanA yukti-yukta hI hai| lobhakapAya bhI ukta dono nayokI apekSA preyarUpa hai / isakA kAraNa yaha hai ki lobha dhanopArjana, parigraha-saMrakSaNa, aizvarya-vRddhi Adike lie kiyA jAtA hai / ina sabhI vAtoke mUlame lobhIko apane vartamAna aura AgAmI sukhakI kAmanA huA karatI hai| manuSya apane Apako, apane kuTumbI janoko, apane sajAtIya aura svadezIya bandhuoko sukhI banAnekI icchAse hI dhana-saMgraha kiyA karatA hai| isa prakAra lobha karanevAlekI dRSTi vartamAna aura AgAmI kAlame sukha-prAptikI hI rahatI hai| isalie naigama aura saMgrahanayakI dRSTise lobhako preyarUpa kahanA ucita hI hai / arati, zoka, bhaya aura jugupsA, ye cAro nokaSAya naigama aura saMgrahanayakI apekSA dveparUpa hai, kyoki, krodhakaSAyake samAna hI ye bhI azAnti aura duHkhake kAraNa hai / hAsya, rati, strIveda, puruSaveda aura napuMsakaveda, ye paoNca nokapAya preyarUpa haiM, kyoki, lobhakayAyake samAna ye sabhI nokavAya preyake kAraNa hai| cUrNisUtrame nokapAyakA pRthak ullekha nahI honepara bhI sUtrake dezAmarzaka honese ukta sUtrameM ina nokapAyokA antarbhAva samajhanA caahie| yahA~ eka AzaMkA kI jA sakatI hai ki krodhAdikapAyo aura arati, zokAdi nokapAyoko dveparUpa hI mAnanA cAhie, kyoki, ye sabhI karmAsravake kAraNa haiM / phira mAyA, lobha aura hAsya Adiko preyarUpa kaise kahA 1 isakA samAdhAna yaha hai ki yadyapi yaha satya hai ki sabhI kapAya aura nokapAya karmAsravake kAraNa hote hai| kintu yahaoNpara vartamAnakAlika yA bhaviSyakAlika prasannatA mAtrakI hI vivakSAse mAyA, lobha aura hAsyAdikako preyarUpa kahA hai|
Page #142
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sutta [ 1 pejadosavihattI 89. vavahAraNayassa koho doso, mANo doso, mAyA dosro, loho pejjaM / 90. ujusudasta koho doso, mANo No doso No pejjaM, mAyA No doso No pejjaM, loho pejjaM / 36 cUrNisR0 - vyavahAranayakI apekSA krodhakapAya dvepa hai, mAnakaSAya dvepa hai, mAyAkapAya dvepa hai / kintu lobhakaSAya preya hai || 89 // vizeSArtha - krodha aura mAnakapAyako dvepa kahanA to ucita hai, kyoMki, lokame una dono ke bhItara dveSa vyavahAra dekhA jAtA hai / kintu mAyAkapAyame to dvepakA vyavahAra nahI pAyA jAtA hai, ataH use dveSa nahI kahanA cAhie ? isa zaMkAkA samAdhAna yaha hai ki mAyA me bhI dvepakA vyavahAra dekhA jAtA hai / isakA kAraNa yaha hai ki mAyA karane se saMsArameM avizvAsa utpanna hotA hai, jisase koI usakA vizvAsa nahIM karatA / mAyA karane se loka - nindA bhI utpanna hotI hai aura loka-nindita vastu priya ho nahI sakatI hai, kyoki, loka - nindAse sadA hI duHkha aura azAnti utpanna huA karatI hai / ataeva vyavahAranayakI apekSA mAyAkapAyako dvepa kahanA nyAyocita hai / isI nayakI apekSA lobhako preya kahanA bhI ucita hI hai, kyoki, lobhase saMcita aura rakSita dravyake dvArA vyavahArika jagatme jIvana sukhapUrvaka vyatIta hotA huA dekhA jAtA hai / isI prakAra vyavahArakI strIveda aura puruSaveda bhI preyarUpa haiM, kyoki, inake nimittase rAga bhAvakI utpatti dekhI jAtI hai / kintu zeSa sAta nokapAya isa nayakI apekSA dveparUpa hai, kyoki, vyavahArameM zoka, arati Adise dvepabhAva utpanna hotA huA dekhA jAtA hai / cUrNisU0 - RjusUtranayakI dRSTise krodhakaSAya dvepa hai, mAnakapAya noTThepa aura nopreya hai, mAyAkapAya nodveSa aura nopreya hai, tathA lobhakapAya preya hai // 90 // karate hue vartamAnama vizeSArtha - RjusUtranayakI apekSA krodhakapAyako dvepa kahanA ucita hai, kyoki, vaha sakala anarthoMkA mUla kAraNa hai / lobhako preya kahanA ucita hai, kyoki, usase hRdaya AlhAdita hotA hai / kintu mAna aura mAyAkapAyako nodvepa aura nopreya kaise kahA, kyoki, rAga aura dvepase rahita to koI kapAya pAyA nahI jAtA ? isa zaMkAkA samAdhAna yaha haimAna aura mAyAkapAyako nodvepa kahanekA to kAraNa yaha hai ki inake aMga-saMtApa, citta-vaikalya Adi nahI utpanna hote hai / yadi kabhI vahaoNpara vaha zuddha mAnakapAya na samajhakara krodha - mizrita mAnakapAya prakAra mAna aura mAyAkaSAyako nopreya kahanA bhI yukti-saMgata hai, apekSA vartamAnameM garva aura chala-prapaMca karate hue AlhAdakI utpatti nahIM dekhI jAtI / ukta kathanase yaha siddha huA ki mAnakaSAya aura mAyAkapAya na pUrNarUpase, preyarUpa hI haiM aura na dvepasvarUpa hI / ataeva inheM nopreya aura nodveSa kahanA sarvaprakArase nyAya saMgata hai / kahI hote bhI hai, to samajhanA cAhie / isI kyoki, Rju sUtranayakI
Page #143
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 21] nayoMkI apekSA preyodvepa-nirUpaNa 91. sadassa koho doso, mANo doso, mAyA doso, loho doso| koho mANo mAyA No pejja, loho siyA pejjaM / 92. *duTTo va kamhi davye'tti / 93. Negamassa / 94. duTTho siyA jIve, siyA No jIve / evamaTTha bhaMgesu / cUrNisU0-zabdanayakI apekSA krodhakapAya dvepa hai, mAnakaSAya dvepa hai, mAyAkapAya dvepa hai aura lobhakaSAya bhI dveSa hai / tathA, krodhakaSAya, mAnakaSAya aura mAyAkapAya nopreya hai, lobhakapAya kathaMcit preya hai // 91 // / vizepArtha-krodhAdika sabhI kapAya karmAsravake kAraNa haiM, isa loka aura paralokakA vinAza karanevAlI haiM, isalie unhe dveSarUpa kahanA ucita hI hai / krodha, mAna aura mAyAkapAyako nopreya kahanekA kAraNa yaha hai ki inase tatkAla jIvake na to saMtopa hI pAyA jAtA hai, aura na parama Ananda hI / lobhakapAyake kathaMcit preyarUpa kahanekA abhiprAya yaha hai ki ratnatrayake sAdhana-sambandhI lobhase Age jAkara svarga aura mokSakI prApti bhI dekhI jAtI hai| inake atirikta sAMsArika vastu-vipayaka lobha nopreya hI hai, kyoki, usase pApokI utpatti dekhI jAtI hai| isa prakAra ukta gAthAsUtrake pUrvArdhakI vyAkhyAkara aba usake tIsare caraNakA artha kahaneke liye yativRSabhAcArya usakA upanyAsa karate hai cUrNisU0-'kauna naya kisa dravyame dvevako prApta hotA hai' ? naigamanayakI apekSA jIva kisI viziSTa kSetra aura kisI viziSTa kAlame eka jIvame dvepako prApta hotA hai, tathA kacit kadAcit eka ajIvame dveSako prApta hotA hai| isa prakAra ATa bhaMgome Trepa-vyavahAra jAna lenA cAhie // 92-94 // vizeSArtha-ve ATha bhaMga isa prakAra haiM-(1) jIva kabhI kahI eka jIvame dveSa karatA hai, (2) kabhI kahI aneka jIvome dvepa karatA hai, (3) kabhI kahI eka ajIvapara dvepa karatA hai, (4) kabhI kahI aneka ajIvopara dveSa karatA hai, (5) kabhI eka jIva aura eka ajIvapara, (6) kahI aneka jIva aura eka ajIvapara, (7) kabhI aneka ajIva aura eka ajIvapara aura (8) kahI aneka jIva aura aneka ajIvome dvepa karatA hai / ina ATho hI bhedome krodhakI utpatti aprasiddha bhI nahIM hai, kyoMki, pratyakSame hI kabhI kisI jIvake durvyavahArake kAraNa krodha utpanna hotA hai, to kabhI paira Adima kaoNTA Adike laga jAnesa ajIva padArthake dvArA bhI krodhakI utpatti hotI huI dekhI jAtI hai / isa prakAra naigamanayakI apekSA 'kauna kisa dravyama dveSabhAvako prApta hotA hai' isa caraNase saMbaMdhita ATha bhaMgokA nirUpaNa jAnanA caahie| OM jayadhavalA-sapAdakoMne ise cUrNisUtra nahIM mAnA, para yaha cUrNisUtra hai, jaisA ki danI sUtrakI jayadhavalATIkAse hI spaSTa hai :-duTTho va kamhi dabbe tti / eyatsa gAhAvayavatsa atyo buJcadi tti jANAvidamedeNa suttaNa / Neda parUvedavyaM, sugamattAdo ? Na esa domo, madamehajaNANugaha pruuvittttaado| jayadha0 bhA0 1 0 380 /
Page #144
--------------------------------------------------------------------------
________________ 30 kasAya pAhuDa sutta [1 pejadosavihattI 95. 'piyAyade ko kahiM vA vi' tti ettha vi Negamassa aTTha bhNgaa| 96. evaM vavahAraNayassa / 97. saMgahassa duTTho savvadavyesu / 98. piyAyade savvadavvesu / 99. evamujusuassa 100. sadassa No savvadavvehi duTTho, attANe ceva, attANammi piyAyade / ava cUrNikAra ukta gAthAke caturtha caraNakA artha kahate haiM cUrNisa0-'kauna naya kisa dravyameM priyarUpa AcaraNa karatA hai', yahA~ para bhI naigamanayakI apekSA ATha bhaMga hote haiM // 95 // jisa prakAra Upara dvepako Azraya karake eka aura aneka jIva tathA ajIva-sambandhI ATha bhaMga vatalAe gaye haiM / usI prakAra yahA~ preyako Azraya karake ATha bhaMga jAna lenA cAhie / kyoki, jaise jIva, kabhI kisI samaya eka jIva aura aneka jIvome preyabhAvakA AcaraNa karatA huA dekhA jAtA hai, usI prakAra kabhI eka ajIva bhavanAdime aura aneka ajIvarUpa bhogopabhogake sAdhanabhUta hiraNya, suvarNa, zayyA, Asana aura khAna-pAnakI vastuome priya AcaraNa karatA huA dekhA jAtA hai| isI prakAra zepa bhaMgoko bhI lagA lenA cAhie / naigamanayakI apekSA ATha bhaMga kahanekA kAraNa yaha hai ki yaha naya saMgraha aura asaMgraha-svarUpa sabhI padArthoMko vipaya karatA hai| jisase eka-aneka, bheda-abheda Adike Azrayase utpanna honevAle bhaMgoMkA isa nayame samAveza ho jAtA hai / cUrNisU-isI prakAra vyavahAranayakI apekSAse dvepa aura preyasambandhI ATha bhaMga jAnanA cAhie / kyoki, ina ukta ATho prakArake bhaMgome priya aura apriyarUpase lokasaMvyavahAra dekhA jAtA hai| saMgrahanayakI apekSA kabhI yaha jIva sarva cetana aura acetana dravyome nimittavizeSAdike vazase dveSarUpa vyavahAra karane lagatA hai / yahA~ taka ki kacit kadAcit priya padArthoMme bhI apriyapanA dekhA jAtA hai| kabhI sabhI vastuome priya AcaraNa karatA hai / yahA~ taka ki nimittavizeSa milanepara viSAdika apriya evaM ghAtaka vastuoMmeM bhI priya , AcaraNa karatA huA dekhA jAtA hai / saMgrahanayake samAna RjusUtranayakI apekSA bhI yaha jIva kabhI sarva dravyome dveSarUpa AcaraNa karatA hai // 96-99 / / cUrNisU0-zabdanathakI apekSA jIva sarvadravyoke sAtha na to dveSa-vyavahAra karatA hai aura na priya-vyavahAra hii| kintu apane Apame hI dveSa-vyavahAra karatA hai aura apane Apame hI priya AcaraNa karatA hai|| 100 // vizeSArtha-kisI anya cetana yA acetana padArthame dveSabhAva rakhanepara usakA phala anyako nahIM bhoganA par3atA hai kintu apane Apako hI bhoganA par3atA hai, kyoki, kisI para krodha, dvepa Adi karanepara tatkAla utpanna honevAle aMga-saMtApa, citta-vaikalya Adi kuphala, aura parabhavame utpanna honevAle narakAdikake duHkha jIvako hI bhoganA par3ate haiN| isI prakAra anyapara kiyA gayA priya AcaraNa bhI anyako sukha pahu~cAnekI apekSA apane Apako hI sukha aura zAnti pahuMcAtA hai / isalie zabdanayakI apekSA jIva na kisI para dvepa karatA hai
Page #145
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 21 ] bAraha anuyogoM se preyo dveSa-nirUpaNa 39 101. NegamA saMgahiyassa vattavvaeNa vArasa aNiyogaddArANi pejjehi dosehi / 102. egajIveNa sAmitta kAlo aMtaraM NANAjIvehi bhaMgavicao saMtaparUvaNA davyapamANAgamo khettANugamo posaNANugamo kAlANugamo aMtarANugamo bhAgAbhAgAnugamo appA bahugAgamo ci / 103 kAlajoNI sAmittaM / aura na kisIpara rAga karatA hai / kintu apane Apame hI rAga aura dveSarUpa AcaraNa karatA hai, yaha bAta siddha huI | cUrNisU0 - asaMgrAhika naigamanayake vaktavya se preya aura dveSakI apekSA bAraha anuyogadvAra hote hai || 101 // vizeSArtha - naigamanayake do bheda haiM- saMgrAhikanaigama aura asaMgrAhikanaigama naya / unamese asaMgrAhikanaigamanayakI apekSA preya aura dvepake arthakA pratipAdana karanevAle bAraha anuyogadvAra hote hai, jinake ki nAma Age ke sUtrame batalAye gaye hai / tathA, saMgrAhikanaigamanaya aura zeSa samasta nayokI apekSA pandraha anuyogadvAra bhI hote haiM, isase adhika bhI hote hai aura kama bhI hote hai, kyoki, ukta nayokI apekSA anuyogadvArokI saMkhyAkA koI niyama nahI hai / jayadhavalAkArane athavA kahakara isa sUtrakA eka aura prakAra se bhI artha kiyA hai - asaMgrAhika naigamanayake vaktavya se jo preya aura dvepa cAro kaSAyoke viSaya me samAnarUpase vibhakta hai, arthAt krodha aura mAna dveSarUpa haiM, tathA mAyA aura lobha preyarUpa haiM, unakI apekSA vakSyamANa bAraha anuyogadvAra hote hai / ve bAraha anuyogadvAra isa prakAra hai cUrNisU0. 0 - eka jIvakI apekSA svAmitva, kAla, antara, nAnAjIvokI apekSA bhaMgavicaya, satprarUpaNA, dravyapramANAnugama, kSetrAnugama, sparzanAnugama, kAlAnugama, antarAnugama, bhAgAbhAgAnugama aura alpabahutvAnugama // 102 // vizeSArtha - satprarUpaNAko Adime na kahakara anuyoga-dvAroke madhyame kyo kahA ? isa zaMkAkA samAdhAna- yaha hai ki yadi satprarUpaNAko madhyame na kahakara use anuyogadvAroke Adime kahate, to vaha eka - jIvaviSayaka hI rahatI, kyoki, Adime eka jIva- samvandhI anuyogadvArokA hI nAma - nirdeza kiyA gayA hai / kintu madhyame ullekha karanese unakA viSaya sAdhAraNataH eka aura aneka jIva-sambandhI sattAkA pratipAdana karanA vana jAtA hai / isalie usakA anuyogadvAroke madhyame nAma-nirdeza kiyA hai / cUrNisU0-svAmitva anuyogadvAra kAlAnuyogadvArakI yoni hai // 103 // vizeSArtha-svAmitvake nirUpaNa kiye vinA kAlakI prarUpaNA nahIM ho sakatI hai / ataeva svAmitvAnuyogadvArako kAlAnuyogadvArakI yoni kahA hai / svAmitvAnuyogadvArakI apekSA nirdeza do prakArakA hai - oghanirdeza aura Adezanirdeza | iname se pahale ogha nirdezakI apekSA dvepake svAmitvakA pratipAdana karate haiM
Page #146
--------------------------------------------------------------------------
________________ ____ kasAya pAhuDa sutta [1 paMjadosavihattI 104. doso ko hoi ? 105. aNNadaro Neraiyo vA tirikkho vA maNusso vA devo vA / 106. evaM pejjaM / 107. kAlANugameNa duviho Nideso ogheNa AdeseNa ya / 108. doso kevaciraM kAlAdo hodi ? jahaNNukasseNa aMtomuhutta / 109. evaM pejamaNugaMtavvaM / 110. AdeseNa gadiyANuvAdeNa NirayagadIe Neraiesu pejadosaM kevaciraM kAlAdo hodi ? jahaNNeNa egasamao / zaMkAcU0-dveSarUpa kauna hotA hai ? // 104 // samAdhAnacU0-koI eka nArakI, athavA tiryaMca, athavA manuSya, athavA deva dveparUpa hotA hai, arthAt cAro gatike jIva dveSake svAmI hai // 105 // ava opanirdezakI apekSA prayake svAmitvakA nirUpaNa karate hai cUrNisU0-isI prakAra preyake bhI svAmI jAnanA cAhie / arthAt koI eka nArakI, tiryaca, manuSya aura deva preyakA svAmI hai / / 106 / / ava kAlAnuyogadvArake nirUpaNa karaneke lie uttara sUtra kahate hai cUrNisU0-kAlAnugamakI apekSA nirdeza do prakArakA hai-oghanirdeza aura Adeza nirdeza / / 107 // unamese pahale oghanirdezakI apekSA kAlakA nirUpaNa karate hai cUrNisU0-dvepa kitane kAla taka hotA hai ? dveSa jaghanya aura utkRSTa kAlakI apekSA antamuhUrta taka hotA hai / arthAt dvepakA jaghanya kAla aura utkRSTa kAla antarmuhUrtapramANa hai // 108 // aba oghanirdezakI apekSA prayake kAlakA nirUpaNa karate hai cUNisU0-isI prakAra preyakA bhI kAla jAnanA cAhie / arthAt preyakA bhI jaghanya aura utkRSTa kAla antamuhUrta-pramANa hai / / 109 / / vizeSArtha-yahaoNpara preya aura dvepakA jaghanya vA utkRSTa kAla antarmuhUrta hI batalAyA gayA hai, jisakA abhiprAya yaha hai ki preya athavA dveSase pariNata jIvake maraNa athavA vyAghAta honepara bhI antarmuhUrta kAlako chor3akara eka yA do Adi samaya-pramANa kAla nahIM pAyA jAtA hai / jIvahAName kAla-prarUpaNAke bhItara yadyapi krodhAdikaSAyoke eka samayapramANa jaghanya kAlakI prarUpaNA kI gaI hai, tathApi usakI yahaoNpara vivakSA nahIM kI gaI hai, kyoki, vaha isase bhinna AcArya-paramparAkA upadeza hai| aba AdezanirdezakI apekSA preya aura dveSakA jaghanya kAla kahate hai cUrNisU0-AdezanirdezakI apekSA gatimArgaNAke anuvAdase narakagatime nArakiyome preya aura dvepa kitane kAla taka hotA hai ? jaghanya kAlakI apekSA eka samaya hotA hai / arthAt narakagatime nArakiyoke preya aura dvepakA jaghanya kAla eka samaya hai // 110 // vizepArtha-nArakiyome dvepake eka samayapramANa jaghanya kAla honekA kAraNa yaha hai
Page #147
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 21] vAraha anuyogoMse preyodveSa-nirUpaNa 111. *ukkasseNa aMtomuhutta / 112. evaM savvANiyogaddArANi aNugaMtavvANi / ki koI tiryaMca yA manuSya jIva dvepake utkRSTakAlameM antamuhUrta taka rhaa| jaba usa antamuhUrtakAlameM eka samaya zeSa raha gayA, taba vaha marakara narakagatime utpanna huaa| isa prakAra narakagatime nArakiyoke dveSakA jaghanyakAla eka samayapramANa prApta hotA hai| isI prakAra rAgake bhI jaghanyakAlako jAna lenA caahie| aba nArakiyoke rAga aura dveSakA utkRSTakAla kahate haiM cUrNisU0-narakagatime nArakiyoke rAga aura dveSakA utkRSTakAla antamuhUrtapramANa hai // 111 // vizeSArtha-yadyapi nArakiyoko dvepa-bahula batAyA gayA hai, tathApi-chedana, bhedana, mAraNa, tADana Adi karate hue bhI ve jina kriyAo yA vyApArome AnandakA anubhava karate hai, unakI apekSA uname rAgabhAvakI bhI saMbhAvanA pAI jAtI hai / isa prakArake rAgabhAvame antamuhUrtakAla raha karake pIche dvepame jAnevAle nArakIke rAgakA utkRSTakAla antarmuhUrtapramANa siddha ho jAtA hai| yahI krama dvaipake utkRSTa kAlame bhI lagA lenA caahie| jisa prakAra narakagatime rAga aura dveSake jaghanya tathA utkRSTa kAlakA nirUpaNa kiyA hai, usI prakArase zeSa gatiyo aura mArgaNAome bhI rAga-dvepake jaghanya aura utkRSTa kAloko jAnanA cAhie / vizeSa bAta yaha ki kaSAyamArgaNAme rAga aura dveSakA jaghanya tathA utkRSTa kAla antamuhUrta pramANa hI hotA hai kyoki antamuhUrta ke vinA kaSAyakA parivartana nahI hotA / kArmaNakAyayogI jIvome rAga aura dveSakA javanya kAla eka samaya aura utkRSTa kAla tIna samaya hotA hai| isI prakAra anAhAraka jIvoMme bhI rAga aura dvepakA jaghanya kAla eka samaya aura utkRSTa kAla tIna samayapramANa jAnanA cAhie / aba zepa anuyogadvAroke vatalAneke lie arpaNasUtra kahate hai cUrNisU 0-jisa prakAra svAmitvAnuyogadvAra aura kAlAnuyogadvArakA nirUpaNa kiyA, usI prakArase zepa anuyogadvAroko bhI jAnanA cAhie // 112 // vizepArtha-cUrNisUtrakArane zepa anuyogadvAroke arthako sugama samajhakara unakA vyAkhyAna nahIM kiyA hai| kintu vizeSa jijJAsuoMke lie yahaoNpara jayadhavalA TIkAke anusAra unakA kucha vyAkhyAna kiyA jAtA hai (3) antarAnugamakI apekSA do prakArakA nirdeza hai-oghanirdaza aura Adezanirdeza / inamese ovanirdezakI apekSA rAgakA jaghanya antara eka 9 jayadhavalAke sampAdakoMne ise bhI cUrNisUtra nahIM mAnA hai, para yaha spaSTataH cUrNisUtra hai, kyoMki isake pUrva nArakiyoM ke peja-dosakA kevala jaghanya kAla hI kahA hai, utkRSTa kAla nahIM / ataeva usakA pratipAdana honA hI caahie| svayaM jayadhavalA TIkAse mI isakI sUtratA siddha hai| yathA-ukasseNa aMtomuhattaM / kudo, saabhaaviyaado| (dekho-jayadha0 bhA0 1, pR0 388)
Page #148
--------------------------------------------------------------------------
________________ 42 kasAya pAhuDa sutta [1 pejadosavihattI samaya hai / jaise-koI upazamazreNIvAlA sUkSmasAmparAyasaMyata-guNasthAnavI jIva sarva jaghanya eka samayamAtra upazAntakapAya guNasthAname rahA aura marakara lobhakapAyake udayase yukta deva huA / isa prakAra rAgakA eka samayapramANa jaghanya antara siddha ho gyaa| rAgakA utkRSTa antara antamuhUrta pramANa hai| jaise koI eka jIva lobhakaSAyake tIvra udayase rAgabhAvakA sarvotkRSTa antarmuhUrta kAlapramANa anubhava karatA rahA / punaH antamuhUrta kAlake pUrA honepara krodhakaSAyakA tIvra udaya ho gayA aura vaha rAgabhAvase antarako prApta hokara dveSabhAvakA vedaka ho gyaa| sarvotkRSTa antamuhUrtakAla taka dvepakA anubhava kara lobhakapAyake' udayase punaH rAgabhAvakA vedaka ho gyaa| isa prakAra utkRSTa antara siddha ho gayA / isI prakAra anya mArgaNAoMmeM bhI rAgake jaghanya aura utkRSTa antarako jAna lenA cAhie / vizeSa bAta yaha hai ki rAgakA eka samayapramANa jaghanya antara sarvatra saMbhava nahIM hai, kintu Agamake avirodhase usakA yathAsaMbhava nirNaya karanA cAhie / oghanirdezakI apekSA dveSakA jaghanya aura utkRSTa antara antamuhUrtapramANa hai| jaise-koI krodhakaSAyake udayase dveSabhAvakA vedaka jIva apane kapAyakA kAla samApta ho jAne para antara ko prApta ho lobhakaSAyake udaya. se rAgabhAvakA vedaka ho gayA / aura sarva-jaghanya antamuhUrttakAla taka rAgakA anubhava kara punaH krodhakaSAyI ho gayA / isa prakAra jaghanya antara labdha huA / isI prakAra utkRSTa antara bhI jAnanA cAhie / bheda kevala itanA hI hai ki dvepase antarako prApta hokara aura sarvotkRSTa antamuhUrttakAla taka rAgabhAvakA anubhavakara punaH dveSako prApta hue jIvake utkRSTa antara hotA hai / oghake samAna Adezame bhI dveSakA jaghanya aura utkRSTa antara antamuhUrta pramANa hotA hai, so yathAnirdiSTa rItise savame lagA lenA caahie| (4) nAnA jIvokI apekSA rAga aura dveSake saMbhava bhaMgokA nirUpaNa karanevAle anuyogadvArako 'nAnAjIvehi bhaMgavicayAnugama' kahate hai / isa anuyogadvArakA bhI ogha aura AdezakI apekSA nirdeza kiyA gayA hai| oghanirdezakI apekSA koI bhaMga nahIM hai, kyoki, rAga niyamase dazave guNasthAna taka pAyA jAtA hai aura dveSa bhI nave guNasthAna taka pAyA jAtA hai| isI prakAra mArgaNAome bhI nAnAjIvokI apekSA bhaMgavicayAgugama jAnanA caahie| kevala lavdhyaparyApta manuSya, vaikriyikamizrakAyayogI, AhArakakAyayogI, AhArakamizrakAyayogI, apagatavedI Adi kucha mArgaNAome rAga aura dvepa-sambandhI ATha ATha bhaMga hote haiM / ve ATha bhaMga ye hai-(1) syAt rAga, (2) syAt norAga, (3) syAt aneka rAga, (4) syAt aneka norAga, (5) syAt eka rAga aura eka norAga, (6) syAt eka rAga aura aneka norAga, (7) syAt eka norAga aura aneka rAga, tathA (8) syAt aneka rAga aura aneka norAga / isI prakAra syAt dvepa, syAt novaipa ityAdi kramase dveSasambandhI ATha bhaMga jAnanA cAhie / (5) jIvoke astitvako nirUpaNa karanevAlI prarUpaNA satprarUpaNA kahalAtI hai| isakA bhI ogha aura AdezakI apekSA do prakArase nirdeza kiyA gayA hai oghakI apekSA mithyA
Page #149
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 21] vAraha anuyogoMse preyodveSa-nirUpaNa dRSTi Adi nau guNasthAnoMmeM rAgI aura dvepI jIvokA sarvakAla astitva pAyA jAtA hai / dazave guNasthAname kevala rAgI jIvokA astitva pAyA jAtA hai| Ageke guNasthAnoMmeM rAga aura dvepake dhAraka jIvokA astitva nahIM hai, kintu rAga-dvepase rahita vItarAgI jIvokA astitva pAyA jAtA hai| isI prakAra caudaha mArgaNAome bhI rAgI-dveSI jIvoke sattva asattvakA nirNaya karanA cAhie / (6) rAgI-dveSI jIvoke pramANakA nirNaya karanevAlA anuyogadvAra dravyapramANAnugama kahalAtA hai| isake bhI ogha aura AdezakI apekSA do prakArakA nirdeza hai| oghanirdezakI apekSA rAgabhAvake dhAraka mithyAdRSTi jIva ananta hai aura dveSabhAvake dhAraka bhI mithyAdRSTi jIva ananta hai sAsAdanAdiguNasthAnavartI asaMkhyAta hai| AdezanirdezakI apekSA tiryaggatime rAga-dveSake dhAraka ananta jIva haiM aura zepa gatiyome asaMkhyAta hai| indriyamArgaNAme ekendriyome ananta aura vikalendriya tathA sakalendriya jIvomeM asaMkhyAta hai| isa kramase sabhI mArgaNAome rAgI dvepI jIvokA dravyapramANa jAna lenA cAhie / ( 7 ) rAgI dveSI jIvoke vartamAnakAlika nivAsake pratipAdana karanevAle anuyogadvArako kSetrAnugama kahate hai / isakA bhI ogha aura AdezakI apekSA do prakArakA nirdeza hai| oghanirdezakI apekSA rAgI aura dveSI mithyAdRSTi jIva sarvalokame rahate hai / sAsAdanAdiguNasthAnavartI rAgI dveSI jIva lokake asaMkhyAtave bhAgame rahate hai| rAgadveSa-rahita sayogikevalI lokake asaMkhyAtaveM bhAgame, asaMkhyAta bahubhAgome aura sarvalokameM rahate haiM / AdezanirdezakI apekSA nArakI, manuSya aura deva lokake asaMkhyAtave bhAgameM rahate hai / tiryaggatike jIva sarvalokame rahate hai| indriyamArgaNAkI apekSA ekendriya jIva sarvalokameM aura vikalendriya jIva lokake asaMkhyAtave bhAgame rahate hai / sakalendriya jIva lokake asaMkhyAtave bhAgame, asaMkhyAta bahubhAgame aura sarvalokame rahate hai| isa prakArase zeSa mArgaNAoke kSetrako jAna lenA cAhie / (8) rAgI dveSI jIvoke trikAlavartI nivAsarUpa kSetrake pratipAdana karanevAle anuyogadvArako sparzanAnugama kahate haiN| isake bhI oghanirdeza aura Adezanirdeza ye do bheda haiM / opanirdezakI apekSA mithyAdRSTi rAgI dveSI jIvone sarva lokakA sparza kiyA hai / sAsAdanaguNasthAnavartI rAgI dveSI jIvone svasthAnakI apekSA lokakA asaMkhyAtavaoN bhAga, vihAravatsvasthAnakI apekSA lokanAlIke caudaha bhAgomeMse ATha bhAga, mAraNAntikasamuddhAtakI apekSA caudaha bhAgomese vAraha bhAgapramANa kSetrakA sparza kiyA hai| isI prakAra zepa guNasthAnoke rAgI dveSI jIvoke yathAsaMbhava trikAlagocara sparzanakSetrako jAna lenA cAhie / (9) nAnA jIvokI apekSA kAlAnugamakA bhI do prakArakA nirdeza hai| oghanirdezakI apekSA rAgI dvepI jIva sarva kAla hote hai, kyoki, aisA koI bhI samaya nahIM hai, jaba ki saMsArame rAgI dvepI jIva na pAye jAve / AdezanirdezakI apekSA bhI rAgI dvepI jIva sarvakAla haiM, kevala sAntaramArgaNAoko chodd'kr| unamese upazamasamyagdRSTi, vakriyikamizrakAyayogI, labdhyaparyApta manuSya AdikA jaghanya kAla eka samaya aura utkRSTa kAla palyopamakA asaMkhyAtavA~ bhAga hai|
Page #150
--------------------------------------------------------------------------
________________ * kasAya pAhuDa sutta [ 1 pejjadosavihattI isI prakAra se zeSa mArgaNAoMkA yathAsaMbhava kAla jAna lenA cAhie / (10) nAnAjIvokI apekSA antarAnugamakA bhI nirdeza do prakArakA hai / oghanirdezakI apekSA rAgI dvepI jIvoMkA antara nahIM hai, kyoki, sadaiva rAgI dveSI jIvoMkA astitva pAyA jAtA hai / isI prakAra sAntaramArgaNAoko chor3akara zeSa mArgaNAokA bhI antara nahIM hai / sAntaramArgaNAo meM labdhyaparyApta manuSyokA jaghanya antara eka samaya aura utkRSTa antara palyopamakA asaMkhyAtavA bhAga hai vaikriyikamizrakA jaghanya eka samaya, utkRSTa bAraha muhUrta, AhArakamizrakA jaghanya eka samaya, utkRSTa varSapRthaktva, apagatavedI tathA sUkSmasAmparAyika jIvoM kA jaghanya eka samaya aura utkRSTa chaha mAsa tathA upazamasamyaktvI jIvoMkA jaghanya eka samaya aura utkRSTa cauvIsa ahorAtrapramANa antara jAnanA cAhie / (11) rAgabhAvake dhAraka jIva sarva jIvoke kitane bhAga hai aura dveSabhAvake dhAraka jIva sarvajIvoke kitane bhAga haiM / isa prakArake vibhAga ke nirNaya karanevAle anuyogadvArako bhAgAbhAgAnugama kahate hai / isa anuyogadvArakA bhI ogha aura AdezakI apekSA do prakArakA nirdeza hai / unamese odhanirdezakI apekSA rAgabhAvake dhAraka jIva sarvajIvokI saMkhyAke ( jiname ki vItarAga siddha sammilita nahIM hai ) sAdhikadvibhAga hai arthAt yadi rAgI dveSI jIvokI saMkhyAke samAna cAra bhAga kiye jAve to unamese do bhAga to pUre aura kucha adhika jIva haiM / tathA dveSabhAvake dhAraka jIva do bhAgo mese kucha kama saMkhyApramANa haiM / isakA kAraNa yaha hai ki dveSabhAvake dhAraka jIvokI apekSA rAgabhAvake dhAraka jIva kucha adhika haiM, 1 kyoki, samasta devarAzike lobhakaSAya adhika mAtrA pAI jAtI hai / isI prakAra mArga - NAomeM bhI bhAgAbhAgako jAna lenA cAhie / (12) rAgI dveSI jIvoMke hInAdhikatA ke pratipAdana karanevAle anuyogadvArako alpabahutvAnugama kahate hai / isakA bhI do prakArakA nirdeza hai - oghanirdeza aura Adeza nirdeza | oghanirdezakI apekSA dveSabhAva ke dhAraka jIva alpa hai aura rAgabhAvake dhAraka jIva unase vizeSa adhika hai / AdezakI apekSA narakagatimeM rAgabhAvake dhAraka jIva kama haiM aura dveSabhAvake dhAraka jIva unase saMkhyAtaguNita adhika / | devagati dveSabhAvake dhAraka jIva alpa hai aura rAgabhAvake dhAraka jIva saMkhyAtaguNita hai / tiryaMca aura manuSyome dveSabhAvake dhAraka jIva alpa hai / isI kramase yathAsaMbhava zepa mArgaNAome bhI rAgI dveSI jIvokA alpavahutva jAna lenA cAhie | isa prakAra yodveSavibhatti samApta huI / ghara whanks
Page #151
--------------------------------------------------------------------------
________________ payaDivihattI 1. 'vihatti hidi aNubhAge ca' tti aNiyogaddAre vihattI NikkhiviyavvANAmavihattI ThavaNavihattI davvavihattI khettavihattI kAlavihattI gaNaNavihattI saMThANavihattI bhAvavihattI cedi / 2. NoAgamado davvavihattI duvihA kammavihattI ceva NokammavihattI ceva / 3. kammavihattI thappA / 4. tullapadesiyaM davvaM, tullapadesiyassa davvassa avihattI / 5. vemAdapadesiyassa vihattI / 6. tadubhaeNa avattavyaM / prakRtivibhakti aba yativRpabhAcArya vibhaktike prarUpaNa karaneke lie uttarasUtra kahate haiM cUrNisU0-'vihatti dvidi aNubhAge ca' isa gAthAMzase sUcita anuyogadvArame 'vibhakti' isa padakA nikSepa karanA cAhie-nAmavibhakti, sthApanAvibhakti, dravyavibhakti, kSetravibhakti, kAlavibhakti, gaNanAvibhakti, saMsthAnavibhakti, aura bhAvavibhakti // 1 // __ apane svarUpameM pravRtta aura bAhya arthakI apekSAse rahita 'vibhakti' yaha zabda nAmavibhakti hai / tadAkAra aura atadAkArase sthApitakI gaI vibhaktiko sthApanAvibhakti kahate haiN| Agama aura noAgamake bhedase dravyavibhakti do prakArakI hai| vibhakti-vipayaka prAbhRtakA jJAyaka kintu vartamAname anupayukta jIvako Agamadravyavibhakti kahate hai / isa prakAra ina tIna nikSepoMkA svarUpa sugama honese unhe na kahakara aba noAgamadravyavibhaktikA svarUpa kahaneke lie yativRSabhAcArya uttara sUtra kahate hai cUrNisU0-noAgamadravyavibhakti do prakArakI hai-karmadravyavibhakti aura nokarmadravyavibhakti / karmadravyavibhaktiko sthApita karanA cAhie, kyoki, vaha bahuvarNanIya hai, tathA usIse prakRtame prayojana hai // 2-3 // ___ aba cUrNikAra nokarmadravyavibhaktikA varNana karate haiM cUrNisU0-tulya-pradezavAlA eka dravya tulya-pradezavAle anya dravyake sAtha avibhakti arthAt samAna hai| vahI dravya visadRza pradezavAle dravyake sAtha vibhakti arthAt asamAna hai| tathA tadubhaya arthAt vibhakti aura avibhaktirUpase yugapad vivakSita dravya avaktavya hai // 4-6 // vizepArtha-vibhakti, asamAna, asadRza, bheda aura vibhAga ekArthavAcI zabda hai, tathA avibhakti, samAna, sadRza, abheda aura avibhAga ye saba ekArthavAcI zabda hai / samAna pradezavAlA dravya samAna pradezavAle anya dravyake sadRza hotA hai, kintu unamese yadi eka dravya ekAdi pradezose adhika ho jAya to vaha pUrva vivakSita dravyase visadRza kahalAyagA / yaha visadRzatA kevala pradezokI apekSA hI jAnanA cAhie, na ki sattva, prameyatva Adi guNokI apekSA, kyoki unakI apekSA to una donoma pradezakRta asamAnatA hote hue bhI
Page #152
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sutta [2 prakRtivibhakti 7. khettavihattI tullapadesogAI tullapadesogATassa avihattI / 8. kAlavihattI tullasamayaM tullasamayassa avihttii| 9. gaNaNavihattIe ekko ekkassa vihttii| 10. saMThANavihattI duvihA saMThANado ca saMThANaviyappado ca / 11. saMThANado vaTTa vaTTassa avihttii| 12. vaTTa taMsassa vA cauraMsassa vA AyadaparimaMDalassa vA vihattI / sadRzatA pAI jAtI hai| isI prakAra java vibhakti-avibhaktirUpa dravyoke yugapat kahanekI vivakSA kI jAtI hai, to vaha dravya avaktavya ho jAtA hai| kyoki samAna-asamAna pradezavAle do dravya eka sAtha kisI eka zabdake dvArA nahIM kahe jA sakate haiN| ina tIno bhedarUpa dravyavibhaktiko nokarmadravyavibhakti kahate hai / cUrNisU 0-tulya-pradezose avagADha kSetra tulya-pradezose avagADha kSetrake sAtha samAna hai, yaha kSetravibhakti hai // 7 // vizeSArtha-tulya-pradezose avagADha (vyApta) kSetra, anya tulya-pradezose vyApta kSetrake samAna hai| do pradeza adhika kSetrake sAtha asamAna hai samAna aura asamAna pradezavAle kSetrako yugapat kahanekI apekSA avaktavya hai / isa prakAra ina tIno bhaMgokI apekSA kSetrasambandhI vibhakti yA avibhaktiko kahanA kSetravibhakti hai / cUrNisU0-tulya-samayavAlA dravya anya tulya-samayavAle dravyake sAtha avibhakti hai, yaha kAlavibhakti hai // 8 // vizeSArtha-samAna-samayavAlA dravya dUsare samAna-samayavAle dravyake samAna hai / do samaya adhika dravya asamAna hai| samAna aura asamAna samayavAle dravyoMko eka sAtha kahanekI apekSA avaktavya haiN| isa prakAra ina tInoM bhaMgokI apekSA vibhakti-avibhaktiko kahanA kAlavibhakti kahalAtI hai| cUrNisU0-eka saMkhyA eka saMkhyAke sAtha samAna hai, yaha gaNanAvibhakti hai // 9 // vizeSArtha-eka saMkhyAkI eka saMkhyAke sAtha avibhakti hai, arthAt vivakSita eka saMkhyAvAlA dravya anya eka saMkhyAvAle dravyake sAtha samAna hai, visaza saMkhyAke sAtha asamAna hai / tathA samAna aura asamAna saMkhyAokI yugapat vivakSA hone para avaktavya hai| yaha gaNanAvibhakti hai| cUrNisU0-saMsthAna aura saMsthAnavikalpake bhedase saMsthAnavibhakti do prakAra hai||10|| vizeSArtha-trikoNa, catuSkoNa, vRtta Adi aneka prakArake AkAroko saMsthAna kahate haiN| tathA unhIM trikoNa, catuSkoNa, vRtta Adike bheda-prabhedoMko saMsthAna-vikalpa kahate hai / cUrNisU0-vRtta dravya vRtta dravya ke sAtha sahaza hai / vivakSita vRtta dravya trikoNa, catuSkoNa, athavA Ayata-parimaMDala AkAravAle anya dravyake sAtha asahaza hai| (vRtta aura avRtta AkAravAle do dravya yugapat kahanekI apekSA avaktavya hai|) yaha saMsthAnavibhakti hai // 11-12 //
Page #153
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 22] saMsthAnAdivibhakti-nirUpaNa 13. viyappeNa vaTTasaMThANANi asaMkhejA logaa| 14. evaM taMsa-cauraMsa-Ayada. parimaMDalANaM / 15. sarisavaTTa sarisavassa avihattI / 16. evaM savvattha | 17. jA sA bhAvavihattI sA duvihA Agamado ya NoAgamado ya / 18. Agamado uvajutto paahuddjaanno| 19. No Agamado bhAvavihattI odaio odaiyassa avihattI / 20. odaio uvasamieNa bhAveNa vihattI / 21. tadubhaeNa avattavyaM / 22. evaM sesesu vi / cUrNimU0-uttara vikalpokI apekSA vRttasaMsthAna asaMkhyAtalokapramANa hai| isI prakAra trikoNa, catuSkoNa aura Ayata-parimaMDala saMsthAnoke bhI uttara vikalpa asaMkhyAtalokapramANa jAnanA caahie| sadRza-vRtta AkAra, anya sadRza-vRtta AkArake sadRza hotA hai| isI prakAra sarvatra jAnanA cAhie / yaha saMsthAnavikalpavibhakti hai // 13-16 // vizeSArtha-jisa prakAra vRttake tIna bhaMga kahe haiM, usI prakArase catuSkoNa, paMcakoNa, Adike bhI tIna-tIna bhaMga jAnanA caahie| tathA isI prakArase vRtta, catuSkoNa Adike bheda-prabhedoke bhI tIna-tIna bhaMga jAnanA cAhie / isa prakAra yaha saba milAkara saMsthAnavibhakti kahalAtI hai| cUrNisU0--jo bhAvavibhakti hai, vaha Agama aura noAgamake bhedase do prakAra hai // 17 // vizeSArtha-zrutajJAnako AgamabhAva kahate hai aura zrutajJAnavyatirikta audayika Adi bhAvoko noAgamabhAva kahate haiM / ina donoke bhedase bhAvavibhaktike do bheda hote hai| cUrNisU0-bhAvavibhakti-viSayaka prAbhRtakA jJAyaka aura vartamAname upayukta jIvako AgamabhAvavibhakti kahate hai / audayikabhAva audayikabhAvake samAna hai| audayikabhAva aupazamikabhAvake sAtha asamAna hai / tadubhayakI apekSA avaktavya hai / yaha noAgamabhAvavibhakti hai // 18-21 // vizeSArtha-noAgamabhAvake pAMca bheda hote hai-audayika, aupazamika, kSAyopazamika kSAyika aura pAriNAmikabhAva / iname gati audAyikabhAva kaSAya audayikabhAvake samAna hai, kyoki, audayikabhAvakI apekSA donome koI bheda nahIM hai| kaSAya audayikabhAva samyaktvaaupazamikabhAvake sAtha asamAna hai, kyoki, udaya-janitabhAvake sAtha upazama-janitabhAvakI samAnatAkA virodha hai / tadubhaya arthAt audayikabhAva audayika aura aupazamikabhAvake sAtha yugapat kahanepara avaktavya hotA hai, kyoki, vibhakti aura avibhakti ina dono zabdoke eka sAtha kahanekA koI upAya nahIM hai / yaha noAgamabhAvavibhakti hai| cUrNisU0-isI prakArase zeSa bhAvome bho jAnanA cAhie // 22 // vizeSArtha-jisa prakAra audayikabhAvake aupazamikabhAvake sAtha vibhakti aura avaktavya rUpa do bhaMga kahe haiM, usI prakArase kSAyika, kSAyopazimaka aura pAriNAmikabhAvake sAtha bhI do do bhaMga hote hai / jaise-audayikabhAva kSAyikabhAvake sAtha vibhakti hai, tathA
Page #154
--------------------------------------------------------------------------
________________ 4, kasAya pAhuDa sutta [2 prakRtivibhakti 23. evaM savvattha (2) / 24. jA sA davvavihattIe kammavihattI tIe pydN| 25. tattha suttgaahaa| (4) payaDIe mohaNijA vihattI taha TridIe annubhaage| . ukaslamaNukassaM jhINamajhINa va ThidiyaM vA // 22 // audayika aura kSAyika, ina dono bhAvoMkI yugapad vivakSAme avaktavya hai / audayikabhAva kSAyopazamikabhAvake sAtha vibhakti hai, tathA audayika aura kSAyopazamika, ina dono bhAvo kI yugapad vivakSAse avaktavya hai / audayikabhAva pAriNAmikabhAvake sAtha vibhakti hai, tathA audayika aura pAriNAmika, ina dono bhAvokI yugapad vivakSAme avaktavya hai| cUrNisU0 -isI prakAra sarvatra jAnanA (2) // 23 // vizeSArtha-jisa prakArase audayikabhAvake sva aura parake saMyogase tIna bhaMga kahe haiM, usI prakArase aupazamika, kSAyopazamika, kSAyika aura pAriNAmika, ina cAro bhAvoke bhI sva-parake saMyogase pRthak-pRthak tIna tIna bhaMga jAnanA cAhie / sUtrake antame yativRSabhAcAryane (2) isa prakAra dokA aMka likhA hai, jisakA abhiprAya yaha hai ki dravyavibhakti, kSetravibhakti, kAlavibhakti, bhAvavibhakti aura saMsthAnavibhaktike jo tIna tIna bhaMga batalAye hai, unameMse prakRtame do do bhaMga hI grahaNa karanA cAhie, kyoki, vibhaktikA nikSepa karate samaya vibhaktise viruddha arthavAlI avibhaktikA grahaNa karanA nahI bana sakatA hai / yahA~ yaha zaMkAkI jA sakatI hai ki yadi aisA hai, to phira sUtrakArako 'avaktavyabhaMga' bhI nahIM kahanA cAhie, kyoki, usame bhI vibhaktike arthakA abhAva hai ? para isakA samAdhAna yaha hai ki vibhaktike vinA vibhakti aura avibhakti, ina donokA saMyoga saMbhava nahIM, aura usake vinA avaktavya bhaMga saMbhava nahIM, ataeva vibhaktike sAtha avaktavya bhaMgakA grahaNa kiyA gayA hai| yahA~ yaha bhI zaMkA kI jA sakatI hai ki ukta dono bhaMgokI bAta cUrNikArane akSaroke dvArA kyo nahIM kahI aura (2) aisA dokA aMka hI kyo likhA ? isakA samAdhAna yaha hai ki yadi ve do kA aMka na likhakara apane abhiprAyako akSaroke dvArA vyakta karate, to phira unakI isa cUrNikI 'vRttisUtra' saMjJA na rahatI, phira use TIkA, paddhatikA Adi nAmose pukArA jAtA / ataeva yahaoNpara aura Age-pIche jahA~ kahI bhI aisI bAtoke vyakta karaneke lie yativRSabhAcAryane aMka sthApita kiye hai, vaha unhone apanI cUrNikI 'vRttisUtra' saMjJA sArthaka karaneke lie kiye hai / AcArya yativRpabhako vIrasenAcAryane 'so vittisuttakattA jaivasaho me varaM deU' isa maMgala-gAthAme 'vRttisUtra-kartA' ke rUpame hI smaraNa kiyA hai / cUrNisU0-ina uparyukta vibhaktiyomese yahaoNpara dravyavibhaktike antargata jo karmavibhakti hai, usase prayojana hai / usake vipayameM yaha (vakSyamANa) sUtra-gAthA hai // 24-25 // (4) mohanIya karmakI prakRtivibhakti, sthitivibhakti, anubhAgavibhakti, utkRSTaanutkRSTa pradezavibhakti, kSINAkSINa aura sthityantikakI prarUpaNA karanA cAhie // 22 //
Page #155
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 22 ] caturthamUlagAthArtha - nirUpaNa 49 26. padacchedo / taM jahA - payaDIe mohaNijA vihatti tti esA payaDi - vihattI (1) / 27. taha TThidI cedi emA ThidivihattI ( 2 ) / 28. aNubhAge ti aNubhAgavihattI (3) / 29. ukkassamaNukkassaM tti padesavihattI ( 4 ) / 30. jhINamajhINaM tti ( 5 ) / 31. ThidiyaM vA tti ( 6 ) / 32. tattha payaDivihati vaNNassAma / 33. payaDivihattI duvihA mUlapayaDivihattI ca uttarapayaDivihattI ca / 1 cUrNi sU [0 - aba isa gAthAsUtrakA padaccheda- padokA vibhAga - usake artha - spaSTIkaraNa ke lie karate hai / vaha isa prakAra hai- 'payaDIe mohaNijjA vihattI' isa padane yaha prakRtivibhakti nAmaka prathama arthAdhikAra sUcita kiyA gayA hai (1) // 26 // vizeSArtha - - pada cAra prakArake hote hai- arthapada, pramANapada, madhyamapada aura vyavasthA - pada / jitane akSarose arthakA jJAna ho, use arthapada kahate hai / vAkya bhI isIkA dUsarA nAma hai / ATha akSaroke samUhako pramANapada kahate hai / solaha sau cautIsa koTi, terAsI lAkha, aTThattara sau aTThAsI ( 16348307888 ) akSarokA madhyamapada hotA hai / isakA upayoga aMga aura pUrvoke pramAName hotA hai / jitane vAkyasamUha se eka adhikAra samApta ho, use vyavasthApada kahate haiM / athavA subanta aura tiDanta padoko bhI vyavasthApada kahate hai / prakRtame yahaoNpara vyavasthApadase prayojana hai, kyoki, usase prakRta gAthAkA artha kiyA jA rahA hai| cUrNisU0 - gAthA - paThita 'taha hidI cedi' isa padase sthitivibhakti nAmaka dvitIya arthAdhikAra sUcita kiyA gayA hai ( 2 ) / ' aNubhAge tti' isa pada se anubhAgavibhakti nAmaka tRtIya arthAdhikAra sUcita kiyA gayA hai ( 3 ) / ' uktassamaNukassaM ti' isa pada se pradezavibhakti nAmaka caturtha arthAdhikAra sUcita kiyA gayA hai ( 4 ) / 'jhINamajhINaM ti' isa padase kSINAkSINa nAmaka paMcama arthAdhikAra sUcita kiyA gayA hai ( 5 ) / 'ThidiyaM vA tti' isa padase ''sthityantika' nAmaka chaThA arthAdhikAra sUcita kiyA gayA hai ( 6 ) // 27-31 // vizepArtha - isa prakAra yativRSabhAcAryake abhiprAyase isa gAthAke dvArA ukta chaha arthAdhikAra sUcita kiye gaye hai / kintu guNadharAcArya ke abhiprAya se sthitivibhakti aura anubhAgavibhakti nAmaka do arthAdhikAra hI kahe gaye hai / ukta dono AcAryoMke abhiprAyoMme koI matabheda nahI samajhanA cAhie, kyoki, guNadharAcArya sUtrakAra hai, ataeva unakA abhiprAya saMkSepase kahane kA hai / kintu yativRSabhAcArya vRttikAra hai, ataeva ve usI bAta ko vistAra ke sAtha kaha rahe haiM / cUrNis [0- aba ina upayukta chaha ardhAdhikAroM se pahale prakRtivibhaktiko varNana krege| prakRtivibhakti do prakArakI hai - mUlaprakRtivibhakti aura uttaraprakRtivibhakti / / 32-33 // S
Page #156
--------------------------------------------------------------------------
________________ qe kasAya pAhuDa sutta [2 prakRtivibhakti 34. mUlapayaDivihattIe imANi aTTha aNiyogaddArANi / taM jahA-sAmitta kAlo aMtaraM NANAjIvehi bhaMgavicao kAlo aMtaraM bhAgAbhAgo appAbahuge tti / 35. edesu aNiyogaddAresu parUvidesu mUlapayaDivihattI samattA hodi / cUrNisU 0-inamese mUlaprakRtivibhaktime ye ATha anuyogadvAra hai| ve isa prakAra haiM-eka jIvakI apekSA svAmitva, kAla aura antara, tathA nAnAjIvokI apekSA bhaMgavicaya, kAla, antara, bhAgAbhAga aura alpavahutva / ina uparyukta ATho anuyogadvArIke prarUpaNa karanepara mUlaprakRtivibhakti samApta hotI hai // 34-35 // vizeSArtha-yativRSabhAcAryane ukta ATho anuyogadvArokI prarUpaNA sugama honese nahIM kI hai / unakA saMkSepase varNana isa prakAra jAnanA cAhie-(1) guNasthAnakI apekSA mUlaprakRtivibhaktikA svAmI kauna hai ? mohakarmakI sattA rakhanevAlA kisI bhI guNasthAname sthita koI bhI jIva mohanIyakarmavibhaktikA svAmI hai| mArgaNAokI apekSA nAraka, tiryaca aura devome mohakI aTThAvIsa prakRtiyoMkI sattAvAle honese sabhI jIva svAmI hai, manuSyagatime yathAsaMbhava prakRtiyokI sattAvAle tadanusAra yathAsaMbhava guNasthAnavartI jIva svAmI hai| isI prakArase zeSa indriya Adi sabhI mArgaNAAme svAmitvakA nirNaya kara lenA cAhie / (2) guNasthAnakI apekSA mUlaprakRtivibhaktikA kAla yathAsaMbhava anAdi-ananta, anAdi-sAnta aura sAdi-sAnta hai / mArgaNAokI apekSA narakagatime mohavibhaktikA jaghanyakAla daza hajAra varSa aura utkRSTakAla tIsa sAgara hai / tiryaggatime mohavibhaktikA dhanyakAla kSudrabhavagrahaNapramANa aura utkRSTakAla anantakAla yA asaMkhyAta pugalaparivartanapramANa hai / manuSyome mohavibhaktikA jaghanyakAla kSudrabhavapramANa aura utkRSTa kAla pUrvakoTi-varpapRthaktvase adhika tIna palyapramANa hai / devagatime mohavibhaktikA jaghanyakAla daza hajAra varSa aura utkRSTakAla tetIsa sAgaropama hai / isI bIjapadake anusAra indriya Adi zepamArgaNAome kAlakA nirNaya kara lenA cAhie / (3) guNasthAnakI apekSA mUlaprakRtivibhaktikA antara nahIM hotA hai / mArgaNAoMme bhI mUlaprakRtivibhaktikA antara nahIM hai / haoN, uttaraprakRtiyokI apekSA yathAsaMbhava padome yathAsaMbhava antara, kAla aura svAmitva anuyogadvAroke anusAra jAna lenA cAhie / (4) guNasthAnakI apekSA mUlaprakRtivibhaktikA nAnAjIvasambandhI bhaMgavicaya isa prakAra haimUlaprakRtikI vibhakti niyamase hotI hai aura avibhakti bhI niyamase hotI hai / isI prakArase manuSyaparyApta, jasakAya, saMyata, zuklalezyA, bhavyasiddhika, samyagdRSTi Adi mAgaNAmi mUlaprakRtikI vibhakti aura avibhakti niyamase hotI hai| labdhyaparyApta manuSya, vaikriyikamizrakAyayoga, upazamasamyagdRSTi Adime syAt vibhakti hotI hai / audArikamizra, cakSudarzana, acakSudarzana, saMtrI Adi mArgaNAome sthAt avibhakti hotI hai syAt nahIM bhI hotI hai, ityAdi prakArase zepa mArgaNAoma vibhaktisambandhI bhaMgavicaya jAna lenA cAhie / ( 5 ) oghase nAnAjIvoMkI apekSA mUlaprakRnivibhaktikA sarvakAla hai| AdezakI apekSA
Page #157
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 22] uttarabhakRtivibhakti-nirUpaNa 36. tado uttarapayaDivihattI duvihA-egegauttarapayaDivihattI ceva payaDihANauttarapaya DivihattI ceva / 37 tattha egegauttarapayaDivihattIe imANi aNiyogaddArANi / taM jahA-egajIveNa sAmitta kAlo aMtaraM NANAjIvehi bhaMgavicayANugamo parimANANugamo khettANugamo posaNANugamo kAlANugamo aMtarANugamo saNNiyAso appAvahue tti / 38. edesu aNiyogadAresu parU videsu tado egegauttarapayaDivihattI samattA / yathAsambhava sarvakAla, kSudrabhava, antarmuhUrta, palyopamakA asaMkhyAtavA~ bhAga Adi kAla jAnanA cAhie / ( 6 ) oghase nAnAjIvokI apekSA mUlaprakRtivibhaktikA antara nahIM hai / mArgaNAome yathAsambhava padokI apekSA jaghanya antara eka samaya aura utkRSTa antara yathAsambhava jAnanA cAhiye / jaise-sAmAyika, chedopasthAnA Adime palyakA asaMkhyAtavaoN bhAga, sUkSmasAmparAyacAritrakA jaghanya eka samaya, utkRSTa chaha mAsa aadi| (7) odhakI apekSA mUlaprakRtikA bhAgAbhAgAnugama kahate hai-mohakI vibhaktivAle jIva sarvajIvarAzike ananta vahubhAga-pramANa hai, kintu avibhaktivAle jIva anantave bhAga hai| isI prakArase narakagati Adime apanI-apanI jIvarAzike pramANase sabhI mArgaNAome bhAgAbhAga jAna lenA caahie| dhyAna rakhanekI bAta yaha hai ki jina rAziyokA pramANa ananta hai, vahaoNpara amantake bahubhAga aura eka bhAgake rUpase bhAgAbhAgakA nirNaya karanA / aura jahaoNpara rAzikA pramANa asaMkhyAta hai, vahaoNpara asaMkhyAtake bahubhAga aura eka bhAgarUpase yathAsaMbhava bhAgAbhAgakA nirNaya karanA cAhie / (7) aba mUlaprakRti-sambandhI alpabahutvakA nirNaya karate hai / oghakI apekSA mUlaprakRtikI avibhaktivAle jIva savase kama hai aura vibhaktivAle jIva unase anantaguNita hai| isI vIja padake anusAra mArgaNAome bhI alpabahutvakA nirNaya kara lenA caahie| cUrNisU0-aba uttaraprakRtivibhaktikA vyAkhyAna karate hai| vaha do prakArakI hotI hai-ekaikauttaraprakRtivibhakti aura prakRtisthAnauttaraprakRtivibhakti // 36 // vizepArtha-mohanIyakarma-sambandhI aTThAIsa prakRtiyokI jahaoNpara pRthak-pRthak prarUpaNA kI jAtI hai, use ekaikauttaraprakRtivibhakti kahate hai| tathA, jahaoNpara aTThAIsa, sattAIsa, chabbIsa Adi sattvasthAnoke dvArA mohakarmake uttaraprakRtiyokI prarUpaNA kI jAtI hai, use prakRtisthAnauttaraprakRtivibhakti kahate hai| cUrNisU0-unameme ekaikauttaraprakRtivibhaktime ye ( gyAraha ) anuyogadvAra hote haiM / ve isa prakAra hai-eka jIvakI apekSA svAmitva, kAla, antara, nAnAjIvokI apekSA bhaMgavicayAnugama, parimANAnugama, kSetrAnugama, sparzanAnugama, kAlAnugasa, antarAnugama, mannikarpa aura alpabahutva / ina gyAraha anuyogadvArokaM prarUpaNa kiye jAnepara ekaikauttaraprakRtivibhakti nAmakA uttaraprakRtivibhaktikA prathama bheda samApta hotA hai // 37-38 // vizepArtha-ekaikauttaraprakRtivibhaktike upayukta gyAraha anuyogadvArAko sugama
Page #158
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sutta [ 2 prakRtivibhakti samajhakara cUrNikArane unakA vyAkhyAna nahIM kiyA hai / kintu Aja to unakA jJAna durgama hai, ataH saMkSepase una anuyogadvAroMkA yahA~ vyAkhyAna kiyA jAtA hai / mohanIyakarma kI eka eka karake sabhI - aTThAIsa - uttaraprakRtiyoM ke pRthak-pRthak svAmiyoMke varNana karanevAle anuyogadvArako svAmitvAnugama kahate hai / isa svAmitvakA nirNaya ogha aura Adeza ina dono ke dvArA kiyA jAtA hai / oghakI apekSA kiye jAnevAle vicArako sAmAnya nirNaya kahate haiM | AcAryoMne jijJAsujanoM kI saMkSeparuciko dekhakara unake anugrahArtha oyakA nirdeza kiyA hai / kintu jo jijJAsujana vistArase tattvako jAnanA cAhate haiM, unake anugrahArthaM AdezakA nirdeza kiyA / isI bAta ko dUsare zabdo meM isa prakAra bhI kaha sakate hai ki tIvrabuddhivAle bhavyajanoke lie oghase vastu-nirNaya kiyA gayA hai aura mandabuddhi bhavyoke upakArArtha Adezase vastu - nirNaya kiyA gayA hai / yahI artha Age sarvatra pratyeka anuyogadvAra me kiye gaye dono prakAra ke nirdezoke vipayame jAnanA cAhie / 1 ovaprarUpaNAke anusAra midhyAtvaprakRtikI vibhaktikA svAmI koI bhI samyagdRSTi athavA midhyAdRSTi jIva hai / arthAt mithyAdRSTi jIvake aura jisa samyagdRSTi jIvane mithyAtvakA kSaya nahI kiyA hai, usake midhyAtvavibhakti hotI hai / mithyAtvaprakRtikI avibhaktikA svAmI midhyAtvakA kSaya karanevAlA samyagdRSTi jIva hai / samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtvakI vibhaktikA svAmI koI eka midhyAdRSTi athavA samyagdRSTi jIva hai / inhI dono prakRtiyokI avibhaktike svAmI kramazaH samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtvakA udvelana yA kSapaNa karanevAle midhyAdRSTi athavA samyagdRSTi jIva hai / anantAnubandhIkapAya - catuSkakI vibhaktikA svAmI midhyAdRSTi, athavA vaha samyagdRSTi jIva hai jisane ki usakA visaMyojana nahIM kiyA hai / anantAnubaMdhIkapAyakI vibhaktikA svAmI anantAnuvandhI - catuSkakA visaMyojana karanevAlA koI eka samyagdRSTi jIva hotA hai / apratyAkhyAnAvaraNAdi zepa bAraha kaSAya aura hAsyAdi nava nokaSAyokI vibhaktiyokA svAmI koI eka samyagdRSTi athavA mithyAdRSTi jIva hotA hai / inhI prakRtiyokI avibhaktikA svAmI usa usa vivakSita prakRti kI sattAkA kSaya karanevAlA koI eka samyagdRSTi jIva hotA hai / yaha oghase svAmitvakA nirNaya kiyA / isI prakAra manuSyatrika, paMcendriya, paMcendriya paryApta, trasa trasaparyApta pAMcoM manoyogI, pAMco vacanayogI, kAya - yogI, audArikakAyayogI cakSudarzanI acakSudarzanI, zuklalezyika, bhavyasiddhika aura anAhArakajIvoke mohakarmakI vibhakti-avibhaktikA svAmitva jAnanA cAhie / isI prakAra Adeza ke zeSa bhedokI apekSA bhI pratyeka prakRtike vibhakti aura avibhaktike svAmitvakA nirNaya kara lenA cAhie / (2) mohanIyakarmakI eka eka uttaraprakRtike vibhakti - avibhaktisambandhI kAlakaM pratipAdaka anuyogadvArako kAlAnugama kahate hai / ovase midhyAtva apratyAkhyAnAvaraNAdi bAraha kaSAya aura nava nokapAyokI vibhaktikA kAla abhavyokI apekSA anAdi - ananta haiM, tathA bhavya jIvoMkI apekSA anAdi sAnta hai / samyaktva aura samyagmithyAtva ina dono prakRtiyo kI 3 52
Page #159
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 22 ] ekaika uttaraprakRtivibhakti-nirUpaNa 53 vibhaktikA jaghanyakAla antarmuhUrta aura utkRSTakAla palyake tIna asaMkhyAtave bhAgase adhika eka sau battIsa sAgara hai / anantAnuvandhI - catuSkakI vibhaktikA kAla anAdi - ananta, anAdisAnta aura sAdi- sAnta, aise tIna prakArakA hai / uname se anantAtuvandhIcatuSkakA sAdisAnta jaghanyakAla antarmuhUrta aura utkRSTakAla kucha kama ardhapulaparivartana hai / isI prakAra AdezakI apekSA narakagatime mithyAtva, vAraha kaSAya aura nava nokaSAyavibhaktikA jaghanyakAla daza hajAra varSa aura utkRSTakAla tetIsa sAgara hai / isI prakAra samyaktvaprakRti, samyamidhyAtva aura anantAnuvandhI - catuSkakA bhI kAla jAnanA cAhie / vizeSatA kevala yaha hai ki inakA jaghanyakAla eka samaya hai / utkRSTakAla sAto narakome apanI apanI utkRSTa sthiti-pramANa hai / kevala sAtave narakame anantAnubandhI- catuSkakA jaghanyakAla antamuhUrta hai / tiryaggatime bAIsa prakRtiyokI vibhaktikA jaghanyakAla kSudrabhavagrahaNapramANa aura utkRSTa ananta kAla hai / anantAnuvandhI - catuSkakA jaghanyakAla eka samaya aura utkRSTa anantakAla hai / samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtvakA jaghanyakAla eka samaya aura utkRSTakAla kucha adhika tIna palya hai | paMcendriyatiryaca, paMcendriyatiryaca paryApta aura paMcendriyatiryaca yonimatiyome bAIsa prakRtiyokA jaghanyakAla kSudrabhavagrahaNa aura utkRSTakAla antarmuhUrta hai / inhI jIvoke samyaktvaprakRti, samyagmithyAtva aura anantAnubandhIcatuSkakA jaghanyakAla eka samaya aura utkRSTakAla pUrvakoTi-pRthaktvase adhika tIna palya hai / isI prakAra sAmAnya manuSya, paryApta manuSya aura manuSyanIke aTThAIsa prakRtiyokA kAla jAnanA cAhie | paMcendriyatiryaMca labdhyaparyAptoke chabbIsa prakRtiyokI vibhaktikA jaghanyakAla kSudrabhavagrahaNa aura utkRSTakAla antamuhUrta hai / samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtvakA javanyakAla eka samaya aura utkRSTakAla antarmuhUrta hai / isI prakAra labdhyaparyApta manuSyokA bhI jAnanA caahie| devagatime devoke aTThAIsa prakRtiyokI vibhaktikA kAla nArakiyoke samAna hai / vizeSakI apekSA bhavanavAsiyose lekara uparimagra vaiyaka taka vAIsa prakRtiyokI vibhaktikA jaghanya aura utkRSTakAla apanI apanI jaghanya aura utkRSTa sthiti -pramANa jAnanA cAhie | inhI devoke samyaktvaprakRti, samyagmithyAtva aura anantAnuvandhIcatuSkakA jaghanyakAla eka samaya aura utkRSTakAla apanI apanI utkRSTa sthitipramANa hai / nava anudiza aura paMca anuttarose mithyAtva, samyagmithyAtva, bAraha kapAya aura nava nokapAyakA jaghanya aura utkRSTakAla kramazaH apanI apanI jaghanya aura utkRSTa sthitipramANa hai / samyaktvaprakRti aura anantAnubandhIcatuSkakA jaghanyakAla kramazaH eka samaya aura antarmuhUrta hai / tathA utkRSTakAla apanI apanI sthiti -pramANa hai / isI prakArase indriyAdi zepa mArgaNAome pratyeka prakRtike vibhakti-kAlako jAna lenA cAhie | (3) vivakSita prakRti-vibhaktikAla ke samApta ho jAne pazcAt duvArA usI prakRtisambandhI vibhaktikAla ke prArambha honese pUrva takake madhyavartI viraha yA abhAvako antarakAla kahate hai aura isakA anugama karanevAle anuyogadvArako antarAnugama kahate hai / oghale mithyAtva apratyA 1
Page #160
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAtha pAhuDa sutta [2 prakRtivibhakti khyAnAvaraNAdi vAraha kapAya aura nava nokapAyokI vibhaktikA antarakAla nahIM hotA hai| samyaktva aura samyagmithyAtva ina dono prakRtiyoMkI vibhaktikA jaghanya antara eka samaya hai| tathA unhIMkA utkRSTa antara kucha kama ardhapudgalaparivartana hai / anantAnuvandhIkapAya-catuSkakI vibhaktikA jaghanya antarakAla antamuhUrta hai aura utkRSTa antarakAla kucha kama ekasau vattIsa sAgara hai / isI prakAra AdezakI apekSA narakagatime nArakiyoMke vAIsa prakRtiyokA antarakAla nahIM hai / zepa chaha prakRtiyomeMse samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtvakA jaghanya antarakAla eka samaya tathA anantAnuvandhIcatuSkakA jaghanya antarakAla antamuhUrta hai / tathA inhIM chaho prakRAtayokA utkRSTa antarakAla tetIsa sAgara hai / tiryaggatimeM tiryaMcoke samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtvakA antarakAla oghake samAna hai| anantAnubaMdhI-catuSkakA jaghanya antarakAla antamuhUrta aura utkRSTa antarakAla kucha kama tIna palya hai| zeSa bAIsa prakRtiyokA antarakAla nahIM hai| paMcendriyatiryaMca, paMcendriya tiryacaparyApta aura paMcendriyatiryaca yonimatI jIvoke bAIsa prakRtiyokA antarakAla nahI hai / samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtvakA jaghanya antarakAla eka samaya aura utkRSTa antarakAla pUrvakoTipRthaktvase adhika tIna palya hai / anantAnubandhIcatuSkakA antarakAla tiryacasAmAnyake samAna hai / isI prakAra manuSya paryApta aura manuSyaniyokA antarakAla jAnanA cAhie / paMcendriyatiryaMca labdhyaparyAptoke sabhI prakRtiyokA antarakAla nahIM hai| isI prakAra labdhyaparyApta manuSya, nava anudiza, paMca anuttaravAsI, deva, sarva ekendriya, sarva vikalendriya, paMcendriyalabdhyaparyApta, jasalabdhyaparyApta, pAMcoM sthAvarakAya, audArikamizrakAyayogI, kArmaNakAyayogI, apagatavedI, akapAyI, matyajJAnI, zrutAjJAnI, vibhaMgajJAnI, matinAnI, zrutajJAnI, avadhijJAnI, manaHparyayajJAnI, sarva saMyata, saMyatAsaMyata, avadhidarzanI, abhavya, sarva samyagdRSTi, sAsAdanasamyagdRSTi, samyagmithyAdRSTi, mithyAdRSTi asaMjJI aura anAhAraka jIvokA antarakAla jAnanA cAhie / devose samyaktvaprakRti, aura samyagmithyAtvakA jaghanya antarakAla kramazaH eka samaya aura antarmuhUrta hai / utkRSTa antarakAla kucha kama ikatIsa sAgara hai / isI prakAra zepa mArgaNAome bhI pratyeka prakRtikI vibhaktike antarakAlako jAnakara hRdayaMgama karanA caahie| (4) nAnAjIvoMkI apekSA mohanIyakarmakI uttaraprakRtiyoke vibhakti-avibhaktisambandhI bhaMgoM arthAt vikalpoke anugama karanevAle anuyogadvArako nAnAjIvabhaMgavicayAnugama anuyogadvAra kahate haiM / obase mohakarmakI sabhI prakRtiyoke vibhakti aura avibhakti karanevAle jIva niyamase hote hai| isa lie oghakI apekSA vibhakti-avibhakti sambandhI bhaMga nahIM hote haiM / kintu AdezakI apekSA (1) kadAcit vivakSita prakRtikI vibhaktivAlA eka jIva hotA hai / (2) kadAcit vivakSita prakRtikI avibhaktivAlA eka jIva hotA hai| (3) kadAcit vivakSita prakRtikI vibhaktivAle aneka jIva hote hai / (4) kadAcit vivakSita prakRtikI avibhaktivAle aneka jIva hote hai / (5) kadAcita vivakSita prakRtikI vibhaktivAlA eka jIva aura
Page #161
--------------------------------------------------------------------------
________________ 55 gA0 22 ] ekaika uttara prakRtivibhakti-nirUpaNa avibhaktivAlA eka jIva hotA hai / (6) kadAcit vivakSita prakRtikI vibhaktivAlA eka jIva aura avibhaktivAle aneka jIva hote haiM / (7) kadAcit vivakSita prakRtikI vibhaktivAle aneka jIva aura avibhaktivAlA eka jIva hotA hai / (8) kadAcit vivakSita prakRtikI vibhakti aura avibhaktivAle aneka jIva hote hai / isa prakAra ATha ATha bhaMga taka hote hai, jinhe jayadhavalA TIkAse jAnanA cAhie / vistAra ke bhayase yahAeN nahIM likhA hai / (5) mohakarmI uttaraprakRtiyokI vibhakti aura avibhakti karanevAle jIvo ke saMkhyApramANake nirNaya karanevAle anuyogadvArako parimANAnugama kahate hai / oghase samyaktva aura samyagmithyAtva ina do prakRtiyo ke sivAya zeSa chabbIsa prakRtiyokI vibhakti karanevAle jIvokA parimANa ananta hai, aura avibhaktivAle jIvokA bhI parimANa ananta hai / samyaktva aura samyagmithyAtva ina dono prakRtiyokI vibhakti karanevAle jIvokA parimANa asaMkhyAta hai, kintu unhIkI avibhaktikaranevAle jIvokA parimANa ananta hai / isI prakAra AdezakI apekSA bhI vibhakti aura avibhakti karanevAle jIvokA parimANa yathAsaMbhava ananta, asaMkhyAta aura saMkhyAta jAna lenA cAhie / (6) mohakarmasamvandhI uttaraprakRtiyokI vibhakti aura avibhakti karanevAle jIvoke vartamAna nivAsarUpa kSetrake nirNaya karanevAle anuyogadvArako kSetrAnugama kahate haiM / ovase samyaktva aura samyagmithyAtva ina do prakRtiyo ke atirikta zepa chabbIsa prakRtiyo kI vibhakti karanevAle jIvokA kSetra sarvaloka hai, kintu avibhakti karanevAle jIvokA kSetra lokakA asaMkhyAtacaoN bhAga, asaMkhyAta vahubhAga aura sarva loka hai / samyaktva aura samyagmithyAtva ina dono prakRtiyokI vibhaktivAle jIvokA kSetra lokakA asaMkhyAtavA bhAga hai / inhI dono prakRtiyo kI avibhaktivAle jIvokA kSetra sarva loka hai / isI prakAra AdezakI apekSA bhI vibhakti-avibhakti karanevAle jIvIke kSetrakA nirNaya kara lenA cAhie / ( 7 ) mohakarmasambandhI uttara prakRtiyokI vibhakti aura avibhakti karanevAle jIvoke trikAla nivAsasambandhI kSetrake nirNaya karanevAle anuyogadvArako sparzanAnugama kahate hai / ose samyaktva aura samyagmithyAtva ina do prakRtiyo ke atirikta zepa chavvIsa prakRtiyokI vibhaktivAle jIvokA sparzana-kSetra sarva loka hai / inhIM chabbIsa prakRtiyokI avibhaktivAle jIvokA sparzanakSetra lokakA asaMkhyAtavA~ bhAga, asaMkhyAta bahubhAga aura sarvaloka hai / samyaktva aura samyagmithyAtva ina dono prakRtiyAMkI vibhaktivAle jIvokA sparzanakSetra lokakA asaMkhyAtavA~ bhAga, trasanAlIke caudaha bhAgomese kucha kama ATha bhAga, athavA sarva loka hai / inhIM dono prakRtiyokI avibhaktivAle jIvokA sparzanakSetra sarva loka hai / isI krama AdezakI apekSA bhI sparzanakSetrakA nirNaya kara lenA cAhie / ( 8 ) pahale jo kAlakA nirNaya kiyA gayA hai vaha eka jIvakI apekSA kiyA gayA hai, aba usI kAlakA nirNaya nAnA jIvokI apekSA karate hai / oghase mohakI aTThAIsa prakRtiyo kI vibhaktiyAMkA kAla sarva kAla hai, arthAt nAnAjIvokI apekSA aThThAIsa prakRtiyo kI sattAvAle
Page #162
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa supta [ 2 prakRtivibhakti jIva sarvakAla pAye jAte hai / AdezakI apekSA bhI kAlakA nirNaya odhake hI samAna hai / kevala kucha padoMme khAsa vizeSatA hai, jaise- AhArakakAyayogI jIvoke aTThAIsa prakRtiyokI vibhaktikA jaghanyakAla eka samaya aura utkRSTakAla antamuhUrta hai / AhAraka mizrayogI jIvoke aTThAIsa prakRtiyokI vibhaktikA jaghanya aura utkRSTakAla antarmuhUrta hai / upazamasamyagdRSTi ke aTThAIsa prakRtiyokI vibhaktikA jaghanyakAla antamuhUrta aura utkRSTakAla palyo - pamakA asaMkhyAtavA~ bhAga hai / isa prakAra anyapadoke kAlasambandhI vizeSatAko bhI jAna lenA cAhie / ( 9 ) pahale eka jIvakI apekSA antarakA nirNaya kiyA gayA hai, aba nAnAjIvokI apekSA antarakA nirNaya karate hai / oghase aTThAIsa prakRtiyokI vibhaktikA antara nahIM hai, kyoki nAnAjIvokI apekSA sarvakAla vibhakti karanevAle jIva pAye jAte haiM / isI prakAra AdezakI apekSA bhI antara jAnanA cAhie / kevala kucha par3ho ke antarakAlome vizeSatA hai, jaise - lavdhyaparyApta manuSyake aTThAIsa prakRtiyokI vibhaktikA jaghanya antarakAla eka samaya hai aura utkRSTa antarakAla palyopamakA asaMkhyAtavA bhAga hai / vaikriyikamizrakAyayogI jIvo ke chabbIsa prakRtiyokI vibhaktikA antara jaghanya eka samaya hai aura utkRSTa antara vAraha muhUrta hai, ityAdi / (10) mohakI vivakSita prakRtikI vibhakti karanevAlA jIva anya avivakSita prakRtiyoMkI vibhakti karanevAlA hai, athavA avibhakti karanevAlA 1 isa prakArake vicAra karanevAle anuyogadvArako sannikarpa anuyogadvAra kahate hai / oghase jo jIva mithyAtva - kI vibhakti karanevAlA hai, vaha samyaktvaprakRti, samyagmithyAtva aura anantAnubaMdhI kaSAyacatuSkakI kadAcit vibhakti karanevAlA bhI hotA hai aura kadAcit avibhakti karanevAlA bhI hotA hai, kintu inake atirikta zepa prakRtiyokI niyamase vibhakti karanevAlA hotA hai / samyaktvaprakRtikI vibhakti karanevAlA jIva mithyAtva samyagmithyAtva aura anantAnubaMdhI - catuSkakI kadAcit vibhakti karanevAlA bhI hotA hai aura kadAcita avibhakti karanevAlA bhI hotA hai / kintu inake atirikta zepa prakRtiyokI niyamase vibhakti karanevAlA hotA hai / isI prakAra oghase avaziSTa prakRtiyokA tathA Adeza se sarvapado meM samasta prakRtiyokA yathAsaMbhava sannikarSaM karanA cAhie / (11) mohakarmakI kisa prakRtikI vibhakti karanevAle jIva kisa prakRtikI vibhakti karanevAle jIvose alpa hote haiM yA adhika ? isa prakArake nirNaya karane - vAle dvArako alpabahutva anuyogadvAra kahate haiM / oghakI apekSA samyaktva aura samyagmithyAtva - ke vinA zeSa chatrIsa prakRtiyokI avibhakti karanevAle jIva sabase kama hai / unhIkI vibhakti karanevAle jIva anantaguNita hai / samyaktva aura samyagmithyAtvakI vibhakti karanevAle jIva sabase kama hai / unhIkI avibhakti karanevAle jIva anantaguNita hai / AdezakI apekSA narakagatime samyaktva aura samyagmithyAtva ina do prakRtiyokI vibhakti karanevAle jIva sabase kama hai / inhIkI avibhakti karanevAle jIva unase asaMkhyAtaguNita hai / isa prakArase sabhI mArgaNAoMmeM alpabahutvakA nirNaya yathAsaMbhava jIvarAzike anusAra kara lenA 56
Page #163
--------------------------------------------------------------------------
________________ 57 pA0 22) prakRtisthAnavibhakti-samutkIrtanA-nirUpaNa 39. payaDihANavihattIe imANi aNiyogaddArANi / taM jahA--egajIveNa sAmittaM kAlo aMtaraM NANAjIvehi bhaMgavicao parimANaM khettaM phosaNaM kAlo aMtaraM appAbahuaM bhujagAro padaNikkhevo paDDi tti / 40. payaDihANavihattIe puvvaM gamaNijjA haannsmuktittnnaa| 41. asthi aTThAvIsAe sattAvIsAe chavvIsAe cauvIsAe tevIsAe vAvIsAe ekavIsAe terasaNhaM pArasaNhaM ekkArasaNhaM paMcaNDaM caduhaM tiNhaM doNhaM ekisse ca (15) / ede ogheNa / cAhie / ina anuyogadvArokA vistRta varNana jayadhavalA TIkAse jAnanA cahie / yahA~ kevala ina anuyogadvArokA dizA-parijJAnArtha saMkSipta svarUpa dikhAyA gayA hai| isa prakAra ina gyAraha anuyogadvAroke varNana samApta honepara ekaikauttaraprakRtivibhaktinAmaka prakRtivibhaktikA prathama bheda samApta huaa| cUrNisU0-prakRtisthAnavibhaktime ye anuyogadvAra hai| jaise-eka jIvakI apekSA svAmitva, kAla aura antara, nAnAjIvokI apekSA bhaMgavicaya, parimANa, kSetra, sparzana, kAla, antara, alpabahutva, bhujAkAra, padanikSepa aura vRddhi // 39 // vizeSArtha-prakRtisthAna tIna prakArake hote hai-baMdhasthAna, udayasthAna aura sattvasthAna / inameMse baMdhasthAnoMkA varNana Age kahe jAnevAle baMdhaka nAmake arthAdhikArame kiyA jaaygaa| udayasthAnokA varNana Age kahe jAnevAle vedaka nAmake arthAdhikArame kiyA jaaygaa| ataeva pArizepanyAyase yahaoNpara prakRtame prakRtisattvasthAna vivakSita hai jinakA varNana ukta teraha anuyoga dvArose kiyA jaaygaa| cUrNimu0-prakRtisthAnavibhaktime sattvasthAnokI samutkIrtanA sarva-prathama jAnanA caahie||40|| * vizeSArtha-mohakarmake aTThAIsa, sattAIsa Adi sattvasthAnoke kathana karaneko sthAnasamutkIrtanA kahate hai / isake paribAna hue vinA zepa anuyogadvArokA jJAna bhI bhalI-bhA~ti nahIM ho sakatA hai| ataeva sabase pahale usIkA varNana karate hai| cUrNisU0-mohanIyakarmake aTThAIsa, sattAIsa, chabbIsa, teIsa, bAIsa, ikkIsa, teraha, vAraha, gyAraha, paoNca, cAra, tIna, do aura eka prakRtirUpa (15) pandraha sattvasthAna oghakI apekSA hote hai // 41 // vizeSArtha-mohanIyakarmake mUlame do bheda haiM :-darzanamohanIya aura cAritramohanIya / darzanamohanIyake tIna bheda haiM :-mithyAtva, samyagmithyAtva aura samyaktvaprakRti / cAritramohanIyake bhI do bheda haiM :-kapAyavedanIya aura nokapAyavedanIya / kapAyavedanIyake 16 bheda hai:anantAnubandhI krodha, mAna, mAyA, lobha, apratyAkhyAnAvaraNa krodha, mAna, mAyA, lobha, pratyAkhyAnAvaraNa krodha, mAna, mAyA, lobha, aura saMjvalana krodha, mAna, mAyA, lobha / nokapAyavedanIyake e bheda hai :-hAsya, rati, arati, zoka, bhaya, jugupsA, strIveda, purupabaMda,
Page #164
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sutta - [2 prakRtivibhakti 42. ekkisse vihattiyo ko hodi ? lohsNjlnnaa| 43. doNhaM vihattio ko hodi ? loho mAyA ca / 44. tiNhaM vihattI lohsNjlnn-maayaasNjlnnmaannsNjlnnaao| 45. cauNhaM vihattI cattAri sNjlnnaao| 46. paMcaNhaM vihattI cattAri saMjalaNAo purisavedo ca / 47. ekArasaNhaM vihattI edANi ceva paMca chaNNokasAyA ca / 48. vArasaNhaM vihattI edANi ceva itthivedo ca / 49. terasaNhaM vihattI edANi ceva NabuMsayavedo ca / 50. ekavIsAe vihattI ede ceva aDha kasAyA ca / 51. sammatteNa vAvIsAe vihattI / 52. sammAmicchatteNa tevIsAe vihattI / napuMsakaveda / ina sabhI uttaraprakRtiyoke samUhase aTThAIsa prakRtiyokA sattvasthAna hotA hai| samyaktvaprakRtike kama karanese sattAIsakA, usamese bhI samyagmithyAtvake kama karanese chabbIsakA, aTThAIsamese anantAnubaMdhIcatuSkake kama karanese cauvIsakA, isamese mithyAtvake kama karanese teIsakA, samyagmithyAtvake kama karanese vAIsakA aura samyaktvaprakRtike kama kara denese ikkIsakA sattvasthAna hotA hai / isa ikkIsameMse apratyAkhyAnAvaraNAdi ATha kapAyoke kama karanese terahakA, isamese napuMsakaveda kama karanese vArahakA, strIveda kama karanese gyArahakA, isameMse bhI hAsyAdi chaha nokaSAya kama karanese pAMcakA, usamese bhI eka purupaveda kama karanese cArakA sattvasthAna ho jAtA hai| isamese bhI krodhasaMjvalanake kama karanese tInakA, mAnasaMjvalanake kama karanese dokA aura bhAyAsaMjvalanake kama karanese eka prakRtirUpa sattvasthAna hotA hai| cUrNisU0-eka prakRtikI vibhakti karanevAlA kauna hai ? kevala eka lobhasaMjvalanakI sattAvAlA jIva eka prakRtirUpa sattvasthAnakI vibhakti karanevAlA hotA hai| do prakRtiyokI vibhakti karanevAlA kauna hai ? lobhasaMjvalana aura mAyAsaMjvalana, ina do prakRtiyokI sattAvAlA jIva do prakRtirUpa sattvasthAnakI vibhakti karanevAlA hotA hai| lobhasaMjvalana, mAyAsaMcalana aura mAnasaMjvalana, ina tIna prakRtiyokI sattAvAlA jIva tIna prakRtirUpa sattvasthAnakI vibhakti karanevAlA hotA hai| cAroM saMjvalana-kapAyokI sattAvAlA jIva cAra prakRtirUpa sattvasthAnakI vibhakti karatA hai| cAra saMjvalana aura purupavedakI sattAvAlA jIva paoNca prakRtirUpa sattvasthAnakI vibhakti karatA hai| cAra saMjvalana, purupaveda aura hAsyAdi chaha nokapAya inakI sattAvAlA jIva gyAraha prakRtirUpa sattvasthAnakI vibhakti karatA hai| strAvadasahita ukta prakRtivAlA arthAt cAra saMjvalana, aura napuMsakavedake vinA zepa ATha nokapAya, inakI sattAvAlA jIva bAraha prakRtirUpa sattvasthAnakI vibhakti karatA hai| napuMsakaveda Ara ukta vAraha prakRtiyA~ arthAt cAro saMjvalana aura navo nokapAyokI sattAvAlA jIva teraha prakRtirUpa sattvasthAnakI vibhakti karatA hai| ukta teraha prakRtiyoM aura apratyAkhyAnAvaraNa Adi ATha kapAyokI sattAvAlA jIva ikkIsa prakRtirUpa sattvasthAnakI vibhakti karatA hai / samyaktvaprakRti-sahita ukta ikkIsa prakRtiyoMkI sattAvAlA jIva vAIsa pratispa sanva
Page #165
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 22] prakRtisthAnavibhakti-kAla-nirUpaNa 53. micchatteNa cavIsAe vihattI / 54. aTThAvIsAdo sammatta-sammAmicchattesu avaNidesu chabbIsAe vihttii| 55. tattha sammAmicchatte pakkhitte sattAvIsAe vihattI / 56. savvA o payaDIo aTThAvIsAe vihattI / 57. saMpahi esA / 58. ( saMdiTThI) 28 27 26 24 23 22 21 13 12 11 5 4321 / 59. evaM gadiyAdisu NedavyA / 60. sAmitta ti jaM padaM tassa vihAsA pddhmaahiyaaro| 61. taM jahA-ekisse vihattio ko hodi ? 62. NiyamA maNusso vA maNussiNI vA khavao ekisme vihattIe saamio|| sthAnakI vibhakti karatA hai| samyagmithyAtvaprakRti-sahita ukta vAIsa prakRtiyokI sattAvAlA jIva teIsa prakRtirUpa sattvasthAnakI vibhakti karatA hai| mithyAtvaprakRti-sahita ukta teIsa prakRtiyokI sattAvAlA jIva cauvIsa prakRtirUpa sattvasthAnakI vibhakti karatA hai| aTThAIsa prakRtiyomese samyaktva aura samyagmithyAtva, ina do prakRtiyoke apanIta arthAt kama kara denepara zepa chabbIsa prakRtiyokI sattAvAlA jIva chabbIsa prakRtirUpa sattvasthAnakI vibhakti karatA hai| ukta chabbIsa prakRtirUpa sattvasthAname samyagmithyAtvake prakSepa karanepara sattAIsa prakRtiyokI sattAvAlA jIva sattAIsa prakRtirUpa sattvasthAnakI vibhakti karatA hai / mohakI sabhI prakRtiyokI sattAvAlA jIva aTThAIsa prakRtirUpa sattvasthAnakI vibhakti karatA hai / / 42-56 // - cUrNisU0-oghakI apekSA kahe gaye ina pandraha prakRtisthAnoMkI aba yaha aMkasaMdRSTi hai-28,27,26,24,23,22,21,13,12,11,5,4,3,2,1 // 57-58 // cUrNisU0-isI prakArase gati Adi mArgaNAome mohanIyakarmake ukta sattvasthAna yathAsaMbhava jAnakara lagAnA cAhie // 59 // vizeSArtha-sugama samajhakara cUrNikArane AdezakI apekSA upayukta sattvasthAnIkA varNana nahIM kiyA hai / ataH vizeSa-jijJAsujanoko jayadhavalA TIkA dekhanA caahie| granthavistArake bhayase hama bhI nahIM likha rahe haiM / cUrNisU0-'svAmitva' isa padarUpa jo prathama anuyoganAmaka adhikAra hai, usakI vibhApA karate hai / vaha isa prakAra hai-lobhasaMjvalanaprakRtirUpa eka prakRtika sthAnakI vibhakti karanevAlA kauna jIva hai ? niyamase kSapaka manuSya athavA manuSyanI eka prakRtirUpa sthAnakI vibhaktikA svAmI hai // 60-62 // vizeSArtha-yataH naraka, tiryaMca aura devagatime mohakarmakI kSapaNAkA abhAva hai, ataH cUrNikArane sUtrame 'niyamase' yaha pada kahA / 'manuSya' isa padase bhAvapurupavedI aura bhAvanapuMsakavedI manuSyokA grahaNa kiyA gayA hai, kyoki bhAvastrIvediyoMke lie 'manuSyanI' yaha svataMtra pada diyA gayA hai / 'kSapaka' padase upazAmaka jIvokA pratiSedha kiyA gayA hai, kyoki upazamazreNImeM mohakarmakI eka bhI prakRtikI kSaya nahI hotA hai /
Page #166
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa suta [ 2 prakRtivibhakti - 63. evaM dohaM tihaM caunheM paMcaNheM ekkArasahaM vArasahaM terahasahaM vihatio / 64. ekAvIsAe vihattio ko hodi 1 khINadaMsaNamohaNijo / 65. aratsAe vittio ko hodi ? maNusso vA maNussiNI vA micchatte sammAmicchatte ca khavide samatte sese / 60 cUrNisU0 - isI prakAra do, tIna, cAra, pA~ca, gyAraha, vAraha aura teraha prakRtirUpa sattvasthAnokI vibhaktike svAmI jAnanA cAhie // 63 // vizeSArtha - jisa prakAra se eka vibhaktike svAmIkA nirUpaNa kiyA gayA hai, usI prakAra se do se lekara teraha prakRtirUpa sattvasthAnokI, vibhakti karanevAle bhI niyamase kSapaka manuSya athavA manuSyanI hote hai; kyoki, manuSyagatiko chor3akara anya gatiyome karma-kSapaNake yogya pariNAmokA honA asambhava hai / isalie eka prakRti sattvasthAnarUpa eka vibhaktike svAmitvake samAna do, tIna Adi sUtrokta vibhaktiyoke bhI svAmI jAnanA cAhie / vizeSatA kevala itanI hai ki pA~ca prakRtirUpa sattvasthAnakI vibhakti kevala manuSyome hI hotI hai, manuSyaniyome nahIM, kyoki, usake sAta nokapAyokA eka sAtha hI kSaya pAyA jAtA hai / cUrNisU0 - ikkIsa prakRtirUpa sattvasthAnakI vibhakti karanevAlA kauna hai ? darzana mohanIyakarmakA kSaya karanevAlA kSAyikasamyagdRSTi jIva hai // 64 // cUrNisU0 - kauna jIva vAIsa prakRtirUpa sattvasthAnakI vibhakti karanevAlA hotA hai ? mithyAtva aura samyagmithyAtvake kSapita ho jAnepara tathA samyaktvaprakRtike zepa rahanepara manuSya athavA manuSyanI kRtakRtyavedaka samyagdRSTi jIva vAIsa prakRtirUpa sattvasthAnakI vibhakti karanevAlA hotA hai // 65 // vizeSArtha - yahaoNpara 'manuSya' padase puruSavedI aura napuMsakavedI tathA 'manuSyanI' padase strIvedI manuSyokA artha liyA gayA hai, so yahaoNpara tathA Age bhI jahA~ ina par3hakA prayoga ho, vahaoNpara bhAvanapuMsakavedI aura bhAvastrIvedI manuSyoko hI grahaNa karanA cAhie, kyoMki dravyavedI napuMsaka athavA strIke kSapakazreNIkA ArohaNa, tathA darzanamohanIyakA kSapaNa Adi kucha nizcita kAryoMkA pratipedha kiyA gayA hai / yahA~ yaha AzaMkA kI jA sakatI hai ki kRtakRtyavedakasamyagdRSTi to maraNa kara cAro gatiyoMmeM utpanna ho sakatA hai, phira yahaoNpara manuSya athavA manuSyanIko hI vAIsa prakRtikI vibhaktikA svAmI kaise kahA ? isakA samAdhAna do prakArase kiyA gayA hai / eka to yaha ki kucha AcAryoMke upadezAnusAra kRtakRtyavedaka samyagdRSTi jIvakA maraNa hotA hI nahIM hai, isalie sUtrame manuSya pada diyA gayA hai / kucha AcAryoMkA yaha mata hai ki kRtakRtyavedakakA maraNa hotA hai aura vaha cAro gatiyo utpanna ho sakatA hai, unake matAnusAra sUtrame diye gaye 'manuSya' padakA yaha artha lenA cAhie ki darzanamohake kSapaNakA prAraMbha manuSyake hI hotA hai| haoN, niSThApana cAroM gatiyoMme ho sakatA haiM / yativRpabhAcAryane Age ina dono upadezokA ullekha kiyA hai /
Page #167
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 22 ] prakRtisthAnavibhakti-kAla-nirUpaNa 61 66. tevIsAe vihatio ko hodi 1 maNusso vA maNussiNI vA micchatte khavide sammatta sammAmicchatte sese / 67. cavIsAe vihattio ko hodi 1 aNaMtANudhivisaMjoi sammAdiTThI vA sammAmicchAdiDDI vA aNNaya / 68. chabbIsAe vihatio ko hodi ? micchAiTThI NiyamA / 69. sattAvIsAe 'vihattio ko hodi ? micchAiTThI / 70 aTThAvIsAe vihattio ko hodi 9 sammAiDI sammAmicchAiDDI micchAiTThI vA / 71. kAlo / 72. ekkisse vihattio kevaciraM kAlAdo hodi ? jahaNNukkasseNa aMtomuhuttaM / * 1 cUrNisU0 - kauna jIva teIsa prakRtirUpa sattvasthAnakI vibhakti karanevAlA hotA hai ? midhyAtvake kSapita ho jAnepara aura samyaktvaprakRti tathA samyagmithyAtvake zeSa rahanepara manuSya athavA manuSyanI samyagdRSTi jIva teIsa prakRtiyokI vibhakti karanevAlA hotA hai / haoNpara itanA vizeSa jAnanA cAhie ki midhyAtvakA kSaya kara samyagmithyAtvako kSapaNa karate hue jIvakA maraNa nahI hotA hai, aisA ekAnta niyama hai // 66 // cUrNisU0 - kauna jIva cauvIsa prakRtiyokI vibhakti karanevAlA hotA hai ? anantAnubandhIkaSAyacatuSkake visaMyojana kara denepara kisI bhI gatikA samyagdRSTi athavA samyamithyAdRSTi jIva caubIsa prakRtiyokI vibhakti karatA hai // 67 // vizeSArtha - anantAnuvandhI krodha, mAna, mAyA aura lobha, ina cAro prakRtiyoke karmaskandhokA apratyAkhyAnAvaraNAdi anya prakRtisvarUpase pariNamana karaneko visaMyojana kahate haiM / isa visaMyojanakA karanevAlA niyamase samyagdRSTi jIva hI hotA hai, kyoki, usake vinA anya jIvake visaMyojanAke yogya pariNAmokA honA asambhava hai / cUrNisU0 - kauna jIva chabbIsa prakRtiyokI vibhakti karanevAlA hotA hai ? niyamase mithyAdRSTi jIva hotA hai| kauna jIva sattAIsa prakRtiyokI vibhakti karanevAlA hotA hai ? samyaktvaprakRtikI udvelanA karanevAlA mithyAdRSTi jIva hotA hai| kauna jIva aTThAIsa prakRtiyokI vibhakti karanevAlA hotA hai ? samyagdRSTi, samyagmidhyAdRSTi athavA midhyAdRSTa jIva aTThAIsa prakRtiyokI vibhakti karatA hai // 68-70 // cUrNi sU0 0 - aba uttara prakRtisattvasthAnakI vibhaktikA kAla kahate hai / eka prakRtikI vibhaktikA kitanA kAla hai ? jaghanya aura utkRSTa kAla antarmuhUrta hai // 71-72 // vizeSArtha - eka prakRtikI vibhaktikA kAla antarmuhUrta hai, aisA kahanekA abhiprAya yaha hai ki jaba mohakarmakI saMjvalana lobhakapAyanAmaka eka prakRti sattA raha jAtI hai, taba usake vibhakta arthAt vicchinna yA vibhAjana karaneme jo jaghanya yA utkRSTa samaya lagatA * jayadhavalA-sampAdakone ise bhI cUrNisUtra nahIM mAnA hai / para yaha avazya honA cAhie, anyathA Age 73 na0 ke sUtrame 'isI prakAra do, tIna aura cAra prakRtika sattvasthAnoMkA kAla hai' aisA kathana kaise kiyA jAtA ? (dekho jayadhavalA, bhA0 2 pR0 233 aura 237 )
Page #168
--------------------------------------------------------------------------
________________ kalAya pAhuDa sutta [2 prakRtivibhakti hai, use eka prakRtivibhaktikAla kahate haiN| isa eka prakRtikI vibhakti tathA Age kahI jAnevAlI do, tIna, cAra, pAMca, gyAraha, bAraha aura teraha prakRtiyokI vibhakti kSapakazreNIme hI hotI hai / kSapakazreNIkA utkRSTakAla antarmuhUrtapramANa hI hai, ataeva ina saba vibhaktiyoMkA bhI utkRSTakAla antarmuhUrtapramANa hI siddha hotA hai / tathApi unake kAlameM jo apekSAkRta bheda hai, usakA jAna lenA Avazyaka hai, tabhI una vibhaktiyokA Age kahe jAnevAlA jaghanya aura utkRSTa kAla samajhameM aaskegaa| ataeva yahaoNpara ApakazreNIkA kucha varNana kiyA jAtA hai / mithyAtva, samyagmithyAtva aura samyaktvaprakRti tathA anantAnubandhIkaSAyacatuSka ina sAta mohanIya-prakRtiyokI sattAse rahita, athavA avaziSTa ikkIsa prakRtiyokI sattAvAlA nAyikasamyagdRSTi jIva hI cAritramohakI kSapaNAke lie udyata hotA hai, isakA kAraNa yaha hai ki zuddha (nirmala) dRr3ha zraddhAnake vinA cAritramohakA kSaya nahIM kiyA jA sakatA hai| ataeva kSAyikasamyagdRSTi saMyata kSapakazreNIpara car3haneke pUrva adhaHkaraNa, apUrvakaraNa aura anivRttikaraNa nAmase prasiddha tIna karaNoko karatA hai| ina tIno karaNokA pRthak-pRthak aura samudita kAla antarmuhUrtapramANa hI hai| adhaHpravRttakaraNakAlake samApta hone taka vaha sAtizaya apramattasaMyatakI avasthAmeM rahatA hai aura pratisamaya adhikAdhika vizuddhi evaM Ananda-ullAsase paripUrita hotA rahatA hai| adhaHpravRttakaraNakA kAla samApta hote hI vaha apUrvakaraNa pariNAmoko dhAraNa kara AThave guNasthAnako prApta hotA hai / isa guNasthAname pratisamaya anantaguNI vizuddhise vizuddha hotA huA una apUrva pariNAmoMko prApta karatA hai, jinheM ki isa samayake pUrva kabhI nahIM pAyA thaa| ukta dono pariNAmoMke kAlame moha-kSayake lie samudyata hotA huA bhI yaha jIva kisI bhI mohaprakRtikA kSaya nahIM karatA hai, kintu unake kSaya karaneke yogya apane Apako taiyAra karatA hai| ataeva isakI upamA usa subhaTase dI jA sakatI hai, jisane abhI kisI zatrukA ghAta nahIM kiyA hai, kintu zastrAstroMse susajjita evaM vIra-rasase paripUrita ho raNAGgaName praveza kiyA hai / zastrAstrose susajjita hote samaya bhI vIra-rasa pravAhita hone lagatA hai, kintu raNAGgaNameM praveza karanekA vIra-rasa apUrva hI hotA hai / zastrAstrose susajjita honeke samAna adhaHpravRttakaraNako karanevAlA sAtizaya-apramattasaMyata guNasthAna hai aura vIra-rasase ota-prota ho raNAnaNameM praveza karaneke samAna apUrvakaraNa guNasthAna hai / apUrvakaraNakA kAla samApta hote hI anivRttikaraNa pariNAmoko dhAraNa karatA huA nave anivRttikaraNa guNasthAnako prApta hotA hai aura eka sAtha sthitikhaMDana, anubhAgakhaMDana Adi Avazyakoko karanA prArambha kara detA hai| jisa prakAra raNa-prArambha honekI pratikSaNa pratIkSA karanevAlA subhaTa raNa-bherI vajaneke sAtha hI zatru-sainyapara dhAvA bolakara mAra-kATa prAraMbha kara detA hai| isa anivRttikaraNaguNasthAnasambandhI kAlake saMkhyAta bhAga jAnepara sarvaprathama apratyAkhyAnAvaraNacatuSka aura pratyAkhyAnAvaraNacatuSka ina ATha kapAyokA bhaya karatA hai aura teraha prakRtirUpa sattvasthAnavibhaktikA svAmI hotA hai / punaH antarmuhUrtake
Page #169
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 22 ] prakRtisthAnavibhakti-kAla-nirUpaNa 83. pazcAt styAnagRddhi, nidrAnidrA, pracalApracalA, narakagati, tiryaggati,narakagatyAnupUrvI, tiryaggatyAnupUrvI, ekendriya, dvIndriya, trIndriya, aura caturindriyajAti; AtApa, udyota, sthAvara, sUkSma, sAdhAraNazarIra, ina solaha prakRtiyoMkA kSaya karatA hai / yadyapi ye prakRtiyA~ mohakarmakI nahI hai, kintu styAnagRddhi Adi tIna darzanAvaraNakI aura zepa teraha nAmakarmakI haiM / to bhI inakA kSaya isI sthalapara hotA hai / inakA kSaya karanepara bhI mohakarmake teraha prakRtiyoMkI vibhaktikA hI svAmI hai / isake pazcAt eka antarmuhUrta jAkara manaHparyayajJAnAvaraNIya aura dAnAntarAya ina dono prakRtiyoke sarvadhAti baMdhako dezavAtirUpa karatA hai / isake antarmuharta pazcAt avadhijJAnAvaraNIya, avadhidarzanAvaraNIya aura lAbhAntarAya, ina tIna prakRtiyoke sarvaghAtibaMdhako dezaghAtirUpa karatA hai| isake antarmuhUrta pazcAt zrutajJAnAvaraNIya, acakSudarzanAvaraNIya aura bhogAntarAya, ina tIna prakRtiyoke sarvaghAtivaMdhako dezadhAtirUpa karatA hai / isake antamuhUrta pazcAt cakSudarzanAvaraNIyakarmake sarvaghAtibaMdhako dezaghAtirUpa karatA hai / isake antamuhUrta pazcAt matijJAnAvaraNIya aura paribhogAntarAya, ina do prakRtiyoke sarvavAtibaMdhako dezaghAtarUpa karatA hai| isake antarmuhUrta pazcAt vIryAntarAyakarmake sarvaghAtibaMdhako dezaghAtirUpa karatA hai / isake antarmuhUrta pazcAt cAra saMjvalanakapAya aura nava nokapAya, ina teraha cAritramohaprakRtiyokA antarakaraNa karatA hai / isI samaya Age kSapaNAdhikArame vatalAe jAne vAle sAta Avazyaka karaNokA eka sAtha prArambha karatA hai| antarakaraNake dvitIya samayase lekara eka antarmuhUrta taka napuMsakavedakA kSaya karatA hai aura vAraha prakRtirUpa sattvasthAnavibhaktikA svAmI hotA hai / isake pazcAt hI dvitIya samayase lekara antarmuhUrta taka strIvedakA kSaya karatA hai, aura gyAraha prakRtirUpa sattvasthAna-vibhaktikA svAmI hotA hai| tatpazcAt hAsya, rati, arati, zoka, bhaya aura jugupsA ina chaha nokaSAyAMkA kSaya karaneke lie sarvasaMkramaNake dvArA unhe krodhasaMjvalaname saMkramAtA hai| isa kriyAme bhI eka antarmuhUrtakAla vyatIta hotA hai aura isI samaya vaha pAMca prakRtirUpa sattvasthAnavibhaktikA svAmI hotA hai| tatpazcAt eka samaya kama do AvalIkAlame azvakarNakaraNa karatA huA puruSavedakA kSaya karatA hai aura tabhI vaha cAra prakRtirUpa sattvasthAnavibhaktikA svAmI hotA hai| tatpazcAt eka antarmuhUrtase azvakarNakaraNako samApta kara cAro saMjvalanakapAyoMmese eka eka kapAyakI tIna tIna bAdarakRSTiyA~ antarmuhUrtakAlase karatA hai| punaH kRSTikaraNake pazcAt krodhasaMjvalanakI tIno kRSTiyAM kramazaH antarmuhUrtakAlase kSaya karatA hai aura tIna prakRtirUpa sattvasthAnavibhaktikA svAmI hotA hai / tatpazcAt antarmuhUrtakAla-dvArA kramazaH mAnasaMjvalanakI tIno kRSTiyokA kSaya karatA hai aura do prakRtirUpa sattvasthAnavibhaktikA svAmI hotA hai| punaH antarmuhUrtakAla-dvArA mAyAsaMjvalanakI tIno kRSTiyokA kSaya karatA huA lobhasaMjvalanakI prathama kRSTike bhItara do samaya kama do AvalIpramANakAla jAkara unakA kSaya karatA hai aura eka prakRtirUpa sattvasthAnavibhaktikA svAmI hotA hai| tatpazcAt yathAkramase do samaya
Page #170
--------------------------------------------------------------------------
________________ " kasAya pAhuDa sutta [2 prakRtivibhakti 73. evaM doNhaM tiNhaM caduNhaM vihattiyANaM / 74. paMcaNhaM vihattio kevaciraM kAlAdo hodi 1 jahaNNukasseNa do AvaliyAo smyuunnaao| 75. ekkArasaNhaM vArasaNhaM terasaNhaM vihattI kevaciraM kAlAdo hodi ? jahaNNukasseNa aMtomuhuttaM / 76. Navari vArasaNhaM vihattI kevaciraM kAlAdo ? jahaNNeNa egasamao / kama do AvalI pramANakAlase kama, lobhasaMjvalanakI prathama, dvitIya vAdarakRSTi aura sUkSmalobhakRSTike kSapaNa karanekA jo kAla hai, vahI eka prakRtisattvasthAnakI vibhaktikA jaghanyakAla hai / isa prakAra eka prakRtikI vibhaktikA jaghanyakAla antarmuhUrta hotA hai| isakA utkRSTakAla bhI antarmuhUrtapramANa hI hotA hai, tathApi vaha jaghanyakAlase saMkhyAtaguNA hotA hai| eka prakRtikI vibhaktikA jaghanyakAla to purupaveda aura krodhakaSAyake sAtha ApakazreNIpara car3hanevAle jIvake hotA hai, kintu utkRSTakAla purupaveda aura lobhasaMjvalanakaSAyake sAtha kSapakazreNIpara car3hanevAle jIvake hotA hai / isakA kAraNa yaha hai ki krodhasaMjvalanake udayake sAtha ApakazreNIpara car3hanevAle jIvake jisa samaya mAnasaMjvalanasambandhI tIna kRSTiyokA kSaya hotA hai, usa samaya lobhasaMjvalanake udayake sAtha ApakazreNIpara car3hanevAlA jIva eka prakRtikI sattAvAlA ho jAtA hai, isalie krodhake udayase kSapakazreNIpara car3he hue jIvake mAna, mAyA aura lobhasaMjvalanasambandhI kRSTiyoke vedanakA jo kAla hai, vaha saba lobhake udayase car3he hue isa jIvake eka vibhaktikAlake bhItara AjAtA hai, ataeva isakA kAla jaghanyakAlase saMkhyAtaguNA ho jAtA hai| Upara pUrI kSapakazreNIkA kAla bhI antarmuhUrta pramANa batalAyA gayA hai, aura usake bhItara honevAlI ina aneko vibhaktiyokA kAla bhI pRthak pRthak antarmuhUrta batalAyA gayA hai, phira bhI koI virodha nahIM samajhanA cAhie, kyoki eka antarmuhUrtake bhI saMkhyAta bheda hote hai, ataeva una sava vibhaktiyoke kAlame apekSAkRta kAlabheda siddha ho jAtA hai| vibhakti kyA vastu hai, kisa vibhaktike kAlakA prArambha kahaoNse hotA hai, aura samApti kahaoNpara hotI hai, ityAdikA nirNaya Uparake vivecanase bhalI-bhA~ti ho jAtA hai / haoN, antarakaraNa, azvakarNakaraNa, bAdarakRSTi Adi jo pAribhASika saMjJAe~ AI hai, so unakA svarUpa Ageke adhikAromeM yathAsthAna svayaM cUrNikArane kahA hI hai| cUrNisU0-isI prakArase do, tIna aura cAra prakRtirUpa sattvasthAnakI vibhaktiyokA jaghanya aura utkRSTakAla antarmuhUrta hai| pAMca prakRtirUpa sattvasthAnakI vibhaktikA kitanAkAla hai ? jaghanya aura utkRSTa kAla eka samaya kama do AvalIpramANa hai / gyAraha, vAraha, aura teraha prakRtirUpa sattvasthAnakI vibhaktikA kitanA kAla hai ? jaghanya aura utkRSTakAla antarmuhUrta hai| vizepa vAta yaha hai ki vAraha prakRtirUpa sattvasthAnakI vibhaktikA kitanA kAla hai ? jaghanyakAla eka samaya hai / / 73-76 / / - vizepArtha-bAraha prakRtivibhaktikA jaghanyakAla eka samaya isa prakAra saMbhava hai
Page #171
--------------------------------------------------------------------------
________________ ___ gA0 22] prakRtisthAnavibhakti-kAla-nirUpaNa 77. ekAvIsAe vihattI kevaciraM kAlAdo ? jahaNNeNa aMtomuhuttaM / 78 ukkasseNa tettIsaM sAgarovamANi sAdireyANi / koI jIva napuMsakavedake udayake sAtha kSapakazreNI para car3hA aura apratyAkhyAnAvaraNAdi ATha madhyamakaSAyokA kSayakara teraha prakRtiyokI vibhakti karanevAlA huaa| tatpazcAt napuMsakavedakI kSapaNAke ArambhakAlame hI napuMsakavedakA kSya karatA huA napuMsakavedako apane kSapaNakAlame kSaya na karake strIvedakA kSapaNa prArambha kara detA hai / punaH strIvedake sAtha napuMsakavedakA kSya karatA huA tabataka jAtA hai jabataka ki strIvedake purAtana niSekoke kSapaNakAlakA tricarimasamaya prApta hotA hai / punaH savedakAlake dvicaramasamayame napuMsakavedakI prathama sthitike do samayamAtra zepa rahanepara strIveda aura napuMsakavedake sattAme sthita samasta nipekoko purupavedame saMkramita ho jAnepara tadanantara samayame bAraha prakRtiyokI vibhakti karanevAlA hotA hai, kyoki abhI napuMsakavedakI udayasthitikA vinAza nahIM huA hai| isake pazcAt dvitIya samayame hI gyAraha prakRtiyokI vibhakti prArambha ho jAtI hai, kyoki, usa samaya pUrvalI sthitike niSeka phala dekara akarmasvarUpase pariNata ho jAte hai / isa prakAra bAraha prakRtirUpa sattvasthAnakI vibhaktikA jaghanyakAla eka samaya siddha ho jAtA hai| cUrNisU0-ikkIsa prakRtiyokI vibhaktikA kitanA kAla hai ? jaghanyakAla antamuhUrta hai // 77 // vizeSArtha-ikkIsa prakRtikI vibhaktikA jaghanyakAla isa prakAra saMbhava hai-mohakarmakI caubIsa prakRtiyokI sattAvAle kisI manuSyane tIno karaNoko karake darzanamohanIyakI tIno prakRtiyokA kSaya kiyA aura ikkIsa prakRtiyokA sattvasthAna paayaa| punaH sarvalaghu antarmuhartakAlame hI kSapakazreNIpara car3hakara ATha madhyamakaSAyokA kSaya kara diyaa| isa prakAra ikkIsa prakRtiyokI vibhaktikA jaghanyakAla antarmuhUrta siddha ho jAtA hai| cUrNisU0-ikkIsa prakRtiyokI vibhaktikA utkRSTakAla sAdhika tetIsa sAgaropama hai // 78 // vizeSArtha-ukta kAla isa prakAra saMbhava hai-mohakarmakI caubIsa prakRtiyokI sattAvAlA koI deva athavA nArakI samyagdRSTi jIva pUrvakoTivarpakI AyuvAle manuSyomeM utpanna huA / vahA~ garbhase lekara ATha varSake pazcAt darzanamohanIyakA kSayakara ikkIsa prakRtivAle sattvasthAnakI vibhaktikA prArambha kiyA / punaH dIkSita hokara ATha varpa kama pUrvakoTivarpapramANa saMyama pAlana kara marA aura tetIsa sAgaropamakI AyuvAle anuttaravimAnavAsI devome utpanna huA / vahaoNpara tetIsa sAgarakAla vitAkara Ayuke antame marA aura pUrvakoTivarpakI AyuvAle manuSyome utpanna huaa| vahaoNpara jaba antarmuhUrtapramANa Ayukarma yA saMsAra avaziSTa rahA taba apratyAkhyAnAvaraNAdi ATha kapAyokA kSayakara teraha prakRtiyoMkI vibhakti karanevAlA huaa| isa prakAra AThavarpa aura antarmuharta kama do pUrvakoTivAne adhika tetIsa mAgaropama ikkIsa
Page #172
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sunta [ 2 prakRtivibhakti ___79. vAnIsAe tevIsAe vihattio kevaciraM jhAlAdo ? jahaNukassepaMtomuhuttaM / 80. cavIsa-vihattI keyaciraM kAlAdo ? jahaNNeNa aMtosuhattaM / 81. ukasseNa ye chAvahi-sAgarobamANi sAdireyANi / prakRtiyokI vibhaktikA utkRSTakAla pAyA jAtA hai / ___ cUrNimU-vAIsa aura teIsa prakRtiyokI vibhaktikA kitanA kAla hai ? dono vibhaktiyoMkA jaghanya aura utkRSTa kAla antarmuhUrta hai // 79 // vizeSArtha-teIsa prakRtikI vibhakti karanevAle jIvake dvArA samyagmithyAtvale kSapaNa kara denepara vAIsa prakRtikI vibhaktikA prArambha hotA hai aura jaba taka samyaktvaprakRtike kSINa honekA antima samaya nahIM AtA hai, taba taka vaha bAIsa prakRtikI vibhaktivAlA rahatA hai| isa prakAra bAIsa prakRtikA jaghanyakAla antarmuhUrta hai| utkRSTakAla bhI itanA hI ho sakatA hai, kyoki, eka samayame vartamAna jIvoke anivRttikaraNa pariNAmokI apekSA koI bheda nahIM hotA hai| tathA anivRttikaraNakA jaghanya aura utkRSTa kAla antarmuhUrtapramANa hI hai| teIsa prakRtikI vibhaktikA kAla isa prakAra hai-caubIsa prakRtikI sattAvAle jIvake dvArA mithyAtvake kSaya kara denepara teIsa prakRtikI vibhaktikA prArambha hotA hai / punaH jaba taka sattAmeM sthita samasta samyagmithyAtvakarma samyaktvaprakRtime saMkramita nahIM ho jAtA, taba taka teIsa prakRtikI vibhaktivAlA rahatA hai / isakA bhI jaghanya aura utkRSTakAla antarmuhUrta hI hai, kyoki, anivRttikaraNakA kAla antarmuhUrta hI mAnA gayA hai| cUrNisU0-caubIsa prakRtikI vibhaktikA kitanA kAla hai ? jaghanyakAla antamuhUrta hai / / 80 // vizeSArtha-mohakI aTThAIsa prakRtiyokI sattAvAlA samyagdRSTi jIva java anantAnubandhIcatuSkakA visaMyojanakara caubIsa prakRtiyokI vibhaktikA prArambha karatA hai aura sarvajaghanya antarmuhUrtakAla raha kara mithyAtvaprakRtikA kSapaNa karatA hai, taba usa jIvake cauvIsa prakRtikI vibhaktikA jaghanyakAla pAyA jAtA hai| cUrNisU0-cauvIsa prakRtiyokI vibhaktikA utkRSTakAla kucha adhika do chayAsaTha sAgaropama hai // 81 // vizepArtha-yaha sAdhika dovAra chayAsaTha arthAt ekasau battIsa sAgaropamakAla isa prakAra saMbhava hai-caudaha sAgarakI sthitivAle, aura mohakI chabbIsa prakRtiyokI sattAvAla lAntava-kApiSTakalpavAsI devake prathama sAgarame jaba antarmuhartakAla zepa rahA, taba vaha upazama samyaktvako prApta huA, aura atizIghra anantAnubandhI catuSkakA visaMyojanakara, cauvIsa prakRticokI vibhaktikA prArambha kiyaa| punaH sarvotkRSTa upazamasamyaktvakAlako vitAkara dvitIya sAgarake prathama samayame vedakasamyaktvako prApta hokara vahaoNpara kucha adhika teraha sAgaropama taka vedakasamyaktvako pAlanakara maga aura pUrvakoTivarSakI AyuvAle manuSyoMme utpanna huA / isa
Page #173
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 22] prakRtisthAnavibhakti-kAla-nirUpaNa 82. chabbIsavihattI kevaciraM kAlAdo ? annaadi-apnyjvsido| 83. annaadispjvsido| 84. sAdi-sapajjavasido / 85. tattha jo sAdio sapaJjavasido jahaNNeNa egsmo| pUre manuSyabhavako samyaktvake sAtha hI vitAkara punaH isa manuSyabhavasambandhI Ayuse kama vAIsa sAgaropamakI AyuvAle AraNa-acyutakalpake devome utpanna huaa| vahaoNpara pUrI AyupramANa samyaktvake sAtha rahakara punaH pUrvakoTivarSakI AyuvAle manuSyome utpanna huA / punaH apanI pUrI AyuprasANa samyaktvako paripAlana kara marA aura manuSyabhavakI Ayuse kama ikatIsa sAgaropamakI sthitivAle devomeM utpanna huaa| jaba antarmuhUrtapramANa Ayukarma zeSa rahA, tatra samyagmithyAtva guNasthAna meM jAkara aura vahaoNpara antarmuhUrta taka rahakara punaH sasyaktvako prApta huaa| pazcAt maraNakara pUrvakoTivarpakI AyuvAle manuSyoma, punaH usa manuSyAyuse kama bIsa sAgaropamakI AyuvAle devosa utpanna huaa| punaH vahaoNse cyuta hokara pUrvakoTike manuSyoMme utpanna huA aura punaH manuSyAyuse kasa vAIsa sAgaropamakI AyuvAle devome utpanna huaa| punaH pUrvakoTike manuSyome janma lekara phira bhI ATha varSa aura eka antarmuhUrta adhika manuSyAyuse kama cauvIsa sAgaropamakI AyuvAle devome utpanna huA / punaH maraNakara pUrvakoTikI AyuvAle manuSyome utpanna huaa| vahaoNpara garbhase ATha varSa aura antarmuhUrtake bItanepara mithyAtvaprakRtikA kSayakara teIsa prakRtikI vibhakti karanevAlA ho gyaa| isa prakAra ukta jIvake sAdhika dovAra chayAsaTha sAgaropama caubIsa vibhaktikA utkRSTa kAla hotA hai / ukta kAlame samyagmithyAtva aura samyaktvaprakRtike kSapaNasambandhI kAlake jor3a denepara sAdhikatAkA pramANa A jAtA hai| cUNi sU0-chabbIsa prakRtikA visaktiko kitanA kAla hai ? abhavya aura abhavyake samAna dUrAndUra bhavyakI apekSA anAdi-anantakAla hai, kyoki aise jIvoke mohakI chabbIsa prakRtiyokA na Adi hai aura na anta hai| bhavyakI apekSA chabbIsa prakRti kI vibhaktikA kAla anAdi-sAnta hai, kyoki anAdikAlase AI huI chabbIsa prakRtiyokA samyaktvake prApta karanepara chabbIsa prakRtiyo kI vibhaktikA anta dekhA jAtA hai / samyaktva aura samyagmithyAtvakI udvelanA kara chamIsa prakRti kI vibhaktiko prApta honevAle jIvakI apekSA chabbIsa prakRtikI vibhaktikA kAla sAdi-sAnta hai| ina tIno prakAroke kAlomese sAdi-sAnta jaghanyakAla eka samaya hai // 82-85 // vizeSArtha-vaha eka samaya isa prakAra saMbhava hai-samyaktvaprakRtike vinA mohakarmakI sattAIsa prakRtiyokI sattAvAlA koI mithyATaSTi jIva palyopamake asaMkhyAtave bhAgapramANa kAlake dvArA samyanmithyAtvakI udvelanA karate hue udvelanAkAlameM antarmurtikAla avazepa rahanepara upazamasamyaktva grahaNa karaneke abhimukha huA aura antarakaraNako karake mithyAtvakI prathama sthitime sarva gopucchAoko galAkara jisake do gopucchAe~ zepa raha gaI
Page #174
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sutta [2 prakRtivibhakti 86. ukkasseNa uvaDDapoggalapariyaTTa* / 87. sattAvIsavihattI kevaciraM kAlAdo ? jahaNNeNa egsmo| haiM, tathA jo dvitIya sthitime sthita samyagmithyAtvakI carama phAliko sarvasaMkramaNake dvArA mithyAtvake Upara prakSipta kara mithyAtvakI prathama sthiti-sambandhI antima gopucchAkA vedana kara rahA hai vaha mithyAdRSTi jIva eka samayamAtra chabbIsa prakRtiko vibhaktitAko prApta karake usake uparima samayameM samyaktvako prApta hokara aTThAIsa prakRtikI sattAvAlA ho jAtA hai, taba usake chabbIsa prakRtiyoMkI vibhaktikA eka samayapramANa jaghanyakAla pAyA jAtA hai| cUrNisU0-chavvIsa prakRtiyokI vibhaktikA utkRSTa kAla dezona ardhapudgalaparivartana hai / / 86 / / vizeSArtha-koI anAdi mithyAdRSTi jIva tIno hI karaNoko karake upazamasamyaktvako prApta huA aura isa prakAra usane ananta saMsArako chedakara saMsArame rahaneke kAlako ardhapudalaparivartanapramANa kiyA / punaH upazamasamyaktvakA kAla samApta honepara mithyAtvako prApta ho, sabase jaghanya palyopamake asaMkhyAtave bhAgamAtra udvelanAkAlake dvArA samyaktva aura samyagmithyAtva ina dono prakRtiyokI udvelanAkara chabbIsa vibhaktikA prArambha kiyaa| tatpazcAt kucha kama ardhapudgalaparivartanakAla taka saMsArame paribhramaNa kara java ardhapudgalaparivartaname sarvajaghanya antarmuhUrtakAla zepa rahA, tava upazamasamyaktvako grahaNa kiyA, aura aTThAIsa prakRtikI vibhaktiko prApta ho, antarmuhUrtakAlame hI ApakazreNyArohaNa, kevalajJAnotpatti aura samuddhAta Adi karatA huA nirvANako prApta huA / isa prakArase chabbIsa prakRtiyokI vibhaktikA dezona pudgalaparivartanapramANa utkRSTakAla pAyA jAtA hai| yahaoNpara dezonakA artha ardhapudgalaparivartanake kAlameM samyaktva aura samyagmithyAtva prakRtike palyake asaMkhyAtaveM bhAgapramANa udvelanAkAlako kama karanA hai| __ cUrNisU 0-sattAIsa prakRtiyoMkI vibhaktikA kitanA kAla hai ? jaghanyakAla eka samaya hai / / 87 // vigepArtha-mohakarmakI aTThAIsa prakRtikI sattAvAle mithyAdRSTi jIvane samyaktvaprakRtike udvelanAkAlame antarmuhUrtakAla avazeSa rahanepara tIno karaNoko karake aura antarakaraNa kara mithyAtvakI prathamasthitike dvicarama samayame samyaktvaprakRtikI caramaphAlIko sarvasaMkramaNake dvArA mithyAtvame prakSepa kiyA, tava prathamasthitike caramasamayame sattAIsa prakRtiyokI vibhakti prAraMbha hotI hai| tadanantara dvitIya samayame upazamasamyaktvako grahaNakara yataH yaha ahAisa takRtiyokI vibhakti karanevAlA ho jAtA hai, ataH sattAIsa prakRtiyAkI vibhaktikA javanyakAla eka samayapramANa kahA gayA hai / * UNamaddhapoggalapariyaTTa upoggalapariyamidi NayAralova kAUNa NidittAdo / UNassa addhapoggalapariyadRssa uvaTTapoggalapariyamidi saNNA / athavA upaganTasya hInArthavAcino grahaNAt / jayadhadeg
Page #175
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 22] prakRtisthAnavibhakti-kAla-nirUpaNa 88. ukasseNa palidovamassa asaMkhejadibhAgo / 89. aTThAvIsavihattI kevaciraM kAlAdo hodi ? jahaNNeNa aMtosuhuttaM / 90. ukkasseNa bechAvahi-sAgarovamANi sAdireyANi / cUrNisU0-sattAIsa prakRtiyokI vibhaktikA utkRSTakAla palyopamakA asaMkhyAtavA~ bhAga hai // 88 // vizepArtha-aTThAIsa prakRtiyokI sattAvAle mithyAdRSTijIvake dvArA palyopamake asaMkhyAtaveM bhAgapramANa kAlase samyaktvaprakRtikI udvelanA kiye jAnepara sattAIsa prakRtiyokI vibhakti hotI hai / tatpazcAt sarvotkRSTa palyopamake asaMkhyAtave bhAgapramANakAlake dvArA javataka samyagmithyAtvaprakRtikI udvelanA karatA hai, tabataka vaha sattAIsa prakRtiyokI vibhaktikA svAmI rahatA hai, ataH sattAIsa prakRtiyokI vibhaktikA utkRSTakAla palyopamakA asaMkhyAtavAM bhAga kahA hai| __cUrNisU0-aTThAIsa prakRtiyokI vibhaktikA kitanA kAla hai ? jaghanya kAla antamuhUrta hai // 89 // vizeSArtha-mohakI chabbIsa prakRtiyokI sattAvAle kisI eka mithyAdRSTi jIvane upazamasamyaktvako grahaNakara aTThAIsa prakRtiyokI sattA sthApita kI, tathA sarva-jaghanya antamuhUrtakAla taka una aTThAIsa prakRtiyokI sattAke sAtha rahakara tatpazcAt anantAnubandhIkapAyacatuSkakA visaMyojana kiyA aura caubIsa prakRtiyokI sattA prApta kI, taba usake aTThAIsa prakRtiyokI vibhaktikA antarmuhUrtapramANa jaghanyakAla pAyA jAtA hai / cUrNisU0-aTThAIsa prakRtiyokI vibhaktikA utkRSTakAla sAtireka do chayAsaTha sAgaropama hai // 90 // vizeSArtha-ukta kAla isa prakAra saMbhava hai-koI eka mithyAdRSTi jIva upazamasamyaktvako grahaNa kara aTThAIsa prakRtiyokI vibhakti karanevAlA huA / pIche mithyAtvako prApta hokara samyaktvaprakRtike palyopamake asaMkhyAtave bhAgapramANa sarvotkRSTa udvelanAkAlame antarmuhUrta avaziSTa rahanepara sattAIsa prakRtiyokI vibhakti karanevAlA honA cAhie thA, para vaha na hokara udvelanAkAlake dvicarama samayame mithyAtvaprakRtikI prathama sthitike caramanipekakA anta karake upazamasamyaktvako prApta huaa| tatpazcAt pUrva nirUpita kramase vedakasamyaktvako prApta kara aura prathama vAra chayAsaTha sAgaropamakAlako samyaktvake sAtha bitAkara mithyAtvako prApta huaa| punaH palyopamake asaMkhyAtave bhAgapramANa sarvotkRSTa samyaktvaprakRtike udvelanAkAlake caramasamayame upazamasamyaktvako grahaNa kara tadanantara vedakasamyaktvako prApta ho aura pUrvakI bhaoNti hI dvitIya vAra chayAsaTha sAgaropamakAla samyaktvake sAtha bitAkara palyopamake asaMkhyAtave bhAgapramANa sarvotkRSTa samyaktvaprakRtike udvelanAkAlake dvArA sattAIsa prakRtiyokI vibhakti karanevAlA huA / isa prakArase palyopamake ukta tIna asaMkhyAtave bhAgoMse adhika do
Page #176
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhue sutta. (2 pratidhibhatti 91. aMtarANugameNa ekisse vihalIe patthi aMtaraM / 92. evaM doNhaM tiNDaM cauNhaM paMcaNhaM ekArasaha bArasaNhaM terasaha ekavIsAe bAvIsAe tevIsAe vihattiyANaM / 93. cauvIsAe vihattiyassa kevaDiyamaMtaraM ? jahaNNeNa aMtomuhuttaM / 94. ukkasseNa ubaDDapoggalapariya* / vAra chayAsaTha sAgaropama aTThAIsa prakRtiyoMkI vibhaktikA utkRSTa kAla hotA hai / cUrNisU0-antarAnugamakI apekSA eka prakRtikI vibhaktikA antara nahIM hai|91|| vizeSArtha-eka prakRtikI vibhaktike antara na honekA kAraNa yaha hai ki eka prakRtikI vibhakti kSapakazreNImeM hotI hai aura kSapita hue karmAzokI punaH utpatti nahIM hotI hai, kyoki, mithyAtva, asaMyamAdi jo saMsArake kAraNa hai, unakA kSapakazreNIme abhAva ho jAtA hai / ataH eka prakRtikI vibhaktikA antara nahIM hotA hai| cUrNim 0-eka prakRtikI vibhaktike samAna do, tIna, cAra, paoNca, gyAraha, bAraha, teraha, ikkIsa, bAIsa aura teIsa prakRtisambandhI vibhaktiyoMkA bhI antara nahIM hotA hai, kyoki, ye sabhI vibhaktiyA~ kSapakazreNImeM hI utpanna hotI hai // 92 // cUrNisU0-cauvIsa prakRtiyokI vibhaktikA kitanA antarakAla hai ? jaghanya antarakAla antarmuhUrta hai // 93 // vizeSArtha-kisI aTThAIsa prakRtiyokI sattAvAle samyagdRSTine anantAnuvandhI kaSAyacatuSkakA visaMyojanakara caubIsa prakRtiyokI vibhaktikA Arambha kiyA aura antamuhUrtake pazcAt mithyAtvako prApta ho aTThAIsa prakRtiyokI vibhaktikA karanevAlA ho gyaa| antarmuhUrta antarAlake pazcAt punaH samyaktvako grahaNa kara aura anantAnubandhI-catuSkakA visaMyojana kara cauvIsa prakRtiyokI vibhakti karanevAlA ho gayA / isa prakArase caubIsa prakatiyokI vibhaktikA aTThAIsa prakRtiyokI vibhakti ke sAtha antarmuhUrtapramANa antarakAla upalavdha ho gyaa| cUrNisU0-cauvIsa prakRtiyoMkI vibhaktikA utkRSTa antarakAla upArdhapudgalaparivartanaprasANa hai // 94 // vizeSArtha-kisI anAdimithyAdRSTi jIvane ardhapudgalaparivartana-kAlapramANa saMsArake zepa rahanepara prathama samayameM hI upazamasamyaktvako grahaNa kiyA aura aTThAIsa prakRtiyokI vibhaktivAlA hokara tathA usa avasthAme antarmahartakAla rahakara anantAnubandhI kapAyakA visaMyojana kiyaa| isa prakAra cauvIsa vibhaktikA prArambha kara aura mithyAtvame jAkara antara - jayadhavalA-sampAdakone isa sUtrako isa prakAra mAnA hai-'ukasmeNa uvaTTapoggalapariyaha desUNamadapogAlapariya' / para 'desUNamaddhapoggalapariyaTTa' yaha to 'upoggalapariyaTa' padA artha hai, use bhI sUtrakA aga mAnanA bhUla hai| isake Age-pIche jahA~ kahIM bhI aisA prayoga AyA hai, vahA~ sarvatra 'uvanaH poggalapariya' itanA hI sUtra kahA hai|
Page #177
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 22] prakRtisthAnavibhakti-antara-nirUpaNa __ 95. chabbIsavihattIe kevaDiyamaMtaraM ? jahaNNeNa palidovamassa asaMkhe jdibhaago| 96. ukasseNa vechAvadvi-sAgarocamANi sAdireyANi / 97. sattAvIsavihattIe kevaDiyamaMtaraM ? jahaNNeNa palidovamassa asaMkhejadibhAgo / ko prApta huaa| tatpazcAt upArdhapudgalaparivartanakAla taka saMsArame paribhramaNa kara saMsArake antarmuhUrtapramANa zeSa raha jAne para upazamasamyaktvako grahaNa kara aTThAIsa prakRtiyoMkI vibhaktivAlA ho, anantAnubandhIcatuSkakA visaMyojanakara caubIsa vibhaktivAlA huaa| isa prakAra do antarmuhUtoMse kama ardhapudgalaparivartana-pramANa caubIsa vibhaktikA utkRSTa antarakAla pAyA jAtA hai / yadyapi pramatta-apramattAdisambandhI aura bhI kucha antarmuhUrta hote hai, kintu una savakA samUha bhI antarmuhUrtapramANa hI hotA hai, isalie do antamuhUrtose kama hI ardhapudgalaparivartana-pramANa cauvIsa vibhaktikA utkRSTa antarakAla kahA gayA hai| cUrNisU0-chabbIsa prakRtiyokI vibhaktikA kitanA antarakAla hai 1 jaghanya antarakAla palyopamakA asaMkhyAtavA~ bhAga hai // 95 // vizeSArtha-chabbIsa prakRtiyokI vibhaktivAlA koI mithyAdRSTi jIva upazamasamyaktvako grahaNa karake aTThAIsa prakRtiyokI vibhaktivAlA hokara, chabbIsa prakRtiyokI vibhaktike antarako prApta ho, mithyAtvame jAkara sarvajaghanya palyopamake asaMkhyAtave bhAgamAtra udvelanAkAlake dvArA samyaktva aura samyagmithyAtva prakRtikI udvelanA karake punaH chabbIsa prakRtikI vibhakti karanevAlA ho gayA / isa prakAra isa jIvake chabbIsa prakRtiyoMkI vibhaktikA palyopamake asaMkhyAtaveM bhAgapramANa jaghanya antarakAla pAyA jAtA hai / cUrNisU0-chabbIsa prakRtiyokI vibhaktikA utkRSTa antarakAla sAdhika do chayAsaTha sAgaropama hai // 56 // vizepArtha-isakA kAraNa yaha hai ki aTThAIsa aura sattAIsa prakRtiyokI vibhaktiyokA jo utkRSTa kAla pahale batalAyA gayA hai, vahI chabbIsa prakRtiyokI vibhaktikA utkRSTa antarakAla mAnA gayA hai / ataH chabbIsa prakRtiyokI vibhaktikA utkRSTa antarakAla sAdhika do bAra chayAsaTha arthAt ekasau battIsa sAgarase kucha adhika hotA hai / cUrNisU0-sattAIsa prakRtiyokI vibhaktikA kitanA antarakAla hai ? jaghanya antarakAla palyopamakA asaMkhyAtavA~ bhAga hai // 97 // ' vizeSArtha-sattAIsa prakRtiyokI vibhaktivAlA koI mithyAdRSTi jIva upazamasamyaktvako grahaNakara aura aTThAIsa prakRtiyokI vibhaktivAlA hokara antarako prApta huaa| punaH mithyAtvame jAkara sarvajaghanya udvelanAkAlake dvArA samyaktvaprakRtikI udvelanA karake sattAIsa prakRtiyokI vibhakti karanevAlA ho gyaa| isa prakAra. isa jIvake palyopamake asaMkhyAtave bhAgapramANa jaghanya antarakAla pAyA jAtA hai|
Page #178
--------------------------------------------------------------------------
________________ 72 kasAya pAhuDa sutta [2 prakRtivibhakti 98. ukkasseNa uvaDDapoggalapariyaTTa / 99. aTThAvIsavihattiyassa jahaNNeNa egasamao / 100. ukasseNa uvaDDapoggalapariyaTTa / cUrNisU0-sattAIsa prakRtiyokI vibhaktikA utkRSTa antarakAla upAdhaM pudgalaparivartana hai // 98 // vizeSArtha-koI anAdi mithyAdRSTi jIva ardhapudgalaparivartanakAlake prathama samayame samyaktvako grahaNakara yathAkramase sattAIsa prakRtiyokI vibhakti karanevAlA huaa| tatpazcAt samyagmithyAtvaprakRtikI bhI udvelanAkara antarako prApta huaa| jaba upApudgalaparivartanakAlameM sarvajaghanya palyopamake asaMkhyAtave bhAgapramANa kAla zeSa rahA, tava upazamasamyaktvako grahaNa kara aura usake sAtha antarmuhUrta kAla vitAkara mithyAtvako prApta huA / tatpazcAt samyaktvaprakRtike udvelanAkAlame sarvajaghanya antarmuhUrtakAla zepa rahA, taba samyaktvake sanmukha ho, antarakaraNa karake aura mithyAtvakI prathama sthitike dvicarama samayameM samyaktvaprakRtikI udvelanAkara antima samayame sattAIsa prakRtiyoMkI vibhakti karanevAlA hokara kramase siddhiko prApta huaa| aise jIvake pahaleke palyopamake asaMkhyAtave bhAgapramANa kAlase tathA antima antarmuhUrtakAlase kama ardhapudgalaparivartanapramANa utkRSTa antarakAla sattAIsa prakRtiyokI vibhaktikA pAyA jAtA hai| , cUrNisU0-aTThAIsa prakRtiyokI vibhaktikA jaghanya antarakAla eka samaya hai|99|| vizeSArtha-aTThAIsa prakRtiyokI vibhaktivAlA koI mithyAdRSTi jIva, samyaktvaprakRtike udvelanAkAlame antarmuhUrta zeSa raha jAnepara upazamasamyaktvake abhimukha ho antarakaraNa karake aura mithyAtvakI prathama sthitike dvicarama samayame samyaktvaprakRtikI udvelanA kara antima samayame sattAIsa prakRtiyokI vibhakti karanevAlA huaa| tadanantara samayame usane upazamasamyaktvako grahaNakara aTThAisa prakRtiyo kA sattva utpanna kiyA, taba usa jIvake aTThAisa prakRtiyokI vibhaktikA eka samayapramANa jaghanya antarakAla upalabdha huA / cUrNisU0-aTThAIsa prakRtiyokI vibhaktikA utkRSTakAla upArdhapudgala parivartana hai // 100 // vizeSArtha-kisI anAdi mithyAdRSTi jIvane ardhapudgala parivartanake Adi samayame upazamasamyaktvako grahaNa kiyA aura aTThAIsa prakRtiyokI vibhakti karanevAlA huaa| isa prakAra aTThAIsa vibhaktikA Arambha kara aura sarvajaghanya palyopamake asaMkhyAtaveM bhAgapramANa kAlake dvArA samyaktvaprakRtikI udvelanA kara sattAIsa prakRtiyokI vibhakti karanevAlA huA aura antarako prApta ho ardhapudgalaparivartanakAla taka saMsArame paribhramaNa kara antame sarvajaghanya antarmuhUrtapramANa saMsArake avazepa raha jAne para upazamasamyaktvako grahaNa kara aTThAIsa prakRtiyokI vibhaktivAlA hokara kramazaH antarmuhUrtakAlase siddha ho gayA / isa prakAra pUrvake palyopamake asaMkhyAtave bhAgase aura antake antarmuhUrtakAlase kama ardhapudgalaparivartanapramANa aTThAIsa prakRtiyoI vibhaktikA utkRSTa antara kAla pAyA jAtA hai|
Page #179
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 22] prakRtisthAnavibhakti-bhaMgavicaya-nirUpaNa 101. NANAjIvehi bhNgvico| jesi mohaNIya-payaDIo atthi, tesu payadaM / 102. savve jIvA aTThAvIsa-sattAvIsa-chabbIsa-cauvIsa-ekavIsasaMtakammavihattiyA NiyamA asthi / 103. sesavihattiyA bhajiyavvA / 104. sesANiogaddArANi NedavvANi / 105. appAbahuaM / cUrNisU0-ava nAnA jIvokI apekSA jina jIvoke mohanIyakarmakI prakRtiyA~ pAI jAtI hai, una jIvome sambhava bhaMgokA vicaya arthAt vicAra yahaoNpara kiyA jAtA hai| jo jIva aTThAIsa prakRtiyokI vibhaktivAle hai, sattAIsa prakRtiyokI vibhaktivAle hai, chabbIsa prakRtiyokI vibhaktivAle haiM, caubIsa prakRtiyokI vibhaktivAle haiM aura ikkIsa prakRtiyokI vibhaktivAle hai, ve saba niyamase hai / arthAt ina sthAnokI vibhakti aura avibhaktivAle jIva niyamase hote haiM / kintu ukta sthAnose avaziSTa prakRtiyokI vibhaktivAle jIva bhajitavya hai / arthAt teIsa, bAIsa, teraha, bAraha, gyAraha, pA~ca, cAra, tIna, do aura eka prakRtikI vibhaktivAle jIva kabhI hote bhI hai aura kabhI nahIM bhI hote hai // 101-103 // cUrNisU0-isI prakAra zeSa anuyogadvAroko jAnanA cAhie // 104 // vizeSArtha-uparyukta anuyogadvAroke atirikta jo parimANAnugama, kSetrAnugama, sparzanAnugama, nAnAjIvokI apekSA kAlAnugama aura antarAnugama anuyogadvAra hai, unakI prarUpaNA bhI kahe gaye anuyogadvAroke anusAra karanA caahie| cUrNisUtrakArane sugama honeke kAraNa unakI prarUpaNA nahIM kI hai, kintu isa sUtra-dvArA unakI sUcanAmAtra kara dI hai| ataeva vizeSa jijJAsu jana ina anuyogadvAroke vyAkhyAnako jayadhavalA TIkAme dekhe / grantha-vistArake bhayase yahA~ unakA varNana karanA sambhava nahIM hai| cUrNisU0-aba prakRtivibhaktike sthAnokA alpabahutva kahate hai // 105 // vizeSArtha-alpabahutva do prakArakA hai-kAla-sambandhI alpabahutva aura jIvasambandhI alpavahutva / inamese pahale kAla-sambandhI alpavahutvako jAnanA Avazyaka hai, kyoki usake vinA jIva-sambandhI alpavahutvakA yathArtha jJAna nahI ho sakatA hai| oSa aura AdezakI apekSA kAlasambandhI alpavahutvake do bheda hai| unameMse oghakI apekSA pA~ca prakRtiyokI vibhaktikA kAla sabase kama hai| isase lobhasaMjvalanakapAyasambandhI sUkSma saMgrahakRSTike vedanakA kAla saMkhyAtaguNA hai| isakA kAraNa yaha hai ki paoNca vibhaktike eka samaya kama do AvalIpramANa kAlase saMkhyAta AvalIpramANa sUkSmakRSTike vedanakAlamai bhAga denepara saMkhyAta rUpa pAye jAte hai / lobhasaMjvalanakI sUkSma saMgrahakRSTike vedanakAlase lobhasaMjvalanakI dUsarI vAdarakRSTikA vedanakAla vizeSa adhika hai / yahaoNpara vizepa adhikakA pramANa kAla-appAbahuANugameNa duviho Niddeso ogheNa AdeseNa ya / tattha ogheNa savvayovo pacavihattiyakAlo / lobhasuhumasagahakiDIvedayakAlo mkhejgunno| lobhavidiyavAdarakiTTIvedavakAlo virosaahio|
Page #180
--------------------------------------------------------------------------
________________ 74 kasAya pAhuDa sutta . [2 prakRtivibhakti saMkhyAta AvalI hai / tathA Age bhI jina padome kAlakA pramANa vizepa adhika kahA jAyagA, vahA~ vahA~ sarvatra saMkhyAta AvalIpramANa hI vizepa adhika kAla jAnanA caahie| lobhasaMjvalanakI dUsarI bAdarakRSTike vedanakAlase lobhasaMjvalanakI pahalI bAdarakRSTikA vedanakAla vizepa adhika hai| lobhasaMjvalanakI prathama vAdarakRSTike vedanakAlase mAyAsaMjvalanakI tRtIya saMgrahakRSTikA vedanakAla vizepa adhika hai| mAyAsaMjvalanakI tRtIya saMgrahakRSTike vedanakAlase usI mAyAsaMjvalanakI hI dvitIya saMgrahakRSTikA vedanakAla vizeSa adhika hai / mAyAsaMjvalanakI dvitIya saMgrahakRSTike vedanakAlase usIkI prathama saMgrahakRSTikA vedanakAla vizeSa adhika hai| mAyAsaMjvalanakI prathama saMgrahakRSTike vedanakAlase mAnasaMjvalanakI tRtIya saMgrahakRSTikA vedanakAla vizepa adhika hai / mAnasaMjvalanakI tRtIya saMgrahakRSTike vedanakAlase usIkI dvitIya saMgrahakRSTikA vedanakAla vizepa adhika hai| mAnasaMjvalanakI dvitIya saMgrahakRSTike vedanakAlase usIkI prathama saMgrahakRSTikA vedanakAla vizeSa adhika hai| mAnasaMjvalanakI prathama saMgrahakRSTike vedanakAlase krodhasaMjvalanakI tRtIya saMgrahakRSTikA vedanakAla vizepa adhika hai / krodhasaMjvalanakI tRtIya saMgrahakRSTike vedanakAlase usIkI dvitIya saMgrahakRSTikA vedanakAla vizepa adhika hai / krodhasaMjvalanakI dvitIya saMgrahakRSTike vedanakAlase usIkI prathama saMgrahakRSTikA vedanakAla vizeSa adhika hai| krodhasaMjvalanakI prathama saMgrahakRSTike vedanakAlase cAro saMjvalanakapAyoke kRSTikaraNakA kAla saMkhyAtaguNA hai| cAroM saMjvalanakapAyoke kRSTikaraNakAlase azvakarNakaraNakA kAla vizeSa adhika hai| azvakarNakaraNake kAlase hAsyAdi chaha nokapAyoke kSapaNakA kAla vizepa adhika hai| hAsyAdi chaha nAkapAyoke kSapaNakAlase strIvedake kSapaNakA kAla vizeSa adhika hai| strIvedake kSapaNakAlase napuMsakavedake kSapaNakA kAla vizepa adhika hai| napuMsakavedake kSapaNakAlase teraha prakRtiyokI vibhaktikA kAla saMkhyAtaguNA hai| teraha prakRtiyokI vibhaktike kAlase vAIsa prakRtiyokI vibhaktikA kAla saMkhyAtaguNA hai / vAIsa prakRtiyokI vibhaktika kAlase teIsa prakRtiyokI vibhaktikA kAla vizepa adhika hai| teIsa prakRtiyokI vibhaktike kAlase sattAIsa prakRtiyokI vibhaktikA kAla asaMkhyAtaguNA hai| yahA~ guNakAra palyopamakA asaMkhyAtavA~ bhAga haiM / sattAIsa prakRtiyAMkI vibhaktike kAlase ikkIsa prakRtiyokI lobhatsa paDhamasagahakiTTIvedayakAlo visesAhio / mAyAe tadiyasagahakiTTIvedayakAlo visesAhio / tirase ceva vidiyasaga kiTTIvedayakAlo visesaahio| paDhamasagahakiTTIvedayakAlo visesAhio / mANavadiyasagaha kiTTIvedayakAlo visesAhiyo / vidiyasaMgahakiTTIvedayakAlo visesaahio| paDhamasagahakiTTIvedayakAlo viselAhiyo / kohatadiyasaMgahakiTTIvedayakAlo visesaahio| vidiyasagahakiTTIvedayakAlo visesaahio| paTamasagahakiTTIvedayakAlo visesaahio| caduNha saMjalaNANa kiTTIkaraNaddhA sakhejaguNA / assakaNNakaraNakSA visesAhiyA / chaNNokasAyakhavaNaddhA visesAhiyA / isthivedakhavaNaddhA visesaahiyaa| NasayavedakhavaNatA visesAhiyA / terasavittiyakAlo sNkhengunno| vAvIsavittiyakAlo sakhenaguNo / tevIsavihattiyakAlA visesAhio / sattAvIsavittiyakAlo askhejgunno| ekavIsavittiya kAlo asakhenaguNo / cauvIsavidattiyakAlo sakhejaguNo / aTTAgamavihaniyakAlo vinemAhio / chabbIsavihaniyAlo aNa taguNo / jayagha
Page #181
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 22] prakRtisthAnavibhakti-alpavahutva-nirUpaNa 106. savvatthovA paMcasaMtakampavihattiyA / 107. ekasaMtakammavihattiyA saMkhejaguNA / 108. doNhaM saMtakammavihattiyA visesAhiyA / 109. tiNhaM saMtakammavihattiyA visesAhiyA / 110. ekkArasaNhaM saMtakammavihattiyA visesAhiyA / 111. bArasaNhaM saMtakammavihattiyA visesAhiyA / 112. caduNhaM saMtakammavihattiyA saMkhejaguNA / 113. terasahaM saMtakammavihattiyA saMkhejaguNA / 114. bAvIsasaMtakammavibhaktikA kAla asaMkhyAtaguNA hai| ikkIsa prakRtiyokI vibhaktike kAlase cauvIsa prakRtiyoMkI vibhaktikA kAla saMkhyAtaguNA hai| caubIsa prakRtiyokI vibhaktike kAlase aTThAIsa prakRtiyokI vibhaktikA kAla vizepa adhika hai| yaha vizepa adhika kAla palyopamake tIna asaMkhyAtave bhAga-pramANa hai| aTThAIsa prakRtiyokI vibhaktike kAlase chabbIsa prakRtiyokI vibhaktikA kAla anantaguNA hai / kyoki, chabbIsa prakRtikI vibhaktikA kAla anAdi-ananta bhI batalAyA gayA hai, tathA sAdi-sAnta bhii| sAdi-sAnta utkRSTa kAla bhI upArdha pudgalaparivartana kahA gayA hai, isalie isakA kAla anantaguNA kahA hai| cAra, tIna, do aura eka prakRtikI vibhaktikA kAla jaghanya bhI hotA hai aura utkRSTa bhI hotA hai| unamese anya kapAyake udayase ApakazreNI para car3he hue jIvake jaghanya kAla aura svodayase car3he hue jIvake utkRSTa kAla hotA hai / tathA, pA~ca prakRtikI vibhaktise lekara teIsa prakRtiyokI vibhakti takakA jaghanya aura utkRSTa kAla sadRza hotA hai, kevala teraha aura vAraha vibhaktikA jaghanya kAla bhI hotA hai, itanA vizepa jAnanA cAhie / aba cUrNikAra isI kAla-sambandhI alpabahutvakA Azraya lekara jIva-sambandhI alpabahutvakA prarUpaNa karate hai cUrNisU 0-mohanIyakarmake pAMca prakRtirUpa sattvasthAnakI vibhaktivAle jIva sabase kama haiM; kyoki, anya vibhaktiyokI apekSA isakA kAla kevala eka samaya kama do AvalImAtra hai // 106 // pAMca prakRtirUpa sattvasthAnakI vibhaktivAle jIvAse eka prakRtirUpa sattvasthAnakI vibhakti karanevAle jIva saMkhyAtaguNita haiM, kyoki isa vibhaktikA kAla saMkhyAta AvalIpramANa hai // 107 // eka prakRtirUpa sattvasthAnakI vibhaktivAle jIvose do prakRtiyoke sattvasthAnakI vibhaktivAle jIva vizepa adhika hai // 108 // do prakRtiyoke sattvasthAnakI vibhaktivAle jIvose tIna prakRtiyoke sattvasthAnakI vibhaktivAle jIva vizepa adhika hai // 109 // tIna prakRtiyoke sattvasthAnakI vibhaktivAle jIvose gyAraha prakRtiyoke sattvasthAnakI vibhaktivAle jIva vizepa adhika haiM // 110 // gyAraha prakRtiyoke sattvasthAnakI vibhaktivAle jIvose bAraha prakRtiyoMke sattvasthAnakI vibhaktivAle jIva vizepa adhika hai // 111 // vAraha prakRtiyoMke sattvamthAnakI vibhaktivAle jIvose cAra prakRtiyoMke sattvasthAnakI vibhaktivAle jIva saMkhyAtaguNita hai // 112 // cAra prakRtiyoke sattvasthAnakI vibhaktivAle jIvose teraha prakRtiyoke sattvasthAnakI vibhaktivAle jIva saMnyAta
Page #182
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sunta [ 2 prakRtivibhakti vihattiyA saMkhejaguNA / 115. tevIsAe saMtakammavihattiyA visesAhiyA / 116. sattAvIsAe saMtakammavihattiyA asaMkhejaguNA / 117. ekavIsAe saMtakammavihattiyA asaMkhejjaguNA / 118. cauvIsAe saMtakampiyA asaMkhejjaguNA / 119. aTThAvIsa saMtakammiyA asaMkhejaguNA / 120. chavvIsa cihattiyA anaMtaguNA / 121. bhujagAro appada avadvido kAyavvo / 76 ri guNa haiM ||13|| teraha prakRtiyo ke sattvasthAnakI vibhaktivAle jIvose vAIsa prakRtiyo ke sattvasthAnakI vibhaktivAle jIva saMkhyAtaguNita hai // 114 // vAIsa prakRtiyo ke sattvasthAna kI vibhaktivAle jIvose teIsa prakRtiyoMkI sattvavibhaktivAle jItra vizepa adhika hai ||115|| teIsa prakRtiyo ke sattvasthAna kI vibhaktivAle jIvose sattAIsa prakRtiyo ke sattvasthAnavAle jIva asaMkhyAtaguNita hai // 116 // | sattAIsa prakRtiyo ke sattvasthAnavAle jIvose ikkIsa prakRtiyo ke sattvasthAnavAle jIva asaMkhyAtaguNita hai // 117 // ikkIsa prakRtiyoMke sattvasthAnavAle jIvose caubIsa prakRtiyoke sattvasthAnakI vibhaktivAle jIva asaMkhyAtaguNita haiN| // 118 // cauvIsa prakRtiyo ke sattvasthAnakI vibhaktivAle jIvose aTThAIsa prakRtiyo ke sattvasthAnakI vibhaktivAle jIva asaMkhyAtaguNita hai // 119 // aTThAIsa prakRtiyo ke sattvasthAnakI vibhaktivAle jIvose chavIsa prakRtiyoMke sattvasthAnakI vibhaktivAle jIva anantaguNita // 120 // cUrNi sU0 0 - isa prakRtivibhaktike cUlikArUpase sthita bhujAkAra, alpatara aura avasthitasvarUpa sthAnokA nirUpaNa karanA cAhie // 121 // vizeSArtha - bhujAkAra, alpatara aura avasthita ina tIno prakArakI vibhaktiko bhujAkAravibhakti kahate hai / isa bhujAkAravibhaktime sattaraha anuyogadvAra hote hai / ve isa prakAra haiM- samutkIrttanA, sAdivibhakti, anAdivibhakti, dhruvavibhakti, adhruvavibhakti, eka jIvakI apekSA svAmitva, kAla aura antara; nAnAjIvokI apekSA bhaMgavicaya, bhAgAbhAgAnugama, parimANANugama, kSetrAnugama, sparzanAnugama, kAlAnugama, antarAnugama, bhAvAnugama aura alpacahutva | cUrNikArane yahaoNpara samutkIrtanA Adi zepa solaha anuyogadvAroko sugama samajha kara yA mahAbandha Adi anya granthoMme vistRta nirUpaNa honese unakA varNana nahI kiyA hai| kevala eka jIvakI apekSA kAlAnuyogadvArakA hI nirUpaNa kiyA hai / kyoki, zeSa sabhI anuyogadvArokA mUla AdhAra kAlAnuyogadvAra hI hai / kAlAnuyogadvArake jAna lenepara zepa anuyogadvAroko buddhimAn svayaM jAna sakate haiM / - tattha bhujagAravihattIe imANi sattArasa aNiyogaddArANi NAdavvANi bhavati / ta jahAsamuttiNA sAdiyavihattI aNAdiyavihattI dhuvaviddattI addhavavihattI egajIveNa sAmittaM vAle atara gANAjIvehi bhagavicao bhAgAbhAgo parimANa khettaM poSaNa kAlo ataraM bhAvo appAbahua nedi / jayadha0
Page #183
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 22] bhujAkAravibhakti-kAla-grarUpaNa ___ 122. ettha egajIveNa kAlo / 123. bhujagArasaMtakammavihattio kevaciraM kAlAdo hodi ? jahaNNukkasseNa egasamao / 124. appadarasaMtakammavihattio kevaciraM kAlAdo hodi ? jahaNNeNa egasamao / 125. ukkasseNa ve samayA / 126. avavidasaMtakammavihattiyANaM tiNNi bhNgaa| cUrNisU0-unamese yahaoNpara eka jIvakI apekSA kAla kahate hai / bhujAkArasvarUpa sattvaprakRtiyokI vibhaktikA kitanA kAla hai ? jaghanya aura utkRSTa kAla eka samaya hai // 122-123 // vizeSArtha-alpa karma-prakRtiyokI sattAse bahuta karmaprakRtiyokI sattAko prApta honA bhujAkAravibhakti kahalAtI hai| isa prakArakI bhujAkAravibhaktikA jaghanya aura utkRSTa kAla chabbIsa yA sattAIsa prakRtiyoMkI vibhakti karanevAle jIvake upazamasamyaktvako grahaNa kara aTThAIsa prakRtiyokA sattva sthApita karane para eka samayapramANa pAyA jAtA hai / isI prakArase cauvIsa prakRtiyokI sattAvAle samyagdRSTi jIvake mithyAtvako prApta ho aTThAIsa prakRtiyoke sattvako sthApita karane para bhI bhujAkAravibhaktikA kAla eka samayapramANa dekhA jAtA hai / cUrNisU0-alpatarasvarUpa sattvaprakRtiyokI vibhaktikA kitanA kAla hai ? jaghanya kAla eka samaya hai // 124 // vizeSArtha-bahuta karma-prakRtiyokI sattAse alpa karma-prakRtiyokI sattAko prApta honA alpataravibhakti kahalAtI hai| aTThAIsa sattvaprakRtiyokI vibhaktivAle jIvake anantAnubandhIcatuSkake visaMyojana kara caubIsa prakRtiyokA sattva sthApita karane para alpataravibhaktikA kAla eka samayapramANa pAyA jAtA hai / isI prakAra samyaktva aura samyagmithyAtva prakRtiyokA udvelana kara cukane para prathama samayame, mithyAtva, samyagmithyAtva aura samyaktvaprakRti ke kSapaNa kara cukane para prathama samayame, tathA kSapakazreNIme kSapaNayogya prakRtiyoke kSapaNa kara cukane para prathama samayame bhI alpataravibhaktikA jaghanya kAla eka samaya pAyA jAtA hai| cUrNisU0-alpataravibhaktikA utkRSTakAla do samaya hai // 125 // vizeSArtha-napuMsakavedake udayake sAtha kSapakazreNIpara car3he hue jIvake saveda bhAgake dvicarama samayame strIvedake para-prakRti rUpase saMkramaNa hokara teraha prakRtiyokI sattAse vAraha prakRtiyokI sattAko prApta honepara, aura tadanantara samayame napuMsakavedakI udayasthitiko galAkara bAraha prakRtiyokI sattAse gyAraha prakRtiyokI sattAko prApta honepara lagAtAra alpataravibhaktikA utkRSTa kAla do samayapramANa pAyA jAtA hai| cUrNisU0-avasthita karma-prakRtiyokI sattva-vibhaktivAle jIvoMke kAlake tIna bhaMga hote hai // 126 // vizeSArtha-jaba mujAkAra aura alpatara vibhakti na ho, kintu eka sadRza hI 1 ta jahA kesi pi aNAdio apanavasido / kesi pi aNAdio mpjvsido| kemi pi sAdio sapajavasido / jayadha0
Page #184
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sutta [2 prakRtivibhakti 127. tattha jo so sAdio sapaJjavasido tassa jahaNNeNa egasamao / 128: ukkasseNa uvaDDapoggalapariyaTTa / karmaprakRtiyokA sattva banA rahe, tava avasthitavibhakti kahalAtI hai| avasthitavibhakti karanevAle jIvoke tIna bhaMga hote hai anAdi-ananta, anAdi-sAnta aura Adi-sAnta / una tIna prakArakI avasthita vibhaktiyoMmese kitane hI jIvome arthAt abhavya aura nityanigodako prApta hue dUrAndUra bhavyome anAdi-anantakAlasvarUpa avasthitavibhakti hotI hai, kyoki uname bhujAkAra aura alpataravibhakti saMbhava hI nahIM hai| kitane hI jIvoke anAdi-sAntakAlAtmaka avasthitavibhakti hotI hai / jaise-jo jIva anAdikAlase abhI taka chavvIsa prakRtiyokI sattArUpase avasthita the, unake samyaktvako prApta karanepara avasthitavibhaktikA kAla anAdi-sAnta dekhA jAtA hai| kitane hI jIvoke avasthitavibhaktikA kAla sAdi-sAnta dekhA jAtA hai, jinhone -ki pahale kabhI upazamasamyaktvako prApta kara punaH lagAtAra mithyAtva-avasthAko dhAraNa kiyA hai| prakRtame yaha tIsarA bhaMga hI vivakSita hai / cUrNikArane isIke jaghanya aura utkRSTa kAlakA Age varNana kiyA hai / cUrNisU0-iname jo sAdi-sAnta avasthitavibhakti hai, usakA jaghanya kAla eka samaya hai // 127 // vizeSArtha-antarakaraNako karake mithyAtvaprakRtikI prathama sthitike dvicarama samayame samyaktvaprakRtikI udvelanA karake aTThAIsa prakRtiyokI vibhaktise sattAIsa prakRtiyokI vibhaktiko prApta honepara eka samaya alpataravibhaktiko karake tatpazcAt mithyAdRSTi guNasthAnake carama samayameM sattAIsa prakRtiyokI vibhaktirUpase eka samayamAtra avasthita raha kara, tadanantara samayame hI samyaktvako prApta honevAle jIvake alpatara aura bhujAkAra vibhaktike madhyame sAdi-sAnta avasthitavibhaktikA eka samaya-pramANa jaghanya kAla pAyA jAtA hai| kahanekA abhiprAya yaha hai ki avasthitavibhaktikA jaghanya kAla eka samaya batalAneke lie mithyAtva guNasthAnake antima do samaya aura upazamasamyaktvako prApta karanekA prathama samaya, isa prakAra ina tIna samayoko grahaNa kare / inamese prathama samayame samyaktvaprakRtikI udvelanA kara sattAIsa prakRtiyokI vibhaktiko prApta hokara alpataravibhakti karatA hai| dUsare samayame avasthitavibhakti karatA hai aura tIsare samayame upazamasamyaktvako grahaNa kara aTThAIsa prakRtiyokI vibhaktiko prApta hokara bhujAkAravibhakti karatA hai| isa prakAra alpatara aura bhujAkAra vibhaktike madhyame avasthitavibhaktikA jaghanya kAla eka samaya prApta hotA hai| isI prakAra samyagmithyAtvakI udvelanAkI apekSA bhI avasthita vibhaktikA jaghanyakAla eka samaya prApta hotA hai| cUrNisU0-sAdi-sAnta avasthitavibhaktikA utkRSTa kAla upArdha pudgalaparivartanapramANa hai // 128 // - vizepArtha-kisI eka anAdimithyAdRSTi jIvane tIno karaNoko karake prathamozama
Page #185
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 22 ] zeSa- anuyogadvAra - saMsUcana 129. evaM savvANi aNiogaddArANi NedavvANi / 130. padaNikkheve baDDI ca aNumaggidAe samattA payaDivihattI | 79 samyaktvako prApta kara aura ananta saMsArako chedakara use ardhapuga parivartanamAtra kiyA / punaH samyaktvakA kAla samApta hote hI mithyAtvame jAkara aura sarvajaghanya udvelanakAlake dvArA samyaktva aura samyagmithyAtva prakRti kI udvelanAkara aTThAIsa vibhakti - sthAna se sattAIsa aura sattAIsase chabbIsa, isa prakAra alpataravibhakti karatA huA chabbIsa prakRtirUpa avasthita - vibhaktiko prApta huA / punaH udvelanAkAlasambandhI palyopamake asaMkhyAtaveM bhAgase kama ardhapudgalaparivartana taka usI avasthita chabbIsa vibhakti ke sAtha paribhramaNakara saMsAra ke antamuhUrta mAtra zeSa rahanepara samyaktvako grahaNakara chabbIsa vibhakti-sthAna se aTThAIsa vibhakti - sthAnako prAptakara bhujAkAravibhaktiko karanevAlA ho gyaa| isa prakAra palya ke asaMkhyAtaveM bhAga se kama ardhapudgalaparivartanapramANa sAdi-sAnta avasthitavibhaktikA utkRSTa kAla siddha hotA hai / cUrNisu0 - isI prakAra kAlAnuyogadvArake samAna hI zepa samasta anuyogadvArokI prarUpaNA kara lenA cAhie // 129 // vizeSArtha - cUrNikArane sugama samajhakara zepa anuyogadvArokA nirUpaNa nahI kiyA / vizeSa jijJAsuoko jayadhavalA TIkAke antargata uccAraNAvRtti dekhanA cAhie / cUrNisU0 - padanikSepa aura vRddhi nAmaka anuyogadvAroke yahA~ anumArgaNa arthAt anveSaNa karanepara prakRtivibhakti nAmaka arthAdhikAra samApta hotA hai // 130 // vizeSArtha - Upara varNana kiye gaye anuyogadvArokA jaghanya aura utkRSTa padoke dvArA nikSepa arthAt nizcaya karane ko par3hanikSepa kahate haiM / isa padanikSepa adhikArakA samutkIrtanA, svAmitva aura alpabahutva, ina tIna anuyogAMdvArA varNana kiyA gayA hai / vRddhi, hAni aura avasthAna, ina tInoke varNana karanevAle adhikArako vRddhinAmaka arthAdhikAra kahate hai / isakA varNana samutkIrtanA, svAmitva, eka jIvakI apekSA kAla, antara, nAnAjIvokI apekSA bhaMgavicayAnugama, bhAgAbhAgAnugama, parimANAnugama, kSetrAnugama, sparzanAnugama, kAlAnugama, antarAnugama, bhAvAnugama aura alpabahutvAnugama, ina teraha anuyogadvArose kiyA gayA hai / ina anuyogadvArose dono adhikAroke varNana karanepara prakRtivibhaktinAmaka arthAdhikAra samApta hotA hai / yativRSabhAcAryane ukta anuyogadvArokI sUcanA isa sUtrase kI hai / vizepa jijJAsuoko jayadhavalA TIkA dekhanA cAhie / isa prakAra prakRtivibhakti samApta huI / ko padaNikkhevo NAma ? jahaNNuvatsapadavisayaNicchae khirvAda pADhedi ti padaNikkhevo NAma / bhujagAraviseso padaNikkhevo, jaNussarvADDi-hANiparUvaNAdo / paTaNiklevaviseso vaTTI, vani-hANINa bhedaparUvaNAdo / jayadha
Page #186
--------------------------------------------------------------------------
________________ ThidivihattI 1. ThidivihattI duvihA mUlapayaDiDidivihattI ceva uttarapayaDiDidivihattI' ceva / 2. tattha aTThapar3heM-egA ThidI ThidivihattI, aNegAo ThidIo ThidivihattI / sthitivibhakti pUrva - varNita prakRti vibhakti-dvArA aTThAIsa mohaprakRtiyo ke svabhAvase paricita ziSyake lie, pravAharUpame Adi-rahita, kintu eka eka samayame baMdhanevAle samayapravaddhavizepakI apekSA sAdi - sAnta unhI aTThAIsa moha - prakRtiyokI jaghanya aura utkRSTa sthitiko caudaha mArgaNAsthAnakA Azraya lekara prarUpaNa karaneke lie isa sthitivibhakti nAmaka arthAdhikArakA avatAra huA hai| cUrNisU0-sthitivibhakti do prakArakI hai, mUlaprakRtisthitivibhakti aura uttaraprakRtisthitivibhakti // 1 // vizeSArtha - eka samaya me baMdhe hue samasta mohakarma - skandhake prakRtisamUhako mUlaprakRti kahate hai / karma-baMdha hone ke anantara usake AtmAke sAtha bane rahane ke kAlako sthiti kahate hai / vibhaktinAma bheda yA pRthagbhAvakA hai / ataeva mUlaprakRti kI sthiti ke vibhAgako mUl prakRti-sthitivibhakti kahate hai / mohakarmakI pRthak-pRthak aTThAIsa uttaraprakRtiyoMke sthitivibhAgako uttaraprakRti-sthitivibhakti kahate hai | cUrNisU0 0 - ukta donoM prakArakI sthitivibhaktiyoM kA yaha arthapada hai - eka sthiti sthitivibhakti hai aura aneka sthitiyaoN sthitivibhakti haiM ||2|| vizeSArtha - pra - prakRta adhikArake artha-bodhaka padako arthapada kahate hai / mohasAmAnyarUpa mUlaprakRtika sthitiko eka sthiti kahate haiM / uttaraprakRtisvarUpa mohakarmakI sthitiyoM ko aneka sthiti kahate haiM / isa prakAra eka sthitikI vibhaktiko bhI sthitivibhakti kahate haiM aura aneka sthitiyAMkI vibhaktiyAMko bhI sthitivibhakti kahate hai / yaha sthitivibhaktikA artha | 1 egasamayammi baDhAsesamohaka makkhaMvANa paryADisamUho mUlapayaDI NAma / tisse hiMdI mUlapayaDihidI | vapudha aTTAvIsamohapayaDINaM hidIo uttarapayaDihidI NAma / vihattI bhedo pRdhabhAvo tti eyo / hidIe vittI hidividdattI / jayadha0 2 kimapada NAma ? bhaNissamANa ahiyArassa joNibhAveNa avadi tyo atthapada NAma / jayadha0 3 kA hiMdI NAma ? kammasaruveNa pariNadANaM kammaiyapoggalaksaMghANa kammabhAvamachaDiya acchaNakAlale didI NAma / jayava0
Page #187
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 22] sthitivibhakti-anuyogadvAra-nirUpaNa 3. tattha aNiyogaddArANi' / 4. savvavihattI josavvavihattI ukkassavihattI aNukkassavihattI jahaNNavihattI ajahaSNavihattI sAdiyavihattI aNAdiyavihattI dhuvanihattI addha vavihattI eyajIveNa sAmittaM kAlo aMtaraM; NANAjIvehi bhaMgavicao parimANaM khettaM posaNaM kAlo aMtaraM saNiyAso appAbahuaM ca / bhujagAro padaNikkhevo vaDDI ca / cUrNisU0-usa mUlaprakRti-sthitivibhaktike prarUpaNa karanevAle ye anuyogadvAra haisarvavibhakti, nosarvavibhakti, utkRSTavibhakti, anutkRSTavibhakti, jaghanyavibhakti, ajaghanyavibhakti, sAdivibhakti, anAdivibhakti, dhruvavibhakti, adhruvavibhakti, eka jIvakI apekSA svAmitva, kAla, antara, nAnAjIvokI apekSA bhaMgavicaya, parimANa, kSetra, sparzana, kAla, antara, sannikarpa aura alpavahutva / tathA bhujAkAra, padanikSepa aura vRddhi // 3-4 // vizeSArtha-cUrNikArane yadyapi alpavahutva taka kevala ikkIsa hI anuyogadvAra sthitivibhaktike nirUpaNa karane ke lie kahe hai, tathApi jayadhavalAkArane alpabahutvake antame paThita ca-zabdako anukta arthakA samuccaya karanevAlA mAnakara usake dvArA sUtrameM nahIM kahe gaye addhAccheda, bhAgAbhAga aura bhAvAnugama, ina tIna anuyogadvArokA aura bhI grahaNa kiyA hai| isakA kAraNa yaha hai ki sthitivibhaktikA mUla AdhAra sthitivandha hai / aura usakA mahAvandhame uparyukta caubIsa anuyogadvArose hI vistRta varNana kiyA gayA hai / ina cauvIsa anuyogadvArose mUlaprakRti aura uttaraprakRti-sambandhI sthitibandhakA yataH mahAvandhame ativistRta varNana kiyA gayA gayA hai, ataH cUrNikArane unakA kucha bhI varNana na karake inake dvArA sthitivibhaktike jAnane yA uccAraNAcAryoko varNana karanekI sUcanAmAtra kara dI hai| ataeva uccAraNAcArya aura jayadhavalAkArane mahAvandhake anusAra ukta caubIso anuyogadvArose sthitivibhaktikA nirUpaNa kiyA hai / bheda kevala itanA hai ki mahAbandhame ina anuyogadvArose ATho hI karmoke sthitivandhakA nirUpaNa kiyA gayA hai / parantu prastuta granthame to kevala mohanIya karma hI vivakSita hai, ataH unake dvArA yahaoNpara kevala mohanIyakarmake sthitibandhakA vicAra kiyA gayA hai| mahAvandhame ina cauvIso anuyogadvArokA krama isa prakAra hai 1 addhAccheda, 2 sarvavandha, 3 nosarvavandha, 4 utkRSTavandha, 5 anutkRSTavandha, 6 jaghanyavandha, 7 ajaghanyavandha, 8 sAdivandha, 9 anAdivandha, 10 dhruvavandha, 11 adhruvabandha, 12 eka jIvakI apekSA svAmitva 13 kAla aura 14 antara, 15 tathA nAnAjIvokI apekSA bhaMgavicaya, 16 bhAgAbhAga 17 parimANa, 18 kSetra, 19 sparzana, 20 kAla, 21 antara, 22 sannikapa, 23 bhAva aura 24 alpabahutva / uccAraNAcArya aura jayadhavalAkArane inhI cauvIsa anuyogadvArose sthitivibhaktikI prarUpaNA 1 kimaNiogaddAra NAma ? ahiyAro bhaNNamANatyatsa avagamovAo / jayadha0 2 etya atillo ca-saddo uttasamucayaho / appAbahua aMte Thido ca-saho avRttasamuccayaTTo / teNa edesu aNiyogadAresu avuttatsa aDAdANiogahArasta bhAgAbhAga-bhAvANiogahArANa ca gahaNa kada / jayadha0
Page #188
--------------------------------------------------------------------------
________________ - kasAya pAhuDa sutta [3 sthitivibhakti kI hai| pratyeka anuyogadvArakA varNana ogha aura Adezase kiyA gayA hai, kintu yahIMpara oghakI apekSA mUlaprakRti-sthitivibhaktikA kucha varNana kiyA jAtA hai : 'addhAcchedaprarUpaNA-addhA arthAt karma-sthitirUpa kAlakA avAdhA-sahita aura abAdhA-rahita karma-niSekarUpase cheda arthAt vibhAgarUpa varNana jisame kiyA jAya, use addhAccheda prarUpaNA kahate hai / isakA abhiprAya yaha hai ki eka samayame vaMdhanevAle karma-piNDakI jitanI sthiti hotI hai, usame eka nizcita niyamake anusAra avAdhAkAla par3atA hai / avAdhAkAlakA artha hai ki baMdhA huA karma utane kAla taka bAdhA nahI degA, arthAt udayameM nahI AvegA / avAdhAkAlase nyUna jo zeSa kAla rahatA hai. use karma-nipekakAla kahate hai / usake bhItara vivakSita samayame baMdhe hue karmapiMDame jitane karma-paramANu hai, unakA eka nizcita vyavasthAke anusAra vibhAjana ho jAtA hai aura tadanusAra hI ve karma-paramANu apane-apane udayakAlake prApta honepara phala dete hue nirjIrNa ho jAte hai| niSekazabdakA artha hai-eka samayame nipikta yA nikSipta kiyA gayA karmapiNDa / jitane samayoke dvArA vaha baMdhA huA karma nirjIrNa hotA hai, vaha karma-nipekakAla kahalAtA hai / avAdhAkAlakA nizcita niyama yaha hai ki eka kor3Akor3I sAgara-pramANa sthitivAle karmakA abAdhAkAla sau varpa-pramANa hotA hai / prakRtame mohanIyakarma vivakSita hai / usakI utkRSTa sthiti sattara koDAkor3I sAgara-pramANa hai, ataeva usakA avAdhAkAla sAta hajAra varpa-pramANa hotA hai / ina sAta hajAra varSoMse nyUna jo sattara koDAkor3I sAgara-pramANakAla zeSa rahatA hai, use niSekakAla kahate hai / antarmuhUrtase lekara antaHkor3Akor3I sAgara takakI sthitivAle karmoMkA avAdhAkAla antarmuhUrta-pramANa hotA hai / yaha mUlaprakRtikI apekSA addhAcchedakI prarUpaNA hai / uttara prakRtiyokI apekSA mithyAtvakI utkRSTa sthiti sattara kor3Akor3I sAgara hotI hai / samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtvakI utkRSTa sthiti antarmuhUrta kama sattara kor3Akor3I sAgara hai / anantAnubandhI Adi solaha kapAyokI utkRSTa sthiti cAlIsa koDAkor3I sAgara hai / nava nokapAyokI utkRSTa sthiti eka AvalI kama cAlIsa koDAkor3I sAgara pramANa hai / inamese darzanamohakI tIno prakRtiyokA abAdhAkAla 1 addhAcchedaparUvaNA-addhAccheTo duvidho-jahaNNao ukassao ca / ukkassage pagada / duvidho Niddeso-ogheNa AdeseNa ya | tattha ogheNa x x x mohaNIyassa ukkassao hidibadho sattari saagrovmkoddaakoddiio| sattavassasahassANi aavaadhaa| AvAdhuNiyA kammahidI kmmnnigo| jahaNNage pagada / duvidho Niso-ogheNa AdeseNa ya / tattha ogheNaxxx mohaNIyassa jahaNNao dvidivadho atomuhutta / atomuhutta AvAdhA | AvAdhUNiyA kammahidI kammaNisego / (mahAba0 ) addhAcchedo duviho-jahaNNao ukkatsayo ca Ixxx ukkasse payada | duviho Niso-oSeNa AdeseNa ya / tattha ogheNa mohaNIyassa ukassaTidivihattI kettiyA 1 sattarisAgarovamakoDAkoDIo paDibupNAo | kudo ? akammasarUveNa hidA kammaiyavaggaNasvadhA micchattAdipaccaeNa micchattakammasarUveNa pariNadasamae ceva jIveNa saha vadhamAgaTA sattavAsasahassAvAdha mottaNa sattarisAgarovamakoDAkoDIsu jahAkameNa NisittA sattarisAgaropamakoDAkoDimettakAlaM kammabhAvecchiya puNo tesimakammabhAveNa gamaNuvalabhAdo | jahaSNa-adAchedANugameNa duvido Ni somoveNa AdeseNa ya | tattha oveNa mohaNIyatsa jahaNiyA addhA kettiyA 1 egA hidI egagamaiyA / jaya
Page #189
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 22 ] sthitivibhakti-anuyogadvAra - nirUpaNa sAta hajAra varSa hotA hai aura cAritramohakI sarva prakRtiyokA avAdhAkAla cAra hajAra varSa hotA hai / isa avAdhAkAlase nyUna jo opa kAla hai use nipekakAla jAnanA cAhie | isa prakArase pratyeka karmake sampUrNa sthitibandhakAla, abAdhAkAla aura niSekakAlakA vicAra utkRSTa sthitibandha aura jaghanya sthitibandhakI apekSA isa advAccheda anuyogadvArame kiyA gayA hai / 'sarvavibhakti-nosarvavibhakti prarUpaNA - jisa karmakI jitanI sarvotkRSTa sthiti batalAI gaI hai, usa sarvake baoNdhaneko sarvabandhavibhakti kahate haiM aura usame eka samaya kamase lagAkara nIcalI sthitiyoke bandhako nosarvabandha - vibhakti kahate hai / jaise - mohakarma kI pUrI sattara kor3Akor3I sAgarapramANa sthitiyokA bandha karanA sarvabandha hai aura usame eka samaya kamase lagAkara sarva-jaghanya antarmuhUrtapramANa sthitiyo takakA bandha karanA nosarvavandha hai / isa prakAra se sarvamUla karmoke aura unakI uttaraprakRtiyoMke sarvabandha aura nosarvabandhakA vicAra sarvavibhakti aura nosarvavibhakti nAmaka anuyogadvArame kiyA gayA hai / 83 'utkRSTa- anutkRSTavandhaprarUpaNA - jisa karmakI jitanI sarvokRSTa sthiti hai, usake bandhakI utkRSTavandha saMjJA hai / jaise mohanIyakarmakA sattara kor3Akor3I sAgara - pramANa utkRSTa sthitivandha honepara antima nipekako utkRSTa sthitibandha kahA jAyagA / utkRSTa sthitivandhame se eka samaya kama Adi jitane bhI sthitivikalpa hai unhe anutkRSTa sthitibandha kahA jAyagA / isa prakArase sarva mUlakarmoMke aura unakI uttara prakRtiyo ke utkRSTabandha aura anutkRSTabandhakA vicAra utkRSTa vibhakti aura anutkRSTavibhakti nAmaka anuyogadvArame kiyA gayA hai / jaghanya- ajaghanyavandhaprarUpaNA - mohakarmakI sabase jaghanya sthitiko bAMdhanA jaghanyavandha hai aura usase adhika sthitiko bodhanA ajaghanyavandha hai / isa prakArase sarva karmoMke aura 1 savva No savabaMdhaparUvaNA-yo so savvavadho Nosavvavadho NAma, tassa imo Niddeso- ogheNa AdeseNa ya / tattha oveNa mohaNIyassa dvidivadho kiM savvavadho, Nosavvavadho ? savvavadho vA gosavvadho vA / savvAo hidIo badhaditti savvavadho / tado UNiya briTi badhaditti gosavvavadho ( mahAva0 ) / savvaviddattiNosavvavihatti- aNugameNa duviho giddeso- ogheNa AdeseNa ya / tattha ogheNa savvAo hidIo savvavittI / tadrUNa gosavvavittI | jayadha0 2 ukkala aNukka sabaMdhaparUvaNo-yo so ukkassabadho aNukkassabadho NAma, tassa imo giddesoogheNa AdeseNa ya / tattha ogheNa mohaNIyassa vidivadho kiM ukkassabadho aNukkastava gho ? ukkassabadho vA, aNukkasmabadho vA / savyukassiya ThidiM vadhaditti ussabadho / tado UNiya vadhaditti aNukkanmabadho / ( mahAva0 ) / uksma - aNuvassa vihatti- aNugameNa duviho giddeso- oNa AdeseNa ya / tattha ogheNa sassiyA ThidI ukvassavihattI / tadRNA aNuvassavihattI | jayadha0 3 jaNa ajahaNNavaMdhaparUvaNA-yo so jahaNNavadho ajahRSNavadho NAma, tatsa imo giddemoogheNa AdeseNa ya / tattha oveNa mohaNIyatma Thidivadho jahaNaNaca vo, ajahaNNavadho ? jahaNNavavo vA, ajaddaNNana vo vA / savyajahaNiya ThidiM badhamANamma jaiNgava vo / taTo uvari vadhamANasa ajaSNavadho / (mahA) | jaddaNNAjaNANugameNa duviho Niddeso-otreNa AdeseNa ya / tattha ogheNa savvajahaNaTviTI jahaNaudividdattI / taduvarimAo ajaNaTThidivihattI / jayadha0
Page #190
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sutta [3 sthitivibhakti unake uttara prakRtiyoke jaghanyavandha aura ajaghanyabandhakA vicAra jaghanyavibhakti aura ajaghanyavibhaktinAmaka anuyogadvArame kiyA gayA hai / 'sAdi-anAdi tathA dhruva-adhruva vandhaprarUpaNA-karmakA jo baMdha eka vAra hokara aura phira rukakara punaH hotA hai vaha sAdivandha kahalAtA hai aura bandha-vyucchittike pUrvataka anAdikAlase jisakA vandha hotA calA ArahA hai vaha anAdibandha kahalAtA hai / abhavyoMke nirantara honevAle vandhako dhruvavandha kahate hai aura kabhI kabhI honevAle bhavyoke bandhako adhruvavandha kahate haiM / ina cAro hI prakArake vandhokA vicAra kramazaH sAdivibhakti, anAdivibhakti, dhruvavibhakti aura adhruvavibhakti nAmake anuyogadvArome kiyA gayA hai / "svAmitvanarUpaNA-svAmitva-anuyogadvArame mohakarmakA utkRSTa, anutkRSTa, jaghanya aura ajaghanya vandha kisa-kisa jIvake hotA hai isa vAtakA vicAra kiyA gayA hai / jaise-mohakarmakI utkRSTasthitikA bandha sarva paryAptiyose paryApta, sAkAra aura jAgrata upayogase upayukta, utkRSTa saMkleza pariNAmose yA ISanmadhyama pariNAmose pariNata, kisI bhI saMjJI paMcendriya mithyAdRSTi jIvake hotA hai| isa prakArase sarva karmoke aura unakI eka-eka prakRtike sthitibandhakA svAmI tatprAyogya saMkleza pariNAma yA vizuddha pariNAmavAlA jIva hotA hai / isa sabakA vivecana svAmitva anuyogadvArame kiyA gayA hai| bandha-kAlaprarUpaNA-kAlAnuyogadvArameM eka jIva kI apekSA pratyeka karmakA utkRSTa, anutkRSTa, jaghanya, ajaghanyarUpa vandha lagAtAra kitanI dera taka hotA hai isa vAtakA vicAra 1 sAdi-aNAdi-dhuva-addhavabaMdhaparUvaNA-yo so sAdiyabadho aNAdiyavadho dhuvabadho avavadho NAma, tassa imo Niddeso-ogheNa AdeseNa ya / tattha ogheNa sattAha kammANa ukassa0 aNukassa0 jahaNNabadho kiM sAdi0 aNAdiya0 dhuva0 azva0 ? sAdiya adbhuvavadho / ajahaNNabadho / ki mAdi0 4 1 sAdiyavadho vA aNATiyavadho vA dhuvavadho vA aduvabaMdho vA / ( mhaavN0)| sAdi0 4 duviho NiddesoogheNa AdeseNa ya / tattha ogheNa moha0 uka0 aNukka0 jaha0 ki sAdi0 4 1 sAdi0 aduva0 / ajaha deg kiM sAdi0 4 1 aNAdiya0 dhuvo vA addhavo vA | jayadha0 2 sAmittaparUvaNA-sAmitta duvidha-jahaSNayaM ukassaga ca / ukasseNa pagada / duvidho NihasoogheNa AdeseNa ya / tattha ogheNa sattaNhaM kammANa ukassaTidibadho katsa hodi ? aNNadarassa paciMdiyassa saNNissa micchAdissi savyAhi pajattIhi pajattagassa sAgAra-jAgAruvajogajuttarasa ukAssiyAe ThidIe ukkassaTThidisa kileseNa vaTTamANayansa athavA IsimajhimapariNAmassa vA Ixxx jahaNNage pagaDha / duvidho Nidda so-ogheNa AdeseNa ya / tattha ogheNa mohassa jahaNNao Thidivadho kassa hodi 1 aNNadarassa khavagaaNiyahissa carime mamae vaTTamANassa / ( mahAva0) / sAmitta duvidha-jahaNNa ukarama ca / tattha ukasse payada / duviho Niso-ogheNa AdeseNa ya / tatya ogheNa (mohaNIyassa) ukkansaTTidI kassa ? aSNadarassa, jo cauThANiyajavamajjhassa uvari atokoDAkoDiM badhato acchido ukassasakilesa gado / tado ukAsmaTTidI pabaddhA, tatsa ukkassaya hodi Ixxx jahaSNae payada / duviho Niha so-oSeNa AdeseNa ya / tatya ogheNa mohaNIyassa jaddaNNaTdiI kassa ? aNNadarasta khavagatsa carimasamayasakasAyarasa jahaNNaTiThaTI | jayagha0 3 baMdhakAlaparUvaNA-vadhakAla duvidha-jahaSNaya ukasmaya ca / ukamsae pagaTa | duvitro NimAogheNa AdemeNa ya / tattha mogheNa sattaNha kammANa utsao TiTibaMdho kevacira kAlATo hoTi 1 jANeNa
Page #191
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 22] sthitivibhakti-anuyogadvAra-nirUpaNa kiyA gayA hai| jaise mohanIyakarmake utkRSTa sthitibandhakA jaghanyakAla eka samaya hai aura lagAtAra baMdhanekA utkRSTakAla antarmuhUrta hai| anutkRSTa bandhakA jaghanyakAla antarmuhUrta aura utkRSTa asaMkhyAta pudgalaparivartanapramANa ananta kAla hai| jaghanya sthitibandhakA jaghanya aura utkRSTa kAla eka samaya hai / ajadhanyavandhakA anAdi-ananta aura anAdi-sAnta kAla hai / 'antara-prarUpaNA-antara anuyogadvArame vivakSita karmabandha honeke anantara punaH kitane kAlake pazcAt phira usI vivakSita prakRtikA bandha hotA hai isa madhyavartI bandhAbhAvarUpa kAlakA vicAra eka jIvakI apekSA kiyA gayA hai| mohakarmake utkRSTa sthitibandhakA jaghanya antarakAla antarmuhUrta hai aura utkRSTa antara asaMkhyAta pudgalaparivartanapramANa ananta kAla hai / jaghanya sthitibandhakA antara nahI hai, kyoki mohanIyakarmakI jaghanya sthiti kSapaka jIvake dazave guNasthAnake antima samayame hotI hai| ajaghanyabandhakA jaghanya antarakAla eka samaya aura utkRSTa antarakAla antarmuhUrta hai| yaha kathana mahAbandhakI apekSA hai / jayadhavalAkArane to mohakarmakI jaghanya aura ajaghanya sthitivandhake antarakAlakA niSedha kiyA hai| nAnAjIvoMkI apekSA bhaMga-vicaya-isa anuyogadvArame utkRSTa aura anutkRSTa sthitikA bandha karanevAle jIvoMke unake bandha nahIM karanevAle jIvoke sAtha kitane bhaMga hote haiM egasamao, ukkasseNa atomuhutta / aNukkassao Thidivadho jahaNNeNa atomuhutta / ukkasseNa aNatakAlamasakhejA poggalapariyaTTA Ixxx jahaNNae pagadaM / duvidho Ni(so-ogheNa AdeseNa ya | tattha ogheNa sattaNha kammANa japaNaDhidivadhakAlo kevacira kAlAdo hodi 1 jaha0 uka0 atomu 0 / ajahaNNa kevacira kAlAdo0 1 aNAdiyo apajavasido tti bhgo| yo so sAdi0 jaha0 ato0, uka0 addhapoggalapariyaTTa / (mahAba0) / tattha ukkassae payada / duviho Nidde so-ogheNa AderoNa ya / tatya ogheNa moNIyassa ukkassaThdiI kevacira kAlAdo hodi 1 jahaNeNa egasamao / ukasseNa atomuhutta / aNuka0 kevacira 0 ? jaha0 atomuhutta / ukka0 aNaMtakAlamasakhejA poggalapariyaTTA / jahaNNae payada / duviho Niso-ogheNa AdeseNa ya / tattha ogheNa mohaNIyasta jaNachidI kevacira kAlAdo hodi 1 jahaNNukasseNa egasamao / ajahaNNa0 aNAdio apajavasido, aNAdio sapajavasido vA / jayadha 1 aMtaraparUvaNA-badhatara duvidha-jahaNNaya ukassayaM ca / ukkassae pagada | duvidho Nidda soogheNa AdeseNa ya / tattha ogheNa sattaNDa kammANa ukatsaThidivadhatara jahaNNeNa atomuhutta / ukasseNa aNatakAlamasakhejA poggalapariyaTTA / aNukkassadvidivadhatara jahaNeNa egasamao / ukasseNa atomuhutta / xxx jahaNNae pagada / duvidho Nihaso-ogheNa AdeseNa ya / tattha ogheNa sattaNDa kammANa jaha0 Natthi atara | aja0 jaha0 egasamao / ukasseNa atomuhutta / ( mhaav0)| aMtarANugamo duviho-jahaNNamukkassa ceTi / ukasse payada | duviho gidda so-ogheNa AdeseNa ya / tattha oveNa ukatsaTidi atara kevacira kAlAdo hodi ? jahaNNeNa atomuhutta / ukatseNa aNatakAlama sakhejA poggalapariyaTTA / aNukkassadidi-atara kevacira kAlAdo hodi 1 joNa egsmo| ukasmeNa atomuhutta | xxxjahaNNae payada / duviho Ni so-ogheNa AdeseNa ya / tattha ogheNa mohaNIyassa jahaNNAjahaNNaDhiINa Natyi atara / jayadhA 2 NANAjovehiM bhaMgavivayaM duvidha-jahaNNaya uktsaya ca / upassae pagaDha / tattha dama apadagANAvaraNIyansa ukkansiyAe ThidIe badhagA jIvA te aNuphassiyAe avadhagA / ye aNuphassiyAe TiTIe
Page #192
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sutta [ 3 sthitivibhakti isa vAtakA vicAra kiyA gayA hai| jaise kadAcit sarva jIva mohakarmakI utkRSTa sthitivibhaktise rahita hai / kadAcit bahutase jIva mohakarmakI utkRSTa sthitivibhaktise rahita hai aura eka jIva mohakarmakI utkRSTa sthitivibhaktivAlA hai / kadAcit bahutase jIva mohakarmakI utkRSTa sthitivibhaktise rahita hai aura bahutase jIva mohakarmakI utkRSTa sthitivibhaktivAle hai| isa prakAra utkRSTa sthitivibhaktikI apekSA tIna bhaMga hote hai| anutkRSTa sthitivibhaktikI apekSA kadAcit sarva jIva anutkRSTa sthitivibhaktivAle haiN| kadAcit bahutase jIva anutkRSTa sthitivibhaktivAle hai aura eka jIva anutkRSTa sthitivibhaktise rahita hai| kadAcit vahutase jIva anutkRSTa sthitivibhaktivAle haiM aura bahutase jIva anutkRSTa sthitivibhaktise rahita hai, ye tIna bhaMga hote hai| isI prakArase nAnAjIvokI apekSA jaghanya aura ajavanya sthitivibhaktivAle jIvoke tIna-tIna aMga hote hai| isa prakArase pratyeka karmake baMdhake sAtha anya karmoMke bhaMgokA vicaya isa anuyogadvArame kiyA gayA hai| bhAgAbhAgaprarUpaNA-karmoMkI utkRSTasthitike bandha karanevAle jIva sarva jIvarAzike kitane sAgapramANa hai ? anantaveM bhAgapramANa hai| anutkRSTa sthitivandha karanevAle jIva kitane bhAgapramANa hai ? sarva jIvoke ananta bahubhAgapramANa hai| isI prakAra jaghanya sthitike vandha karanevAle jIva anantave bhAga hai aura ajaghanya sthitike vandhaka jIva ananta vahubhAgapramANa hai, isa prakArase isa anuyogadvArame sarva mUlakarma aura unakI uttaraprakRtiyoke bhAgAbhAgakA vicAra kiyA gayA hai / prakRtame mohakarmakI utkRSTa aura jaghanya sthitiyokI vibhakti karanebadhagA jIvA, te ukkassiyAe ThidIe avdhgaa|xxx edeNa aThThapadeNa duvidho giddeso-opeNa AdeseNa ya / tattha ogheNa aTaThaNhaM kammANa ukkassiyAe ThidIe siyA savve abadhagA, siyA avadhagA ya badhago ya, siyA abadhagA ya baMdhagA ya / eva aNukkasse vi, Navari paDiloma bhANidavvaM / Xxx jahaNNage pagada / ta ceva aThThapada kAdavva / tassa duvidho Niddeso-ogheNa AdeseNa ya / tattha odheNa sattaNDa kammANa ukssbhgo| ( mhaav0)| NANAjIvehi bhagavicayANugameNa bhaNNamANe tattha NANAjIvehi ukkassabhagavicae idamapada-je ukasmassa-vihattiyA te aNukkassassa avittiyA, ne aNukassassa vittiyA te ukkassasma avittiyA / edeNa aThThapadeNa duviho Niso-oSeNa AdeseNa ya / tattha ogheNa mohaNIyassa ukassaTTibIe siyA save jIvA avihattiyA, siyA avihattiyA ca vihattio ca, siyA avihattiyA ca vittiyA ca / eva timNi bhagA 3 / aNukarasaTiThadIe siyA savve vihattiyA, siyA vihattiyA ca avihattio ca, siyA vihattiyA ca avittiyA ca Ixxx jahaNNayammi aThThapada / ta jahA-je jahaNNassa vittiyA te ajahaNNassa avittiyA, je ajahaNNassa vihattiyA te jahaNNassa avihttiyaa| eTeNa aTThapadeNa duviho Niso-ogheNa AdeseNa ya / tattha ogheNa mohaNIyassa jahaNNaDhiIe miyA savve jIvA avihattiyA, siyA avihattiyA ca vihattio ca, siyA avihattiyA ca vittiyA ca, evaM tiNi bhgaa| evamajaha / Navari vittiyA puca bhANiyava / jayadha0 1 bhAgAbhAgapparUvaNA-bhAgAbhAga duvidha-jahaSNapa ukassaya ca / ukssae pagada / duvidhI Niddeso-ogheNa AdeseNa ya / tattha ogheNa aThThaNDa pi kammANa ukatsaTidiva vagA sadhyajIvANa kevaDiyo bhAgo ? aNatabhAgo / aNukssiidavadhagA jovA savvajIvANa kevaDio bhAgo? aNatA bhAgA | XXX jahaNaNage pagada / duvidho Ni so-ogheNa ATeseNa yA tatya opeNa sattAha kammANa jadda ajaha umma
Page #193
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 22 ] sthitivibhakti-anuyogadvAra - nirUpaNa vAle jIva sarva jIvoke anantave bhAga hai aura anutkRSTa tathA ajaghanya sthitike bandhaka jIva anantabahubhAga hai, aisA jAnanA cAhie / 'parimANa prarUpaNA - isa anuyogadvAra meM eka samaya ke bhItara karmoM kI utkRSTa, anutkRSTa, jaghanya aura ajaghanya sthitike bandha karanevAle jIvoke parimANakA vicAra kiyA gayA hai / jaise - eka samayame mohakarmakI utkRSTa sthitike vibhaktivAle jIva asaMkhyAta hai / anutkRSTa sthitike vibhaktivAle jIva ananta hai / jaghanya sthitikI vibhaktivAle jIva saMkhyAta hai aura ajaghanya sthitikI vibhaktivAle jIva ananta hai / isa prakArase sarva mUlakarma aura unakI uttaraprakRtiyokI vibhaktivAle jIvoke parimANakA varNana isa parimANaanuyogadvAra se kiyA gayA hai / kSetra prarUpaNA - isa anuyogadvArame utkRSTa sthitibandhake bandhaka jIva kitane kSetrame rahate hai, anutkRSTa sthitike bandhaka jIva kitane kSetrame rahate haiM aura jaghanya- ajaghanya sthiti ke bandhaka jIva kitane kSetrame rahate haiM, isa bAtakA vicAra kiyA gayA hai / prakRtame mohanIyakarma vivakSita hai, ataH usakI utkRSTa sthitivibhaktivAle jIva lokake asaMkhyAtave bhAgame rahate hai aura anutkRSTa sthitivibhaktivAle jIva sarvalokame rahate hai / isI prakArase jaghanya aura ajaghanya sthitivibhaktivAle jIvokA kSetra jAnanA cAhie / isa prakArase sarva mUla karmoM aura unakI uttaraprakRtiyo ke vartamAnakAlika kSetrako varNana isa anuyogadvAra me kiyA gayA hai / 1 87 bhago / ( mahAba0 ) / bhAgAbhAgAnugamo du viho - jahaNNao ukkassao cedi / tattha ukasse payada | duviho Nidda eso-ogheNa AdeseNa ya / tattha ogheNa mohaNIyassa ukassaTThidivihattiyA jIvA savvajIvANa kaivaDio bhAgo ? aNatimabhAgo / aNukkassaTThidivihattiyA jIvA savvajIvANa kevaDio bhAgo ' aNatA bhAgA / xxx jahaNNae payada | du viho Niddeso- ogheNa AdeseNa ya / tattha ogheNa mohaNIyassa jaNaTThidivihattiyA jIvA savvajIvANa kevaDio bhAgo 1 aNatimabhAgo / ajahaNNaThidivihattiyA jIvA savvajIvANa kevaDio bhAgo 1 aNatA bhAgA | jayadha0 1 parimANaparUvaNA - parimANa duvidha-jahaNNaya ukkassaya ca / ukkassage pagadaM / duvidho gidda soogheNa AdeseNa ya / tattha ogheNa aTTaNTa kammANa ukkatsaTThidivadhA kevaDiyA ? asakhejA / aNukkassadidivadhagA kevaDiyA ? aNatA / XXX jahaNNae pagada / duvidho gidda so-ogheNa AdeseNa ya / tattha ogheNa sattaNTa kammANa jahaNNaTThidivadhagA kettiyA ? saMkhejA / ajahaNNa TriTThadivadhagA kettiyA 1 aNatA / ( mahAba 0 ) parimANAnugamo duviho jahaNNao ukkassao cedi / ukkasse payada / duviho gidda so- ogheNa AdeseNa ya / tattha ogheNa mohaNIyassa ukkassaTThidivihattiyA jIvA kettiyA ? asakhenA | aNukkassaTThidivihattiyA jIvA kentiyA 1 aNatA XXX | jahaNNae payada / duviho gidda so-ogheNa AdeseNa ya / tattha ogheNa mohaNIyassa jahaNNaTThidivihattiyA jIvA kettiyA ? sakhejA / ajahaNNaTThadivihattiyA jIvA kentiyA 1 aNatA | jayadha0 2 khettaparUvaNA - khetta duviva-jahaNaNayaM ukkasya ca / ukassae pagada | duvivo hi so- ogheNa AdeseNa ya / tattha ogheNa aTTaNTa kammANaM ukkassaTThidibaMdhagA jIvA kevaDi khette ? logassa atakhejadibhAge | aNuvatsaTThidivadhagA jIvA kevaDi khette 1 savvaloge / XXX jahaNNage pagada | duvivo eisooveNa AdeseNa ya / tattha oveNa sattaNDa kammANaM jahaNNaThidivadhagA jIvA kaivaDi sete ? logassa asasejadibhAge / ajahaNaTTidivadhagA jIvA kevaTi sette ? savcaloge | ( mahAnaM 0 ) khettANugamo duvihojahaNao upassao vedi / upasme pagada | duviho gidda e so-oveNa AdeseNa ya / tatya oveNa mohaNIyatsa
Page #194
--------------------------------------------------------------------------
________________ 88 kalAya pAhuDa sutta [3 sthitivibhakti 'sparzanaprarUpaNA-isa anuyogadvAramai karmoMkI utkRSTa, anutkRSTa, jaghanya aura aja- . ghanya sthitivandha karanevAle jIvoke trikAla-gocara spRSTa kSetrakA prarUpaNa kiyA gayA hai| jaisemohakarmakI utkRSTasthitikI vibhaktivAle jIvone kitanA kSetra spRSTa kiyA hai ? vartamAnakAlakI apekSA lokakA asaMkhyAtavA~ bhAga aura atIta-anAgata kAlakI apekSA dezona ATha vaTe caudaha, athavA teraha vaTe caudaha bhAgapramANa kSetra spRSTa kiyA hai / anutkRSTasthiti-vibhaktivAle jIvone sarvaloka spRSTa kiyA hai / jaghanyasthiti-vibhaktivAle jIvone lokakA asaMkhyAtavaoN bhAga aura ajaghanyasthiti-vibhaktivAle jIvone sarvaloka spRSTa kiyA hai / isa prakArase zeSa sAta mUla karmoM aura unakI uttaraprakRtiyokI utkRSTa-anutkRSTa, tathA jaghanya-ajadhanya sthitikI vibhaktivAle jIvoke trikAla-vipayaka spRSTa kSetrakA varNana kiyA gayA hai / kAlaprarUpaNA-isa anuyogadvArame nAnA jIvo kI apekSA karmokI utkRSTa-anutkRSTa aura jaghanya-ajaghanya sthitikA vandha kitane kAla taka hotA hai, isa vAtakA vicAra kiyA gayA hai / jaise-mohanIyakarmakI utkRSTa sthitibaMdhakA jaghanyakAla eka samaya hai / aura utkRSTakAla palyopamakA asaMkhyAtavaoN bhAga hai / anutkRSTa sthitivandhakA sarvakAla hai / mohakarmake javanya sthitivandhakA jaghanyakAla eka samaya hai aura utkRSTakAla saMkhyAta samaya hai| ajadhanyasthitike baMdhanekA sarvakAla hai / isa prakArase sarva mUlakoM aura uttaraprakRtiyoke utkRSTaanutkRSTa tathA jaghanya-ajaghanya sthitike jaghanya-utkRSTa vandhakAlakA nirUpaNa kiyA gayA hai / ukkassaTidivihattiyA kevaDi khette ? logassa asakhejadibhAge / aNukatsaTidivihattiyA kevaDi khette ? savvaloe |xx x jahaNNae payada / duviho Ni so ogheNa AdeseNa ya / tatya jovaNa jaNa ajANadeg ukkassamago | jayadha 1 phosaNaparUvaNA-phosaNa duvidha-jahaNNaya ukassaya ca / ukassae pagada / duvidho Nidda soogheNa AdeseNa ya / tattha oveNa sattaNha kammANa ukkassaThidivadhagehi kevaDigra khetta phosida ? logarasa asakhejadimAgo, aTTha-teraha codasabhAgA vA desUNA | aNukkasaThidivadhahi kevaDiya khetta kosida ? svvlogo| xx x jahaNage pagada / duvidho Nidda so-oveNa AdeseNa ya / tattha oveNa aTTAha kammANa jahaNNa-ajahmaNaTidivaMdhagANa khettabhago / ( mhaav.)| posaNANugamo duviho-jaddaNNao ukkassao ca / ukkatse payada / duviho Ni(so-ogheNa AdezeNa ya / tattha ogheNa mohaNIyassa ukkassaTidivittiehi kevaDiya khetta posida ? logassa asakhejadibhAgo, aThTha teraha codasabhAgA vA desUNA / aNukkasahidivihattiyANa khettbhgo|xxx jahaNNae payada / duviho jidda so-ogheNa AdeseNa ya / tattha ogheNa mohaNIyassa jahaNNahidivihattiehi kevaDiya skhetta posiTa ? logassa askhejdibhaago| ajahaNNaTidivihattiyANa savalogo / jayadha0 2 kAlaparUvaNA-kAla duvidha-jahaSNayaM ukkassaya ca / ukssa e pagada / duvidho Nihe so. oveNa AdeseNa ya / tattha ogheNa sattaNha kammANaM utsaTidivaghagA kevacira kAlAdo hoti 1 jahaNeNa egsmo| ukkasseNa palidovamassa asaMkhejadibhAgo / aNukkatsaTidivadhagA devacira kAlAdo hoti / savvadAxxx jahaNNage pagada | duvidho Niheso-ogheNa AdeseNa ya / tattha ogheNa sattaNT kammANa jaNa kidivadhagA kevacira kAlado haoNti ? jahaNNukkasseNa aMtomuhutta / aja0 sambaddhA / ( mhaay0)| kAlA Nugamo duvido jahAo ukkansao ceTi / tatya ukta e payada / daviho Niso-ogheNa ATegeNa y|
Page #195
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthitivibhakti-anuyogadvAra - nirUpaNa 'antaraprarUpaNA - isa anuyogadvAra me nAnA jIvo kI apekSA karmavandhake antarakAlakA nirUpaNa kiyA gayA hai| jaise - mohakarmakI utkRSTasthiti-vibhaktivAle jIvo ke antarakA jaghanyakAla eka samaya aura utkRSTakAla aMgulake asaMkhyAtaveM bhAgamAtra asaMkhyAta utsarpiNI aura avasarpiNI kAlake samaya pramANa hai / mohanIyakI jaghanyasthiti-vibhaktike antarakA jaghanyakAla eka samaya aura utkRSTakAla chaha mAsa hai / mohakarmakI ajaghanyasthitivibhaktikA antara nahI hotA hai / 89 gA0 22 ] sannikarSa prarUpaNA - mohakarmakI vivakSita prakRti ke utkRSTavandhakA karanevAlA jIva anyaprakRtiyokA kyA utkRSTabandha karatA hai, athavA kyA anutkRSTavandha karatA hai, isa prakAra se eka prakRtikI utkRSTasthitike bandhakake sAtha dUsarI prakRtikI utkRSTa anutkRSTa Adi sthiti ke bandhakakA vicAra kiyA gayA hai / jaise- midhyAtvakI utkRSTasthitikA vandha karanevAlA jIva solaha kaSAya, napuMsakaveda, arati, zoka, bhaya aura jugupsAkA niyamase bandha karanevAlA hotA hai / kintu vaha unakA utkRSTavandha bhI karatA hai, aura anutkRSTavandha bhI karatA hai / yadi utkRSTa - bandha karatA hai, to use utkRSTasthitibandhameMse eka samaya kamase lekara palyake asaMkhyAtave bhAga kama taka bA~dhatA hai / isa prakArase mohakarmakI zeSa prakRtiyoke sAtha bhI midhyAtvake utkRSTaanutkRSTa sthitibandhakA vicAra kiyA gayA hai / mohakarmakI prakRtiyo ke samAna hI zepa karmoMkI tattha ogheNa mohaNIyassa ukkarasaThi vihattiyA kevacira kAlAdo' jahaNaNeNa egasamao / ukkasseNa palidovasta asakhejadibhAgo / aNukka0 ke0 1 savvaddhA / XXX jahaNNae payada / duviho Niddaso - ogheNa AdeseNa ya | ogheNa mohaNIyassa jahaNNaThidivihattiyA kevacira kAlAdo ? jahaNeNa egasamao / ukkasTeNa sakhejA samayA / aja0 savvaddhA / jayadha0 1 aMtaraparUvaNA - atara duvidha-jahapNaya ukkasya ca / ukkassAe payaTa / duvidho Nidda soogheNa AdeseNa ya / tattha ogheNa aTUTThaNha kammANa ukkassaTriTThadivadhatara jaddaNNeNa egasabhao / ukkasse agularasa asase0 asakhejjAo osappiNi ussappiNIo / aNukkassaTThidivadhatara Natthi / Xxx jahaNae pagada | duvidho niddeso-ogheNa AdeseNa ya / tattha ogheNa sattaNha kammANa jaddaNNaTThadivadhataraM jaNeNa egasamao / ukkasseNa chammAsa / aja0 Natthi atara (mahAva 0 ) atarANugamo duviho-jahaNNao ukkarasao cedi / ukkassae payada / duviho Niddeso-ogheNa AdeseNa ya / tattha ogheNa mohaNIyassa ukkassaTThidivihattiyANamatara kevacira kAlAdo hodi ? jahaNeNa egasamao / ukkasseNa agulssa asakhejjadibhAgo / aNukka0 Natthi atara / XX X jahaNae payada / duvido Nidda so- ogheNa AdeseNa ya / tattha ogheNa mohaNIyassa jahaNaTThivihattiyANamatara jahaNeNa egasamao / ukkasseNa chammAsA | aja0 Natyi atara / jayadha0 2 baMdhasaNNiyAsa parUvaNA-caghasaNNiyAsa duvidha-jahaNaya ukkasya ca / ukkassae pagada / duvidho gidda so- oghega AdeseNa ya / tatya ogheNa NANAvaraNIyassa ukassaTThidiM baghato chaha kammANa NiyamA badhago / ta tu ukkassA vA, aNukkassA vA / ukassAdo aNukkassA samayUNamAdi kADhUNa palidovamatsa asasejadibhAgRNa vadhadi / Ayugassa siyA vadhago, siyA avadhago / jai badhago, NiyamA uktsA / AvAdhA puNa bhayaNinA / eva chaNTa kammANa | Ayugassa ukkarasaTThidi badhato sattaNDa kammANa niyamA badhagA / ta tu ukkA vA aNukkassA vA / ukkassAdo azukkassA tiTThANapadida vadhadi - amakhenadibhAgahINa vA 12
Page #196
--------------------------------------------------------------------------
________________ kalAya pAhuDa sutta [ 3 sthitivibhakti uttaraprakRtiyome bhI isI prakArase sannikarpakA vicAra isa anuyogadvArame kiyA gayA hai / yahA~ itanI bAta dhyAna rakhaneke yogya hai ki mUla mohanIyakarmame sannikarpa saMbhava nahIM hai| bhAvArUpaNA-bhAvAnugamakI apekSA kisI bhI mUlakarma yA unakI uttaraprakRtiyokI utkRSTha-anutkRSTa aura javanya-ajaghanya sthitivibhaktivAle sarvajIvoke ekamAtra audayikabhAva pAyA jAtA hai| alpabahutvaprarUpaNA-isa anuyogadvArame sarva karmoMkI utkRSTa-anutkRSTAdi sthitibandha karanevAle jIvoke alpabahutvakA vicAra kiyA gayA hai / jaise-mohanIyakarmakI utkRSTasthitike vibhaktivAle jIva sabase kama hai / inase anutkRSTasthitike vibhaktivAle jIva anantaguNita hai| jaghanyasthiti-bandhaka jIva sabase kama hai / unase ajaghanyasthiti-vandhaka jIva anantaguNita hai / isa prakArase sarva mUlakarmoMkI aura unakI uttaraprakRtiyokI utkRSTa-anutkRSTa aura jaghanya-ajadhanya sthitivandhakI vibhaktivAlokA alpavahutva jAnanA cAhie / bhujAkAra-anuyogadvArame bhujAkAra, alpatara aura avasthita ina tInokA vicAra kiyA jAtA hai / jo jIva kama sthitise adhika sthitiko prApta ho, use bhujAkAra sthitivibhaktivAlA kahate hai / jo adhika sthitise kama sthitiko prApta ho, use alpatara sthitivibhaktivAlA kahate hai aura jisakI pahale samayake samAna dUsare samayame sthiti rahe, use avasthita-sthitivibhaktivAlA kahate hai / isa prakAra mohanIyakarmakI tIno prakArakI sthitivAle sakhejadibhAgahINa vA, sakhejaguNahINa vA / (mahAba0) / ettha mUlapayaDiMTidivihattIe jadivi saNNiyAso Na sabhavai, to vi utto, uttarapayaDIsu tassa sabhavadasaNAdo / jayadha0 1 bhAvaparUvaNA-bhAvANugameNa duvidha-jahaNNaya ukkassaya ca / ukkassae pagada / duvidho Niddeso-ogheNa AdeseNa ya / tattha ogheNa aThThaNDa kammANa ukkassANukkassiidavadhagA tti ko bhAvo ? odahao bhAvo / xxx jahaNNae pagada / duviho Ni so-ogheNa AdeseNa ya / tattha ogheNa aTTaha kammANaM jahaNNa-ajahaNNaDhidivadhagA tti ko bhAvo ? oTaigo bhAvo / ( mahAba0) bhAvANugameNa samvattha odaio bhAvo | jayadha0 2 appAvahugaparUvaNA-appAbahuga duvidha-jIva-appAbahuga ceva dvidi-appAbahugaM ceva / jIva appAbahuga tividha-jahaNNa ukkassa jahaNNukkassaya ca / ukkassae pagada / duviho Niddeso-ogheNa AdeseNa ya / tattha ogheNa savvatyovA ahaM kammANa ukkassagaThidivadhagA jIvA / aNukkatsagaThidivadhagA jIvA aNataguNA Ixxx jahaNNae pagada / duvidho Niddeso-ogheNa AdeseNa ya / ogheNa sattAha kammANa savvatthovA jahaNNachidibaMdhagA jIvA / ajahaNNajhidivadhagA jIvA aNataguNA / ( mhaav0)| appA. bahugANugamo duviho-jahaNNao ukkassayo cedi / ukkasse payada / duvidho Niso-ogheNa AdeseNa ya / tattha ogheNa samvatthovA mohaNIyassa ukkassaThidivihattiyA jIvA / aNukkatsaTTidivihattiyA jIvA aNataguNA | xxx jahaNNae payada / duviho Niddeso-oSeNa AdeseNa ya / tattha ogheNa jaha0 ajaha ukkarasabhago ! jayadha0 : bhujagAravaMdho-bhujagAravadhetti tattha ima aTTapada-jAo ehi TThidIo baghaTi aNatarAdi sakkAvida vidikkate samae appadarAdo bahudara badhadi ti eso bhujagArabadho NAma | appaTakhaye tti tattha ima aThThapada-jAyo ehi Tidoo vavadi aNatara ossarakA viTavidikkate samae bahudarATo appadara baMdhAda
Page #197
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 22] sthitivibhakti-arthapada-nirUpaNa 5. edANi ceva uttarapayaDihidivihattIe kAdavANi / 6. uttarapayaDihidivihattimaNumaggaissAmo / 7. taM jahA / tattha aTThapadaM-eyA hidI hidivihattI, aNeyAo dvidIo dvidivihttii| jIvokA pAyA jAnA saMbhava hai| vivakSitakarmake bandhakA abhAva hokara punaH usa karmakA bandha karanevAleko avaktavyasthiti-vibhaktivAlA kahate hai| bhujAkAravibhaktime inakA vicAra teraha anuyogadvArose kiyA gayA hai| unake nAma isa prakAra hai-samutkIrtanA, svAmitva, kAla, antara, nAnAjIvokI apekSA bhaMgavicaya, bhAgAbhAga, parimANa, kSetra, sparzana, kAla, antara, bhAva aura alpavahutva / padanikSepa-bhujAkArabaMdhakA jaghanya aura utkRSTapadoke dvArA vizepa varNana karaneko padanikSepa kahate hai / isa adhikArame 'pada' zabdase vRddhi, hAni aura avasthAna ina tIna padokA grahaNa kiyA gayA hai / ye tIno pada utkRSTa bhI hote hai aura jaghanya bhI / isa anuyogadvArame yaha batalAyA gayA hai ki koI eka jIva yadi prathama samayame apane yogya jaghanya sthitivandha karatA hai aura dUsare samayame vaha sthitiko bar3hAkara bandha karatA hai, to usake vandhame adhikase adhika kitanI vRddhi ho sakatI hai aura kamase kama kitanI vRddhi ho sakatI hai / isI prakAra yadi koI jIva utkRSTa sthitivandha kara rahA hai aura anantara samayame vaha sthitiko ghaTAkara vandha karatA hai, to usa jIvake vandhame adhikase adhika kitanI hAni ho sakatI hai aura kamase kama kitanI hAni ho sakatI hai| vRddhi yA hAnike na honepara jo jyokA tyo pUrva pramANavAlA hI bandha hotA hai, vaha avasthitabandha kahalAtA hai| isa prakAra padanikSepa adhikArame vRddhi, hAni aura avasthAna, ina tInokA vicAra kiyA jAtA hai / vRddhi-isa anuyogadvArame paDguNI hAni aura vRddhike dvArA sthitibandhakA vicAra kiyA gayA hai| cUrNisU0 -mUlaprakRtisthitivibhaktimeM batalAye gaye ina hI anuyogadvAroko uttaraprakRtisthitivibhaktime bhI prarUpaNa karanA cAhie / / 5 // cUrNisU0-aba uttaraprakRtisthitivibhaktikA anumArgaNa karate haiM / vaha isa prakAra hai| usame yaha arthapada hai-eka sthiti bhI sthitivibhakti hai, aura aneka sthitiyA~ bhI sthitivibhakti hai // 6-7 // vizepArtha-karmasvarUpase pariNata hue kArmaNa pudgalaskandhoke karmapanA na chor3akara rahaneke kAlako sthiti kahate hai / karmakI aisI eka sthitiko ekasthiti kahate haiM / isa eka sthitikI vibhakti hotI hai, kyoki, eka samaya kama, do samaya kama Adi sthitiyose usame bheda pAyA jAtA hai / athavA, sUkSmasAmparAyika saMyatake mohakarmake antima samayasambandhI karmaskandhake tti eso appadarabadho NAma | avachidavadhe tti tatya ima aThThapada-jAo ehi TdiIo badhadi aNa tara osakkAvida-ussakkAvidavidikkate samae tattiyAo ceva badhAdi tti emo avadibaMdho NAma / edeNa aThThapadeNa tattha imANi terasa aNiyogadvArANi-samukkittaNA sAmitta jAva appAbahuge tti / mahAva0
Page #198
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sutta [ 3 sthitivibhakti 8. edeNa aTThapadeNa / 9. pamANANugamo / 10. micchattassa ukkassaDidivihattI sattari-sAgarovama- koDAkoDIo paDivuNNAo / 11. evaM sammatta sammAgicchattANaM / Navari aMtomuhuttaNAo / 92 kAlako eka sthiti kahate hai, kyoki, vaha sthiti ekasamaya- mAtra niSpanna hai / yaha sthiti bhI sthitivibhakti hai, kyoki vaha dvisamayAdi sthitiyoMse bhinna hai / utkRSTa, do samaya kama utkRSTa Adi kramase aneka prakArakI sthitiyA~ hotI hai, unhe anekasthiti kahate hai / athavA, mohakarmakI uttaraprakRtiyokI sthitiko aneka sthiti kahate hai, aura una sthitiyokI vibhaktiko uttaraprakRtisthitivibhakti kahate haiM / 2 cUrNisU0 - isa arthapadake dvArA uttaraprakRtisthitivibhaktikA pramANAnugama karate hai / arthAt una cauvIsa anuyogadvArome se pahale uttara prakRtiyoke addhAchedako kahate hai | midhyAtvaprakRtikI utkRSTa sthitivibhakti pUre sattara kor3Akor3I sAgaropama kAlapramANa hai / / 8-10 / / vizeSArtha - mithyAtvakarmakI yaha utkRSTasthiti eka samayame baMdhanevAle samayaprabaddhakI apekSA kahI hai, kyoki, jo kArmaNa-vargaNAokA skandha jIvake mithyAdarzana Adi vandhakAraNose mithyAtvakarmarUpa pariNata hokara vandhako prApta hotA hai, usakI utkRSTasthiti samayAdhika sAta hajAra varSapramANa abAdhAkAlako Adi lekara nirantara eka-eka samayakI adhikatA ke kramase pUre sattara kor3Akor3I sAgaropamakAla taka dekhI jAtI hai / ava samyaktva aura samyagmithyAtvaprakRti kI utkRSTa sthitivibhakti kahate hai - cUrNisU0 - isI prakAra samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtvakI utkRSTasthitivibhakti jAnanA cAhie / vizepa bAta yaha hai ki ye dono antarmuhUrta kama hotI hai // 11 // vizeSArtha - Upara mohakarmake mithyAtvaprakRti kI utkRSTa sthitivibhaktikA pramANa pUre sattara kor3Akor3I sAgaropama batAyA gayA hai, usame eka antarmuhUrta kama karanepara samyaktvaprakRtika utkRSTasthiti ho jAtI hai / tathA yahI pramANa samyagmithyAtvaprakRti kI utkRSTasthitivibhaktikA hai / isakA kAraNa yaha hai ki samyaktva prakRti aura samyagmithyAtva, ina donoko vandhaprakRtiyo me nahI ginAyA gayA hai, kyoki, anAdimidhyAdRSTi jIvake prathamopazamasamyaktvakI utpattike pUrva inakA astitva nahIM pAyA jAtA hai / yahA~ yaha zaMkA kI jAsakatI hai, ki jaba ye dono vandha-prakRtiyA~ nahIM haiM, taba inakA yaha uparyukta sthitikAla kaise saMbhava ho sakatA hai ? isakA uttara yaha hai ki jaba anAdi mithyAdRSTi jIva prathama vAra samyaktvako utpanna karatA hai, taba vaha samyaktvaprApti ke prathama samayame midhyAtvadravyake tIna vibhAga kara detA hai / jaise koDhoko jaoNtese dalanepara tIna vibhAga ho jAte haiM kucha to tupa-rahita zuddha cAvala bana jAte haiM, kucha Adhe tupa-rahita ho jAnepara bhI ardha-tupa-saMyukta vane rahate hai, aura kucha jyoke tyo apane pUrNarUpame hI nikalate haiM / isI prakAra prathamopagamasamyaktva ke utpanna karanevAle bhAvarUpa yaMtra ke ye dvArA mithyAtvarUpa kodoke Dhale jAnepara midhyAtva, samyagmithyAtva aura samyaktva prakRti,
Page #199
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 22] sthitivibhakti-pramANAnugama-nirUpaNa 12. solasaNhaM kasAyANamukkassahidivihattI cattAlIsasAgarovamakoDAkoDIo pddivunnnnaao| 13. evaM NavaNokasAyANaM, Navari aavliuunnaao| 14. evaM savyAsu gadIsu nneyvyo| tIna bhAga ho jAte haiN| isa prakAra mithyAtvaprakRtike tIna bhAga ho jAnepara aTThAIsa mohaprakRtiyoMkI sattAvAlA mithyAtvako prApta ho mithyAtvakarmakI utkRSTasthitikA bandha kara antarmuhUrta pazcAt vedakasamyaktvako prApta ho aura avaziSTa arthAt antarmuhUrta kama sattara koDAkor3I sAgaropama sthitiko samyaktva grahaNa karaneke prathama samayame hI samyagmithyAtva aura samyaktvaprakRtime saMkramAtA hai| isa prakAra ina dono prakRtiyokI utkRSTa sthitivibhaktikA pramANa antarmuhUrta kama sattara kor3Akor3I sAgaropama bana jAtA hai / isa prakAra darzanamohakI tIno prakRtiyokI utkRSTa sthitivibhaktikA pramANa vatAkara aba cAritramoha-sambandhI solaha kaSAyokI utkRSTa sthitivibhaktikA kAla batalAneke lie uttarasUtra kahate haiM cUrNim 0-anantAnubandhI, apratyAkhyAnAvaraNa, pratyAkhyAnAvaraNa aura saMjvalana, ina cAroke krodha, mAna, mAyA aura lobharUpa solaha kapAyokA utkRSTa sthiti-vibhaktikAla pUrA cAlIsa kor3Akor3I sAgaropama hai // 12 // vizeSArtha-isakA kAraNa yaha hai ki utkRSTa saMklezavAle mithyAdRSTi jIvake dvArA vaoNdhe huye kArmaNavargaNAskandhoMkA solaha kapAyarUpase pariNamana hokara sakala jIvapradezopara samayAdhika cAra hajAra varpa-pramita AvAdhAkAlako Adi lekara cAlIsa kor3Akor3IsAgaropamakAla taka nirantara karmasvarUpase avasthAna pAyA jAtA hai / aba nava nokaSAyokA utkRSTa sthitivibhaktikAla kahane ke lie uttarasUtra kahate haiM cUrNisU0-isI prakAra nava nokaSAyokI utkRSTa sthitivibhaktikA kAla jAnanA cAhie / vizeSatA kevala itanI hai ki yaha AvalipramANa kama hai // 13 // vizeSArtha-nava nokaSAyokI sthitivibhaktikA utkRSTakAla eka AvalI kama cAlIsa koDAkor3I sAgaropama hotA hai / isakA kAraNa yaha hai ki solaha kapAyokI utkRSTa sthitikA vandha karaneke anantara aura baMdhAvalIkAlako vitAkara eka AvalI kama cAlIsa koDAkor3I sAgara-pramANa ukta kapAyakI sthitiko nava nokapAyome saMkramaNakara denepara nava nokapAyokI sthiti-vibhaktikA sUtrokta utkRSTakAla siddha ho jAtA hai / cUrNisU 0-jisa prakAra Upara oghakI apekSA sthitivibhaktikA utkRSTa kAla batalAyA gayA hai, usI prakAra sabhI gatiyome jAnanA cAhie // 14 // vizeSArtha-cUrNikArane isa sUtrake dvArA sarvagatiyome aura zepa sarvamArgaNAomeM addhAcchedake jAnanekI sUcanA kI hai, so vizepa jijJAsu jana isake lie jayadhavalA TIkA ko dekheN|
Page #200
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sutta [ 3 sthitivibhakti 15. eto jahaNNayaM / 16. micchatta sammAmicchatta-vArasakasAyANaM jahaNNadivihattI egA TThidI dusamayakA laTThidiyA / 94 1 cUrNisU0 (0 - aba isase Age sthitivibhaktike jaghanya addhAcchedako kahate hai / midhyAtva, samyagmithyAtva aura anantAnubandhI Adi bAraha kapAyokI sthitivibhaktikA jaghanyakAla do samayapramANa kAlasthitivAlI eka sthiti hai // 15-16 // vizeSArtha - midhyAtva Adi sUtrokta caudaha mohaprakRtiyokI sthitivibhaktike upayukta jaghanyakAla vatalAnekA kAraNa yaha hai ki asaMyata samyagdRSTi guNasthAnase lekara apramattasaMyata guNasthAna taka jIva darzanamohanIya karmakI kSapaNA ke yogya hote haiM, ataeva ina cAro guNasthAnose koI eka guNasthAnavartI jIva - jisane ki pahale hI anantAnubandhIcatuSTayakA abhAva kara diyA hai - darzanamohanIya karma kI kSapaNAke lie udyata huA taba adhaHpravRttakaraNake kAlame anantaguNI vizuddhise vRddhiko prApta ho, aprazasta karmo ke apane pUrvavartI anubhAgabaMdhakI apekSA anantaguNitahIna anubhAgabaMdhako baoNdhakara, tathA prazastakarmoM ke apane pUrvavartI anubhAgavandhase anantaguNita adhika anubhAgabandhako baoNdhakara bhI vaha sthitikAMDakaghAta, anubhAgakAMDakaghAta aura guNazreNIrUpa karma-pradeza-nirjarAse unmukta hI rahatA hai / punaH apUrvakaraNake kAla meM pravezakara prathama samaya me hI sthitikAMDakaghAta, anubhAgakAMDakaghAta, guNazreNInirjarA aura nahI baeNdhanevAlI mithyAtva aura samyagmithyAtva ina dono aprazasta karmaprakRtiyAM ke guNasaMkramaNako prArambha karatA hai / ina kriyAvizepoke dvArA vaha apUrvakaraNake kAlame saMkhyAta hajAra sthitikAMDakoko, aura sthitikAMDakose saMkhyAtaguNita anubhAgakAMDako ke apasaraNoko karake tathA saMkhyAta hajAra sthitibaMdhApasara ke dvArA utpanna huI guNazreNInirjarAse karmaskandhoko galAtA huA vaha anivRttikaraName praveza karatA hai | anivRttikaraNake kAlame bhI hajAro sthitikAMDakaghAtI aura anubhAgakAMDakaghAtoko karake aura pratisamaya asaMkhyAtaguNI guNazreNIke dvArA karmaskandhoko galAkara anivRttikaraNa - kAlake saMkhyAta bhAga vyatIta honepara udayAvalIse bAhara sthita palyopamake asaMkhyAtaveM bhAgapramANa sthitivAlI mithyAtvakI carimaphAlIko lekara samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtva, ina dono saMkramAtA huA, tathA upari-sthita eka samaya kama udyAvalIpramANa sthitiyoko stiyukasaMkramaNake dvArA saMkramaNa karatA hai, usake antima samaya meM mithyAtva ke eka niSekakI niSekasthiti do samaya kAlapramANa pAI jAtI hai / isI prakAra samyagmithyAtva aura anantAnubaMdhI Adi bAraha kapAyoke jaghanya sthitivibhaktikAlako jAnanA cAhie / vizeSa bAta yaha hai ki unakI apanI apanI caramaphAliyoMko parasvarUpase saMkramaNakara aura udayAvalI - praviSTa niSekasthitiyoko stivukasaMkramaNake dvArA saMkrAmita karanepara jaba eka niSeka-sthitike kAla meM do samaya avaziSTa raha jAte haiM, taba una una prakRtiyokI jaghanya sthitivibhakti hotI hai / ina saba karmokI caramaphAliyA~ apane-apane anivRttikaraNakAloke saMkhyAta bhAga vyatIta honepara patita hotI hai / kintu, anantAnubandhI- kapAyacatuSTayakI caramaphAlI anivRttikaraNakAla ke
Page #201
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 22 ] sthitivibhakti-pramANAnugama-nirUpaNa 17 sammatta-lohasaMjalaNa-itthi-NavaMsayavedANaM jahaNNadvidi vihattI egA hidI egasamayakAlaTThidiyA / 18. kohasaMjalaNassa jahaNNahidivihattI ve mAsA aNtomuhuttuunnaa| antima samayame patita hotI hai, aisA vizepa jAnanA cAhie / samyagmithyAtvakI udvelanA honepara bhI jaghanya sthitivibhakti hotI hai, kyoki, vahaoNpara bhI do samayakAlavAlI eka nipeka-sthiti pAI jAtI hai| cUrNisU0-samyaktvaprakRti, lobhasaMjvalana, strIveda aura napuMsakaveda, ina karmaprakRtiyokI sthitivibhaktikA jaghanyakAla eka samaya-pramANa kAlasthitivAlI eka sthiti hai // 17 // vizeSArtha-sUtrokta arthake spaSTIkaraNake lie yahaoNpara samyaktvaprakRtikI jaghanya sthitivibhaktike kAlako kahate hai-samyagmithyAtvakI caramaphAlIko samyaktvaprakRtime saMkramaNakara denepara usa samaya usakA sthiti-sattva ATha varpapramANa hotA hai / punaH isa ATha varpapramANa sthiti-sattvakA antamuhUrtamAtra sthitikAMDakoke pramANase ghAta karatA huA aura samyaktvaprakRtikA pratisamaya apavartana karatA huA vaha saMkhyAta hajAra sthitikAMDakoke hone taka calA jAtA hai| tatpazcAt unake vyatIta honepara samyaktvaprakRtikI caramaphAliko naSTa karaneke lie grahaNa karatA huA kRtakRtyavedakakAlapramANa sthitiyoko chor3akara zepakA grahaNa karatA hai| punaH use grahaNakara aura guNazreNInikSepake dvArA nikSipta kara anivRttikaraNake kAlako samApta karatA hai / isa prakAra pratisamaya apavartana karatA huA ekasamayakAlapramANa eka sthitike udayame sthita rahane taka udayAvalI-praviSTa sthitiyoko galAtA jAtA hai / usa samaya samyaktvaprakRtikI jaghanya sthitivibhakti hotI hai| isI prakAra lobhasaMjvalana Adi zepa prakRtiyokI sthitivibhaktikA jaghanya kAla jayadhavalA TIkAse jAna lenA caahie| pUrvasUtrame kahI gaI mithyAtva, samyagmithyAtva Adi prakRniyokI jaghanya sthitivibhakti eka samaya kAlapramANa nahIM kahanekA kAraNa yaha hai ki unakA samyaktvaprakRti ke samAna svodayase kSapaNa nahI hotA hai| cUrNisU0-krodhasaMjvalanakapAyakI jaghanya sthitivibhaktikA kAla antamuhUrta kama do mAsapramANa hai // 18 // vizeSArtha-caritramohakA kSapaNa karanevAlA jIva jaba krodhasaMjvalanakI do kRSTiyokA kSaya karake tIsarI kRSTikA kSaya karatA huA usakI prathama sthitime eka samaya adhika eka AvalI-pramANa kAlake zepa rahane para krodhasaMjvalanake pUre do mAsapramANa jaghanyabandhako vaoNdhatA hai, taba eka samaya kama do AvalIpramANa krodhasaMjvalanake zuddha samayapravaddha rahate hai| kyoki, usa samaya utpAdAnucchedake dvArA krodhake purAtana sattvakI carimaphAlIkA niHzaMpa vinAza pAyA jAtA hai / tatpazcAt baMdhAvalIke atikrAnta honepara, eka samaya kama AvalIpramANa phAliyoke para-prakRtirUpase saMkrAmita honepara, tathA do samaya kama do AvalI pramANa samayaprabaddhoMke sampUrNataH parasvarUpase cale jAnepara usa samaya eka samaya kama do AvalIse nyUna do mAsa
Page #202
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sutta [3 sthitivibhakti 19. mANasaMjalaNassa jahaNNadvidivihattI mAso aMtomuhuttUNo / 20. mAyAsaMjalaNassa jahaNahidicihattI addhamAso aMtomuhuttUNo / 21. purisavedassa jahaNNadvidivihattI aTTa vastANi aNtomuhttuunnaanni| 22. chaNNokasAyANaM jahaNNahidivihattI saMkhejjANi vassANi / pramANa krodhasaMjvalanakapAyake carama samayaprabaddhakI sthiti rahatI hai / yahI krodhasaMjvalanakapAyakI sthitivibhaktikA jaghanya kAla hai / cUrNisU0-mAnasaMcalanakapAyakI jaghanya sthitivibhaktikA kAla antarmuhUrta kama / eka mAsa hai // 19 // vizeSArtha-cAritramohakA kSapaNa karanevAlA jIva jaba mAnasaMjvalanakapAyakI do kRSTiyokA kSaya karake tIsarI kRSTikA vedana karatA hai, tava usa tIsarI kRSTikI prathamasthitike eka samaya adhika AvalIpramANa zeSa rahanepara mAnakapAyakA caramasthitibaMdha sampUrNa eka mAsa rahatA hai| isase Upara eka samaya kama do AvalImAtra kAla vyatIta honepara caramasamayaprabaddhakI sthitime antarmuhUrta kama eka mAsapramANa kAlavAle nipeka pAye jAte hai / yahI mAnasaMjvalanakapAyakI sthitivibhaktikA jaghanyakAla hai / cUrNisU0-mAyAsaMjvalanakapAyakI jaghanya sthitivibhaktikA kAla antarmuhUrta kama ardha mAsa hai // 20 // vizeSArtha-yataH mAyAsaMjvalanakapAyake caramasthitibaMdhake nipeka antarmuhUrta kama ardha mAsapramANa hote hai, isalie, eka samaya kama do AvalIpramANa navIna samayaprabaddhoke galA denepara antarmuhUrta kama ardhamAsamAtra nipeka-sthitiyA~ pAI jAtI haiM, isa kAraNa yahIpara jaghanya sthitivibhakti hotI hai| cUrNisU0-puruSavedakI jaghanyasthitivibhaktikA kAla antarmuhUrta kama ATha varSa hai|| 21 // vizeSArtha-isakA spaSTIkaraNa isa prakAra hai-carimasamayavartI savedI kSapakake dvArA purupavedakA vA~dhA huA jaghanya sthitibaMdha ATha varpapramANa hotA hai / kintu nipekasthitiyA~ antamuhUrta kama ATha varpapramANa hotI hai, kyoki, antarmuhUrtapramANa avAdhAkAlame nipekokI racanA nahIM hotI hai / punaH eka samaya kama do AvalI kAlapramANa Upara jAkara antarmuhUrta kama ATha varSapramANa purupavedakI nipekasthiti pAI jAtI hai| cUrNisU0-hAsya Adi chaho nokapAyokI jaghanya sthitivibhaktikA kAla saMkhyAta varSa hai // 22 // vizepArtha-tIna veToMmese kisI eka veda ora cAroM saMjvalanakapAyomeMse kisI eka kapAyake udayase ApakazreNIpara car3hakara aura yathAkramase napuMsakaveda tathA strIvaMdakA kSapaNakara. tatpazcAt chaho nokapAyoke kSapaNakAlake carama samayame antima sthitikAMDakakI caramaphAlIka
Page #203
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 22] sthitivibhakti-svAmitva-nirUpaNa 23. gadIsu aNumaggidavvaM / 24. eyajIveNa sAmittaM / 25. micchattassa ukassahidivihattI kassa ? 26. ukkassahidi baMdhamANassa / 27. evaM solasakasAyANaM / 28. sammatta-sammAmicchattANamukkassadvidivihattI kassa ? 29. micchattassa ukkassa hidi baMdhidUNa aMtomuhuttaddha paDibhaggo' jo dvidighAdamakAdUNa sabalahu sammatta paDivaNNo tassa paDhamasamayavedayasammAdihissa / saMkhyAta varpapramANakI sthiti zeSa rahanepara chaha nokapAyoMkI jaghanya sthitivibhakti hotI hai| ataeva unakI jaghanya sthitivibhaktikA kAla saMkhyAta varpa upalabdha ho jAtA hai| oghake samAna hI Adezame bhI jaghanya sthitivibhaktikA kAla jAnanA cAhie, yaha batalAneke lie yativRSabhAcArya samarpaNasUtra kahate haiM cUrNisU0-gatiyome (tathA indriya Adi zeSa samasta mArgaNAomeM) jaghanya sthitivibhaktike kAlakA ukta prakArase anumArgaNa karanA cAhie // 23 // sarvavibhakti, nosarvavibhakti Adi anuyogadvAroke sugama honese unhe na kahakara eka jIvakI apekSA svAmitvAnuyogadvArake kahaneke lie yativRpabhAcArya pratijJAsUtra kahate hai cUrNisU0-aba eka jIvakI apekSA sthitivibhaktike svAmitvako kahate hai // 24 // svAmitva do prakArakA hai, jaghanya aura utkRSTa / inameMse oghakI apekSA pRcchApUrvaka uttara dete hue utkRSTa sthitivibhakti ke svAmitvakA nirUpaNa karate hai cUrNisU0-mithyAtvaprakRtikI utkRSTa sthitivibhakti kisake hotI hai ? mithyAtvakI utkRSTa sthitikA bandha karanevAle jIvake utkRSTa sthitivibhakti hotI hai // 25-26 // cUrNisU0-jisa prakAra mithyAtvake utkRSTa svAmitvakA nirUpaNa kiyA, usI prakArase anantAnubandhI Adi solaha kaSAyokI utkRSTa sthitivibhaktikA svAmitva jAnanA cAhie, kyoki, tIvra saMklezase utkRSTasthitiko bA~dhanevAle mithyAdRSTi jIvame hI ina solaha kapAyokI utkRSTa sthitivibhaktikA pAyA jAnA saMbhava hai, anyatra nahIM // 27 // cUrNisU0-samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtvakI utkRSTa sthitivibhakti kisake hotI hai ? mithyAtvakI utkRSTa sthitiko bA~dhakara punaH antarmuhUrta kAlataka pratibhagna huA arthAt utkRSTa sthitibandhake yogya utkRSTa saMklezase pratinivRtta evaM tatprAyogya vizuddhise avasthita jo jIva sthitighAtako nahIM karake sarvalaghukAlase samyaktvako prApta huA hai, aise prathama samayavartI vedakasamyagdRSTi jIvake samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtvakI utkRSTa sthitivibhakti hotI hai // 28-29 // vizeSArtha-mohakI aTThAIsa prakRtiyokI sattAvAlA, tIvra saMklezapariNAmI, sAkAra aura jAgRta upayogase upayukta jo mithyAdRSTi jIva mithyAtvake utkRSTa sthitisattvase girakara 1. paDibhaggo ukssaTidivadhukkassasakilesehi paDiNiyatto hodRNa visohIe paDido tti maNidaM hodi / jayadha0 13
Page #204
--------------------------------------------------------------------------
________________ phasAya pAhuDa sutta [3 sthitivibhakti 30.NavaNokasAyANamukkassahidivihattI kassa 131.kasAyANamukkassadvidiM baMdhidaNa AvaliyAdIdassa / 32. etto jahaNNayaM / 33. micchattassa jahaNNahidivihattI kassa ? 34. maNusassa vA maNusiNIe vA khavijamANayamAvaliyapavihaM jAdhe dusamayakAlahidigaM sesaM tAdhe / 35. sammattassa jahaNNadvidivihattI kassa ? 36. carimasamaya-akkhINadaMsaNamohaNIyassa / 37. sammAmicchattassa jahaNNadvidivihattI kassa ? 38. sammAmicchattaM khavijamANaM vA uvvellijamANaM vA jassa dusamayakAlaTThidiyaM sesaM tassa khatassa antarmuhUrtakAla taka tatprAyogya vizuddhise avasthita ho sthitighAtako na karake sarvajaghanya antamuhUrtakAlase vedakasamyaktvako prApta hotA hai, usake prathama samayame mithyAtvakI utkRSTa sthitike samyaktvaprakRti aura samyanmithyAtvame saMkramita honepara samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtvakI utkRSTa sthitivibhakti hotI hai, aisA jAnanA cAhie / cUrNisU0-hAsya Adi nava nokapAyokI utkRSTa sthitivibhakti kisake hotI hai ? solaha kapAyokI utkRSTa sthitiko vaoNdhakara eka AvalIpramANa kAla vyatIta karanevAle jIvake nava nokaSAyokI utkRSTa sthitivibhakti hotI hai| isakA kAraNa yaha hai ki acalAvalImAtra kAlataka baoNdhI huI solaha kapAyokI utkRSTa sthitikA nokaSAyome saMkrama nahI hotA hai||30-31|| cUrNi sU0-ava isase Age jaghanya sthitivibhaktike svAmitvakA nirUpaNa karate haiM-mithyAtvakI jaghanya sthitivibhakti kisake hotI hai ? udayAvalIme praviSTa evaM kSapaNa kiyA jAnevAlA mithyAtva java do samaya-pramANakAlakI sthitivAlA hokara zepa rahe, taba darzanamohanIyakI kSapaNA karanevAle manuSya athavA manuSyanIke mithyAtvakI jaghanya sthitivibhakti hotI hai // 32-34 // vizepArtha-yahA~ manuSyapada sAmAnyarUpase kahA gayA hai, ataeva usase bhAvapurupavedI aura bhAvanapuMsakavedI manuSyokA grahaNa karanA caahie| isI prakAra manuSyanIpadase bhI bhAvastrIvedI manuSyakA grahaNa karanA cAhie, kyoki, dravyase puruyaveTI jIvake hI darzanamohanIyakarmakA kSapaNa mAnA gayA hai / sUtrame jo 'AvalIpraviSTa' pada diyA hai, usakA Azaya yaha hai ki mithyAtvakI antima phAlike pararUpase saMkrAnta ho jAnepara udayAvalIme praviSTa nipeka hI pAye jAte hai / unake adhaHsthitigalanase galate hue jaba do samayako kAlasthitivAlA mithyAtvakA nipeka zepa rahatA hai, taba mithyAtvakI jaghanya sthitivibhakti hotI hai / cUrNisU0-samyaktvaprakRtikI jaghanya sthitivibhakti kisake hotI hai ? mithyAtva aura samyagmithyAtva, ina dono prakRtiyokA kSaya karake jo samyaktvaprakRtike kSaya karaneke lie taiyAra hai aura jisake darzanamohake kSaya honeme eka samayamAtra zepa hai, aise caramasamayavartI akSINa darzanamohanIyakarmavAle jIvake samyaktvaprakRtikI jaghanya sthitivibhakti hotI hai / samyanmithyAtvaprakRtikI jaghanya sthitivibhakti kisake hotI hai ? kSapaNa kiyA jAnevAlA, athavA udvelanA kiyA jAnevAlA sambanmithyAtvakarma jaba do samayamAtra kAla-sthitivAlA
Page #205
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 22) sthitivibhakti-svAmitva-nirUpaNa vA ubellaMtassa vA 39. aNaMtANubaMdhINaM jahaNNadvidivihattI kassa 140. aNaMtANubaMdhI jeNa visaMjoidaM AvaliyaM paviThaM dusamayakAlaDhidigaM sesaM tassa / 41. aTTahaM kasAyANaM jahaNNahidivihattI kassa ? 42. aTThakasAyakkhavayassa dusamayakAla hidiyassa tassa / 43. kodhasaMjalaNassa jahaNNahidivihattI kassa ? 44. khavayasta carimasamaya-aNillevide kohasaMjalaNe / 45. evaM mANa-mAyAsaMjalaNANaM / hokara zepa rahe, tava samyagmithyAtvakI kSapaNA karanevAle athavA udvelanA karanevAle jIvake samyagmithyAtvaprakRtikI jaghanya sthitivibhakti hotI hai| anantAnuvandhI-kapAyacatuSTayakI jaghanya sthitivibhakti kisake hotI hai ? jisane anantAnuvandhI-kapAyacatuSTayakI visaMyojanA kI hai aura udayAvalIme praviSTa huA, anantAnuvandhIcatuSkakA sattva java do samayamAtra kAlasthitivAlA hokara zepa rahA hai, usa samaya usa jIvake anantAnubandhIkapAyacatuSTayakI jaghanya sthitivibhakti hotI hai| apratyAkhyAnAvaraNa Adi ATha madhyama kaSAyoMkI jaghanya sthitivibhakti kisake' hotI hai ? apratyAkhyAnAvaraNAdi ATha kaSAyoke kSapaNa karanevAle jIvake jaba do samayapramANa kAlasthitivAle ATha kapAya zepa rahe, taba usake ukta ATho kaSAyokI jaghanya sthitivibhakti hotI hai // 35-42 // vizeSArtha-jaba koI saMyata caritramohanIyakarmakI kSapaNAke lie udyata hokara adhaHpravRttakaraNa aura apUrvakaraNako yathAvidhi karake anivRttikaraName pravezakara sthiti tathA anubhAgasambandhI bahupradezokA ghAta karake anivRttikaraNakAlake saMkhyAta bhAga vyatIta ho jAnepara ATha madhyama kapAyokA kSapaNa prAraMbhakara asaMkhyAtaguNita zreNIke dvArA karmapradezaskaMdhoko galAtA huA saMkhyAta hajAra anubhAgakAMDakokA patana karatA hai aura usI samaya ATho kapAyoke carama sthitikAMDako aura anubhAgakAMDakoko ghAta karaneke lie grahaNa karatA hai / punaH unakI caramaphAliyoke nipatita ho jAnepara udayAvalIke bhItara eka samaya kama AvalIpramANa nipeka pAye jAte hai / una nipekoke yathAkramase adhaHsthitike dvArA galate hue ATha kapAyomese jaba jisa karmaprakRtikI do samaya-kAlavAlI eka sthiti avaziSTa rahatI hai, taba usa prakRtikI jaghanya sthitivibhakti hotI hai, aisA abhiprAya jAnanA cAhie / carNisU0-saMjvalana krodhakapAyakI jaghanya sthitivibhakti kisake hotI hai ? krodhasaMjvalanake caramasamayame nirlepana arthAt kSapaNa nahIM karate hue usa avasthAme vartamAna kSapakake saMjvalana krodhakapAyakI jaghanya sthitivibhakti hotI hai| isI prakAra mAnasaMjvalana aura mAyAsaMcalanakI jaghanya sthitivibhakti jAnanA cAhie // 43-45 // vizepArtha-jisa prakAra krodhasaMjvalanakI jaghanya sthitivibhaktike svAmitvakA nirUpaNa kiyA hai, usI prakAra mAnasaMjvalana aura mAyAsaMcalanakI bhI jaghanya sthitivibhaktike svAmitvako jAnanA cAhie / arthAt anirlepita mAnasaMcalanake caramasamayame vartamAna Apakake mAnasaMjvalanakI aura anirlepita mAyAsaMjvalanake caramasamayame vartamAna apakake mAyAsaMcalana
Page #206
--------------------------------------------------------------------------
________________ 100 kasAya pAhuDa sutta [3 sthitivibhakti 46. lohasaMjalaNassa jahaNNadvidivihattI kassa ? 47. khavayassa carimasamayasakasAyassa / 48. itthivedassa jahaNNahidivihattI kassa ? 49. carimasamayaitthivedodayakhavayassa / 50. purisavedassa jahaNNadvidivihattI kassa ? 51. purisavedakhavayassa carimasamayaaNillevidapurisavedassa / 52. Naqsayavedassa jahaNNaTThidivihattI kassa ? 53. carimasamayaNaqsayavedodayakkhavayassa / 54. chaNNokasAyANaM jahaNNahidivihattI kassa ? 55. khavayassa carime dvidikhaMDae vaTTamANassa / 56. NirayagaIe Neraiesu sammattassa jahaNahidivihattI kassa ? 57. carimasamayaakkhINadaMsaNamohaNIyassa / kI jaghanyasthiti vibhakti hotI hai / cUrNimU0-lobhasaMjvalanakI jaghanya sthitivibhakti kisake hotI hai ? carama-samayavartI sakaSAyI kSapakake lobhasaMjvalanakaSAyakI jaghanya sthitivibhakti hotI hai // 46-47 // vizeSArtha-adhaHsthitigalanAke dvArA dvicaramAdi niSekoke galAnevAle, sthitikAMDakaghAtake dvArA samasta uparitana sthitiniSekoke ghAta karanevAle, tathA udayAgata eka nipekame vartamAna aise caramasamayavartI sUkSmasAmparAyika kSapaka saMyatake lobhasaMjvalanakI jaghanya sthitivibhakti hotI hai| cUrNisU0-khIvedakI jaghanya sthitivibhakti kisake hotI hai ? strIvedake carama samayavartI udayAgata eka nipeka-sthitimeM vartamAna strIvedI bAdarasAmparAyika saMyata kSapakake strIvedakI jaghanya sthitivibhakti hotI hai| purupavedakI jaghanya sthitivibhakti kisake hotI hai ? caramasamayavartI aura puruSavedakA jisane abhI kSapaNa nahI kiyA hai, aise puruSavedI vAdarasAmparAyika kSapakake purupavedakI jaghanya sthitivibhakti hotI hai| napuMsakavedakI jaghanyasthitivibhakti kisake hotI hai ? napuMsakavedake caramasamayavartI udayAgata eka niSekasthitime vartamAna napuMsakavedake udayavAle vAdarasAmparAyikasaMyata kSapakake napuMsakavedakI jaghanyasthitivibhakti hotI hai| hAsya Adi chaha nokapAyokI jaghanya sthitivibhakti kisake hotI hai ? hAsyAdi chaha nokaSAyoke antima sthitikhaMDame vartamAna kSapakake chaho nokapAyokI jaghanya sthitivibhakti hotI hai| narakagatime nArakiyoM meM samyaktvaprakRtikI jaghanya sthitivibhakti kisake hotI hai ? jisake darzanamohanIyakarmake kSaya karaneme eka samaya zepa hai aise nArakIke samyaktvaprakRtikI jaghanya sthitivibhakti hotI hai // 48-57 // vizeSArtha-jo mithyAdRSTi manuSya tIvra AraMbha-pariNAmoke dvArA narakAyukA baMdha kara cukA hai, aura pIche tIrthaMkarake pAdamUlako prApta hokara aura samyaktvako grahaNa karake Ayuke antarmuhUrtapramANa avaziSTa rahanepara tIno karaNoko karake mithyAtva aura samyagmithyAtva, ina dono prakRtiyoko anivRttikaraNake kAlame kSapaNakara, samyaktvaprakRtike carama sthitikAMDakakI caramaphAlIko grahaNa karake tathA udayAdi guNazreNIrUpase ghAta karake sthita hai, aise jIvako kRtakRtyavedaka kahate hai / usI avasthAme jIvanake samApta honeke sAtha hI kApotalezyAse
Page #207
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 22) sthitivibhakti-svAmitva-nirUpaNa 58. sammAmicchattassa jahaNNadvidivihattI kassa ? 59. crimsmyuvvellmaannss| 60. aNaMtANubaMdhINaM jahaNNahidivihattI kassa ? 61. jassa visaMjoide dusamayakAlaTThidiyaM sesaM tassa / 62. sesaM jahA udIraNAe tahA kAyavyaM / pariNata ho prathama pRthivIme utpanna hue, tathA caramagopucchAko chor3akara zepa sarva gopucchAke galAnevAle aura eka samayakAlavAlI samyaktvaprakRtikI eka sthitime vartamAna aise nArakI kSAyikasamyagdRSTi jIvake samyaktvaprakRtikI jaghanya sthitivibhakti hotI hai| cUrNisU0-nArakiyome samyagmithyAtvaprakRtikI jaghanya sthitivibhakti kisake hotI hai ? samyagmithyAtvaprakRtikI udvelanA karanevAle caramasamayavartI mithyAdRSTi nArakIke samyagmithyAtvaprakRtikI jaghanya sthitivibhakti hotI hai // 58-59 // vizeSArtha-jaba koI nArakI samyagdRSTi jIva mithyAtvako prApta hokara aura usame antarmuhUrta raha karake samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtva, ina donokI udvelanA prArambha kara sarva prathama palyopamake asaMkhyAta bhAgamAtra sthitikhaMDoko yathAkramase girAkara samyaktvaprakRtikI udvelanA karatA hai aura punaH samyagmithyAtvaprakRtike palyopamake asaMkhyAtaveM bhAgapramANa sthitikhaMDoko girA kara antima udvelanAkAMDakakI antimaphAlIko galAtA hai, taba eka samaya kama AvalIpramANa gopucchAe avaziSTa rahatI hai| punaH unhe bhI adha:sthitigalanAke dvArA galA denepara do samayakAlavAlI eka nipekasthiti dekhI jAtI hai, usI samaya samyagmithyAtvaprakRtikI jaghanya sthitivibhakti hotI hai / cUrNisU0-anantAnuvandhI krodha, mAna, mAyA aura lobhakapAyakI jaghanya sthitivibhakti kisake hotI hai ? anantAnubandhIkapAyake visaMyojana karanepara jisa jIvake usakI do samayakAlapramANa sthiti zeSa rahatI hai, usake anantAnubandhI kaSAyakI jaghanya sthitivibhakti hotI hai // 60-61 // cUrNisU0-zeSa prakRtiyokI jaghanya sthitivibhaktikA svAmitva-nirUpaNa jaisA udIraNAmeM kahA hai, usa prakArase karanA cAhie // 62 // vizeSArtha-apratyAkhyAnAvaraNAdi bAraha kapAya, bhaya aura jugupsA, ina zepa prakRtiyomeMse pahale mithyAtvaprakRtikI jaghanya sthitikA svAmitva kahate hai-jo asaMjI paMcendriya tiryaMca apane mithyAtvake sAgaropamasahasrapramANa utkRSTa sthitivandhamese palyopamake saMkhyAtaveM bhAgamAtra sthitisattvako ghAtakara apane yogya jaghanya sthitisattvako karake punaH antarmuhUrtaMkAla taka jaghanya sthitisattvavAle mithyAtvako vaoNdhatA huA avasthita rahatA hai ki itaneme hI jIvanake samApta ho jAnese marA aura do samayavAle eka vigrahako karake narakagatime nArakiyome utpanna huA / vahA~ vaha vigrahagatisambandhI una dono hI samayome asaMjI paMcendriyake yogya mithyAtvakI sthitiko vaoNdhatA hai, kyoki, asaMjJI paMcendriyose Aye hue aura saMjI paMcendriyaparyAptakome utpanna hokara jaba taka zarIrako grahaNa nahIM kiyA hai, taba taka usa jIvake antaH
Page #208
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sutta 102 63. evaM sesAsu gadI aNumaggidavvaM / [64. kAlo / ] 65 micchattassa ukkassaTThidisaMtakampio kevaciraM kAlAdo hodi 1 66. jahaNeNa egasamao / 67. ukkasseNa aMtomuhattaM / [ 3 sthitivibhakti kor3Akor3I sAgarapramANa sthitivandha karanekI zaktikA abhAva rahatA hai / isa prakAra vigrahagatike dono samayome vartamAna jIvake mithyAtvaprakRtikI jaghanya sthitivibhakti hotI hai / isa hI jIvake apratyAkhyAnAvaraNAdi vAraha kaSAya tathA bhaya aura jugupsA ina do nokapAyokI bhI jaghanya sthitivibhakti hotI hai / vizeSatA kevala itanI hai ki jahA~ usake mithyAtvakI javanya sthitikA vandha palyopamake saMkhyAtave bhAgase hIna sahasra sAgaropama hotA thA, vahA~ usI jIvake ina caudaha prakRtiyokA sthitivandha sAgaropamasahasrake palyopamake saMkhyAta bhAgase kama sAta bhAgosese cAra bhAga - pramANa hotA hai / bhaya aura jugupsAko chor3akara zeSa sAta nokapAyokI jaghanya sthitivibhaktikA svAmitva bhI isI prakAra jAnanA cAhie | bheda kevala yaha hai ki hAsyAdi jina prakRtiyokA vandha narakagatime nahI hotA hai, unakI vandha-vyucchitti asaMjJI paMcendriya-bhavake antima samayame hI ho jAtI hai aura unakI pratipakSI arati Adi prakRtiyA~ narakagatime utpanna honeke prathama samayase ba~dhane lagatI hai / ataeva apanI-apanI pratipakSI prakRtiyo ke vandhakAla ke antima samayame, una prakRtiyokI jaghanya sthitivibhaktikA svAmitva jAnanA cAhie / cUrNisU0 - isI prakAra zeSa gatiyome svAmitvakA anumArgaNa karanA cAhie // 63 // vizeSArtha - jisa prakAra Upara narakagatime sarva prakRtiyokI jaghanya sthitivibhaktike svAmitvakA nirUpaNa kiyA hai, usI prakArase zeSa tIno gatiyo meM mohakarmakI sarvaprakRtiyokI jaghanya sthitivibhaktike svAmitvakA anveSaNa karanA cAhie / tathA isa sUtra ke dezAmarzaka honese indriya Adi zepa mArgaNAome bhI usI prakArase jaghanya sthitivibhaktikA nirNaya karanA cAhie / aisI sUcanA cUrNikArane kI hai, ataeva vizepa jijJAsu jana mahAbandhake sthitibandhaprakaraName aura isa sUtra para uccAraNAcArya dvArA kI gaI vistRta vyAkhyAko jayadhavalA TIkAme dekhe | 0 cUrNisU0 - [aba sthitivibhaktike kAlakA nirNaya karate haiM - ] mithyAtvakI utkRSTa sthitikA satkarmika - baMdha karake sattva sthApita karanevAlA jIva kitane kAla taka hotA hai ? arthAt mithyAtvaka utkRSTa sthitivibhaktikA kitanA kAla hai ? jaghanyakAla eka samaya hai aura utkRSTakAla antarmuhUrta hai // 64-67 // vizeSArtha - jaba koI jIva eka samayakAlamAtra mithyAtvakI utkRSTa sthitikA baMdha karake dUsare samaya me utkRSTa sthitikA baMdha nahIM karatA hai, usa samaya usa jIvake midhyAtvakI utkRSTa sthitivibhaktikA kAla eka samayapramANa pAyA jAtA hai / mithyAtvaprakRtikI utkRSTa sthitike baoNdhanekA utkRSTa kAla antarmuhUrta - pramANa hai / isakA kAraNa yaha hai ki utkRSTa dAha yA saMkuzako prApta jIva hI midhyAtvaprakRtikA utkRSTa sthitibandha karatA hai aura utkRSTa -
Page #209
--------------------------------------------------------------------------
________________ gI0 22 ] sthitivibhakti-kAla-nirUpaNa 68. evaM solasakasAyANaM / 69. Nava sayaveda - aradi-soga- bhayaduguMchANamevaM ceva / 70 sammatta sammAmicchattANamukassaTTidi vihattio kevaciraM kAlAdo hodi 1 71. jahaNNukkasseNa egasamao / 72. ithiveda- purisaveda-hassa-radINa mukassa Didi - vihattio kevaciraM kAlAdo hodi 1 73. jahaNeNaM egasamao / 74. ukkasseNa AvaliyA / 75. evaM savvAsu gadIsu / 76. jahaNNahidisaMtakammiyakAlo / 77 micchatta-sammatta sammAmicchattasaMklezakA kAla antarmuhUrta -pramANa mAnA gayA hai, ataeva kAraNake anurUpa kAryakA honA svAbhAvika hai / cUrNi 0 - isI prakAra se solaha kapAyokI utkRSTa sthitivibhaktikA jaghanyakAla eka samaya aura utkRSTakAla aura antarmuhUrta - pramANa hai / isa hI prakAra napuMsakaveda, arati, zoka, bhaya aura jugupsA, ina prakRtiyokI utkRSTa sthitivibhaktikA jaghanyakAla aura utkRSTakAla jAnanA cAhie || 68-69 // 103 cUrNisU0 - samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtva, ina donokI utkRSTa sthitivibhaktikA kitanA kAla hai ? ina dono prakRtiyokI utkRSTa sthitivibhaktikA jaghanya aura utkRSTa kAla eka samaya hai || 70-71 // vizeSArtha - - samyaktva aura samyagmidhyAtva, ina dono prakRtiyoke utkRSTa bandha karane - ke eka samayamAtra jaghanya aura utkRSTa kAla kahanekA kAraNa yaha hai ki mohakarmakI aTThAIsa prakRtiyokI sattAvAlA midhyAdRSTi jIva jaba tIvra saMklezase mithyAtvakI utkRSTa sthitikA bandha karake antarmuhUrta pazcAt hI vedakasamyaktvako grahaNa karatA hai, tava vedakasamyaktvake grahaNa karaneke prathama samayame hI samyaktva aura samyagmithyAtva ina dono prakRtiyokI utkRSTa sthiti pAI jAtI hai / cUrNisU0 - strIveda, purupaveda, hAsya aura rati ina cAra nokapAyokI utkRSTa sthitivibhakti kA kitanA kAla hai ? jaghanyakAla eka samaya aura utkRSTakAla eka AvalI -pramANa hai // 72-74 // vizeSArtha - isakA kAraNa yaha hai ki kapAyokA kamase kama eka samaya yA adhika adhika AvalI - pramANa kAla taka utkRSTa sthitibandha karake eka samaya yA eka AvalIkAlake anantara icchita nokapAyakA vadha karake kapAyokI galita zepa utkRSTa sthitike usame saMkramaNa kara denepara unake baMdhanekA niyama hai / cUrNisU0 - isI prakAra oghake samAna sabhI gatiyome bhI utkRSTa sthitivibhaktike kAlakI prarUpaNA jAnanA cAhie // 75 // cUrNisU0 0 - aba jaghanya sthitisatkarmika jIvoMke kAlako kahate hai-mithyAtva, samyagmithyAtva, samyaktvaprakRti, anantAnubandhI Adi solaha kapAya, strIveda puruSaveda aura napu
Page #210
--------------------------------------------------------------------------
________________ 104 kasAya pAhuDa sutta [ 3 sthitivibhakti solasakasAya-tivedANaM jahaNNukkasseNa egasamao / 78. chaNNokasAyANaM jahaNNavidisaMtakammiyakAlo jahaNNukasseNa aMtomuhuttaM / 79. aMtaraM / 80. micchatta-solasakasAyANamukkassaTThidisaMtakammigaM aMtaraM jahaNNeNa aMtomuhuttaM / 81. ukkassamasaMkhejjA poggalapariyaTTA / 82. evaM NavaNokasAyANaM, Nayari jahaNoNa egsmo| 83. sammatta-sammAmicchattANamukkassadvidisaMtakasakaveda, ina prakRtiyokI jaghanya sthitivibhaktikA jaghanya aura utkRSTakAla eka samaya hai / kyoki jaghanya sthitisattvake utpanna honeke dUsare hI samayameM ina prakRtiyokA vinAza pAyA jAtA hai / hAsya Adi chaha nokaSAyokI jaghanya sthitivibhaktikA jaghanya aura utkRSTakAla antarmuhUrta hai / // 76-78 // cUrNim 0-aba mohaprakRtiyokI utkRSTa sthitivibhaktikA antarakAla kahate haiMmithyAtva aura anantAnubandhI Adi solaha kapAyoke utkRSTa sthitisattvavAle jIvokA jaghanya antarakAla antarmuhUrtapramANa hai / / 79-80 // vizeSArtha-sUtrokta sattaraha mohaprakRtiyoke utkRSTa sthitivandhako vaoNdhanevAle jIvake utkRSTa sthitibandhako chor3akara anutkRSTa sthitivandhako antarmuhUrtakAla taka vaoNdhakara punaH ukta prakRtiyoke utkRSTa sthitivandha karanepara jaghanya antarakAla antarmuhUrtapramANa pAyA jAtA hai / isakA abhiprAya yaha huA ki dono utkRSTa sthitibaMdhokA madhyavartI anutkRSTa sthitivandhakAla ukta prakRtiyokA antarakAla kahalAtA hai| yahA~ yaha zaMkA kI jA sakatI hai ki mithyAtvaprakRti aura solaha kaSAyokA jaghanya antara eka samayapramANa kyo nahIM hotA hai ? isakA samAdhAna yaha hai ki utkRSTasthiti bAMdhakara pratinivRtta hue jIvake antarmuhUrtakAlake vinA utkRSTa sthitivandha honA asaMbhava hai| cUrNisU0-mithyAtva aura solaha kapAya, ina sattaraha mohaprakRtiyokA utkRSTa antarakAla asaMkhyAta pudgalaparivartanapramANa hai // 81 // / vizeSArtha-ukta prakRtiyoke utkRSTa sthitibandhako vAMdhakara nivRtta huA saMjI paMcendriya jIva anutkRSTa sthitibandhako usake utkRSTa bandhakAlake antima samaya taka vaoNdhatA huA samaya vyatIta karatA hai| tatpazcAt ekendriya jIvoma utpanna hokara asaMkhyAta pudgalaparivartanakAla taka uname paribhramaNa kara punaH trasa paMcendriyaparyAptaka jIvome utpanna hokara paryApta ho, utkRSTa saMklezako prApta ho, punaH ukta prakRtiyoke utkRSTa sthitibaMdhako karanevAle jIvake AvalIke asaMkhyAtaveM bhAga-pramANa asaMkhyAta pudgalaparivartanapramita utkRSTa antarakAla pAyA jAtA hai| cUrNisU0-isI prakAra hAsya Adi nava nokapAyokA antarakAla jAnanA cAhie / vizepa bAta yaha hai ki inakA jaghanya antarakAla eka samayamAtra hai / samyaktva aura samyamithyAtva, ina donoM prakRtiyoMkI utkRSTa sthitivibhaktikA jaghanya antarakAla antamuhUtepramANa hai // 81-83 //
Page #211
--------------------------------------------------------------------------
________________ gAM0 22 ] sthitivibhakti-antara - nirUpaNa 105 mmiyaM taraM jahaNeNa aMtomuhutaM / 84. ukassa muvaDUporagalapariyahaM 85. eto jahaNNayaMtaraM / 86. micchatta-sammatta vArasa kasAya-gavaNokasAyANaM jahaNNaTTidivihattiyassa Natthi aMtaraM / 87. sammAmicchatta- aNaMtANubaMdhINaM jahaNNaTThidivihattiyassa aMtaraM jahaNeNa aMtonuhuttaM / " vizeSArtha - mithyAtvakarmake utkRSTa sthitisattvavAle kisI jIvane vedakasamyaktvako prApta honeke prathama samayame samyaktva aura samyagmithyAtva ina dono prakRtiyokA utkRSTa sthitisattva sthApita kiyA aura dUsare hI samaya me anutkRSTa sthitisattvako prApta hokara sarva jaghanya antarmuhUrta kAla samyaktvake sAtha raha kara mithyAtvase pariNata ho, punaH utkRSTa sthitiko bAMdhakara, antarmuhUrta taka raha kara, vedakasamyaktvake yogya midhyAtvakI utkRSTa sthitisattvake sAtha vedakasamyaktvako prApta honepara samyaktva aura samyagmithyAtvaprakRtiyo ke utkRSTa sthiti - sattvako prApta hue jIvake ina dono prakRtiyo kI utkRSTa sthitivibhaktikA antarmuhUrtapramANa jaghanya antarakAla pAyA jAtA hai / cUrNis " (0 - samyaktva aura samyagmithyAtva ina dono prakRtiyokI utkRSTa sthitivibhaktikA utkRSTa antarakAla dezona ardhapudgalaparivartanapramANa hai // 84 // vizeSArtha - mohakarmakI chavvIsa prakRtiyokA sattva rakhanevAlA koI eka anAdi mithyAdRSTi jIva upazamasamyaktvako prApta huA aura usake sAtha antarmuhUrta raha kara mithyAtvako prApta ho utkRSTa sthitiko vAMdha kara pratinivRtta huA sthitighAta na karake aura vedakasamyaktvako grahaNa karake ukta dono prakRtiyo ke utkRSTa sthitisattvako karake tathA samyaktvake sAtha antarmuhUrtakAla taka rahakara mithyAtvako prApta ho kucha kama arthapudgalaparivartana taka paribhramaNa karake punaH tIno karaNIko karake upazamasamyaktvako prAptakara aura mithyAtvame jAkara punaH utkRSTa sthiti vadha kara antarmuhUrta se vedakasamyaktvako prApta hue jIvake prathama samaya me mithyAtvakI utkRSTa sthitiko samyaktva aura samyagmithyAtvame saMkramaNakara denepara ina dono prakRtiyokI utkRSTa sthitivibhaktikA utkRSTa antarakAla pAyA jAtA hai / ina cUrNisU0 0 - aba isase Age jaghanya sthitivibhaktikA antara kahate haiM - mithyAtva, samyaktvaprakRti, apratyAkhyAnAvaraNa Adi vAraha kaSAya aura hAsya Adi nava nokapAya, teIsa prakRtiyo kI jaghanya sthitivibhaktikA antara nahI hotA hai / kyoki, kSayakara diye gaye karmoMkI punaH utpatti nahI hotI hai / / 85-86 // cUrNisU0 - samyagmithyAtva aura anantAnuvandhI catuSTaya, ina pAca prakRtiyo kI jaghanya sthitivibhakti kA jaghanya antarakAla antarmuhUrta hai // 87 // vizeSArtha - udvelanAke dvArA samyagmithyAtva prakRtike jayanya sthitisattvako karatA huA koI jIva samyaktvake abhimukha hokara antara samvandhI caramaphAlI ko bhI apanIta karake tatpazcAta mithyAtvakI prathama sthiti eka samaya kama AvalImAtra praveza karake vahaoNpara samaya 14
Page #212
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sunta [ 3 sthitivibhakti 88. ukkasseNa uvaDapoggalapariyaDa' / 89. NANAjIvehi bhaMgavicao / 60. tattha aTThapadaM / taM jahA / jo ukassiyA TThidIe vihattio so aNukkassiyAe diDIe Na hodi vihattio / 91. jo aNukkassiyAe hidIe vihattio so ukkassiyAe dvidIe Na hodi vihattio / 92. jassa mohaNIyapayaDI atthi tammi padaM / akamme vavahAro Natthi / 93. edeNa aTThapadeNa micchattassa sacce jIvA ukassiyAe hidIe siyA avihattiyA / 94. siyA avihattiyA ca 106 gmithyAtvakarmakI jaghanya sthitisattvako prApta karake antarako prApta ho kramase mithyAtvakI prathamasthitiko galAkara, upasamasamyaktvako prApta ho, antarmuhUrta rahakara, vedakasamyaktvako prAptakara punaH antarmuhUrttakAlase anantAnubandhI kaSAyacatuSkakA visaMyojanakara, punaH adhaHpravRtta aura apUrvakaraNako karake anivRttikaraNa ke kAlake saMkhyAta bhAga vyatIta ho jAne para mithyAtvakA kSapaNakara punaH antarmuhUrta ke dvArA samyagmithyAtvakI caramaphAlIko para-svarUpase saMkramaNa karake yathAkramase adhaH sthitigalanAke dvArA udayAvalI ke niSeko ke galane para, do samaya kAlavAlI eka nipekasthitike avazeSa rahane para antarmuhUrta kAlapramANa samyagmithyAtvaprakRtikA jaghanya antarakAla prApta hotA hai / isI prakAra anantAnuvandhI kapAyacatuSTrayakA bhI jaghanya antara jAnanA cAhie | vizeSatA kevala yaha hai ki antarmuhUrta ke bhItara do vAra anantAbandhI kaSAyakA visaMyojana karanepara unakA jaghanya antara prApta hotA hai / cUrNisU0. (0- ukta pAMcoM moha - prakRtiyoMkI jaghanya sthitivibhaktikA utkRSTa antarakAla kucha kama ardhapudgalaparivartanapramANa hai // 88 // cUrNisU 0. 0 - aba nAnA jIvokI apekSA bhaMga-vicaya arthAt sthitivibhaktike saMbhava bhaMgokA nirNaya kiyA jAtA hai / usake vipayame yaha arthapada hai / vaha isa prakAra hai - jo jIva utkRSTa sthitikI vibhaktivAlA hai, vaha anutkRSTa sthitikI vibhaktivAlA nahI hai / isakA kAraNa yaha hai ki utkRSTasthitime eka samaya kama, do samaya kama Adi kAlavizepokA abhAva hai / jo jIva anutkRSTa sthitikI vibhaktivAlA hai, vaha utkRSTasthitikI vibhaktivAlA nahI hotA hai / kyoki, parasparake parihAradvArA hI utkRSTa aura anutkRSTa sthitiyokA avasthAna pAyA jAtA hai / jisa jIvake mAhanIyakarma kI prakRtiyokA astitva hai, usase hI prakRtameM prayojana hai / kyoki, karma-rahita jIvase vyavahAra nahIM hotA hai / / 89-92 // cUrNis [ 0 - isa arthapadake dvArA ' ava nAnA jIva-sambandhI bhaMgokA nirNaya kiyA jAtA hai - kvacit kadAcit sarva jIva mithyAtvakI utkRSTa sthiti ke vibhaktivAle nahI hote haiM, kyoki, tIvra saMkla ezavAle jIvokA honA prAyaH saMbhava nahI hai / kadAcit aneka jIva mithyAtvakI utkRSTa sthitivibhakti nahIM karanevAle hote hai aura eka jIva utkRSTa vibhakti karanevAlA hotA hai, kyoMki kisI kAlame kadAcit tribhuvanavartI azeSa jIvoke anutkRSTa sthitivibhaktika hote hue uname se kisI eka jIvake utkRSTa sthitivibhakti dekhI jAtI hai / kar3Acita aneka
Page #213
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 22] sthitivibhakti-bhaMgavicaya-nirUpaNa 107 vihattio ca / 95. siyA avihattiyA ca vihattiyA ca (3) / 96. aNukkassiyAe dvidIe siyA savve jIvA vihattiyA / 97 siyA vihattiyA ca avihattio ca / 98. siyA vihattiyA ca avihattiyA ca / 99. evaM sesANaM pi payaDINaM kAyanyo / 100. jahaNNae bhaMgavicae payadaM / 101. taM ceva aTThapadaM / 102. edeNa aTThapadeNa micchattassa savye jIvA jahaNiyAe dvidIe siyA avihttiyaa| 103. siyA jIva mithyAtvakI utkRSTa sthitivibhakti nahIM karanevAle aura aneka jIva utkRSTa vibhakti karanevAle hote hai / kyoki, ananta jIvoke utkRSTa vibhakti nahIM karate hue bhI uname saMkhyAta athavA asaMkhyAta jIvoke utkRSTa sthitivibhaktikI saMbhAvanA pAI jAtI hai| isa prakArase ye utkRSTa sthitivibhakti-avibhaktisambandhI upayukta (3) tIna bhaMga hote hai // 93-95 / / cUrNisU0-kadAcit sarva jIva mithyAtvakI anutkRSTasthitikI vibhakti karanevAle hote hai, kyoki, kisI kAlame utkRSTa sthitivibhaktike vinA tribhuvanavartI azepa jIva anutkRSTa sthitime hI avasthita pAye jAte hai / kadAcit aneka jIva mithyAtvakI anutkRSTasthitikI vibhakti karanevAle hote hai aura koI eka jIva anutkRSTasthitikI vibhakti nahIM karanevAlA hotA hai / isakA kAraNa yaha hai ki kabhI kisI kAlame eka anutkRSTa sthitikI vibhakti nahIM karanevAle jIvake sAtha zepa sakala jIva anutkRSTasthitikI vibhakti karanevAle pAye jAte hai| kacit kadAcit aneka jIva mithyAtvakI anutkRSTa sthitikI vibhakti karanevAle aura aneka jIva vibhakti nahIM karanevAle hote hai / isakA kAraNa yaha hai ki kabhI kisI kAlame anutkRSTasthiti vibhakti karanevAle ananta jIvoke sAtha saMkhyAta athavA asaMkhyAta utkRSTasthiti vibhakti karanevAle bhI jIva pAye jAte hai // 96-98 // cUrNisU0-isI prakAra mithyAtvaprakRtikI nAnA jIvoke sAtha bhaMgavicaya-prarUpaNAke samAna zepa samyagmithyAtva Adi moha-prakRtiyokI bhI bhaMgavicaya-prarUpaNA karanA cAhie // 19 // __ cUrNisU0-aba nAnAjIvokI apekSA mithyAtva Adi prakRtiyokI jaghanya sthitivibhakti-sambandhI bhaMgavicaya-prarUpaNA kI jAtI hai| yahaoNpara bhI vahI arthapada hai jo ki utkRSTasthiti vibhaktime Upara kaha Aye haiM / kevala yahA~ bhaMga kahate samaya utkRSTa-anutkRSTake sthAnapara kramazaH jaghanya aura ajaghanya sthitivibhakti kahanA cAhie / isa arthapadakI apekSA sarva jIva mithyAtvaprakRtikI jaghanya sthitikI kadAcit vibhakti karanevAle nahIM hote hai| kyoki, kadAcit sarvajIvokA mithyAtvakI ajaghanya sthitime hI avasthAna dekhA jAtA hai / kadAcit aneka jIva mithyAtvakI jaghanya sthiti-vibhakti karanevAle nahIM hote hai aura koI eka jIva vibhakti karanevAlA hotA hai / kyoki, kisI samaya mithyAtvakI ajaghanya sthitidhArakoke sAtha koI eka jIva jaghanya sthitikA dhAraka bhI pAyA jAtA hai| kadAcit aneka jIva mithyAtvakI jaghanya sthitikI vibhakti nahIM karanevAle aura aneka vibhakti karanevAle hote haiM, kyoki, kisI kAlame ajaghanya sthitivibhakti karanevAle ananta jIvoke sAtha saMkhyAta
Page #214
--------------------------------------------------------------------------
________________ - ~ 108 kasAya pAhuDa sutta [3 sthitivibhakti avihattiyA ca vihattio ca / 104. siyA abattiyA ca vihattiyA ca / 105 evamettha tiNNi bhNgaa| 106. ajahaNiyAe hidIe siyA sabje jIvA vihattiyA / 107. siyA vihattiyA ca avihattio ca / 108. siyA vihattiyA ca avihattiyA ca / 109. evaM tiNi aNgaa| 110. evaM sesANaM paNDINaM kAyavyo / 111. jadhA ukkarasahidivaMdhe NANAjIvehi kAlo tathA ukkarasahidisaMtakammeNa kaayvyo| 112. Navari sammatta-sammAmicchattANamukkassahidI jahaNNeNa egasamao / 113. ukasseNa AvaliyAe asNkhejdibhaago| jaghanya sthitivibhaktike karanevAle bhI jIva pAye jAte hai / isa prakAra yahA~ jaghanya sthitivibhaktime ye upayukta tIna bhaMga hote haiM // 100-105 // cUrNistU 0-mithyAtyakI ajaghanya sthitikI vibhakti karanevAle kadAcit sarva jIva hote hai / kadAcit aneka jIva vibhakti karanevAle hote hai aura koI eka jIva vibhakti nahIM karanevAlA hotA hai / kadAcit aneka jIva vibhakti karanevAle aura aneka jIva vibhakti nahIM karanevAle hote hai| isa prakAra mithyAtvakI ajaghanya sthitivibhaktisambandhI nAnAjIvokI apekSA tIna bhaMga hote hai| isa prakAra zepa prakRtiyokI bhI nAnAjIvasambandhI bhaMgavicayaprarUpaNA karanA cAhie // 106-110 // ava nAnAjIvokI apekSA utkRSTa sthitisattvake kAlakA nirUpaNa karaneke lie uttara sUtra kahate hai cUrNimU0-jisa prakArase mohakarmaprakRtiyoMke utkRSTasthitibandhame nAnAjIvokI apekSA kAlakA nirUpaNa kiyA hai, usI prakArase yahaoNpara bhI sohaprakRtiyoMke utkRSTa sthiti-sattvakA kAlaprarUpaNa karanA cAhie / arthAt samyaktva aura samyagmithyAtva, ina do prakRtiyoko chor3akara zepa chabbIsa prakRtiyoke utkRSTa sthitisattvakA jaghanyakAla eka samaya aura utkRSTakAla palyopamake asaMkhyAtave bhAgapramANa hai| kintu samyaktva aura samyagmithyAtva, ina do prakRtiyoke utkRSTa sthitisattvakA jaghanyakAla eka samayamAtra hai // 111-112 // vizepArtha-isakA kAraNa yaha hai ki mohakarmakI aTThAIsa prakRtiyokI sattAvAlA aura utkRSTa sthitivAlA mithyAdRSTi jIva jaba vedakasamyaktvako prApta hotA hai, tava usake prathama samayame hI mithyAtvakarmakI utkRSTa sthitiko samyaktva aura samyagmithyAtva, ina donome saMkramaNa karatA hai, so saMkramaNa honeke prathama samayame hI ina dono prakRtiyoMkA utkRSTa sthiti-sattva kamase kasa eka samayamAtra pAyA jAtA hai / cUrNisU0-samyaktva prakRti aura samyagmithyAtva, ina donoM prakRniyoke utkRSTa sthitisattvakA utkRSTakAla AvalIke asaMkhyAtave bhAgapramANa hai| isakA kAraNa yaha hai ki mohakarmake utkRSTa sthitimattvavAle mithyApTi jIva nirantara AvalIke agnaMgyAtaye bhAgamAtra kAla taka hI vedakasamyaktvako prApta hote hue dekhe jAne haiM // 113 //
Page #215
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 22] sthitivibhakti-nAnAjIvApekSayA kAla-nirUpaNa 114. jahaNNae payadaM / 115 micchatta-sampatta-bArasakasAya-tivedANaM jahaNNahidivihattiehi NANAjIvehi kAlo kevaDio ? 116. jahaNNeNa egasamao / 117. ukkasseNa saMkhejA samayA / 118. sammAmicchatta-aNaMtANuvaMdhINaM ca ukkassajahaNNa-dvidivihattiehi NANAjIvehi kAlo kevaDio ? 119. jahaNNeNa egasamao / 120. ukkasseNa AvaliyAe asNkhejdibhaago| 121. chaNNokasAyANaM jahaNNahidivihattiehiNANAjIvehi kAlo kevaDio ? 122. jahaNNukasseNa aMtomuhattaM / * aba nAnAjIvokI apekSA jaghanya sthitivibhaktikA kAla kahate hai carNisU0-jaghanya sthitivibhakti prakRta hai| mithyAtva, samyaktva, apratyAkhyAnAvaraNAdi bAraha kaSAya aura tIno veda, ina prakRtiyokI jaghanya sthitivibhaktikA kAla nAnAjIvokI apekSA kitanA hai ? jaghanyakAla eka samaya hai aura utkRSTakAla saMkhyAta samaya hai // 114-117 // vizeSArtha-isakA spaSTIkaraNa yaha hai ki inakI dvisamayakAlavAlI jaghanya nipeka sthitimese eka samayapramANakAla hI prakRta hai ora isakA bhI kAraNa yaha hai ki dvitIya samayame hI ina vivakSita prakRtiyokA nimUla vinAza pAyA jAtA hai| inhI ukta prakRtiyokI jaghanya sthitivibhaktikA utkRSTa kAla saMkhyAta samaya hai, kyoki, manuSyaparyAptarAzise vibhinna samayome jaghanya sthitiko prApta honevAle nAnA jIva saMkhyAta pAye jAte hai / cUrNisU0-samyagmithyAtva aura anantAnubandhI cAro kapAya, ina prakRtiyokI jaghanya sthitivibhaktikA kAla nAnAjIvokI apekSA kitanA hai ? jaghanyakAla eka samaya hai / kyoki, dosamaya-kAlavAlI eka nipekasthitikA dvitIya samayame parasvarUpase pariNamana pAyA jAtA hai| inhIM pAMcoM prakRtiyokI jaghanya sthitivibhaktikA utkRSTakAla AvalIkA asaMkhyAtavA~ bhAga hai // 118-120 // vizepArtha-isakA kAraNa yaha hai ki samyagmithyAtvakI udvelanA karanevAle aura anantAnubandhI-kapAyacatuSkakI visaMyojanA karanevAle palyopamake asaMkhyAtaveM bhAgapramANa jIvoke AvalIke asaMkhyAtave bhAgamAtra upakramaNakAMDakomese yahaoNpara eka kAMDakake utkRSTa kAlakA grahaNa kiyA gayA hai| cUrNisU0-hAsya Adi chaha nokapAyokI jaghanya sthitivibhaktikA kAla nAnAjIvokI apekSA kitanA hai ? inakA jaghanya aura utkRSTakAla antarmuhUrta hai| kyoki, yahaoNpara carama sthitikANDakasambandhI utkIraNAkAlakA grahaNa kiyA gayA hai // 121. 122 // oghammi chaNNokasAyANa jahaNaTThidikAlo jahaNNukkasmeNa cuSNisuttammi vappadevAiriyalihiduccAraNAe ca atomuhuttamidi maNido / amhehi lihiduccAraNAe puNa jahaNNeNa egsmo| ukkaraNa sakhejA mamayA ti parUvidA, kAlapahANatte vivakkhie tahovala bhAdo / teNa chaSNokasAyANamovatta Na virasTATe / jayadha a. pa. 185.
Page #216
--------------------------------------------------------------------------
________________ 110 kasAya pAhuDa sutta [3 sthitivibhakti 123. NANAjIvehi aMtaraM / 124. savvapayaDINamukkassadvidivihattiyANamaMtaraM kevaciraM kAlAdo hodi ? 125. jahaSNeNa egsmo| 126. ukkasseNa aMgulassa asNkhejdibhaago| 127. etto jahaNNayaMtaraM / 128. micchatta-sammatta-adukasAyachaNNokasAyANaM jahaNahidivihattiaMtaraM jahaNeNa egsmo| 129. ukasseNa chammAsA 130. sammAmicchatta-aNaMtANubaMdhINaM jahaNNahidivihattiaMtaraM jahaNNeNa egasamao / 131. ukkasseNa cauvIsamahoratta sAdirege / 132. tiNhaM saMjalaNa-purisavedANaM jahaNNeNa egasamao / 133. ukkasseNa vassaM sAdireyaM / 134. lobhasaMjalaNassa jahaSNadvidiaMtaraM jahaNNeNa egasamao / 135. ukkasseNa chammAsA / 136. itthi-NaqsayavedANaM cUrNisU0-ava nAnAjIvokI apekSA sthitivibhaktikA antara kahate hai| sarvamohaprakRtiyokI utkRSTa sthitivibhaktivAlokA antarakAla kitanA hai ? jaghanyakAla eka samaya hai aura utkRSTakAla AvalIke asaMkhyAtave bhAga pramANa hai // 123-126 // vizeSArtha-utkRSTa sthitisattvase vidyamAna sarvajIvoke anutkRSTa sthitisattvake sAtha eka samaya rahakara tRtIya samayame utkRSTa sthitivandhase pariNata honepara utkRSTa sthitivibhaktikA eka samaya-pramANa antara pAyA jAtA hai| mohakarmakI sabhI prakRtiyokI utkRSTa sthitisattvavibhaktikA utkRSTa antara aMgulake asaMkhyAtave bhAga kAla-pramANa hai| isakA kAraNa yaha hai ki jaba eka sthitikA utkRSTa sthitivandhakAla antarmuhUrta pramANa pAyA jAtA hai, to saMkhyAta koDAkoDI sAgaropama-pramita sthitiyAMkA kitanA kAla hogA, isa prakAra trairAzika karanepara aMgulake asaMkhyAtave bhAga-pramANa antarakAla upalabdha hotA hai / cUrNimU0-ava jaghanya sthitisattvavibhaktikA antara kahate hai| mithyAtva, samyaktva, apratyAkhyAnAvaraNAdi ATha kaSAya aura hAsyAdi chaha nokapAya, ina prakRtiyokI jaghanya sthitivibhaktikA jaghanya antarakAla eka samaya hai| kyoki, vivakSita samayame jaghanya sthitiko karake tadanantara dvitIya samayame antarako prApta hokara punaH tRtIya samayame anya jIvoke jaghanya sthitiko prApta honepara eka samaya-pramANa antara pAyA jAtA hai| ukta prakRtiyokA utkRSTa antara chaha mAsa hai, kyoki, Apaka jIvokA isase adhika antara pAyA nahIM jAtA hai // 127-129 // cUrNisU0-samyagmithyAtva aura anantAnuvandhI-kapAyacatuSka, ina prakRtiyokI jaghanya sthitivibhaktikA jaghanya antarakAla eka samaya hai aura utkRSTa antarakAla kucha adhika caubIsa dina-rAtri hai / krodha, mAna aura mAyA ye tIna saMjvalanakapAya tathA purupaveda, ina prakRtiyokI jaghanya sthitivibhaktikA jaghanya antarakAla eka samaya aura utkRSTa antarakAla kucha adhika varpa-pramANa hai / lobhasaMjvalanakapAyakI jaghanya sthitivibhaktikA jaghanya antarakAla eka samaya aura utkRSTa antarakAla chaha mAsa hai| strIveda aura napuMsakaveda, ina donokI jaghanya sthitivibhaktikA jaghanya antarakAla eka samaya, tathA utkRSTa antarakAla saMkhyAta varSa hai| isakA
Page #217
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 22 ] sthitivibhakti-sannikarpa-nirUpaNa 111 jahaNNadvidiaMtaraM jahaNNeNa egasamao / 137. ukasseNa saMkhejANi vastrANi / 138. NirayagaIe sammAmicchatta-aNatANuvaMdhINa jahaNNaTThidiaMtaraM jahaNeNa egasamao / 139. ukkassaM cauvIsamahoratte sAdirege / 140. sesANi jahA udIraNA tahA davvANi / 141. saNNiyAso / 142. micchattassa ukkassiyAe dvidIe jo vihattio so sammatta sammAmicchattANaM siyA kammaMsiyo siyA akammasiyo / 143. jadi kammaMsiyo NiyamA aNukassA | 144. ukassAdo aNukassA aMtomuhUtUNamAdiM kADhUNa jAva egA dviditi / kAraNa yaha hai ki aprazastavedake udayase kSapaka zreNI para car3hanevAle jIvokA bahulatAse pAyA jAnA saMbhava nahIM hai // 130-137 // cUrNisU0 - narakagatime samyagmithyAtva aura cAro anantAnubandhI kapAyokI jaghanya sthitivibhaktikA jaghanya antara kAla eka samaya hai aura utkRSTa antara kucha adhika cauvIsa dina-rAtri hai / zeSa prakRtiyokA antarakAla jaisA udIraNAme kahA hai, usa prakAra se jAnanA cAhie / / 138-140 // cUrNisU 0 - aba sthitivibhaktisambandhI sannikarSa kahate hai / jo jIva utkRSTa sthitikI vibhaktivAlA hai vaha samyaktva aura samyagmithyAtva, ina dono kadAcit sattvavAlA hotA hai aura kadAcit asattvavAlA hotA hai / / 141-142 // mithyAtva kI prakRtiyo kA vizeSArtha - isakA kAraNa yaha hai ki yadi anAdimidhyAdRSTi athavA samyaktva aura samyagmithyAtvakI udvelanA kiyA huA sAdimidhyAdRSTi jIva mithyAtva kI utkRSTa sthitiko bA~dhatA hai, to vaha samyaktva aura samyagmithyAtva, ina dono prakRtiyo kI sattA se rahita hotA hai / kintu jo sAdimithyAdRSTi hai aura jisane ina dono prakRtiyoke sattvakI udvelanA nahI kI hai, vaha yadi midhyAtvakI utkRSTa sthitiko bA~dhatA hai, to vaha samyaktva aura samyagmithyAtva ina dono prakRtiyokI sattAvAlA hotA hai / cUrNisa0- yadi uparyukta jIva ukta dono prakRtiyokI sattAvAlA hotA hai, to niyamase anutkRSTa sthitikI sattAvAlA hotA hai // 143 // vizeSArtha - isakA kAraNa yaha hai ki samyaktva aura samyagmithyAtvakI utkRSTa sthiti vedakasamyagdRSTi jIvake vedakasamyaktva utpanna karaneke prathama samayame hI pAI jAtI hai, isase usakA mithyAdRSTi jIvake pAyA jAnA asaMbhava hai / ataeva mithyAtvaprakRtikI utkRSTa sthiti ke vandhakAlame samyaktva aura samyagmithyAtvakI sthitisattA niyamase anutkRSTa hI hotI hai / cUrNisU0 - vaha anutkRSTa sthiti sattva utkRSTa sthitimese eka antarmuhUrta kamako Adi karake eka sthiti takake pramANavAlA hotA hai // 144 //
Page #218
--------------------------------------------------------------------------
________________ 112 kasAya pAhuDa sutta [3 sthitivibhakti 145. solasakasAyANaM kimukkassA aNukkassA ? 146. ukkassA vA aNukkassA vA / 147. ukkassAdo aNukassA samayUNamAdi kAdaNa palidovamassa asaMkhejadibhAgeNUNA tti / 148. itthi-purisaveda-hassa-radINaM NiyamA aNukkassA | 149, ukkarasAdo aNukkassA aMtomuhuttUNamAdi kAdUNa jAva aMtokoDAkoDi tti / 150. Nasayaveda-aradi-soga-bhaya-duguMchANaM vihattI kimukkassA kimaNukassA ? 151. ukkassA vA aNukkassA vA / cUrNisU0-mithyAtvakarmakI utkRSTa sthitibandhavAle jIvake anantAnubandhI Adi solaha kaSAyokA sthitisattva kyA utkRSTa hotA hai athavA kyA anutkRSTa hotA hai ? utkRSTa bhI hotA hai aura anutkRSTa bhI hotA hai // 145-146 // vizeSArtha-isakA kAraNa yaha hai ki yadi mithyAtvakI utkRSTa sthitike vaoNdhate samaya solaha kaSAyokA utkRSTa sthitibaMdha ho, to sthitisattva utkRSTa hogaa| aura yadi utkRSTa sthitibaMdha na ho to sthitisattva anutkRSTa hogaa| cUrNisU0-vaha anutkRSTa sthitisattva utkRSTa sthitime eka samaya kamako Adi karake palyopamake asaMkhyAtave bhAgase kama sthiti takake pramANavAlA hotA hai // 147 // vizeSArtha-mithyAtvakI utkRSTa sthitiko bA~dhanevAle jIvake solaha kapAyokA anutkRSTa sthitibaMdha adhikase adhika ekasamaya kama cAlIsa kor3Akor3I sAgaropama hotA hai| punaH isase nIce dosamaya kama, tIna samaya kama, cAra samaya kama, isa prakArase ghaTatA huA eka samaya-hIna avAdhAkAMDakase kama cAlIsa kor3Akor3I sAgaropama takakA kamase kama anutkRSTa sthitibaMdha hotA hai| eka abAdhAkAMDakA pramANa palyopamakA asaMkhyAtavA bhAga hotA hai / isase nIce ukta mithyAvaSTi jIvake solaha kaSAyokA anutkRSTa sthitibaMdha saMbhava nahI hai / cUrNisU0-mithyAtvakarmakA utkRSTa sthitibaMdha karanevAle jIvake strIveda, purupaveda, hAsya aura rati, ina cAra prakRtiyokA sthitisattva niyamase utkRSTa honA hai / / 148 // vizeSArtha-isakA kAraNa yaha hai ki mithyAtva vA anantAnubandhI Adi solaha kapAyokA utkRSTa sthitivandha hote samaya ina cAro prakRtiyokA utkRSTa sthitivandha nahIM hotA hai, kyoki, ye prazastarUpa haiN| cUrNisU0-vaha anutkRSTa sthitisattva utkRSTa sthitiyose eka antarmuhUrta kamako Adi karake antaHkoDAkoDI sAgaropama takake pramANavAlA hotA hai // 149 / / cUrNisU0-mithyAtvakarmakA utkRSTa sthitivandha karanevAle jIvake napuMsakaveda, arati, zoka, bhaya aura jugupsA ina pAMca prakRtiyoMkI sthitisattvavibhakti kyA utkRSTa hotI hai, athavA kyA anutkRSTa hotI hai ? utkRSTa bhI hotI hai aura anutkRSTa bhI hotI hai // 150-151 / / vizepArtha-isakA kAraNa yaha hai ki mithyAtvakI utkRSTa sthitikecAMdhate samaya yadi solaha kapAyokA utkRSTa sthitibandha nahIM hotA hai, to ina napuMsakavedAdi pAMcI nokapAyAMkA
Page #219
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 22] sthitivibhakti-sannikarSa-nirUpaNa 113 152. ukkassAdo aNukassA samaUNamAdi kAdUNa jAva vIsasAgarovamakoDAkoDIo palidovamassa asaMkhejadibhAgeNa UNAo tti / 153. sammattassa ukkassadvidivihattiyassa micchattassa hidi vihattI kimukkassA kimaNukassA ? 154. NiyamA aNukkassA / 155. ukassAdo aNukkassA aMtomuhuttuNA / 156. Nasthi aNNo viyappo / 157. sammAmicchattahidivihattI kimukkassA kimaNukassA ? bhI utkRSTa sthitisattva nahIM hotA hai, kyoki, solaha kaSAyose hI ina pAMco nokaSAyoke - utkRSTa sthitisattvakI utpatti hotI hai| tathA mithyAtva aura solaha kapAyoke utkRSTa sthitisattva hone para ina napuMsakavedAdi pAMco nokaSAyokA utkRSTa sthitisattva kadAcit hotA hai aura kadAcit nahIM bhI hotA hai / isakA kAraNa yaha hai ki baMdhAvalIke bhItara ba~dhanevAlI kaSAyokI utkRSTa sthitikA saMkramaNa nahIM hotA hai, kintu baMdhAvalIke atikrAnta hone para kapAyokI baMdhI huI utkRSTa sthitikA napuMsakavedAdirUpase saMkramaNa hotA hai| usa avasthAme mithyAtvakI utkRSTa sthitivibhaktike sAtha ina prakRtiyokI utkRSTa sthitivibhakti hotI hai / cUrNisU0-una napuMsakavedAdi pAMco nokaSAyokI anutkRSTa sthitivibhakti utkRSTa sthitimeMse eka samaya kamase lagAkara palyopamake asaMkhyAtave bhAgase kama vIsa kor3Akor3I sAgaropama takake pramANavAlI hotI hai // 152 // cUrNisU0-samyaktvaprakRtikI utkRSTa sthitivibhakti karanevAle jIvake mithyAtvakI sthitivibhakti kyA utkRSTa hotI hai, athavA anutkRSTa hotI hai ? niyamase anutkRSTa hotI hai // 153-154 // vizeSArtha-isakA kAraNa yaha hai ki samyagdRSTi jIvake mithyAtvakA bandha nahIM hotA hai ataeva usake utkRSTa sthitisattvakA pAyA jAnA asaMbhava hai / aura prathama samayavartI vedakasamyagdRSTiko chor3akara anya samyagdRSTi jIvame samyaktvaprakRtikI utkRSTa sthitivibhakti hotI nahIM hai, kyoki, apratigraharUpa samyaktvakarmavAle mithyAdRSTi jIvame mithyAtvakI utkRSTa sthitikA samyaktvaprakRtime saMkramaNa ho nahIM sktaa| cUrNim 0-vaha mithyAtvakI anutkRSTa sthitivibhakti utkRSTa sthitimesa eka antarmuhUrtase kama apanI sthitipramANa hotI hai| isame anya koI vikalpa nahIM hai // 155-156 // vizeSArtha-isakA abhiprAya yaha hai ki samyaktvaprakRtikA utkRSTa sthitisattva honepara jaise anya karmoMkI sthitivibhaktike aneka vikalpa yA bheda pAye jAte hai, usa prakArase mithyAtvakI anutkRSTa sthitivibhaktike aneka bheda nahIM pAye jAte hai| yadi aisA na mAnA jAya, to samyaktvaprakRtikI utkRSTa sthitivibhaktike eka-vikalpatA bana nahIM sakatI hai| cUrNisU0-samyaktvaprakRtikI utkRSTa sthitivibhakti karanevAle jIvake samyanmithyAtvakI sthitivibhakti kyA utkRSTa hotI hai, athavA kyA anutkRSTa hotI hai. ? niyamame utkRSTa hotI hai // 157-158 //
Page #220
--------------------------------------------------------------------------
________________ 114 kalAya pAhuDa sutta [3 sthitivibhakti 158. NiyamA ukkassA / 159. solasakasAya-NavaNokasAyANaM dvidivihattI kimu kassA aNukassA 1-160,NiyamA aNukkaslA / 161. ukkassAdo aNukkassA aMtomuttuNamAdi kAdUNa jAva palidovamassa asaMkhejadibhAgeNUNA tti / 162. evaM sammAmicchattassa vi / 163. jahA micchattassa, tahA solsksaayaannN| 164. itthivedassa ukassadvidivihatti yassa micchattassa hidivihattI kimukkassA, aNukkassA ? 165. NiyamA aNukkassA / 166. ukassAdo aNukkassA samaUNamAdi kAdaNa jAva palidovamassa vizeSArtha-isakA kAraNa yaha hai ki antarmuhUrtase kama sattara kor3Akor3I sAgaropamapramANa mithyAtvakI sthitikA prathamasamayavartI vedakasamyagdRSTi jIvame samyaktva aura samyagmithyAtvarUpase eka sAtha saMkramaNa dekhA jAtA hai / cUrNisU0-samyaktvaprakRtikI utkRSTa sthitivibhakti karanevAle jIvake solaha kapAyoM aura nava nokapAyokI sthitivibhakti kyA utkRSTa hotI hai, athavA kyA anutkRSTa hotI hai ? niyamase anutkRSTa hotI hai // 159-160 // vizeSArtha-isakA kAraNa yaha hai ki samyaktvaprakRtikI utkRSTa sthitivibhakti karanevAle prathamasamayavartI vedakasamyagdRSTi jIvame solaha kapAyo aura nava nokapAyoke utkRSTa sthitibaMdhake yogya tIvra saMklezase sahita mithyAtvaprakRtikA udaya nahIM pAyA jAtA / cUrNisU0-vaha anutkRSTa sthitisattva utkRSTa sthitimese eka antarmuhUrta kamase lagAkara palyopamake asaMkhyAtave bhAgase kama apanI utkRSTa sthi tipramANavAlA hotA hai // 161 // vizeSArtha-isakA kAraNa yaha hai ki eka samaya-hIna eka avAdhAkAMDakase kama cAlIsa kor3Akor3I sAgaropamase nIce ukta jIvake solaha kaSAya aura nava nokapAyokA sthitisattva pAyA nahIM jaataa| - cUrNisU0-jisa prakAra samyaktvaprakRtikI utkRSTa sthitikA Azraya lekara usake sAtha zeSa prakRtiyokI sthitivibhaktiyokA sannikarpa kiyA gayA hai, usI prakAra samyagmithyAtva kI utkRSTa sthitivibhaktiko niruddha kara zepa karma-prakRtiyokI sthitiyokA sannikarpa karanA caahie| kyoki, donoke sannikarpame koI bheda nahIM hai| tathA jisa prakAra mithyAtvakI utkRSTa sthitiko niruddha kara mohakI zeSa prakRtiyokI sthitivibhaktikA sannikarpa kiyA hai, usI prakAra pRthak pRthak solaha kaSAyokI utkRSTa sthitiko niruddha kara zeSa moha-prakRtiyokI sthitiyokA sannikarpa karanA cAhie // 162-163 // . cUrNisU0-strIvedakI utkRSTa sthitivibhakti karanevAle jIvake mithyAtvakI sthitivibhakti kyA utkRSTa hotI hai, athavA anutkRSTa hotI hai ? niyamase anutkRSTa hotI hai| kyoMki strIvedake baMdhakAlame mithyAtvI utkRSTa sthitikA baMdha nahIM hotA hai| vaha anutkRSTa sthiti sattva utkRSTa sthitibaMdhamese eka samaya kamako Adi karake palyApamake asaMkhyAtavaM bhAgase kama apane utkRSTa sthiti-pramANavAlA hotA hai| isakA kAraNa yaha hai ki eka AvAdhA
Page #221
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 22 ] sthitivibhakti-sannikarpa-nirUpaNa asaMkhejadibhAgeNUNA tti / 167. sammatta-sammAmicchatANaM dvidivihattI kimukkassA, aNukassA ? 168. NiyamA aNukassA / 169. ukassAdo aNukassA aMtomuhuttRNamAdi kAdUNa jAva egA hidi tti / 170. Navari carimuvvelaNakaMDayacarimaphAlIe UNA tti / 171. solasakasAyANaM hidivihattI kimukkassA, aNukassA ? 172. NiyamA aNukkassA / 173. ukassAdo aNukassA samaUNamAdi kAdUNa jAva AvaliUNA tti / 174. purisavedassa hidivihattI kimukkassA aNukassA 1 175. NiyamA aNukkassA / 176. ukassAdo aNukkassA aMtomuttUNamAdi kAdUNa jAva aMtokoDAkoDi ti / 177. hassa-radINaM dvidivihattI kimukkassA aNukassA ? 178. ukassA vA aNukassA kAMDakase nIce ukta jIvake mithyAtvakI anutkRSTa sthiti saMbhava nahIM hai // 164-166 // cUrNisU0-strIvedakI utkRSTa sthitivibhakti karanevAle jIvake samyaktva aura samyagmidhyAtva, ina do prakRtiyokI sthitivibhakti kyA utkRSTa hotI hai, athavA anutkRSTa hotI hai ? niyamase anutkRSTa hotI hai // 167-168 / / vizepArtha-isakA kAraNa yaha hai ki mithyASTi jIvame samyaktva aura samyagmithyAtvakI utkRSTa sthitikA abhAva hotA hai aura mithyAdRSTi jIvako chor3akara samyagdRSTi jIvame strIvedakI utkRSTa sthitivibhakti hotI nahIM hai, kyoki, vahAMpara usake baMdhakA abhAva hai| cUrNisU0-vaha anutkRSTa sthitivibhakti utkRSTa sthitimese eka antarmuhUrta kamase lagAkara eka sthiti takake prasANavAlI hotI hai| vaha kevala carama udvelanAkAMDakakI carama phAlIse kama hotI hai, aisA vizeSa jAnanA cAhie / strIvedakI utkRSTa sthitivibhakti karanevAle jIvake anantAnuvandhI Adi solaha kapAyokI sthitivibhakti kyA utkRSTa hotI hai, athavA anutkRSTa hotI hai ? niyamase anutkRSTa hotI hai| kyoki, kapAyoke utkRSTa sthitivandhakAlame strIvedake bandhakA abhAva hai / vaha anutkRSTa sthitivibhakti utkRSTa sthitimese eka samaya kamase lagAkara eka AvalI kama takake pramANavAlI hotI hai / kyoki, isake Upara strIvedakI utkRSTa sthitikA honA asambhava hai // 169-173 // cUrNisU0-strIvedakI utkRSTa sthitivibhakti karanevAle jIvake puruSavedakI utkRSTa sthitivibhakti kyA utkRSTa hotI hai, athavA anutkRSTa hotI hai ? niyamase anutkRSTa hotI hai / isakA kAraNa yaha hai ki strIvedake vandhakAlame zepa vedoke bandhakA abhAva hai| vaha anutkRSTa sthitivibhakti utkRSTa sthitimese eka antarmuhUrta kamase lagAkara antaHkoDAkor3I sAgaropama takake pramANavAlI hotI hai // 174-176 // cUrNisU0-strIvedakI utkRSTa sthitivibhakti karanevAle jIvake hAsya aura rati. ina do prakRtiyokI sthitivibhakti kyA utkRSTa hotI hai, abhavA anutkRSTa hotI hai ? utkRSTa bhI hotI hai aura anutkRpTa bhI hotI hai // 177-178 / / vizepArtha-isakA kAraNa yaha hai ki yadi bIvedake bandhakAlame hAnya aura rati
Page #222
--------------------------------------------------------------------------
________________ 116 kasAya pAhuDa sutta [ 3 sthitivibhakti vA / 179. ukkassAdo aNukkassA samaUNamAdi kADhUNa jAva aMtokoDA koDi tti / 180. aradi-sogANaM dvidivihattI kimukassA, aNukkassA 1 181. ukassA vA aNukkassA vA / 182. ukassAdo aNukkassA samaUNamAdi kADhUNa jAva vIsaM sAgarovamakoDAkoDIo palidovamassa asaMkhejjadibhAgeNUNAo ti / 183. evaM puMsayavedassa / 184. Navari NiyamA aNukkassA / 185. bhaya-durguchANaM dvidivihattI kimukassA, aNukkassA 1 186. NiyamA ukkassA / 187, jahA itthavedeNa, tahA sesehi kamme hi / 188. Navara viseso jANidavvo / prakRtikA vandha hotA hai, to ina dono prakRtiyokI utkRSTa sthitivibhakti hotI hai aura yadi bandha nahIM hotA hai, to anukRSTa sthitivibhakti hotI hai / cUrNisU (0 - anutkRSTa sthitivibhakti utkRSTa sthitime se eka samaya kamase lagAkara antaHkor3Akor3I sAgaropama takake pramANavAlI hotI hai / strIvedakI utkRSTa sthitivibhakti karanevAle jIvake arati aura zoka, ina do prakRtiyokI sthitivibhakti kyA utkRSTa hotI hai, athavA anutkRSTa hotI hai ? utkRSTa bhI hotI hai, aura anutkRSTa bhI hotI hai / / 179-181 / / vizeSArtha - isakA kAraNa yaha hai ki yadi strIvedake bandhakAlame arati aura zoka prakRtikA bandha ho, to unakI utkRSTa sthitivibhakti hogI, anyathA anutkRSTa sthitivibhakti hogI / cUrNisU0 - arati aura zoka, inakI anutkRSTa sthitivibhakti utkRSTa sthitimese eka samaya kamase lagAkara palyopamake asaMkhyAtave bhAgase kama vIsa kor3Akor3I sAgaropama aaa pramANavAlI hotI hai / / 182 // cUrNisU0 - jisa prakAra strIvedakI utkRSTa sthitivibhaktise niruddha arati aura zoka, ina do prakRtiyokI sthitivibhaktikI prarUpaNA kI hai, usI prakAra napuMsakavedakI bhI prarUpaNA jAnanA cAhie | kevala vizeSatA yaha hai ki napuMsakavedakI sthitivibhakti niyamase anutkRSTa hotI hai / isakA kAraNa yaha hai ki strIveda ke sAtha napuMsakavedakA bandha nahIM hotA hai // 183-184 // cUrNim 0 - strIvedakI utkRSTa sthitivibhakti karanevAle jIvake bhaya aura jugupsA, ina do prakRtithokI sthitivibhakti kyA utkRSTa hotI hai, athavA anutkRSTa hotI hai ? niyamase utkRSTa hotI hai / isakA kAraNa yaha hai ki jisa kAlame strIvedakA bandha hotA hai, usa kAlame bhaya aura jugupsA prakRtikA bandha niyamase hotA hai / / 185-186 // cUrNi0 - jisa prakAra strIvedakI utkRSTa sthitiko niruddha karake usake sAtha pa karmoM kI sthitivibhaktisambandhI sannikarSa kI prarUpaNA kI hai, usI prakAra hAsya, rati aura purupaveda, ina tInakI zepa karmaprakRtiyoMke sAtha bhI sannikarSakI prarUpaNA jAnanA cAhie / kintu tata vizeSa jJAtavya hai // 187 - 188 // vizepArtha- ukta samarpaNasUtra se jisa artha aura tahata vizeSatAkI sUcanA kI gaI hai, } 1 7
Page #223
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 22 ] sthitivibhakti-sannikarSa-nirUpaNa 117 189. sadassa ukkassaTThidivittiyassa micchattassa dvidivihattI kinakassA aNukkassA ? 190. ukkassA vA aNukkassA vA / 191. ukkassAdo aNukkassA vaha isa prakAra hai - puruSavedako niruddha karake zepa karmaprakRtiyoke sAtha sannikarSa prarUpaNAme koI vizeSatA nahIM hai, kyoki, vaha samasta prarUpaNA strIvedakI sannikarSa prarUpaNAke samAna hai / hAsya aura rati, ina do prakRtiyoko niruddha karake sannikarSa - prarUpaNA karanepara mithyAtva, samyaktva, samyagmithyAtva, solaha kapAya, bhaya aura jugupsA, ina prakRtiyoke sannikarSa prarUpaNAome bhI strIvedI sannikarpa - prarUpaNAse koI vizeSatA nahIM hai / kintu strIveda aura purupavedake sannikarSa me kucha vizeSatA hai, jo ki isa prakAra hai- hAsya aura rati, ina do prakRtiyokI utkRSTa sthitike honepara strI aura purupadyedakI sthiti utkRSTa bhI hotI hai aura anutkRSTa bhI hotI hai / utkRSTa sthiti honekA kAraNa to yaha hai ki kaSAyoMkI utkRSTa sthiti ke saMkramita honepara hAsya, rati, strIveda aura purupaveda, ina cAro hI karmoMkI utkRSTa sthiti pAI jAtI hai / anutkRSTa stha honekA kAraNa yaha hai ki utkRSTa sthiti vandhakara pratinivRtta honeke samayame hAsya aura rati, ina donoke ba~dhate hue bhI strIveda aura purupaveda, ina dono ke vandhakA abhAva ho jAnese unakI utkRSTa sthiti nahI pAI jAtI hai / ukta prakRtiyokI yadi anutkRSTa sthiti hotI hai to niyamase utkRSTa sthitimese eka antarmuhUrta kamase lagAkara antaH phor3Akor3I sAgaropama takake pramANavAlI hotI hai / strIvedake niruddha karanepara napuMsakavedakI niyamase anutkRSTa sthitivibhakti hotI hai, kyoki, strIvedake bandhakAlame napuMsakavedake vandhakA abhAva hai / kintu hAsya aura rati prakRtiyoMkI utkRSTa sthitike niruddha karanepara napuMsaka vedakI sthiti kadAcit utkRSTa hotI hai, kyoki, hAsya aura ratike bandhakAlame bhI napuMsakavedakA bandha pAyA jAtA hai / kadAcit anutkRSTa hotI hai, kyoki, kabhI bandhakA abhAva honese usake eka samaya kama Adike rUpase anutkRSTa sthiti - sambandhI vikalpa pAye jAte hai / strIvedakI utkRSTa sthiti ke sAtha arati aura zoka, ina dono prakRtiyokI kadAcit utkRSTa sthiti hotI hai, kyoki strIvedake sAtha ina dono prakRtiyoke ba~dhane ke prati koI virodha nahI hai / kadAcit anutkRSTa hotI hai, kyoki utkRSTa bandhake anantara pratinivRtta hone ke samayame jaba hAsya aura rati, ina donokA bandha hone lagatA hai, taba arati aura zoka prakRtike utkRSTa sthitibandha na honese anutkRSTa sthiti sambandhI vikalpa pAye jAte haiM / kintu hAsya aura ratiprakRtikI utkRSTa sthitike niruddha karanepara arati aura zoka prakRti kI sthiti niyama se anutkRSTa hotI hai, kyoki pratinivRtta hone ke samaya me hAsya aura ratibandha hone para unakI pratipakSI arati aura zoka prakRtikA bandha nahIM hotA hai / isa prakArakI yaha vizeSatA jAnanA cAhie / cUrNisU0 - napuMsakavedakI utkRSTa sthiti-vibhakti karanevAle jIvake midhyAtvakI sthiti - vibhakti kyA utkRSTa hotI hai, athavA anutkRSTa hotI hai ? utkRSTa bhI hotI hai aura anutkRSTa bhI hotI hai / isakA kAraNa yaha hai ki napuMsakaveda kI utkRSTa sthitivibhaktike honepara yadi
Page #224
--------------------------------------------------------------------------
________________ 118 kasAya pAhuu susa [3 sthitivibhakti samaUNamAdi kAdaNa jAva palidovamassa asaMkhejadimAgeNa UNA tti / 192. sammattasammAmicchattANaM ca hidivihattI kimukkassA aNukkassA ? 193. NiyamA aNukkassA / 194. ukkassAdo aNukassA aMtomuhattaNamAdi kAdUNa jAra egA hidi tti / 195. Navari carimuvvelaNakaMDayacarimaphAlIe UNA / 196. solasakasAyANaM dvidi vihattI kimukkassA aNukkassA ? 197. ukkassA vA aNukkassA vA / 198. ukkassAdo aNukkassA samaUNayAdi kAdUNa jAva AvaliUNA tti / 199. itthi-purisavedANaM hidivihattI kimukkassA, aNukkassA ? 200. NiyamA aNukkassA / 201. ukkarasAdo aNukkassA aMtomuhUttaNamAdi kAdaNa jAva aMtokoDAkoDi tti / 202. hassa-radINaM hidivihattI kimukkassA, aNukkassA ? 203. ukkassA vA aNukkassA mithyAtvakI utkRSTa sthitikA vandha ho to utkRSTa hotI hai, anyathA anutkRSTa hotI hai| vaha anutkRSTa sthiti utkRSTa sthitimese eka samaya kamako Adi karake palyopamake asaMkhyAtave bhAgase kama takake pramANavAlI hotI hai // 189-191 // cUrNisU0-napuMsakavedakI utkRSTa sthitivibhakti karanevAle jIvake samyaktva aura samyagmithyAtva, ina donoM prakRtiyokI sthitivibhakti kyA utkRSTa hotI hai, athavA anutkRSTa hotI hai ? niyamase anutkRSTa hotI hai / isakA kAraNa yaha hai ki napusakavedakI utkRSTa sthitivibhakti mithyAdRSTi jIvame hotI hai aura samyaktva tathA samyagmithyAtvakI utkRSTa sthitivibhakti prathamasamayavartI vedakasamyagdRSTi jIvake hotI hai| vaha anutkRSTa sthiti utkRSTa sthitimese eka anturmuhUrta kamase lagAkara eka sthiti takake pramANavAlI hotI hai / kintu vaha carama udvelanAkAMDakakI carama phAlIse hIna hotI hai // 192-195 // ___ cUrNisU-napuMsakavedakI utkRSTa sthitivibhakti karanevAle jIvake anantAnuvandhI Adi solaha kapAyokI sthitivibhakti kyA utkRSTa hotI hai, athavA anutkRSTa hotI hai ? utkRSTa bhI hotI hai aura anutkRSTa bhI hotI hai / isakA kAraNa yaha hai ki yadi napuMsakavedakI utkRSTa sthitivibhaktike samaya vivakSita kapAyoMkA utkRSTa sthitivandha ho to utkRSTa hotI hai, anyathA anutkRSTa hotI hai / vaha anutkRSTa sthiti utkRSTa sthitimese eka samaya kamase lagAkara eka AvalI kama takake pramANavAlI hotI hai / eka AvalIse adhika kama na honekA kAraNa yaha hai ki isase Upara napuMsakavedakI utkRSTa sthitikA honA asambhava hai // 196-198 // cUrNisU0-napuMsakavedakI utkRSTa sthitivibhakti karanevAle jIvake strIveda aura purupaveda, ina donokI sthitivibhakti kyA utkRSTa hotI hai, athavA anutkRSTa hotI hai ? niyamase anutkRSTa hotI hai / kyoki, napuMsakavedake bandhakAlame niyamase strIveda aura purupavedakA vandha nahIM hotA hai / vaha anutkRSTa sthiti utkRSTa sthitimese eka antarmuharta kamase lagAkara annAkoDAkoDI sAgaropama takaka pramANavAlI hotI hai // 199-201 // cUrNimU0-napuMsakavedakI utkRSTa sthitivibhakti karanevAle jIvake hAsya aura rati, ina
Page #225
--------------------------------------------------------------------------
________________ 119 gA0 22] sthitivibhakti-sannikarSa-nirUpaNa vA / 204. ukkalsAdo aNukkassA samaUNamAdi kAdUNa jAva aMtokoDAkoDi tti / 205. aradi-sogANaM dvidivihattI kimukkassA, aNukkassA ? 206. ukkarasA vA aNukkassA vA / 207. ukassAdo aNukkassA samaUNamAdi kAdUNa jAva vIsaM sAgarovamakoDAkoDIo palidovamassa asaMkhejadibhAgeNa UNAo / 208 bhaya-duguMchANaM hidivihattI kimukkassA aNukkassA ? 209. NiyamA ukkassA / 210. evamaradi-sogabhaya duguMchANaM pi / 211. pravari viseso jANiyavyo do prakRtiyokI sthitivibhakti kyA utkRSTa hotI hai, athavA anutkRSTa hotI hai ? utkRSTa bhI hotI hai aura anutkRSTa bhI hotI hai| isakA kAraNa yaha hai ki napuMsakavedakI utkRSTa sthitivibhaktike honepara yadi hAsya aura ratiprakRtikA bandha ho, to utkRSTa sthiti pAI jAtI hai, aura yadi unakA bandha nahIM ho, to anutkRSTa sthiti pAI jAtI hai / kyoMki bandhake nahIM hone para hAsya aura ratiprakRtime kapAyasthitikA saMkramaNa nahI hotA hai / vaha anutkRSTa sthiti utkRSTa sthitimese eka samaya kamase lagAkara antaHkoDAkor3I sAgaropama taka hotI hai||202-204|| cUrNisU-napuMsakavedakI utkRSTa sthitivibhakti karanevAle jIvake arati aura zoka, ina dA prakRtiyokI sthitivibhakti kyA utkRSTa hotI hai, athavA anutkRSTa hotI hai ? utkRSTa bhI hotI hai aura anutkRSTa bhI hotI hai / isakA kAraNa yaha hai ki napuMsakavedake vandhakAlame arati aura zoka prakRti bandhakA bandha ho, to utkRSTa hotI hai, anyathA anutkRSTa sthitivibhakti hotI hai / vaha anutkRSTa sthitivibhakti utkRSTa sthitimese eka samaya kamase lagAkara palyopamake asaMkhyAtave bhAgase kama bIsa kor3Akor3I sAgaropama taka hotI hai // 205-207 // cUrNisU0-napuMsakavedakI utkRSTa sthitivibhakti karanevAle jIvake bhaya aura jugupsA, ina do prakRtiyokI sthitivibhakti kyA utkRSTa hotI hai, athavA anutkRSTa hotI hai ? niyamase utkRSTa hotI hai, kyoki, ye prakRtiyAM dhruvavandhI hai // 208-209 // cUrNisU0-jisa prakAra napuMsakavedakI sthitivibhaktikA zepa sarva moha-prakRtiyokI sthitivibhaktike sAtha sannikarpa kiyA gayA hai, usI prakAra arati, zoka, bhaya aura jugupsA, ina cAra prakRtiyokA bhI sthitivibhakti-sambandhI sannikarpa karanA cAhie / kintu uname jo thor3I sI vizeSatA hai, vaha jAnanA cAhie // 210-211 // vizeSArtha-isa samarpaNasUtrase jisa vizepatAkI sUcanA kI gaI hai, vaha isa prakAra hai-arati aura zokaprakRtikI utkRSTa sthitiko niruddha karake sannikarpake kahanepara mithyAtva, samyagmithyAtva, samyaktvaprakRti aura solaha kapAyAMkI sannikarpaprarUpaNA napuMsakavedake samAna hai, koI vizeSatA nahIM hai| kintu strIvedakI utkRSTa sthiti bhI hotI hai aura anutkRSTa sthiti bhI hotI hai / vaha anutkRSTa apanI utkRSTa sthitimese eka samaya kamase lagAkara aura kucha AcAryoke matase antarmuhUrta kamase lagAkara antaHkor3Akor3I mAgaropama takake pramANavAlI hotI hai / isI prakAra pumpavedakI sthitivibhaktikA sannikarpa jAnanA cAhie / napuMmakavaTakI
Page #226
--------------------------------------------------------------------------
________________ 120 kalAya pAhuDa sutta [ 3 sthitivibhakti 212. jahaNNahidisapiNayAso | 213. micchattajahaNNaTThidisaMtakammiyassa aNaMtANuvaMdhINaM Natthi / 214. sesANaM kampANaM vihattI kiMjahaNNA ajahaSNA ? 215, NiyamA ajahaNNA 216. jahaNNAdo ajahaNNA [a] saMkhejaguNabbhahiyA / 217. micchatteNa NIdo sesehi vi aNumaggiyavyo / sthitivibhaktikA sannikarSa bhI isI prakAra hai, kevala usakI anutkRSTa sthiti eka samaya kamase lagAkara palyopamake asaMkhyAtaveM bhAgase kama vIsa kor3Akor3I sAgaropama takake pramANavAlI hotI hai / hAsya aura rati, ina do prakRtiyokI sthitivibhakti niyamase anutkRSTa hotI hai| vaha apanI utkRSTa sthitimeMse eka samaya kamase lagAkara antaHkor3Akor3I sAgaropama taka hotI hai| bhaya aura jugupsA prakRtikI sthitivibhakti dhruvabandhI honeke kAraNa niyamase utkRSTa hotI hai / bhaya aura jugupsA prakRtiyokI sthitivibhaktiko niruddhakara sannikarpa kahanepara mithyAtva, samyagmithyAtva, samyaktvaprakRti, solaha kaSAya aura tIno vedokI sannikarSa-prarUpaNA aratizokake samAna hai / hAsya, rati, arati aura zoka ina cAra prakRtiyokI sthitivibhaktisambandhI sannikarSa prarUpaNA napuMsakavedakI sannikarpaprarUpaNAke samAna hai| inakI mAtra hI vizeSatA jAnanA caahie| cUrNisU0 -ava jaghanya sthitivibhakti-sambandhI sannikarpa kahate hai-mithyAtvaprakRtikI jaghanya sthitivibhaktivAle jIvake anantAnuvandhI cAro kapAyokA sannikarSa nahIM hai, kyoki, mithyAtvakA jaghanya sthitisattva karaneke pUrva hI anantAnuvandhIkI visaMyojanA kara dI jAnese unake sthitisattva pAye jAnekA abhAva hai / / 212-213 / / cUrNisU0-mithyAtvaprakRtikI jaghanya sthitivibhaktivAle jIvake apratyAkhyAnAvaraNa Adi zeSa samasta mohakarmaprakRtiyokI sthitivibhakti kyA jaghanya hotI hai, athavA ajaghanya hotI hai ? niyamase ajaghanya hotI hai / kyoki, Upara jAkara jaghanyasthitiko prApta honevAle jIvoke yahaoNpara jaghanya sthitike pAye jAnekA virodha hai| vaha ajaghanya sthiti apanI jaghanya sthitise asaMkhyAtaguNI adhika pramANavAlI hotI hai / / 214-216 / / vizeSArtha-isakA kAraNa yaha hai mithyAtvakI do samaya-kAlapramANa jaghanya sthitike avazepa raha jAnepara samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtvakI palyopamake asaMkhyAtave bhAgapramANa, tathA vAraha kapAya aura nava nokapAyokI antaHkor3Akor3I sAgaropamapramANa avaziSTa sthiti pAI jAtI hai / cUrNisU0-jisa prakAra mithyAtvaprakRtikI jaghanya sthitike sAtha zaMpa prakRtiyokI jaghanya sthitikA sannikarSa nirUpaNa kiyA hai, usI prakAra zepa karmaprakRtiyoMke sAtha bhI jaghanyasannikarSa anvepaNa karanA cAhiye, kyoki, usame koI vizepatA nahIM hai // 217|| .. aba cUrNikAra isase Age sthitivibhakti-sambandhI alpabahutva anuyogadvAra kahaneka lie pratijJAsUtra kahate haiM in and
Page #227
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 22 ] sthitivibhakti-svAmitva-nirUpaNa 121 [218. appAcahuaM] 219 savvatthovA NavaNokasAyANamukkassaTTidivihattI / 220. solasakasAyANa mukkassaTThidivihattI visesAhiyA / 221 sammAmicchattassa ukkassaTThidivihattI visesAhiyA / 222. sammattassa ukkassaDidivihattI visesAhiyA / 223 micchattassa ussaTTidivihattI visesAhiyA / 224. nirayagadI savvatthovA itthiveda - purisavedANamukassaTThidivihattI / 225. sesANaM NokasAyANamukassaTThidivihattI visesAhiyA / 226. solasaha kasAyANamukkassaTThidivihattI visesAhiyA / 227. sammAmicchattassa ukkassa Didi - cUrNisU0 - aba sthitivibhakti - sambandhI alpabahutva kahate haiM // 218 // vizeSArtha - alpabahutva do prakArakA hai - sthiti - alpabahutva aura jIva- alpabahutva / jisame vivakSita prakRtiyo kI sthitikAla sambandhI alpa aura bahutva kA nirUpaNa kiyA jAtA hai, use sthiti - alpabahutvAnugama kahate hai aura jisame vivakSita prakRtiyo ke sattva Adike dhAraka jIvokI saMkhyA -sambandhI hInAdhikatAkA nirUpaNa kiyA jAtA hai, use jIva- alpabahutvAnugama kahate hai / ina donomese yahaoNpara yativRSabhAcAryaM sthiti - alpabahutva kahate hai / cUrNisU0 - hAsyAdi nava nokapAyokI utkRSTa sthitivibhakti Age kahe jAnevAle sarvapadokI apekSA sabase kama hotI hai / kyoki, usakA pramANa bandhAvalIse kama cAlIsa kor3Akor3I sAgaropama hai / bandhAvalIse kama kahanekA yaha kAraNa hai ki bandhakAlame kapAyokI utkRSTa sthitikA nokapAyome saMkramaNa nahI hotA hai / anantAnubandhI Adi solaha kapAyo kI utkRSTa sthitivibhakti nava nokapAyokI utkRSTa sthitivibhaktise vizeSa adhika hai| vizeSa adhikatAkA pramANa bandhAvalIkAla mAtra hai / samyagmithyAtyakI utkRSTa sthitivibhakti solaha kapAyokI utkRSTa sthitivibhaktise vizeSa adhika hai / yahA~ vizeSa adhikatAkA pramANa antamuhUrta kama tIsa koDAkor3I sAgaropama hai / samyaktva prakRti kI utkRSTa sthitivibhakti samyamithyAtva kI utkRSTa sthitivibhaktise vizeSa adhika hai| vizeSa adhikatAkA pramANa eka udayanipeka sthitimAtra hai / mithyAtvakarmakI utkRSTa sthitivibhakti samyaktvaprakatikI utkRSTa sthitivibhakti se vizeSa adhika hai / vizepa adhikatAkA pramANa eka antarmuhUrta hai / / 219-223 / / cUrNisU0 - narakagatime strIveda aura purupavedakI, utkRSTa sthitivibhakti Age kaha jAnevAle sarvapadokI apekSA sabase kama hai / isakA kAraNa yaha hai ki narakagatime ina dono vedoke udayakA abhAva hai, ataeva inake udadyanipekokA stibukasaMkramaNadvArA napuMsakavedasvarUpase pariNamana ho jAtA hai| zepa sAta nokapAyokI utkRSTa sthitivibhakti strI aura purupaveda kI utkRSTa sthitivibhakti vizeSa adhika hai / vizepa adhikatAkA pramANa eka udayanipekamAtra hai | solaha kapAyokI utkRSTa sthitivibhakti sAta nokapAyoMkI utkRSTa sthitivibhaktise vizeSa adhika hai| vizeSa adhikatAkA pramANa bandhAvalImAtra hai / samyagmithyAtvakI utkRSTa sthitivibhakti solaha kapAyokI utkRSTa sthitivibhaktise vizeSa adhika hai / vizepa adhikatA 16
Page #228
--------------------------------------------------------------------------
________________ 122 kasAya pAhuDa sutta [ 3 sthitivibhakta vihattI visesAhiyA | 228. sammattassa ukkassaTThidivihattI visesAhiyA / 229. micchattassa ukkassadvidivihattI visesAhiyA / 230 sesAsu gadIsu Nedavyo / 1 kA pramANa eka antarmuhUrta se kama tIsa kor3Akor3I sAgaropama hai / samyaktva prakRtiko utkRSTa sthitivibhakti samyagmithyAtvakI utkRSTa sthitivibhaktise vizeSa adhika hai / vizeSa adhikatA kA pramANa eka udayaniSekamAtra hai / mithyAtvakarmakI utkRSTa sthitivibhakti samyaktvaprakRtikI utkRSTa sthitivibhaktise vizeSa adhika hai / vizepa adhikatAkA pramANa eka antarmuhUrta hai / jisa prakAra narakagatime mohakarmakI aTThAIsa prakRtiyokI utkRSTa sthitivibhaktikA alpavahutvAnugama kiyA gayA hai, usI prakAra Apake avirodhase zepa gatiyo me bhI alpabahutvAnugama karanA cAhie // 219-230 // vizeSArtha - cUrNisUtrome kevala utkRSTa sthitivibhakti-sambandhI alpavahutvakA nirUpaNa kiyA gayA hai / jaghanya sthitivibhakti-samvandhI alpabahutvakA nahIM / vaha uccAraNAvRttike anusAra isa prakAra hai-samyaktvaprakRti, strIveda, napuMsakaveda, aura lobhasaMjvalanakI jaghanya sthitivibhakti sabase kama hotI hai / isase puruSavedakI jaghanya sthitivibhakti saMkhyAtaguNita hai / mithyAtva, samyagmithyAtva aura anantAnuvandhI Adi bAraha kaSAyokI jaghanyasthitivibhakti uparyuktapada se saMkhyAtaguNita hai / isase mAyAsaMjvalanakI jaghanya sthitivibhakti saMkhyAtaguNita hai / isase mAnasaMjvalanakI jaghanya sthitivibhakti saMkhyAtaguNita hai / isase krodhasaMjvalana kI jaghanya sthitivibhakti saMkhyAtaguNita hai / isase hAsya Adi chaha nokapAyokI jaghanya sthiti - vibhakti saMkhyAtaguNita hotI hai / kintu cirantana vyAkhyAnAcAyoke mata se isame kucha bheda hai / jo ki isa prakAra hai- samyaktvaprakRtikI jaghanya sthitivibhakti sabase kama hai / isase samyagmithyAtva aura anantAnuvandhI catuSkakI jaghanya sthitivibhakti saMkhyAtaguNita hai / isase puruSavedakI jaghanya sthitivibhakti asaMkhyAtaguNita hai| isase strIvedakI jaghanya sthitivibhakti vizeSa adhika hai / isase hAsya aura ratikI jaghanya sthitivibhakti vizeSa adhika hai| isase napuMsakavedaka jaghanya sthitivibhakti vizeSa adhika hai / isase arati aura zokakI jaghanya sthitivibhakti vizeSa adhika hai / isase bhaya aura jugupsAkI jaghanya sthitivibhakti vizeSa adhika hai / isase apratyAkhyAnAvaraNAdi bAraha kapAyokI jaghanya sthitivibhakti vizeSa adhika haiM / isase mithyAtvakI jaghanya sthitivibhakti adhika hai / isI prakAra cUrNisUtrome jIva alpabahutvAnugamakA bhI nirUpaNa nahIM kiyA gayA hai / jo ki jayadhavalA TIkAke anusAra isa prakAra hai / unameM pahale utkRSTa jIva alpabahutvako kahate haiM--samyaktva aura samyagmithyAtva, ina do prakRtiyoMko chor3akara zeSa chabbIsa mohaprakRtiyoMkI utkRSTa sthitivibhakti karanevAle jIva sabase kama hote hai | inase inhIM prakRtiyAM kI anutkRSTa sthitivibhakti karanevAle jIva anantaguNita hote haiM / samyaktva aura samyagmithyAtva ina TonIkI utkRSTa sthitivibhakti karanevAle jIva sabase kama hai | inase inhI anutkRSTasthitivibhi
Page #229
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 22] sthitivibhakti-svAmitva-nirUpaNa 123 231. je bhujagAra-appadara-avahida-avattavvayA tesimaTThapadaM / 232. jattiyAo assi samae hidivihattIo ussAkassAvide aNaMtaravidikkatesamae appadarAo bahudaravihattio, eso bhujagAravihattio / 233. osakkAvide bahudarAo vihattIo, eso appadaravihattio / 234. osakkAvide tattiyAo ceva vihattIo, eso avttttidvihttio| 235 avihattiyAdo vihattiyAo eso avttvyvihttio| 236. edeNa aTThapadeNa / 237. sAmittaM / 238. micchattassa bhujagAra-appadara-avaTTidavihattio ko karanevAle jIva asaMkhyAtaguNita hai / jaghanya jIva-alpabahutva kI apekSA sarva mohaprakRtiyokI jaghanya sthitivibhaktivAle jIva sabase kama hai| inamese chabbIsaprakRtiyokI ajaghanya sthitivibhakti karanevAle jIva jaghanyavibhaktivAlose anantaguNita hai| samyaktva aura samyagmithyAtvakI jaghanya sthitivibhakti karanevAle asaMkhyAtaguNita hai| yaha oghakI apekSA varNana kiyA gayA hai / AdezakI apekSA alpabahutvake lie vizepa jijJAsuoko jayadhavalA TIkA dekhanA caahiye| cUrNisU0-jo jIva bhujAkAra, alpatara, avasthita aura avaktavyavibhakti karanevAle haiM, unakA yaha arthapada hai / arthAt aba ina cAro prakArakI vibhaktiyokA svarUpa kahate haiM / isa vartamAna samayame jitanI sthitivibhaktiyA~ arthAt sthitisambandhI vikalpa hai, unake utkarpaNa karanepara anantara-tyatikrAnta arthAt tadanantaravartI dvitIya samayame yadi ve alpatara sthitivikalpa bahutaravibhaktivAle ho jAte hai,to yaha bhujAkAravibhakti karanevAlA jIva hai / arthAt , jo jIva vartamAna samayame jitane sthiti-bhedokA vandha kara rahA hai, vahI jIva yadi AgAmI dvitIya samayame unheM bar3hAkara bahutase sthiti-bhedokA vandha karane lagatA hai, to vaha jIva bhujAkAravibhakti karanevAlA kahalAtA hai| bahuta sthitivikalpoke apakarpaNa karanepara jo alpatara sthitiyA~ vaoNdhane lagatA hai vaha alpatarasthitivibhaktika jIva hai| arthAt , jo jIva atIta samayame jitanI sthitiyokA bandha kara rahA thA, vahI jIva yadi unakA sthitikAMDakaghAta athavA adhaHsthitigalanake dvArA apakarpaNakara vartamAna samayame kama sthitiyoko bA~dhane lagatA hai, to vaha alpataravibhakti karanevAlA kahalAtA hai| apakarpaNa athavA utkarpaNa karanepara bhI yadi utanI arthAt pUrva samayake jitanI hI sthitiyoko bAMdhatA hai, to yaha avasthita vibhaktivAlA kahalAtA hai / avibhaktikase yadi vibhaktika hotA hai to yaha avaktavyavibhaktika hai / arthAta jo jIva pUrvasamayame vivakSita prakRtike vandha aura sattvase rahita thA, vaha yadi vartamAna samayame usakA bandhakara usake sattvavAlA ho jAtA hai, to vaha jIva avaktavyavibhakti karanevAlA kahalAtA hai / isa arthapadaka dvArA aba svAmitva anuyogadvArako kahate haiM-mithyAtvakI bhujAkAra, alpatara aura avasthita vibhaktiko karanevAlA kauna jIva hotA hai / koI eka nArakI tiyaMca, manupya athavA deva hotA hai / yahA~ itanA vizepa jAnanA cAhie ki bhujAkAra aura avasthitavibhakti mithyAdRSTi jIvake hI hotI hai| kintu alpatara vibhakti mithyASTike
Page #230
--------------------------------------------------------------------------
________________ 124 kasAya pAhuDa sutta [ 3 sthitivibhakti hodi 1 239. aNNadaro raiyo tirikkho maNusso devo vA / 240. avattanvo Natthi / 241. sammatta sammAmicchattANaM bhujagAra-appadaravihattio ko hodi 1 242. aNNadaro rahao tirikkho maNusso devo / 243. avaTTidavihattio ko hodi 1 244. puSpaNAdo sammattAdo samayuttaramicchatteNa se kAle sammattaM paDivaNNo so avaTTidavihattio / 245. avattavyavihattio aNNadaro / 246. evaM sesANaM kammANaM NedavvaM / bhI hotI hai aura samyagdRSTi ke bhI / midhyAtvakI avaktavyavibhakti nahI hotI hai / isakA kAraNa yaha hai ki mithyAtvakarmake niHsattva ho jAnepara punaH usake sattva hone kA abhAva hai // 231-240 // cUrNisU00 - samyaktva aura samyagmithyAtva, ina do prakRtiyoMkI bhujAkAra aura alpatara vibhaktiko karanevAlA kauna jIva hotA hai ? koI eka nArakI, tiryaMca, manuSya athavA deva hotA hai | yahA~ itanA vizeSa hai ki ina prakRtiyokI bhujAkAravibhakti samyagdRSTi jIvoke hI hotI hai / kintu alpataravibhakti samyagdRSTi aura mithyAdRSTi jIvake hotI haiM / samyaktva aura samyagmithyAtva ina do prakRtiyokI avasthitavibhakti karanevAlA kauna jIva hotA hai ? pUrva meM utpanna samyaktvaprakRti se eka samaya adhika mithyAtvakI sthiti ke sAtha jo jIva anantara samayama samyaktvako prApta huA hai, vaha avasthita vibhaktivAlA hotA hai // 241 - 244 // vizeSArtha - jisa jIvane pahale kabhI samyaktvako utpanna kiyA hai aura pariNAmoke nimittase girakara midhyAtvame A gayA hai usake vivakSita samayame samyaktvaprakRtikA jitanA sthitisattva hai, usase usIkI mithyAtvaprakRtikA sthitisattva yadi eka samaya adhika ho aura vaha jIva punaH tadanantaravartI dvitIya samayame hI samyaktvako prApta ho, to usake samyaktva grahaNa karaneke prathama samaya me samyaktva aura samyagmithyAtva, ina dono prakRtiyokI avasthitavibhakti hotI hai, kyoki, carama samayavartI midhyAdRSTike sthitisattvase prathama samayavartI samyagdRSTike samyaktvaprakRtikA sthitisattva samAna pAyA jAtA hai / cUrNisU0 (0 - samyaktva aura samyagmithyAtva, ina donoM prakRtiyo kI avaktavyavibhaktikaranevAlA koI eka jIva hotA hai / / 245 // vizeSArtha - isakA kAraNa yaha hai ki kisI bhI gativAle, kisI bhI kapAyake udayavAle, kisI bhI avagAhanAko dhAraNa karanevAle, kisI eka legyAse saMyukta tathA samyaktva aura samyagmithyAtva ina dono prakRtiyo kI sattA se rahita aise midhyAdRSTi jIvake prathamasamyaktvake grahaNa karanepara avaktavyabhAva pAyA jAtA hai / cUrNi 0 - isI prakAra zepa solaha kapAya aura nava nokapAya, ina pIsa karmoMkI '' tAmrapatrabAlI mudrita pratimeM ise cUrNisUtra na mAnakara jayadhavalA TIkAkA aga banA diyA hai / ( dekho pRSTha 306 pakti 17 ) 1 bhujagAra avadvidavihattI micchAiTTisseva / appadaravihattI sammAdiTTissa micchA diTTitya vA / javagha 2 bhujagAra sammAdiTTINa cetra / appaTaraM puNa sammAdiTTista micchAdihissa vA / jayadha
Page #231
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 22 ] sthitivibhakti-kAla la-nirUpaNa 247, etto egajIveNa kAlo / 248. micchattassa bhujagArakammaMsio kevaciraM kAlAdo hodi 9 249. jahaNeNa egasamao / 250. ukkasseNa cattAri samayA ( 4 ) / 251. appadarakammaMsio kevaciraM kAlAdo hodi 9 252. bhujAkAra, alpatara, avasthita aura avaktavya sthitivibhaktiyoke svAmitvako jAnanA cAhie // 246 // 125 cUrNisU0 0 - aba isase Age eka jIvakI apekSA bhujAkAra, alpatara, avasthita aura avaktavya, ina cAro vibhaktiyoke, kAlakA varNana kiyA jAtA hai| mithyAtva karmakI sujAkAra vibhaktivAle jIvakA kitanA kAla hai ? jaghanyakAla eka samaya hai aura utkRSTa kAla cAra (4) samaya hai / / 247-250 / / vizeSArtha - mithyAtvakI bhujAkAravibhaktikA jaghanya kAla eka samaya hai, kyoki, mithyAtvakI vivakSita sthitiko eka samaya Age bar3hAkara baoNdhanepara mithyAtvakarma kI bhujAkArasthitivibhaktikA eka samayapramANa jaghanya kAla pAyA jAtA hai / mithyAtvakarma kI bhujAkAravibhaktikA utkRSTakAla cAra samaya hai / ve cAra samaya isa prakAra sambhava hai - addhAkSase arthAt sthitibandhake kAlakA kSaya ho jAnese sthitibandhake bar3hanepara bhujAkAravibhaktikA prathama samaya prApta hotA hai / punaH carama samayame saMkla eza-kSayase arthAt sthitibandhake yogya vivakSita adhyavasAyasthAnake avasthAnakA kAla samApta ho jAnese usa samaya eka samaya adhika, do samaya adhika Adike kramase lagAkara bar3hate hue saMkhyAta sAgaropama taka kI sthiti bA~dhane yogya pariNAma utpanna hote hai, unase yathAyogya sthitiko baoNdhanepara bhujAkAravibhaktikA dvitIya samaya upalabdha hotA hai / tRtIya samayame maraNa karake vigrahagatike dvArA paMcendriyome utpanna hone ke prathama samayame asaMjJI jIvokI sahasra sAgaropama sthitiko baoNdhanepara usI jIvake bhujAkAravibhaktikA tRtIya samaya hotA hai / punaH caturtha samayame zarIragrahaNa karake antaHkoDAkor3I sAgaropamapramANa saMjJI jIvokI sthitiko vaoNdhanepara usI jIvake bhujAkAravibhaktikA caturtha samaya hotA hai / kahanekA abhiprAya yaha hai ki jaba koI eka ekendriya jIva pahale samaya meM addhA kSayase sthitiko bar3hAkara bA~dhatA hai, dUsare samaya me saMkRzakSayase sthitiko bar3hAkara bA~dhatA hai, tIsare samaya meM maraNakara aura eka vigrahase saMjJI jIvome utpanna hokara asaMjJI jIvoke yogya sthitiko baDhAkara bA~dhatA hai aura cauthe samayame zarIrako grahaNa karake saMjJI jIvoke yogya sthiti bar3hAkara bA~dhatA hai, taba usa jIvake bhujAkAravibhaktikA utkRSTakAla cAra samayapramANa prApta hotA hai / isa prakAra midhyAtvakarma kI bhujAkAravibhaktikA utkRSTakAla cAra samaya hI hai / Age jahA~ bhI bhujAkAravandha kahA jAve, vahA~ sarvatra yahI artha jAnanA cAhie / cUrNisU0 - midhyAtvakarmakI alpataravibhaktikA kitanA kAla hai ? jaghanyakAla eka
Page #232
--------------------------------------------------------------------------
________________ 126 kasAya pAhuDa sutta [3 sthitivibhakti jahaNNeNa egasamao / 253. ukkasseNa tevahisAgarovamasadaM sAdireyaM / 254. avavidakammaMsio kevaciraM kAlAdo hodi ? 255. jahaNNeNa egasamao / 256. ukasseNa aMtoyuhuttaM / 257. evaM solasakasAyANaM nnvnnoksaayaannN| 258. samaya hai aura utkRSTakAla sAdhika ekasau tiresaTha sAgaropama hai // 252-253 // vizepArtha-bhujAkAra athavA avasthitavibhaktiko karanevAle jIvake vidyamAna sattvase eka samaya nIce utarakara sthitivandha karake punaH dvitIya samayame bhujAkAra yA avasthita vibhaktiko karanepara alpataravibhaktikA eka samayapramANa jaghanyakAla pAyA jAtA hai / mithyAtvakarmakI alpataravibhaktikA utkRSTakAla kucha adhika eka sau tiresaTha sAgaropamapramANa hai| isakA spaSTIkaraNa isa prakAra hai-koI eka tiryaca athavA manuSya mithyAvRSTi jIva eka sthitiko vAMdhatA huA vidyamAna thaa| usa sthitike nIce alpa sthitiko vAMdhate hue usane alpataravibhaktikA tatprAyogya sarvotkRSTa antarmuhUrtakAla vyatIta kiyA / punaH tadanantaravartI samayame usa sthitisattvakA ullaMghana karake sthitivandha karanevAlA thA ki Ayuke kSaya ho jAnese maraNa karake tIna palyopamakI sthitivAle uttama bhogabhUmiyaoN jIvose utpanna huaa| punaH vahA~ jIvanake antarmuhUrta avaziSTa rahanepara samyaktvako grahaNa kiyA aura usake sAtha hI yathAyogya prathama yA dvitIya svargame utpanna huaa| vahA~se cyuta ho manuSya huA, phira marakara yathAyogya Anata-prANata Adi kalpAme utpanna huaa| isa prakAra usane samyaktvake sAtha pUre cyAsaTha sAgaropama vyatIta kiye aura antame samyagmithyAtvako prApta huA / punaH antamuhUrtake pazcAt hI samyaktvako grahaNa kiyA aura usake sAtha phira pUre chayAsaTha sAgaropamakAla taka bhramaNa kara antameM tatprAyogya pariNAmoke dvArA mithyAtvako jAkara ikatIsa sAgaropamakI AyusthitivAle graiveyakadevoMmeM utpanna huaa| punaH vahA~se cyuta ho manuSyomeM utpanna huA / vahA~ jahaoNtaka sambhava hai, vahaoNtaka antarmuhUrtakAla sthitisattvase nIce sthitivandha kara punaH saMklezako pUrita kara bhujAkAravibhakti karanevAlA ho gyaa| isa prakAra do antarmuhUrta aura tIna palyoMse adhika eka sau tiresaTha sAgara alpataravibhaktikA utkRSTa kAla jAnanA caahie| cUrNisU0-mithyAtvakarmakI avasthitavibhaktikA kitanA kAla hai ? jaghanyakAla eka samaya hai| kyoki, bhujAkAra athavA alpataravibhaktiko kranevAle jIvake eka samaya sthitisattvake samAna sthitike bA~dhanepara avasthitavibhaktikA eka samaya pAyA jAtA hai / mithyAtvakarmakI avasthita vibhaktikA utkRSTakAla antarmuhUrta hai| kyoki, bhujAkAra athavA alpatara vibhaktiko karake sattvake samAna sthitibandha karanekA utkRSTakAla antarmuhurtapramANa pAyA jAtA hai // 254-256 // __cUrNimU0-jigna prakAra mithyAtvakarmakI bhujAkAra, alpatara aura avasthita vibhaktiyoke kAlakI prarUpaNakI hai, usI prakAra solaha kapAyoM aura nava nokapAyokI bhujAkAra anpatara aura avasthitavibhaktisambandhI pramapaNA karanA cAhie / vizepatA kevala yaha hai ki
Page #233
--------------------------------------------------------------------------
________________ 127 gA0 22 ] sthitivibhakti-kAla-nirUpaNa raft bhujagArakammaMsio ukkasseNa egUNavIsasamayA / solaha kapAya aura navanokapAyokI bhujAkAra vibhaktikA utkRSTakAla unnIsa samaya-pramANa hai / / 257-258 // vizeSArtha - ukta unnIsa samayokA spaSTIkaraNa isa prakAra hai- kisI eka aise ekendriya yA vikalendriya jIvane jisakI Ayu sattaraha samaya se adhika eka AvalI - pramANa zepa rahI hai, anantAnuvandhI krodhako choDakara zepa anantAnubandhI mAna, mAyAdi pandraha prakRtiyokA kramazaH addhAkSaya ho jAnese pandraha samayoke dvArA unakI sthitiko uttarottara bar3hAkara bandha karate hue saMkramaNake yogya kiyA / punaH bandhAvalIkAlake vyatIta honepara aura sattaraha samayapramANa Ayuke zeSa rahanepara pUrvokta AvalIkAlame prathama samaya se lekara pandraha samayome vRddhi karake bAMdhI huI ukta pandraha kapAyoM kI sthitiko vandha-paripATI ke anusAra anantAnuvandhI krodhame saMkramaNa karanepara anantAnubandhI krodha - sambandhI bhujAkAravibhakti ke pandraha samaya prApta hote hai / punaH solahave samayame addhAkSayase anantAnubandhI krodha ke sAtha sthiti ko bar3hAkara vaoNdhanepara bhujAkAravibhaktikA solahavA~ samaya prApta hotA hai / puna: sattarahave samayamai saMklezakSaya honese anantAnubandhI krodhake sAtha sarva kapAyokI sthitiko bar3hAkara baoNdhanepara bhujAkAravibhaktikA sattarahavA~ samaya prApta hotA hai / punaH usake eka vigraha karake saMjJI paMcendriya jIvoma utpanna honeke prathama samayame asaMjJI jIvoke yogya sahasra sAgaropamake sAta bhAgome se yathAyogya cAra bhAgapramANa vaoNdhanepara bhujAkAravibhaktikA aTThArahavA~ samaya prApta huA / punaH zarIrako grahaNa karake saMjJI paMcendriyoke yogya antaH kor3Akor3I sAgaropama sthitikA bandha karanepara bhujAkAra - vibhaktikA unnIsavaoN samaya prApta hotA hai / isa prakAra bhujAkArasthitivibhaktike sUtrokta unnIsa samaya siddha ho jAte hai / Upara jisa prakAra se anantAnuvandhI krodhakI bhujAkAravibhaktike unnIsa samayokI prarUpaNA kI hai, usI prakAra mAna, mAyAdi zepa pandraha prakRtiyome se hara eka kI isI paripATI se bhujAkArasthitivibhaktike unnIsa samayokI prarUpaNA jAnanA caahie| isI prakAra navo nokapAyokI bhI bhujAkAravibhakti - sambandhI unnIsa samayokI prarUpaNA jAnanA cAhie | kevala itanI vizeSatA hai ki ukta sattaraha samaya se adhika AvalI kAlapramita Ayuke zepa raha jAnepara usa ekendriya yA vikalendriya jIvake AvalIke prathama samayase lekara krodhAdi kapAyokI paripATI se addhAkSaya honeke sAtha solaha samayamAtra kAlako bar3hAkara unakA bandha karAke, puna: sattaraha ve samayame saMkleza-kSaya hone se sabhI - solaho prakRtiyokA bhujAkArasthitibandha karAke punaH eka AvalIkAla vitAkara kapAyokI sthitiko nava nokapAyokI sthitime paripATI saMkramaNa karAnepara nava- nokapAyasambandhI bhujAkAravibhaktiyokA sattaravA~ samaya prApta hotA hai / punaH maraNakara eka vigrahake sAtha saMjJI paMcedriyoke utpanna honeke prathama samaya me asaMjJI paMcendriyoke yogya sthitiko bar3hAkara bandha karanepara aTThArahavA~ samaya aura zarIra-paryApTiko prAragbha kara saMjJI paMcendriyoke yogya sthitiko bar3hAkara bandha karanepara usake bhujAkAravibhaktikA
Page #234
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sutta [ 3 sthitivibhakti 259. aNaMtANubaMdhicaukassa avattavyaM jahaNNukkasseNa egasamao / 260. sammatta - sammAmicchattANaM bhujagAra avadi - avattavvakammaMsio kevaciraM kAlAdo hodi ? 261. jahaNNukasseNa egasamao / 128 unnIsavaoN samaya prApta hotA hai / isa prakAra solaha kaSAya aura nava nokapAya- sambandhI bhujAkArasthitivibhaktike unnIsa samayokI prarUpaNA jAnanA caahie| Upara jo addhAkSaya' pada pratyukta huA hai usakA artha hai - addhA arthAt sthitibandhake kAlakA kSaya / sthiti bandhakA jaghanyakAla eka samaya aura utkRSTakAla antarmuhUrta hai / vivakSita sthitibandhake kAlakA kSaya ho jAnepara tadanantara jIva usase hIna yA adhika sthitikA bandha karatA hai / krodhAdi kaSAyarUpa pariNAmo ke honeko saMkleza kahate hai / ' jabataka eka - jAtIya saMkleza pariNAma raheMge, tabataka ekasA sthitibandha hogA, aura ekajAtIya saMklezakSaya honepara sthitibandha bhI hInAdhika hone lagegA / yahAeN yaha bAta dhyAname rakhanekI hai ki addhakSaya ke honepara saMklezakSaya honekA niyama nahIM hai / kisI jIvake addhAkSayake sAtha saMklezakSaya ho jAtA hai aura kisI jIvake addhAkSayake pazcAt bhI saMklezakSaya hotA hai / cUrNisU0 - anantAnubandhI kapAyacatuSkakI avaktavyavibhaktikA jaghanya aura utkRSTa kAla eka samaya hai // 259 // vizeSArtha - isakA kAraNa yaha hai ki anantAnubandhI kaSAyakI sattA se rahita samyagdRSTi jIvake mithyAtva athavA sAsAdana guNasthAnako prApta honepara usake prathama samaya me hI anantAnubandhI kapAyake sthitisattvakI utpatti ho jAtI hai / cUrNisU0 - samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtvakI bhujAkAra, avasthita aura avaktavyavibhaktikA kitanA kAla hai ? jaghanya aura utkRSTakAla eka samaya hai / / 260-261 / / vizeSArtha - isakA kAraNa yaha hai ki samyaktvaprakRtikI sattAvAle mithyAdRSTi jIvake samyaktvaprakRti ke sattvake Upara do samaya adhika Adike rUpase mithyAtvakI sthitiko baoNdhakara punaH samyaktvake grahaNa karanepara prathama samayame ukta prakRtiyokI bhujAkAravibhakti hotI hai / isI prakAra eka samaya adhika mithyAtvakI sthitiko vaoNdhakara samyaktva grahaNake prathama samayame avasthitavibhaktikA eka samayamAtra kAla pAyA jAtA hai, kyoki, dUsare samayame alpataravibhaktikI utpatti ho jAtI hai / tathA samyaktvaprakRtikI sattA se rahita mithyAdRSTi jIvake samyaktvake grahaNa karanepara eka samayamAtra avaktavyavibhakti hotI hai, adhika samaya nahI, kyoki dUsare samayame to alpataravibhakti A jAtI hai / isI prakAra samyamithyAtvakI bhujAkArAdi vibhaktiyoke kAlako jAnanA cAhie / 1 kA addhA NAma 1 TThidivadhakAlo / ki tassa pramANa 1 jahaNeNa egasamao / upameNa atomuhutta / edisse addhAe khao viNAso addhAkkhao NAma / jayadha0 2 ko makileso nAma ? kohamANamAyAlohapariNAmavizeSo / jayadha0
Page #235
--------------------------------------------------------------------------
________________ 129 ___ gA0 22] sthitivibhakti-antara-nirUpaNa 262. appadarakammaMsio kevaciraM kAlAdo hodi ? 263. jahaNNeNa aMtomuhuttaM / 264. ukasseNa ve chAvahi-sAgarocamANi sAdireyANi / 265. aMtaraM / 266. micchattassa bhujagAra avavidakammaMsiyassa aMtaraM jahaNNeNa egsmo| 267. ukasseNa tevahisAgarovamasadaM sAdireyaM / 268. appadarakammaMsiyassa aMtaraM kevaciraM kAlAdo hodi ? 269. jahaNNeNa egasamao / 270. ukkasseNa aMtomuhuttaM / 271. sesANaM pi NedavvaM / cUrNisU0-samyaktva aura samyagmithyAtva, ina do prakRtiyokI alpataravibhaktikA kitanA kAla hai ? jaghanyakAla antarmuhUrta hai aura utkRSTakAla sAtireka eka sau battIsa sAgaropama hai / / 262-264 // vizepArtha-ukta dono prakRtiyoke sattvase rahita mithyAdRSTi jIvake prathamasamyaktvako grahaNa karanepara prathama samayame avaktavyavibhakti hotI hai aura dUsare samayase lagAkara sarvajaghanya antarmuhUrtakAla-dvArA darzanamohanIyakA kSaya karane taka alpataravibhaktikA jaghanyakAla pAyA jAtA hai / samyaktva aura samyagmithyAtva, ina dono prakRtiyokI alpataravibhaktikA utkRSTa kAla kucha adhika eka sau vattIsa sAgaropamakI prarUpaNA pUrvake samAna jAnanA cAhie / cUrNisU 0-aba bhujAkAravibhakti Adike antarako kahate hai-mithyAtvakI bhujAkAra aura avasthita vibhaktivAle jIvakA jaghanya antarakAla eka samaya hai // 265-266 // vizepArtha-bhujAkAra aura avasthitavibhaktiko eka samaya karake dvitIya samayame alpataravibhakti kara tRtIya samaya me bhujAkAra aura avasthita vibhaktike karanepara eka samayapramANa antara pAyA jAtA hai / cUrNisU0-mithyAtvakarmakI bhujAkAra aura avasthitavibhaktikA utkRSTa antarakAla kucha adhika eka sau tiresaTha sAgaropama hai // 267 // vizepArtha-tiryaMcome athavA manuSyome koI jIva mithyAtvakI bhujAkAra aura avasthitavibhaktiko Adi karake punaH vahIpara antarmuhUrtakAlase alpataravibhaktike dvArA antarako prApta ho tIna palyopamavAle devakuru yA uttarakuruke jIvome utpanna ho vahA~se marakara devAdikomeM eka sau tiresaTha sAgaropamakAla taka paribhramaNa karake antama manuSyome utpanna huA aura antarmuhUrta vyatIta honepara saMlazako pUrita karake bhujAkAra aura avasthita vibhaktiko kiyaa| isa prakAra sUtrokta antara upalabdha ho jAtA hai| cUrNisU0-mithyAtvakarmakI alpataravibhaktikA antarakAla kitanA hai ? jaghanya antarakAla eka samaya hai aura utkRSTa antarakAla antarmuhUrta hai| isI prakAra zepa karmokA bhI antara jAnanA cAhie // 268-271 // vizepArtha-yataH mithyAtvakarmakI alpataravibhaktivAle jIvake bhujAkAra athavA avasthita vibhaktiko eka samaya karake punaH tRtIya samayame alpataravibhakti saMbhava hai, ataH
Page #236
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sutta [ 3 sthitivibhakti 272. NANAjIcehi bhaMgavicao / 273. saMtakammiesa payadaM / 274. savye jIvA micchatta - solasakasAya-NavaNokasAyANaM bhujagAraTThidivihattiyA ca appadaraTThi di vihattiyA ca avaTTi diDidivihattiyA ca / 275. anaMtANubaMdhINamavattavyaM bhajidavvaM / 276. sammatta sammAmicchattANaM bhujagAra avadiavattavyavidivihattiyA bhajidavyA / 277 apparavihattiyA NiyamA atthi / 130 278. NANAjIvehi kAlo / 279. sammatta sammAmicchattANaM bhujagAra avaTThidaavattaccaDidivihattiyA kevaciraM kAlAdo hoMti ? 280. jahaNNeNa egasamao / 281. eka samayamAtra jaghanya antara kAla kahA hai / mithyAtva kI alpataravibhaktikA utkRSTa antarakAla antarmuhUrta hai / kyoki, alpataravibhaktiko karanevAle jIvake dvArA bhujAkAra athavA avasthitavibhaktike antarmuhUrta taka karake punaH alpataravibhaktike karanepara antarmuhUrtapramANa antara pAyA jAtA hai / jisa prakAra mithyAtvakarmakI bhujAkAra, avasthita aura alpatara vibhaktiyokA antara kahA hai, usI prakAra mohakarmakI zepa prakRtiyokA bhI antara jAnanA cAhie / kyoki usase zepa prakRtiyAMkI antara- prarUpaNAmeM koI vizeSa antara nahIM hai / cUrNisU0 [0 - aba nAnA jIvokI apekSA bhujAkAra Adi vibhaktiyoke bhaMgokA nirNaya kiyA jAtA hai / jina jIvAMke vivakSita moha - prakRtiyokI sattA pAI jAtI haiM, aise satkarmika jIvome yaha adhikAra prakRta hai / kyoMki asatkarmika jIvome bhujAkAra Adi vibhaktiyA~ kA pAyA jAnA asambhava hai / mohakarmakI sattAvAle sarva jIva niyamase mithyAtva, solaha kapAya aura nava nokapAya, ina prakRtiyoMkI bhujAkAra sthitivibhakti karanevAle hote haiM, alpatara sthitivibhakti karanevAle hote haiM aura avasthita sthitivibhakti karanevAle hote haiM / kintu anantAnubandhI cAro kapAyokI avaktavyavibhaktivAle jIva bhavitavya hai / arthAt kucha jIva vibhakti karanevAle hote hai aura kucha nahIM bhI hote hai / kyoMki, kisI kAlase anantAnubandhI kapAya- -catuSkakI visaMyojanA karanevAle samyagdRSTi jIvokA nirantara mithyAtvarUpase pariNamana nahI hotA / isI prakAra samyaktva aura samyagmithyAtva ina do prakRtiyAMkI bhujAkAra, nirantara avasthita aura avaktavya sthitivibhakti karanevAle jIva bhajitavya hai / kyoMki, samyaktvako prApta honevAle jIvokA abhAva hai / kintu ina dono prakRtiyoMkI alpatara sthitivibhakti karanevAle jIva niyamase hote haiN| kyoMki, samyaktva aura samyagmithyAtva prakRtika sattAvAle jIvAMkA trikAlame bhI kabhI viraha nahIM hotA hai / / 272-277 // cUrNi 10 - aba nAnA jIvokI apekSA bhujAkAra Adi vibhaktiyoMke kAlakA nirUkarate haiM--samyaktva aura samyagmithyAtva, ina dono prakRtiyAM ke bhujAkAra, avasthita aura avaktavya sthitivibhakti karanevAle jIvAMkA kitanA kAla hai ? jayanya kAla eka samaya hai / kyoki, ina donoM prakRtiyokI bhujAkAra, avasthita aura avaktavya sthitivibhaktiko eka samaya karake dvitIya samayamai sabhI jIvokaM alpataravibhaktirUpase pariNamana dekhA jAtA hai /
Page #237
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 22 ] sthitivibhakti-antara- nirUpaNa 131 ukasseNa AvaliyAe asaMkhejjadibhAgo / 282. appadaraDidivihattiyA kevaciraM kAlAdo hoMti ? 283. savvaddhA / 284. sesANaM kammANaM vihattiyA sacce savvaddhA / 285. vara aNatANubaMdhINamavattavya dvidivihattiyANaM jahaNeNa egasamao / 286. ukasse AliyA asaMkhejjadibhAgo / 287, aMtaraM / 288. sammatta sammAmicchattANaM bhujagAra - avatta vyaTThidivihattiaMtaraM kevaciraM kAlAdo hodi 1 289 jahaNeNa egasamao / 290 ukasseNa cavIsa ahorate sAdirege / 261. avaTTidaDidivihatti aMtaraM kevaciraM hodi 1292. jahaNNeNa egasamao / 293. ukasseNa aMgulassa asaMkhejjadibhAgo / 294. appadaradvidivihattimaMtaraM keva ciraM / 295 Natthi aMtaraM / 296. sesANaM kammANaM savvesiM 1 ukta dono prakRtiyokI bhujAkAra Adi tIno vibhaktiyokA utkRSTa kAla AvalI ke asaMkhyAtaveM bhAga ke jitane samaya hote hai, tatpramANa hai / kyoki apane-apane antarakAlake vyatIta hone para bhujAkAra, avasthita aura avaktavya vibhaktiyoko karanevAle jIva nirantara AvalIke asaMkhyAtave bhAga-pramANa kAla taka pAye jAte haiM / samyaktva aura samyagmithyAtva, ina dono prakRtiyokI alpataravibhaktivAle jIvokA kitanA kAla hai ? sarvakAla hai / kyoki, nAnA jIvokI apekSA ina dono prakRtiyokI alpatara sthitivibhaktivAle jIvokA trikAlame kabhI bhI vaha nahI hotA hai / ukta dono prakRtiyoMke atirikta zeSa kamoMkI vibhakti karanevAle sarva jIva sarvakAla hote hai, kyoki ananta jIvarAzike bhItara bhujAkAra, avasthita aura alpatara vibhaktivAloke virahakA abhAva hai / kintu anantAnubandhI cAro kapAyokI avaktavya sthitivibhaktivAle jIvokA jaghanyakAla eka samaya hai / kyoki anantAnubandhIkI avaktavyasthitivibhaktivAle jIva ananta nahI hote hai / anantAnuvandhIcatuSkakI avaktavyasthitivibhaktivAle jIvokA utkRSTakAla AvalIke asaMkhyAtave bhAga pramANa hai / / 278-286 // cUrNis 0 ( 0 - aba nAnA jIvokI apekSA bhujAkAra Adi vibhaktiyoke antarakA nirUpaNa karate hai - samyaktva aura samyagmithyAtva, ina dono prakRtiyo kI bhujAkAra aura avaktavya sthitivibhaktikA antarakAla kitanA hai ? jaghanya antarakAla eka samaya hai / kyoMki, ina dono prakRtiyokI bhujAkAra aura avaktavya vibhaktiko karake samyaktvako prApta honevAle jIvokA jaghanya antara eka samayamAtra pAyA jAtA hai / tathA unhIkA utkRSTa antara sAdhika cauvIsa ahorAtra hai / samyaktva aura samyagmidhyAtva, ina dono prakRtiyokI avasthitavibhaktikA kitanA antarakAla hai ? jaghanya antarakAla eka samaya hai / tathA utkRSTa antarakAla aMgulake asaMkhyAtave bhAga- pramANa hai / inhIM dono prakRtiyokI alpataravibhaktikA antarakAla kitanA hai ? inakA antara nahI hai, kyoki, samyaktva aura samyagmithyAtva kI alpataravibhakti karanevAle jIvokA kabhI viraha nahI hotA hai / mithyAtva Adi chabbIsa karmokI bhujAkAra vibhakti Adi sabhI padokA antara nahIM hai / kyoMki, ananta ekendriyoM meM bhujA
Page #238
--------------------------------------------------------------------------
________________ 132 kasAya pAhuDa sutta [3 sthitivibhakti padANaM Natthi aMtaraM / 297. Navari aNaMtANuvaMdhINaM avattavyaDhidivihattiyaMtaraM jahaNNeNa egsmo| 298. ukasseNa caucIsamahoratte saadirege| 299. saNNiyAso / 300. micchattassa jo bhujagArakammaMsio so sammattassa siyA appadarakammaMsio siyA akmmNsio| 301. evaM sammAmicchattassa vi / 302. sesANaM nnedvyo*| kAra, alpatara aura avasthita sthitivibhaktivAle jIvokA sarvakAla astitva sambhava hai| kevala anantAnuvandhI cAro kapAyokI avaktavyasthitivibhaktikA jaghanya antarakAla eka samaya hai aura utkRSTa antara kucha adhika cauvIsa ahorAtra hai| kyoki, samyaktvako prApta honevAle jIvoke antara-kAlake sAtha mithyAtvako prApta honevAle jIvoke antara-kAlakI samAnatA hai // 287-298 // cUrNisU0-ava bhujAkAra Adi vibhaktiyoMke sannikarSakA nirUpaNa karate haiM jo jIva mithyAtvakarmakI bhujAkAra vibhaktivAlA hotA hai, vaha samyaktvaprakRtikI kadAcit alpataravibhaktivAlA hotA hai aura kadAcit akarmAzika arthAt sattA-rahita hotA hai| isakA kAraNa yaha hai ki yadi samyaktvaprakRtikI sattA ho, to mithyAtvakI bhujAkAravibhaktivAle jIvame samyaktvaprakRtikI niyamase alpatarasthitivibhakti hotI hai; anyathA nahIM hotI hai| isI prakAra samyagmithyAtvaprakRtikA bhI sannikarpa jAnanA cAhie / arthAt mithyAtvakI bhujAkAravibhaktivAle jIvake yadi samyagmithyAtvakI sattA hai to niyamase alpatarAvebhakti hogI, anyathA nahIM / isI prakAra zepa karmoMkA bhI sannikarpa jAna lenA cAhie // 299-302 // vizepArtha-cUrNisUtrame zepa karmoMke jisa sannikarSako jAna lenekI sUcanA kI gaI hai, vaha isa prakAra hai-jo jIva mithyAtvakI bhujAkAravibhaktivAlA hai, vaha solaho kapAyoM aura navo nokapAyokI kadAcit bhujAkAravibhaktivAlA hai, kadAcit alpataravibhaktivAlA hai aura kadAcit avasthitavibhaktivAlA hai| isI prakAra mithyAtvakI avasthitavibhaktikA bhI sannikarpa jAnanA caahie| jo mithyAtvakI alpataravibhaktivAlA hai, usake samyaktvaprakRtikA sthitisattva kadAcit hotA hai aura kadAcit nahIM bhI hotA hai / yadi hotA hai to kadAcit alpataravibhaktivAlA, kadAcit bhujAkAravibhaktivAlA, kadAcita avasthitavibhaktivAlA aura kadAcit avaktavyavibhaktivAlA hotA hai| isI prakAra samyagmithyAtvakA bhI sannikarSa jAnanA caahie| vaha apratyAkhyAnAvaraNAdi bAraha kapAya aura nava nokapAyokI kadAcita bhujAkAravibhaktivAlA hotA hai, kadAcit alpataravibhaktivAlA hotA hai aura kadAcita avasthita vibhaktivAlA hotA hai / isI prakAra anantAnubandhIkayAya-catuSkakA bhI sannikarSa jAnanA cAhie / kevala vizeSatA yaha hai ki vaha kadAcina avaktavyavibhaktivAlA hotA hai tAmrapatravAlI pratimeM yaha cUrNisUtra mudrita nahIM hai, kintu isakI TIkAko sUtra banA diyA gA 6 / jo ki isa prakAra hai-'sesANaM kammANaM rANimA jANidaNa nnedvo'| (dekho pRSTha 123 pati 6)
Page #239
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 22] sthitivibhakti-sannikarSa-nirUpaNa aura kadAcit avibhaktivAlA bhI hotA hai| jo jIva samyaktvaprakRtikI bhujAkAravibhakti karanevAlA hai, vaha mithyAtva, solaha kapAya aura nava nokapAyokI niyamase alpataravibhakti karanevAlA hai / tathA samyagmithyAtvakI niyamase bhujAkAravibhakti karanevAlA hai / isI prakAra samyaktvaprakRtikI avasthita aura avaktavya vibhaktikA bhI sannikarpa karanA caahie| kintu jo jIva samyaktvaprakRtikI avasthitavibhakti karanevAlA hotA hai, vaha samyagmithyAtvakI bhI niyamase avasthitavibhakti karanevAlA hotA hai / jo jIva samyaktvaprakRtikI avaktavyavibhakti karanevAlA hotA hai, vaha samyagmithyAtvakI kadAcit bhujAkAravibhakti karanevAlA hotA hai, kadAcit avaktavyavibhakti karanevAlA hotA hai / samyaktvaprakRtikI jo alpataravibhakti karanevAlA hotA hai, vaha mithyAtva, solaha kapAya aura nava nokaSAyokI kadAcit bhujAkAra vibhakti, kadAcit alpataravibhakti aura kadAcit avasthitavibhakti karanevAlA hotA hai / anantAnuvandhIcatuSkakI kadAcit avaktavyavibhaktivAlA bhI hotA hai| para samyagmithyAtvakI alpataravibhaktivAlA niyamase hotA hai| kintu mithyAtva, samyagmithyAtva aura anantAnuvandhI catuSkakI kadAcit avibhaktivAlA bhI hotA hai| isI prakAra samyagmithyAtvasambandhI vibhaktiyokA sannikarpa jAnanA cAhie / kintu kevala vizeSatA yaha hai ki jo samyagmithyAtvakI alpataravibhaktivAlA hai, vaha samyaktvaprakRtikA syAt satkarmika hai, ataH avibhaktivAlA bhI hotA hai| parantu jo samyagmithyAtvakI avaktavyavibhaktivAlA hai vaha niyamase samyaktvaprakRtikI avaktavyavibhaktivAlA hotA hai| anantAnuvandhI krodhakI jo bhujAkAravibhakti karanevAlA jIva hai, vaha mithyAtva, avaziSTa pandraha kapAya aura nava nokaSAyokI kadAcit bhujAkAravibhakti karanevAlA, kadAcit alpataravibhakti karanevAlA aura kadAcit avasthitavibhakti karanevAlA hotA hai| usa jIvake samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtva ye do karma kadAcit hote hai aura kadAcit nahIM hote haiM / yadi hote haiM, to niyamase unakI alpataravibhakti karanevAlA hotA hai| isI prakArase avasthitavibhaktike viSayame bhI kahanA cAhie / anantAnubandhI krodhakI jo avaktavyavibhakti karanevAlA hai, vaha mithyAtva, apratyAkhyAnAvaraNa Adi vAraha kapAya aura nava nokapAyokI niyamase alpataravibhakti karanevAlA hotA hai| anantAnuvandhI mAna Adi tIna kapAyokI niyamase avaktavyavibhakti karanevAlA hotA hai / samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtvakI niyamase alpatara vibhaktikaranevAlA hotA hai| anantAnuvandhI krodhakI jo alpataravibhakti karanevAlA hotA hai, vaha mithyAtva, zepa pandraha kapAya aura nava nokapAyokI kadAcina bhujAkAravibhakti, alpataravibhakti aura avasthitavibhakti karanevAlA hotA hai| samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtvakI kadAcita vibhakti karanevAlA aura kadAcina vibhakti nahIM karanevAlA hotA hai / yadi vibhakti karanevAlA hotA hai, to kadAcit bhujAkAra, kadAcita alpatara, kadAcina avasthita aura kadAcin avaktavyavibhakti karanevAlA hotA hai| isI prakArane anantAnubandhI
Page #240
--------------------------------------------------------------------------
________________ 134 kasAya pAhuDa sutta [3 sthitivibhakti 303. appAbahuaM / micchattassa savvatthovA bhujagAradvidivihattiyA / 304. avadvidahidivihattiyA asaMkhejaguNA / 305. appadarahidivihattiyA saMkhejaguNA / 306. evaM vArasakasAya-NavaNokasAyANaM / 307. sammatta-sammAmicchattANaM savvatthovA avadvidahidivihattiyA / 308. bhujagArahidivihattiyA asaMkhejaguNA / 309. avattavyadvidivihattiyA asaMkhejaguNA / 310. appadarahidivihattiyA asaMkhejaguNA / 311. aNaMtANubaMdhINaM savvatthovA avattavvahidi vihattiyA / 312. bhujagAradvidivihattiyA aNaMtaguNA / 313. avaDidahidivihattiyA asaMkhejaguNA / 314. appadarahidivihattiyA saMkhejaguNA / mAna, mAyA aura lobha kaSAyokA bhI vibhaktisambandhI sannikarpa jAnanA cAhie / isI prakAra apratyAkhyAnAvaraNa Adi vAraha kapAya aura nava nokapAyokI vibhaktisambandhI sannikarpa jAnanA cAhie / kintu ina kA~kI alpataravibhaktivAlA jIva mithyAtva aura anantAnuvandhIcatuSkakI avibhaktivAlA bhI hotA hai / inake arthAt bAraha kapAya aura nava nokapAyokI alpataravibhaktivAle jIvake anantAnuvandhI-catuSkakI avaktavyavibhaktikA sannikarpa mithyAtvake samAna jAnanA cAhie / yaha upayukta sannikarpa upazama aura kSapakazreNIkI vivakSA nahIM karake kahA gayA hai, kyoki unakI vivakSA karanepara kucha aura bhI vizeSatA hai, so use Agamake anusAra jAnanA caahie| cUrNisU0-ava ukta bhujAkAra Adi vibhaktivAle jIvoMkI saMkhyA-nirNayake lie alpabahutva anuyogadvAra kahate hai| mithyAtvaprakRtikI bhujAkArasthitivibhaktivAle jIva Age kahe jAnevAle sarvapadokI apekSA sabase kama hai| mithyAtvakI bhujAkAra sthitivibhaktivAlose mithyAtvakI avasthitasthitivibhaktivAle jIva asaMkhyAtaguNita haiN| mithyAtvakI avasthitasthitivibhaktivAloMse mithyAtvakI alpatarasthitivibhaktivAle jIva saMkhyAtaguNita hai| isI prakAra apratyAkhyAnAvaraNa Adi bAraha kapAya aura nava nokapAyoke bhujAkAra Adi vibhaktivAle jIvokA alpavahutva jAnanA cAhie // 303-306 // ___ samyaktva aura samyagmithyAtva, ina do prakRtiyokI avasthitasthitivibhaktivAle jIva Age kahe jAnevAle sarvapadokI apekSA sabase kama hai| inase inhI dono prakRtiyoke bhujAkArasthitivibhaktivAle jIva asaMkhyAtaguNita hai| inase inhIM dono prakRtiyokI avaktavyasthitivibhaktivAle jIva asaMkhyAtaguNita haiN| inase inhIM dono prakRtiyokI alpatarasthitivibhaktivAle jIva asaMrayAtaguNita haiM // 307-310 // anantAnuvandhI cAroM kapAyokI avaktavyasthitivibhaktivAle jIva Age kahe jAnevAle sarvapadokI apekSA sabase kama hai| anantAnubandhIkI avaktavyasthitivibhaktivAlAMse bhujAkArasthitivibhaktivAle jIva anantaguNita haiN| anantAnuvandhIkI bhujAkAra sthitivibhaktivAlAse avasthitasthinivibhaktivAle jIva asaMkhyAtaguNita haiN| anantAnuvandhIkI avasthita sthitivibhaktivAlone alpatarasthitivibhaktivAle jIva saMkhyAtaguNita hai // 311-314 / /
Page #241
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 22] sthitivibhakti-padanikSepa-nirUpaNa 135 315. etto padaNikkhevo / 316. padaNikkheve parUvaNA sAmittamappAbahuaM ca / 317. appAvahue pydN| 318. micchattassa savvatthovA ukkassiyA hANI / 319. ukkassiyA vaDDI avaTThANaM ca sarisA visesAhiyA / 320. evaM sabakammANaM sammatta-sammAmicchattavajANaM / 321. Navari Naqsayaveda-aradi-soga-bhaya-duguMchANamukka. ssiyA vaDDI avaThThANa thovA / 322. ukkassiyA hANI visesAhiyA / 323. sammattasammAmicchattANaM savvatthovamukkassamavahANaM / 324. ukkassiyA hANI asaMkhejjaguNA / 325. ukkassiyA baDDI visesAhiyA / 326. jahaNiyA vaDDI jahaNiyA hANI jahaNNamavaThThANaM ca sarisANi / cUrNisU0-ava isase Age padanikSepa kahate hai // 315 // vizeSArtha-bhujAkArake vizeSa nirUpaNa karaneko padanikSepa kahate hai, kyoki, yahaoNpara bhujAkAra Adi padokI vRddhi, hAni aura avasthAnasaMjJA karake jaghanya aura utkRSTa vizeSaNo dvArA unakA vizeSa nirNaya kiyA gayA hai / cUrNisU0-padanikSepa adhikArame prarUpaNA, svAmitva aura alpabahutva, ye tIna anuyogadvAra hai / / 316 // vizepArtha-kina-kina prakRtiyome vRddhi hAni, aura avasthAna hote hai aura kinakiname nahIM, isa bAtakA nirUpaNa prarUpaNA-anuyogadvArame kiyA gayA hai| mithyAtva Adi prakRtiyokI vRddhi, hAni Adi kisa jIvake hote hai, isa prakArase unake svAmiyokA varNana svAmitva anuyogadvArameM kiyA gayA hai / ina dono anuyogadvAroke sugama honese yativRpabhAcAryane unakA vyAkhyAna nahIM kiyA hai| cUrNisU0-alpavahutva anuyogadvAra prakRta hai / arthAt aba padanikSepasambandhI alpavahutvako kahate haiM / mithyAtvakI utkRSTa hAni Age kahe jAnevAle padoMkI apekSA sabase kama hotI hai / isase mithyAtvakI vRddhi aura avasthAna ye dono parampara sadRza ho karake bhI vizeSa adhika hote hai| isI prakAra samyaktva aura samyagmithyAtva, ina dono prakRtiyoko chor3a karake zepa sarvakarmokI vRddhi hAni aura avasthAna jAnanA cAhie / kintu napuMsakaveda, arati, zoka, bhaya aura jugupsA, ina prakRtiyokI utkRSTa vRddhi aura avasthAna sabase kama hote haiM / isase inhI prakRtiyokI utkRSTa hAni vizepa adhika hotI hai / samyaktva aura samyagmithyAtva, ina dono prakRtiyokA utkRSTa avasthAna sabase kama hai| isase inhIM dono prakRtiyoMkI utkRSTa hAni asaMkhyAtaguNita hotI hai / isase inhI dono prakRtiyokI utkRSTa vRddhi vizepa adhika hotI hai // 317.325 // cUrNisU0-mohakarmakI sabhI prakRtiyokI jaghanya vRddhi, jaghanya hAni aura jayanya avasthAna sahaza hote haiM, kyoki, ina sabake kAlakA pramANa eka samaya hai| isalie uname alpabahutva nahIM hai // 326 //
Page #242
--------------------------------------------------------------------------
________________ 136 kasAya pAhuDa sutta [3 sthitivibhakti ____327. etto vaDDI' / 328. micchattassa asthi asaMkhejjabhAgavaDDI hANI, saMkhejabhAgavaDDI hANI, saMkhejjaguNavaDDI hANI, asaMkhejjaguNahANI avaThThANaM / 329. evaM savvakammANaM / 330. Navari aNaMtANuvaMdhINamavattavyaM sammattasammAmicchattANamasaMkhejaguNavaDDhI avattavyaM ca asthi / cUrNisU0-aba isase Age vRddhi nAmaka anuyogadvArako kahate haiM // 327|| vizepArtha-pahale padanikSepa nAmaka jo anuyogadvAra kaha Aye hai, usIke vRddhi, hAni aura avasthAnake dvArA vizeSa varNana karaneko vRddhi kahate hai| isake samutkIrtanA, svAmitva Adi teraha anuyogadvAra hai| unamese cUrNikArane yahaoNpara samutkIrtanA, kAla, antara aura alpavahutvakA hI Age pratipAdana kiyA hai aura zeSa anuyogadvAroko sugama samajhakara unakA varNana nahIM kiyA hai| cUrNisU0-mithyAtvakarmakI asaMkhyAtabhAgavRddhi hotI hai, asaMkhyAtabhAgahAni hotI hai, saMkhyAtabhAgavRddhi hotI hai, saMkhyAtabhAgahAni hotI hai; saMkhyAtaguNavRddhi hotI hai, saMkhyAtaguNahAni hotI hai, asaMkhyAtaguNahAni hotI hai aura avasthAna bhI hotA hai| jisa prakAra mithyAtvakarmakI tIna prakArakI vRddhi, cAra prakArakI hAni aura avasthAna hotA hai, usI prakAra zepa sarva karmokI vRddhi hAni aura avasthAna hote hai| kintu itanI vizeSatA hai ki anantAnubandhIcatuSkakI avaktavyasthiti, tathA samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtvakI asaMkhyAtaguNavRddhi aura avaktavyasthiti hotI hai // 328-330 // vizeSArtha-anantAnuvandhIcatuSkakI avaktavyasthiti kahanekA kAraNa yaha hai ki anantAnuvandhI kapAyacatuSkakI visaMyojanA kie hue samyagdRSTi jIvake mithyAtva grahaNa karanepara jo anantAnubandhIkA navIna bandha evaM sattva hotA hai, usakA yahaoN sadbhAva pAyA jAtA hai / isa prakArake sthitisattvako avaktavya kahanekA kAraNa yaha hai ki isakI gaNanA bhujAkAra, alpatara aura avasthita bhaMgAme nahIM kI jA sakatI hai| tathA samyaktva aura samyagmithyAtva, ina do prakRtiyAkI asaMkhyAtaguNavRddhi aura avaktavya sthiti bhI hotI hai / kyoki, sabajaghanyasthitike caramaudvelanAkAMDakapramANa sthitisattvavAle mithyAdRSTi jIvake upazamasamyaktva grahaNa karanepara asaMkhyAtaguNavRddhi, tathA dono prakRtiyoMkI sattAse rahita sAdimithyAdRSTi athavA anAdimithyASTi jIvake prathamopazamasamyaktvake grahaNa karanepara unakI avaktavyasthiti pAI jAtI hai| 1 kA vaDDI NAma ? padaNikkhevaviseso vaDhI / ta jahA-padaNikkheve ukkassiyA vaDhI upasiyA hANA ukatsamavANa ca paruvida, tANi vaDi-hANi-avaTANANi egalvANi Na hoti, aNegaruvANi kti jANAvedi teNa padaNikkhevaviteso vadvi tti ghettavvaM / 2 kimavANa ? pubillaTTidisatasamADhidANa bavaNamavANa NAma | 3 aNa tANuva dhicauka visajoiTasammAdiTTiNA micchatte gahide avatana hAda purgbijmaannttidistsmuppttiido|xxxvdi-haanni avaThThANANamabhAveNa bhujagAra apyadara-abAda saddehi Na buJcadi ni avattavyambhuvagamAdo / jayagha0
Page #243
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 22 ] sthitivibhakti-kAla-nirUpaNa 27 331. egajIveNa kAlo / 332. micchattassa tivihAe vaDDIe jahaNNeNa egasamao / 333. ukkasseNa ve samayA / 334. asaMkhejjabhAgahANIe jahaNeNa egasamao / 335 ukkasseNa tevaTTisAgarovamasadaM sAdireyaM / cUrNasU 0 - aba eka jIva- sambandhI ukta vRddhi, hAni Adike kAlako kahate haiMbhidhyAtvakarmakI asaMkhyAtabhAgavRddhi, saMkhyAtabhAgavRddhi aura saMkhyAtaguNavRddhi, ina tIno prakAra - kI vRddhikA jaghanyakAla eka samaya hai aura utkRSTakAla do samaya hai // 331-333 // vizeSArtha - addhAkSaya se athavA saMkuzakSayase kisI bhI jIvake apane vidyamAna sthitisattva ke Upara eka samaya bar3hAkara sthitivandha karake dvitIya samaya me alpatara athavA avasthitavibhaktike karanepara ukta tIno vRddhiyo ke honekA jaghanyakAla eka samaya pAyA jAtA hai / mithyAtvakarmakI ukta tIno prakArakI vRddhikA utkRSTakAla do samaya kahA hai / usakA spaSTIkaraNa isa prakAra hai - koI eka ekendriya jIva eka sthitiko vAMdhatA huA vidyamAna thA / usa sthiti ke kAlakSayase eka samaya asaMkhyAta bhAgavRddhipramANa sthitiko bAMdhakara phira bhI usake dvitIya samayame saMklezakSaya se asaMkhyAta bhAgavRddhipramANa sthitibandhakara tRtIya samaya me alpatara athavA avasthita sthitibandhake karanepara asaMkhyAta bhAgavRddhikA r3ho samaya-pramANa utkRSTakAla labdha ho jAtA hai / isI prakAra dvIndriyAdi jIvoke bhI do samayokI prarUpaNA jAnanA cAhie / cUrNisU0 - mithyAtvakarmakI asaMkhyAta bhAgahAnikAM jaghanyakAla eka samaya hai aura utkRSTakAla sAdhika eka sau tiresaTha sAgaropama hai / / 334-335 // vizeSArtha-sama-sthitiko vAMdhanevAle kisI jIvake punaH vidyamAna sthitisattvase nIce eka samaya uttara karake sthitibandha kara tadanantara uparima samayame vidyamAna sthitisattvake samAna sthitibandhake karanepara asaMkhyAta bhAgahAnikA jaghanyakAla eka samayamAtra pAyA jAtA hai / midhyAtvakarmakI asaMkhyAta bhAgahAnikA utkRSTakAla sAtireka ekasau tiresaTha sAgaropama hai / usakA spaSTIkaraNa isa prakAra hai- vRddhi athavA avasthita sthitivibhaktime vidyamAna koI eka jIva sarvotkRSTa antarmuhUrtakAla taka alpatarasthitivibhaktiko karake vedakasamyaktvako prApta huA / punaH pUrvame batalAye gaye kramase do bAra chayAsaTha sAgaropamakAla taka paribhramaNa kara tatpazcAta ikatIsa sAgaropamakI sthitivAle graiveyaka devome utpanna ho mithyAtvako prApta huA aura vahA~ apanI Ayuko pUrI karake marakara pUrvakoTIkI AyuvAle manuSyoM meM utpanna huA / vahA~ antamuhUrta ke pazcAt hI saMklegase pUrita ho bhujAkArasthitibandhako prApta huA / isa prakAra eka antarmuhUrta se adhika ekasau tiresaTha sAgaropamapramANa utkRSTakAla hotA hai / uparyukta prakAra se mithyAtva kI asaMkhyAta bhAgahAnikA utkRSTakAla batalAneke pazcAt jayadhavalAkAra kahate haiM ki eka sau tiresaTha sAgaropamakAlako jo antarmuhUrtase adhika kahA gayA hai, vaha kama hai, ataH use na grahaNakara palyopamake asaMkhyAtave bhAgase adhika kAlako grahaNa karanA cAhie / usake lAne ke lie ve kahate hai ki do vAra chayAsaTha sAgaropama paribhramaNa karane ke pUrva vivakSita 18
Page #244
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAtha pAhuDa sutta [ 3 sthitivibhakti 336. saMkhejjabhAgahANIe jahaNeNa 'egasamao / 337. ukasseNa jahaNNamasaMkhejjayaM tirUvUNayametie samae / 338. saMkhejjaguNahANi asaMkhejjaguNahANINaM jahaNNukasseNa egasamao / 339. avadiTThidivihattiyA kevaciraM kAlAdo hoMti ? 340. jahaNeNa egasamao / 341. ukkasseNa aMto muhuttaM / 138 jIva bhogabhUmime utpanna huA aura vahaoNpara vedaka-prAyogya dIrgha- udvelanakAlapramita AyuSa rahanepara prathamasamyaktvako grahaNakara aura antarmuhUrta ke pazcAt mithyAtvako prApta hokara haoNpara palyopamake asaMkhyAtaveM bhAgamAtra kAlako vitAkara apanI Ayuke antame vedakasamyaktvako grahaNa karake devome utpanna huA aura phira pUrvake samAna eka sau tiresaTha sAgarakAla taka deva aura manuSyome paribhramaNa karake anta me manuSyoMme utpanna huA aura vahaoNpara bhujAkArabandha kiyA / isa prakAra se palyopamake asaMkhyAtave bhAgase adhi tiresaTha sAgaropama mithyAtvakI asaMkhyAta bhAgahAnikA utkRSTakAla siddha ho jAtA 1 cUrNisU0 - mithyAtvakarmakI saMkhyAta bhAgahAnikA jaghanyakAla eka samaya hai aura utkRSTakAla tIna rUpase kama jaghanyaparItA saMkhyAta ke samayapramANa hai // 336-337 // vizeSArtha - darzanamohake kSapaNakAlame athavA anya samaya palyopamake saMkhyAtaveM bhAgapramANa sthitikhaMDoke ghAta karanepara saMkhyAta bhAgahAnikA eka samayamAtra jaghanyakAla pAyA jAtA hai / saMkhyAta bhAgahAnikA utkRSTakAla tInarUpase kama jaghanya parItAsaMkhyAta ke jitane samaya hote hai, tatpramANa hai / isakA kAraNa yaha hai ki darzanamohake kSapaNakAlame midhyAtvakarmake carama sthitikhaMDake ghAta kara diye jAnepara tathA udyAvalIne utkRSTa saMkhyAtamAtra niSekasthitiyoke avaziSTa raha jAnepara saMkhyAta bhAgahAnikA prArambha hotA hai / vahA~ se lagAkara tabataka saMkhyAtabhAgahAni hotI huI calI jAtI hai, jabataka ki udayAvalIme tIna samayakAlavAlI do niSekasthitiyA~ avasthita rahatI hai / isa prakAra sUtrokta utkRSTakAla siddha hotA hai / cUrNisU0 - mithyAtvakarmakI saMkhyAtaguNahAni aura asaMkhyAtaguNahAni, ina donokA jaghanya aura utkRSTakAla eka samayamAtra hai // 338 // vizeSArtha-3 - isakA kAraNa yaha hai ki darzanamohake kSapaNakAlame palyopamapramita sthiti - sattvase lagAkara dUrApakRSTipramita sthitisattvake avaziSTa rahane taka madhyavarttI antarakAlame patamAna sthitikhaMDoke patita honepara saMkhyAtaguNahAni hotI hai aura usakA kAla eka samaya hI hotA hai, kyoki caramaphAlIko chor3akara anyatra midhyAtvakI saMkhyAtaguNahAni nahIM hotI hai / tathA dUrApakRSTase lekara carama sthitikhaMDakI caramaphAlI taka madhyavartI antarAlame sthitikhaMDo ke patita honepara mithyAtvakarmakI asaMkhyAtaguNahAni hotI hai / isakA bhI kAla eka samaya hI hai, kyoki, sthitikhaMDokI caramaphAlIne hI mithyAtvakI asaMkhyAtaguNahAni pAI jAtI hai / cUrNi sU0 - mithyAtva karmakI avasthita sthitivibhaktikA kitanA kAla hai ? jaghanya kAla eka samaya aura utkRSTakAla antarmuhUrta hai // 339-341 //
Page #245
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 22] sthitivibhakti-antara-nirUpaNa 342. sesANaM pi kammANamedeNa vIjapadeNa NedavvaM / 343. egajIveNa aNtrN| 344. micchattassa asaMkhejjabhAgavaDDi-avaTThANadvidivihattiyaMtaraM kevaciraM / 345. jahaNNeNa egasamayaM / 346. ukkasseNa tevahisAgarovamasadaM tIhi palidovamehi sAdireyaM / 347. saMkhenjabhAgavaDDi-hANi-saMkhejjaguNavaDDi-hANihidivihattiyaMtaraM jahaSNeNa egsmo| hANI aMtomuhattaM / 348, ukkasseNa asaMkhejjA poggalapariyaTTA / 349. asaMkhejjaguNahANihidivihatti-aMtaraM jahaNNukkasseNa aMtomuhuttaM / 350. asaMkhejjabhAgahANidvidivihattiyaMtaraM jahaNNeNa egasamao / 351. ukkasseNa aMtomuhuttaM / 352. sesANaM kampANamedeNa bIjapadeNa aNumaggidavyaM / vizepArtha-isakA kAraNa yaha hai ki bhujAkAra athavA alpatara sthitivibhaktiko karake jaghanyase eka samaya aura utkarpase antarmuhUrta taka avasthitavibhakti karanepara sUtrokta jaghanya aura utkRSTakAla pAyA jAtA hai / cUrNisU0-jisa prakArase mithyAtvakarmakI asaMkhyAtabhAgahAni-vRddhi Adike jaghanya aura utkRSTakAlokI prarUpaNA kI hai usI prakArase zepa karmoMkI bhI hAni aura vRddhiyoke jaghanya tathA utkRSTa kAloMko isI upayukta vIjapadake dvArA jAna lenA cAhie // 342 // ___ cUrNisU0-ava ukta vRddhi, hAni Adi-sambandhI antarakA eka jIvakI apekSA nirUpaNa kiyA jAtA hai-mithyAtvakarmakI asaMkhyAtabhAgavRddhi aura avasthAnasthitivibhaktikA antarakAla kitanA hai ? jaghanya antarakAla eka samaya hai // 343-345 // vizeSArtha-kyoki, asaMkhyAtabhAgavRddhi aura avasthAnako pRthak-pRthak karanevAle do jIvoke dvitIya samayameM vivakSita padake viruddha padame jAkara antarako prApta ho tRtIya samayameM punaH vivakSita padase pariNata honepara eka samayapramANa antara pAyA jAtA hai / ___cUrNisU0-utkRSTa antara tIna palyase adhika ekasau tiresaTha sAgara hai // 346 // vizeSArtha-isakA kAraNa yaha hai ki ukta pada-pariNata jIvoke asaMkhyAtabhAgahAni aura saMkhyAtabhAgahAniyoke utkRSTakAlake sAtha antarako prApta hokara punaH vivakSita padase pariNata honepara sUtrokta utkRSTa antarakAla pAyA jAtA hai| cUrNisU0 -mithyAtvakarmakI saMkhyAtabhAgavRddhi aura saMkhyAtaguNavRddhi, ina sthitivibhaktiyokA jaghanya antarakAla eka samaya hai| saMkhyAtabhAgahAni aura saMkhyAtaguNahAni, ina sthitivibhaktiyoMkA jaghanya antarakAla antarmuhUrta hai / ina saba sthitivibhaktiyokA utkRSTa antarakAla asaMkhyAta pugalaparivartanapramANa hai / / 347-348 // cUrNisU0-mithyAtvakarmakI asaMkhyAtaguNahAnisthitivibhaktikA jaghanya aura utkRSTa antarakAla antarmuhUrta hai / asaMkhyAtabhAgahAnisthitivibhaktikA jaghanya antarakAla eka samaya hai aura utkRSTa antarakAla antarmuhUrta hai| isI prakAra zepa kA~kI vRddhi aura hAni-sambandhI antarakAlakA bhI isI upayukta bIjapadase anumArgaNa karanA cAhie 1349-352 / /
Page #246
--------------------------------------------------------------------------
________________ 140 kasAya pAhuDa sutta [ 3 sthitivibhakti 353. appAbahuaM / 354. micchattassa savvatthovA asaMkhejjaguNahANikamsaMsiyA / 355. saMkhejjaguNahANikammaMsiyA asaMkhejjaguNA / 356. saMkhejjabhAgahANikammaMsiyA saMkhejjaguNA / 357. saMkhejjaguNavaDikammaMsiyA asaMkhejjaguNA / 358. saMkhejjabhAgavahnikammaMsiyA saMkhejaguNA / 359. asaMkhejjabhAgavahnikammaMsiyA anaMtaguNA / 360. avadvidakammaMsiyA asaMkhejjaguNA / 361. asaMkhejjabhAgahANikammaMsiyA saMkhejjaguNA / 362. evaM bArasakasAya- NavaNokasAyANaM / 363. sammattasammAmicchattANaM savvatthovA asaMkhejjaguNahANikammaMsiyA / 364. avaTTidakammaMcUrNisU0 [0- ava mohaprakRtiyokI vRddhi-hAnirUpa sthitivibhaktikA alpabahutva kahate hai-mithyAtvakarmakI sthitivibhaktike asaMkhyAtaguNahAni karanevAle jIva Age kahe jAnevAle padokI apekSA savase kama hai / kyoki, darzanamohakI kSapaNA karanevAle jIva saMkhyAta hI hote hai | asaMkhyAtaguNahAni karanevAle jIvose saMkhyAtaguNahAni karanevAle jIva asaMkhyAta - guNita haiM / kyoki, mithyAtva kI saMkhyAtaguNahAni karanevAle jIva jagatpratara ke asaMkhyAtave bhAgaprati saMjJI paryAptaka aura aparyAptaka jIvoke asaMkhyAtave bhAgapramANa haiM / saMkhyAtaguNahAni karanevAle jIvose saMkhyAta bhAgahAni karanevAle jIva saMkhyAtaguNita haiM / / 353-356 // vizeSArtha - isakA kAraNa yaha hai ki tIvra vizuddhise pariNata jIvokI apekSA madhyama vizuddhise pariNata jIva saMkhyAtaguNita hote haiM / dUsarI bAta yaha hai ki mithyAtkarmakI sthitivibhakti-sambandhI saMkhyAtaguNahAniko saMjJI paMcendriya jIva hI karate hai, kintu saMkhyAtabhAgahAniko to saMjJI paMcedriya, asaMjJI paMcendriya, caturindriya, trIndriya aura dvIndriya jIva bhI karate hai, isalie saMkhyAtaguNahAnivibhakti karanevAle jIvose saMkhyAta bhAgahAnivibhakti karanevAle jIva saMkhyAtaguNita siddha hote hai / 0 cUrNisU0 - midhyAtvakarmakI saMkhyA bhAgahAni karanevAle jIvoMse saMkhyAtaguNavRddhi karanevAle jIva asaMkhyAtaguNita haiN| midhyAtvakI saMkhyAtaguNavRddhi karanevAle jIvose saMkhyAtabhAgavRddhi karanevAle jIva saMkhyAtaguNita haiM / midhyAtvakI saMkhyAtabhAgavRddhivAle jIvose asaMkhyAtabhAgavRddhi karanevAle jIva anantaguNita hai / midhyAtvakI asaMkhyAta bhAgavRddhivAle jIvose avasthita sthitivibhaktivAle jIva asaMkhyAtaguNita haiM / mithyAtvakI avasthitavibhaktivAle jIvAMse mithyAtvakI asaMkhyAta bhAgahAni karanevAle jIva saMkhyAttaguNita haiM / jisa prakAra se midhyAtvakarmakI vRddhi, hAni aura avasthita sthitivibhaktikA alpabahutva kahA gayA hai, usI prakAra apratyAkhyAnAvaraNa Adi vAraha kaSAya aura nava nokapAyokA vRddhi, hAni aura avasthAnasambandhI alpabahutva jAnanA cAhie || 357-362 // aba samyagmithyAtva aura samyaktvaprakRtikI vRddhi - hAnikA alpabahutva kahate haiMcUrNisU0 0 - samyaktva aura samyagmithyAtva ina do prakRtiyo kI asaMkhyAtaguNahAnihaiM vAle jIva Age kahe jAnevAle sarva padAMkI apekSA sabase kama 1 asaMkhyAtaguNahAnivAle
Page #247
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 22] sthitivibhakti-alpavahutva-nirUpaNa 141 siyA asaMkhejjaguNA / 365. asaMkhejjabhAgavaDDikammaMsiyA asaMkhejjaguNA / 366. asaMkhejjaguNavaDDikammaMsiyA asaMkhejjaguNA / 367. saMkhejaguNavaDDikammaMsiyA asaMkhejjaguNA / 368. saMkhejjabhAgavaDikammaMsiyA saMkhejjaguNA / 369. saMkhejjaguNahANikammaMsiyA saMkhejjaguNA / 370. saMkhejjabhAgahANikammaMsiyA saMkhejjaguNA / 371. avattavbakammaMsiyA asaMkhejjaguNA / 372. asaMkhejjabhAgahANikammaMsiyA asaMkhejjaguNA / 373. aNaMtANubaMdhINaM savvatthovA avattavyakammaMsiyA / 374. asaMkhejjaguNahANikasmaMsiyA saMkhejjaguNA / 375. sesANi padANi micchttbhNgo| 376. hidisaMtakammaTThANANaM parUvaNA appAra hugraM ca / 377. parUvaNA / 378. micchattassa dvidisaMtakammaTThANANi ukkassiyaM hidimAdi kAdUNa jAva eiMdiyapAoggakamma jahaSNayaM tAva NiraMtarANi asthi / jIvose avasthita sthitivibhaktivAle jIva asaMkhyAtaguNita hai| avasthitasthitivibhaktivAle jIvose asaMkhyAtabhAgavRddhivAle jIva asaMkhyAtaguNita hai| asaMkhyAtabhAgavRddhivAle jIvose asaMkhyAtaguNavRddhivAle jIva asaMkhyAtaguNita haiN| asaMkhyAtaguNavRddhivAle jIvose saMkhyAtaguNavRddhivAle jIva asaMkhyAtaguNita hai / saMkhyAtaguNavRddhivAle jIvose saMkhyAtabhAgavRddhivAle jIva saMkhyAtaguNita hai| saMkhyAta bhAgavRddhivAlose saMkhyAtaguNahAnivAle jIva saMkhyAtaguNita hai| saMkhyAtaguNahAnivAlose saMkhyAtabhAgahAnivAle jIva saMkhyAtaguNita haiN| saMkhyAtabhAgahAnivAlose avaktavyasthitivibhaktivAle jIva asaMkhyAtaguNita haiM / avaktavyasthitivibhakti vAlose asaMkhyAtabhAgahAnivAle jIva asaMkhyAtaguNita hai / / 363-372 // aba anantAnuvandhI kapAyacatuSkakA vRddhi-hAni-sambandhI alpavahutva kahate hai cUrNisU0-anantAnuvandhI cAro kapAyokI avaktavyasthitivibhakti karanevAle jIva Age kahe jAnevAle sarvapadokI apekSA sabase kama hai / avaktavyasthitivibhaktivAle jIvose asaMkhyAtaguNahAni karanevAle jIva saMkhyAtaguNita hai / zepa padokA alpabahutva mithyAtvake samAna jAnanA cAhie // 373-375 // vizepArtha-isa sUtrase sUcita padokA alpabahutva isa prakAra hai-anantAnuvandhIkI asaMkhyAtaguNahAni karanevAlose saMkhyAtaguNahAni karanevAle asaMkhyAtaguNita hai| inase saMkhyAtabhAgahAni karanevAle sakhyAtaguNita hai / inase saMkhyAta guNavRddhi karanevAle asaMkhyAtaguNita hai / isase saMkhyAtabhAgavRddhi karanevAle saMkhyAtaguNita hai| inase asaMkhyAtabhAnavRddhi karanevAle anaMtaguNita hai| inase avasthitavibhakti karanevAle asaMkhyAtaguNita hai / inase asaMkhyAtabhAgahAni karanevAle jIva saMkhyAtaguNita hai| carNisU0 -ava mohakarmake sthitisatkarmasthAnokI pratpaNA aura alpabahatya kahate hai / prarUpaNA isa prakAra hai-mithyAtvakarmakI utkRSTa sthitiko Adi karake ekendriya-prAyogya jaghanya karmakA sthitisattva prApta hone taka nirantara mithyAtvake sthinisatkarmasthAna hote hai // 376-378 //
Page #248
--------------------------------------------------------------------------
________________ 142 kasAya pAhuDa sutta [ 3 sthitivibhakti 379. aNNANi puNa daMsaNamohakkhavayassa aNiyaTTipaviTThassa jamhi dvidisaMtakammameha diyakammassa hehrado jAdaM tatto pAe aMtomuhuttamettANi hidisaMtakammaTThANANi labhaMti / 380. sammatta-sammAmicchattANaM dvidisaMtakammaTThANANi sattarisAgaropamakoDAkoDIo aMtomuhuttUNAo / 381. apacchimeNa uvvelaNakaMDaeNa ca UNAo ettiyANi hANANi / vizeSArtha-mithyAtvakarmakI utkRSTa sthiti sattara koDAkor3I sAgaropama-pramANa hotI hai aura isakA sattva tIvra saMkleza-pariNAmoMse mithyAtvakarmakA utkRSTa bandha karanevAle saMjJI paMcendriya mithyAvaSTi jIvake prathama samayame pAyA jAtA hai| yaha mithyAtvakA sarvotkRSTa prathama sthitisatkarmasthAna hai| eka samaya kama sattara koDAkor3I sAgaropama-pramANa bandha karanevAle mithyAdRSTike dUsaga sthitisatkarmasthAna hotA hai / do samaya kama sattara kor3Akor3I sAgaropamapramANa vandha karanevAle mithyAdRSTike tIsarA sthitisatkarmasthAna hotA hai / isa prakAra eka-eka samaya kama karanepara cauthA, paoNcavaoN Adi sthAna hote jAte hai / yaha krama taba taka nirantara jArI rakhanA cAhie jabataka ki mithyAtvakA sarvajaghanya sthitivandha prApta na ho jAya / mithyAtvakarmake sarvajaghanya sthitivandhakA pramANa palyopamake asaMkhyAtave bhAgase kama eka sAgaropama hai aura vaha atihIna saMkleza-pariNAmavAle ekendriya jIvake pAyA jAtA hai| kahanekA abhiprAya yaha hai ki mithyAtvake utkRSTa sthitibandhase lagAkara sarvajaghanya sthitivandha taka eka-eka samaya kama karanepara jitane sthitike bheda hote hai, utane hI mithyAtvake sthitisatkarmasthAna hote hai / inakA pramANa palyopamake asaMkhyAtaveM bhAgase kama eka sAgaropamase hIna sattara sAgaropamake jitane samaya hote hai, utanA hai| ye uparyukta sthitisatkarmasthAna mithyAtvakarmakA bandha karanevAle jIvoke pAye jAte haiM / inake atirikta aise aura bhI mithyAtvake sthitisatkarmasthAna hai, jo ki mithyAtvakarmake vandhase rahita, kintu mithyAtvakI sattA rakhanevAle samyagdRSTi jIvake pAye jAte hai / unakA nirUpaNa karaneke lie yativRpabhAcArya uttarasUtra kahate haiM - cUrNim 0-inake atirikta mithyAtvakarmake anya bhI sthitisatkarmasthAna hote hai, jo ki anivRttikaraName praviSTa hue darzanamoha-kSapakake jisa samayame mithyAtvakA sthitisatkarma ekendriya jIvake vandha-prAyogya sthitisatkarmake nIce ho jAtA hai, usa samaya pAye jAte hai / ve antarmuhUrtake jitane samaya hai, utane pramANa hote haiM // 379 // _____ ava samyagmithyAtva tathA samyaktvaprakRti ke sthitisatkarma sthAna kahate hai cUrNisU0-samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtva, ina donoM karmoMke sthitisatkarmasthAna antarmuhUrtase kama sattarakor3Akor3I sAgaropamapramANa hote hai / tathA antima udvelanAkAMDakase bhI nyUna hote haiM // 380-381 / / vizepArtha-samyaktva aura samyagmithyAtvakarmake sthitisattvasthAna kevala antarmuharta
Page #249
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthitivibhakti - alpabahutva-nirUpaNa 382. jahA micchattassa tahA sesANaM kammANaM / 383. abhavasiddhiyapAogge jesiM kammaMsANamaggaTTidisaMtakammaM tullaM jahaNagaM *disaMtakammaM thovaM tesiM kammaMsANaM ThANANi bahuANi / 143 gA0 22 ] se hI kama nahIM hote hai -- kintu carama udvelanAkAMDakase bhI kama hote hai / kyoki, carama udvelanAkAMDakakI carama phAlIpramita sthitiyokA yugapat patana honese unake sthAna - sambandhI vikalpa nahI pAye jAte hai / ataeva eka antarmuhUrta aura carama udvelanAkAMDaka kA jitanA pramANa hai usase kama sattara kor3Akor3I sAgaropama kAlake jitane samaya hote hai, utane samyaktvaprakRti aura samyagmidhyAtvake sthitisatkarmasthAna hote hai, aisA jAnanA cAhie / cUrNisU0 - jisa prakAra se mithyAtvakarmake sthitisatkarmasthAnokI prarUpaNA kI hai usI prakArase zepa karmoM ke arthAt solaha kapAya aura nava nokapAyoke sthitisatkarmasthAnokI prarUpaNA karanA cAhie || 382 // aba uparyukta vidhAnase utpanna hue sthitisatkarmasthAnoke alpabahutva sAdhana karane ke lie uttarasUtra kahate hai - cUrNisU0 - abhavyasiddhika jIvake prAyogya karmoMke utkRSTa sthiti aura anubhAgako vaoNdhanevAle jisa mithyAdRSTi jIvase jina karmAzo ( karma- prakRtiyo ) kA agra ( utkRSTa ) sthiti - satkarma samAna hai aura jaghanya sthitisatkarma samAna nahIM hai, kintu alpa hai, una karmAzoke sthAna bahuta hote hai // 383 // vizeSArtha - abhavyoke dhane yogya karmokI sthitisattvavAle jisa midhyAdRSTi jIvameM utkRSTasthiti satkarmake samAna hote hue bhI jaghanya sthitisatkarma samAna nahIM hote hai, una karmoMke satkarmasthAna bahuta honekA kAraNa yaha hai ki UparakI apekSA nIce satkarmasthAna adhika pAye jAte haiM / isakA udAharaNa isa prakAra hai-- koI eka ekendriya jIva palyopamake asaMkhyAtave bhAgase hIna cAra baTe sAta ( 3 ) sAgara - pramANa kaSAyokI utkRSTa sthitiko bodhatA huA vidyamAna thA, usane bandhAvalIkAlako bitAkara kaSAyokI ukta utkRSTa sthitiko navo nokaSAyoke Upara saMkramita kara diyA, taba usake kapAya aura nokapAya donoke hI utkRSTa sthitisatkarmasthAna sadRza hI pAye jAte haiN| aba jaghanya sthitisatkarmasthAnokI visAtAkA spaSTIkaraNa karate hai -- kisI ekendriya jIvame kapAyoke jaghanya sthitisatkarma ke honepara usane puruSaveda, hAsya aura rati ina tIna nokapAyokA eka sAtha bandha prArambha kiyA / bandha prArambha karane ke prathama samayase lekara hAsya aura ratike bandha-kAlakA saMkhyAtavAM bhAga vyatIta honepara purupavedakA bandha-kAla samApta ho gayA aura tadanantara samayame hI usane hAsya aura ratike sAtha strIvedakA bandha prArambha kara diyA / isa prakAra bandha prArambha kara purupavedake bandhakAla tAmrapatravAlI pratimeM 'jaNegaTiTa disatakamma' aisA pATha mudrita hai| para jayadhavalA TIkAne usakI puSTi nahIM hotI / ataH 'jahaNNaga' aisA hI pATha honA cAhie / ( deso pR0 51150 19 )
Page #250
--------------------------------------------------------------------------
________________ 144 kasAya pAhuDa sutta [3 sthitivibhakti 384. imANi aNNANi appAbahuassa sAhaNANi kAyavvANi / 385. taM jahA / savvatthovA carittamohaNIyakkhavayassa aNiyaTTiaddhA / 386. apucakaraNaddhA saMkhejjaguNA / 387. cArittamohaNIyauvasAmayassa aNiyaTTiaddhA saMkhejjaguNA 388. apuvakaraNaddhA saMkhejjaguNA / 389. daMsaNamohaNIyakkhavayassa aNiyaTTiaddhA saMkhejjaguNA / 390. apuvyakaraNaddhA saMkhejjaguNA / 391. aNaMtANuvaMdhINaM visaMjoetassa aNiyaTTiaddhA saMkhejjaguNA / 392. apuvakaraNaddhA saMkhejjaguNA / 393. dasaNamohase saMkhyAtaguNita kAla taka unakA vadha karate hue strIvedakA bandhakAla samApta ho gayA aura tava usane anantara samayame napuMsakavedakA bandha prArambha kara diyaa| isa prakAra usake napuMsakavedake sAtha hAsya aura ratiko bA~dhate hue pUrva bandhakAlase saMkhyAtaguNita kAla taka bandha karaneke anantara hAsya-ratikA vandhakAla samApta ho gayA / taba usane napuMsakavedake sAtha arati aura zokakA bandha prArambha kiyaa| isa prakAra napuMsakavedake sAtha arati-zokakA bandha karate hue usake pUrva bandhakAlase saMkhyAtaguNita kAla vyatIta honepara napuMsakavedakA vandhakAla aura arati-zokakA bandhakAla, ye dono hI eka sAtha samApta ho gaye / ukta jIvake nokaSAyoke bandhakAlakA alpa-bahutva aMkokI apekSA isa prakAra hogA-puruSavedakA bandhakAla sabase kama 2, strIvedakA bandhakAla saMkhyAtaguNita 8, hAsya-ratikA bandhakAla saMkhyAtaguNita 32, arati-zokakA bandhakAla saMkhyAtaguNita 128, aura napuMsakavedakA bandhakAla vizeSa adhika 150 hogaa| cU~ ki, sAto nokapAyoke sthitibandhakAla visadRza hai, isalie unake sthitisattvasthAna bhI sadRza nahI hote hai / ataeva yaha svataH siddha ho jAtA hai ki mithyAdRSTi jIvame utkRSTa sthitisatkarmasthAna samAna hote hue bhI jaghanya sthitivandhasthAnoke visadRza honese jaghanya sthitisatkarmasthAna bhI visadRza aura adhika hote hai| upayukta eka prakArase mohanIyakarmake sthitisatkarmasthAnokA alpavahutva sAdhana karake aba anya prakArase alpavahutva sAdhana karaneke lie uttarasUtra kahate hai __ cUrNisU0-mohanIyakarmake sthinisatkarmasthAnasambandhI alpavahutvake ye anya bhI sAdhana nirUpaNa karanA cAhie / ve sAdhana isa prakAra hai-cAritramohanIyakarmake kSapaNa karanevAle jIvake anivRtti karaNakA kAla Age kahe jAnevAle sabhI padokI apekSA sabase kama hai / cAritramohanIya-kSapakake anivRttikaraNa-kAlase usIke apUrvakaraNakA kAla saMkhyAtaguNita hai| cAritramohanIya-kSapakake apUrvakaraNakAlase cAritramohanIyakarmake upazamana karanevAle jIvake anivRttikaraNakA kAla saMkhyAtaguNita hai / cAritramohanIyaupazAmakake anivRttikaraNa-kAlase usIke apUrvakaraNakA kAla saMkhyAtaguNita haiN| cAritramohanIya-upazAmakake apUrvakaraNakAlase darzanamohanIyakarmake kSapaNa karanevAle jIvake anivRttikaraNakA kAla saMkhyAtaguNita hai / darzanamohanIya-kSapakake anivRttikaraNa-kAlase usIke apUrvakaraNakA kAla saMkhyAtaguNita hai / darzanamoha-kSapakake apUrvakaraNa-kAlase anantAnuvandhI cAro kapAyokI visaMyojanA karanevAle jIvake anivRttikaraNakA
Page #251
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 22] sthitisatkarmasthAna-alpavahutva-nirUpaNa 145 NIyauvasAmayassa aNiyaTTiaddhA saMkhejjaguNA / 394. apubdhakaraNaddhA saMkhejjaguNA / 395. etto dvidisaMtakammaTThANANamappAbahuaM / 396. savvatthovA aTThaNhaM kasAyANaM hidisaMtakammaTThANANi / 397. itthi-NasayavedANaM dvidisaMtakammaTThANANi tullANi visesAhiyANi / 398. chaNNokasAyANaM hidisaMtakammaTThANANi visesAhiyANi / 399. purisavedassa hidisaMtakammaTThANANi visesAhiyaNi / 400. kodhasaMjalaNassa dvidisaMtakammaTThANANi visesAhiyANi / 401. mANasaMjalaNassa hidisaMtakammaTThANANi visesAhiyANi / 402. mAyAsaMjalaNassa hidisaMtakasmaTThANANi visesAhiyANi / 403. lobhasaMjalaNassa hidisaMtakammANANi visesAhiyANi / 404. aNaMtANuvaMdhINaM caduNhaM dvidisaMtakasmaTThANANi visesAhiyANi / 405. micchattassa dvidisaMtakammaTThANANi visesAhiyANi / 406. sammattassa hidisaMtakammaTThANANi visesAhiyANi / 407. sammAmicchattassa hidisaMtakammaTThANANi visesAhiyANi / kAla saMkhyAtaguNita hai / anantAnuvandhI-visaMyojakake anivRttikaraNakAlase usIke apUrvakaraNakA kAla saMkhyAtaguNita hai| anantAnubandhI-visaMyojakake apUrvakaraNakAlase darzanamohanIyakarmake upazamana karanevAle jIvake anivRttikaraNakA kAla sagyAtaguNita hai| darzanamohanIyaupazamanake anivRttikaraNa-kAlase usIke apUrvakaraNakA kAla saMkhyAtaguNita hai||384-394|| cUrNisU0-aba isase Age mohanIyakarmasambandhI sthitisatkarmasthAnAke alpabahutvako kahate hai-apratyAkhyAnAvaraNa Adi ATha madhyama kapAyoke sthitisatkarmasthAna Age kahe jAnevAle sarvapadokI apekSA sabase kama hai| ATho madhyama kapAyoke sthitisatkarmasthAnAse strI aura napuMsaka, ina dono vedoke sthitisatkarmasthAna paraspara tulya hote hue bhI vizeSa adhika hai / strI aura napuMsakavedake sthitisatkarmasthAnose hAsyAdi chaha nokapAyokaM sthitisatkarmasthAna vizeSa adhika hai| chaha nokapAyoke sthitisatkarmasthAnose purupavedake sthitisatkarmasthAna vizeSa adhika hai / purupavedake sthitisatkarmasthAnose krodhasaMjvalanakapAyake sthitisatkarmasthAna vizepa adhika hai / krodhasaMcalanake sthitisatkarmasthAnose mAnasaMcalanake sthitisatkarmasthAna vizepa adhika hai / mAnasaMjvalanake sthitisatkarmasthAnose krodhasaMcalanake sthitisatkarmasthAna vizepa adhika hai| lobhasaMjvalanake sthitisatkarmasthAnose anantAnuvandhI cAro kapAyoke sthitisatkarmasthAna vizeSa adhika hai / anantAnubandhI cAro kapAyoke sthitisatkarmasthAnose mithyAtvakarmake sthitisatkarmasthAna vizepa adhika hai| mithyAtvake sthitisatkarmasthAnAMse samyaktvaprakRtike sthitisatkarmasthAna vizepa adhika haiN| samyaktvaprakRtika sthitisatkarmasthAnose samyagmithyAtvaprakRti ke sthitisatkarmasthAna vizeSa adhika haiM // 395-487 / / vizepArtha-yahA~ prakaraName upayogI samajhakara jayadhavalA TIkAka anugara pratipakSavandhakakAlako Azraya karake abhavyasiddhikoke prAyogya sthitisatkarmanthAnAkA alpavAtva
Page #252
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sutta evaM 'taha TThidIe' tti jaM padaM tassa atthaparUvaNA kadA | ThidivihattI samattA | kahate hai' / vaha isa prakAra hai- anantAnubandhI Adi solaha kapAya, bhaya aura jugupsA, ina prakRtiyo ke sthitisatkarmasthAna Age kahe jAnevAle sarvasthAnokI apekSA savase kama hai / solaha kaSAya aura bhaya - jugupsA ke sthitisatkarmasthAnose napuMsakavedake sthitisatkarmasthAna vizeSa adhika hai / napuMsaka veda ke sthitisatkarmasthAnose arati aura zoka prakRtike sthitisatkarmasthAna vizepa adhika hai / arati zokake sthitisatkarmasthAno se hAsya aura rati prakRtike sthitisatkarmasthAna vizeSa adhika hai / hAsya- ratike sthitisatkarmasthAno se strIvedake sthitisatkarmasthAna vizeSa adhika hai | strIvedake sthitisatkarmasthAnose puruSaveda ke sthitisatkarmasthAna vizeSa adhika hai / isI prakAra sarva mArgaNAome Agamake anusAra alpabahutva jAna lenA cAhie | isa prakAra cauthI mUlagAthA ke 'taha hidIe' isa pada ke artha kI prarUpaNA kI gaI / isa prakAra sthitivibhakti samApta huI / 146 [ 3 sthitivibhakti 1 sapaddi paDivakkhavadhagaDhAo assidUNa abhavvasiddhiyapAogaTThANANamappAcahua vattaislAmo / ta jahA -- savvatthovANi solsaka sAya-bhaya-duguchANa TriTThadisatakammaTThANANi / Navusayaveda TriTThadisatakammaTThANANi visesAhiyANi / aradi-sogaTriTadisaMtakammaTa TANANi visesAhiyANi / issa radINa TriTadisatakammaTThANANi visesAhiyANi / itthiveTastakammaTThANANi visesAhiyANi / purisavedasatakammaraThANANi visesAhiyANi / edamappAcahua savvamaggaNAsu jANidUNa jojeyatvaM / jayadha0
Page #253
--------------------------------------------------------------------------
________________ aNubhAgavihacI 1. etto aNubhAgavihattI' duvihA-mUlapayaDiaNubhAgavihattI ceva uttarapayaDiaNubhAgavihattI ceva / 2 etto mUlapayaDiaNubhAgavihattI bhANidavvA / anubhAgavibhakti aba sthitivibhaktikI prarUpaNAke pazcAt anubhAgavibhakti kahI jAtI hai / AtmAke sAtha sambandhako prApta hue karmoMke svakArya karanekI arthAt phala denekI zaktiko anubhAga kahate hai / isa prakArake anubhAgakA bheda yA vistAra jisa adhikArame prarUpaNa kiyA gayA hai, use anubhAgavibhakti kahate hai| usake bheda batalAte hue cUrNikAra anubhAgavibhaktikA avatAra karate hai cUrNisU 0-vaha anubhAgavibhakti vaha do prakArakI hai-mUlaprakRtianubhAgavibhakti aura uttaraprakRtianubhAgavibhakti // 1 // vizepArtha-mUla karmoMkA anubhAga jisa adhikArameM kahA jAya, use mUlaprakRtianubhAgavibhakti kahate hai aura jisame karmoMkI uttaraprakRtiyoke anubhAgakA nirUpaNa kiyA jAya, use uttaraprakRtianubhAgavibhakti kahate hai / ___ mUlaprakRtianubhAgavibhaktikI prarUpaNA sugama hai, isalie usakA varNana na kara kevala sUcanA karate hue yativRpabhAcArya uttarasUtra kahate hai cUrNisU0-ina donomese pahale mUlaprakRtianubhAgavibhakti kahalAnA cAhie / / 2 / / vizepArtha-jina anuyogadvArose mahAvandhame anubhAgavandhakA vistRta vivecana kiyA gayA hai, tathA prastuta granthame Age uttaraprakRtianubhAgavibhaktikA vizada varNana kiyA jAyagA, unake dvArA mUlaprakRtianubhAgavibhaktikA varNana karanA cAhie, aisI jo sUcanA cUrNikArane kI hai, usakA kucha spaSTIkaraNa yahA~ kiyA jAtA hai / anubhAga kyA vastu hai, isa vAtake jAnaneke lie sabase pahale nipekaprarUpaNA aura spardhakaprarUpaNAkA jAnanA Avazyaka hai| kaoNma phala 1 ko aNubhAgo kammANa sagakajakaraNasattI aNubhAgo NAma / tassa vihattI bhede pavaco jamhi ahiyAre parUvijadi, sA aNubhAgavihattI NAma / jayadha0 2 etto agubhAgabadho duvidho-mulapagadiaNubhAgavadho caiva uttarapagadiaNubhAgavadho ceva / etto mUlapagadiaNubhAgavadho puvdha gamaNija / tattha imANi duve aNiyogahArANi NAdavANi bhavati / ta jahA-NisegapalavaNA phahayapavaNA ya / NiseNapAvaNadAe ahaha kammANa desaghATiphayANa AdivaggaNAe Adi kAdUNa Nisego / uvari appaDisiddhaM / xxx phadayapalvaNadAe aNatANatANa avibhAgapaiicchedANa samudayasamAgameNa ego vaggo bhavadi / aNa tANatANa vanagANa samudayasamAgameNa egA vagaNA bhavadi /
Page #254
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sunta [ 4 anubhAgavibhakti denekI mukhyatA yA hInAdhika tAratamyatA se niSeka do prakAra ke hote hai - sarvaghAtI aura dezaghAtI / yadyapi sarvaghAtI aura dezaghAtIkA bheda ghAtiyA karmoMme hI saMbhava hai, tathApi aghAtiyA karmoMke anubhAgako ghAtiyA karmoMse prativaddha mAnakara ukta do bheda kiye gaye hai, kyoki aghAtiyA karma bhI jIvake Urdhvagamanatva Adi pratijIvI guNoke ghAtaka honese ghAtikarma - prativaddha hI haiM / aghAtiyA karmoMko 'aghAtI' saMjJA denekA kAraNa kevala itanA hI hai ki ve jIvake anujIvI guNokA aMzamAtra bhI ghAta karaneme asamartha hai / nipekaprarUpaNAne isa prakAra se karmoke dezaghAtI aura sarvaghAtI nipekokA vicAra kiyA gayA hai / spardhakaprarUpaNA me anubhAgakI mukhyatA se karmoM ke spardhakokA vicAra kiyA gayA hai / karmoMke anubhAgasambandhI sarva- jaghanya zaktyaMgako avibhAgapraticcheda kahate hai / anantAnanta avibhAgapraticchedo ke samudAyako varga kahate haiM / anantAnanta vargAke samudAyako vargaNA kahate haiM aura anantAnanta vargaNAo - ke samudAyako spardhaka kahate hai | anubhAgavibhaktike jAnane ke lie nipekaprarUpaNA aura spardhakaprarUpaNAko arthapada mAnA gayA hai / isa arthapadake dvArA mahAvandhake racayitA bhagavanta bhUtavaline jina cauvIsa anuyogadvArose karmoMke anubhAgabandhakA vistRta vivecana kiyA hai, unhI anuyogadvArome bandhake sthAnapara 'vibhakti' pada jor3akara uccAraNAcAryane anubhAgavibhaktikA vyAkhyAna kiyA hai / prastuta granthame kevala eka mohakarma hI vivakSita hai, ata: ekame sannikarSaM saMbhava na honese unhone use chor3akara zepa teIsa anuyogadvArose anubhAgavibhaktikA nirUpaNa kiyA hai / yataH mahAvandhame anubhAgakA vicAra bahuta vistArase kiyA gayA hai, ataH piSTa-pepaNa na ho, isa vicAra se cUrNikAra ne unheM na likhakara vyAkhyAnAcArya yA uccAraNAcAryoMko isa sUtra ke dvArA kevala sUcanA mAtra kara dI hai ki ve tadanusAra uccAraNa karAkara jijJAsu ziSyoko unakA vodha karAveM / 148 'mUlaprakRtianubhAgavibhaktike viSaya meM jo teIsa anuyogadvAra jAnane yogya haiM, unake nAma isa prakAra haiM- -1 saMjJA, 2 sarvAnubhAgavibhakti 3 nosarvAnubhAgavibhakti, 4 utkRSTa- anubhAgavibhakti, 5 anutkRSTa- anubhAgavibhakti, 6 jaghanya - anubhAgavibhakti, 7 ajadhanya- anubhAgavibhakti, 8 sAdi - anubhAgavibhakti, 9 anAdi - anubhAgavibhakti, 10 dhruva-anubhAgavibhakti, 11 adhruva- anubhAgavibhakti, 12 eka jIvakI apekSA svAmitva, 13 kAla, aNatANatANa vaggaNANa samudrayasamAgameNa ego phahayo bhavadi / x x x eddeNa anupadeNa tattha imANi caduvosa aNiyogadvArANi NAdavvANi bhavati / ta jahA saNNA sacvabadho gosavvadho utsavadho aNuvassavagho jahaNNavadho anaNNavadho sAdivadhI aNAdivadho vavavadho adbhuvavadhA eva yAva appAhuti / bhujagAravadho padaNikkhevo vahnibadho ajjhavasANasamudAhAro jIvasamudAhAro tti | ( mahAva0 ) tattha imANi tevIma 1 sapari eTassa suttasma uccAraNAiriyakayavakkhANa vattasyAmo | aNiyogaddArANi NAdavvANi bhavati / na jahA - saNNA savvANubhAgavihattI gosavvANubhAgavihattI ukatsAbhAgavittI aNutsANubhAgavihattI jahaNANubhAgaviddattI ajahaSNANubhAgavitI sAdiyaaNubhAgavittI aNAdiaNubhAgaviddattI dhuvANubhAgavihattI adhuvANubhAgavihattI egajIveNa sAmittaM kAlale ataraM gANAjIvehi
Page #255
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 22 ] mUlaprakRtianubhAgavibhakti-anuyogadvAra-nirUpaNa 149 14 antara, 15 nAnA jIvokI apekSA bhaMgavicaya, 16 bhAgAbhAga, 17 parimANa, 18 kSetra, 19 sparzana, 20 kAla, 21, antara, 22 bhAva aura 23 alpabahutva / inake atirikta bhujAkAra, padanikSepa, vRddhi aura sthAna ye cAra arthAdhikAra bhI anubhAgavibhaktime jAnane yogya batalAye gaye hai| ukta anuyogadvArose yahaoNpara mohakarmakI anubhAgavibhaktikA saMkSepase kucha vicAra kiyA jAtA hai (1) saMjJAnarUpaNA-isa anuyogadvArame karmoke svabhAva, zakti yA guNake anusAra viziSTa nAma rakhakara unake anubhAgakA vicAra kiyA gayA hai| saMjJAke do bheda hai-ghAtisaMjJA aura sthAnasaMjJA / ghAtisaMjJAme karmoMke anubhAgakA sarvaghAtI aura dezaghAtIke rUpase vicAra kiyA gayA hai / jaise-mohakarmakA utkRSTa anubhAga sarvaghAtI hotA hai| anutkRSTa anubhAga sarvaghAtI hotA hai aura dezaghAtI bhI hotA hai / jaghanya anubhAga dezaghAtI hotA hai / ajaghanya anubhAga dezaghAtI bhI hotA hai aura sarvaghAtI bhI hotA hai / sthAnasaMjJAme karmoM ke anubhAgakA latA, dAru, asthi aura zaila, ina cAra prakArake sthAnose vicAra kiyA gayA hai / jaise-mohakarmakA utkRSTa anubhAga catuHsthAnIya hotA hai / anutkRSTa anubhAga catuHsthAnIya hotA hai, tristhAnIya hotA hai, dvisthAnIya hotA hai aura ekasthAnIya hotA hai / jaghanya anubhAga ekasthAnIya hotA hai / ajaghanya anubhAga ekasthAnIya bhI hotA hai, dvisthAnIya bhI hotA hai, tristhAnIya bhI hotA hai aura catuHsthAnIya bhI hotA hai| __(2-3) sarvAnubhAgavibhakti-nosarvAnubhAgavibhakti-ina anuyogadvArome karmoke bhagavicao bhAgAbhAgo parimANa khettaM posaNa kAlo atara bhAvo appAbahua cedi / saNiyAmo Natthi, ekisse payaDIe tdsbhvaado| bhujagAra padaNikkheva vahivihattiThANANi cedi aNe cattAri asthAyiArA hoti / jayadha0 1(1) saNNAparUvaNA-sapNAparUvaNadAe tattha saNNA duvihA-ghAdisaNNA ThANasaNNAya | ghAdisaNyA caduNha ghAdINa ukassaaNubhAgabadho savaghAdI / aNukkassaaNubhAgavadho samvaghAdI vA desaghAdI vaa| jahaNNaaNubhAgabadho desaghAdI | ajahaNNao aNubhAgavadho desaghAdI vA savva pAdI vA Ixxx ThANasaNA ya caduNha ghAdINa ukassaaNubhAgabadho cadu DhANiyo / aNukassaaNubhAgabadho caduTTANiyo vA tiTaTANiyo vA viThThANiyo vA eyaTTANiyo vA / jahaSNaaNubhAgavadho eyaTANio / ajahaSNaaNubhAgayadho eyaTaThANiyo vA viThThANiyo vA tiTThANiyo vA caduTTANiyo vA ( mahAva.) / saNNA duvihA ghAdigaNNA ThANasaNNA cedi / ghAdisaNNA duvihA-jahaSNA ukassA cedi / ukasse payada / duviho Nimo-oveNa AdeseNa ya / tatya ogheNa mohaNI yassa ukassaaNubhAgavittI svdhaadii| xxx aNussaaNubhAgavihattI satyavAdI desaghAdI vAxxx jahaNANubhAgavihattI desghaadii| ajahANANubhAgavihattI desaghAdI savvaghAdI vA Ixxx ThANasapNA duvihA-jahaNiyA ukatsiyA cedi | utsiyAe payada / duviho Ni googheNa AdeseNa ya / tattha ovaNa mohaNIyassa ukassAgubhAgalANa caduThAgira | agupharasANubhAgaThANa caTThANiya tiTANiya viTANiya egaTTANiya vA / XXX jahaNiyAe payada / duviho Nihamo-oraNa AdeseNa ya / ogheNa mohaNIyassa jahaNNANubhAgavihattI egttttaannig| ajahaNANubhAganhittI gaTavANiyA viThThANiyA tihANiyA cauThThANiyA vA / jayadha0 2 (2.3) saba-NosamvabaMdhaparUvaNA-yo sucava dho gomavyaya vo jAga, tanna hago NidemI--
Page #256
--------------------------------------------------------------------------
________________ [ 4 anubhAgavibhakti sarva anubhAga aura nosarva arthAt sarvase kama anubhAgakA vicAra kiyA gayA hai / jisa karmame anubhAga-sambandhI sarva spardhaka pAye jAte hai, vaha sarvAnubhAga vibhakti hai aura jisame usase kama spardhaka pAye jAyeM, use nosarvAMnubhAgavibhakti kahate haiN| mohanIyakarmame sarvAnubhAga aura nosarvAnubhAga dono prakArakA anubhAga pAyA jAtA hai / 9 1 (4-5 ) utkRSTa anubhAgavibhakti-anutkRSTa anubhAga vibhakti- ina anuyogadvArome karmoMke utkRSTa aura anutkRSTa anubhAgakA vicAra kiyA gayA hai / jisa karmame sarvotkRSTa anubhAga pAyA jAve, use utkRSTaanubhAgavibhakti kahate hai aura jisame usase kama anubhAga pAyA jAve, use anutkRSTa anubhAgavibhakti kahate haiM / mohanIya karmame utkRSTa aura anutkRSTa dono prakArakA anubhAga pAyA jAtA hai / 150 kasAya pAhuDa sutta * ( 6-7 ) jaghanyAnubhAgavibhakti - ajaghanyAnubhAgavibhakti - ina anuyogadvAroMme karmoM ke jaghanya aura ajaghanya anubhAgakA vicAra kiyA gayA hai / jisa karmame sabase jaghanya anubhAga pAyA jAve, vaha janghayAnubhAgavibhakti hai aura jisameM jaghanyase uparivartI anubhAga pAyA jAve, use ajaghanyAnubhAgavibhakti kahate haiM / mohanIyakarmame jaghanya aura ajaghanya donoM prakArakA anubhAga pAyA jAtA hai / * ( 7 - 19) sAdi - anAdi-va-abhrava anubhAgavibhakti- ina anuyogadvArome karmoMke utkRSTa, anutkRSTa, jaghanya aura ajaghanya anubhAgokA sAdi, anAdi, dhruva aura adhruva rUpase ogheNa AdeseNa ya / tattha ogheNa NANAvaraNIyarasa aNubhAgavadho kiM savvabadho Nosavvavadho 1 savvavadho vA gosavvavadho vA / savve aNubhAge badhadi tti savvavadho / tado UNiya aNubhAga vadhaditti gosavvadho / eva sattahaM kammANa ( mahAba 0 ) / savvavihatti - gosavvavihattiyANugameNa duviho Niso- ogheNa AdeseNa ya / ogheNa mohaNIyassa savtraphaddayANi savvavihattI / tadUNa NosavvavihattI / jayadha0 1 ( 4-5 ) ukkassa - aNukkassabaMdhaparUvaNA-yo so ukassabadho NAma, tassa imo NiddesogheNa AdeseNa ya / tattha ogheNa NANAvaraNIyassa aNubhAgayadho kiM ukkassabadho aNukkassabadho 1 ukassabadho vA aNukkasavo vA / savyukvassiya aNubhAga badhaditti ukkassabadho / tado UNiyaM vadhadi tti aNukkastavadho / eva santaNha kammANa ( mahAva0 ) / ukassAkassANugameNa duviho Niddeso- ogheNa AdeseNa ya / ogheNa mohaNIyassa sayukkassao aNubhAgo ukkassavihattI / tadUNamaNukkassa viddattI / jayadha0 2 ( 6-7 ) jahaNNa- ajahaNNavaMdhaparUvaNA-yo so jahaNNabaMdho ajahaNNavadho NAma, tassa imo Niddeso- ogheNa ADheseNa ya / tattha ogheNa NANAvaraNIyarasa aNubhAgavadho kiM jahaNNabadho ajahaNNavadho 1 jahaNNavadho vA ajahaNNavadho vA / savvajahaNNaya aNubhAga vadhamANassa jahaNava dho| tado uvari baMdhamANassa ajaSNavadho / eva sattaraha kammANaM ( mahAva0 ) / jahaNNAjahaNNavihattiyANugameNa duviho giddesoogheNa AdeseNa ya | ogheNa mohaNIyassa savvajahaNao aNubhAgo jahaNavihattI / taduvarimA ajahaNaviddattI | ( jayadha0 ) 3 ( 8-11 ) sAdi-aNATi dhuva adbhuvabaMdha parUvaNA-yo so sAdivadho aNAdivadho dhuvavadha addhruvatra dho NAma, tassa imo niddeso- ogheNa AdeseNa ya / tattha bhoveNa caduNha ghAdINa ukassava gho aNukassabadho jahaNNava'dho kiM sAdivadho aNAdivadho dhuvabadho avabadho vA ! sAdiya-adbhuvavadho / ajahaNNavadho kiM sAdi0 4 1 sAdiyavadho vA aNAdiyavadho vA dhuvavadho vA adbhuvavadho vA ( mahAva0 ) / sAdi-anAdi 1
Page #257
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 22 ] mUlaprakRtianubhAgavibhakti-anuyogadvAra-nirUpaNa vicAra kiyA gayA hai / prakRtame mohanIyakarmakI utkRSTa, anutkRSTa aura jaghanya anubhAgavibhakti sAdi aura adhruva hai / ajaghanyaanubhAgavibhakti sAdi, anAdi, dhruva aura adhruva cAro prakArakI hai / ' (12) ekajIvApekSayA svAmitva - isa anuyogadvArame karmoMke utkRSTa aura jaghanya anubhAga ke svAmiyokA ekajIvakI apekSAse vicAra kiyA gayA hai / jaise - mohanIyakarmake utkRSTa anubhAgakA svAmI kauna hai ? saMtrI, paMcendriya, sarva paryAptiyo se paryApta, sAkAra aura jAgRta upayogI, utkRSTa saMklezapariNAmavAlA aisA kisI bhI gatikA mithyAdRSTi jIva utkRSTa anubhAgakA bandhakara jabataka usakA ghAta nahI karatA hai, taba taka vaha usakA svAmI hai / phira cAhe vaha ekendriya ho, yA dvIndriya ho, yA trIndriya ho, yA caturindriya ho, yA asaMjJipaMcendriya ho, yA saMnipaMcendriya deva, nArakI, manuSya aura tiryaMca, ho / haoN, asaMkhyAtavarSAyuSka bhogabhUmiyA~ manuSya-tiryaca, aura marakara manuSyome hI utpanna honevAlA AnatAdi uparima-kalpavAsI deva nahI honA cAhie / mohanIyakarmake jaghanya anubhAgakA svAmI kauna hai ? caramasamayavartI sakapAyI kSapaka manuSya hai / (13) kAla - isa anuyogadvArame sarva karmoMkI utkRSTa aura jayanya anubhAgadhruva-adbhuvANugameNa duviho giddeso- oveNa AdeseNa ya / ogheNa mohaNIyassa ukkassa-aNukkassa jahaNNaaNubhAgavattI kiM sAdiyA kimaNAdiyA kiM dhuvA kimadbhuvA ? sAdi-adbhuvA / ajaddaNNaaNubhAgavihattI kiM sAdiyA kA diyA ki dhuvA kimadbhuvA ? ( sAdiyA ) aNAdiyA dhuvA aduvA vA / 1 ( 12 ) sAmittaparUvaNA - etto sAmittassa kade tattha imANi tiSNi aNuyogaddArANi paJccayAgamo vivAgadeso pasatthApasatthaparUvaNA cedi / paccayANugameNa chaNTa kammANa micchattapaccaya asajamapaccaya kasAyapaccaya xxx / vedaNIyassa micchattapaccaya asaMjamapaccaya kasAyapaJccaya jogapaJcayaM / vivAgadeseNa chaha kammANa jIvavivAgapaccaya / Ayuga0 bhavavivAga0 / NAmassa jIvavivAga0 poggalavivAga0 khettavivAga0 / pasatthApasatthaparUvaNadAe cattAri ghAdIo appasatyAo / vedaNIya Ayuga NAma- godapayaDIo pasatthAo appasatthAo ya / XX X edeNa anupadeNa sAmitta duvidha-jahaNaya ukkasya ca / ukkassae pagada | duviho Nidda so- ogheNa AdeseNa ya / ogheNa NANAvaraNa-dasaNAvaraNa - mohaNIya - atarAigANa ukassaaNubhAgavadhI kassa ? aNNadarassa cadugadiyassa pacidiyasssa saSNimicchAdiTTissa savvAhi pajatIhi pajattagadasta sAgAra - jAgA ruvajo gajuttassa NiyamA ukkassasa kilihassa ukassage aNubhAgavadhe vaTTamANassa / x x x jahaNNae pagada | duviho niddeso-ogheNa AdeseNa ya / oveNa x x x mohaNIyassa ukassANubhAgavadho kassa ! aNNadarassa khavagassa aNiyahiMbAdarasAparAyasya carime jahaNNaaNubhAgabadhe va mANasa ( mahAba 0 ) / sAmitta duvi - jahaNamukassa ca / ukkassae payada / duviho Nidda so-ovega AdeseNa ya / ogheNa mohaNIyassa ukassANubhAgo kalsa ? aSNadarassa usmAnubhAga vavidUNa jAva Na harNAdi, tAva so eidiyo vA veidiyo vA teidiyo vA cauridiyo vA asaNipacidiyo vA ( saNipacidiyo vA ) aNNadarassa jIvassa aNNadaragadIe vamANassa / asa khejavatsAra atirikkha - maNutsetu maNusovavAdiyadevesu ca Natthi / aNukassANubhAgo krasa 1 aNNadarassa | xxx jahaNae payada / duvido Niddeso- ogheNa AdeseNa ya / oSeNa mohaNIyassa jahaNANubhAgo katma ? aNNadarasya savagasya carimasamayasak sAyarasa | jayadha * 2 (13) kAlaparUvaNA-vAla duvidha-jaSNaya uparasya ca / ukrasa pagar3ha | duvido 151
Page #258
--------------------------------------------------------------------------
________________ 152 kasAya pAhuDa sutta [4 anubhAgavibhakti vibhakti kitane samaya taka hotI hai, isa vAtakA eka jIvakI apekSAse vicAra kiyA gayA hai / prakRtame mohanIyakarmakI utkRSTa anubhAgavibhaktikA jaghanya aura utkRSTakAla antarmuhUrta hai| anutkRSTa anubhAgavibhaktikA jaghanyakAla antarmuhUrta hai aura utkRSTakAla asaMkhyAta pudgalaparivartanapramita anantakAla hai| mohanIyakarmakI jaghanya anubhAgavibhaktikA jaghanya aura utkRSTa kAla eka samaya hai| ajaghanya anubhAgavibhaktikA kAla anAdi-ananta aura anAdi-sAnta hai| (14 ) antara-isa anuyogadvArame eka jIvakI apekSAse karmoMke utkRSTa aura jaghanya anubhAgavibhaktike antarakAlakA vicAra kiyA gayA hai| prakRtameM mohanIyakarma vivakSita hai, usake utkRSTa anubhAgavibhaktikA jaghanya antarakAla antarmuhUrta hai aura utkRSTa antarakAla asaMkhyAta pudgalaparivartanapramita anantakAla hai| jaghanyAnubhAgavibhaktivAlokA antara nahIM hotA hai| (15) nAnAjIvApekSayA bhaMga-vicaya-isa anuyogadvArameM nAnA jIvokI apekSA karmoke utkRSTa-anutkRSTa aura jaghanya-ajaghanya anubhAgakI vibhakti-avibhakti karanevAle jIvokA Niddeso-oveNa AdeseNa ya | ogheNa ghAdicaukkANa ukkassANubhAgabadho kevacira kAlAdo hodi ? jahavNeNa egasamaya / ukkasseNa besamaya | aNukkassANubhAgava dho jahaNNeNa egasamaya / ukasseNa aNatakAlamasakhenjA poggalapariyaTTA | xxx jahaNNae pagada | duviho Niddeso-ogheNa AdeseNa ca / ogheNa dhAdica ukANa godassa ca jahaNNANubhAgabadho jahaNNukasseNa egasamaya / ajaNNANubhAgabadho tibhago (mahAva0) kAlo duviho-jahaNNao ukassao cedi / ukasse pathada | duviho Niho-ogheNa AdeseNa ya / ogheNa mohaNIyassa ukkaramANubhAgavihattI kevacira kAlAdo hodi 1 jahaNNudasseNa atomuhutta / aNukkassANubhAgavihattI jahaNNeNa anomuhutta / ukkasseNa aNatakAlamasakhejA poggalapariyaTTA | XXX jahaNNae payada / duviho Ni so-ogheNa ATeseNa ya / tattha ogheNa mohaNIyassa jahaNNANubhAgavihittiyA kevacira kAlAdo hoti ? jahaNNu kasseNa egasamao / ajahaNNANubhAgavihattI aNAdi-apanavasido aNAdi-sapajjavasido sAdi sapajavasido vA / jayadha 1 (14) aMtaraparUvaNA-atara duvidha-jahaNaNaya ukassaya ca / ukassae pagada / duviho Niddeso-ogheNa AdeseNa ya | ogheNa dhAdicaukkANa ukkassANubhAgamatara vacira kAlAdo hodi ? jahaNNeNa egasamaya / ukkasseNa aNatakAlamasakhejA poggalapariyaTTA / aNukassamaNubhAgamatara jahaNNeNa egasamagra / ukasseNa atomuhutta / xxx jahaNNae pagada / duvidho Niddeso-ogheNa AdeseNa ya / ogheNa ghAdicadukANa jahaNNANubhAgavadhassa Nasthi atara / ajahaNNANubhAgabadho jahaNaNeNa egasamaya / ukasseNa atomuhutta (mahAba0) / atarANugameNa duvihamatara-jahaNNamukkassa ca / ukasse payada / duviho jidda so-ogheNa AdeseNa ya / ogheNa mohaNIyassa ukassANubhAgamatara kevacira kAlAdo hodi 1 jahaNNeNa atomuhutta / ukasseNa aNatakAlamasarojA pogglpriyttttaa| aNukarasANubhAgavihattI jahaNNukasseNa atomuhutta / jaNNae payadaM / duviho Niddeso-ogheNa AdeseNa ya / ogheNa mohaNIyassa jahaNNANubhAgavittiyANa Nathi atara | jayadha0 2 (15) NANAjIvehi bhaMgavicayaparUvaNA-NANAjIvehi bhagavicaya duvidha-jahaNNaya ukatsaya ca / ukasmae pagada tatya ima apada-je ukassANubhAgava dhagA te aNukassaaNubhAgassa avdhgaa| ne aNukasmANubhAgavadhagA te ukassANubhAgassa avdhgaa| eva pagadI badhadi, tesu pagada, avadhagemu thvyvhaaro| edeNa aThThapaTeNa aNDaM kammANa ukkassaaNubhAgassa siyA madhye avadhagA, siyA avadhagA
Page #259
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 22] mUlaprakRtianubhAgavibhakti-anuyogahAra-nirUpaNa 153 vicAra kiyA gayA hai| jaise-mohanIyakarmakI utkRSTa anubhAgavibhaktike kadAcit sarva jIva avibhaktika hai 1 / kadAcit aneka jIva avibhaktika hote hai aura koI eka jIva vibhaktika hotA hai 2 / kadAcit aneka jIva avibhaktika aura aneka jIva vibhaktika hote hai 3 / isa prakAra utkRSTa anubhAgavibhakti-samvandhI tIna bhaMga pAye jAte haiN| isI prakAra anutkRSTa anubhAgavibhaktike bhI tIna bhaMga hote hai| kevala itanA bheda hai ki unake bhaMga kahate samaya vibhakti pada pahale kahanA caahie| isI prakArase mohanIyakarmake jaghanya aura ajaghanya anubhAgavibhakti-sambandhI bhI tIna-tIna bhaMga hote hai / '(16) bhAgAbhAgAnugama-isa anuyogadvArame karmoMkI utkRSTa-anutkRSTa aura jaghanyaajaghanya anubhAgavibhaktivAle jIvoke bhAga aura abhAgakA vicAra kiyA gayA hai / jaisemohanIyakarmakI utkRSTa anubhAgavibhaktivAle jIva sarva jIvoke kitaneve bhAga hai ? anantave bhAga hai / anutkRSTa anubhAgavibhaktivAle jIva sarva jIvoke kitaneve bhAga hai ? ananta vahubhAga hai / jaghanya anubhAgavibhaktivAle jIva sarva jIvoke anantave bhAga haiM aura ajadhanyAnubhAgavibhaktivAle sarva jIvoke ananta bahubhAga hai / (17) parimANAnugama-isa anuyogadvArame vivakSita karmake utkRSTa anubhAgavibhaktivAle jIva eka sAtha kitane pAye jAte hai, anutkRSTa anubhAgavibhaktivAle kitane pAye jAte haiM, isa prakArase unake parimANakA vicAra kiyA gayA hai| jaise-mohakarmake utkRSTa anubhAgavibhaktivAle jIva dravyapramANase kitane hai 1 asaMkhyAta hai| anutkRSTa anubhAgavibhaktivAle ya abadhago ya, siyA avadhagA ya abaMdhagA ya / aNukassaaNubhAgassa siyA save vadhagA ya, siyA badhagA ya avadhago ya, siyA badhagA ya avadhagA yaI XXX jahaNNae pagada / duviho Ni so-ogheNa AdeseNa ya / ogheNa tattha ima aThThapada ukkassabhago / ghAdicaukANa godassa ca jaNNa-ajahaSNANubhAgassa bhagavicayo ukassabhago (mahAba0) / NANAjIvehi bhagavicao duviho-jahaNNao ukassao cedi / ukkasse payada / duviho Nidda so-ogheNa AdeseNa ya / tastha ogheNa mohaNI yassa ukassANubhAgavihattIe siyA sabve jIvA avihattiyA 1, siyA avihattiyA ca vihattio ca 2, siyA avittiyA ca vihattiyA ca | evamaNukassa pi, Navari vihattI puvva bhANidavvA | xxx jahaNNae payada / duviho Ni so-oSeNa AdeseNa ya / tattha oveNa moraNIyassa jahaNANubhAgassa siyA save jIvA avihattiyA 1, siyA avittiyA ca vittio ca 2, siyA avihattiyA ca vihattiyA 3 / ajahaNNassa siyA satra jIvA vittiyA 1, siyA vihattiyA ca avihattio ca 2, siyA vittiyA ca avihattiyA ca 3 / jayadha 1 (16 ) bhAgAbhAgaparUvaNA-bhAgAbhAgANugamo duviho-jahaNNao ukassao cedi / tattha udyAssae payada / duviho Niddeso-oSeNa AdemeNa ya / oSeNa mohaNIyassa ukatsANubhAgavittiyA savvajIvANa kevaDio bhAgo ? aNatimabhAgo / aNukatsANubhAgavihattiyA savvajIvANa kvaDio bhAgo ? aNatA bhAgA | XXX jahaNae payada / duviho Niddeso-oghaNa AdeseNa ca / oSeNa jahaNANubhAgavittiyA savvajIvANa kevaDio bhAgo ? aNa timbhaago| ajahaNANubhAgavittiyA sanyajIvANa kevaDio bhAgo ? aNatA bhAgA / jayadha 2 (17) parimANaparUvaNA-parimANANugamo duviho-jahaNayo uparasao cadi / upansa, payadaM / duviho Nihe so goSaNa AdemeNa ya / ogheNa uparamANubhAgavittiyA devaTiyA' annyenaa|
Page #260
--------------------------------------------------------------------------
________________ 154 kasAya pAhuDa sutta [4 anubhAgavibhakti kitane hai ? ananta haiN| adhanya anubhAgavibhaktivAle kitane hai ? saMkhyAta haiN| ajaghanya anubhAgavibhaktivAle kitane hai ? ananta haiM / '(18) kSetrAnugama-isa anuyogadvArame anubhAgavibhaktivAle jIvoke vartamAnakAlika kSetrakA vicAra kiyA gayA hai / jaise-mohanIyakarmake utkRSTa anubhAgavibhaktivAle jIva kitane kSetrame rahate hai ? lokake asaMkhyAtave bhAgame rahate hai| anutkRSTa anubhAgavibhaktivAle jIva kitane kSetrame rahate hai ? sarvalokame rahate hai / isI prakAra jaghanya anubhAgavibhaktivAle jIva lokake asaMkhyAtave bhAgameM aura ajaghanyAnubhAgavibhaktivAle jIva sarvalokame rahate haiN| (19) sparzanAnugama-isa anuyogadvArame anubhAgavibhaktivAle jIvoke traikAlika kSetrakA vicAra kiyA gayA hai| jaise-mohanIyakarmakI utkRSTa anubhAgavibhaktivAle jIvone kitanA kSetra spRSTa kiyA hai ? lokakA asaMkhyAtavA~ bhAga, dezona ATha baTe caudaha (4) bhAga, athavA sarvaloka spRSTa kiyA hai / jaghanya anubhAgavibhaktivAle jIvone lokakA asaMkhyAtavaoN bhAga spRSTa kiyA hai aura ajaghanyAnubhAgavibhaktivAlone sarvaloka spRSTa kiyA hai| (20) kAlAnugama-isa anuyogadvArame nAnA jIvAkI apekSA karmoM ke utkRSTa anutkRSTa aura jaghanya-ajaghanya anubhAgavibhaktivAle jIvoke kAlakA anugama kiyA gayA hai| jaise-mohanIyakarmakI utkRSTa anubhAgavibhaktivAle jIvokA jaghanyakAla antarmuhUrta hai aura utkRSTakAla palyopasake asaMkhyAtame bhAgapramANa hai| anutkRSTa-anubhAgavibhaktivAle jIva sarva aNukkassANubhAgavihattiyA kevaDiyA ? aNatA | xxx jahaSNae pavaTa / duviho Niddeso-ogheNa AdekheMNa ya / tattha ogheNa mohaNIyassa jahaSNANubhAgavihattiyA vettiyA 1 sakhenA / ajahaSNANubhAgavihattiyA davapamANANugameNa kevaDiyA ? aNatA / jayadha0 1 (18 ) khettaparUvaNA-khettANugamo duviho-jahaNao ukkarasao cedi / ukkassae payada / duviho Ni so-ogheNa AdeseNa ya / ogheNa mohaNIyassa ukkarasANubhAgavihattiyA kevahi khette 1 logassa asakhejadibhAge | aNukkassANubhAgavihattiyA kevaDi khette ? savvaloge | xxx jahaNNae payada / duviho Ni so-ogheNa AdeseNa ya | ogheNa mohaNIyassa jahaSNANubhAgavihattiyA kevaDi khette / logassa asakhejadibhAge / ajahaNNANubhAgavihattiyA kevaDi khette 1 savvaloge / jayadha0 2 (19) posaNaparUvaNA-posaNANugamo duviho-jahaNNao ukssa o ceTi / ukkasse payada / duviho Ni so-ogheNa AdeseNa ya / ogheNa mohaNIvassa ukkassANubhAgavittiehi kevaDiyaM khetta posiTa ? logassa asakhejadibhAgo, acodasabhAgA vA desUNA, sabalogo vA / aNukkarasANubhAgavihattiehi kaivaDiya khetta posidaM ? savalogo |xxx jahaSNae payaTa / duviho Ni so-oSeNa AdezeNa ya / oyeNa mohaNIssa jahaNNANubhAgavihattie hi kevaDiya khetta posida 1 logassa asakheja dibhaago| ajahaSNANubhAgavihattiehiM kevaDiya khettaM posiTa ? savalogo | jayava0 3 (20) kAlaparUvaNA-kAlANugamo duviho-jahaSNayo ukkssa o cedi | ukkassae payada / duviho Niso-ogheNa ATeseNa ya / tattha ogheNa mohaNIyassa ukkassANubhAgavittiyA kevacira kAlAdo hoti ? jahaNNeNa atomuhuttaM / ukkasseNa palidovamassa askhejdibhaago| aNukkassAgubhAgavittiyA vacira kAlAdo hoti ? savvaddhA Ixxx jahaSNae payada | duviho Ni so-ogheNa AdeseNa ca / oveNa mohaNIyamsa jahaNNANubhAgavihattiyA kevaciraM kAlAdo hoti ? jahaNeNa egmmo| ukkasseNa sakhejA
Page #261
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 22 ] mUlaprakRtianubhAgavibhakti-anuyogadvAra nirUpaNa 155 kAla pAye jAte hai / jaghanya anubhAgavibhaktivAle jIvokA jaghanyakAla eka samaya hai aura utkRSTakAla saMkhyAta samaya hai / ajaghanya anubhAgavibhaktivAle jIva sarva kAla pAye jAte hai / ' ( 21 ) antarAnugama- isa anuyogadvAra meM nAnA jIvokI apekSA karmoMke utkRSTaanutkRSTa aura jaghanya- ajavanya anubhAgavibhaktivAle jIvoke antarakAlakA anumArgaNa kiyA gayA hai / jaise -mohanIyakarmakI utkRSTa anubhAgavibhaktivAle jIvokA jaghanya antarakAla eka samaya hai aura utkRSTa antarakAla asaMkhyAta lokake jitane pradeza hai, usane samayapramANa hai / anutkRSTa anubhAgavibhaktivAle jIvokA kabhI antara nahIM hotA / jaghanya anubhAgavibhaktivAle jIvokA jaghanya antarakAla eka samaya hai aura utkRSTa antarakAla chaha mAsa hai / ajaghanya anubhAgavibhaktivAle jIvokA kabhI antara nahIM hotA / (22) bhAvAnugama - isa anuyogadvAra me anubhAgavibhaktivAle jIvoke bhAvokA vicAra kiyA hai | mohanIyakarma ke sabhI anubhAgavibhaktivAle jIvoke audayikabhAva hotA hai / *( 23 ) alpabahutvAnugama- isa anuyogadvArame karmoMke utkRSTa-anutkRSTAdi anubhAgavibhaktivAle jIvokI alpatA aura adhikatAkA vicAra kiyA gayA hai / jaise - mohanIyakarmakI utkRSTa anubhAgavibhaktivAle jIva sabase kama hai aura inase anutkRSTa anubhAgavibhaktivAle jIva anantaguNita hai / mohanIyakarmakI jaghanya anubhAgavibhaktivAle jIva sabase kama hai aura unase ajaghanyaanubhAgavibhaktivAle jIva anantaguNita hai 1 inake atirikta nimnalikhita cAra anuyogadvArose bhI anubhAgavibhaktikA vicAra kiyA gayA hai ( 1 ) bhujAkAravibhakti - isa anuyogadvAra se bhujAkAra, alpatara aura avasthita anubhAgavibhaktivAle jIvokA samutkIrtanA, svAmitva Adi sthitivibhaktima batalAye gaye teraha anuyogadvArose vicAra kiyA gayA hai / ( 2 ) padanikSepa - isa anuyogadvArame samutkIrtanA, svAmitva aura alpabahuttrake dvArA bhujAkAra anubhAgavibhaktivAle jIvokA jaghanya utkRSTa vRddhi, hAni aura avasthAnake dvArA vizeSa vicAra kiyA gayA hai / samayA / ajaNANubhAgavihattiyA kevacira kAlAdo hoti 1 sanyaddhA / jayadha0 1 ( 21 ) aMtara parUvaNA-atarANugamo duviho-jahaNao ukkatsao cedi / ukkassae payada / duviho gidda so- ogheNa AdeseNa ya / ogheNa mohaNIyassa ukkssANubhAgatara kevacira kAlAdo hodi 1 jahaNaNeNa egasamao | ukkaraseNa asakhejA logA / aNukA syANubhAgatara Natthi / XXX jahAe payada / duviddi so- ogheNa AdeseNa ya / tattha ogheNa mohaNIyassa jahaNANubhAgassa aMtara kvacira kAlo hodi ' jahaNeNa egasamao / ukksseNa chammAsA | ajahaSNANubhAgatara Natthi / jayadha 2 (22) bhAvaparUvaNA - bhAvAnugameNa savvattha oiyo bhAvo / 3 ( 23 ) appAcahuapa ruvaNA- appAcahua duvira - jahaSNamupharasa ca / utkanmae pavada / duviho jidda so- ogheNa AdeseNa ya / oveNa savvatthovA mohaNIyassa utrANubhAgavittiyA / aNurasANubhAgavihattiyA aNataguNA / XXX jahaNae payaH / duviho hi so-soveNa Adene va / thotreNa sanvatthovA gohaNIyassa jahaNANubhAgavihaniyA jIvA / ajaharaNANubhAgavirattiyA avaguNA /
Page #262
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sutta [ 4 anubhAgavibhakti 3. uttarapayaDiaNubhAga cihatti vattassAmo / 4. puvvaM gamaNijjA imA parUvaNA / (3) vRddhi - isa anuyogadvAra me samutkIrtanAdi teraha anuyogadvArose karmoMke anubhAgakI par3aguNI vRddhi, hAni aura avasthAnakA vicAra kiyA gayA hai / ( 4 ) sthAnaprarUpaNA - isa anuyogadvAra me anubhAgavibhakti ke vandhasamutpattika, hatasamutpattika aura hatahata samutpattika anubhAgasthAnokA prarUpaNA, pramANa aura alpabahutva ke dvArA vicAra kiyA gayA hai / 156 uparyukta sarva anuyogadvArokA AdezakI apekSA vizeSa vivecana jijJAsujano ko jayadhavalA TIkAse jAnanA cAhie / cUrNisU0 0 - ava uttaraprakRti - anubhAgavibhaktiko kahege | usame yaha Age kahI jAne - vAlI spardhakaprarUpaNA prathama hI jAnane yogya hai / kyoki usake vinA sarvaghAtI aura dezaghAtI - kA bheda tathA anubhAgake sthAnokA parijJAna nahI ho sakatA hai // 3-4 // vizeSArtha - jIvake samyaktva Adi guNoMke eka bhAga ghAta karanevAle karmako dezaghAtI kahate hai | unhIM samyaktva Adi guNoke sampUrNa rUpase bAta karanevAle karmako sarvaghAtI kahate hai / ina donokA nAma ghAtisaMjJA hai / latA, dAru, asthi aura zailasamAna anubhAgakI zaktiko anubhAgasthAna kahate hai / ina cAro dRSTAntome jaise latA (vela) sabase komala hotI hai, usI prakAra jisa karmaskandhake anubhAgame phala denekI zakti sabase komala, kama yA manda hotI hai use latAsamAna ekasthAnIya anubhAga kahate hai / dAru kATha yA lakar3Iko kahate haiM / jaise latAse dArU kaThora hotA hai, usI prakAra jisa karmaskandhame phala denekI zakti latAsthAnIya anubhAga se tIvra yA adhika kaThina hotI hai, use dArusamAna dvisthAnIya anubhAga kahate hai / asthi nAma haDDIkA hai / jaise dAruse asthi adhika kaThina hotI hai, usI prakAra jisa karmaskandhame anubhAgazakti dArusthAnIya anubhAgase bhI adhika tIvra hotI hai use asthisamAna tristhAnIya anubhAga kahate haiM / zaila nAma zilAsamUha yA pApANakA hai / jaise asthise zaila atyanta kaThora hotA hai, usI prakAra jisa karma piDame phala denekI zakti asthisthAnIya anubhAgase bhI atyadhika tIvra hotI hai, use zailasamanA catu: sthAnIya anubhAga kahate haiM / ina cAroM anubhAgasthAnokA nAma sthAnasaMjJA hai / mohakarmake aTThAIsa bhedome se kisI karmakI anubhAgazakti ekasthAnIya hotI hai, kisIkI dvisthAnIya, kisIkI ekasthAnIya aura dvisthAnIya, kisI karmI tristhAnIya, kisIkI ekasthAnIya dvisthAnIya aura tristhAnIya hotI hai| kisI karmakI catuH sthAnIya aura kisIkI ekasthAnIya dvisthAnIya, tristhAnIya aura catuHsthAnIya hotI hai | isakA vizada vivecana Age sUtrakAra svayaM kareMge / ina cAroM anubhAgasthAnAmase latAsthAnIya anubhAgakI sampUrNa aura dAmsthAnIya anubhAga kI ananta bahubhAga zakti dezaghAtI kahalAtI hai / usase Upara arthAt dArusthAnIya anubhAgakA anantavA bhAga aura asthimthAnIya tathA zailamthAnIya anubhAgazakti sarvaghAtI kahalAtI hai /
Page #263
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 22] uttaraprakRtianubhAgavibhakti spardhaka-nirUpaNa 157 5. sammattassa pahamaM desaghAdiphayamAdi kAdUNa jAva carimadesaghAdiphaddagaM ti edANi phaddayANi / 6. sammAmicchattassa aNubhAgasaMtakammaM savvadhAdi AdiphadayamAdi kAdUNa dAruasamANassa aNaMtabhAge NihidaM / 7. micchattaaNubhAgasaMtakamma jammi sammAmicchattassa aNubhAgasaMtakammaM NidvidaM tado aNaMtaraphaddayamADhattA uvari appddisiddh| 8. vArasakasAyANamaNubhAgasaMtakammaM savyadhAdINaM duTThANiyamAdiphaddayamAdi kAdUNa uvrimppddisiddh| cUrNisU0-samyaktvaprakRtike prathama latAsthAnIya sarva jaghanya dezaghAtI spardhakako Adi lekara dAruke ananta bahubhAgasthAnIya antima dezaghAtI sarvotkRSTa spardhaka taka itane spardhaka hote hai // 5 // vizeSArtha-samyaktvaprakRti dezaghAtI hai, ataeva usakI anubhAgazaktike spardhaka latAsthAnIya sarva mandazaktivAle prathama spardhakase lagAkara dArusthAnIya anubhAgazaktike ananta bahubhAga taka spardhakokA jitanA pramANa hai, ve saba samyaktvaprakRtika spardhaka kahalAte hai| " cUrNisU0-samyagmithyAtvaprakRtikA anubhAgasatkarma sarvaghAtI hai aura vaha apane Adi spardhakako Adi karake dArusamAna anubhAgake anantave bhAga jAkara utkRSTa avasthAko prApta hotA hai // 6 // vizepArtha-samyagmithyAtvaprakRti dvisthAnIya sarvaghAtI hai, ataeva jahaoNpara dezaghAtI samyaktvaprakRtikA sarvotkRSTa antima spardhaka samApta hotA hai, usake eka spardhaka Uparase anubhAgakI sarvaghAtI zakti prArambha hotI hai aura yahI samyagmithyAtvaprakRtikA sarva jaghanya sarvaghAtI spardhaka kahalAtA hai| ise Adi lekara Upara jo dArusthanIya anubhAgazaktikA anantavA~ bhAga bacA thA, usake uparitana eka bhAgako choDakara adharatana bahubhAgake antima spardhaka taka samyagmithyAtvakI anubhAgazaktikA sarvotkRSTa sthAna hai| usake eka spardhaka Upara jAnepara mithyAtva prakRtikA sarvajaghanya sarvaghAtI anubhAga prArambha hotA hai aura vahaoNse eka eka mpardhaka Upara bar3hatA huA dAruke avaziSTa anantave bhAgako, tathA asthisamAna aura zailasamAna sthAnoke samasta spardhakoko ullaMghanakara apane utkRSTa sthAnako prApta hotA hai| isI upayukta kathanako spaSTa karate hue cUrNikAra uttara sUtra kahate hai carNimU0-jisa sthAnapara samyagmithyAtvaprakRtikA utkRSTa anubhAgasatkarmasthAna niSpanna huA hai, usake anantaravartI spardhakase AraMbhakara upara zailasthAnIya anubhAgazaktike antima spardhaka prApta hone taka mithyAtvaprakRtike anubhAgasatkarma apratipiddha avasthita haiM, arthAta varAvara cale jAte haiM / anantAnuvandhI Adi bAraha kapAyaryAkA anubhAgasatkarma sarvadhAtiyoke dvisthAnIya Adi spardhakako Adi karake Upara apratiSiddha hai / / 7-8 // vizeSArtha-nezaghAtI anubhAgake Upara jahA~se sarvaghAtI anubhAga prArabha hotA hai, vaha anantAnuvandhI Adi bAraha kapAyoke anubhAgakA sarvajaghanya sthAna hai / usase eka ekampaka
Page #264
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sutta [4 anubhAgavibhakti 9. cadusaMjalaNa-NavaNokasAyANamaNubhAgasaMtakammaM desavAdINamAdiphaddayamAdi kAdUNa uvari savvaghAdi tti appaDisiddha / 10. tattha duvidhA saNNA-ghAdisaNNA hANasaNNA' ca / 11. tAo do vi ekado Nijjati / 12.micchattassa aNubhAgasaMtakammaM jahaNNayaM savvaghAdI duDhANiyaM / 13. ukkassayamaNubhAgasaMtakammaM savvaghAdI caduhANiyaM / 14. evaM vArasa kasAya-chaNNokasAyANaM / 15. sammattassa aNubhAgasaMtakammaM desaghAdI egaTThANiyaM vA duhANiyaM vA / Upara bar3hate hue zaila-samAna catuHsthAnIya spardhaka taka unake anubhAga-sambandhI spardhaka varAvara cale jAte hai| sUtrame 'mithyAtvake dvisthAnIya Adi spardhakako' na kahakara 'sarvaghAtiyoke dvisthAnIya Adi spardhakako' aisA kahanekA kAraNa yaha hai ki mithyAtvake jaghanya anubhAgase nIce bhI ukta bAraha kapAyoke anubhAgasthAna pAye jAte hai| isa prakAra yaha phalitArtha nikalatA hai ki jahA~ samyagmithyAtvakA jaghanya anubhAgasthAna hai, tatsadRza sthAnase hI anantAnuvandhI Adi vAraha kapAyoke jaghanya anubhAgasthAnakA prAraMbha hotA hai / ___cUrNisU0-cAro saMjvalana aura navo nokapAyokA anubhAgasatkarma dezaghAtiyoke Adi spardhaka sahaza spardhakako Adi karake Upara sarvaghAtI spardhaka taka apratiSiddha hai| arthAt latAsamAna jaghanya spardhakase lagAkara Upara zailasamAna sarvaghAtI spardhaka taka ina teraha prakRtiyoke anubhAgasatkarmasambandhI spardhaka hote hai / / 9 / / isa prakAra anubhAgavibhaktike arthapadarUpa spardhaka-prarUpaNA karake ava ukta teIsa ' anuyogadvAromese prathama saMjJAnAmaka anuyogadvArakA avatAra karate hai cUrNisU0-una upayukta anubhAgasambandhI spardhakome do prakArakI saMjJAkA vyavahAra hai-ghAtisaMjJA aura sthAnasaMjJA / ava ina donoko eka sAtha kahate haiM // 10-11 // - vizepArtha-saMjJA, nAma aura abhidhAna, ye ekArthaka haiN| saMjJAke do bheda hai-ghAtisaMjJA aura sthAnasaMjJA / jIvake samyaktva Adi guNoMko ghAtaneke kAraNa ghAtisaMjJA sArthaka hai| sarvaghAtI aura dezaghAtIke bhedase isake do bheda hai / anubhAgazaktike latA Adike sama-sthAnIya sthAnokI sthAnasaMjJA hai / latA, dAru, asthi aura zailake bhedase sthAnasaMjJAke cAra bheda hai / ina uparyukta dono hI saMjJAoko cUrNikAra Age eka sAtha varNana kara rahe hai| __ cUrNisU0-mithyAtvaprakRtikA jaghanya anubhAgasatkarma sarvaghAtI aura dvisthAnIyadArusthAnIya hai, tathA utkRSTa anubhAgasatkarma sarvaghAtI aura catuHsthAnIya zailasthAnIya hai / isI prakAra mithyAtvake samAna anantAnuvandhI Adi bAraha kapAyo aura hAsyAdi chaha nokakapAyokI ghAtisaMjJA tathA jaghanya aura utkRSTa sthAnasaMjJA jAnanA cAhie / samyaktvaprakRtikA anubhAgasatkarma dezaghAtI tathA ekasthAnIya (latAsthAnIya) aura dvisthAnIya (dArusthAnIya) hai| 1 edesi mohANubhAgaphayANa dhAdi tti saNNA, jiivgunnghaaynnsiilttaado| edemi ceva phahayANaM hANamidi saNNA, ladA-dAru achi sailANa sahAvammi avaThThANATo | jayagha0 www
Page #265
--------------------------------------------------------------------------
________________ 159 gA0 22] uttaraprakRtianubhAgavibhakti-saMjJA-nirUpaNa 16. sammAmicchattassa aNubhAgasaMtakammaM savvaghAdI duhANiyaM / 17. ekaM ceva hANaM / 18.cadusaMjalaNANamaNubhAgasaMtakammaM savyaghAdI vA desaghAdIvA, egahANiyaM vA duhANiyaM vA tihANiyaM vA cauTTANiyaM vaa| 19. itthivedassa aNubhAgasaMtakammaM savvadhAdI duTThANiyaM vA tihANiyaM vA cauTThANiyaM vA / 20. mottUNa khavagacarimasamayaitthivedayaM / 21. tassa desaghAdI egaTThANiyaM / 22. purisavedassa aNubhAgasaMtakammaM jahaNNayaM desaghAdI egaTThANiyaM / 23. ukkassANubhAgasaMtakammaM savyaghAdI caduDhANiyaM / 24. NavaMsayavedayassa aNubhAgasaMtakammaM jahANayaM sayaghAdI duTThANiyaM / 25. ukassayamaNubhAgasaMtakammaM savvaghAdI ca uTThANiyaM / 26. Navari khavagassa carimasamayaNasayavedayassa aNubhAgasaMtakamma desaghAdI egtttthaanniyN| samyagmithyAtvakA anubhAgasatkarma sarvadhAtI aura dvisthAnIya hai| samyagmithyAtvake anubhAgakA eka hI dArusthAnIya sthAna hai| cAro saMjvalana kapAyokA anubhAgasatkarma sarvaghAtI bhI hai aura dezaghAtI bhI hai| tathA ekasthAnIya bhI hai, dvisthAnIya bhI hai, tristhAnIya bhI hai aura catuHsthAnIya bhI hai / arthAt saMjvalanakapAyakA anubhAga latA, dAru, asthi aura zaila, ina cAro sthAnoke samAna hotA hai, kyoki, saMjvalanakapAya dezaghAtI aura sarvaghAtI dono rUpa hai / strIvedakA anubhAgasatkarma sarvaghAtI hai| tathA vaha dvisthAnIya bhI hai, nisthAnIya bhI hai aura catu:sthAnIya bhI hai / arthAt strIvedake phala denekI zakti dAruke anantave bhAgase lekara zailasamAna taka hotI hai / kevala caramasamayavartI strIvedaka kSapakako chor3a karake / kyoki usake strIvedakA anubhAgasatkarma dezaghAtI aura ekasthAnIya hotA hai // 12-21 // vizepArtha-udayame Ae hue nipekako chor3akara zepa samasta vIveda-sambandhI pradezasatkarmako para-prakRtirUpase saMkramaNakara avasthita kSapakako caramasamayavartI strIvedaka kSapaka kahate hai| use choDakara nIce sarva guNasthAnomeM strIvedakA anubhAgasatkarma sarvaghAtI tathA dvisthAnIya yA tristhAnIya yA catuHsthAnIya hI hotA hai| kintu caramasamayavartI strIvedaka kSpakake vaha dezaghAtI aura ekasthAnIya hotA hai aura yahI strIvadake anubhAgasakatkarmakA sarva-jadhanya sthAna hai, aisA abhiprAya jAnanA caahie| cUrNisU0-purupavedakA jaghanya anubhAgasatkarma dezaghAtI aura ekasthAnIya hai / kyoki purupavedake udayase kSapakazreNIpara car3he hue aura caramasamayavartI savedI jIvake dvArA vA~dhe hue anubhAgasatkarmako purupavedakA jaghanya anubhAga mAnA gayA hai, ataeva vaha dezaghAtI aura ekasthAnIya hI hotA hai / purupavedakA utkRSTa anubhAgasatkarma sarvaghAtI aura catuHsthAnIya hai / napuMsakavedakA jaghanya anubhAgasatkarma sarvaghAtI aura dvisthAnIya hai / usIkA utkRSTa anubhAgasatkarma sarvaghAtI aura catu:sthAnIya hai| kevala itanI vizepatA hai ki napuMsakavedake udayase zreNIpara caDhe hue caramasamayavartI napuMsakavedI kSapakake napuMsakavaMdakA anubhAgasatkarma dezaghAtI aura ekamthAnIya hotA hai // 22-26 //
Page #266
--------------------------------------------------------------------------
________________ 160 kasAya pAhuDa sutta [4 anubhAgavibhakti 27. egajIveNa sAmittaM / 28. micchattassa ukkassANubhAgasaMtakamma kassa ? 29. ukassANubhAgaM vaMdhidUNa jAva Na haNadi 30. tAva so hojja eiMdio vA veI. dio vA teiMdio vA cauridio vA asaNI vA saNNI vA / 31. asaMkhejjavassAuesu maNussovavAdiyadevesu ca Natthi / 32. evaM solasakasAya-NavaNokasAyANaM / 33. sammatta-sammAmicchattANamukkassANubhAgasaMtakamma kassa ? 34. dasaNamohakkhavagaM mottUNa savvassa ukkassayaM / 35. micchattassa jahaNNayamaNubhAgasaMtakammaM kassa ? 36. suhumassa / 37. hadasamuppattiyakammeNa aNNadaro eiMdio vA vei dio vA tei dio cUrNisU0-aba eka jIvakI apekSA anubhAgavibhakti ke svAmitvakA nirUpaNa karate hai-mithyAtvaprakRtikA utkRSTa anubhAgasatkarma kisake hotA hai ? utkRSTa saMklezake dvArA mithyAtvakA utkRSTa anubhAgabaMdha karanevAle saMjJI paMcendriya paryAptaka mithyAdRSTi jIvake hotA hai / isa prakArakA jIva mithyAtvake utkRSTa anubhAgako bA~dhakara java taka kAMDakaghAtake dvArA usakA ghAta nahIM karatA hai, taba taka vaha jIva usa utkRSTa anubhAgasatkarmake sAtha maraNa karake cAhe ekendriya ho jAya, yA dvIndriya, yA trIndriya, yA caturindriya, yA asaMjJI paMcendriya athavA saMjI paMcendriya ho jAya, arthAt inamese kisI meM bhI utpanna ho jAya, to bhI vaha mithyAtvake utkRSTa anubhAgasatkarmakA svAmI rahegA / kintu asaMkhyAta varSakI AyuvAle bhogabhUmiyA~ tiryaca aura manuSya jIvome, tathA manuSyome hI utpanna honevAle Anata-prANata Adi kalpavAsI devome usakI utpatti nahIM hotI hai / kyoki, iname mithyAtvakA utkRSTa anubhAgasatkarma nahIM pAyA jAtA hai| isI prakAra solaha kaSAyo aura nava nokapAyokA svAmitva jAnanA cAhie, kyoki, mithyAtvake svAmitvase inake svAmitvame koI vizepatA nahIM hai / samyaktva aura samyagmithyAtva, ina dono prakRtiyokA utkRSTa anubhAgasatkarma kisake hotA hai ? darzanamohakarmake kSapaNa karanevAle jIvako chor3akara sabake ina dono prakRtiyokA utkRSTa anubhAgasatkarma hotA hai / isakA kAraNa yaha hai ki darzanamohanIya-Apakake sivAya anya jIvome ina dono prakRtiyokA anubhAgakAMDakaghAta nahIM hotA hai / / 27-34 // aba jaghanya anubhAgasatkarmake svAmitvako kahate hai cUrNisU0-mithyAtvakarmakA jaghanya anubhAgasatkarma kisake hotA hai 1 sUkSma nigodiyA ekendriya jIvake hotA hai // 35-36 // ___ isa jaghanya anubhAgasatkarmake sAtha vaha sUkSmanigodiyA ekendriya jIva maraNakara kisa-kisa jAtike jIvome utpanna ho sakatA hai, isa vAtake vatalAneke lie cUrNikAra uttarasUtra kahate hai cUrNisU 0-hatasamutpattika karmake sAtha vaha sUkSma ekendriya jIva maraNakara koI eka 1-hate dhAtite samutpattiryasya tadvatasamutpattika karma | aNubhAgasatakammaghAdide jamuvarida jaddaNNANubhAgasatakamma tatsa hadasamuppattiyakammamidi saNNA tti maNida hodi / jayadha0
Page #267
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 22] uttaraprakRtianubhAgavibhakti-svAmitva-nirUpaNa vA cauridio vA asaNNI vA saNNI vA suhumo vA bAdaro vA pajjatto vA apajjatto vA jahaNNANubhAgasaMtakammio hodi / 38. evmttttksaayaannN| 39. sammattassa jahaNNayamaNubhAgasaMtakamyaM kassa ? 40. carimasamaya akkhINadaMsaNamohaNIyassa / 41. sammAmicchattassa jahaNNayamaNubhAgasaMtakamma kasma ? 42. avaNijjamANae apacchime aNubhAgakaMDae vaTTamANassa / 43. aNaMtANubaMdhINaM jahaNayamaNubhAgasaMtakammaM kassa ? 44. paDhamasamayasaMjuttassa / 45. kodhasaMjalaNamsa ekendriya, athavA dvIndriya, athavA trIndriya, athavA caturindriya, athavA asaMnI paMcendriya, athavA saMjJI paMcendriya, athavA sUkSmakAyika, athavA bAdarakAyika, athavA paryAptaka, athavA aparyAptaka jIvome utpanna hokara mithyAtvake jaghanya anubhAgasatkarmakA svAmI rahatA hai|||37|| vizeSArtha-vivakSita jaghanya anubhAgasatkarmake ghAta karanepara jo anubhAga avaziSTa rahatA hai use hatasamutpattikakarma kahate hai| isa prakArake anubhAgasatkarmake sAtha vaha sUkSma jIva maraNakara ekendriya, vikalendriya aura sakalendriyome sambhava bAdara-sUkSma, paryAptakaaparyAptaka aura saMjI-asaMjI Adi kisI bhI jAtike jIvome utpanna ho sakatA hai| aura vahaoNpara bhI vaha mithyAtvaprakRtike jaghanya anubhAgasatkarmakA svAmI rahatA hai| yahaoNpara itanA vizepa jAnanA cAhie ki deva, nArakI aura asaMkhyAta varSakI AyuvAle bhogabhUmiyA~ manuSya tiryaMca jIvIke mithyAtvaprakRtikA jaghanya anubhAga nahIM pAyA jAtA, kyoki, sUkSma ekendriya jIva maraNa karake uname utpanna nahIM hote, aisA niyama hai| cUrNisU0-jisa prakAra mithyAtvaprakRtike jaghanya anubhAgasatkarmakI prarUpaNA kI hai, usI prakAra apratyAkhyAnAvaraNa Adi ATha kayAyoke jaghanya anubhAgasatkarmakI bhI prarUpaNA karanA cAhie / samyaktvaprakRtikA jaghanya anubhAgasatkarma kisake hotA hai ? caramasamayavartI akSINadarzanamohanIya karmavAle jIvake hotA hai // 38-40 // vizeSArtha-darzanamohanIyakA kSapaNa karate samaya adhaHpravRttakaraNa aura apUrvakaraNako karake anivRttikaraNake kAlame saMkhyAta bhAgoke vyatIta ho jAnepara mithyAtvako samyagmithyAtvame saMkramaNa kara punaH samyagmithyAtvako bhI antarmuhUrtake dvArA samyaktvaprakRtimeM sakramaNa kara ATha varpapramANa sthitisattvako karake pratisamaya apavartanAke dvArA samyaktvaprakRtike anubhAgasattvako tabataka varAvara ghAtatA jAtA hai, jabataka ki vaha darzanamoha-kSapaNa karaneke antima samayako prApta nahIM ho jAtA hai / kyoki, darzanamoha-kSapaNa karaneke antima samayamaM hI usake samyaktvaprakRtikA sarvajaghanya anubhAga pAyA jAtA hai / / cUrNisU0-samyagmithyAtvaprakRtikA jaghanya anubhAgasatkarma kisake hotA hai / samyagmithyAtvakA samyaktvaprakRtime saMkramaNa kara use apanIta karanevAle tathA antima anubhAgakAMDakame vartamAna aise jIvake sambagmithyAtvakA jaghanya anubhAga pAyA jAtA hai| anantAnuvandhI cArI kapAyAkA jaghanya anubhAgamatkarma kisake hotA hai ?-prathama mamayame saMyojana karane 22
Page #268
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sunta [ 4 anubhAgavibhakti jahaNNayamaNubhAgasaMtakammaM kassa 1 46. khavagassa carimasamayaasaM kAmayassa / 47. evaM mANa- mAyAsaMjalaNANaM / 48. lobhasaMjalaNassa jahaNNayamaNubhAgasaMtakammaM kassa 1 49. khavagassa carimasamayasakasAyassa / 50 ithivedassa jahaNNayamaNubhAgasaMtakampaM kassa 1 51. khavayassa carimasamayaitthi vedayassa / 52. purisavedassa jahaNNANubhAga saMtakampaM kassa 1 53. purisaveNa ucaTTidassa carimasamayaasaM kAmayassa / 54. buMsayavedassa jahaSNANubhAgasaMtakammaM kassa ? 55. khavagassa carimasapayaNakuMsayavedayassa / 56. chaNNokasAyANaM jahaSNANubhAgasaMtakammaM kassa 157. khavagassa carime aNubhAgakhaMDara vaTTamANassa / vAle jIvake hotA hai // 41-44 // vizeSArtha - jo jIva anantAnubandhIkA visaMyojana karake punaH nIce girakara usakA saMyojana karatA hai, usa jIvake saMyojana karane ke prathama samaya meM anantAnubandhI kapAkA sarva jaghanya anubhAga pAyA jAtA hai / 162 cUrNisU0 - krodhasaMjvalana kaSAyakA jaghanya anubhAgasatkarma kisake hotA hai ? carama - samayavartI asaMkrAmaka kSapakake hotA hai / / 45-46 // vizeSArtha - krodhakarSAyake udayase kSapakazreNIpara car3hanevAle aura krodhake carama samayaprabaddhakI antima anubhAgaphAlIko dhAraNa karake sthita kSapakako caramasamayavartI asaMkrAmaka kSapaka kahate hai / aise jIvake krodhasaMjvalanakA jaghanya anubhAgasattva pAyA jAtA hai / cUrNi0 - isI prakAra mAnasaMjvalana aura mAyAsaMjvalana, ina dono kapAyoM ke jaghanya anubhAgasatkarmake svAmitvako jAnanA cAhie ||47 // vizeSArtha - jisa prakAra carama samayavartI asaMkrAmaka kSapake krodhasaMjvalana ke jadhanya anubhAgasatkarmakA svAmitva vatalAyA gayA hai, usI prakArase saMjvalana mAna aura mAyA ke jaghanya svAmitvako kahanA cAhie / vizeSatA kevala yaha hai ki svodayase athavA apane adhastanavartI kapAyake udayase kSapakazreNIpara car3hanevAle jIvake usa kaSAyake anubhAgasatkarmakA jaghanya svAmitva hotA hai / cUrNisU0 - lobhasaMjvalanakA jaghanya anubhAgasatkarma kisake hotA hai ? caramasamayavartI sakaSAyI sUkSmasAmparAyika kSapakake hotA hai / strIvedakA jaghanya anubhAgasatkarma kisake hotA hai ? caramasamayavartI lIvedaka kSapakake hotA hai / puruSavedakA jaghanya anubhAga satka kisake hotA hai ? puruSavedake udayase kSapakazreNIpara car3hanevAle caramasamayavartI asaMkrAmaka kSapakake hotA hai / napuMsakavedakA jaghanya anubhAgasatkarma kisake hotA hai ? caramasamayavartI napuMsakavedI kSapakake hotA hai / hAsyAdi chaha nokaSAyokA jaghanya anubhAgasatkarma kisake hotA hai ? carama anubhAgakAMDakamai vartamAna kSapakake hotA hai ||48-57 // vizeSArtha-uparyukta prakRtiyokA jaghanya anubhAgasatkarma kSapakazreNIme apanI udayavyucchitti kAlame arthAt antima samaya me jananya anubhAga hotA hai, aisA jAnanA cAhie /
Page #269
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 22] uttaraprakRtianubhAgavibhakti kAla-nirUpaNa 58. NirayagadIe micchattassa jahaNNANubhAgasaMtakammaM karata 1 59. asaNNissa hadasamuppattiyakammeNa Agadassa jAva hehA satasammassa baMdhadi tAya / 60, evaM yAsakasAya-NavaNokasAyANaM / 61. sammattassa jahaNNANubhAgasaMtasamma kassa ? 62. carimasamayaakkhINadaMmaNamohaNIyassa / 63. sammAmicchattassa jahaNNayaM Nasthi / 64. aNaMtANuvaMdhINamoghaM / 65. evaM savvattha NedavyaM / 66. kAlANugameNa / 67. micchattassa ukassANubhAgamaMtakammio kevaciraM kAlAdo hodi 1 68. jahaNNukkasseNa aMtomuhuttaM / 69 aNukkassaaNubhAgasaMtakamma cUrNimU-narakagatime mithyAtvakarmakA jaghanya anubhAgasatkarma kisake hotA hai ? hatasamutpattikakarmake sAtha AyA huA asaMjJI jIva jaba taka vidyamAna sthitisattvake nIce navIna vandha karatA hai, tabataka usake mithyAtvakarmakA jaghanya anubhAgasatkarma hotA hai / / 58-59 // vizeSArtha-jo asaMjJI jIva mithyAtvakarmake ghAta karanese avaziSTa bace anubhAgasatkarmake sAtha narakame utpanna hotA hai, usake eka antarmuhUrta taka mithyAtvakA jaghanya anubhAgasatkarma pAyA jAtA hai, kyoki, tabhItaka usake vidyamAna sthitisattvase nIce vandha hotA hai / cUrNisU0-isI prakAra apratyAkhyAnAvaraNa Adi vAraha kapAya aura hAsyAdi nava nokaSAyoke jaghanya anubhAgasatkarmakA svAmitva jAnanA cAhie / arthAt hatasamutpattikakarmake sAtha narakame utpanna honevAle asaMjJI jIvake ukta prakRtiyokA jaghanya anubhAgasatkarma pAyA jAtA hai| samyaktvaprakRtikA jaghanya anubhAgasatkarma kisake hotA hai ? caramasamayavartI akSINadarzanamohanIyakarmavAle jIvake hotA hai // 60-62 // vizeSArtha-yadyapi narakagatime darzanamohakA kSapaNa nahIM hotA hai, tathApi manuSyagatime darzanamohake kSapaNake pUrva jisane narakAyukA vandha kara liyA, vaha jIva manuSyabhavame darzanamohakA bhapaNa kara kRtakRtyavedakasamyaktvI hokara java narakagatime utpanna hotA hai, taba usake samyaktvaprakRtikA jaghanya anubhAgasatkarma pAyA jAtA hai / cUrNisU0-narakagatime samyagmithyAtvaprakRtikA jaghanya anubhAgasatkarma nahIM hotA hai / kyoki, darzanamohakI kSapaNAko chor3akara anyatra samyagmithyAtvake anubhAgakAMDakokA ghAta nahIM pAyA jAtA / narakagatime anantAnuvandhI cAro kapAyokA jaghanya anubhAgasatkarma oghake samAna jAnanA cAhie / isI prakAra sarvatra arthAt zepa gatiyome aura indriyAdi zepa mArgaNAomeM mithyAtva Adi mohaprakRtiyokA jaghanya aura utkRSTa anubhAgasatkarma Agamake avirodhase jAna lenA cAhie // 63-65 / / cUrNisU0-aba kAlAnugamakI apekSA eka jIva-sambandhI anubhAgavibhaktikA kAla kahate hai -- mithyAtvaprakRti ke utkRSTa anubhAgasatkarmavAle jIvakA kinanA kAla hai ? jaghanya aura utkRSTa kAla antarmuhUrta hai // 66-68 // vizeSArtha-mithyAtva ke utkRSTa anubhAgasanyakA jaghanya aura utkRSTaphAla antarmuha
Page #270
--------------------------------------------------------------------------
________________ ___... kasAya prAhur3a sutta .....: [4 anubhAgavibhakti kevaciraM kAlAdo hodi ? 70. jahaNNeNa - aMtomuhuttaM / 71. ukasseNa asaMkhejjA poggalapariyaTTA / 72. evaM solasakasAya-NavaNokasAyANaM / 73. sammatta-sammAmicchattANamukkassANubhAgasaMtakabhimao kevaciraM kAlAdo hodi ? 74. jahaNNeNa aMtomuhuttaM / 75. ukkasseNa ve chAvadvisAgarovamANi sAdireyANi / 76. aNukkassaaNubhAgasaMtakammio kevaciraM kAlAdo hodi ? 77. jahaSNukkasseNa aMtomuhattaM / 78. micchattassa jahaNNANubhAgasaMtakammio kevaciraM kAlAdo hodi ? 79. jahaNNukkasseNa aMtoyuhuttaM / hai / kyoki, utkRSTa anubhAgako bA~dhakara sarvajaghanya antarmuhUrta ke dvArA ghAta karanevAle jIvake jaghanya kAla jAtA hai aura sarva-dIrgha antarmuhUrta ke dvArA ghAta karanevAle jIvake utkRSTa kAla pAyA jAtA hai| isa prakAra jaghanyataH aura utkRSTataH antarmuhUrtakAla taka hI mithyAtvakarmakA utkRSTa anubhAgasatkarma rahatA hai / cUrNi sU0-mithyAtvaprakRtike anutkRSTa anubhAgasatkarmakA kitanA kAla hai ? jaghanya kAla antarmuhUrta hai // 69-70 // vizepArtha-utkRSTa anubhAgako ghAta karake sarvajaghanya antarmuhUrtakAla taka anutkRSTa anubhAga-dazAmeM rahakara punaH utkRSTa anubhAgake baoNdhanepara antarmuhUrtapramANa jaghanyakAla prApta hotA hai| cUrNisU0-mithyAtvaprakRtike anutkRSTa anubhAgasatkarmakA utkRSTakAla asaMkhyAta pudgalaparivartana hai / / 71 // vizepArtha-isakA kAraNa yaha hai ki mithyAtvaprakRtike utkRSTa anubhAgasatkarmako ghAta karake anutkRSTa anubhAgako prApta hokara usake sAtha paMcendriyomeM yathAsambhava kAla taka rahakara punaH ekendriyome jAkara asakhyAta pudgalaparivartana vitAkara pIche paMcendriyome Akara utkRSTa anubhAgabandha karanevAle jIvake sUtrokta utkRSTa kAla pAyA jAtA hai| cUrNisU0-isI prakAra solaha kapAya aura nava nokapAyoke utkRSTa aura anutkRSTa anubhAga-sambandhI jaghanya aura utkRSTa kAla jAnanA caahie| samyaktva aura samyagmithyAtva, ina dono prakRtiyoke utkRSTa anubhAgasatkarmakA kitanA kAla hai ? jaghanyakAla antarmuhUrta hai aura utkRSTakAla kucha adhika do chayAsaTha sAgaropama hai| inhIM dono prakRtiyoke anutkRSTa anubhAgasatkarmakA kitanA kAla hai ? jaghanya aura utkRSTakAla antarmuhUrta cUrNisU0-mithyAtvaprakRtike jaghanya anubhAgasatkarmakA kitanA kAla hai ? jaghanya aura utkRSTakAla antarmuhUrta hai / / 78-79 // vizepArtha-isakA kAraNa yaha hai ki sUkSma nigodiyA jIvakA hatasamutpattikakarmake sAtha rahanekA kAla jaghanya aura utkRSTa antarmuhUrta hI hai|'
Page #271
--------------------------------------------------------------------------
________________ mA0.22-].:. . uttaraprakRtianubhAga-antara-nirUpaNa 165 . .80. evaM sammAmicchatta-aTThakasAya-chapaNokasAyANaM / 81. sammatta-aNaMtANucaMdhi-cadusaMjalaNa-tiNNivedANaM jahaNNANubhAgasaMtakammio kevaciraM kAlAdo hodi ? 82. jahaNNukasseNa egasamao / 83. aMtaraM / 84. yicchatta-solasakasAya-NavaNokasAyANamukkassANubhAgasaMtakammiyaMtaraM kevaciraM kAlAdo hodi ? 85. jahaNNeNa aMtomuhuttaM / 86. ukkasseNa asaMkhejjA poggalapariyaTTA / 87. sammatta-sammAmicchattANaM jahA payaDiaMtaraM tahA / 88. jahaNNANubhAgasaMtakampiyaMtaraM kevaciraM kAlAdo hodi ? 89. micchattaaTThakasAya-aNaMtANuvaMdhINaM ca mottaNa sesANaM Natthi aMtaraM / 90. micchatta-aTThakasAyANaM jahaNNANubhAgasaMtakammiyaMtaraM kevaciraM kAlAdo hodi ? 91. jahaNNeNa aMtomuhattaM / 92. ukkasseNa asaMkhejjA logA / 93.aNaMtANubaMdhINaM jahaNNANubhAgasaMtakasmiyaMtaraM kevacira kAlAdo hodi 1 94. jahaNNeNa aMtomuhuttaM / 95. ukkasseNa ubaDDapoggalapariyaTTa / cUrNisU0-isI prakAra samyagmithyAtva, apratyAkhyAnAvaraNa Adi madhyama ATha kapAya aura hAsya Adi chaha nokapAyokA jaghanya anubhAgasatkarma-sambandhI kAla jAnanA cAhie / samyaktvaprakRti, anantAnubandhIcatuSka, saMjvalanacatuSka aura tIno vedoke jaghanya anubhAgasatkarmakA kitanA kAla hai ? jaghanya aura utkRSTakAla eka samaya hai / / 80-82 // cUrNisa 0-aba anubhAgavibhaktike antarako kahate hai-mithyAtva, solaha kapAya, aura nava nokaSAya, ina chabbIsa mohaprakRtiyoke utkRSTa anubhAgasatkarmakA antarakAla kitanA hai 1 jaghanya antarakAla antarmuhUrta hai aura utkRSTa antarakAla asaMkhyAta pudgalaparivartana hai / samyaktva aura samyagmithyAtva, ina dono prakRtiyokA jaisA prakRtivibhaktime antara batalAyA hai, usI prakAra yahaoNpara jAnanA cAhie / / 83-87 // vizeSArtha-ina dono prakRtiyokA jaghanya antara eka samaya aura utkRSTa antara upApudgalaparivartana hai| cUrNisU0-mohanIyakarmakI sarvaprakRtiyoke jaghanya anubhAgasatkarmakA antarakAla kitanA hai ? mithyAtva, apratyAkhyAnAvaraNa Adi ATha madhyama kapAya aura anantAnubandhIcatuSka, ina teraha prakRtiyoko choDa karake zepa pandraha prakRtiyoke jaghanya anubhAgasatkarmakA antara nahIM hotA hai // 88-89 // vizepArtha-zepa pandraha prakRtiyoke jaghanya anubhAgasatkarmake antara na honekA kAraNa yaha hai ki una samyaktva Adi zepa pandraha prakRtiyoMke jaghanya anubhAgasatkarmakA ApakapreNIma nirmUla vinAza ho jAnepara punaH utpatti nahIM hotI hai, ataeva unakA antara sambhava nahIM hai| cUrNim 0-mithyAtvaprakRti aura ATha madhyama kapAyoke jaghanya anubhAgamarmakA kitanA antarakAla hai ? jaghanya antarakAla antarmurta hai aura utkRSTa antarakAla amaMcyAta loka hai| anantAnubandhI cAro kapAyoke jaghanya anubhAgasatkarma karanevAle jIvAMkA kinanA
Page #272
--------------------------------------------------------------------------
________________ 166 kasAtha pAhuDa susa [4 anubhAgavibhakti 96. NANAjIvehi bhNgvico| 97. tattha atttthpdN| 98. je ukkassANubhAgavihattiyA te aNukkassaaNubhAgassa avihttiyaa| 99. je aNukkassaaNumAgassa vihattiyA te ukassaaNubhAgassa avihattiyA / 100. jesi payaDI atthi tesu payadaM, akasme avyavahAro / 101. edeNa aTThapadeNa / 102 savve jIvA micchattassa ukkassaaNubhAgassa siyA savve avihattiyA / 103. siyA avihattiyA ca vihattio c| 104. siyA avihattiyA ca vihattiyA c| 105. aNukkassaaNubhAgassa siyA savve jIvA vihattiyA / 106. siyA vihattiyA ca avihattio ca / 107. siyA antarakAla hai ? jaghanya antarakAla antarmuhUrta hai aura utkRSTa antarakAla kucha kama ardhapudgalaparivartana hai // 90-95 // cUrNisU0-aba nAnA jIvoMkI apekSA anubhAga-vibhaktike bhaMgokA nirNaya kiyA jAtA hai-usake vipayameM yaha arthapada hai / jisake jAna lenese prakRta arthakA bhalIbhaoNti jJAna ho, arthapada use kahane haiM / jo jIva utkRSTa anubhAgakI vibhaktivAle hai, ve anutkRSTa anubhAgakI vibhaktivAle nahIM hai / kyoki, utkRSTa aura anutkRSTa anubhAga eka sAtha nahIM raha sakate / jo jIva anutkRSTa anubhAgakI vibhaktivAle hote hai, ve utkRSTa anubhAgakI vibhaktivAle nahIM hote haiN| kyoki, donokA paraspara virodha hai| jina jIvoke mohanIyakarmakI uttaraprakRtiyA~ sattAme hotI hai, una jIvome yaha prakRta adhikAra hai / kyoki mohakarmase rahita jIvome bhaMgokA vyavahAra sambhava nahIM hai| isa upayukta arthapaDhake dvArA nAnAjIvokI apekSA bhaMgokA nirNaya kiyA jAtA hai / / 96-101 // cUrNisU 0-kadAcit kisI kAlame sarva jIva mithyAtvakarma sambandhI utkRSTa anubhAgake sabhI vibhaktivAle nahIM hote hai / kyoki, mithyAtvake utkRSTa anubhAgasatkarmake sAtha avasthAna-kAlase usake vinA avasthAnako kAla vahuta pAyA jAtA hai| kadAcit aneka jIva mithyAtvakarma-sambandhI utkRSTa anubhAgakI vibhaktivAle nahIM hote hai aura koI eka jIva utkRSTa anubhAgakI vibhaktivAlA hotA hai / kyoki, kisI kAlame mithyAtvakarmakI anutkRSTa anubhAgavibhakti karanevAle jIvoke sAtha utkRSTa anubhAgavibhakti karanevAle eka jIvakA pAyA jAnA sambhava hai / kadAcit aneka jIva mithyAtvakarmakI utkRSTa anubhAga vibhaktivAle nahIM hote hai aura aneka jIva utkRSTa anubhAgavibhaktivAle hote hai / kyoMki, kisI samaya utkRSTa anubhAgavibhakti nahIM karanevAle jIvoke sAtha utkRSTa anubhAgavibhakti karanevAle aneka jIvokA pAyA jAnA sambhava hai| isa prakAra mithyAtvakarma-sambandhI utkRSTa anubhAgavibhaktike ye tIna bhaMga hote hai / // 102-104 // cUrNim 0-mithyAtvakarmake anutkRSTa anubhAgake kadAcit sarva jIva vibhaktivAle hote haiM / kyoMki, kisI kAlame mithyAtvake utkRSTa anubhAgasatkarmavAle jIvokI sAntarabhAvake 2 jeNa avagaeNa bhaMgA avagammati tamadrapaTa / jayadhaka
Page #273
--------------------------------------------------------------------------
________________ 167 gA0 22 ] ukkaraprakRtianubhAga vibhaktibhaMgavicaya-nirUpaNa vihattiyA ca avihattiyA ca / 108. evaM sesANaM kammANaM sammatta sammAmicchattavajjANaM / 109. sammatta sammAmicchattANamukassa aNubhAgassa siyA sacce jIvA vihattiyA / 110. evaM tiSNi bhaMgA / 111. aNukkassaaNubhAgassa siyA savve avihattiyA / 112. evaM tiSNi bhaMgA / * sAtha pravRtti dekhI jAtI hai / kadAcita aneka jIva mithyAtvakarmakI anutkRSTa anubhAgavibhakti - vAle hote hai aura koI eka jIva anutkRSTa anubhAgavibhaktivAlA nahI hotA hai / kyoMki, kabhI kisI kAlame midhyAtvakI anutkRSTa anubhAgavibhakti karanevAle bahuta se jIvo ke sAtha koI eka utkRSTa anubhAgavibhakti karanevAlA bhI jIva pAyA jAtA hai / kadAcita aneka jIva mithyAtva kI anutkRSTa anubhAgakI vibhaktivAle hote hai aura aneka anutkRSTavibhaktivAle nahI hote hai / kyoki, mithyAtvakI anutkRSTa anubhAgavibhaktivAle bhI jIvokA pAyA jAnA saMbhava hai / isa prakAra midhyAtvakarmasambandhI anutkRSTa anubhAgavibhaktike ye tIna bhaMga hote hai // 105-107 // cUrNimU0 - isI prakAra samyaktva aura samyagmithyAtva ina do prakRtiyoko chor3akara zeSa cAritramohasambandhI paccIsa karma - prakRtiyoke anubhAgavibhaktisambandhI bhaMga jAnanA cAhie / samyaktva aura samyagmithyAtva, ina dono prakRtiyoke utkRSTa anubhAgake kadAcit sarva jIva vibhaktivAle hote haiM, isa prakAra tIna bhaMga jAnanA cAhie / anutkRSTa anubhAgake kadAcit sarva jIva avibhaktivAle hote hai, isa prakAra tIna bhaMga jAnanA cAhie // / 108-112 // vizeSArtha- - samyaktva aura samyagmithyAtva ke utkRSTa aura anutkRSTa anubhAgavibhaktike tIna-tIna bhaMgokA spaSTIkaraNa isa prakAra hai- ina dono prakRtiyo ke kadAcit sarvajIva utkRSTa anubhAgavibhaktivAle hote hai / kadAcit aneka vibhakti karanevAle hote hai aura eka jIva vibhakti karanevAlA nahI hotA hai| kadAcit aneka vibhakti karanevAle aura aneka jIva vibhakti nahI karanevAle hote hai / isa prakAra tIna bhaMga hote hai / samyaktva aura samyagmithyAtva, ina dono prakRtiyo ke anutkRSTa anubhAga ke kadAcit sarvajIva vibhakti karanevAle nahI hote hai, kyoki, darzanamohakI kSapaNAko chor3akara anyatra ukta dono prakRtiyokA anutkRSTa anubhAga pAyA nahIM jAtA, tathA darzanamohake kSapaNa karanevAle jIva bhI sarva kAla nahI pAye jAte haiM, kyoki, unakA utkRSTa antarakAla chaha mAsa batalAyA gayA hai / inhIM dono prakRtiyokI anutkRSTa anubhAgavibhakti karanevAle kadAcit aneka jIva nahIM hote hai aura koI eka jIva hotA hai / kadAcit aneka jIva anutkRSTa anubhAgavibhakti karanevAle pAye jAte haiM aura aneka jIva anutkRSTa anubhAgavibhakti karanevAle nahI pAye jAte hai / isa prakAra samyaktva aura samyamithyAtva ina dono prakRtiyoke nAnAjIvo kI apekSA utkRSTa anutkRSTa anubhAgavibhaktike tIna tIna bhaMga hote haiM 1
Page #274
--------------------------------------------------------------------------
________________ 168 kasAya pAhuDa sutta --- [4 anubhAgavibhakti - 113. NANAjIvehi kAlo 114. micchattassa ukassANubhAgakammaMsiyA kevaciraM kAlAdo hoti ? 115. jahapaNeNa aMtomuhuttaM / 116. ukkasseNa palidovamassa asaMkhejadibhAgo / 117. evaM sesANaM kammANaM sammatta-sammAmicchattavajANaM / 118. sammatta-sammAmicchattANamukkassANubhAgasaMtakammiyA kevaciraM kAlAdo hoti ? 119. savbaddhA / 120. micchatta-aTThakasAyANaM jahaNNANubhAgasaMtakammiyA kevaciraM kAlAdo hoMti ? 121. sambaddhA / 122. sammatta-aNaMtANubaMdhicattAri-cadusaMjalaNativedANaM jahaNNANubhAgakammaMsiyA kevaciraM kAlAdo hoti 1123. jahaNNeNa egsmo| 124. ukkasseNa saMkhejjA samayA / 125. Navari aNaMtANubaMdhINamukkasseNa AvaliyAe asNkhejjdibhaago| 126. sammAmicchatta-chaNNokasAyANaM jahaNNANubhAgakammaMsiyA cUrNisU0-ava nAnAjIvokI apekSA anubhAgavibhaktisambandhI kAla kahate haimithyAtvakarmake utkRSTa anubhAgasatkarmavAle jIvokA kitanA kAla hai ? jaghanya kAla antarmuhUrta hai aura utkRSTa kAla palyopamakA asaMkhyAtavAM bhAga hai // 113-116 // vizeSArtha-ina dono kAlokA spaSTIkaraNa isa prakAra hai-mithyAtvakA utkRSTa anubhAgavaMdha karanevAle sAta ATha jIvoke antarmuhUrtakAla taka usa avasthAme rahakara tatpazcAt utkRSTa anubhAgakA ghAta karanepara jaghanya kAla antarmuhUrtapramANa pAyA jAtA hai / mithyAtvakarmake utkRSTa anubhAgasatkarmakA utkRSTakAla palyopamakA asaMkhyAtavA bhAga hai / isakA kAraNa yaha hai ki eka jIvasambandhI utkRSTa anubhAgasatkarmakA kAla antarmuhUrta hotA hai aura mithyAtvakI utkRSTa anubhAgavibhakti karanevAle jIva eka sAtha adhikale adhika palyopamake asaMkhyAtave bhAgamAtra hote haiM, ataeva utanI zalAkAose ukta antarmuhUrtako guNA kara denepara palyopamakA asaMkhyAtaveM bhAgamAtra utkRSTakAla prApta hotA hai| cUrNima0-isI prakAra samyaktva aura samyagmithyAtva, ina do prakRtiyAko chor3akara zepa karmoMkA utkRSTa anubhAgavibhaktisambandhI kAla jAnanA cAhie / samyaktva aura samyagmithyAtva, ina dono prakRtiyoke utkRSTa anubhAgasatkarmavAle jIvokA kitanA kAla hai ? sarva kAla hai // 117-119 // . vizeSArtha-isakA kAraNa yaha hai ki eka jIvake utkRSTa anubhAgame avasthAnakAlakI apekSA use prApta honevAle jIvokA antarakAla asaMkhyAtaguNita hIna hotA hai|| . cUrNisU0-mithyAtva aura ATha madhyama kapAyoke jaghanya anubhAga satkarmavAle jIvokA kitanA kAla hai ? sarvakAla hai / kyoki, ina sUtrokta sabhI karmoMke jaghanya anubhAgavAle jIvokA kisI bhI kAla me viraha nahI hotA hai| samyaktva, anantAnuvandhI-catuSka, saMjvalana-catuSka aura tIno veda, ina prakRtiyoke jaghanya anubhAga satkarmavAle jIvokA kitanA kAla hai ? jaghanya kAla eka samaya hai aura utkRSTa kAla saMkhyAta samaya hai| kevala anantAnuvandhI cAge kapAyokA jaghanya anubhAga-sambandhI utkRSTa kAla AvalIkA asaMkhyAtavaoN
Page #275
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 22] uttaraprakRti anubhAgavibhakti-antara-nirUpaNa 169 kevaciraM kAlAdo hoMti ? 127. jahaNNukasseNa aMtomuhuttaM / 128. NANAjIvehi aMtaraM / 129. micchattassa ukassANubhAgasaMtakammaMsiyANamaMtaraM kevaciraM kAlAdo hodi ? 130. jahaNNeNa egsmo| 131. ukkasseNa asaMkhejjA logaa| 132. evaM sesakammANaM / 133. Navari sammatta-sammAmicchattANaM Nathi aNtrN| 134. jahaNNANubhAgakammaMsiyaMtaraM jANAjIvehi / 135. micchatta-arddhabhAga hai| isakA kAraNa yaha hai ki anantAnuvandhI-catupkakI visaMyojanA karanevAle samyagdRSTi jIvokI apekSA kramase saMyojanA karanevAle jIvokA utkRSTa upakramaNakAla AvalIke asaMkhyAtaveM bhAgapramANa pAyA jAtA hai| samyagmithyAtva aura hAsyAdi chaha nokapAyoke jaghanya anubhAgasatkarmavAle jIvokA kitanA kAla hai ? jaghanya aura utkRSTa kAla antarmuhUrta hai / isakA kAraNa yaha hai ki apanI-apanI kSapaNAke antima anubhAgakhaMDame honevAle jaghanya anubhAgakA antarmuhUrtako chor3akara adhika kAla nahIM pAyA jAtA hai // 120-127 // cUrNisU0-aba nAnA jIvokI apekSA anubhAgavibhakti-sambandhI antara kahate haiM-mithyAtvake utkRSTa anubhAgasatkarmavAle jIvokA antarakAla kitanA hai ? jaghanya antarakAla eka samaya hai aura utkRSTa antarakAla asaMkhyAta loka hai // 128-131 // vizeSArtha-mithyAtvakarmake utkRSTa anubhAgake vinA tribhuvanavartI samasta jIva kamase kama eka samaya rahate hai / tatpazcAt dvitIya samayameM kitane hI jIva utkRSTa anubhAgakA vandha karane lagate hai, isalie jaghanya antara eka samaya hI pAyA jAtA hai| mithyAtvakarmakI utkRSTa anubhAgavibhaktikA utkRSTa antara asaMkhyAta loka hai, arthAt asaMkhyAta lokake jitane pradeza hai, tatpramANa kAla hai| isakA kAraNa yaha hai ki tIno lokame adhikase adhika asaMkhyAta lokamAtra kAlataka mithyAtvake utkRSTa anubhAgase rahita jIva pAye jAte hai, isase adhika nahIM, kyoki, utkRSTa anubhAgavandhake adhyavasAyasthAna asaMkhyAta lokamAtra hI hote hai| cUrNisU0--isI prakAra zaMpa karmoMka utkRSTa anubhAgavibhaktikA antara jAnanA cAhie / kevala samyaktva aura samyagmithyAtva, ina do prakRtiyAMkI anubhAgavibhaktisambandhI antara nahIM hotA hai / / 132-133 // vizepArtha-isakA kAraNa yaha hai ki samyagdRSTiyose mithyAtvako prApta honevAle jIvoke antarakAlakI apekSA samyaktvaprakRtike anubhAgasatkarma ke sAtha rahanevAle mithyAvRSTi aura samyagdRSTi jIvokA kAla asaMkhyAtaguNA hotA hai| cUrNisU0 - ava nAnA jIvokI apekSA jaghanya anubhAgasatkarmacAle jIvokA antara kahate hai-mithyAtva aura ATha madhyama kapAyokA jaghanya anubhAgasambandhI antara nahIM hotA hai| kyoMki, ina prakRtiyoMke jaghanya anubhAgasatkarmavAle jIva ananta pAye jAte hai / samyaktva,
Page #276
--------------------------------------------------------------------------
________________ 170 kapAya pAhuDa sutta . . . [4 anubhAgavibhakti kasAyANaM Nasthi aMtaraM / 136. sammatta-sammAmicchatta-lobhasaMjalaNa-paNokasAyANaM jahaNANubhAgakammaMsiyANamaMtaraM kevaciraM kAlAdo hodi ? 137 jahaNNeNa egasamao / 138. ukkarasaNa chammA maa| 139. aNaMtANubaMdhINaM jA paNANubhAgasaMtakammiyANamaMtaraM kevaciraM kAlAdo hodi ? 140. jahaNeNa egsmo| 141. ukkamseNa asaMkhejjA logaa| 142. itthi-NaqsayavedajahaNNANubhAgasaMtakasmiyANamaMtaraM kevaciraM kAlAdo hodi ? 143. jahaSNeNa egsmo| 144. ukkasseNa saMkhejjANi vassANi / 145. tisaMjalaNa purisavedANaM jahaNNANubhAgasaMtarimayANamaMtaraM devacira kAlAdo hodi ? 146. jahaNNeNa egasamao / 147 ukkasseNa vassaM sAdireyaM / samyagmithyAtva, lobhasaMcalana aura hAsyAdi chaha nokapAyoke jaghanya anubhAgasatkarmavAle jIvoMkA kitanA antarakAla hai ? jaghanyakAla eka samaya hai aura utkRSTa antara kAla chaha mAsa hai / kyoki, darzanamohakI kSapaNA va kSapakoNIma hI ina prakRtiyokA jaghanya anubhAga utpanna hotA hai aura inakA utkRSTa antarakAla chaha mAsa hI mAnA gayA hai| anantAnuvandhI cAro kaSAyoke jaghanya anubhAgasatkarmavAle jIvokA antarakAla kitanA hai ? jaghanya antarakAla eka samaya hai aura utkRSTa antarakAla asaMkhyAta lokake jitane pradeza hai, utane samayapramANa hai / kyoki anantAnubandhI kapAyake saMyojanA karanevAle pariNAma asaMkhyAta lokapramANa pAye jAte hai| strIveda aura napuMsakavedake jaghanya anubhAgasatkarmavAle jIvokA antarakAla kitanA hotA hai ? jaghanya antarakAla eka samaya hai aura utkRSTa antarakAla saMkhyAta varSa hai / / 134-144 // vizeSArtha-isakA kAraNa yaha hai ki strIveda aura napuMsakavedake udayase kSapakazreNIpara car3hanevAle jIvokA utkRSTa antara varSapRthaktvapramANa pAyA jAtA hai| tInase lekara nau takakI pRthaktvasaMjJA hai aura do tathA dose UparakI saMkhyAkI saMkhyAtasaMjJA hai, isalie ukta donoM vedokA utkRSTa antara saMkhyAta varpapramANa siddha ho jAtA hai| ___cUrNima0-krodha, mAna aura mAyA, ye tIna saMcalana kapAya aura purupavaMda, ina karmoke jaghanya anubhAgasatkarmavAle jIvokA antarakAla kitanA hai ? jaghanya antarakAla eka samaya aura utkRSTa antarakAla sAtireka varpapramANa hai / / 145-147|| vizepArtha-ukta sAdhika varpapramANa utkRSTa antara isa prakAra saMbhava hai, jaise-koI jIva puruSavedake udayase kSapakazreNIpara car3hA, aura puruSavedake jaghanya anubhAgasatkarmako karake Upara calA gayA / punaH chaha mAsake pazcAt anya koI jIva napuMsakavaMdake udayase kSapakazreNI para car3hA / isa prakAra saMkhyAta vAra vyatIta honeke pazcAt phira koI jIva purupabaMdake udayase kSapakazreNIpara car3hA aura purupavedakA jaghanya anubhAgasatkarma kiyaa| isa prakAra purupavedakA utkRSTa antara labdha ho gyaa| tIno saMjvalanokA utkRSTa antara bhI isI prakAra jAna lenA cAhie /
Page #277
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 22 ] - esaraprakRtianubhAgadhibhakti alpayAhutva-nirUpaNa 171 148. appAbahuamukkassayaM jahA ukkassabaMdhe tahA / 149. Navari savvapacchA sammAmicchattamaNatANahINaM / 150. sammattamaNaMtaguNahINaM / aba anubhAgasatkarmavibhaktikA alpabahutva kahA jAtA hai| vaha jaghanya aura utkRSTa ke bhedase do prakArakA hai / unameMse pahale utkRSTa anubhAgavibhaktikA alpavahutva kahane ke lie cUrNikAra uttarasUtra kahate hai cUrNisU0-anubhAgasatkarmasambandhI utkRSTa alpabahutva jisa prakAra pahale utkRSTa anubhAgabandhame kaha Ae hai, usI prakAra yahaoNpara bhI jAnanA cAhie / kevala usase vizeSatA yaha hai ki yahaoNpara sabase pIche samyagmithyAtvakA utkRSTa anubhAgasatkarma anantaguNA hIna hai aura usase samyastvakRtikA utkRTa anubhAgasatkarma anantaguNA hIna hai, aisA kahanA cAhie / / 148-150 // vizepArtha-pahale utkRSTa anubhAgavandhake prarUpaNa karate samaya jo alpabahutva kahA hai, vahI yahA~ anubhAgasatkarmake prarUpaNAvasara para bhI kahanA cAhie / kevala samyagmithyAtva aura samyaktva, ina donokA anubhAgasatkarmasambandhI alpabahutva sabase pIche kahanA cAhie / isakA kAraNa yaha hai ki ina dono prakRtiyokI gaNanA bandha prakRtiyome nahIM hai, isalie vahaoNpara inakA alpabahutva nahI batalAyA gyaa| kintu mithyAdRSTi jIvake samyagdRSTi honepara mithyAtvake anubhAgakA ina donoM prakRtiyoMme saMkramaNa ho jAtA hai, isalie unake anubhAgakA sattva pAyA jAtA hai aura isI kAraNa yahaoNpara unake anubhAgasatkarmasambandhI alpabahutvakA kahanA Avazyaka ho jAnese cUrNikArane 'Navari " ityAdi do sUtra nirmANa kara usakI prarUpaNA kI hai / isa prakArale sUcita kiyA gayA vaha alamabahutva isa prakAra jAnanA cAhie mithyAtvakarmakA utkRSTa anubhAgasatkarma Age kahe jAnevAle sarvapadokI apekSA sabase tIvra hotA hai| usase anantAnubandhI lobhakapAyakA utkRSTa anubhAgasatkarma anantaguNA hIna hotA hai / isase anantAnubandhI mAyA, krodha aura mAnakapAyake utkRSTa anubhAgasatkarma uttarottara vizepa vizeSa hIna hote haiM / anantAnubandhI mAnake utkRSTa anubhAgasatkarmase lobhasaMjvalanakA utkRSTa anubhAgasatkarma anantaguNA hIna hotA hai, isase saMcalana mAyA, krodha aura mAnakapAyake utkRSTa anubhAgasatkarma uttarottara vizepa-vizepa hIna hote haiN| saMjvalana mAnake utkRSTa anu. bhAgasatkarmase pratyAkhyAnAvaraNa lobhakA utkRSTa anubhAgasatkarma anantaguNA hIna hotA hai / isase pratyAkhyAnAvaraNa mAyA, krodha aura mAnakapAyake utkRSTa anubhAgasatkarma uttarottara vizeSa vizeSa hIna hote haiN| pratyAkhyAnAvaraNa mAnake utkRSTa anubhAgasatkarmase apratyAkhyAnAvaraNa lobhakA utkRSTa anubhAgasatkarma anantaguNA hIna hotA hai / isase apratyAkhyAnAvaraNa mAyA, prodha aura mAnakapAyake utkRSTa anubhAgasatkarma uttarottara vizepa hIna hote haiM / apratyAkhyAnAvaraNamAnake utkRSTa anubhAgasatkarmase napuMsakodakA utkRSTa anubhAgasatkarma anantaguNA hIna hotA hai / usase aratiprakRtikA utkRSTa anubhAgasatkarma anantaguNA hIna hotA hai| isane zoka.
Page #278
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sutta . . [4 anubhAgavibhakti 151. jahaSNANubhAgasaMtakammaMsiyadaMDao / 152. savvamaMdANubhAgaM lobhasaMjalaNassa aNubhAgasaMtakammaM / 153. mAyAsaMjalaNassa aNubhAgasaMtakammamaNaMtaguNaM / 154. mANasaMjalaNassa aNubhAgasaMtakammamaNaMtaguNaM / kodhasaMjalaNassa aNubhAgasaMtakammamaNaMtaguNaM / sammattassa jahaNNANubhAgasaMtakammamaNaMtaguNaM / 155. purisavedassa jahaSNANubhAgo aNaMtaguNo / 156. itthivedassa jahaNNANubhAgo annNtgunno| 157. Naqsayavedassa jahaNANubhAgo aNaMtaguNo / 158. sammAmicchattassa jahaNNANubhAgo annNtgunno| 159. aNaMtANuprakRtikA utkRSTa anubhAgasatkarma anantaguNA hIna hotA hai / isase bhayaprakRtikA utkRSTa anubhAgasatkarma anantaguNA hIna hotA hai| isase jugupsAprakRtikA utkRSTa anubhAgasatkarma anantaguNA hIna hotA hai| isase strIvedakA utkRSTa anubhAgasatkarma anantaguNA hIna hotA hai| isase puruSavedakA utkRSTa anubhAgasatkarma anantaguNA hIna hotA hai| isase ratiprakRtikA utkRSTa anubhAgasatkarma anantaguNA hIna hotA hai / isase hAsyaprakRtikA utkRSTa anubhAgasatkarma anantaguNA hIna hotA hai / isase samyagmithyAtvakA utkRSTa anubhAgasatkarma anantaguNA hIna hotA hai / isase samyaktvaprakRtikA utkRSTa anubhAgasatkarma anantaguNA hIna hotA hai / hAsyaprakRtike utkRSTa anubhAgasatkarmase bhI samyagmithyAtvake utkRSTa anubhAgasatkarmako anantaguNA hIna batalAnekA kAraNa yaha hai ki samyagmithyAtvakA utkRSTa anubhAgasatkarma dvisthAnIya arthAt dArusamAna spardhakoke anantave bhAgame avasthita hai, kintu hAsyaprakRtikA utkRSTa anubhAgasatkarma catuHsthAnIya arthAt zailasamAna spardhakome avasthita hai, isalie hAsyake anubhAgase samyagmithyAtvake anubhAgakA anantaguNA hIna honA svAbhAvika hai / samyagmithyAtvase samyaktvaprakRtike utkRSTa anubhAgasatkarmake anantaguNA hIna honekA kAraNa yaha hai ki vaha dezavAtI hai, ataeva usakA utkRSTa anubhAga bhI dArusthAnIya anubhAgake ananta bahubhAga taka hI sImita rahatA hai| . cUrNisU0-ava jaghanya anubhAgasatkarmasambandhI alpabahutva kahane ke lie alpavahutvadaMDaka kahate hai-lobhasaMjvalanakA jaghanya anubhAgasatkarma Age kahe jAnevAle sarva anubhAgose ati mandazakti hotA hai / lobhasaMjvalanake sarva-manda jaghanya anubhAgase mAyAsaMjvalanakA jaghanya anubhAgasatkarma anantaguNA hotA hai| mAyAsaMjvalanake jaghanya anubhAgase mAnasaMjvalanakA jaghanya anubhAgasatkarma anantaguNA hotA hai| mAnasaMjvalanake jaghanya anubhAgase krodhasaMcalanakA jaghanya anubhAgasatkarma anantaguNA hotA hai| krodhasaMjvalanake jaghanya anubhAgase samyaktvaprakRtikA jaghanya anubhAgasatkarma anantaguNA hotA hai| samyaktvaprakRtike jaghanya anubhAgase puruSavedakA jaghanya anubhAgasatkarma anantaguNA hotA hai / purupavedake jaghanya anubhAgase strIvedakA jaghanya anubhAgasatkarma anantaguNA hotA hai| strIvedakaM jaghanya anubhAgase napuMsakavedakA jaghanya anubhAgasatkarma anantaguNA hotA hai| napuMsakavedake jaghanya anubhAgame samyagmithyAtvakA jaghanya anubhAgasatkarma anantaguNA hotA hai| samyagmithyAtvake jaghanya
Page #279
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 22 ) uttaraprakRtianubhAgavibhaktialpavasva nirUpaNa 273 baMdhimANajahaNaNANubhAgo annNtgunno| 160. kodhassa jahaNNANubhAgo visesAhio / 161. mAyAe jahaNNANubhAgo visesaahio| 162. lobhassa jahaNNao aNubhAgo visesaahio| 163. hassassa jahaNNANubhAgo aNaMtaguNo / 164. radIe jahaNNANubhAgo annNtgunno| 165. duguMchAe jahaNNANubhAgo annNtgunno| 166. bhayassa jahaNNANubhAgo annNtgunno| 167. sogassa jahaNNANubhAgo annNtgunno| 168. aradIe jahaNNANubhAgo aNaMtaguNo / 169 apaccakkhANamANassa jahaNNANubhAgo aNaMtaguNo / 170. kodhassa jahaNNANubhAgo visesaahio| 171. mAyAe jahaNNANubhAgo visesAhio / 172. lobhassa jahaNNANubhAgo visesAhio / 173 pacavakhANamANassa jahaNNANubhAgo annNtgunno| 174. kodhassa jahaNNANubhAgo visesAhio / 175. mAyAe jahaNNANubhAgo visesAhio / 176. lobhassa jahaNNANubhAgo visesaahio| 177.micchattassa jahaNNANubhAgo aNaMtaguNo / anubhAgase anantAnuvandhImAnakA jaghanya anubhAgasatkarma anantaguNA hotA hai| anantAnuvandhI mAnake jaghanya anubhAgase anantAnubandhI krodhakA jaghanya anubhAgasatkarma vizeSa adhika hotA hai / anantAnubandhI krodhake jaghanya anubhAgase anantAnuvandhI mAyAkA jaghanya anubhAgasatkarma vizepa adhika hotA hai / anantAnubandhI mAyAke jaghanya anubhAgase anantAnubandhI lobhakA jaghanya anubhAgasatkarma vizepa adhika hotA hai / anantAnubandhI lobhake jaghanya anubhAgame hAsyaprakRtikA jaghanya anubhAgasatkarma anantaguNA hai / hAsyaprakRtike jaghanya anubhAgame ratiprakRtikA jaghanya anubhAgasatkarma anantaguNA hai| ratiprakRti ke jaghanya anubhAgame jugupsA prakRtikA jaghanya anubhAgasatkarma anantaguNA hai| jugupsAprakRtike jaghanya anubhAgase bhayaprakRtikA jaghanya anubhAgasatkarma anantaguNA hai / bhayaprakRtike jaghanya anubhAgase zokaprakRtikA jaghanya anubhAgasatkarma anantaguNA hai| zokaprakRtike jaghanya anubhAgane aratiprakRtikA jaghanya anubhAgasatkarma anantaguNA hai / aratiprakRtike jaghanya anubhAgase apratyAkhyAnAvaraNa mAnakA jaghanya anubhAgasatkarma anantaguNA hai / apratyAkhyAnAvaraNa mAnake jaghanya anubhAgame apratyAkhyAvaraNa krodhakA jaghanya anubhAgasatkarma vizepa adhika hai / apratyAkhyAnAvaraNa krodhake jaghanya anubhAgase apratyAkhyAnAvaraNa mAyAkA jaghanya anubhAgasatkarma vizeSa adhika hai| apratyAkhyAnAvaraNa mAyAke jaghanya anubhAgase apratyAkhyAnAvaraNa lobhakA jaghanya anubhAgasatkarma vizepa adhika hai / apratyAkhyAnAvaraNalobhake jaghanya anubhAgase pratyAkhyAnAvaraNa mAnaphA jaghanya anubhAgasatkarma anantaguNA hai| pratyAkhyAnAvaraNa mAnake jaghanya anubhAgame pratyAkhyAnAvaraNa krodhakA jaghanya anubhAgasatkarma vizeSa adhika hai| pratyArayAnAvaraNamodhaka jaghanya anubhAgase pratyAkhyAnAvaraNa mAyAkA jaghanya anubhAgasatkarma vizepa adhika hai / pratyArakhyAnAvaraNa mAyAke jaghanya anubhAgame pratyAkhyAnAvaraNa lobhakA jaghanya anubhAgamakarma vizeSa adhika hai / pratyAkhyAnAvaraNa lobhake jaghanya anubhAgame mithyAtvaprakRtikA jaghanya anubhAga
Page #280
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasA pAhuDa sunta [ 4 anubhAgavibhakti 178. nirayagaIe jahaNNayamaNubhArAsaMtakampaM / 179. saccamaMdANubhAgaM sammattaM / sammAmicchattassa jahaNNANubhAgo anaMtaguNo / 180. anaMtANuraMdhimANassa jahaNNANubhAgo arNataguNo / 181. kodhassa jahaNNANubhAgo visesAhio / 182. mAyAe jahaNNANubhAgo visesAhio / 183. lobhassa jahaNNANubhAgo visesAhio / 184. sesANi jadhA sammAdiTThIe baMdhe tathA davvANi / 174 satkarma anantaguNA hai / isa prakAra oghakI apekSA javanya anubhAgasambandhI alpabahutvadaMDaka samApta huA / / 151-177 // aba AdezakI apekSA jaghanya anubhAgasambandhI alpabahutva kahaneke lie uttara sUtra- prabandha kahate hai cUrNisU0 - narakagatimeM jaghanya anubhAgasatkarma isa prakAra hai - samyaktvaprakRti sarva - manda anubhAgavAlI hotI hai / samyaktvaprakRti ke sarva- manda anubhAga se samyagmithyAtvakA jaghanya anubhAgasatkarma anantaguNA hotA hai / samyagmithyAtva ke jaghanya anubhAgase anantAnubandhI mAnakA jaghanya anubhAgasatkarma anantaguNA hotA hai / anantAnubandhI mAnake jaghanya anubhAga se anantAnubandhI krodhakA jaghanya anubhAgasatkarma vizeSa adhika hotA hai / anantAnubandhI krodhake jaghanya anubhAgase anantAnuvandhI mAyAkA jaghanya anubhAgasatkarma vizeSa adhika hotA hai | anantAnubandhI mAyAke jaghanya anubhAgase anantAnubandhI lobhakA jaghanya anubhAgasatkarma vizeSa adhika hotA hai / zepa prakRtiyoMke alpabahutvapada jisa prakAra samyagdRSTi ke anubhAgabandhameM kahe haiM, usa prakAra jAnanA cAhie / / 178-184 // vizeSArtha - isa samarpaNa - sUtrase narakagati meM jisa zeSa alpabahutvake jAna lene kI sUcanA kI gaI hai, vaha isa prakAra hai - anantAnubandhI lobhake jaghanya anubhAgase hAsyapravRtikA jaghanya anubhAga anantaguNA hai / isase ratiprakRtikA jaghanya anubhAga anantaguNA hai / isase puruSavedakA jaghanya anubhAga anantaguNA hai / isase strIvedakA jaghanya anubhAga anantaguNA hai | isase jugupsAprakRtikA jaghanya anubhAga anantaguNA hai / isase bhayaprakRtikA jaghanya anubhAga anantaguNA hai / isase zokaprakRtikA jaghanya anubhAga anantaguNA hai / isase aratiprakRtikA jaghanya anubhAga asaMkhyAtaguNA hai / isase napuMsaka vedakA jaghanya anubhAga anantaguNA hai / isase apratyAkhyAnAvaraNa mAnakA jaghanya anubhAga anantaguNA hai / isase apratyAkhyAnAvaraNa krodhakA jaghanya anubhAga vizeSa adhika hai| isase apratyAkhyAnAvaraNa mAyAkA javanya anubhAga vizeSa adhika hai / isase apratyAkhyAnAvaraNa lobhakA jaghanya anuerrera fazeSa adhika hai / isase pratyAkhyAnAvaraNa mAnakA jaghanya anubhAga anantaguNA hai | isase pratyAkhyAnAvaraNa krodhakA jaghanya anubhAga vizeSa adhika hai| isase pratyAkhyAnAvaraNa mAyAkA jaghanya anubhAga vizeSa adhika hai / isase pratyAkhyAnAvaraNa kobhakA jaghanya anubhAga
Page #281
--------------------------------------------------------------------------
________________ 022 ] uttaraprakRtianubhAga satkarmasthAna-nirUpaNa 175 185. jahA baMdhe bhujagAra - padaNikkheva vaDDIo tahA saMtakamme vikAyanyAo / 186. saMtakammANANi tivihANi--baMdhasamuppattiyANi hadasamuppattiyANi hRdahadasamupattiyANi / 187 savvatthovANi baMdhasamuppattiyANi / 180 hadasamupapattiyANi asaMkhejjaguNANi / 189. hRdahadasamuppattiyANi asaMkhejjaguNANi | vizeSa adhika hai / isase mAnasaMjvalanakA jaghanya anubhAga anantaguNA hai / isase krodhasaMjvalanakA jaghanya anubhAga vizeSa adhika hai| isase mAyAsaMjvalanakA jaghanya anubhAga vizepa adhika hai| isase lobhasaMjvalanakA jaghanya anubhAga vizeSa adhika hai| isase mithyAtva prakRtikA jaghanya anubhAga anantaguNA hai / * isa uparyukta alpabahutva-daMDakame zokaprakRti ke jaghanya anubhAga se aratiprakRtikA jaghanya anubhAga asaMkhyaguNA vatalAyA gayA hai, yaha narakagatikI vizeSatA hai, aisI sUcanA jayadhavalA TIkAkArane ukta daMDaka ke prArambhame kI hai / cUrNisU0 - jisa prakAra anubhAgabandha me bhujAkAra, padanikSepa aura vRddhi, ina tIna anuyogadvArokI prarUpaNA kI hai, usI prakAra yahAM anubhAga satkarmame bhI karanA cAhie || 185 // cUrNisU 0-anubhAgasatkarmasthAna tIna prakArake hote hai - candhasamutpattikasthAna, hatasamutpattikasthAna aura hatahatasamutpattikasthAna | iname se bandhasamutpattikasthAna sabase kama hai / vandhasamutpattikasthAnoMse hatasamutpattikasthAna asaMkhyAtaguNita haiM / hatasamutpattikasthAno se hatahatasamutpattikasthAna asaMkhyAtaguNita hai / / 186 - 189 // vizepArtha - jina anubhAgasthAnokI bandhase utpatti hotI hai, ve bandhasamutpattikasthAna kahalAte hai / bandhasamutpattikasthAnokA pramANa yadyapi zepa dono bhedokI apekSA savase kama hai, tathApi asaMkhyAta lokAkAzake jitane pradeza hote hai, tatpramANa hai / isakA kAraNa yaha hai ki 1 badhAtsamutpattiryepA tAni vadhasamutyattikAni / hate samutpattiyepA tAni hatasamutpattikAni / hatasya hatiH hatahatiH / tataH samutpattiryeSA tAni hatahatisamutpattikAni / jayadha0 yANi aNubhAgasataTThANANi parUvaNattha bhaNNatibaMdha-haya-hayahautpattigANi phamaso asaMkhaguNiyANi / udayodoraNavatrANi hoti aNubhAgaThANANi // 24 // (cU0 ) je badhAto uppajati anubhAgaTTANA te baMdhuppattimA ghuJcati, te asasejalo gAgAsapadesamettA / kaha ? bhaNNai - aNubhAgava dhajyavasANaTTANA asakhejalo gAgAsapadesamettA ti kAu / 'hutuppattiga' tti ki bhaNiya hoti ? uTTaNAtovyaSTaNAu buddhihANIto je uppajati te ha uppattinA vacyati / badhuSpattIto hatuppattigA asaMsejAguNA, ekokkami yathutpattimmi asakhejaguNA tavbhati tti / hatatuppattigANi ti ThitighAya-rasapAyAto je uppajati te hayahatupapattigA, hatuppattI hayahatutpattigA asaMsejaguNA / vaha ? bhaNati - sakisa visohA jIvassa samae samae arunA bhavati, askhjgunnaa| XXX kamma0 sattAdhi0 pR0 52. tameva aNubhAgavAvAraNa ti tamhA aNubhAgaTTANANi baghasamuppattiya hadasamuppattiya-hada hadasamuppattiyaagubhAga dvANanetreNa tivizati ti 1 XXX tastha hadasampattiyaM pAdUcchatu humA nigodaNANubhAga satarANasa mANava ghaTaTANamAdi
Page #282
--------------------------------------------------------------------------
________________ 176 kasAya pAhuDa sunta evaM aNubhAge tti jaM padaM tassa atthaparUpaNAM samattA / aNubhAgavihattI samattA / [ 4 anubhAga vibhakti * anubhAgabandhake adhyavasAyasthAna asaMkhyAta lokAkAzake pradezapramita hai / udvartanA aura apavartanA karaNIke dvArA honevAlI vRddhi aura hAnise jo anubhAgasthAna utpanna hote hai, ve hata - samutpattikasthAna kahalAte haiM, kyoki, hata nAma ghAtakA hai aura udvartanA apavartanA karaNIke dvArA pUrva avasthAkA ghAta hotA hai, isalie unase utpanna honevAle pariNAma sthAna hattasamutpattika kahalAte hai / inakA pramANa bandhasamutpattikasthAnose asaMkhyAtaguNA hai / isakA kAraNa yaha hai ki eka eka bandhasamutpattika sthAnapara nAnAjIvokI apekSA udvartanA aura apavartanA karaNoke dvArA asaMkhyAta bheda kara diye jAte hai / udvartanA aura apavartanA karaNIke dvArA vRddhihAni kiye jAneke pazcAt sthitighAta aura rasaghAta se jo anubhAgasthAna utpanna hote haiM, ve hatahatasamutpattikasthAna kahalAte hai, kyoki, hata arthAt udvartanA aura apavartana ke dvArA ghAta kiye jAnepara, phira bhI hata arthAt sthitighAta aura rasaghAta ke dvArA kiye jAnevAle ghAtase inakI utpatti hotI hai / inakA pramANa hatasamutpattikasthAnose asaMkhyAtaguNA hai, kyoki, jIvo ke saMkleza aura vizuddhi pratisamaya anya anya hotI hai, aura ye dono hI anubhAgaghAtake kAraNa hai | isa prakAra cauthI mUla gAthAke 'aNubhAge' isa pada ke artha kI prarUpaNA kI gaI / isa prakAra anubhAgavibhakti samApta huI / kADhUNa jAva saNipacidiyapajattasavvukkarANubhAgava ghaTANetti tAva edANi asakheja loga mettachaTTaNANi vadhasamuppattiyaTThANANi tti bhaNati, vaNa samuppaNNattAdo | anubhAgasataThANavAdeNa namuSpaSNamaNubhAgasataTThANa ta pi vavadhaTThANANi tti vettavya, badhaTThANasamANattAdo / puNo edesimasa kheja logamettachaTThANANa majye aNata guNavaDDhi aNataguNahANi aTTha kuvvakANa vidyAlemu asaMkhejjalogamettachaTTANANi hadasamuppattiyasaMtakammaTThANANi bhaNNati, vadhaTTANaghAdeNa vadhaTThANANa vidyAlmu nacatarabhAveNa uppaNNattATo / puNo edesimasaMkhena logamettANa hasamutpattiyasatakammaTTANANamaNaM taguNavaDDhi hANi aTTa kuvyakANaM vidyAlsu asakheja logamettachaTThANANi hRdahadasamuppattiyasaMtakammaTThANANi vuJcati, ghAdeNuppaNNa-aNubhAgaTTANANi vANubhAgaTThAhito visarisANa ghATiya badhasamuppattiya hadasamutpattiya-aNubhAgaTTANehiMto visarisabhAveNa uppAvidattAdo | kathamekAdo jIvadavvAdo aNeyANamaNubhAgaTTANakajANa samugbhavo ? Na, aNubhAgavadhaghAdabAdahedupariNAmasajoeNa gANAva jANanupattIe virohAbhAvATo / edesi tivihANamavi aNubhAgaTTANANa nahI veyaNabhAvavihANe paNa kadA, tahA ettha vikAvA | jaya0
Page #283
--------------------------------------------------------------------------
________________ padesavihattI 1. padesavihattI duvihA-mUlapayaDipadesavihattI uttarapayaDipadesavihattI ca / 2. tattha mUlapayaDipadesavittIe gadAe / pradezavibhakti aba anubhAgavibhaktikI prarUpaNAke pazcAt pradezavibhakti kahI jAtI hai / karma-piDake bhItara jitane paramANu hote haiM, ve pradeza kahalAte hai| una pradezIkA bheda yA vistArase jisa adhikArame varNana kiyA jAya, use pradezavibhakti kahate hai| __ cUrNisU0-vaha pradezavibhakti do prakAra kI hai-mUlaprakRtipradezavibhakti aura uttaraprakRtipradezavibhakti / unamese mUlaprakRtipradezavibhaktikA vivakSita anuyogadvArose varNana karanA cAhie // 12 // vizeSArtha-cUrNikArane mUlaprakRtipradezavibhaktikA kucha bhI varNana na karake kevala usake jAnanekI yA uccAraNAcAryoko prarUpaNa karanekI sUcanAmAtra karadI hai / isakA kAraNa yaha jJAta hotA hai ki yataH mahAvandhame caubIsa anuyogadvArose mUlaprakRtipradezavibhaktikA vistArase vivecana kiyA gayA hai, ataH usakA yahA~ varNana piSTa-pepaNa yA punarukti-dRpaNa hogaa| aisA samajhakara unhone usake jAnanekI kevala sUcanA-bhara kara dI hai| mahAvandharma isakA varNana cauvIsa anuyogadvArose kiyA hai| kintu uccAraNAcAryane vAIsa anuyogadvArose hI isakA varNana kiyA hai / isakA kAraNa yaha hai ki mahAvandhame ATho karmoke pradezabandhakA varNana hai, ataH uname sthAnasaMjJA aura sannikarpakA honA saMbhava hai| kintu prastuta granthame kaMvala mohakarma hI vivakSita hai, ataH usame ukta dono anuyogadvAra saMbhava nahIM hai| ucAraNAcAryaka dvArA kahe gaye ve bAIsa anuyogadvAra isa prakAra hai- 1 bhAgAbhAgAnugama, 2 sarvapradezavibhakti, 3 nosarvapradezavibhakti, 4 utkRSTapradezavibhakti, 5 anutkRSTapradezavibhakti. 6 jaghanyapradezavibhakti, 7 ajavanyapradezavibhakti, 8 sAdipradezavibhakti, 9 anAdipradezavibhaktiH, 10 dhruvapradezavibhakti, 11 adhruvapradezavibhakti, 12 eka jIvakI apekSA svAmitva, 13 kAla, 14 1 mUlapayaDipadesavihattIe parUvidAe pacchA uttarapayaTipadesavihattI parUvivyA tti edeNa vayaNeNa jANAvida / teNeda desAmAsiyasutta / edasma vivaraNaha parUvidauccAraNameva bhANalAmo padenavihattI davihAmalapayaDipadesavihattI uttarapayaDipadesavihattI ceva / mRlapapaDivihattIe tattha mANi vAvIna anuyogadArANi gAvyANi bhavati / ta jaTA-bhAgAbhAga 1, madhyapadesavihattI 2, gorAbvapadesavihatI '5, janaradevidattI 6. ajahaNapademavihattI 7, sAdiyapadesavihattI 8, aNAdiyapadesabihanI 9, yuvapade-viratI 10. anya dema virattI 11, egajIveNa mAgitta 12, kAlo , atara / 4. gANAjIvehi nagariyo / pari 10.
Page #284
--------------------------------------------------------------------------
________________ 178 kasAya pAhuDa sutta [5 pradezavibhakti aura antara, 15 nAnAjIvokI apekSA bhaMgavicaya, 16 parimANAnugama, 17 kSetrAnugama, 18 sparzanAnugama, 19 kAlAnugama, 20 antarAnugama, 21 bhAvAnugama, aura 22 alpavahutvAnugama / ina vAIsa anuyogadvAroke atirikta bhujAkAra, padanikSepa, vRddhi aura sthAna ina cAra arthAdhikAroke dvArA bhI mUlapradezavibhaktikA varNana kiyA hai| kintu na Aja ucAraNAcArya hai aura na sarvasAdhAraNakI mahAvandha taka pahuMca hI hai / ataeva yahaoNpara una anuyogadvArose mUlaprakRtipradezavibhaktikA saMkSepase kucha varNana kiyA jAtA hai (1) bhAgAbhAgAnugama-eka samayame ba~dhanevAle karma-pradezokA kisa kramase sarva karmomeM vibhAga hotA hai, isa vAtakA varNana isa anuyogadvArame kiyA gayA hai| jaisekoI jIva yadi kisI vivakSita samayame zepa sAta karmoMke vandhake sAtha AyukarmakA bhI vandhakara rahA hai, to usake usa samaya vaMdhanevAle karma-piMDake pradezokA vibhAga isa prakAra hogAAyukarmako sabase kama pradezokA bhAga milegA / nAma aura gotrakarmako usase vizeSa adhika, para parasparame sadRza bhAga milegaa| nAma-gotrase jJAnAvaraNa, darzanAvaraNa aura antarAya ina tIno karmoMko vizeSa adhika, kintu parasparame samAna bhAga milegaa| inase mohanIyakarmako vizeSa adhika bhAga milegA aura mohanIyakarmake bhAgase bhI vizepa adhika bhAga vedanIyakarmako milegaa| kheta 17, posaNa 18, kAlo 19, atara 20, bhAvo 21, appAbahua cedi 22 / puNo mujagAra-padaNikneva-vaDi-hANANi tti (jydh0)| jo so paTesaba vo so duviho-mUlapagadipadesabadho ceva, uttarapagadipaTesavadho ceva / etto mUlapagadipadesabadho puvva gamaNIyo / bhAgAbhAgasamudAhAroxxx edeNa aTThapadeNa tatya imANi caduvIsaM aNiyogaddArANi NAdavvANi bhavati / taM jahA-ThANaparUvaNA savvaba dho Nosavvabadho ukkassabadho aNukassabaMdho jahaNNavaMdho ajahaNNavagho eva yAva appAbahugetti / bhujagArabadho padaNikkhevo vaDivadho ajjhavasANasamudAhAro jIvasamudAhAro tti | mahAba 0 1 (1) bhAgAsonaparUvaNA-mUlapagadipadesabadhe puvva gamaNIyo bhAgAbhAgasamudAhAro-avidhabadhagassa AugabhAgo thovo / NAmA-goTesu bhAgo visesAdhiyo / mohaNIyabhAgo visesAdhiyo / vedaNIyabhAgo visesAdhiyo / eva sattavidhavadhagassa vi / (Navari tattha AugabhAgo Natthi )| eva chavidhavadhagatsa vi / (Navari tattha mohaNIyabhAgo Natthi) mahAvaM0 / bhAgAbhAga duviha-jIvabhAgAbhAga padesabhAgAbhAga cedi / tattha jIvabhAgAbhAga duviha-jahaNNamukkasa caukkasse payaTa / duviho Niddeso-oSaNa AdesaNa y| oveNa mohaNIyassa ukassapadesavihattiyA jIvA savvajIvANa kevaDio bhAgo ? aNa timabhAgo / aNukkassapadesavihattiyA jIvA sadhyajIvANa kevaDiyA bhAgA? aNatA bhAgA Ixxx jahaNNae payada / duviho Niddeso-ogheNa AdeseNa ya / oveNa mohaNIyassa jahaNNAjaNNadeg ukatsANukassabhago / padesabhAgAbhAgANugameNa duviho Niddeso-ogheNa AdeseNa ya | ogheNa mohaNIyatsa bhAgAbhAgo Nasthi, mUlapayaDIe apyaNAe pdesbhedaabhaavaado| adhavA mohaNIyasavyapadesA sesasatakammapadetehito kiM sarisA visarisA tti sadeheNa vinaDivasissassa buddhivAulaviNAsaNamimA parUvaNA etya amabahA vi kIrade / xxx savvatthovo aaugbhaavo| NAmA-godabhAgA To vi sarisA visesAhiyA / NANa dasaNAvaraNaaMtarAiyANaM bhAgA tiSNi vi sarisA visesAhiyA / mohaNIvabhAgo visesAhio / vedaNIyabhAgo visemAhiyo / jahA vadhamanisadUNa aTTaNTa kammANaM padesabhAgAbhAgaparUvaNA kadA, tahA matamasmidRNa vi kAyavA, vimesaabhaavaatto|xxx jahaNNanatamansidRNa upassamatakammapademanaTTaNamago / java0
Page #285
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 22 ] mUlaprakRtipradezavibhakti-anuyogadvAra-nirUpaNa anuyogadvArome ' ( 2-3 ) sarvapradezavibhakti-no sarvapradezavibhakti- ina donoM kramazaH karmoMke sarvapradeza aura nosarvapradezokA vicAra kiyA gayA hai / vivakSita karmame usake sarva pradezoke pAye jAneko sarvapradezavibhakti kahate hai aura usase kama pradezo ke pAye jAneko nosarvapradezavibhakti kahate hai / mohanIyakarmama ye dono prakArakI vibhakti pAI jAtI hai / (4-5) utkRSTa pradeza vibhakti - anutkRSTapradezavibhakti- ina donoM anuyogadvArome kramazaH karmoke utkRSTa pradezakA aura anutkRSTa pradezokA vicAra kiyA gayA hai / jisame sarvotkRSTa pradezAya pAye jAye jAte hai, use utkRSTa pradezavibhakti kahate hai aura jisameM utkRSTa pradezAse nyUna pradezAya pAye jAte hai, use anutkRSTa pradezApravibhakti kahate hai | mohanIya karmame utkRSTa pradezAya bhI pAye jAte hai aura anutkRSTa pradezAma bhI pAye jAte haiM / 179 3 * ( 6-7 ) jaghanya pradezavibhakti - ajaghanya pradezavibhakti- ina dono anuyogadvArome kramazaH karmoMke jaghanya aura ajaghanya pradezokA vicAra kiyA gayA hai| jisame sarvajaghanya pradezAgra pAye jAte haiM, use jaghanya pradezavibhakti kahate hai aura jisame sarvajaghanya pradezA uparitana pradezAya pAye jAte hai, use ajaghanya pradezavibhakti kahate hai / mohanIyakarma meM jaghanya pradeza bhI pAye jAte haiM aura ajaghanya pradezAya bhI pAye jAte hai / * ( 8-11) sAdi - anAdi- dhruva - adhruvapradeza vibhakti- ina utkRSTa, anutkRSTa, jaghanya aura ajaghanya pradezAgrokA kramazaH sAdi, adhruva rUpase vicAra kiyA gayA hai / prakRtame mohanIyakarmakI utkRSTa, I anuyogadvArome karmo ke anAdi, dhruva aura anutkRSTa aura jaghanya 1 ( 2 - 3) savva- gosavapadesavihattiparUvaNA-yo so savvavadho Nosavvavadho nAma, tassa imo dudha so- ogheNa AdeseNa ya / oveNa NANAvaraNIyassa padesavadho kiM savvavadho, Nosavvavadho 1 savvavadho vA, Nosavvavadho vA / savvANi padesavadhatANi vadhamANassa savvaba vo / tadUNa badhamANassa gosavvabadho / eva sattaNha kammANa ( mahAvaM 0 ) / savvavihatti-gosavva vihattINa duviho giddeso-otreNa AdeseNa ya | ogheNa mohaNIyassa savyapadesA savvavihattI / tadUNo NosavvavihattI / jayadha0 2 (4-5) ukkassa - aNukkaslapadesa vihattiparUvaNA - yo so ukatsavadho aNukkassabadho NAma, tarasa imo duviho Niso-otreNa AdeseNa ya / oveNa NANAvaraNIyatsa kiM ukkasmavadho aNuvassabadho 1 upassabadho vA, aNukkatsavadho vA / savvuphassa padesaM baMdhamANassa uktassavadho, tadUNa vadhamANassa aNukassabadho / evaM sattaNha kammANa ( mahAba 0 ) / ukkarasa- aNu kassavihattiyANugameNa duviho giddeso-oveNa AdeseNa ya / ogheNa mohaNIyatsa sanyukassadanya ukatsavihattI / tadUNamaNukassavihattI / jayadha 3 (6-7) jaNa ajahaNNapadesavihattiparuvaNA-yo so jahaSNavadho ajaSNavadho NAma, tanma imo duviho giddeso-otreNa AdemeNa ya / oveNa NANAvaraNIyassa ki jahaNNava dho, ajaSNavadho 1 jahAvadhavA, ajaSNavo vA / savvajaNa padesagga vadhamANatma jahaSNavadho / taduvari vadhamANassa ajAbaco | eva sattaraha kammANa ( mahAba 0 ) / jahaNAjahaNaviddattiyAnugameNa duviho giddeso- oSeNa AdeseNa ya | oNa mohaNIyamsa savvajaNa padesagga jahaNavihattI / taduvari ajaSNavihnI / jayava0 4 (8-9) sAdi-anAdi-dhuva-adhuvapade savittiparUvaNA-yo mo sAdiyvaghosaNAdiva dhuvatragho addhruvabadho NAma, tatma imo duviho hi so-opeNa AdesaNa ya / oNa x x x mohAGagApa upassa- aNukrama-jaNa aNapadevabho ki mAdi 4 | sAdi adbhuvavadho ( mahAva 9) / mAdAdi
Page #286
--------------------------------------------------------------------------
________________ 180 kasAya pAhuDa sutta [5 pradezavibhakti pradezavibhakti sAdi aura adhruva hai / ajaghanya pradezavibhakti sAdi, anAdi, dhruva aura adhruva cAro prakArakI hai| (12) ekajIvApekSayA svAmitva-isa anuyogadvArame karmoke utkRSTa aura jaghanya pradezAgroke svAmiyokA ekajIvakI apekSA vicAra kiyA gayA hai| jaise-mohanIya karmakI utkRSTa pradezavibhaktikA svAmI kauna hai ? jo jIva vAdara-pRthivIkAyikome sAdhika do hajAra sAgaropamase nyUna karmasthitipramANa kAla taka avasthita rahA hai, vahaoNpara usake paryAptaka bhava adhika aura aparyAptaka bhava alpa hue| paryAptakAla dIrgha rahA aura aparyAptakAla alpa rahA / vAra-bAra utkRSTa yogasthAnoko prApta huA aura vAra-vAra atisaMkleza pariNAmoko prApta huA / isa prakAra paribhramaNa karatA huA vaha bAdara sakAyika jIvome utpanna huA / uname paribhramaNa karate hue usake paryAptaka bhava adhika aura aparyAptaka bhava alpa hue| paryAptakakAla dIrgha aura aparyAptaka-kAla hrasva rahA / vahaoNpara bhI vAra-bAra utkRSTa yogasthAnoko aura atisaMklezako prApta huA / isa prakArale saMsArame paribhramaNa karake vaha sAtavI pRthivIke nArakiyoMme tetIsa sAgaropamakI sthitikA dhAraka nArakI huA / vahA~se nikalakara vaha paMcendriyome utpanna huA aura vahA~ antarmuhUrtamAtra hI raha maraNa karake punaH tetIsa sAgaropama AyuvAle nArakiyoMmeM utpanna huaa| vahA~ usa jIvake tetIsa sAgaropama vyatIta honepara antima antarmuhUrta ke carama samayameM vartamAna honepara mohanIyakarmakI utkRSTapradezavibhakti hotI hai| mohanIyakarmakI jaghanya pradezavibhakti ukta vidhAnase nikalakara apakazreNIpara car3he hue caramasamayavartI sUkSmasAmparAyasaMyatake hotI hai / dhuva-adhuvANugameNa duviho Niddeso-ovaNa AdereNa ya / ogheNa mohaNIyassa uka0 aNukka0 jaNa0 kiM sAdiyA, kimaNAdiyA, kiM dhuvA, kima vA 1 sAdi-adhuvA | aja0 kiM sAdiyA 4 1 (sAdiyA) aNAdiyA dhuvA adhuvA vA / jayadha0 1(12) egajIveNa sAmittacihattiparUvaNA-sAmitta duvidha-jaNNaya ukassaya ca / ukassae pagadaM / duviho Niso-ogheNa AdeseNa ya / ogheNaxxx mohaNIyassa ukassapa desabadho kassa ? aNNadarassa cadgadivasa paciMdiyatsa saNNimicchAdihitsa vA sammAdihissa vA, savvAhi pajattIhi pajattayadatsa sattavidhava dhayarasa ukassajogissa ukassae padesabadhe vaTTamANagassa Ixxx jahaNNae pagaDha | duviho Niddeso-opeNa AdeseNa ya / oSeNa sattaNa kammANa jahaNNao padesavadho kassa 1 aNNadararasa suhamaNigoTajIvaapanattayassa paDhamasamayatabbhavasthajahaNajogirasa jaNNae padesabadhe vaTTamANayatsa (mhaav0)| sAmitta duviha-jahaSNamukatsa ca / ukasse payada / duviho Nidda so-oSaNa AdeseNa ya | ogheNa mohaNIyasma ukassiyA padesavihattI kassa ? jo jIvo bATara puDhavikAiesu vehi sAgarovamasahassehi mAdireehi aNiya kammaTTidimacchidAuo0 | eva 'veyaNAe' vuttavihANeNa sasaridUNa adho sattamAe puTavIe NeraTaemu tettIsa sAgarovamAuchidietu uvavaNNo / tado uvaTTidasamANo pacidiemu atomuhuttamacchiya puNo tettIsamAgarovamAuTidiemu Neraietu uvavaNNo / puNo tatya apacchimatettIsasAgarovamAuNirayabhavaggaNaatomuttacarimamamae vaTTamANassa mohaNIvasta ukassapadesavihattI Ixxx jahaSNae payada / duvido Niha so-oSeNa ATegNa ya | bhoveNa mohaNIyatsa jahaSNapadesavihattI kamsa ? jo jIvo muhamaNigoTajIvesu paldiovamassa amanadibhAgeNU NayaM phmmttttidimcchido| evaM 'veyaNAe' vuttaviNeNa carimamamayakamAI jAdo, tanma mohaNIyansa jaapdemvihttii| jayagha0
Page #287
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 22] mUlaprakRtipradezavibhakti-anuyogadvAra-nirUpaNa 181 '(13 ) pradezavibhakti-kAlaprarUpaNA-isa anuyogadvArame eka jIvakI apekSA karmoMkI utkRSTa aura javanya pradezavibhakti kitane samaya taka hotI hai, isa prakArase kAlakA nirNaya kiyA gayA hai| jaise-mohanIyakarmakI utkRSTapradezavibhaktikA jaghanya aura utkRSTakAla eka samaya hai| anutkRSTa pradezavibhaktikA jaghanyakAla varpapRthaktva aura utkRSTakAla asaMkhyAta pudgalaparivartanapramANa anantakAla hai| jaghanya pradezavibhaktikA jaghanya aura utkRSTakAla eka samaya hai| ajaghanyapradezavibhaktikA kAla anAdi-ananta aura anAdi-sAnta hai / (14 ) pradeza vibhakti-antaraprarUpaNA-isa anuyogadvArame eka jIvakI apekSA karmoMke utkRSTa, anutkRSTa aura jaghanya, ajaghanya pradezokI vibhakti karanevAloke antarakAlakA vicAra kiyA gayA hai| jaise-mohanIyakarmakI utkRSTa pradezavibhaktikA jaghanya aura utkRSTa antara cUrNikArake matase asaMkhyAta pudgalaparivartanapramita ananta kAla hai / kintu kisI-kisI AcAryake matase jaghanya antara asaMkhyAta loka-pradezapramita kAla hai / anutkRSTa pradezavibhaktikA jaghanya aura utkRSTa antarakAla eka samaya hai| jaghanya aura ajaghanya pradezavibhakti karanevAle jIvoMkA kabhI antara nahIM hotA hai, ve sarvakAla pAye jAte hai| *(15) nAnAjIvApekSayA bhaMgavicayanarUpaNA-isa anuyogadvArame nAnA jIvokI 1 (13 ) padesavihattikAlaparUvaNA-kAla duvidha-jahANaya ukassaya ca / ukassae pagada / duviho Niddeso-oSaNa ATesaiNa ya / ogheNa xxx mohaNIyassa ukassapaTesabadho kevacira kAlAdo hodi 1 jahANeNa egsmo| ukkasseNa ve smyaa| aNukasmapadesavadho jahaNeNa egasamao / ukasmeNa aNatakAlamasakhejA pogglpriyhaa|xxx jahANae pagada / duvido Niso-ogheNa AdeseNa ya / ogheNa sattaNha kammANa jahaNNapadesavadho kevacira kAlAdo hodi ? jahaNukasteNa egsmo| ajahaNapadesavadho kevacira kAlAdo hodi ? jahaNNeNa muddAbhavaggahaNa | ukasseNa asakhejA logaa| adhavA seDhIe asakhejadibhAgo ( mhaav0)| kAlANugamo duviho-jahaSNao ukarasao cedi / ukasse payada / duvho Niso ogheNa AderaNa ya / ogheNa mohaNIyassa ukassapadesabadho kevacira kAlAdo hoTi ? japaNukasseNa egasamao | aNukassapade sabadho jahaNeNa vAsapudhatta / ukasseNa aNatakAlamasakhejA poggalapariyaTTA Ixxx jahaNNae payada / duviho giddeso-ogheNa AdeseNa ya / ogheNa mohaNIyassa jahaNNapadesabadho kevacira kAlAdo hodi ? jahaNuvasseNa egsmo| ajahaNapaTesabadho vevacira kAlAdo hoTi 1 aNAdio apajavasido, aNAdio sapajjavasido / jayadha0 2 (14) padesavihatti-aMtarapasvaNA-atara duvidha-jahaNNaya ukasaya ca / upatsae pagada da viho Niso-ovaNa AdezeNa ya / oSeNa aTThaha kammANa ukansapadesayadhatara kevacira kAlAdo hodi 1 jahaNeNa egasamao / ukasseNa atomuhutta | XXX jahaNNae pagada / dughio Nidda so-opeNa AdezeNa ya / ogheNa aTaNha kammANa jahaSNa-ajahaSNapadesabadhatara patthi (mhaab0)| atara duvidajahaNamudhamma cedi / uparase payada / duviho Niso-ogheNa AdeseNa ya / ogheNa mohaNoyatna uyanmapadegavirattIe atara kevacira kAlAdo hodi ? jahaNNukatseNa aNatakAlamasarojA pongalparivahA / adhavA jaNa asakhevA logA, guNidapariNAmehito pudhabhUdapariNAmesu amakhejalogamattesu jahaNa gacaraNakAlna amkhejogpgaannttaado| aNupha jahaSNuka egasa mo|xxx jahANae payada / tuvido gigoogheNa AdezeNa ya / ogheNa moraNIyasta jahaSNAjahaNNapadesavirattINa Nasyi atara / jaya 3(15) NANajIvehi bhaMgavicayaparUvaNA-NANAjIvehi gagavicao duviho-joDago
Page #288
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sutta [5 pradezavibhakti apekSA utkRSTa-anutkRSTa aura jaghanya-ajaghanya pradezavibhaktivAle jIvoke bhaMgokA anveSaNa kiyA gayA hai| bhaMgoke jAnane ke lie yaha arthapada hai-jo jIva utkRSTa pradeza vibhaktivAle hote haiM, ve jIva anutkRSTa pradezavibhaktivAle nahIM hote, tathA jo anutkRSTa pradezavibhaktivAle hote hai, ve utkRSTa pradezavibhaktivAle nahIM hote haiM / isa arthapadake anusAra kadAcit sarva jIva mohanIyakarmakI utkRSTapradezavibhaktivAle nahIM hai 1 / kadAcin aneka jIva avibhaktivAle hai aura koI eka jIva vibhaktivAlA hai 2 / kadAcit aneka jIva avibhaktivAle aura aneka jIva vibhaktivAle hote hai 3 / isa prakAra utkRSTapradezavibhakti-sambandhI tIna bhaMga hote hai| isI prakAra anutkRSTapradezavibhaktike bhI tIna bhaMga hote hai| bheda kevala itanA hai ki usake bhaMga kahate samaya vibhakti pada pahale kahanA cAhie / isI prakArase mohanIyakarmake jaghanya aura ajaghanya pradezavibhakti-sambandhI tIna-tIna bhaMga jAnanA cAhie / (16) pradezavibhakti-parimANaprarUpaNA-isa anuyogadvArame vivakSita karmake utkRSTapradezavibhaktivAle jIva eka sAtha kitane pAye jAte hai aura anutkRSTapradezavibhaktivAle kitane pAye jAte hai, isa prakArase unake parimANakA vicAra kiyA gayA hai / jaise-mohanIyakarmakI utkRSTapradezavibhaktivAle jIva kitane hai ? asaMkhyAta hai| anutkRSTapradezavibhaktivAle jIva kitane hai ? ananta haiM / jaghanyapradezavibhaktivAle kitane hai ? saMkhyAta haiN| ajaghanyapradezavibhaktavAle kitane hai ? ananta hai| (17) pradezavibhakti-kSetraprarUpaNA-isa anuyogadvArame pradezavibhaktivAle jIvoke vartamAnakAlika kSetrakA vicAra kiyA gayA hai| jaise-mohanIyakarmakI utkRSTapradezavibhaktivAle jIva kitane kSetrame rahate hai ? lokake asaMkhyAtaveM bhAgame rahate hai| anutkRSTapradezavibhaktivAle jIva kitane kSetrame rahate hai ? sarvalokama rahate hai| isI prakAra jaghanya aura ajaghanyapradezavibhaktivAle jIvokA kSetra jAnanA cAhie / cedi / ukasse payada / tattha aThThapadaM-je ukkasapaTesAvattiyA, te aNukkasapadesassa avihattiyA / je aNukassapaTesavihattiyA te ukkasapaTesassa avittiyA / edeNa aThThapaTeNa duviho Niddeso-oyeNa ATeseNa ya / oSeNa mohaNIyassa ukkassiyAe padesavihattIe siyA savye nIvA avittiyA 1, miyA avittiyA ca vittiyo ca 2, siyA avittiyA ca vihattiyA ca / aNukassassa vihattipuvvA tiSNi bhagA vattanvA Ixxx jahaSNae payadaM / ta ceva aThThapada kAdUNa puNo eTeNa aThThapadeNa ukasabhago / jayadha0 1 (16) padesavihattiparimANapasavaNA-parimANaM duviha-jaNNamukkatsa ca / ukatsae pabada duviho Niddeso-oSeNa AdeseNa ya / oNa mohaNIvasma uvakssapadesavittiyA kettiyA ! agakhejjA, AvaliyAe asakhenabhAgamettA / aNukkasapaTesavittiyA kettiyA ? aNaMtA Ixxx jahaNNae payada / duviho ziso-oSeNa AdeNa ya / ogheNa mohaNIyatsa jahaNNa padesavihattiyA kettiyA ? sakhenA / ajahaNNapadesavihattiyA aNatA / jayadha0 2(17) padesavittikhettapasvaNA-khetta duviha-jahaNNa mukkassa ca / ukkatse payada / duviho NihesooveNa AdemeNa ya / ogheNa mohaNIvatsa ukkatsapadesavihaniyA kevaDi kheta ? logansa asakhenadimAge / aNukkattapaTemavittiyA nabbaloge / japaNAnahmaNapaTemavittiyANaM rakhena ukkaramANukrammavettabhago / jayadha0
Page #289
--------------------------------------------------------------------------
________________ bhA0 22 ] mUlaprakRtipradezavibhakti-anuyogadvAra nirUpaNa 183 (18) pradezavibhakti - sparzana prarUpaNA - isa anuyogadvAra meM pravezavibhaktivAle jIvAMke trikAla - gocara spRSTa kSetrakA vicAra kiyA gayA hai / jaise - mohanIyakarmakI utkRSTapradezavibhaktivAle jIvone kitanA kSetra spRSTa kiyA hai ? lokakA asaMkhyAtavAM bhAga spRSTa kiyA hai / anutkRSTapradezavibhaktivAle jIvone kitanA kSetra spaSTa kiyA hai ? sarvaloka spaSTa kiyA hai / isI prakAra jaghanya aura ajaghanya pradezavibhaktivAle jIvokA sparzana-kSetra jAnanA cAhie | ( 19 ) nAnAjIvApekSayA pradezavibhakti kAlaprarUpaNA - isa anuyogadvAra me nAnA jIvokI apekSA karmoMke utkRSTa - anutkRSTa aura jaghanya - ajaghanya pradezavibhaktivAle jIvIke kAlakA vicAra kiyA gayA hai / jaise - mohanIyakarmakI utkRSTapradezavibhaktivAle jIvokA kitanA kAla hai ? jaghanyakAla eka samaya aura utkRSTa kAla AvalIkA asaMkhyAtavA~ bhAga hai / anutkRSTa pradezavibhaktikA sarvakAla hai / jaghanyapradezavibhaktivAle jIvokA jaghanyakAla eka samaya hai, aura utkRSTakAla saMkhyAta samaya hai / ajaghanyapradeza vibhaktivAle jIva sarvakAla pAye jAte hai / ( 20 ) nAnAjIvApekSayA pradezavibhakti-antaraprarUpaNA - ina anuyogadvArame nAnAjIvokI apekSA karmoMke utkRSTa anutkRSTa aura jaghanya - ajavanyapradezavibhaktivAle jIvoke antarakAlakA nirUpaNa kiyA gayA hai / jaise - mohanIya karma kI utkRSTapradezavibhaktikA antarakAla kitanA hai ? jaghanya antarakAla eka samaya hai aura utkRSTa antarakAla asaMkhyAta pudgalaparivartanapramita anantakAla hai / anutkRSTapradezavibhaktivAle jIvokA kabhI antara nahI hotA, arthAt ve sarvakAla pAye jAte hai / isI prakAra jaghanya aura ajaghanya pradezavibhaktivAle jIvo - kA antarakAla jAnanA cAhie / 1 (18) padesa vihatti posaNapirUvaNA- posaNa duviha jahaNNamukassa ca / ukkasse payada | duviho Nidda e so- ogheNa AdeseNa ya ogheNa mohaNIyassa ukkassaaNukkassa vittiyANa posaNa khettabhago / x x x jahaNae payada / duviho gidda so-odeNa AdeseNa ya / oveNa mohaNIyassa jahaNNAjahaNapadesa vihattiyANa posaNa ukassAkassabhago / jayadha0 2 (19) nAnAjIvApekSayA padesavihattikAlaparUvaNA - kAlo duviho- jahaNao ukassao caMdi / ukkassae payada | duviho Nidda so-ogheNa AdeseNa ya / oveNa mohaNIyassa ukkaspaTesavihattiyA kevacira kAlAdo hoti 1 jaNa egasamao / ukasseNa AvaliyAe asakhejadibhAgo / aNuka0 savvaddhA | XX jaNa pada | duvi gidda so- oveNa AdeseNa ya / ogheNa mohaNIyatsa jaddaNNapadesa vittayA kevacira kAlAdo hoMti ' jahaNeNa egasamao / ukkasseNa sakhenA samayA / ajahaNNapaTesa vihattiyA savvadA / jayadha 3 (20) nAnAjIvApekSayA pasavihattiaMtaraparUvaNA-atara duvidha jaNaya utssayaM ca / ussae pagada | duvidho gidda so-oveNa AdeseNa ya / ogheNa aTThaNha kammANa ukssapadesavadhatara kaivacira kAlAdo hodi ? joNa egasamabho / ukkaraseNa seTIe asalejadibhAgo / aNuktsaparTa savihattiyANaM Natthi atara IXXXjahaNae payaTa / duvidho gidda so-oveNa adeseNa ya / oveNa aTTaNha kammANa jahaNaajaSNapa desavihattiyANa gatthi atara mahAva0 ) / atara duviha-jaNamukkada ceTi / upante padaM / duviho Nidda so- oveNa AdemeNa va / oveNa bhohaNIyassa uttarapade vittiatara kevacira kAlAdo hodi ' joNa eNasamao / ukkammeNa aNa takAlamasasenA poggalapariyahA / aNukkatsapadesa vittivANa mAthi atara 1 XXX jahagae payana | duvido Niso oreNa AdemeNa / oNa mohaNIpala jaddaSNAjada dittiyANamatara uktasyAguktatsabhago /
Page #290
--------------------------------------------------------------------------
________________ 184 kasAya pAhuDa sutta [5 pradezavibhakti 3. uttarapayaDipadesavihattIe egajIveNa sAmittaM / 4. micchattassa ukkassapadesavihattI kassa / 5. bAdarapuDavijIvesu kammaTThidimacchidAuo, tado uvaTTido tasakAe ve sAgarovamasahassANi sAdireyANi acchidAuo, apacchimANi tettIsaM '(21) pradezavibhakti-bhAvaprarUpaNA-isa anuyogadvArame pradezavibhaktivAle jIvoke bhAvokA vicAra kiyA gayA hai / mohanIyakarmakI pradezavibhaktivAle sabhI jIvoke audayikabhAva hotA hai| (22) pradeza vibhakti-alpabahutvanarUpaNA-isa anuyogaddArame kauke utkRSTaanutkRSTa aura jaghanya-ajaghanya pradezavibhaktivAle jIvAkI alpatA aura adhikatAkA anugama kiyA gayA hai| jaise-mohanIyakarmakI utkRSTa pradezavibhaktivAle jIva sabase kama hai aura inase anutkRSTa pradezavibhaktivAle jIva anantaguNita haiM / isI prakAra mohanIya karmakI jaghanya pradeza vibhaktivAle jIva sabase kama hai aura unase ajaghanya pradezavibhaktivAle jIva anantaguNita hai| ina bAIsa anuyogadvAroke atirikta bhujAkAra, padanikSepa, vRddhi aura sthAna adhikAroke dvArA bhI pradezAvabhaktikA vistRta vivecana uccAraNAvRttime kiyA gayA hai, so vizeSa jijJAsujanoko jayadhavalA TIkAse jAnanA cAhie / cUrNisU0-aba uttaraprakRtipradezavibhaktikA varNana karate haiM / usame pahale eka jIvakI apekSA pradezavibhaktikA svAmitva kahate hai-mithyAtvakarmakI utkRSTa pradezavibhakti kisa jIvake hotI hai ? jo nIva vAdarapRthivIkAyika jIvome basa-sthitikAlase kama sattarakoDAkoDI sAgaropama karma-sthitipramANa kAla taka rahA huA hai, tatpazcAt vahA~se nikalakara brasakAyame kucha adhika do hajAra sAgaropama kAla taka rahA, sabase antame tetIsa sAgaropamakI AyuvAle 1 (21) padesavihattibhAvaparUvaNA-bhAva duvidha-jaNNaya ukkassaya ca / ukkasse payada / duviho Nidde so-ogheNa ATeseNa ya | oghaNa aTTAha kammANa ukssa aNukkassapadesabadhagA tti ko bhAvo? odaigo bhAvo |XXXjhnnnne payada / xxxaTTAha kammANa jaNa ajahaNyapadesabadhagA tti ko bhAvo? odaigo bhAvo (mhaav0)| bhAva samvattha odaio bhAvo / jayadha 2 (22) padesavihatti-thappAvahuaparUvaNA-appAbahua duvidha jahaNNaya ukkarasaya cadi / ukka. ssae payada / duviho Niso-oveNa AdeseNa ya / oSeNa savvatthovo Auga ukkasapaTesabadhI / mohaNIyassa ukkassapadesabadho visesAhio / NAmA-godANa ukkarasapadesabaMdho do vi tullo visesaahio| NANAvaraNadasaNAvaraNa-atarAiyANa ukkassapaTesabadho tiSNivi tullo visesAhio | vedANIyaukkasapaTesabadho visesAhiyo / jahaNNae pagada | ogheNa AdeseNa ya / oSeNa savvatyovo NAmA-goTANa jahaNapadesabadho / NANAvaraNa-dasaNAvaraNa-atarAigANaM jahaNNapaTemabadho tiNi vi tullA visesAhityA / mohaNIyatsa jahaNapadesabadho visesAhio / vedaNIyasa jahaNNapaTesabadho visesAhio / AugajahaNapadesabadho asakhejaguNo (mahAba) apAbahuga duviha-jahaNNamukkarama cedi / uksse pavada | duviho Ni so-oSeNa AdezeNa ya | ogheNa mohaNIyassa savyatyovA ukRtsapaDhemavittiyA jIvA | aNukkatmapadesavihattiyA jIvA a,ta guNA IXxx eva japaNaappAvahu pi vattava / vAre jahaNNAjahaNaNimo kAyayo / jayadha0
Page #291
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 22 ] uttaraprakRtipradezavibhakti-svAmitva-nirUpaNa 185 sAgarovamANi dobhavaggahaNANi, tattha apacchime tettIsaM sAgarovamie NeraiyabhavaggahaNe carimasamayaNeraDyassa tassa picchattassa ukkassayaM padesasaMtakamma / 6. evaM vArasakasAya-chaNNokasAyANaM / 7. sammAmicchattassa ukkassapadesavihattio ko hodi ? 8.guNidakammaMsio daMsaNamohaNIyakkhavao jammi micchattaM sammAmicchatte pakkhittaM tasmi sammAmicchattassa ukkrspdesvihttio| 9. sammattarasa sAtavI pRthivIke nArakiyome usane do bhavoko grahaNa kiyaa| unamese sabase antima arthAt dUsare tetIsa sAgaropamavAle nArakIke bhava-grahaNa karanepara caramasamayavartI usa nArakIke mithyAtvakarmakA utkRSTa pradezasatkarma hotA hai // 3-5 // cUrNisU0-isI prakAra anantAnubandhI Adi bAraha kapAya aura hAsya Adi chaha nokapAya, ina aThAraha prakRtiyokA pradezasatkarmasambandhI utkRSTa svAmitva jAnanA cAhie / vizeSatA kevala itanI hai ki yahaoNpara sattara kor3Akor3I sAgaropamapramANa karmasthiti na kahakara cAlIsa kor3Akor3I sAgaropamapramANa karmasthiti kahanA cAhie / samyagmithyAtvaprakRtikI utkRSTa pradezavibhakti karanevAlA kauna jIva hai ? guNitakarmAzika darzanamohanIya-kSpaka jIva jisa samaya mithyAtvako samyagmithyAtvame prakSipta karatA hai, usa samaya vaha samyagmithyAtvAkRtikI utkRSTa pradezavibhaktikA svAmI hotA hai / / 6-8 // vizepArtha-jisa jIvake mohanIyakarmakA utkRSTa pradezasattva vidyamAna hotA hai, use guNitakarmAzika kahate hai| mithyAtvakA utkRSTa pradezasattva batalAte hue apara jisa jIvake usakA utkRSTa svAmitva vatalAyA hai vahI sAtI pRthivIkA caramasamayavartI nArakI yahaoNpara guNitakarmAzika zabdase abhISTa hai / vaha jIva vahaoNse nikalakara tiryacome do tIna bhava dhAraNa karake punaH manuSyome utpanna huaa| ATha varpakA hokara upazamasamyaktvako dhAraNakara aura upazamasamyaktvake kAlake bhItara hI anantAnuvandhI-catupkakA visaMyojana karake upazamasamyaktvake kAlako pUrAkara, vedakasamyaktvako prApta hokara, aura usame antarmuhUrta rahakara darzanamohanIyakA kSapaNa prArambhakara adhaHkaraNa aura apUrvakaraNake kAlako pUrAkara anivRttikaraNake saMkhyAta bhAga vyatIta ho jAnepara jisa samaya mithyAtvakarmake antima khaMDakI antima phAlIkA sarvasaMkramaNake dvArA samyagmithyAtvame saMkramaNa karatA hai, usa samaya samyagmithyAtvakA utkRSTa pradezasattva pAyA jAtA hai| cUrNisa0-isI prakAra samyaktvaprakRtikA bhI usI samyagmithyAtvaprakRtike utkRSTa pradezasattvavAle jIvake dvArA antarmuhUrta kAla taka saMkhyAta hajAra sthiti-khaMDa karane ke pazcAn 1saMpugnaguNiyakammo paNsaubarasasaMtasAmI u // 27 // (cU0) 'sapuraguNiyarammo' tti-sapunaguNikagmasigattaNa janma atyi so sapugnaguNiyarammo 'parAupa.tsasavaragamI 'tti-udoupadesasAgI bhavati / tatva vatti gairaiyacaramasagaye mANatA sAmaproNa' banyAmmANa udona padenasatasamma bhavati / imma sanA gA . cuNi0 pR0 57. 25
Page #292
--------------------------------------------------------------------------
________________ 186 kasAya pAhuDa sutta [5 pradezavibhakti vi teNeva jammi sammAmicchattaM sammatte pakkhittaM tassa sammattassa ukkassapadesasaMtakamma / 10. Nava'sayavedassa ukassayaM padesasaMtakammaM kassa ? 11. guNidakammaMsio IsANaM gado tassa carimasamayadevassa ukkassayaM padesasaMtakammaM / 12, itthivedassa ukassayaM padesasaMtakamma kassa ? 13. guNidakammaMsio asaMkhejjavassAue gado tammi palidovamassa asaMkhejjadibhAgeNa jamhi pUrido tassa itthivedassa ukkassayaM padesasaMtakammaM / 14. purisavedassa ukassayaM padesasaMtakamma kassa ? 15. guNidakammaMsio IsANesu NasayavedaM pUredUNa tado kameNa asaMkhejjavassAuesu uvavaNNo / tattha palido jisa samaya samyagmithyAtvakA dravya sarvasaMkramaNake dvArA samyaktvaprakRtime prakSipta kiyA jAtA hai, usa samaya usa jIvake samyaktvaprakRtikA utkRSTa pradezasatkarma hotA hai| napuMsakavedakA utkRSTa pradezasatkarma kisa jIvake hotA hai ? vahI pUrvokta guNitakarmAzika sAtavIM pRthivIkA nArakI jIva vahA~se nikalakara tiryaMca hotA huA IzAnavargame gyaa| vahaoNpara atisaMklezase vaha punaH punaH napuMsakavedako vaoNdhatA hai aura bahuta karmapradezokA saMcaya karatA hai / aise usa caramasamayavartI devake napuMsakavedakA utkRSTa pradezasatkarma hotA hai / strIvedakA utkRSTa pradezasatkarma kisa jIvake hotA hai ? vahI pUrvokta guNitakauzika jIva IzAnasvargame napuMsakavedake utkRSTa pradezasaMcayako karake vahA~se cyuta ho saMkhyAta varSavAle manuSya yA tithaMcome utpanna hokara tatpazcAt asaMkhyAta varpakI AyuvAle bhogabhUmiyA~ manuSya athavA tiryacome gyaa| vahaoNpara saMklezase palyopamake asaMkhyAtave bhAgapramANa kAlake dvArA jisa samaya strIveda pUrita karatA hai, usa samaya usa jIvake strIvedakA utkRSTa pradezasatkarma hotA hai // 9-13 // cUrNisU0-puruSavedakA utkRSTa pradezasatkarma kisa jIvake hotA hai ? vahI pUrvokta guNitakAMzika jIva IzAna svargake devome napuMsakavedako pUrita karake tatpazcAt saMkhyAta varpa 1 micchatte mIsammi ya saMpakkhittammi miissuddhaannN| (cu.) tato uvvahittu tiriesu uvavaNNo / tato atomuhutteNa maNuesu uppanno / tattha sammatta uppAeti / tato lahumeva khavaNAe anbhuDio jammi samaye micchatta sammAmicchatte sabasakameNa sakata bhavati, tammi samaye sammAmicchattassa ukkosapadesasata bhavati / jammi samaye sammAmicchatta sammatta savvasakameNa saMketa bhavai, tammi samaye sammattassa ukosapadesasaMta bhavati / / 2 varisavarassa u IsANagassa caramammi samayammi // 28 // (cU0) so ceva guNiyakammasigo savvAvAsagANi kAu IsANe uppaNNo, tatya saMkileseNaM bhUyo bhUyo napuMsagaveyameva baMdhati, tattha bahugo padesaNicayo bhavati, tassa carimasamaye vaTTamANatsa (varisavarassa varSavaratya, napu sakaveTassa) ukosapadesasata / 3 IsANe pUrittA NaqsagaM to asaMkhavAsIsu / pallAsaMkhiyabhAgeNa pUrie isthiveyassa // 29 // (cU0) IsANe napuMsagaveyapuvapaugeNa pUrittA tato uyaTTittu lahumeva 'asalavAmIsu' ti-bhogabhUmigesu uppaNNo Ixxx tatya sakileseNa parioyamasma asakhejeNa kAleNa isthiyeu parito bhavati, tammi samaye ityiveyassa uphosaradesasata / kahaM ? bhaNNA-padamasamaye vaDhaM, paliovamarasa asasejatimAgeNa ahApavattasaMkameNa NihAti / kamma0 sattA0 pR0 58.
Page #293
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 22] uttaraprakRtipradezavibhakti-svAmitva-nirUpaNa 187 vamassa asaMkhejjadibhAgeNa ithivedo pUrido / tado sammattaM lambhidUNa pado palidovamadvidio devo jAdo / tattha teNeva purisavedo puurido| tado cudo maNuso jAdo savvalahUM kasAe khavedi / tado Nava'sayavedaM pakkhiviNa jamhi itthivedo pakkhitto tassamae purisavedassa ukkassayaM padesasaMtakamma' / 16. teNeva jAdhe purisaveda-chaNNokasAyANaM padesaggaM kodhasaMjalaNe pakkhittaM tAdhe kodhasaMjalaNassa ukassayaM pademasaMtakammaM / 17. eseva kodho jAdhe mANe pakkhitto tAdhe mANassa ukkassayaM padesasaMtakammaM / 18. eseva mANo jAdhe mAyAe pakkhitto tAdhe mAyAsaMjalaNassa ukssayaM padesasaMtakammaM / 19. eseva mAyA jAdhe lobhasaMjalaNe kI AyuvAle tiryaMca-manuSyome utpanna hokara punaH kramase asaMkhyAta varpakI AyuvAle bhogabhUmiyAM tiryaMca-manuSyome utpanna huaa| vahaoNpara palyopamake asaMkhyAtaveM bhAgapramANa kAlase usane strIvedako pUrita kiyA / tatpazcAt samyaktvako prApta kara marA aura palyopamakI sthitivAlA saudharma-IzAnakalpavAsI deva huaa| vahaoNpara usa jIvane puruSavedako pUrita kiyaa| vahA~se cyuta hokara manuSya huA aura sarva laghukAlase kapAyokA kSapaNa prArambha kiyA / tatpazcAt sarvasaMkramaNake dvArA napuMsakavedako strIvedame prakSiptakara jisa samaya sarvasaMkramaNake dvArA strIvedako puruSavedame prakSipta karatA hai, usa samaya usa jIvake purupavedakA utkRSTa pradezasatkarma hotA hai / / 14-15 // cUrNisU 0-puruSavedake utkRSTapradezasattvavAle usI uparyukta jIvake dvArA jisa samaya purupaveda aura hAsya Adi chaha nokapAyoke pradezAgra (karmadalika) sarvasaMkramaNake dvArA krodhasaMjvalaname prakSipta kiye jAte haiM, usa samaya usa jIvake krodhasaMjvalanakA utkRSTa pradezasatkarma hotA hai| yahI jIva jisa samaya krodhasaMjvalanako sarvasaMkramaNake dvArA mAnasaMjvalaname prakSipta karatA hai, usa samaya usa jIvake mAnasaMjvalanakA utkRSTa pradezasatkarma hotA hai| yahI jIva jisa samaya mAnasaMjvalanako sarvasaMkramaNake dvArA mAyAsaMjvalanameM prakSipta karatA hai, usa samayame usa jIvake mAyAsaMjvalanakA utkRSTa pradezasatkarma hotA hai| yahI jIva jisa samaya mAyAsaMjvalanako sarvasaMkramaNake dvArA lobhasaMjvalaname prakSipta karatA hai usa samaya usa jIvake 1 purisassa purissNkmpesukksssaamigmsev| itthI jaM puNa samayaM saMpakkhittA havaha tAhe // 30 // (cU0) jo purisaveyassa ukkosapadesasatasAmI bhaNito tatsa ceva ityivedo jammi samaye purisaveyammi savvasa kameNa sakato bhavati, tammi samaye purisaveyassa ukkosa padesamataM / kamma sattA0 pR057-58 2 tasseva u saMjalaNA purisAikameNa smvcchobhe| (cU0)xxx jo purisareyassa uyomapadesamatamAmI so neva ca upahaM sajalaNANaM ukkosapademasata. sAmI Ixxxjammi samaye purisaveto saccasakameNa koisa jalaNAe sakato bhavati tammi mamaye kohasajalagAe ukkosaparesasata bhavati | 3 tasseva jammi samaye kohasajalyA mANasajalaNaHe mavvasaMka meNa sakatA tammi sagaye mANasajaraNAe ukdosa paTesasata bhavati / 4 talleva jammi samae mANasajalNA mAyAsajalyAe savvasakameNa sakatA bhavati tammi samaye mAyAsajalaNAe ukkosaM padesasaMtaM / kamma0 sa0 pR0 59.
Page #294
--------------------------------------------------------------------------
________________ mabhivaNa baMdhadi heThillIlA jadA Au dhAmikvaM gdo| ta 188 kasAya pAhuDa sutta [5 pradezavibhakti pakkhittA tAdhe lobhasaMjalaNassa ukkassayaM padesasaMtakasma / 20. micchattassa jahaNNapadesasaMtakasmio ko hodi ? 21. suhamaNigodesu kmpddhidimcchidaauo| tattha savvabahuANi apajjattabhavaggahaNANi dIhAo apajjattaddhAo tappAoggajahaNNayANi jogahANANi abhivasvaM gdo| tado tappAoggajahaNNiyAe vaDDIe valido jadA jadA AuaM baMdhadi tadA tadA tappAoggaukkassaesu jogaTThANesu baMdhadi heThillINaM dvidINaM Niseyassa ukassapadesaM tappAoggaM ukassavisohimabhikkhaM gado, jAdhe abhavasiddhiyapAoggaM jahaNNagaM kammaM kadaM tado tasesu Agado saMjamAsaMjamaM saMjamaM sammattaM ca bahuso laddho / cattAri vAre kasAe utsAmittA tado ve chAvadvisAgarovamANi sammattamaNupAledUNa tado dasaNamohaNIyaM khavedi / apacchimahidikhaMDayamavaNijjamANayamavaNidabhudayAvaliyAe jaMtaM galamANaM taM galidaM, jAdhe ekisse dvidIe dusamayakAlaTThidigaM sesaM tAdhe micchattassa jahaNNayaM padesasaMtakamma / lobhasaMjvalanakA utkRSTa pradezasatkarma hotA hai // 16-19 // cUrNisU0 -mithyAtvakarmakA jaghanya pradezasatkarma karanevAlA kauna jIva hotA hai ? jo sUkSma nigodiyA jIvomeM karmasthiti-kAlapramANa taka rahA huA hai aura vahaoNpara aparyAptake sava sabase adhika grahaNa kiye, aparyAptakA kAla dIrgha rahA aura unake yogya jaghanya yogasthAnoko nirantara prApta huA hai / tadanantara tatprAyogya jaghanya vRddhise vRddhiko prApta hotA huA java-jaba Ayuko baoNdhatA hai, taba tava tatprAyogya utkRSTa yogasthAnoMmeM Ayuko baoNdhatA hai aura adhastana sthitiyome nipekako utkRSTa pradezavAlA kiyA aura tatprAyogya utkRSTa vizuddhipho nirantara prApta huA hai, aise isa jIvane jisa samaya abhavyasiddhikoke yogya jaghanya karmapho upArjana kiyA taba usa jIvome AyA / vahaoNpara saMyamAsaMyama, saMyama aura samyagdarzanako bahuta vAra prApta huaa| cAra vAra kapAyoko upazamA kara tadanantara asaMyamako prApta ho do vAra chayAsaTha sAgaropama kAla taka samyaktvako paripAlana kara tatpazcAt darzanamohanIyakarmakA kSapaNa karatA hai / usa samaya jaba apanIta hone yogya mithyAtvakarmakA antima sthitikhaMDa corrrrrrrrrrrrrm 1 tasseva jammi samaye mAyAsaMjalaNA lobhasaMjalaNAe savasakameNa sakatA bhavati tammi samaye lobhasajalaNAe se ukkosa padesasata | kamma0 sattA gA0 31, cU0 pR0 59. 2 veyaNAe palidovamassa asaMkhejjadibhAgeNUNiyaM kammiida suhumeidienu hiMDAviya tasakA. iesu uppAido / ettha puNa kammachidi sapuNNaM bhamADiya tasatta NIdo / tado doNha suttANa jahA-viroho tahA vattavyamidi / jaivasahAiriovaeseNa khavidakammasiyakAlo kmmhidimetto| 'suhumaNigodesu kammaTTidimacchidAuo' tti suttaNiddesaNNahANuvavattITo / bhUdavalibhAdariyovaeseNa puNa khavidakammasiyakAlo kammahidimetto palidovamatsa asaMkhejadibhAgezRNa | eTesiM doNhamuvadesANa mAjhe sacceNekaNeva hodavyaM / tatya saJcattaNegadaraNiNNao tyi tti doNha pi sagaho kAyayo / jayadha0 3khaviyaMsayammi pagayaM jahannage niyagasaMtakammaM // 39 // (cU0)xx jahannagaM maMtakammaM XX appapyaNo saMtakammanma ate bhavati / yamma0 manA0 0 62.
Page #295
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 22 ] uttaraprakRti pradezavibhakti-svAmitva-nirUpaNa 189 22. tado padesuttaraM dupadesuttaramevamaNatANi dvANANi tammi TThidivisese | 23. keNa kAraNeNa 1 24. jaM taM jahAkkhayAgadaM tado ukkassayaM pi samayapavaddhamettaM / 25. jo puNa tahi ekkanhi Thidivisese ukassagassa viseso asaMkhejjA samayapavaddhA / 26. tassa puNa jahaNNayassa saMtakammassa asaMkhejjadibhAgo / 27. edeNa kAraNeNa evaM phaddayaM / 28. do dvidivisesesu vidiyaM phaddayaM / 29 evamAcaliya samayRNamettANi phadayANi / 30. apacchimassa DidikhaMDayassa carimasamayajahaNNaphadayamAdi kADhUNa jAva micchattassa ukkassagaM ti edamegaM phaddayaM / 31. sammAmicchattassa jahaNNayaM padesa saMtakammaM kassa 132. tadhA caiva suhumagala jAtA hai aura udadyAvalI meM jo galane yogya dravya thA, vaha bhI jaba gala jAtA hai, taba jisa samaya eka nipekakI do samaya pramANa sthiti avaziSTa rahatI hai, usa samaya usa jIvake mithyAtvakA jaghanya pradezasatkarma hotA hai / / 20-21 // cUrNisa 0 - usa jaghanya pradezasthAnase eka pradeza arthAt eka paramANuse adhika dUsarA pradezasthAna hotA hai, do pradezase adhika tIsarA pradezasthAna hotA hai, isa prakAra usa sthiti - vizeSameM uttarottara eka-eka pradezase adhika dravyarUpa ananta sthAna hote hai // 22 // zaMkrAcU0-kisa kAraNase ananta sthAna hote hai 1 // 23 // samAdhAnacU0-kyoMki, karma-kSapaNa- lakSaNa - kriyAkI paripATI se jo jo dravya kSapaNako prApta huA hai, usase bhI utkRSTa dravya samayapravaddhamAtra (adhika) hotA hai, ataeva ananta sthAna bana jAte hai // 24 // cUrNisU0 - kintu usa eka sthitivizeSame jo utkRSTa gata vizeSa hai, vaha asaMkhyAta samayapravaddhapramANa hai / arthAt guNitakarmAzika jIvake utkRSTa dravyamene usIke jaghanya dravyake nikAla dene para jo zepa dravya rahatA hai, vaha asaMkhyAta samayapravaddhapramANa hai / isakA abhiprAya yaha huA ki isa eka nipeka sthiti me asaMkhyAta samayapravaddhamAtra pradezasthAna nirantara utpanna hote hue pAye jAte hai / kintu yaha utkRSTagata vizeSa usa jaghanya satkarmarUpa pradezasthAnake asaMkhyAtave bhAgapramANa hI hotA hai, arthAt jaghanyapradeza satkarmasthAnake asaMkhyAtave bhAgamAtra yahaoNpara nirantara vRddhiko prApta hue pradeza - satkarmasthAna pAye jAte hai, isa kAraNa isa sthitivizeSame eka hI spardhaka hotA hai / do sthitivizeSo pradezAma do spardhakapramANa hote hai / isa prakAra eka samaya kama AvalImAtra spardhaka pAye jAte hai / antima sthiti-saMDake carama samayame jaghanya spardhakako Adi karake mithyAtvakA utkRSTa pradezasatkarmasthAna prApta hone taka eka spardhaka pAyA jAtA hai / / 25-30 // cUrNisU0 - samyagmithyAtvakA jaghanya pradezasatkarma kisake hotA hai ? jo usI prakAra se arthAt mithyAtvake jaghanya dravyake samAna hI sUkSmanigodiyA jIvAmaM karmasthitipramANa rahakara puna: vahA~se nikalakara aura sajIvAMme utpanna hokara saMyamAsaMyama, saMyama aura
Page #296
--------------------------------------------------------------------------
________________ 190 kasAya pAhuDa sutta [5pradezavibhakti Nigodesu kammadvidimacchidNa tado tasesu saMjamAsaMjamaM saMjamaM sammattaM ca bahuso laghRNa cattAri vAre kasAe uvasAmedUNa ve chAvahisAgarovamANi sammattamaNupAledUNa micchattaM gaDho dIhAe uvvelaNaddhAe uvvelidaM tassa jAdhe savvaM uvvelidaM udayAvaliyA galidA, jAdhe dusamayakAlaTThidiyaM ekammi hidivisese sesaM, tAdhe sammAmicchattassa jahaNNaM padesasaMtakamma / 33. tado padesuttaraM / 34. dupadesuttaraM 35. NiraMtarANi hANANi ukkassapadesasaMtakammaM ti / 36. evaM ceva sammattassa vi / 37. doNhaM pi edesi saMtakammANamegaM phayaM / 38. ahaNhaM kasAyANaM jahaNNayaM padesasaMtakammaM kassa ? 39. abhavasiddhiyapAoggajahaNNayaM kAUNa tasesu Agado saMjamAsaMjamaM saMjamaM sammattaM ca bahuso laghRNa cattAri vAre kasAe uvasAmiNa eidiyaM gado / tattha palidovamassa asaMkhejadibhAgasamyaktvako aneka vAra prApta kara, tathA cAra vAra kapAyokA upazamana karake do vAra chayAsaTha sAgaropama kAlataka samyaktvako paripAlana kara mithyAtvako prApta huaa| vahaoNpara dIrgha udvelanakAlake dvArA samyagmithyAtvakA udvelana kiyA, usakA jaba sarvadravya udvelana kara diyA gayA aura udayAvalI bhI gala gaI, tathA jaba eka sthitivizeSame do samayapramANa kAlakI sthitivAlA dravya zeSa rahA, taba usa jIvake samyagmithyAtvakA jaghanya pradeza satkarma pAyA jAtA hai / tadanantara pradezottarake kramase arthAt jaghanya sthAnake Upara utkarpaNa-apakarpaNake dvArA eka pradezake bar3hanepara samyagmithyAtvake pradezasatkarmakA dvitIya sthAna hotA hai / punaH dvipradezottarake kramase arthAt jaghanya dravyake Upara utkarSaNa-apakarpaNake vazase do karmaparamANuoke bar3hanepara pradezasatkarmakA tIsarA sthAna hotA hai| isa prakAra eka eka pradeza adhikake kramase nirantara bar3hate hue sthAna utkRSTa pradezasatkarmarUpa sthAna taka pAye jAte hai / jisa prakArase samyagmithyAtvake jaghanyasthAnase lekara utkRSTa sthAna taka svAmitvakA nirUpaNa kiyA hai, usI prakArase samyaktvaprakRtike svAmitvakA nirUpaNa karanA cAhie / ina dono hI prakRtiyoke satkarmoMkA eka spardhaka hotA hai, kyoki jaghanya satkarmase lekara pradezottara, dvipradezottarake kramase nirantara vRddhiMgata sthAna utkRSTa pradezasatkarmasthAna taka pAye jAte hai / / 31-37 // ___ cUrNisU0-ATha madhyama kaSAyokA jaghanya pradezasatkarma kisake hotA hai ? jo ekendriya jIvomeM abhavyasiddhikoMke yogya jaghanya dravyako karake trasajIvome AyA aura saMyamAsaMyama, saMyama tathA samyaktvako aneka vAra prAptakara aura cAra vAra kapAyokA upagamana kara ekendriyome utpanna huaa| vahaoNpara palyopamake asaMkhyAtave bhAgapramANa kAla taka raha karake 1 uncalamANINa ucalaNA egaTTiI dusaamigaa| diTTiduge vattIse udahisae pAlie pcchaa||40|| (cU0)xxx sammatta-sammAmicchattANa ve chAvaTIo sAgarovamANa sammatta aNupAlettu pacchA micchatta gato cirauvvalaNAe appappaNo uballaNAe AvaligAe uvarima chitikhaDaga sakamamANaM sakataM udayAvaliyA khijati jAva egaThitisese dusamayakAlachitige jahanna padesasataM / kamma0 sattA0 pR0 64.
Page #297
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 22] uttaraprakRtipradezavibhakti-svAmitva-nirUpaNa 191 macchidraNa kammaM hadasamuppattiyaM kADhUNa kAlaM gado tasesu Agado kasAe khavedi apacchime TThidikhaMDae avagade adhaDidigalaNAe udayAvaliyAe galatIe ekisse hidIe sesAe tamma jahaNyaM padaM / 40 tado padesuttaraM / 41. niraMtarANi dvANANi jAva eDidivisesassa ukassapadaM / 42. edamegaM phaddayaM / 43. edeNa kameNa aTTahaM pi kasAyANaM samayUNAvaliyamettANi phaddayANi udyAvaliyAdo / 44. apacchimaDidikhaMDayassa carimasamayajahaNNapadamAdi kADhUNa jAvukkastapadesa saMtakammaM ti edamegaM phaddayaM / 45. atANubaMdhI micchattabhaMgo' / 46. NavaMsayavedasta jahaNNayaM padesasaMtakammaM kassa 147. tadhA ceva abhavasiddhiyapAoggeNa jahaNNeNa saMtakammeNa tasesu Agado saMjamA saMjamaM saMjama sammattaM ca bahuso ladvaNa cattAri vAre kasAe uvasAmidUNa tado tipalidovamisu uvavaNNo / tattha aMtomuhuttAvasese jIvidavvae tti sammattaM aura karmako hatasamutpattika karake maraNako prApta ho, someM Akara manuSya hokara kapAyokA kSaya karatA hai, usake antima sthiti-khaMDake adhaH sthitigalanAke dvArA gala jAnepara tathA galatI huI udayAvalIme eka sthitike zeSa rahanepara AThoM kapAyokA jaghanya pradeza satkarma hotA hai / usake Age pradezottarake kramase taba taka nirantara sthAna pAye jAte hai, jaba taka ki eka sthitivizeSakA utkRSTa pada prApta hotA hai / ye sthAna eka spardhakapramANa hai / kyoMki yahAeN antara nahIM pAyA jAtA / isa hI kramase ATho hI kapAyoke udadyAvalI se lekara eka samaya kama AvalImAtra spardhaka jAnanA cAhie | antima sthitikAMDakake caramasamayake jaghanya padako Adi lekarake utkRSTa pradezasatkarma prApta hone taka nirantara sthAnokA pramANa eka spardhaka hai // 38-44 // cUrNisU0 - anantAnucandhI kapAyoke jaghanya svAmitva kI prarUpaNA mithyAtvake jaghanya svAmitvake samAna jAnanA cAhie / napuMsakavedakA naghanyapradezasatkarma kisake hotA hai ? jo jIva usI prakAra se ekendriyome abhavyasiddhikoke yogya jaghanya satkarmako karake usake sAtha nasoMmeM AyA aura saMyamAsaMyama, saMyama tathA samyaktvako aneka vAra prAptakara, aura cAra vAra kapAyokA upazama kara tatpazcAt tIna palyakI AyuvAle jIvome utpanna huaa| vahA~ para jIvanake antarmuhUrta pramANa avazeSa rahanepara samyaktvako grahaNakara do vAra chayAsaTha sAgaropamapramANa tAmra-patravAlI pratime yaha sUtra nahIM haiM, para honA cAhie, kyoMki isakI 'TIkA edamega paDuyamettha atarAbhAvAdI' isa rUpase pAI jAtI hai| Age bhI napu sakavedake jaghanya pradeza satkarma batalAte hue yahI sUtra diyA gayA hai | ( dekho sUtra na0 50 ) 1 khaNasaMjoiya saMjoyaNANa cirasammakAlaMte // 39 // ( 0 ) xx saviyakammasigo sammaddiTThI aNatANubaMdhiNo visajojettu puNo micchatta ganU ato muhutta aNatANuvadhI vadhitta puNo sammatta paDivo 'cirasammakArate' ti-ve chAvaTaThIto sammatta aNupAlettu, khavaNAe anbhuTTiyassa eTTitisese vaTTamANassa samAlaTThatIya pahana apanAvI padesa saMta bhavati / kamma0 sattA0 0 39, cU0 pR0 62.
Page #298
--------------------------------------------------------------------------
________________ 192 kasAya pAhuDa sutta [5pradezavibhakti ghettUNa ve chAvahisAgarokmANi sammattaddhamaNupAliUNa micchattaM gaMtUNa Naqsayavedamagussesu uvavaNNo sabaciraM saMjamamaNupAliNa khvedumaahtto| tado teNa apacchimaDDidikhaMDayaM saMchuhamANaM saMchuddhaM udao Navariviseso tarasa carimasamayaNakuMsayavedassa jahaNNayaM padesasaMtakamma / 48. tado pdesuttrN| 49. NiraMtarANi hANANi jAva tappAoggo ukassao udao ti / 50. edamegaM phadayaM / 51. apacchimassa dvidikhaMDayassa carimasamayajahaSNapadamAdi kAdUNa jAva ukassapadesasaMtakammaM NiraMtarANi hANANi / 52. evaM NabuMsayavedassa do phaddayANi / 53. evamitthivedassa, Navari tipalidovamiesu No uvavaSNo / 54. purisavedassa jahaNNayaM padesasaMtakammaM kassa ? 55. carimasamayapurisavedodayakkhavageNa gholamANajahaNNajogaTThANe vaTTamANeNa jaM kammaM baddha taM kammamAvaliyasamayaavedo saMkAyedi / jatto pAe saMkAmedi tatto pAe so samayapabaddho AvaliyAe akamma hodi / tado egasamayamosakidUNa jahaNNayaM padesasaMtakammaTThANaM / 56. tassa kAraNamimA parUvaNA kAyavyA / samyaktvake kAlako anupAlakara aura punaH mithyAtvako prApta hokara napuMsakavedI manuSyome utpanna huA / vahA~ sarvAdhika cirakAlataka saMyamakA paripAlanakara karmoMkA ApaNa Arambha kiyA / taba usane saMkramyamANa antima sthiti-khaMDako saMkrAnta kiyA, arthAt napuMsakavedakI caramaphAliko sarvasaMkramaNake dvArA purupavedame saMkramita kiyaa| usa samaya udayame itanI vizeSatA hai ki eka samayakI kAlasthitivAle eka nipekake avaziSTa rahanepara usa caramasamayavartI napuMsakavedI jIvake napuMsakavedakA jaghanya pradezasatkarma hotA hai| tadanantara pradezottarake kramase tatprAyogya utkRSTa udaya prApta hone taka nirantara sthAna pAye jAte hai, ye sthAna eka spardhaka-pramANa hai / antima sthitikhaMDake caramasamayavartI jaghanya padako Adi karake utkRSTa pradezasatkarma taka nirantara sthAna pAye jAte hai / isa prakAra napuMsakavedake do spardhaka jAnanA cAhie / isI prakArase strIvedake jaghanya pradezasatkarmakA svAmitva bhI prarUpaNa karanA cAhie / vizeSatA kevala yaha hai ki use tIna palyopamakI AyuvAle jIvome utpanna nahIM karAnA cAhie // 45-53 // cUrNisU0-purupavedakA jaghanya pradezasatkarma kisake hotA hai ? ghoTamAna arthAta parivartamAna jaghanya yogasthAname vartamAna, carama samayavartI purupavedodayI kSapakane jo karma vaoNdhA hai, usa karmako vaha apagatavedI hokara samayAdhika AvalIkAlase saMkramaNa prArambha karatA hai / jisa sthalase vaha saMkramaNa prArambha karatA hai, usa sthalase vaha samayamabaddha eka AvalIkAlake dvArA akarmaspa hotA hai / usame eka samaya nIce jAkara purupavedakA jaghanya pradezasatkarmasthAna hotA hai // 54-55 // cUrNima0-imakA kAraNa jAnane ke lie yaha vanyamANa sampaNA karanA caahie|||56||
Page #299
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 22] uttaraprakRtipradezavibhakti-svAmitva-nirUpaNa 193 57. paDhamasamayaavedagassa kettiyA samayapabaddhA ? 58. do AvaliyAo dusmuunnaao| 59. keNa kAraNeNa / 60. jaM carimasamayasavedeNa baddhatamavedassa vidiyAe AvaliyAe ticarimasamayAdo tti dissadi, ducarimasamae akammaM hodi / 61. jaM ducarimasamayasavedeNa baddha tamavedassa vidiyAe AvaliyAe caducarimasamayAdo tti dissadi / 62. Rticarimasamae akammaM hodi / 63 edeNa kameNa carimAvaliyAe paramasamayasavedeNa jaM baddha tamavedassa paDhamAvaliyAe carimasamae akammaM hodi / 64. jaM savedassa ducarimAe AvaliyAe pahamasamae pabaddha taM carimasamayasavedassa akamma hodi / 65. jaM tisse ceva ducarimasavedAvaliyAe vidiyasamae vaddha taM paDhamasamayaavedassa akammaM hodi / 66. edeNa kAraNeNa ve samayapabaddha Na lahadi / 67. savedassa ducarimAvaliyAe dusamayUNAe carimAvaliyAe savve ca ede samayapabaddha avedo lahadi / 68. esA tAva ekA parUvaNA / zaMkAcU0-prathamasamayavartI avedakake kitane samayapravaddha hote hai ? // 57 // samAdhAnacU0-do samaya kama do Avaliyoke jitane samaya hote hai, utane samayapravaddha hote hai // 58 // zaMkAcU0-kisa kAraNase do samaya kama kiye gaye hai ? // 59 // samAdhAnacU0-caramasamayavartI savedI kSapakane jo karma bA~dhA hai, vaha avedI ApakakI dUsarI AvalIke tricaramasamaya-paryanta dikhAI detA hai aura dvicarama samayame akarmarUpa ho jAtA hai / dvicaramasamayavartI savedI kSapakane jo karma bA~dhA hai, vaha avedI kSapakakI dUsarI AvalIke catuHcaramasamaya-paryanta dikhAI detA hai aura tricaramasamayame akarmarUpa ho jAtA hai| isa kramase carama-AvalIke prathamasamayavartI kSapakane jo karma baoNdhA hai, vaha avedI kSapakakI prathamAvalIke antima samayame akarmarUpa ho jAtA hai| jo karma savedI kSapakane dvicaramAvalIke prathama samayame bA~dhA hai, vaha caramasamayavartI sarvadI Apakake akarmarUpa ho jAtA hai / jo karma usa hI dvicarama-savedAvalIke dvitIya samayame bA~dhA hai, vaha prathamasamayavartI avedIke akarmarUpa ho jAtA hai / isa kAraNase dvicarama-sarvadAvalIke prathama aura dvitIya samayame ba~dhe hue do samayapravaddha prathamasamayavartI avedI kSapakake nahIM pAye jAte hai / ataH do samaya kama do AvalIpramANa samayapravaddha hI prathamasamayavartI avedakake pAye jAte hai // 60-67 / / cUrNim 0-isa prakAra yaha eka prarUpaNA jaghanya dravyakA pramANa jAnaneke lie tathA apagatavedI kSapakake pAye jAnevAle satkarmasthAnokA kAraNa batalAne ke lie kI gaI hai||68|| tAmrapatravAlI pratime ise 61ve sUtra ke antame koTakke antargata karake diyA hai| para isakA sthAna TIkAke 'sakamapArabhAdo ke anantara hai, jise ki TIkA namajha liyA gayA hai| baddhamamanAdo se Age. vA agadamI sUtrako TIkA hai, ataeva ine pRthaka satra hI honA cAhie / (dekho pR0 747)
Page #300
--------------------------------------------------------------------------
________________ 194 kasAya pAhuDa sutta [5 pradezavibhakti 69. imA aNNA parUvaNA / 70. dohi carimasamayasavedehi tullajogIhi baddha kammaM tesiM taM saMtakamma carimasamayaaNillevidaM pi tullaM / 71. ducarimasamayaaNillevidaM pitullaM / 72. evaM savvattha / 73. edAhi dohi parUvaNAhi padesasaMtakammaTThANANi parUvedavyANi / 74. jahA-jo carimasamayasavedeNa baddho samayapabaddho tamhi carimasamayaaNillevide gholamANajahaNajogaTThANamAdi kAdUNa jattiyANi jogaTThANANi tattiyasattANi saMtakammaTThANANi / 75. carimasamayasavedeNa ukkassajogeNetti ducaramasamayasavedeNa jahaNajogaTThANeNetti ettha jogaTThANamettANi [saMtakammaTThANANi] labhaMti / 76. carimasamayasavedo ukassajogo ducarimasamayasavedo ukassajogo ticarimasamayasavedo aNNadarajogaTThANe tti / ettha puNa jogaTThANamettANi pdessNtkmmtttthaannaanni| 77. evaM jogaTThANANi dohi AvaliyAhi dusamayUNAhi paduppaNNANi *ettiyANi avedassa saMtakammaTThANANi sAMtarANi savyANi / cUrNisU0-aba uparyukta prarUpaNAse bhinna dUsarI prarUpaNA kI jAtI hai-tulya yogavAle aura caramasamayavartI do savedI kSapakoke dvArA vaoNdhA huA karma samAna hotA hai, zathA carama-samayame anirlepita satkarma bhI unakA samAna hotA hai| dvicarama-samayame anirlepita satkarma bhI samAna hotA hai| tricarama-samayame anirlepita satkarma bhI samAna hotA hai isa prakAra baMdhaneke prathama samaya taka sarvatra anirlepita satkarma samAna jAnanA cAhie / isa prakAra ina dono prarUpaNAoke dvArA purupavedake pradezasatkarmasthAnokI prarUpaNA karanA cAhie / vaha isa prakAra hai-caramasamayavartI savedI kSapakane jo samayaprabaddha baoNdhA hai, use carama samayame anilepita karanepara arthAt caramaphAlimAtrake zepa rahane para yodamAnajaghanyayogasthAnako Adi karake jitane yogasthAna hote hai, utane hI purupavedake satkarmasthAna hote hai // 69-74 // cUrNisU 0-jo jIva utkRSTa yogI caramasamayasavedI hai aura jo jaghanya yogI dvicaramasamayasavedI hai, usake yogasthAna-pramANa purupavedake pradezasatkarmasthAna hote hai / jo jIva caramasamayasavedI utkRSTa yogavAlA hai, jo dvicaramasamayasavedI utkRSTa yogavAlA hai, tricaramasamayasavedI anyatara yogame vidyamAna hai, unake yogasthAna-pramANa pradezasatkarmasthAna hote hai / isa prakAra do samaya kama do AvalI-pramANa jo yogasthAna utpanna kiye gaye haiM, utane avedIke purupavedake sarva sAntara pradezasatkarmasthAna hote hai / / 75-77 / / vizepArtha-yahaoNpara purupavedake jaghanya pradezasatkarmasthAnoko vatalAnakaM lie cUrNikArane 'edAhi dohi parUvaNAhi padesasaMtakammaTThANANi parUvedavyANi' isa sUtrake dvArA do prakArakI prarUpaNAke vIjapadokA saMketa kiyA hai| unamese 'eka samayaprabahame lekara do samaya kama do AvalIpramANa samayapravadvokI prarUpaNA' yaha prathama bIjapada hai, kyoki yaha jaghanya tAmrapatravAlI pratima isase Ageke sUtrAgako TIkAmeM sammilita kara diyA gayA hai| para prakaraNa ko dekhate hue yaha sUtrAza hI honA cAhie / ( dekho pR0 856) / 0 //
Page #301
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 22 ] uttaraprakRtipradezavibhakti-svAmitva-nirUpaNa 195 78. carimasamaya savedassa egaM dayaM / 79. ducarimasamaya savedassa carimaDidikhaMDagaM carimasamayaviNaGkaM / 80 tassa ducarimasamayasavedasta jahaNaNagaM saMtakammamAdi kADhUNa jAva purisavedassa oghukassapadesa saMtakammaM tti edamegaM phaddayaM / yogasthAna se lekara sava yogasthAnokI apekSA sAntara pradezasatkarmasthAnokI utpattikA nimitta hai / isa sUtra ke paJcAt 'jahA - jo caramasamayasavedeNa ' ityAdi sUtrako Adi lekara cAra sUtro ke dvArA prathama bIjapadake nimittase utpanna hue do samaya kama do AvalIpramANa samaya - aath prarUpaNA kI hai / una cAra sUtromese prathama sUtrake dvArA carama samaya ke pradezasatkarma - sthAnokA, dUsare sUtrase dvicarama samaya ke pradezasatkarmasthAnokA aura tIsare sUtra se tricarama samayake pradezasatkarmasthAnokA kathana karake cauthe sUtrame yaha kahA ki 'isI prakAra zepa do samaya kama do AvalIpramANa yogasthAno ke anusAra pradezasatkarmasthAnoko jAnanA cAhie / ' savedI kSapakake antima samayame jaghanya yogasthAna se lekara jitane yogasthAna saMbhava hai, utane hI avedIke carama samayame pradezasatkarmasthAna hote haiM / isakA kAraNa yaha hai ki pRthak-pRthak yogasthAnoke dvArA bhinna-bhinna samayapravaddhokA bandha hotA hai, aura isalie una samayapravaddhokA sattva bhI nAnA prakArakA hogA, jisake ki kAraNa pradeza satkarmasthAnokI utpatti hotI hai / isI prakAra savedIke upAntya samayame tatprAyogya jaghanya yogasthAnase lekara utkRSTa yogasthAna taka jitane yogasthAna saMbhava hai, una yogasthAno ke dvArA bandhako prApta hue samayaprabaddhokA sattva avedI kSapakake dvicarama samaya me rahatA hai, aura ina bhinna-bhinna samayapravaddho ke sattvase nAnAprakArake pradezasatkarmasthAna utpanna hote hai / isI prakAra saveda ke tricarama samaya me yogasthAna ke dvArA bA~dhe gaye samayaprabaddhokA sattva avedI kSapakake tricarama samaya me prApta hogA, jinake nimitase tricarama samayame pradezasatkarmasthAnokI utpatti hogI / isI prakAra do samaya kama do Avaliyoke samayome pradeza satkarmasthAnokA kathana kara lenA cAhie | 'bandhAvalI-pramANa atIta samayaprabaddhokA anya prakRtime saMkramaNa honA', yaha sAntara pradeza satkarmasthAnokA dUsarA vIjapada hai / Ageke tIna sUtro ke dvArA isa dUsare bIjapadake nimittase pradezasatkarmasthAnokA kathana karate hai / cUrNi sa 0 - caramasamayavartI savedI kSapakake eka sacedIke caramasthitikAMDaka caramasamayame vinaSTa hotA hai purupavedake jaghanya pradezasatkarmasthAna se lekara ogha - utkRSTa vaha eka spardhaka hai // 78-80 // spardhaka hai / dvicaramamamayavartI usa dvicaramasamayavartI savedIke pradezasatkarmasthAna taka jo dravya hai| vizeSArtha-dvicaramasamayavartI savedI kSapakake jaghanya satkarmasthAna se lekara ogha utkRSTa pradezasatkarmasthAna taka eka spardhaka kahanekA kAraNa yaha hai ki yahaoNpara jaghanya pradezasatkarmasthAnase lekara utkRSTa pradezasatkarmasthAna taka nirantara pradezasatkarmasthAna pAye jAte haiM / koI eka vivakSita jIva jaghanya yogasthAna aura jaghanya prakRta- gopucchAvAlA hai, usakI prakRna-gopucchAke
Page #302
--------------------------------------------------------------------------
________________ 196 kasAya pAhuDa sutta [5 pradezavibhakti 81. kodhasaMjalaNassa jahaNNayaM padesasaMtakamma kassa ? 82. carimasamayakodhavedageNa khavageNa jahaNNajogaTTANe jaM baddha taM jaM velaM carimasamayaaNillevidaM tassa jahaNNayaM saMtakammaM / 83. jahA purisavedassa doAvaliyAhi dusamaUNAhi jogaTThANANi paduppaNNANi evadiyANi saMtakammahANANi sAMtarANi / evaM AvaliyAe samaUNAe jogaTThANANi paduppaNNANi ettiyANi kodhasaMjalaNassa sAMtarANi saMtakammaTThANANi / 84. kodhasaMjalaNassa udae vocchiNNe jA paDhamAvaliyA tattha guNasehI pavilliyA / 85. tisse AvaliyAe carimasamae egaM phayaM / 86. ducarimasamae aNNaM phaddayaM / 87. evamAvaliyasamayUNamettANi phayANi / 88. carimasamayakodhavedayassa khavayassa carimasamayaaNillevidaM khaMDayaM hodi / 89. tassa jahaNNasaMtakammamAdi kAdaNa jAva oghukassaM kodhasaMjalaNassa saMtakammaM ti edamegaM phaddayaM / dravyako eka eka pradeza adhikake kramase taba taka bar3hAte jAnA cAhie jaba taka ki vaha jIva usa dUsare jIvake samAna na ho jAve jo dvitIya yogasthAna aura jaghanya prakRta-gopucchAke sAtha sthita hai| isI prakAra isa dUsare jIvakI prakRta-gopucchAke dravyako eka eka pradeza adhikake kramase tava taka bar3hAnA cAhie, jaba taka ki vaha dUsarA jIva usa tIsare jIvake samAna na ho jAve, jo tRtIya yogasthAna aura jaghanya prakRta-gopucchAke sAtha avasthita hai| isa prakAra nAnA jIvoMke Azrayase jaghanya yogasthAnase lekara utkRSTa yogasthAna taka nirantara pradezasatkarmasthAna utpanna karAnA cAhie / isa hI prakAra dvicarama, tricarama Adi savedI jIvoke pRthak-pRthak eka eka spardhakakA kayana karanA caahie| yahaoNpara saMkramaNakAlIke antargata prakRta-gopucchAke Azrayase eka eka samayame nirantara pradezasatkarmasthAnokI utpatti kahI gaI hai, ataH ye pradezasatkarmasthAna dUsare vIjapadake nimittase utpanna hue hai| cUrNi sU0-saMjvalanakrodhakA jaghanya pradezasatkarma kisake hotA hai ? caramasamayavartI krodha-vedaka kSapakane jaghanya yogasthAname sthita hokara jo karma vaoNdhA aura jisa samaya vaha carama samayameM anilepita hai, usa samaya usa jIvake saMjvalanakrodhakA jaghanya pradezasatkarma hotA hai / jisa prakAra purupavedake do samaya kama do Avaliyose yogasthAna utpanna kiye gaye hai, utane hI purupavedake sAntara satkarmasthAna hote hai / isI prakAra eka samaya kama AvalIke dvArA jitane yogasthAna utpanna hote hai, utane hI saMjvalanakrodhake sAntara satkarmasthAna hote haiM / saMjvalanakrodhake udayake vyucchinna honepara jo prathamAvalI hai usame guNazreNI praviSTa hotI hai / usa AvalIke carama samayame eka spardhaka hotA hai, dvicaramasamayame anya spardhaka hotA hai / isa prakAra eka samaya kama AvalI-pramANa spardhaka hote haiN| caramasamayavartI krodhavedaka kSapakake carama samayamai anirlepita caramasthitikAMDaka hotA hai / usa caramasamayavartI krodhavedaka kSpakake jaghanya satkarmase lekara saMjvalanakrodhake odha-utkRSTa satkarma taka eka mpardhaka hotA hai| // 81-89 //
Page #303
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 22] uttaraprakRtipradezavibhakti-svAmitva-nirUpaNa 197 90. jahA kodhasaMjalaNassa, tahA mANa-mAyAsaMjalaNANaM / 91. lobhasaMjalaNassa jahaNNagaM padesasaMtakammaM kassa ? 92. abhavasiddhiyapAoggeNa jahaNNageNa kammeNa tasakAyaM gado tammi saMjamAsaMjamaM saMjamaM ca bahuvAraM laddhAuo kasAe Na uvasAmidAuo / tado kameNa maNussesuvavaNNo / dIhaM saMjayaddhamaNupAledUNa kasAyakkhavaNAe abbhudvido tassa carimasamayaadhApavattakaraNe jahaNNagaM lobhasaMjalaNassa padesasaMtakasma / 93. edamAdi kAdUNa jAvukkassayaM saMtakammaM NiraMtarANi hANANi / 94. chaNNokasAyANaM jahaNNayaM padesasaMta kammaM kassa ? 95. abhavasiddhiyapAoggeNa jahaNNaeNa kammeNa tasesu Agado / tattha saMjamAsaMjamaM saMjamaM ca bahuso laddho / cattAri vAraM kasAe uvasAmedRNa tado kameNa maNuso jaado| tattha dIhaM saMjamaddhaM kAdUNa khavaNAe avbhuttttido| tassa carimasamayaDidikhaMDae cariyasamayaaNillevide chaNhaM kammaMsANaM jahaNNayaM padesasaMtakammaM / 96. tadAdiyaM jAva ukkassiyAdo egameva phaddayaM / cUrNisU0-jisa prakArase saMjvalanakrodhake pradezasatkarmasthAnokI prarUpaNA kI hai, usI prakArase saMjvalanamAna aura saMjvalanamAyAke pradezasatkarmasthAnokI prarUpaNA karanA caahie| saMjvalanalobhakA jaghanyapradeza satkarma kisake hotA hai ? jo jIva abhavyasiddhoke yogya jaghanya satkarmake sAtha usakAyako prApta huaa| vahaoNpara usane bahuta vAra saMyamAsaMyama aura saMyamako dhAraNa kiyA kintu kapAyoko upagamita nahIM kiyA / punaH ekendriyAdikome paribhramaNa kara kramase manuSyome utpanna huaa| vahA~ dIrghakAla taka saMyamakA paripAlana kara kapAyokI ApaNAke lie udyata huA / usake adhaHpravRttakaraNake carama samayame saMjvalana lobhakA jaghanyapradeza satkarma hotA hai / isa jaghanya pradezasatkarmasthAnako Adi lekara utkRSTa pradezasatkarmasthAna prApta hone taka nirantara pradezasatkarmasthAna pAye jAne hai // 90-93 // cUrNisU0-hAsyAdi chaha kapAyokA jaghanya pradezasatkarma kisake hotA hai ? jo jIva abhavyasiddhoke yogya jaghanyasatkarmake sAtha some utpanna huaa| vahaoNpara saMyamAsaMyama aura saMyamako bahuta vAra prApta kiyA aura cAra vAra kapAyokA upazamana kara ekendriyoma utpanna huA / punaH kramase manuSya huA aura vahaoNpara dIrghakAla taka saMyamakA paripAlana kara kSapaNAke lie udyata huA / tava carama sthitikAMDakake carama samayame anirlepita rahanepara hAmyAdi chaha nokapAyokA jaghanya pradezasatkarma hotA hai / usa jaghanyapradezasatkarmasthAnako Adi lekara utkRSTapradezasatkarmasthAna taka eka hI spardhaka hotA hai / / 54-96 // 1 aMtimalobha-jasANaM mohaM aNuvasamaitta khINANaM / neyaM ahApavattakaraNassa caramammi samayammi // 41 // (cU0)xx lobhasajalaNa-jasakittINa xx carittamohaNijja aNuvasamitta serigAhi khaviparammasigakiriyAhi 'khINANa' tti-yogIkavANa daliyANa carittamora uvamAgitatsa bahugA poggalA guNasakameNa labhati tamhA seDhivajjaNa icchijjati / 44 ahApavattakaraNatsa carimasamaye ca vaTTamANansa lomamaMjalajasANa jahaNNaga padesasata bhavati, parao daliya tu guNamakameNa vAsi ni kaau| kamma sattA pR065.
Page #304
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sutta [ 5 pradezavibhakti 97. kAlo / 98. micchattassa ukkassapadesavihattio kevaciraM kAlAdo hodi 1 99. jahaNNukasseNa egasamao / 100. aNukkassapadesavihattio kevaciraM kAlAdo hodi ? 101. jahaNNukkasseNa anaMtakAlamasaMkhejA poggala pariyaTTA / 102. aNNo svadeso jahaSNeNa asaMkhejjA logA tti / 103. adhavA khavagaM paDuca vAsaputhattaM / 104. evaM sesANaM kammANaM NAdUNa NedavvaM / 105 Navari sammatta sammAmicchattAmaNuka sadavvakAlo jahaNeNa aMtomuhuttaM / 106. ukkasseNa ve chAvaTTisAgarovamANi sAdireyANi / 107. jahaNNakAlo jANidUNa Nedavvo / 198 cUrNi sU0 (0 - ava pradezavibhaktike kAlako kahate haiM - midhyAtvakI utkRSTa pradezavibhaktivAle jIvAMkA kitanA kAla hai ? jaghanya aura utkRSTa dono hI apekSA se eka samayamAtra kAla hai | midhyAtvakI anutkRSTa pradezavibhaktikA kitanA kAla hai ? jaghanya aura utkRSTakAla asaMkhyAta pudgalaparivartanapramANa hai / anya AcAryoMkA upadeza hai ki mithyAtvakI anutkRSTa pradezavibhaktikA jaghanya kAla asaMkhyAta lokake jitane samaya hote hai, tatpramANa hai / athavA kSapakakI apekSA mithyAtvakI anutkRSTa pradezavibhaktikA kAla varSapRthaktvapramANa hai / isI prakAra se zeSa karmoMkI pradezavibhaktikA kAla jAna karake kahanA cAhie / vizepatA kevala yaha hai ki samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtva ke anutkRSTa dravyakA jaghanya kAla antarmuhUrtta hai aura utkRSTakAla sAdhika do vAra chayAsaTha sAgaropama hai / / 97 - 106 // vizeSArtha - isa sUtra se sUcita zepa karmoMkI pradezavibhaktikA kAla isa prakAra jAnanA cAhie- apratyAkhyAnAvaraNAdi ATha madhyamakapAya aura hAsyAdi sAta nokapAyokI utkRSTa pradezavibhaktikA jaghanya aura utkRSTakAla eka samaya hai / anutkRSTapradezavibhaktikA jaghanya aura utkRSTakAla asaMkhyAta pugala parivartanapramANa anantakAla hai / athavA kSapakakI apekSA varpapRthaktva hai / anantAnuvandhIcatuSkakI pradezavibhaktikA kAla mithyAtvake samAna hI hai / kevala itanA bheda hai ki anantAnuvandhIcatuSkakI anutkRSTapradezavibhaktikA jaghanyakAla antamuhUrta hai / isakA kAraNa yaha hai ki koI jIva anantAnuvandhacatuSkakA visaMyojana karake punaH usakA saMyojana karake phira bhI antarmuhUrta se usakA visaMyojana kara sakatA hai / cAro saMjvalanakapAya aura purupavedakI utkRSTapradezavibhaktikA jaghanya aura utkRSTakAla eka samaya hai / inhI pA~coM karmoMkI anutkRSTapradezavibhaktikA kAla anAdi-ananta, anAdi- sAnta aura sAdisAnta hai | inamese sAdi-sAnta jaghanya aura utkRSTakAla antarmuhUrta hai / strIvedakI utkRSTapradezavibhaktikA jaghanya aura utkRSTakAla eka samaya hai / strIvedI anutkRTapradezavibhaktikA jaghanyakAla varSapRthaktva se adhika daza hajAra varSa hai aura utkRSTa anantakAla hai / samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtvakI utkRSTa pradezavibhaktikA jaghanya aura utkRSTakAla eka samaya haiM / inhIM dono karmokI anutkRSTa pradezavibhaktikA kAla cUrNikArane svayaM kahA hI hai / 0 - jayanya pradezavibhaktikA kAla jAna karake kahanA cAhie // 207 // cUrNisU0
Page #305
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 22 ] uttara prakRtipradezavibhakti-antara-nirUpaNa 108. aMtaraM / 109. micchattassa ukkastapadesa saMtakampiyaMtaraM jahaNNukkasseNa anaMtakAlamasaMkhejjA poggalapariyaTTA / 110. evaM sesANaM kammANaM NedacvaM / 111. vari sammatta sammAmicchattANaM purisaveda-cadusaMjalaNANaM ca ukkassapadesavihattiaMtaraM Natthi / 112. aMtaraM jahaNNayaM jANidUNa davvaM / 113. NANAjIvehi bhaMgavicao duviho jahaSNukkarasabhedehi / aTThapada kADhUNa savvakammANaM davvo / 199 " vizeSArtha - isa sUtra se sUcita sarva karmoMkI jaghanya pradezavibhaktikA kAla uccAraNAvRtti ke anusAra isa prakAra hai - midhyAtva apratyAkhyAnAcaraNacatuSka, pratyAkhyAnAvaraNacatuSka aura lobhako chor3akara zeSa saMjvalanatrika, tathA nava nokapAyokI jaghanya pradezavibhaktikA jaghanya aura utkRSTakAla eka samaya hai / inhIM ukta karmoMkI ajaghanya pradezavibhaktikA kAla anAdiananta aura anAdi- sAnta hai / samyagmithyAtva aura samyaktvaprakRtikI jaghanya pradezavibhaktikA jaghanya aura utkRSTakAla eka samaya hai / inhIM dono karmAkI ajaghanya pradezavibhaktikA jaghanyakAla antarmuhUrta aura utkRSTakAla sAdhika eka sau battIsa sAgaropama hai / anantAnubandhIcatuSkakI jaghanyapradezavibhaktikA jaghanya aura utkRSTakAla eka samaya hai / anantAnubandhIcatuSkakI ajaghanya pradezavibhaktikA kAla tIna prakAra kA hai - anAdi - ananta, anAdi- sAnta aura sAdi-sAnta / iname se sAdi - sAntakAla jaghanyase antarmuhUrta aura utkarSase dezona ardhapudgala parivartanapramANa hai / saMjvalana lobhakI jaghanya pradezavibhaktikA jaghanya aura utkRSTakAla eka samaya hai / saMjvalana lobhakI ajaghanya pradezavibhaktikA kAla tIna prakAra kA hai - anAdiananta, anAdi-sAnta aura sAdi - sAnta / iname se sAdi-sAnta jaghanya aura utkRSTakAla antarmuhUrta -pramANa hai / cUrNisU 0 - ava pradezavibhaktikA antara kahate hai - midhyAtva ke utkRSTa pradezasatkarmakA jaghanya utkRSTa antara asaMkhyAta puDhalaparivartanapramANa anantakAla hai / isI prakAra zepa karmoMkA bhI jAnanA cAhie / vizeSatA kevala itanI hai ki samyagmithyAtva, samyaktvaprakRti, purupaveda aura cAro saMjvalanakapAyokI utkRSTapradezavibhaktikA antara nahIM hotA hai / mohanIyakarmakI sabhI prakRtiyokI pradezavibhaktikA jaghanya antara jAna karake kahanA cAhie arthAt kisI bhI karmakI jaghanya pradezavibhaktikA antara nahI hotA hai // 108 - 112 // cUrNisU00 - nAnA jIvokI apekSA bhaMgavicaya do prakArakA hai- javanya ora utkRSTa | unakA arthapada karake sarva karmoMkA bhaMgavicaya jAnanA cAhie // 113 // vizeSArtha - isa sUtra se sUcita sarva karmoMkA nAnAjIvokI apekSA bhaMgavicaya karaneke lie yaha arthapada hai - jo jIva utkRSTa pradezasatkarmakI vibhaktivAle hote hai, ve jIva anutkRSTa pradezasatkarmakI vibhaktivAle nahIM hote / tathA jo anutkRSTa pradezasatkarmakI vibhaktivAle hote haiM, ve utkRSTa pradezasatkarmakI vibhaktivAle nahIM hote hai I isa artha anusAra mohakI
Page #306
--------------------------------------------------------------------------
________________ 200 kasAya pAhuDa sutta [5 pradezavibhakti 114. sabakammANaM NANAjIvehi kAlo kAyavyo / 115. aMtaraM / NANAjIvehi savvakammANaM jahaNNeNa egsmo| ukkasseNa aNaMtakAlamasaMkhejA poggalapariyaTTA / sabhI prakRtiyoke kadAcit sarva jIva utkRSTa pradeza vibhaktivAle hote hai 1, kadAcit aneka jIva vibhaktivAle aura koI eka jIva avibhaktivAlA hotA hai 2, kadAcit aneka jIva vibhaktivAle aura aneka jIva avibhaktivAle hote hai 3 / isa prakAra tIna bhaMga hote hai| anutkRSTa pradezavibhaktike bhI isI prakAra tIna bhaMga jAnanA cAhie / isI prakAra sarva karmAke jaghanya ajaghanyapradezavibhaktivAle jIvoke bhI tIna-tIna bhaMga hote haiN| AdezakI apekSA kitane hI jIvoke ATha bhaMga taka hote haiM, so jayadhavalA TIkAse jAnanA cAhie / cUrNisU0-nAnA jIvokI apekSA pradezavibhaktike kAlakI prarUpaNA karanA caahie||114|| vizeSArtha-cUrNikArake dvArA sUcita aura uccAraNAcAryake dvArA prarUpita nAnAjIvokI apekSA sarva koMkI pradezasatkarmavibhaktikA kAla isa prakAra hai-mithyAtva, anantAnuvandhI Adi vAraha kapAya aura puruSavedako chor3akara zeSa ATha nokapAyokI utkRSTa pradezasatkarmavibhaktikA jaghanyakAla eka samaya hai aura utkRSTakAla AvalIkA asaMkhyAtavA~ bhAga hai| inhI kA~kI anutkRSTapradezasatkarmavibhaktikA sarvakAla hai / samyagmithyAtva, samyaktvaprakRti, cAro saMjvalana aura purupavedake utkRSTapradezasatkarmavibhaktikA jaghanyakAla eka samaya aura utkRSTakAla saMkhyAta samaya hai / inhI karmoMkI anutkRSTa pradezasatkarmavibhaktikA sarvakAla hai / nAnAjIvokI apekSA mohakarmakI sabhI prakRtiyoMkI jaghanya pradezasatkarmavibhaktikA jaghanyakAla eka samaya hai aura utkRSTakAla saMkhyAta samaya hai| sarva karmoMkI ajaghanya pradezasatkarmavibhaktikA sarvakAla hai / AdezakI apekSA utkRSTa-anutkRSTa aura jaghanya-ajaghanya pradezasatkarmavibhaktikA kAla jayadhavalA TIkAse jAnanA caahie| cUrNisU0-ava nAnA jIvokI apekSA pradezavibhaktikA antara kahate hai-nAnA jIvokI apekSA sarva karmoMkI pradezavibhaktikA jaghanya antara kAla eka samaya hai aura utkRSTa antara asaMkhyAta pudgalaparivartanapramita anantakAla hai / / 115 // vizepArtha-mUlaprakRtipradezavibhaktikA jina vAIsa anuyogadvAroMse isa adhikArake prAraMbhame varNana kiyA gayA hai, uname sannikarpako milAkara teIsa anuyogadvArose uttaraprakRtipradezavibhaktikA varNana karanA krama-prApta thA / kintu grantha-vistArake bhayase cUrNikArane unase kevala svAmitva, eka jIvakI apekSA kAla aura antara kahakara nAnAjIvAkI apekSA bhaMgavicaya, aura kAlake jAnanekI sUcanA karate hue nAnAjIvokI apekSA pradezavibhaktikA antara kahA hai, tathA Age alpabahutva khege| madhyavartI zeya solaha anuyogadvArokA dazAmarzakarUpame kathana kiyA gayA hai, ataeva vizeSa jijJAsujanoko zeSa anuyogadvArose pradezavibhaktikaM vizaMpaparijJAnArtha jayadhavalA TIkA dekhanA cAhie /
Page #307
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 22 ] uttaraprakRtipradezavibhakti-alpabahutva-nirUpaNa 201 116. appAcahuaM / 117. savvatthovama paJcakakhANamANe ukassapadesasaMtakampaM / 118. ko ukassapadesasaMttakrammaM visesAhiyaM / 119. mAyAe ukkassapadesa saMta kamma visesAhiyaM / 120. lobhe ukkastapadesa saMtakammaM visesAhiyaM / 121. pacakakhANamANe ukassapadesa saMtakammaM visesAhiyaM / 122. kodhe ukassapadesa saMtakammaM visesAhiyaM / 123. mAyAe ukastapadesa saMtakaramaM visesAhiyaM / 124, lobhassa ukkassapadesa saMtakammaM visesAhiyaM / 125. anaMtANuvaMdhimANe ukkastapadesa saMtakammaM visesAhiyaM / 126. kothe ukkassapadesasaMtakammaM visesAhiyaM / 127 mAyAe ukkastapadesa saMtakampaM visesAhiyaM / 128, lobhe ukkastapadesa saMtakammaM visesAhiyaM / 129. sammAcchitte ukkassapadesa saMtakammaM visesAhiyaM / 130. sammatte ukkarasapadesa saMtakammaM visesAhiyaM / 131. micchatte ukkastapadesa saMtakammaM vise sAhiyaM / 132. isse ukkastapadesa saMtakammamaNaMtaguNaM / -apratyAkhyAnAvaraNa cUrNi sU0 - aba pradezasatkarmasambandhI alpabahutva kahate haiN| mAnakapAyame utkRSTa pradezasatkarma sabase kama hai / isase apratyAkhyAnAvaraNa krodhakapAyame utkRSTa pradezasatkarma vizeSa adhika hai / isase apratyAkhyAnAvaraNa mAyAkapAyame utkRSTa pradezasatkarma vizeSa adhika hai / isase apratyAkhyAnAvaraNa lobhakapAyame utkRSTa pradezasatkarma vizeSa adhika hai / / 116-120 // cUrNi sU0 - apratyAkhyAnAvaraNa lobhakapAyake utkRSTa pradeza satkarma se pratyAkhyAnAvaraNa mAnakapAyame utkRSTa pradezasatkarma vizeSa adhika hai / isase pratyAkhyAnAvaraNa krodhakapAyame utkRSTa pradezasatkarma vizeSa adhika hai / isase pratyAkhyAnAvaraNa mAyAkapAyame utkRSTa pradezasatkarma vizeSa adhika hai / isase pratyAkhyAnAvaraNa lobhakapAyame utkRSTa pradeza satkarma vizeSa adhika hai / / 121 - 124 // cUrNisU0[0 - pratyAkhyAnAvaraNa lobhakapAyake utkRSTa pradezasatkarmase anantAnubandhI mAkapA utkRSTa pradezasatkarma vizeSa adhika hai / isase anantAnuvandhI kovakapAya utkRSTa pradezasatkarma vizeSa adhika hai / isame anantAnubandhI mAyAkapAyame utkRSTa pradezasatkarma vizeSa adhika hai / isase anantAnubandhI lobhakapAyame utkRSTa pradeza satkarma vizeSa adhika hai / / 125-128 / / cUrNisU0 - anantAnuvandhI lobhake utkRSTa pradezasatkarmasa samyagmithyAtvame utkRSTa pradezasatkarma vizeSa adhika hai / samyagmithyAtvake utkRSTa pradezasatkarma samyaktvakRtima utkRSTa pradezasatkarma vizeSa adhika hai / samyaktvaprakRti ke utkRSTa pradezasatkarmase miLavAvaprakRtibhe utkRSTa pradezasatkarma vizeSa adhika hai / midhyAtvaprakRtike utkRSTa pradezane hAmyaprakRti utkRSTa pradezasatkarma anantaguNA hai / / / 129-132 // 26
Page #308
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sunta [ 5 pradezavibhakti 133. radIe ukastapadesa saMtakammaM visesAhiyaM / 134. itthavede ukassapadesasaMtakammaM saMkhejaguNaM / 135. soge ukkassapadesa saMtakammaM visesAhiyaM / 136. aradIe ukkastapadesa saMtakammaM visesAhiyaM / 137. gavaM sayavede ukassapadesa saMta kammaM visesAhiyaM / 138. durguchAe ukassapadesa saMtakammaM visesAhiyaM / 139. bhae ukkassapadesa saMtakammaM visesAhiyaM / 140 purisavede ukkastapadesa saMtakammaM visesAhiyaM / 141. ko saMjalaNe ukkastapadesa saMta kammaM saMkhejjaguNaM / 142. mANasaMjalaNe ukarasapadesasaMtakammaM visesAhiyaM / 143. mAyAsaMjalaNe ukassapadesa saMta kammaM visesAhiyaM / 144. lobhasaMjalaNe ukassapadesa saMtakammaM bisesAhiyaM / 145. NirayagadIe savvatthovaM sammAmicchattassa ukassapadesa saMtakammaM / 146. apaccakkhANamANe ukastapadesa saMtakammamasaMkhejaguNaM / 147. kodhe ukkassapadesa saMta kamma visesAhiyaM / 148. mAyAe ukkastapadesa saMtakammaM visesAhiyaM / 149. lobhe ukkassapadesasaMtakammaM visesAhiyaM / 202 0 cUrNisU0 - hAsyaprakRtike utkRSTa pradezasatkarmase ratiprakRtise utkRSTa pradezasatkarma vizepa adhika hai / ratiprakRtike utkRSTa pradezasatkarmase strIvedama utkRSTa pradezasatkarma saMkhyAtaguNA hai | strIvedake utkRSTa pradezasatkarmase zokaprakRtime utkRSTa pradezasatkarma vizeSa adhika hai / zokaprakRtike utkRSTa pradezasatkarma se aratiprakRtime utkRSTa pradezasatkarma vizeSa adhika hai / aratiprakRtike utkRSTa pradezasatkarma se napuMsakavedame utkRSTa pradezasatkarma vizeSa adhika haiM / napuMsaka - vedake utkRSTa pradezasatkarmase jugupsAprakRtime utkRSTa pradezasatkarma vizeSa adhika hai / jugupsAprakRtike utkRSTa pradezasatkarmase bhayaprakRtime utkRSTa pradezasatkarma vizeSa adhika haiM / bhayaprakRtike utkRSTa pradezasatkarmase puruSavedame utkRSTa pradezasatkarma vizeSa adhika hai / purupavedake utkRSTa pradezasatkarmase saMjvalanakrodhakapAyame utkRSTa pradezasatkarma saMkhyAtaguNA hai / saMjvalanakrodhakapAyake utkRSTa pradezasatkarma se saMjvalanamAnakapAya utkRSTa pradezasatkarma vizeSa adhika haiM / saMjvalanamAnakapAyake utkRSTa pradezasatkarma se saMjvalanamAyAkapAyame utkRSTa pradezasatkarma vizeSa adhika hai / saMJcalanamAyAkapAyake utkRSTa pradezasatkarmase saMjvalana lobhakapAyame utkRSTa pradezasatkarma vizeSa adhika hai // 133 -144 // cUrNim 0 - narakagatimai samyagmithyAtvakA utkRSTa pradezasatkarma vakSyamANa paDhokI apekSA sabase kama hai / samyagmithyAtvase utkRSTa pradezasatkarma se apratyAkhyAnAvaraNa mAnakapAyama utkRSTa pradezasatkarma asaMkhyAtaguNA hai / apratyAkhyAnAvaraNamAnaka pAyake utkRSTa pradezasatkarmase apratyAkhyAnAvaraNakodhakapAyameM utkRSTa pradezasatkarma vizeSa adhika hai / apratyAkhyAnAvaraNakrodhakapAyake utkRSTa pradezasatkarmase apratyAkhyAnAvaraNa mAyApAyame utkRSTa pradezasatkarma vizeSa adhika hai / apratyAkhyAnAvaraNa mAyAkapAvakaM utkRSTa pradezasatkarma apratyAkhyAnAvaraNa lobhakapAya utkRSTa pradeza vizeSa adhika hai / / 115-149 //
Page #309
--------------------------------------------------------------------------
________________ 203 gA0 22] uttaraprakRtipradezavibhakti-alpabahutva-nirUpaNa 150. paccakkhANamANe ukkassapadesasaMtakamma visesAhiyaM / 151. kodhe ukkassapadesasaMtakammaM visesAhiyaM / 152. mAyAe ukassapadesasaMtakammaM visesAhiyaM / 153. lobhe ukastapadesasaMtakammaM visesAhiyaM / 154. aNaMtANubaMdhimANe ukkassapadesasaMtakammaM visesAhiyaM / 155. kodhe ukkassapadesasaMtakasmaM visesAhiyaM / 156. mAyAe ukassapadesasaMtakammaM visesAhiyaM / 157. lobhe ukassapadesasaMtakammaM visesAhiyaM / 158. sammatte ukassapadesasaMtakamma visesAhiyaM / 159. micchatte ukassapadesasaMtakammaM visesAhiyaM / 160. hasse uksspdessNtkmmmnnNtgunnN| 161. radIe ukkassapadesasaMtakammaM visesAhiyaM / 162. itthivede ukkassapadesasaMtakammaM saMkhejaguNaM / 163. soge ukkassapadesasaMtakasmaM visesAhiyaM / 164. aradIe ukassapadesasaMtakamma vise sAhiyaM / 165, NavaMsayavede ukkassapadesasaMtakammaM visesAhiyaM / 166. duguMchAe cUrNisU0-apratyAkhyAnAvaraNa-lobhakapAyake utkRSTa pradezasatkarmase pratyAkhyAnAvaraNamAnakapAyame utkRSTa pradezasatkarma vizeSa adhika hai| pratyAkhyAnAvaraNa-mAnakapAyake utkRSTa pradezasatkarmase pratyAkhyAnAvaraNa krodhakapAyame utkRSTa pradezasatkarma vizepa adhika hai| pratyAkhyAnAvaraNa krodhakapAyake utkRSTa pradezasatkarmase pratyAkhyAnAvaraNa-mAyAkapAyameM utkRSTa pradezasatkarma vizeSa adhika hai / pratyAkhyAnAvaraNa-mAyAkapAyake utkRSTa pradezasatkarmase pratyAkhyAnAvaraNa lobhakapAyame utkRSTa pradezasatkarma vizeSa avika hai // 150-153 // cUrNisU0-pratyAkhyAnAvaraNa-lobhakapAyake utkRSTa pradezasatkarmase anantAnuvandhImAnakapAyameM utkRSTa pradezasatkarma vizepa adhika hai / anantAnubandhI-mAnakapAyake utkRSTa pradezasatkarmase anantAnuvandhI-krodhakapAyameM utkRSTa pradezasatkarma vizeSa adhika hai / anantAnubandhIkrodhakapAyake utkRSTa pradezasatkarmase anantAnubandhI-mAyAkapAyame utkRSTa pradezasatkarma vizeSa adhika hai| anantAnubandhI-mAyAkapAyake utkRSTa pradezasatkarmase anantAnubandhI-lobhakapAyame utkRSTa pradezasatkarma vizepa adhika hai // 154-157 // _ cUrNisU0-anantAnubandhI-lobhakapAyake utkRSTa pradezasatkarmase samyaktvaprakRtime utkRSTa pradezasatkarma vizepa adhika hai| samyaktvaprakRtike utkRSTa pradezasatkarmase mithyAtvaprakRtime utkRSTa pradezasatkarma vizepa adhika hai| mithyAtvaprakRtike utkRSTa pradezasatkarmase hAsyaprakRtime utkRSTa pradezasatkarma anantaguNita hai / hAsyaprakRtike utkRSTa pradezasatkarmase ratiprakRtime utkRSTa pradezasatkarma vizepa adhika hai / ratiprakRtike utkRSTa pradezasatkarmase strIvedame utkRSTa pradezasatkarma saMkhyAtaguNA hai / strIvedake utkRSTa pradezasatkarmase zokaprakRtime utkRSTa pradezasatkarma vizeSa adhika hai| zokaprakRti ke utkRSTa pradezasatkarmase aratiprakRtime utkRSTa pradezamatkarma vizeSa adhika hai / aratiprakRtike utkRSTa pradezasatkarmame napuMsakavedamai utkRSTa pradezamatkarma vizeSa adhika hai / napuMsakavedake utkRSTa pradezasatkarmase jugupsAprakRtime utkRSTa pradezasatkarma vizeSa
Page #310
--------------------------------------------------------------------------
________________ 204 kasAya pAhuDa sutta [5 pradezavibhakti ukkassapadesasaMtakammaM visesAhiyaM / 167. bhae ukassapadesamaMtakammaM visesAhiyaM / 168. purisavede ukkassapadesasaMtakamyaM vise sAhiyaM / 169. mANasaM jalaNe ukkassapadesasaMtakammaM visesAhiyaM / 170. kodhasaMjalaNe ukkassapadesasaMtakammaM visesAhiyaM / 171. mAyAsaMjalaNe ukkassapadesasaMtasamma visesAhiyaM / 172. lobhasaMjalaNe ukkassapadesasaMtakammaM visesAhiyaM / 173. evaM sesANaM gadINaM NAdUNa NedavyaM / 174. eI diesu savyatthovaM sammatte ukassapadesasaMtakammaM / 175. sammAmicchatte ukassapadesasaMtakammamasaMkhejaguNaM / 176. apaJcakkhANamANe ukkastapadesasaMtakammapasaMkhejaguNaM / 177. kohe ukassapadesasaMtakammaM visesAhiyaM / 178. mAyAe ukassapadesasaMtasammaM visesAhiyaM / 179. lobhe ukassapadesasaMtakamma visesAhiyaM / 180. paccaskhANamANe uskassapadesasaMtakasmaM visesAhiyaM / 181. kohe ukkassapadesasaMtakamyaM visesAhiyaM / 182. mAyAe ukkassapadesasaMtakammaM visesAhiyaM / adhika hai / jugupsAprakRtike utkRSTa pradezasatkarmase bhayaprakRtima utkRSTa pradezasatkarma vizeSa adhika hai / bhayaprakRtike utkRSTa pradezasatkarmase puruSavedame utkRSTa pradezasatkarmase vizeSa adhika hai / / 158-168 // cUrNimU0-purupavedake utkRSTa pradezasatkarmase saMjvalanamAname utkRSTa pradezasatkarma vizepa adhika hai / - saMjvalanamAnake utkRSTa pradezasatkarmase saMjvalanakrodhame utkRSTa pradezasatkarma vizeSa adhika hai / saMjvalanakrodhake utkRSTa pradezasatkarmase saMcalanamAyAma utkRSTa pradezasatkarma vizeSa adhika hai| saMjvalanamAyAke utkRSTa pradezasatkarmame saMjvalanalobhame utkRSTa pradezasatkarma vizeSa adhika hai / isI prakArase zeSagatiyoM kA alpabahutva jAna karake lagAnA cAhie / / 169-173 / / cUrNim 0-ekendriyome samyaktvaprakRtime utkRSTa pradazasatkarma vakSyamANa padokI apekSA sabase kama hai / samyaktvaprakRtike utkRSTa pradezasatkarmase samyagmithyAtvaprakRtime utkRSTa pradezasankarma asaMkhyAtaguNA hai / samyagmithyAtvaprakRtike utkRSTa pradezasatkarma me apratyAkhyAnAvaraNamAnakapAyameM utkRSTa pradezasatkarma asaMkhyAtaguNA hai / apranyAkhyAnAvaraNa-mAnakapAyake utkRSTa pradezasatkarmase apratyAkhyAnAvaraNa-krodhakapAyamai utkRSTapradaMzayakarma vizeSa adhika hai / apratyAkhyAnAvaraNa-krodhakapAyake utkRSTapradezasatkarmase apratyAkhyAnAvaraNa-mAyAkapAyamai utkRSTapradezasatkarma vizeSa adhika hai| apratyAkhyAnAvaraNa-mAyAkapAyake utkRSTapradezamakarmame apratyAkhyAvaraNa lobhakayAyame utkRSTa pradezasatkarma vizeSa adhika hai // 174-179 // cUrNisU 0-apratyAkhyAnAvaraNa-lobhakapAyaka utkRSTa pradezasatkarmase pratyAkhyAnAvaraNa mAnakayAyameM utkRSTa pradezasatkarma vizeSa adhika hai| pratyAkhyAnAvaraNa-mAnakamAyake utkRSTa pradezasatkarmase pratyAkhyAnAvaraNa-krocakapAyamai utkRSTa pradezasatkarma vizeSa adhika hai / pratyAkhyAnAvaraNa kAdhakapAyake utkRSTa pradezasatkarmase pratyAkhyAnAvaraNa-mAyAkapAyamai utkRSTa pradezamankarga vizeSa
Page #311
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 22] uttaraprakRtipradezavibhakti alpavahutva-nirUpaNa 183. lobhe uskassapadesasaMtakammaM visesAhiyaM / 184. aNaMtANuvaMdhimANe ukkastapadesasaMtakammaM visesAhiyaM / 189. kohe ukkassapadesasaMtakaramaM visesAhiyaM / 186. mAyAe ukjhassapadesasaMtakasmaM bisesAhiyaM / 187. lobhe ukkastapadesasaMtakammaM visesAhiyaM / 188. micchatte ukkalsapadesasaMtakammaM visesAhiyaM / 189. hasse uksassa. pdessNtkmmmnnNtgunnN| 190. radIe ukkarasapademasaMtakammaM visesAhiyaM / 191. itthivede ukkassapadesasaMtakasmaM saMkhejjaguNaM / 192. soge ukkassapadesasaMtasamma visesAhiyaM / 193. aradIe ukassapadesasaMtakasmaM visesAhiyaM 194. Nayusayavede ukkassapadesasaMtakammaM visesAhiyaM / 195. duguMchAe ukastapadesasaMtakama visesAhiyaM / 196. bhae ukjhassapadesasaMtakammaM visesAhiyaM / 197. purisavede ukkaramapadesasaMtakammaM visesAhiyaM / 198. mANasaMjalaNe ukkassapadesasaMtakammaM visesAhiyaM / 199. kohe uvakarasaadhika hai / pratyAkhyAnAvaraNa-mAyAkapAyake utkRSTa pradezasatkarmase pratyAkhyAnAvaraNa-lobhakapAyame utkRSTa pradezasatkarma vizepa adhika hai // 180-183 // cUrNimU0-pratyAkhyAnAvaraNa-lobhakapAyake utkRSTa pradezasatkarmase anantAnuvandhImAnakapAyame utkRSTa pradezasatkarma vizeSa adhika hai / anantAnubandhI mAnakapAyake utkRSTa pradezasatkarmase anantAnuvandhI krodhakapAyame utkRSTa pradezasatkarma vizeSa adhika hai| anantAtuvandhI krodhakapAyake utkRSTa pradezasatkarmase anantAnuvandhI mAyAkapAyame utkRSTa pradezasatkarma vizeSa adhika hai / anantAnubandhI mAyAkapAyake utkRSTa pradezasatkarmala anantAnuvandhI lobhakapAyame utkRSTa pradezasatkarma vizeSa adhika hai // 184 187 // cUrNisU 0-anantAnuvandhI-lobhakapAyake utkRSTa pradezasatkarmame mithyAtvaprakRtime utkRSTa pradezasatkarma vizepa adhika hai / mithyAtvaprakRtike utkRSTa pradezasatkarma ne hAsyaprakRtile utkRSTa pradezasatkarma anantaguNA hai| hAsyaprakRtike utkRSTa pradezasatkarmase ratiprakRtise utkRSTa pradezasatkarma viropa adhika hai / ratiprakRtike utkRSTa pradezasatkarmase strIvedame utkRSTa pradezasatkarmasaMkhyAtaguNA hai / strIvedake utkRSTa pradezasatkarmase zokaprakRtime utkRSTa pradezasatkarma vizeSa adhika hai / zokaprakRtike utkRSTa pradezasatkarmase aratiprakRtime utkRSTa pradezasatkarma vizeSa adhika hai| aratiprakRtike utkRSTa pradezasatkarmase napuMsakavedame utkRSTa prazasatkarma vizeSa adhika hai| napuMsakavedaka utkRSTa pradezasatkarmane jugupsAprakRtime utkRSTa pradezasatkarma vizeSa adhika hai / jugupsAprakRtike utkRSTa pradezasatkarmase bhayaprakRtima utkRSTa pradezasatkarma vinaya adhika hai / bhayaprakRtike utkRSTa pradezasatkarmase puruSavedame utkRSTa pradezAmatkarma vizeSa adhika hai // 188-197 // cUrNima0-purupaveTake utkRSTa pradezasatkarmaga mamvalanamAname unSTa pradaMgamarma
Page #312
--------------------------------------------------------------------------
________________ 206 kasAya pAhuDa sutta [ 5 pradezavibhakti padesa saMta kammaM visasAhiyaM / 200 mAyAe ukkassapadesa saMtakammaM visesAhiyaM / 201. lohe ukkassapadesa saMtakammaM vise sAhiyaM / 202. jahaNNadaMDao ogheNa sakAraNoM bhaNihidi / 203. savvatthovaM sammatte jahaNapadesasaMtakammaM / 204. sammAmicchatte jahaNNapadesa saMta kammamasaMkhejjaguNaM / 205. keNa kAraNeNa 1206. sampatte uccelilade sammAmicchatta' jeNa kAleNa unbelledi edammi kAle ekkaM pi padesaguNahANiTThANaMtaraM Natthi edeNa kAraNeNa / 207. anaMtANuvaMdhimANe jahaNNapadesa saMtakammamasaMkhejjaguNaM / 208. kohe jahaNNapadesa saMta kammaM visesAhiyaM / 209. mAyAe jahaNNapadesa saMtakammaM visesAhiyaM / 210. lobhe jahaNNapadesa saMtakammaM visesAhiyaM / 211. micchatte jahaNNapadesasaMtakammamasaMkhejjaguNaM / 212. apacakkhANamANe jahaNNapadesa saMtakammamasaMkhejjaguNaM / 213. kohe vizeSa adhika hai / saMjvalanamAnake utkRSTa pradezasatkarma se saMjvalanakrodha se utkRSTa pradezasatkarma vizeSa adhika hai / saMjvalanakrodhake utkRSTa pradezasatkarma se saMjvalanamAyAme utkRSTa pradezasatkarma vizeSa adhika hai / saMjvalanamAyA ke utkRSTa pradezasatkarma se saMjvalanalobhame utkRSTa pradezasatkarma vizeSa adhika hai | 198-201 // - samyaktva cUrNisU0 (0 - aba odhakI apekSA jadhanya alpabahutvadaMMDakako sakAraNa kahegeprakRtime jaghanya pradeza satkarma vakSyamANa padokI apekSA sabase kama hai / samyaktva prakRtike jaghanya pradezasatkarmase samyagmithyAtvame jaghanya pradeza satkarma asaMkhyAtaguNA hai / 202-204 // zaMkAcU 0 - isakA kyA kAraNa hai ? || 205 || samAdhAnacU 0 - isakA kAraNa yaha hai ki samyaktvaprakRti ke udvelanA kara dene para tadanantara jisa kAlase samyagmithyAtvakI udvelanA karegA, usa kAlame eka bhI pradezaguNahAnisthAnAntara nahI pAyA jAtA // 206 // cUrNi sU0 - samyagmithyAtva ke jaghanya pradezasatkarma se anantAnuvandhI-mAnakapAyame jaghanya pradezasatkarma asaMkhyAtaguNA hai / anantAnubandhI- mAnakapAyake jaghanya pradezasatkarma se anantAnubandhIkrodhakaSAyame jaghanya pradezasatkarma vizeSa adhika hai / anantAnubandhI- krodhakapAyake jaghanya pradezasatkarmase anantAnubandhI- mAyAkapAyame jaghanya pradezasatkarma vizepa adhika hai / anantAnubandhImAyAkapAyase anantAnubandhI-lobhakapAyame jaghanya pradezasatkarma vizeSa adhika hai / anantAnuvandhI-lobhakapAyake jaghanya pradezasatkarmase midhyAtvaprakRtimaM jaghanya pradezasatkarma amaMkhyAtaguNA hai || 207-211 // cUrNisU 0 - mithyAtvaprakRtike jaghanya pradezasatkarmase apratyAkhyAnAvaraNa- mAnakapAyamai jaghanya pradezasatkarma asaMkhyAtaguNA hai / amalAkhyAnAvaraNa- mAnakapAyake jaghanya pradezasatkarmane apratyAkhyAnAvaraNa- krodhakapAyame jayanya pradezasatkarma vizeSa adhika hai / apratyAkhyAnAvaraNa
Page #313
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 22] uttaraprakRtipradezavibhakti-alpavahutva-nirUpaNa 207 jahaNNapadasasaMtakammaM visesAhiyaM / 214. mAyAe jahaNNapadesasaMtakammaM visesAhiyaM / 215. lobhe jahaNNapadesasaMtakammaM visesAhiyaM / 216. paJcakkhANamANe jahaNNapadesasaMtakammaM visesAhiyaM / 217. kohe jahaNNapadesasaMtakammaM visesAhiyaM / 218. mAyAe jahaNNapadesasaMtakamma visesAhiyaM / 219. lobhe jahaNNapadesasaMtakammaM visesAhiyaM / 220, kohasaMjalaNe jahaNNapadesasaMtakammamaNaMtaguNaM / 221. mANasaMjalaNe jahaNNapadesasaMtakammaM visesAhiyaM / 222. purisavede jahaNNapadesasaMtakammaM visesAhiyaM / 223. mAyAsaMjalaNe jahaNNapadesasaMtakammaM visesAhiyaM / 224. NabuMsayavede jhnnnnpdessNtkmmmsNkhejjgunnN| 225. itthivedassa jahaNNapadesasaMtakammaM visesAhiyaM / 226. hasse jahaNNapadesasaMtakammamasaMkhejjaguNaM / 227. radIe jahaNNapadesasaMtakammaM visesAhiyaM / 228. sogejahaNNapadesasaMtakamma saMkhejjaguNaM / 229. aradIe jahaNNapadesasaMtakammaM visesAhiyaM / krodhakapAyake jaghanya pradezasatkarmase apratyAkhyAnAvaraNa-mAyAkapAyame jaghanya pradezasatkarma vizepa adhika hai / apratyAkhyAnAvaraNa-mAyAkapAyake jaghanya pradezasatkarmase apratyAkhyAnAvaraNalobhakapAyame jaghanya pradezasatkarma vizepa adhika hai // 212-215 // cUrNisU0-apratyAkhyAnAvaraNalobhake jaghanya pradezasatkarmase pratyAkhyAnAvaraNamAnakapAyame jaghanya pradezasatkarma vizepa adhika hai| pratyAkhyAnAvaraNa-mAnakapAyake jaghanya pradezasatkamase pratyAkhyAnAvaraNa-krodhakapAyame jaghanya pradezasatkarma vizepa adhika hai| pratyAkhyAnAvaraNakrodhakapAyake jaghanya pradezasatkarmase pratyAkhyAnAvaraNa-mAyAkapAyame jaghanya pradezasatkarma vizeSa adhika hai / pratyAkhyAnAvaraNamAyAkapAyake jaghanya pradezasatkarmase pratyAkhyAnAvaraNalobhakapAyame jaghanya pradezasatkarma vizeSa adhika hai // 216-219 // cUrNisU0-pratyAkhyAnAvaraNa-lobhakapAyake jaghanya pradezasatkarmase saMjvalanakrodhame jaghanya pradezasatkarma anantaguNA hai| saMjvalanakrodhake jaghanya pradezasatkarmase saMjvalanamAname jaghanya pradezasatkarma vizepa adhika hai| saMjvalanamAnake jaghanya pradezasatkarmase purupavedame jaghanya pradezasatkarma vizepa adhika hai| purupavedake jaghanya pradezasatkarmase saMjvalanamAyAma jaghanya pradezasatkarma vizepa adhika hai| saMjvalanamAyAke jaghanya pradezasatkarmase napuMsakavedame jaghanya pradezasatkarma asaMkhyAtaguNA hai // 220-224 // cUrNisU0-napuMsakavedaka jaghanya pradezasatkarmase strIvedame jaghanya pradezasatkarma vizeSa adhika hai| strIvedake jaghanya pradezasatkarmase hAsyaprakRtima jaghanya pragasatkarma asaNyAtaguNA hai / hAsyaprakRtike jaghanya pradezasatkarmase ratiprakRtime jaghanya pradezasatkarma viropa adhika hai| ratiprakRtike jaghanyapradezasatkarmase zokaprakRtime jaghanya pradezasatkarma naMgyAtaguNA hai| zokaprakRtike jaghanya pradezasatkarmase aratiprakRtiga jaghanya prAmavarga vizeSa adhik| arani
Page #314
--------------------------------------------------------------------------
________________ 208 kasAya pAhuDa sunta [ 5 pradezavibhakti 230. durguchAe jahaNNapadesa saMtakammaM visesAhiyaM / 231. bhae jahaNNapadesasaMtakammaM visesAhiyaM / 232. lobhasaMjalaNe jahaNNapadesa saMtakammaM visesAhiyaM / 233. rigaIe savvatthovaM sampatte jahaNNapadesatakammaM / 234 sammAmicchatte jahaNNapadesa saMta kammamasaMkhejjaguNaM / 235. anaMtANurvadhimANe jahaNNapadesa saMtakammamasaMkhejjaguNaM / 236. kohe jahaNNapadesasaMtakammaM visesAhiyaM / 237. mAyAe jahaNNapadesa saMtaka visesAhiyaM / 238, lobhe jahaNNapade sasaMtakammaM visesAhiyaM / 239. micchate jahaNNa pade sasaMta kampamasaMkhejjaguNaM / 240. apaccakkhANamANe jaNa de sasaMtakampamasaMkhejjaguNaM / 241. kohe jahaNNapadesa saMtakammaM visesAhiyaM / 242. mAyAe jahaNNapadesa saMtakammaM visesAhiyaM / 243. lobhe jahaNNapadesa saMtakammaM visesAhiyaM / 244. paccakkhANamANe jahaNNavadesa saMtakammaM visesAhiyaM / 245. kohe jahaNNaprakRtike jaghanya pradeza satkarma se jugupsAprakRtime jaghanya pradezasatkarma vizeSa adhika hai / jugupsAprakRti ke jaghanya pradezasatkarma se bhayaprakRtime jaghanya pradezasatkarma vizeSa adhika hai / bhayaprakRti ke jaghanya pradezasatkarma se saMjvalanalobhame jaghanya pradezasatkarma vizeSa adhika hai / / 225-232 / / cUrNim 0 - narakagatime samyaktvaprakRtime jaghanya pradeza satkarma vakSyamANa padokI apekSA sabase kama hai / samyaktvaprakRti ke jaghanya pradezasatkarma se samyagmithyAtvaprakRtime jaghanya pradeza - satkarma asaMkhyAtaguNA hai / samyagmithyAtvaprakRti ke jaghanya pradezasatkarmase anantAnubandhI mAnakapAyame jaghanya pradezasatkarma asaMkhyAtaguNA hai| anantAnubandhI mAnakapAyake jaghanya pradezasatkarmase anantAnuvandhI krodhakapAyame jaghanya pradezasatkarma vizeSa adhika haiM / anantAnubandha krodhakapAya ke jaghanya pradezasatkarma se anantAnuvandhI mAyAkapAyame jaghanya pradezasatkarma vizepa adhika hai / anantAnuvandhI mAyAkapAyake javanya pradezasatkarmase anantAnuvandhI lobhakapAyameM jaghanya pradezasatkarma vizeSa adhika hai || 233-238 / / cUrNimU0 - anantAnuvandhI lobhakapAyake jaghanya pradeza satkarma se midhyAtvana kRtimaM jaghanya pradezasatkarma asaMkhyAtaguNA hai / mithyAtvaprakRtike jaghanya pradezasatkarma se apratyAkhyAnAvaraNamAnakapAyame jaghanya pradezasatkarma asaMkhyAtaguNA hai / apratyAkhyAnAvaraNa- mAnakapAyake jaghanya pradezasatkarmase apratyAkhyAnAvaraNa- krodhakapAyame jaghanya pradezasatkarma vizeSa adhika hai| apratyAkhyAnAvaraNa ko vakapAyake jaghanya pradezasatkarmase apratyAkhyAnAvaraNamAyAkapAyase jaghanya pradezasatkarma vizeSa adhika haiM / apratyAkhyAnAvaraNa mAyAkapAyake jaghanya pradeza apratyA syAnAvaraNa lobhakapAya javanya pradezasatkarma vizeSa adhika hai // 239-243 / / [0 - apratyAkhyAnAvaraNa lobhakapAyake jaghanya pradezasAmane pratyAkhyAnAvaraNamAkapAya jaghanya pradezamatkarma vizeSa adhika hai / pratyAkhyAnAvaraNamAnakapAyake jaghanya cUrNis
Page #315
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 22] uttaraprakRtipradezavibhakti-alpavahutva-nirUpaNa 209 padesasaMtakamma visesAhiyaM / 246. mAyAe jahaNNapadesasaMtakammaM visesAhiyaM / 247. lobhe jahaNNapadesasaMtakammaM visesAhiyaM / 248. itthivede jahaNNapadesasaMtakammamaNaMtaguNaM / 249. Nabusayavede jahaNNapadesasaMtakamAM saMkhejjaguNaM / 250. purisavede jahaNNapadesasaMtakammamasaMkhejjaguNaM / 251. hasse jahaNNapadesasaMtakammaM saMkhejjaguNaM / 252. radIe jahaNNapadesasaMtakammaM visesAhiyaM / 253. soge jahaNNapadesasaMtakammaM saMkhejjaguNaM / 254. aradIe jahaNNapadesasaMtakamAM vise sAhiyaM / 255. duguMchAe jahaNNapadesasaMtakammaM visesAhiyaM / 256. bhae jahaNNapadesasaMtakamma visesAhiyaM / / 257. mANasaMjalaNe jahaNNapadesasaMtakammaM visesAhiyaM / 258. kohasaMjalaNe jahaNNapadesasaMtakammaM visesAhiyaM / 259. mAyAsaMjalaNe jahaNNapadesasaMtakammaM visesaahiyN| 260. lohasaMjalaNe jahaNNapadesasaMtakammaM visesAhiyaM / 261.jahA NirayagaIe tahA savvAsu gaIsu |262.nnvri maNusagadIe oghN| pradezasatkarmase pratyAkhyAnAvaraNa krodhakapAyame jaghanya pradezasatkarma vizeSa adhika hai / pratyAkhyAnAvaraNakrodhakapAyake jaghanya pradezasatkarmase pratyAkhyAnAvaraNa mAyAkapAyama jaghanya pradezasatkarma vizepa adhika hai| pratyAkhyAnAvaraNa mAyAkapAyake jaghanya pradezasatkarmase pratyAkhyAnAvaraNa lobhakaSAyame jadhanya pradezasatkarma vizeSa adhika hai // 244-247 // cUrNim 0-pratyAkhyAnAvaraNa lobhakapAyake jaghanya pradezasatkarmase strIvedame jaghanya pradezasatkarma anantaguNA hai / strIvedake jaghanya pradezasatkarmase napuMsakavedame jaghanya pradezasatkarma saMkhyAtaguNA hai / napuMsakavedake jaghanya pradezasatkarmase puruSavedame jaghanya pradezasatkarma asaMkhyAtaguNA hai| purupavedake jaghanya pradezasatkarmase hAsyaprakRtime jaghanya pradezasatkarma saMkhyAtaguNA hai| hAsyaprakRtike jaghanya pradezasatkarmase ratiprakRtime jaghanya pradezasatkarma vizeSa adhika hai| ratiprakRtike jaghanya pradezasatkarmase zokaprakRtime jaghanya pradezasatkarma saMkhyAtaguNA hai / zokaprakRtike jaghanya pradezasatkarmame aratiprakRtime jaghanya pradezasatkarma vizepa adhika hai / aratiprakRtike jaghanya pradezasatkarmase jugupsAprakRtime jaghanya pradezasatkarma vizeSa adhika hai| jugupsAprakRtike javanya pradezasatkarmase bhayaprakRtime javanya pradezasatkarma vizeSa adhika hai // 248-256 // cUrNisU0-bhayaprakRtike jaghanya pradezasatkarmase saMcalanamAname jaghanya pradezasatkarma vizepa adhika hai| saMjvalanamAnake jaghanya pradezasatkarmase saMcalanakrodhame jaghanya pradezasatkarma vizepa adhika hai / saMjvalanakodhake jaghanya pradezasatkarmase saMcalanamAyAma jaghanya pradezasatkarma vizepa adhika hai / saMjvalanamAyAke jaghanya pradezasatkarmase saMjvalanalobhama jaghanya pradezasatkarma vizepa adhika hai| // 257-260 // cUrNima0-jisa prakArane narakagatime jaghanya pradezasakarmasambandhI alpabAba kA 27
Page #316
--------------------------------------------------------------------------
________________ 210 kasAya pAhuDa lutta [5 pradezavibhakti 263. eiMdiesu savvatthovaM sammatte jahaNNapadesasaMtakammaM / 264. sammAmicchatte jahaNNapadesasaMtakammamasaMkhejjaguNaM / 265. aNaMtANuvaMdhimANe jahaNNapadesasaMtakammamasaMkhejjaguNaM / 266. kohe jahaNNapadesasaMtakammaM visesAhiyaM / 267. mAyAe jahaNNapadesasaMtakammaM visesAhiyaM / 268. lobhe jahaNNapadesasaMtakasmaM visesAhiyaM / 269. micchatte jahaNNapadesasaMtakammamasaMkhejjaguNaM / 270. apaccarakhANamANe jahaNNapadesasaMtakammamasaMkhejjaguNaM / 271. kodhe jahaNNapadesasaMtakammaM visesAhiyaM / 272. mAyAe jahaNNapadesasaMtakammaM visesAhiyaM / 273. lobhe jahaNNapadesasaMtakamma visesAhiyaM / 274. paJcakkhANamANe jahaNNapadesasaMtakammaM visesAhiyaM / 275. kohe jahaNNapadesasaMtakammaM visesAhiyaM / 276. mAyAe jahaNNapadesasaMtakammaM visesAhiyaM / 277, lohe jahaNNapadesasaMtakammaM visesAhiyaM / hai, usI prakArase sarva gatiyome jAnanA cAhie / kevala manuSyagatime oghake samAna alpavahutva hai // 261-262 / / cUrNisU0-ekendriyome samyaktvaprakRtime jaghanya pradezasatkarma vakSyamANa sarva padokI apekSA sabase kama hai / samyaktvaprakRtike jaghanya pradezasatkarmase samyagmithyAtvaprakRtimeM jaghanya pradezasatkarma asaMkhyAtaguNA hai / samyagmithyAtvaprakRtike jaghanya pradezasatkarmase anantAnuvandhImAnakaSAyame jaghanya pradezasatkarma asaMkhyAtaguNA hai| anantAnubandhImAnakapAyake jaghanya pradezasatkarmase anantAnubandhIkrodhakaSAyame jaghanya pradezasatkarma vizeSa adhika hai| anantAnubandhIkrodhakapAyake jaghanya pradezasatkarmase anantAnubandhImAyAkaSAyame jaghanya pradezasatkarma vizepa adhika hai| anantAnubandhImAyAkapAyake jaghanya pradezasatkarmase anantAnuvandhIlobhakapAyame jaghanya pradezasatkarma vizepa adhika hai // 263-268 // cUrNisU0-anantAnuvandhIlobhakapAyake jaghanya pradezasatkarmase mithyAtvaprakRtime jaghanya pradezasatkarma asaMkhyAtaguNA hai| mithyAtvaprakRtike jaghanya pradezasatkarmase apratyAkhyAnAvaraNamAnakapAyame jaghanya pradezasatkarma asaMkhyAtaguNA hai| apratyAkhyAnAvaraNamAnakapAyake jaghanya pradezasatkarmase apratyAkhyAnAvaraNakrodhakapAyama jaghanya pradezasatkarma vizeSa adhika hai / apratyAkhyAnAvaraNakrodhakapAyake jaghanya pradezasatkarbhase apratyAkhyAnAvaraNamAyAkapAyame jaghanya pradezasatkarma vizepa adhika hai / apratyAkhyAnAvaraNamAyAkapAyake jaghanya pradezasatkarmase apratyAkhyAnAvaraNalobhakapAyame jaghanya pradezasatkarma vizepa adhika hai // 269-273 / / / cUrNisU0-apratyAkhyAnAvaraNalobhakapAyake jaghanya pradezasatkarmase pratyAkhyAnAvaraNamAnakapAyameM jaghanya pradezasatkarma vizepa adhika hai| pratyAkhyAnAvaraNamAnakapAyake jaghanya pradezasatkarmase pratyAkhyAnAvaraNakrodhakapAyame jaghanya pradezasatkarma vizaMpa adhika hai / pratyAkhyAnAvaraNakrodhakapAyake jaghanya pradezasatkarmase pratyAkhyAnAvaraNamAyAkapAyama jaghanya pradezasatkarma vizeSa adhika hai / pratyAkhyAnAvaraNamAyAkapAyake jaghanya pradezasatkarmame pratyAkhyAnA
Page #317
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 22] uttaraprakRtipradezavibhakti alpavahutva-nirUpaNa 278. purisavede jahaNNapadesasaMtakammamaNaMtaguNaM / 279. itthiveda jahaNNapadasasaMtakammaM saMkhejjaguNaM / 280. hasse jahaNNapadesasaMtakammaM sNkhejjgunnN| 281. radIe jahaNNapadesasaMtakammaM visesAhiyaM / 282. soge jahaNNapadesasaMtakammaM saMkhejjaguNaM / 283. aradIe jahaNNapadesasaMtakammaM visesAhiyaM / 284. NavaMsayavede jahaNNapadesasaMtakamma visesAhiyaM / 285. duguMchAe jahaNNapadesasaMtakamma visesAhiyaM / 286. bhae jahaNNapadesasaMtakammaM visesAhiyaM / 287. mANasaMjalaNe jahaNNapadesa saMtakammaM visesAhiyaM / 288. kohasaMjalaNe jahaNNapadesasaMtakamma visesAhiyaM / 289. mAyAsaMjalaNe jahaNNapadesasaMtakampaM visesAhiyaM / 290. lobhasaMjalaNe jahaNNapadesasaMtakammaM visesAhiyaM / 291. etto bhujagAraM padaNikkheva-baDDIo ca kaaybaao| varaNalobhakapAyame jaghanya pradezasatkarma vizeSa adhika hai // 274-277 // cUrNisU0-pratyAkhyAnAvaraNalobhakapAyake jaghanya pradezasatkarmase purupavedame jaghanya pradezasatkarma anantaguNA hai / purupavedake jaghanya pradezasatkarmase strIvedame jaghanya pradezasatkarma saMkhyAtaguNA hai / strIvedake jaghanya pradezasatkarmase hAsyaprakRtime jaghanya pradezasatkarma saMkhyAtaguNA hai / hAsyaprakRtike jaghanya pradezasatkarmase ratiprakRtime jaghanya pradezasatkarma vizeSa adhika hai / ratiprakRtike jaghanya pradezasatkarmase zokaprakRtime jaghanya pradezasatkarma saMkhyAtaguNA hai / zokaprakRtike javanyapradezasatkarmase aratiprakRtime jaghanya pradezasatkarma vizeSa adhika hai| aratiprakRtike jaghanya pradezasatkarmase napuMsakavedame jaghanya pradezasatkarma vizeSa adhika hai| napuMsakavedake jaghanya pradezasatkarmase jugupsAprakRtime jaghanya pradezasatkarma vizepa adhika hai| jugupsAprakRtike jaghanyapradezasatkarmase bhayaprakRtime jaghanya pradezasatkarma vizepa adhika hai // 278-286 // cUrNisU0-bhayaprakRtike jaghanya pradezasatkarmase saMjvalanamAnameM jaghanya pradezasatkarma vizepa adhika hai / saMjvalanamAnake jaghanya pradezasatkarmase saMjvalanakrodhame jaghanya pradezasatkarma vizepa adhika hai / saMjvalanakrodhake jaghanya pradezasatkarmase saMjvalanamAyAme jaghanya pradezasatkarma vizepa adhika hai / saMjvalanamAyAke jaghanya pradezasatkarmase saMjvalanalobhame jaghanya pradezasatkarma vizepa adhika hai // 287-290 // cUrNisU0-aba isame Age mujAkAra, padanikSepa aura vRddhikI prarUpaNA karanA cAhie // 291 // vizepArtha-bhujAkAra-anuyogadvArame bhujAkAra, alpatara aura avasthitaspa pradeza. satkarmakA vicAra kiyA gayA hai| jo jIva vivakSita karmake anya pradezasatkarmame adhika pradezasatkarmako prApta ho, vaha bhujAkAra-pradezavibhaktivAlA hai / jo jIva adhika pradeganakarmase alpa-pradezasatkarmako prApta ho, vaha alpatara-pradezavibhaktivAlA hai| jima jIvake vivakSina ho the
Page #318
--------------------------------------------------------------------------
________________ 212 kasAya pAhuDa sutta [5 pradezavibhakti 292. jahA ukkassayaM padesasaMtakammaM tahA saMtakammaTThANANi / __evaM padesavihattI samattA karmakA pradezasatkarma prathama samayake samAna dvitIya samayameM bhI vanA rahe, vaha avasthita-pradezavibhaktivAlA hai / jisa jIvake vivakSitakarmakA pahale pradezasatkarma na hokara vartamAna samayame navIna pradezasatkarma ho, vaha avaktavya-pradezavibhaktivAlA hai| bhujAkAra-pradezavibhaktimeM ina sabakA vistRta vivecana samutkIrtanA, svAmitva Adi teraha anuyogadvArose kiyA gayA hai| padanikSepa-adhikArame bhujAkAra-pradezasatkarmoMkA hI utkRSTa aura jaghanya padoke dvArA vRddhi-hAni aura avasthAnakA vizepa varNana kiyA gayA hai / isa adhikArame yaha batalAyA gayA hai ki koI jIva yadi vivakSita karmakA prathama samayame amuka pradezasatkarmavAlA ho, to adhikase adhika usake pradezasatkarmame kitanI vRddhi ho sakatI hai aura kamase kama kitanI vRddhi ho sakatI hai / isI prakAra yadi koI jIva vartamAna samayake pradezasatkarmase anantaravartI dvitIya samayameM alpapradeza satkarmavAlA ho, to usake satkarmame adhikase adhika kitanI hAni ho sakatI hai aura kamase kama kitanI hAni ho sakatI hai / yadi samAna pradezasatkarma vanA rahe, to kitane samaya taka banA rahegA, isa sabakA vicAra isa adhikArame samutkIrtanA, svAmitva aura alpavahutva ina tIna anuyogadvArose kiyA gayA hai / vRddhi adhikArame padanikSepakA hI paDguNI vRddhi aura hAnike dvArA pradezasatkarma-sambandhI vizeSa vicAra samutkIrtanAdi teraha anuyogadvArose kiyA gayA hai, so vizeSa jijJAsu janoko jayadhavalA TIkAke antargata uccAraNAvRttise jAnanA cAhie / cUrNisU0-jisa prakAra svAmitva Adi anuyogadvArose utkRSTa pradezasatkarmakA nirUpaNa kiyA gayA hai, usI prakArase pradezasatkarmasthAnokI bhI prarUpaNA karanA cAhie // 292 / / vizepArtha-cUrNikArane pradezasatkarmake svAmitvakA varNana karate hue pradezasatkarmasthAnokA bhI nirUpaNa kiyA hai, ataeva ve pradezavibhakti-adhikArakI samApti karate hue usake antame pradezasatkarmasthAnoke varNana karanekI bhI sUcanA uccAraNAcAryoM yA vyAkhyAnAcAryoMko kara rahe hai / pradezasatkarmasthAnokA varNana prarUpaNA, pramANa aura alpabahutvase kiyA gayA hai / karmoMke jaghanya pradezasatkarmasthAnase lekara utkRSTa pradezasatkarmasthAna takake sarva zAnokA nirUpaNa prarUpaNA-anuyogadvArame kiyA gayA hai| pramANa-anuyogadvAramai vatalAyA gayA hai ki pratyeka pharmake pradezasatkarmasthAna ananta hote haiN| pradezasatkarmasthAnokA alpavahutva pUrva prarUpita utkRSTa pradezasatkarmake alpabahutvake samAna hI jAnanA cAhie / arthAt jisa karmake pradezAya vizeSa adhika hote haiM, usa karmake satkarmasthAna bhI vizepa adhika hote haiN| saMkhyAtaguNita pradezAgravAle karmake satkarmasthAna saMkhyAtaguNita, asaMkhyAtaguNita pradezAgravAle karmake satkarmasthAna asaMkhyAtaguNita aura anantaguNita pradezAgravAle karmake satkarmasthAna anantaguNita hAta hai| isa prakAra pradezavibhakti samApta huI /
Page #319
--------------------------------------------------------------------------
________________ jhINAjhINAhiyAro 1. eto jhINamajhINaM ti padassa vihAsA kAyavvA / 2. taM jahA 3. asthi okaNAdo jhINaTThidiyaM, ukaDaNAdo jhINaTThidiyaM, saMkamaNAdo jhINaDidiyaM, udayAdo jhaTThidi / kSINAkSINAdhikAra cUrNisU0 - aba isase Age cauthI mUlagAthA ke 'jhINamajhINaM' isa pakI vibhApA karanA cAhie | vaha isa prakAra hai: - karmapradeza apakarSaNase kSINasthitika hai, utkarpaNase kSINasthitika hai, saMkramaNase kSINasthitika haiM aura udayase kSINasthitika hai // 1-3 // vizeSArtha- pariNAmavizeSase karma - pradeza kI adhika sthitike hasva yA kama karaneko apakarpaNa kahate hai / karmapradezo kI laghu sthiti ke pariNAmavizepase bar3hAneko utkarpaNa kahate hai / eka prakRti ke pradezako anya prakRtirUpa pariNamAneko saMkramaNa kahate haiM / karmoM ke yathAsamaya phala- pradAna karaneko udaya kahate hai / jisa sthitime sthita karma-pradezAma apakarSaNake ayogya hote hai, unhe apakarpaNase kSINasthitika kahate hai aura jisa sthitime sthita karma-pradezA apakarSaNa ke yogya hote haiM, unhe apakarpaNase akSINasthitika kahate hai / isI prakAra jisa sthitike karma-paramANu utkarpaNake ayogya hote hai, unheM utkarSaNase kSINasthitika aura utkarpaNa ke yogya karma - paramANuoko utkarpaNase akSINasthitika kahate hai / saMkramaNake ayogya karmaparamANuoko saMkramaNase kSINasthitika aura saMkramaNake yogya karma - paramANuoko saMkramaNase akSINasthitika kahate hai / jisa sthitime sthita karma - paramANu udayase nirjIrNa ho rahe hai, unhe udayase kSINasthitika kahate hai aura jo udayake yogya hai, arthAt Age nirjIrNa hoge, OM tAmrapatravAlI pratimeM isa sUtra ke anantara 'samukkittaNA parUvaNA samittamappAcahuaM cedi' yaha eka aura sUtra mudrita hai (dekho pR0 876) / para prakRta sthalako dekhate hue yaha sUtra nahIM, apitu jayadhavalA TIkAkA hI aza hai yaha spaSTa jJAta hotA hai / tADapatrIya pratime bhI isake sUtratvakI puSTi nahIM huI hai| 1 okDDaNA NAma pariNAmaviseseNa kammapadesANa TThidIe daharIkaraNa / tado jhINA appA oggabhAveNa vahidA hiMdI jassa padesaggassa ta okDugAdo jhIgahidiya savvakammANamatthi / avA okTuNAdo soNA parihINA jAhidI ta gacchaditti okaTTaNAdo jhaNahidigamidi samAmo vAyavvo / evamuvara savvattha / daddararrATThadiTThidapadesaggANa TriTadIe pariNAmaviseseNa vadrAvaNa upaTTaNA NAma / tatto jhINA didI jassata padesaggaM savyapayaDINamatthi / sakamAdo samayAviroheNa eyaparyaTapiTesANa aSNadayaTi pariNamaNakpaNAdo kSINA TThidI jassa ta pi padesaggamatthi sandhemi kammANa | udayAdo kammA pa dANapaNAdo zINA TiThadI jassa paDhesaggamma ta ca savvakammANamatthi ni / jayadha yn
Page #320
--------------------------------------------------------------------------
________________ 214 kasAya pAhuDa sutta [6 kSINAkSINAdhikAra 4. okaDDa NAdo jhINadvidiyaM NAma kiM ? 5. jaM kammamudayAvaliyambhaMtara dviyaM tamokaDDaNAdo jhINahidiyaM / jamudayAvaliyabAhire dvidaM tamokaDDaNAdo ajjhINadvidiyaM / 6. ukkaDDaNAdo jhINahidiyaM NAma kiM ? 7. jaM tAva udayAvaliyapaviTuM taM tAva ukkaDDaNAdo jhINadvidiyaM / 8. udayAvaliyavAhire vi atthi padesaggamukkaDDaNAdo jhINadvidiyaM / tassa nnidrisnnN| taM jahA / 9. jA samayAhiyAe udayAvaliyAe dvidI, edisse hidIe jaM padesaggaM tamAdiTuM' / 10. tassa padesaggassa jai samayAhiyAe AvaliyAe UNiyA kammahidI bidikatA baddhassa taM kammaM Na sakkA ukkaDDidu / 11. tasseva padesaggassa jai vi dusamayAhiyAe AvaliyAe aNiyAe kammahidI vidikaMtA taM pi ukkaDDaNAdo jhINahidiyaM / 12. evaM gaMtUNa jadi vi jahaNiyAe AvAhAe aNiyA kammadvidI vidikaMtA taM pi ukkaDDaNAdo jhINadvidiyaM / unheM udayase akSINasthitika kahate hai| mohanIyakarmakI kisa prakRtike karmapradeza utkarpaNa Adike yogya haiM, athavA yogya nahIM hai, isakA nirNaya isa kSINAkSINAdhikArame kiyA jaaygaa| zaMkAcU0---kaunase karma-pradeza apakarSaNase kSINasthitika haiM ? // 4 // samAdhAnacU0-jo karma-pradeza udayAvalIke bhItara sthita haiM, ve apakarpaNase kSINasthitika haiM / jo karma-pradeza udayAvalIke vAhira sthita haiM, ve apakarpaNase akSINasthitika vizeSArtha-udayAvalIke bhItara jo karma-pradeza sthita hai, unakI sthiti kA apakarpaNa nahIM ho sakatA hai, kintu jo karma-pradeza udayAvalIke vAhira avasthita hai, ve apakarpaNake prAyogya haiM, arthAt unakI sthitiko ghaTAyA jA sakatA hai / zaMkAcU0-kaunase karma-pradeza utkarpaNase kSINasthitika haiM ? samAdhAnacU0-jo karma-pradeza udayAvalIme praviSTa haiM, ve utkarpaNase kSINasthitika hai| kintu jo karma-pradezAgra udayAvalIse vAhira bhI avasthita hai, ve bhI utkarpaNase kSINAsthitika hote hai / isakA nidarzana ( udAdaraNa ) isa prakAra hai // 7-8 // cUrNimU0-eka samaya-adhika udayAvalIke antima samayame jo sthiti avasthita hai, usa sthitike jo pradezAgra haiM, ve yahaoNpara AdiSTa arthAt vivakSita haiN| usa karma-pradezAgrakI yadi baMdhaneke samayame lekara eka samayAdhika AvalIse kama karmasthiti vyatIta huI hai, to usa karma-pradezAgrakA utkarpaNa nahIM kiyA jA sakatA hai| usa hI karma-pradezAgrakI yadi do samayase adhika AvalIse kama karmasthiti vyatIta huI hai to vaha bhI utkarSaNase kSINasthitika hai, arthAt usa karmapradezAprakA bhI utkarpaNa nahIM kiyA jA sakatA / isa prakAra eka eka samaya bar3hAte hue yadi jaghanya AvAdhAse kama karmasthiti vyatIta huI hai, to vaha karma-pradezAgra bhI utkarpaName kSINasthitika hai, arthAta usakA bhI utkarpaNa nahIM kiyA jA sakatA // 9-12 // AdiTa vivakkhiyamidi| jayagha0
Page #321
--------------------------------------------------------------------------
________________ 215 gA0 22] kSINa-akSINasthitika-arthapada-nirUpaNa 13. samayuttarAe udayAvaliyAe tisse hidIe jaM padesaggaM tassa padesaggarasa jai jahaNiyAe AvAhAe samayuttarAe aNiyA kammahidI vidikaMtA taM padesaggaM sakkA AgAdhAmettamukkaDDidumekisse dvidIe nnisiNcidu| 14. jai dusamayAhiyAe AvAhAe UNiyA kammahidI vidikaMtA, tisamayAhiyAe vA AvAhAe UNiyA kammahidI vidikaMtA, evaM gaMtUNa vAseNa vA vAsapudhatteNa vA sAgarovameNa vA sAgarovamapudhatteNa vA UNiyA kammaTTidI vidikkatA taM savvaM padesaggaM ukkaDDaNAdo ajjhINahidiyaM / cUrNisU0-samayottara udayAvalIme, arthAt eka samaya-adhika udayAvalIke antima samayame jo sthiti avasthita hai, usa sthitike jo pradezAgra hai, usa pradezAgrakI yadi samayAdhika jaghanya AvAdhAse kama karmasthiti bIta cukI hai, to jaghanya AvAdhApramANa pradezAprakA utkarpaNa kiyA jA sakatA hai aura use uparima-anantara eka sthitime nipikta kiyA jA sakatA hai / yadi usa karma-pradezAgrakI do samaya-adhika AvAdhAse kama karmasthiti vIta cukI hai, athavA tIna samaya-adhika AvAdhAse kama karmasthiti vIta cukI hai, isa prakAra samayottara vRddhika kramase Age jAkara varpase, yA varpapRthaktvase, yA sAgaropamase, yA sAgaropamapRthaktvase, kama karmasthiti vyatikrAnta ho cukI hai, so vaha sarva karma-pradezAgra utkarpaNase akSINa-sthitika hai, arthAt unakA utkarpaNa kiyA jA sakatA hai aura anantara-uparima sthitime use nipikta bhI kiyA jA sakatA hai // 13-14 // vizeSArtha-kisI bhI vivakSita karmake baMdhaneke pazcAt jaba taka usakA kamase kama jaghanya AvAdhAkAla vyatIta na ho jAya, tabataka usakA utkarpaNa nahI kiyA jA sakatA hai| eka samaya adhika jaghanya AvAdhAkAlake vyatIta honepara usakA utkarpaNa kiyA jA sakatA hai aura use anantara sthitime niSikta bhI kiyA jA sakatA hai| isI bAtako spaSTa karate hue cUrNikArane batalAyA ki isa prakAra eka-eka samaya adhika karate hue jisa karmapradezAprakI sthiti varSa-pramANa bIta cukI ho, varSa-pRthaktvapramANa bIta cukI ho, athavA zatavarSa, sahasra varpa, lakSa varSa, sAgaropama, sAgaropama-pRthaktva, gata sAgaropama, yA sahasra sAgaropama, yA lakSa sAgaropama, yA koTisAgaropama, yA koTipRthaktva sAgaropama, yA antaH koDAkor3I-pRthaktva sAgaropama bhI vyatIta ho cukI ho, phira bhI usa karmakI jo sthiti avaziSTa rahI hai, vaha utkarpaNake yogya hai, kyoki usakI AvAdhApramANa atisthApanA bhI saMbhava hai aura eka samaya adhikase lekara bar3hate hue samayAdhika AvalI aura utkRSTa AvAdhAse kama sattara koDAkor3I sAgaropama-pramita nikSepa bhI saMbhava hai| isa prakAra udaya-sthitise pUrva kAlame ye hue karma-pradezAMkA utkarpaNake yogyaayogya bhAva batalAkara aba udayasthitime uttara kAlame ba~dhanevAle nayakabaddha samayaprabaddhoke pradezAgroke utkarpaNake yogya-ayogyabhAvakA nimpaNa karate -
Page #322
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sutta [6 kSINAkSINAdhikAra 15. samayAhiyAe udayAvaliyAe tisse ceva dvidIe padesaggassa egI samao pavaddhassa aicchido tti avatthu, do samayA pabaddhassa aicchidA tti avatthu, tiNNi samayA paddhassa aicchidA tti avatthu, evaM NiraMtaraM gaMtUNa AvaliyA pabaddhassa aicchidA tti avatthu / 16. tisse ceva hidIe padesaggassa samayuttarAvaliyA baddhasma aicchidA tti eso Adeso' hoja / 17. taM puNa padesaggaM kammahidi No sakkA ukkaDDidu, samayAhiyAe AvaliyAe UNiyaM kammahidi sakkA ukkddddidu| 18. ede viyappA jA samayAhiya-udayAvaliyA, tisse dvidIe padesaggassa / 19. ede ceya viyappA aparisesA jA dusamayAhiyA udayAvaliyA, tisse dvidIe padesaggassa / 20. evaM tisamayAhiyAe cadusamayAhiyAe jAca AvAdhAe AvaliyUNAe evadimAdo tti / 21. AvaliyAe samayUNAe UNiyAe AvAhAe evadimAe dvidIe jaM padesaggaM tassa ke viyappA ? 22. jasta padesaggassa* samayAhiyAe AvaliyAe UNiyA kammahidI vidikkatA taM pi padesaggamedisse dvidIe Natthi / 23. jassa cUrNisU0-jo pUrvame AdiSTa arthAt vivakSita samayAdhika udayAvalIkI antima sthiti hai, usa hI sthitike pradezAgrakA baMdhane ke samayase yadi eka samaya atikrAnta huA hai, to vaha avastu hai, arthAt usake pradezAgra isa vivakSita sthitime nahIM hai| yadi do samaya vandhakAlase vyatIta hue hai, to vaha bhI avastu hai / isa prakAra nirantara Age jAkara yadi vandhakAlase eka AvalI vyatIta huI hai, to vaha bhI avastu hai, arthAt tatpramANa karmapradezAgrokA utkarpaNa nahIM kiyA jA sakatA hai / yadi usa hI vivakSita sthitike pradezAgrakI vandhakAlase Age samayAdhika AvalI vyatIta huI hai, to vaha Adeza hogI, arthAt usake karma-pradezAgrokA vivakSita sthitime vasturUpase avasthita honA sambhava hai| yadi vaha pradezAgra karmasthiti pramANa haiM, to unakA utkarpaNa nahI kiyA sakatA hai / aura yadi samayAdhika AvalIse kama karmasthitipramANa hai, to unakA utkarpaNa kiyA jA sakatA hai / jo samayAdhika udayAvalI hai, usakI sthitike karmapradezAgrake ye sava vikalpa hai / jo dvisamayAdhika udayAvalI hai, usakI sthitike karmapradezAgrake bhI ye saba sampUrNa vikalpa jAnanA cAhie / isa prakAra trisamayAdhika, catuHsamayAdhikase lagAkara eka AvalIse kama AvAdhAkAla taka ye sarva vikalpa jAnanA cAhie // 15-20 / / zaMkAcU0-eka samaya-kama AvalIse hIna AvAdhAkI isa madhyavartI sthitima jo karma-pradezAgra hai, usake kitane vikalpa haiM // 21 // samAdhAnacU0-jisa pradezAgrakI samayAdhika AvalIse kama karmasthiti bIta cukI 1 Adizyata ityAdezo vivakSitasthitI vasturUpeNAvasthitaH pradeza Adeza iti yAvat / jayadha0 6 tAmrapatravAlo pratimeM 'padesaggassa' pada nahIM hai, para pUrvApara sandarbhako dekhate hue yaha pada honA cAhie / ( dekho pR0 884)
Page #323
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 22 ] kSINa akSINasthitika arthapada-nirUpaNa 27 padesaggassa dusamayAhiyAe AvaliyAe UNiyA kammaTThidI vidikkatA taM pittha / 24. evaM gaMtUNa jadehI esA TThidI ettieNa UNA kammaTThidI vidikkatA jassa padesaggassa tamedisse dvidIe par3hesaggaM hoja, taM puNa ukaDaNAdo jhINaDidiyaM / 25. evaM TTidimAdi kADhUNa jAva jahaNNiyAe AvAhAe ettieNa UNiyA kammaDidI vidikatA jassa padesaggassa taM pi padesaggamedisse dvidIe hoja / taM puNa savyamukkaDDaNAdo jhINaDidiyaM / 26. AvAdhAra samayuttarAe UNiyA kampaTThidI vidikkatA jassa padesaggassa taM pi edisse dvidIe padesaggaM hoa / taM puNa ukaDaNAdo jhINaDidiyaM / 27. teNa paramajjhINaTThidiyaM / 28. samaghRNAe AvaliyAe UNiyA AvAhA, edisse dvidIe vippA samattA / 29. dAdo dvidIdo samayuttarAe hidIe viyappe maNissAyo / 30. sA puNa kA TTidI | 31. dusamaNAe AvaliyAe UNiyA jA AvAhA esA sATThidI / 32. dAdisse die avatthaviyappA kettiyA 1 33. jAvadiyA heDilliyAe dvidIe hai, vaha pradezA bhI isa sthitime nahI hai / jisa pradeza kI do samaya adhika AvalIse hIna karmasthiti bIta cukI hai, vaha pradezAya bhI nahIM hai / isa prakAra eka eka samaya adhikake kramase Age jAkara jitanI yaha sthiti hai, usase hIna karmasthiti jisa pradezAgrakI vIta cukI hai, usakA pradezA isa sthitime honA sambhava hai, kintu vaha utkarSaNase kSINasthitika hai / isa sthitiko Adi karake jaghanya AvAdhA taka isa madhyavartI sthitise hIna karmasthiti jisa pradeza kI bIta cukI hai, usa pradezAyakA bhI isa sthitima honA sambhava hai / yaha sarva pharma- pradeza utkarpaNa se kSINasthitika hai / eka samaya adhika AvAdhAse hIna karmasthiti jisa pradezAgrakI bIta cukI hai, usa pradezAyakA bhI isa sthitime honA sambhava hai / vaha pradezA bhI utkarpaNa se kSINasthitika hai / usase paravartI pradezAya akSINasthitika jAnanA cAhie / isa prakAra eka samaya kama AvalIse hIna jo AbAdhA hai, usakI sthiti ke vikalpa samApta hue / / 22-28 / / cUrNisU0- - aba isa pUrva-niruddha sthitise eka samaya adhika jo sthiti hai, usake avastu - vikalpa kaheMge // 29 // zaMkA- vaha sthiti kauna-sI hai ? // 30 // samAdhAna- do samaya kama AvalIse hIna jo AvAdhA hai, yahI vaha sthiti hai / arthAt udayasthiti se do samaya kama AvalI se hIna AvAdhAmAtra Upara calakara aura AvAdhA antima samayase do samaya kama AvalImAtra nIce utara kara pUrva niruddha sthitike Upara yaha sthiti avasthita hai // 31 // zaMkA - aba isa vivakSita sthitike avastu-vikalpa kitane hai ? ||32|| samAdhAna - jitane anantara - prarUpita adhastana-sthitike avastu-vikalpa hai, usase satkarmaphI apekSA eka rUpa adhika vikalpa haiM ||33|| 28
Page #324
--------------------------------------------------------------------------
________________ 218 - kasAya pAhuDa sutta . [ 6 kSINAkSINAdhikAra avatthuriyappA tado rUvuttarA saMtakammamassiyUNa* / 34. jaddehI esA dvidI tattiyaM hidisaMtakammaM kasmadvidIe sesayaM jassa padesaggassa taM padesaggadisse dvidIe hojja / taM puNa ukkaDDa NAdo jhINahidiyaM / 35. edAdo dvidIdo samayuttarahidisaMtakammaM kammadvidIe sesayaM jassa padesaggassa tamukkaDDaNAdo jhINahidiyaM / 36. evaM gaMtUNa AvAhAmettahidisaMtakammaM kammahidIe sesaM jassa padesaggasta edIe dvidIe dIsai taM pi ukkaDDaNAdo jhINahi diyaM / 37. AvAhAsamayuttaramettaM hidisaMtakammaM kammahidIe sesaM jassa padesaggassa taM pi ukkaDDaNAdo jhINahidiyaM / 38. ApAdhA dusamayuttaramettadvidisaMtakammaM kammadvidIe sesaM jassa padesaggassa edisse dvidIe dissai taM pi padesaggamukkaDDaNAdo jhINahidiyaM / 39. teNa paramukkaDDaNAdo ajjhINahidiyaM / 40. dusamayUNAe AvaliyAe aNiyA AvAhA evadiyAe dvidIe viyappA samattA / 41. etto samayuttarAe hidIe viyappe bhaNissAyo / 42. etto puNa dvidIdo vizeSArtha-anantara-prarUpita adhastanasthitike avastu-vikalpose isa vivakSita sthitike vikalpoko eka rUpa adhika kahanekA kAraNa yaha hai ki usase eka samaya Age calakara hI isa sthitikA avasthAna hai| yaha 'rUpottara' pada antadIpaka hai, isalie adhastanavartI samasta sthitiyoke avastu-vikalpa anantara-anantaravartI sthitise eka eka rUpa adhika grahaNa karanA cAhie / vikalpokA yaha kathana satkarmakI apekSA kiyA gayA hai, kyoki, navakavaddhakI apekSA to vahA~ para AvalI-pramANa avantu-vikalpa avasthitasvarUpase pAye jAte hai| cUrNisU0-jitanI yaha sthiti hai, utanA sthitisatkarma jisa pradezAyakA karmasthitime zeSa rahegA, vaha pradezAgra isa sthitime pAyA jA sakatA hai aura vaha utkarpaNase kSINasthitika hai / isa sthitise eka samaya-adhika sthitisatkarma jisa pradezAgrakA karmasthitime zepa hogA, vaha bhI pradezAgra utkarSaNase kSINasthitika hai / isa prakAra eka eka samaya-vRddhike kramase Age jAkara isa sthitime AvAdhApramANa sthitisatkarma jisa pradezAyakA karmasthitime zeSa dikhAI degA, vaha bhI utkarpaNase kSINasthitika samajhanA cAhie / eka samaya avika AvAdhApramANa sthitisatkarma jisa pradezAgrakA karmasthitime gepa hogA, vaha bhI utkarpaNase kSINasthitika hai| do samaya-adhika AvAdhApramANa sthitisatkarma jisa pradezAgrakA karmasthitime zeparUpase isa sthitime dikhAI degA, vaha pradezAgra bhI utkarSaNase kSINasthitika hai| usase paravartI karmapradezAgra utkarpaNase akSINasthitika hai| isa prakAra do samaya kama AvalIse hIna AvAdhAvAlI jo sthiti hai, usa sthitike vikalpa samApta hue // 34-40 // cUrNisU0-aba isase Age anantara-vyatikrAnta sthitise eka samaya adhika tAmrapatravAlI pratimeM 'saMtakammamalsiyUNa' isa sUtrAzako TIkAkA aga banA diyA gayA hai. jaya ki isakI vyArakhyA TIkA meM spaSTalapame kI gaI hai| ataeva use sUtrAga hI gAnanA caahie| (dekho 10 886)
Page #325
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 22] kSINa-akSINasthitika-arthapada-nirUpaNa 219 samayuttarA dvidI kadamA ? 43. jahaNiyA AvAhA tisamayUNAe AvaliyAe UNiyA, evadimA dvidI / 44. edisse hidIe ettiyA ceva viyappA / Navari avatthuviyappA ruuvuttraa| 45 esa kamo jAva jahaNiyA AvAhA samayuttarA tti / 46. jahaNiyAe AvAhAe dusamayuttarAe pahuDi Natthi ukkaDDaNAdo jhINahidiyaM / 47. evamukkaDaNAdo jhINahidiyassa aTThapadaM samattaM / 48. etto saMkamaNAdo jhINaTThidiyaM / 49. jaM udayAvaliyapaviTTha taM, Natthi aNNo viyappo / 50. udayAdo jhINahidiyaM 51. jamuddiNNaM taM, Natthi aNNaM / 52. etto egegajhINahidiyamukkassayamaNukkassayaM jahaNNayamajahaNayaM ca / sthitike vikalpa kahege // 41 // zaMkA-isa anantara-vyatikrAnta sthitise eka samaya-adhika sthiti konasI hai // 42 // samAdhAna-tIna samaya-kama AvalIse hIna jo jaghanya AvAdhA hai, vahI yaha sthiti hai / arthAt udayasthitise lekara tIna samaya-kama AvalIse hIna jaghanya AvAdhApramANa Upara calakara AvAdhAke antima samayase tIna samaya kama AvalIpramANa nIce utara kara yaha vivakSita sthiti avasthita hai // 43 // __ cUrNisU0-isa sthitike vastu-vikalpa itane hI hote hai / kintu avastu-vikalpa eka rUpase adhika hote hai / yaha krama samayottara jaghanya AvAdhA taka jAnanA caahie| do samaya-adhika jaghanya AvAdhAse lekara Upara utkarSaNase pradezAgra kSINasthitika nahIM hai / isa prakAra utkarpaNase kSINasthitika pradezAgrakA arthapada samApta huA // 44-47 // cUrNisU 0-aba isase Age saMkramaNase kSINasthitikako kaheMge / jo karmapradezAgra udayAvalIme praviSTa hai, vaha saMkramaNase kSINasthitika haiM, arthAt saMkramaNake aprAyogya haiM / kintu jo pradezAgra udayAvalIke vAhira sthita hai aura jinakI vandhAvalI bIta cukI hai, ve saMkramaNase akSINasthitika haiM, arthAta saMkramaNa honeke yogya hai| isake atirikta anya koI vikalpa yahA~ saMbhava nahIM hai // 48-49 // cUrNisU 0-aba udayase kSINasthitikako kaheMge / jo karmapradezAgra udIrNa hai, arthAt udayame Akara aura phalako dekara tatkAla gala rahA hai, vaha udayase kSINamthitika hai / isake atirikta anya samasta sthitiyoMke pradezAgra udayase akSINasthitika haiM, arthAt unhe udyake yogya jAnanA cAhie / yahaoNpara aura anya koI vikalpa sabhava nahIM hai // 50-51 / / cUrNisU0-aba isame Age eka-eka kSINasthitikake utkRSTa, anutkRSTa. jaghanya aura ajaghanya padokI prarapaNA karanA cAhie // 52 // vizepArtha-abhI Upara jo apakarpaNa, utkarpaNa, saMkramaNa aura udayakI apekSA zrINa sthitika-akSINasthitikI prarUpaNA kI hai, usake vizeSa nirNayake lie utkRSTa , anuSTa.
Page #326
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sutta [ 6 kSINAkSINAdhikAra 53. sAmittaM / 54. micchattassa ukassayamokaDaNAdo jhINaTThidiyaM kassa 1 55. guNidakampasiyassa savvalahuM daMsaNamohaNIyaM kharvetassa apacchimaTThidikhaMDayaM saMkugbhamANayaM saMchuddhamAvaliyA samayUNA sesA tassa ukassayamokaDaNAdo jhINaDidiyaM / 56. tasseva ukkasyamukkaDaNAdo saMkamaNAdo ca jhINaTThidiyaM / 220 57. ukkassayamudayAdo jhINaTThidiyaM kassa 1 58 guNiyakammaMsio saMjamAsaMjamaguNaseDhI saMjamaguNaseDhI ca edAo guNaseDhIo kAUNa micchattaM gado, jAdhe guNasesiIsayANi padamasamayamicchAdiTTissa udayamAgayANi tAve tassa ussayamudayAdo jhINaDidiyaM / 59. sammattassa ussaya mokaDaNAdo ukkaNAdo saMkamaNAdo udayAdo ca jaghanya aura ajaghanya padokA Azraya karake vizepa nirUpaNakI sUcanA cUrNikArane kI hai / jahaoNpara bahuta se karmapradezAma apakarSaNAdise kSINasthitika ho, use utkRSTa kSINasthitika kahate haiM aura jahaoNpara sabase kama karma - pradezAya apakarpaNAdike dvArA kSINasthitika ho, use jaghanya kSINasthitika kahate hai / isI prakAra anutkRSTa aura ajaghanyakI apekSA se bhI jAnanA cAhie / isa prarUpaNAke sugama honese cUrNikArane use nahI kahA hai / cUrNisa, 0 - ava isase Age kSINasthitika- akSINasthitika pradeza ke svAmitvako kaheMge // 53 // zaMkA- apakarSaNakI apekSA mithyAtvakA utkRSTa kSINasthitika pradezAya kisake hotA hai ? // 54 // samAdhAna-guNita karmAzika aura sarvalaghu kAlase darzanamohanIyake kSapaNa karanevAle jIvake hotA hai, jisane ki saMkramaNa kiye jAne yogya mithyAtva ke antima sthitikAMDa kA samyagmithyAtvaprakRtime saMkramaNa kara diyA hai aura jisake eka samaya kama AvalI zepa rahI hai, usake mithyAtvakA apakarSaNase utkRSTa kSINasthitika pradezA hotA hai / usI hI jIvake utkarpaNa aura saMkramaNase bhI mithyAtvakA utkRSTa kSINasthitika pradezAya hotA hai / / 55-56 // zaMkA-udayakI apekSA mithyAtvakA utkRSTa kSINasthitika pradeza kisake hotA hai ? ||57|| samAdhAna - jo guNitakarmAzika jIva saMyamAsaMyama-guNazreNI aura saMyamaguNazreNI ina donoM hI guNazreNiyoMko karake mithyAtvako prApta huA, usa prathamasamayavartI mithyAdRSTike jisa samaya ve dono hI guNazreNIzIrSaka ekIbhUta hokara udayako prApta hote hai, samaya mithyAtvakA udayase utkRSTa kSINasthitika pradezA hotA hai // 58 // usa zaMkA-samyaktvaprakRtikA apakarpaNa, utkarpaNa, saMkramaNa aura udayakI apekSA utkRSTa kSINasthitika pradezAya kisake hotA hai ? // 59 //
Page #327
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 22] zrINa-akSINasthitika svAmitya nirUpaNa 221 jhINadvidiyaM kassa ? 60. guNidakammaMsio savvalahuM daMsaNamohaNIyaM kammaM khavedumADhatto aghahidiyaM galataM jAdhe udayAvaliyaM pavissamANaM paviTTha tAdhe ukkamsayamokaTThaNAdo vi ukkaDDaNAdo vi saMkamaNAdo vi jhINadvidiyaM / 61. tasseva carimasamayaakkhINadaMsaNamohaNIyassa sacamudayaMta mukkassayamudayAdo jhINahidiyaM / 62. sammAmicchattassa uskassayamokaDDaNAdo ukkaDDaNAdo saMkamaNAdo ca jhINahidiyaM kassa 1 63. guNidakammaMsiyassa sabalahuM dasaNamohaNIyaM khavemANassa sammAmicchattarasa apacchimadvidikhaMDayaM saMnbhamANayaM saMchuddha, udayAvaliyA udayavajjA bharidalliyA, tassa ukassayamokaDDaNAdo ukkaDDaNAdo saMkramaNAdo ca jhINahidiyaM / 64. ukkassayamudayAdo jhINaTTi diyaM kassa ? .... samAdhAna-jisa guNitakamAMzika jIvane sarvalaghu kAlake dvArA darzanamohanIyakarmakA kSapaNa karanA prArambha kiyA, ( aura apUrvakaraNa anivRttikaraNa pariNAmoke dvArA aneka sthitikAMDaka aura anubhAgakAMDakokA ghAtakara mithyAtvake dravyako samyagmithyAtvame saMkrAnta kiyA / punaH palyopamake asaMkhyAtaveM bhAgamAtra antima sthitikAMDakako caramaphAlisvarUpase samyaktvaprakRtime saMkrAnta kiyA aura samyaktvaprakRtike bhI palyopamAsaMkhyeyabhAgI tAtkAlika sthitikAMDakase aSTavarpapramANa sthitisatkarmako karake aura usame saMkrAnta karake phira bhI saMkhyAta sahasra sthitikAMDakoke dvArA samyaktvaprakRtikI sthitiko atyalpa karake jo kRtakRtyavedaka hokara avasthita hai, ) usake adhaHsthitise galatA huA samyaktvaprakRtikA pradezAgra jisa samaya kramase udayAvalIme praveza karatA huA niravazeparUpaye praviSTa ho jAtA hai, usa samaya ukta jIvake apakarpaNase, utkarpaNase aura saMkramaNase samyaktvaprakRtikA utkRSTa zrINasthitika pradezAgra hotA hai / usa hI caramasamayavartI akSINadarzanamohI jIvake jo darzanamohanIyakarmakA sarvodayAntya pradezAgra hai, vaha samyaktvaprakRtikA udayame unkRSTa kSINasthitika pradezAgra hai // 60-61 // vizepArtha-sarva udayoke antame udaya honevAle karma-pradezAgrako sarvodayAntya pradezAgra kahate hai| zaMkA-samyagmithyAtvaprakRtikA apakarpaNase, utkarpaNase aura saMkramaNane utkRSTa kSINasthitika pradezAgra kisake hotA hai ? // 62 // samAdhAna-jisa guNitakAMzika jIvane sarvalatru kAlase darzanamohanIyako kSapaNa karate hue samyagmithyAtvaprakRtike saMkramyamANa antima sthitikAMDakako saMkrAnna kara diyA aura udaya-samayako choDakara udayAvalIko paripUrNa kara diyA, usake samyagmithyAtvaprakRtikA apakarSaNase, utkarSaNase aura saMkramaNase utkRSTa kSINasthitika pradezAgra hotA hai|||6|| zaMkA-samyagmithyAtvaprakRtikA udayame utkRSTa zrINanthitika pradezAgra jisake hotA hai // 64 // 1 etya sambamuDhayatamidi ne sarveSAmadayAnAma nipazcimamudayapradeAga gadi mAnyamiti
Page #328
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sunta [ 6 kSINAkSINAdhikAra 65. guNidakammaMsio saMjamA saMjama saMjamaguNaseDhIo kAUNa tAdhe gado sammAmicchattaM jAdhe guNa se DisIsayANi paramasamayasammAmicchATThissa udayamAgadANi tAthe tassa paDhamasamayasammAmicchATThissa ukkassayamudayAdo jhINaDidiyaM / 222 66. anaMtANubaMdhINamukkassayamokaDDaNAditinhaM pi jhINaDidiyaM kassa 1 67. guNidakammaMsio saMjamA saMjama -saMjamaguNaseDhIhi aviNaTThAhi anaMtANubaMdhI visaMjoe dumADhato, tesimapacchimaTThi dikhaMDayaM saMchubbhamANayaM saMkruddha tassa ukkassayamokaDaNAditiyahaM pijhINaDidiyaM / 68. ukkassayamudayAdo jhINaDidiyaM kassa 169. saMjamAsaM jama-saMjamaguNaseDhIo kAUNa tattha micchattaM gado jAdhe guNaseDhisIsayANi paramasamayamicchATThissa udayamAgayANi, tAdhe tassa paDhamasamayamicchAiTThissa ukkasyamudayAdo jhINaDidiyaM / 70. ahaM kasAyANa mukkassayamokaDaNAditigRhaM pi jhINaDidiyaM kassa 1 71. guNidakammaMsio kasAyakkhavaNAe anbhuTTido jAdhe aTTahaM kasAyANama pacchimasamAdhAna- jo guNitakarmAzika jIva saMyamAsaMyama aura saMyamaguNazreNIko karake usa samaya samyagmithyAtvako prApta huA, jaba ki prathamasamayavartI samyagmithyAdRSTi jIvake guNazreNIzIrpaka udayako prApta hue, usa samaya usa prathamasamayavartI samyagmithyAdRSTi jIvake samyagmithyAtvakA udayase utkRSTa kSINasthitika pradezAgra hotA hai // 65 // zaMkA- anantAnuvandhI cAro kaSAyokA apakarpaNa Adi tInoMkI apekSA utkRSTa kSINasthitika pradezA kisake hotA hai ? // 66 // samAdhAna- jisa guNitakarmAzika jIvane avinaSTa saMyamAsaMyama aura saMyamaguNazreNIke dvArA anantAnuvandhIkaSAyakA visaMyojana Arambha kiyA aura unake saMkramyamANa antima sthitikAMDakako apratyAkhyAnAdikapAyoMme saMprAnta kiyA, usa samaya usa jIvake anantAnuvandhIkapAyakA apakarpaNa Adi tInokI apekSA utkRSTa kSINasthitika pradezAgra hotA hai // 67 // zaMkA-udayakI apekSA anantAnubandhIkapAyakA utkRSTa kSINasthitika pradezA kisake hotA hai || 68 // samAdhAna - jo saMyamAsaMyama aura saMyamaguNazreNIko karake mithyAtvako prApta huA / usa prathamasamayavartI mithyAdRSTi ke jisa samaya dono guNazreNIzIrSaka udayako prApta hue, usa samaya usa prathamasamayavartI midhyAdRSTi ke udayakI apekSA anantAnubandhIkapAkA utkRSTa kSINasthiti pradezA hotA hai ||69 // zaMkA- ATho kapAyokA apakarSaNAdi tInoM kI apekSA utkRSTa zrINasthinika pradeza kisake hotA hai // 70 // samAdhAna- jo guNitakarmAzika jIva kapAyokI kSapaNAke lie uyana huA,
Page #329
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 22 ] kSINa akSINasthitika-svAmitva-nirUpaNa 223 TThidikhaMDayaM saMkumbhamANaM saMchuddha tAdhe ukassayaM tiNhaM pi jhINaDidiyaM / 72. ukkassayamudayAdo jhINaDidiyaM kassa 173. guNidakammaMsiyarasa saMjamA saMjama saMjama-dasaNamohataraaNaguNaDhIo edAo tiSNi guNaseDhIo kAUNa asaMjamaM gado, tassa paDhamasamayaasaMjadassa guNaseDisIsayANi udayamAgadANi tassa aDakasAyANamukassayamudayAdo bhI TThidiyaM / 74. kohasaMjaNassa ukassayamokaDaNAditinhaM pi zINaDidiyaM kassa 1 75 guNidakammaM siyarasa kodhaM khaveMtassa carimaTThi dikhaMDaya - carimasamaya- asaMgRhamANayassa ukasyaM tinhaM pi jhINaDidiyaM / 76. ukassayamudayAdo jhINaDidiyaM pi tasseva / 77 evaM ceva mANasaMjalaNassa | gavari mANaTThidikaMDayaM carimasamayaasaMchuhamANayassa tassa cattAri vi ukkasyANi jhINaTThidiyANi / 78. evaM cetra mAyAsaMjalaNassa / vaha jisa samaya ATho hI kapAyoke saMkramyamANa antima sthitikAMDakako saMkrAnta kara detA hai, usa samaya ATho kapAyokA apakarSaNAdi tInokI apekSA utkRSTa kSINasthitika pradezAgra hotA hai / / 71 / / zaMkA- udayakI apekSA ATho kapAyokA utkRSTa kSINasthitika pradezAma kisake hotA hai || 72 || samAdhAna - jo guNitakarmAzika jIva saMyamAsaMyamaguNazreNI, sayaMmaguNazreNI aura darzanamohanIyakSapaNA-sambandhI guNazreNI ina tIno hI guNazreNiyoko karake asaMyamako prApta huA / usa prathamasamayavartI asaMyatake jisa samaya ve guNazreNIzIrSaka udayako prApta hue, usa samaya usa asaMyata ke udayakI apekSA AThI kapAyokA utkRSTa kSINasthitika pradezAya hotA hai // 73 // zaMkA-saMjvalanakrodhakA apakarSaNAdi tInokI apekSA utkRSTa kSINasthitika pradezA kisake hotA hai // 74 // samAdhAna - jo guNitakarmAzika jIva saMJcalanakrodhako kSapaNa karate hue krodhake antima sthitikaish antima samayame asaMkSobhakabhAvase avasthita hai, arthAt kisIkA bhI saMkramaNa nahIM kara rahA hai, usa samaya usake saMjvalanakrodhakA apakarSaNAdi tInokI apekSA utkRSTa kSINasthitika pradezA hotA hai || 75 // cUrNisa0 - saMjvalanakrodhakA udayakI apekSA utkRSTa kSINasthitika bhI usa hI jIva ke hotA hai / isI prakArase saMjcalanamAnake utkRSTa kSINa sthitikako jAnanA cAhie / vizeSatA kevala yaha hai ki vaha jisa samaya mAnako kSapaNa karate hue mAnake antima sthitikA ka antima samayame asaMkSobhakabhAvase avasthita hai, usa samaya usake apakarSaNAdi cArokI hI apekSAse utkRSTa kSINasthitika pradeza hotA hai / isI prakAra saMjvalanamAcA utkuSTa kSINasthitika pradezako jAnanA cAhie / vizeSatA kevala yaha ki vaha jisa samaya mAnAko apaNa karate hue mAyAke antima sthitikAMDako antima saga abhAva janayita
Page #330
--------------------------------------------------------------------------
________________ 224 kasAya pAhuDa sutta [ 6 kSINAkSINAdhikAra Navari mAyADidikaMDayaM carimasamayaasaMchuhamANayassa tassa cattAri vi ukkassayANi jhINadvidiyANi / 79. lohasaMjalaNassa ukassayamokaDDaNAditiNhaM pi jhINadvidiyaM kassa ? 80. guNidakammaMsiyassa savvasaMtakammamAvaliyaM pavissamANayaM pavilu tAdhe ukkassayaM tiNhaM pi jhINadvidiyaM / 81. ukkassayamudayAdo jhINahidiyaM kassa ? 82. crimsmysksaaykhvgss| 83. isthivedassa ukassayamokaDDaNAdicauNhaM pi jhINaTThidiyaM kassa ? 84. isthivedapUridakammaMsiyassa AvaliyacarimasamayaasaMchohayassa tiNi vi jhINadvidiyANi ukkassayANi / 85. ukassayamudayAdo jhINadvidiyaM carimasamayaitthivedakkhavayassa / 86. purisavedassa ukkassayamokaDDaNAdicaduNhaM pi jhINahidiyaM kassa ? 87. hai, usa samaya usake apakarSaNAdi cArokI hI apekSA saMjvalanamAyAkA utkRSTa kSINasthitika pradezAgra hotA hai / / 76-78 // zaMkA-saMjvalanalobhakA apakarSaNAdi tInokI apekSA utkRSTa kSINasthitika pradezAna kisake hotA hai ? // 79 // samAdhAna-jisa guNitakarmAzika jIvane saMjvalanalobhake pravizyamAna sarva satkamako jisa samaya udayAvalImeM praviSTa kara diyA, usa samaya usake apakarpaNAdi tInokI apekSA saMjvalanalobhakA utkRSTa kSINasthitika pradezAgra hotA hai / / 80 // zaMkA-udayakI apekSA saMjvalanalobhakA utkRSTa kSINasthitika pradezAgra kisake hotA hai ? // 81 // samAdhAna-caramasamayavartI sakapAya Apakake hotA hai / / 82 / / zaMkA-strIvedakA apakarpaNAdi cArokI apekSA utkRSTa kSINasthitika pradezAgra kisake hotA hai ? // 83 // samAdhAna-guNitakarmAzikarUpase Akara jo jIva strIvedako pUraNa kara rahA hai, aura eka samaya kama AvalIke antima samayame asaMkSobhakabhAvase avasthita hai, usake apakarpaNAdi tInokI apekSA strIvedakA utkRSTa kSINasthitika pradezAgra hotA hai| kintu udayakI apekSA strIvedakA utkRSTa kSINasthitaka pradezAgra usa caramasamayavartI trIvedI kSpakake hotA hai, jo ki eka samaya kama AvalImAtra sthitiyoko galA karake avasthita hai aura usake jisa samaya prathamasthitikA carama nipeka udayako prApta huA hai, usa samaya usake khIvedakA udayakI apekSA utkRSTa kSINasthitika pradezAgna hotA hai / / 84-85 / zaMkA-purupavedakA apakarpaNAdi cArokI apekSA utkRSTa kSINasthitika pradezAgra kisake honA hai 1 // 86 //
Page #331
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 22] kSINa-akSINasthitika-svAmitva-nirUpaNa guNidakammaMsiyassa purisavedaM khavemANayassa Avaliyacarimasamaya-asaMchohayarasa tassa ukkarasayaM tiNhaM pi jhINahidiyaM / 88. ukassayamudayAdo jhINahidiyaM carimasamayapurisavedayassa / 89. Nabusayavedayassa ukkassayaM tiNhaM pi jhINahidiyaM kassa ? 90. guNidakammaMsiyassa NavaMsayavedeNa upaTTidassa khavayassa Nabusayaveda-AvaliyacarimasamayaasaMchohayassa tiNi vi jhINahidiyANi ukassayANi / 91. ukkarasayamudayAdo jhINahidiyaM tssev| 92. chaNNokasAyANamukassayANi tiNi vi jhINahidiyANi karasa ? 93. guNidakammaMsieNa khavaeNa jAdhe aMtaraM kIramANaM kadaM, tesiM ceva kammaMsANamudayAvaliyAo udayavajjAo puNNAo tAdhe ukkassayANi tiNi vi jhINahidiyANi 94. tesiM ceva ukkassayamudayAdo jhINahidiyaM kassa ? 95. guNidakammasiyassa khavayasta carima samAdhAna-jo guNitakarmAzika jIva purupavedakA kSya karatA huA ApalIke carama samayame asaMkSobhakamAvase avasthita hai, usake apakarSaNAdi tInokI apekSA purupavedakA utkRSTa kSINasthitika pradezAgra hotA hai| kintu udayakI apekSA caramasamayavartI purupavedI kSapakake purupavedakA utkRSTa kSINasthitika pradezAgra hotA hai / / 87-88 // zaMkA-napuMsakavedakA apakarpaNAdi tInokI apekSA utkRSTa kSINasthitika pradezAgra kisake hotA hai // 89 / / samAdhAna-jo guNitakarmAzika jIva napuMsakavedake udayake sAtha zreNIpara car3hA hai aura napuMsakavedako kSaya karate hue AvalIke caramasamayame asaMkSobhakabhAvase avasthita hai, aise kSapakake apakarpaNAdi tInokI apekSA napuMsakavedakA utkRSTa kSINasthitika pradezAgra hotA hai / usI hI caramasamayavartI napuMsakavedI kSapakake udayakI apekSA napuMsakavedakA utkRSTa kSINasthitika pradezAgra hotA hai // 90-91 / / zaMkA-hAsyAdi chaha nokapAyokA apakarpaNAdi tInokI apekSA utkRSTa kSINasthitika pradezAgra kisake hotA hai / / 92 / / / samAdhAna-guNitakarmAzikarUpase Aye hue Apakane jisa samaya chahA nokapAyoMke kriyamANa antarako kara diyA aura unhIM kAMzokI udaya-samayako chor3akara udayAvaliyoko pUrNa kiyA, usa samaya hAsyAdi chaha nokapAyAMkA apakarpaNAdi tInokI apekSA utkRSTa kSINasthitika pradezAgra hotA hai // 93 // zaMkA-unhI hAsyAdi chaha nokapAyokA udayakI apekSA unkRSTa kSINasthitika pradezAna kisake hotA hai ? // 94 // samAdhAna-guNitakAmika aura apUrvakaraNo carama samayame bartamAna apakareM udayakI apekSA hAmyAdi chaha nokapAyoMkA utkRSTa zrINandhitika pradezagAna hotA hai| saMcA
Page #332
--------------------------------------------------------------------------
________________ 226 kasAya pAhuDa sutta [6 kSINAkSINAdhikAra samaya apucakaraNe vaTTamANayassa / 66. Navari hassa-rai-arai-sogANaM jai kIrai, bhayaduguMchANamavedago kaayvyo| jai bhayassa, tado duguMchAe avedago kAyavyo / aha duguchAe, tado bhayasta avedago kAyavyo / 97. ukkassayaM sAmittaM samattamogheNa / 98. etto jahaNNayaM sAmittaM vattaissAmo / 99. micchattassa jahaNNayamokaDDaNAdo ukkaDDaNAdo saMkamaNAdo ca jhINahidiyaM kassa ? 100. uvasAmao chasu AcaliyAsu sesAsu AsANaM gao tassa paDhamasamayamicchAiTissa jahaNNayamokaDDaNAdo ukkaDDaNAdo saMkamaNAdo ca jhINahidiyaM / 101. udayAdo jahaNNayaM jhINahidiyaM tasseva AvaliyamicchAdihissa? 102. sammattassa jahaNNayamokaDDaNAditiNhaM pi jhINahidiyaM kassa ? 103. uvasamasammattapacchAyadassa paDhamasamayavedayasammAidvissa okaDDaNAdo ukkaDDaNAdo saMkaitanA bheda hai ki yadi vaha hAsya-rati aura arati-zokakA ApaNa kara rahA hai, to usa samaya vaha bhaya aura jugupsAkA avedaka hai| yadi bhayakA kSapaNa kara rahA hai, to usa samaya vaha jugupsAkA avedaka hai aura yadi vaha jugupsAkA kSapaNa kara rahA hai, to bhayakA avedaka hotA hai / isa prakArase unake utkRSTa kSINasthitika pradezAgrakI prarUpaNA karanA cAhie / / 95-96 / / cUrNisU0-isa prakAra oghakI apekSA utkRSTa kSINasthitika pradezAgrake svAmitvakA nirUpaNa samApta huA // 97 // cUrNisU0-aba isase Age apakarpaNAdi cArokI apekSA kSINasthitika pradezAgrake jaghanya svAmitvako kahege // 98 // zaMkA-mithyAtvakA apakarpaNa, utkarpaNa aura saMkramaNakI apekSA jaghanya kSINasthitika pradezAgra kisake hotA hai // 99 // samAdhAna-jo darzanamohanIyakarmakA upazamana karanevAlA upazamasamyagdRSTi jIva upazamasamyaktvake kAlame chaha Avaliyoke zepa rahanepara sAsAdana guNasthAnako prApta huA, ( aura vahaoNpara anantAnubandhIkapAyake tIna udayase pratisamaya anantaguNita saMklezakI vRddhike sAtha sAsAdanaguNasthAnakA kAla samApta karake mithyAtvaguNasthAnako prApta huA, ) usa prathamasamayavartI mithyASTike apakarpaNa, utkarpaNa aura saMkramaNakI apekSA mithyAtvakA jaghanya kSINasthitika pradezAgra hotA hai| isI upayukta jIvake java mithyAtvaguNasthAnameM pravaMza karaneke pazcAt eka AvalIkAla bIta jAtA hai, taba usa Avalika-mithyASTike udayakI apekSA mithyAtvakA jaghanya kSINasthitika pradezAgra hotA hai // 100-101 // zaMkA-samyaktvaprakRtikA apakarSaNAdi tInokI apekSA jaghanya kSINasthitika pradezAgra kisake hotA hai ? // 102 / / samAdhAna-upazamasamyaktvako pIche kiyA hai jisane paMsa, arthAt, upazamasabhyaRtvake pazcAta beTakasamyaktvako grahaNa karanevAle meM prazramasamayavartI vedakasamyagdRSTikaM apa
Page #333
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 22] kSINa-akSINasthitika-svAmitva-nirUpaNa 227 maNAdo ca jhINahidiyaM / 104, tasseva AvaliyavedayasammAiTissa jahaNNayamudayAdo jhINadvidiyaM / 105. evaM sammAmicchattassa / 106. Navari paDhamasamayasammAmicchAidvissa AvaliyasammAmicchAidvirasa cedi / 107. aTTakasAya-causaMjalaNa-purisaveda-hassaradi-bhaya-duguMchANaM jahaNNayayokaDDaNAdo ukkaDDaNAdo saMkamaNAdo ca jhINaDhidiyaM kassa ? 108. uvasaMtakasAo mado devo jAdo tassa paDhamasamayadevassa jahaNNayamokaDDaNAdo saMkamaNAdo ca jhINadvidiyaM / 109, tasseva AvaliyauvavaNNasta jahaNNayamudayAdo jhINadvidiyaM / 110. aNaMtANuvaMdhINaM jahaNNayamokaDDaNAdo ukkaDDaNAdo saMkamaNAdo ca jhINahidiyaM kassa 1 111. suhamaNioesu kanmahidimaNupAliyUNa saMjamAsaMjamaM saMjamaMca karSaNase, utkarpaNase aura saMkramaNase samyaktvaprakRtikA jaghanya kSINasthitika pradezAgra hotA hai / jise eka AvalIkAla vedakasamyaktvako dhAraNa kiye hue ho gayA hai, aise usI vedakasamyagdRSTi jIvake udayakI apekSA samyaktvaprakRtikA jaghanya kSINasthitika pradezAgra hotA hai // 103-104 // cUrNisU0-isI prakAra samyagmithyAtvaprakRtike apakarpaNAdi cArokI apekSAse kSINasthitika pradezAgrakA jaghanya svAmitva jAnanA caahie| kevala itanI vizepatA hai ki prathamasamayavartI samyagmidhyAdRSTike apakarpaNAdi tInakI apekSA jaghanya svAmitva hotA hai, aura eka AvalI vitA denevAle samyanmithyASTike udayakI apekSA jaghanya svAmitva hotA hai // 105-106 // zaMkA-ATha madhyamakapAya, cAra saMjvalana, puruSaveda, hAsya, rati, bhaya aura jugupsAkA apakarSaNa, utkarpaNa aura saMkramaNakI apekSA jaghanya kSINasthitika pradezAgra kisake hotA hai // 10 // samAdhAna-jo upazAntakapAya-vItarAgachadmastha saMyata marakara deva huA, usa prathamasamayavartI devake apakarpaNa, utkarpaNa aura saMkramaNakI apekSA uparyukta prakRtiyokA jaghanya kSINasthitika pradezAgra hotA hai| usI devake jaba utpanna honeke anantara eka AvalIkAla bIta jAtA hai, taba usake udayakI apekSA unhI prakRtiyoke bhINasthitika pradezAprakA jaghanya svAmitva hotA hai / / 108-109 / / zaMkA-anantAnubandhIkapAyoMkA apakarpaNa, utkarpaNa aura saMkramaNakI apekSA jaghanya kSINasthitika pradezAgra kisake hotA hai ? // 110 // samAdhAna-jisane sUkSmanigAdiyA jIvAme karmasthitikAla-pramANa rahakara aura tAmnapanavAlI pratimeM ema sUtrako TokAmeM sammilita kara diyA hai| para isake sanalako puSTi sAdapanIya pratise huI hai / (dekho pR0 905 paMnni 7)
Page #334
--------------------------------------------------------------------------
________________ 228 kasAya pAhuDa lutta [ 6 kSINAkSINAdhikAra bahuso labhidAuo cattAri vAre kasAe uvasAmeNa tado agaMtANubaMdhI visaMjoeUNa saMjoido | tado ve chAvaTTisAgarovamANi samyattamaNupAlepUNa tado micchattaM gado tassa paDhamasamayamicchAiDissa jahaNNayaM tiNhaM pi jhINaDidiyaM / 112 tasseca AvaliyasamayamicchAssi jahaNNayamudayAdo jhINaDidiyaM / 113. vuMsayavedassa jahaNNayamokaDaNAditiNhaM pijhINaTThidiyaM kassa 1114. abhavasiddhiyapAoggeNa jahaNNaeNa kasmeNa tipalidovamiesa uvavaNNo / tado aMtohutta sese sammattaM laddha, ve chAvaTTisAgarovamANi sammattamaNupAlida, saMjamA saMjamaM saMjamaM ca bahuso | gado / cattAri vAre kasAe uvasAmittA apacchime bhave puvvako DiAuo masso jAdo / tado deNapuvvako DisaMjama maNupA liyUNa aMtomuhutta se se pariNAmapaccaeNa asaMjayaM gado / tAva asaMjado jAba guNaseDhI NiggalidA ti / tado saMjamaM paDivajiyUNa aMtomuhutte kammakkhayaM kAhidi ti tatsa paDamasamaya saMjayaM paDivaNNassa jahayaM tihaM pijhINaDidiyaM / 115. itthavedassa vi jahaNNayANi tiSNivi jhIpaTTi - vahA~se nikala karake saMyamAsaMyama aura saMyamako bahuta bAra prApta kiyA, tathA cAra vAra kaSAyokA upAsanakara tadanantara anantAnubandhIkA visaMyojanakara aura punaH antarmuhUrta ke pazcAt hI usakA saMyojana kiyA / tadanantara do vAra chayAsaTha sAgaropamakAla taka samyaktvako paripAlana kara punaH mithyAtvako prApta huA, usa prathamasamayavartI midhyAdRSTi ke anantAnuvandhI kapAyokA apakarSaNAdi tInokI apekSA jaghanya kSINasthitika pradezAgra hotA hai / usa hI jIvake midhyAdRSTi hone ke eka AvalIkAlake antima samayame anantAnubandhIkapAyokA udayakI apekSA javanya kSINasthitika pradezAgra hotA hai // 111-112 // zaMkA- napuMsakavedakA apakarSaNAdi tInokI apekSA javanya kSINasthitika pradezAma kisake hotA hai ? // 113 // samAdhAna - jo abhavyasiddhiko ke yogya jaghanya satkarmake dvArA tIna palyopamavAle bhogabhUmiyA~ jIvome utpanna huA / tatpazcAt jIvana ke antarmuhUrta zepa raha jAnepara samyaktvako prApta kiyA aura do vAra chayAsaTha sAgaropamakAla taka samyaktvakA anupAlana kiyA, tathA saMyamAsaMyama aura saMyamako bahuta vAra dhAraNa kiyaa| cAra vAra kapAyokA upazamanakara antima bhava pUrvakoTI varSakI AyukA dhAraka manuSya huA / tadanantara dezona pUrvakoTIkAlapramANa saMyamakA paripAlanakara Ayuke antarmuhUrta zeSa raha jAnepara pariNAmo ke nimittase asaMyamako prApta huA aura guNazreNI ke pUrNarUpase galita hone taka asaMyata rahA / tatpazcAt saMyamako jIvake prApta hokara antarmuhUrtase jo karmoMkA kSaya karegA, usa prathama samayame saMyamako prApta hue tAmrapatravAlI pratime 'visajoelaNa' ke khAnapara 'visejoeDa' aisA pATha mudrita hai, jo ki TIkA aura artha ke anusAra azuddha hai / ( dekho pR0 107 ) * tAmrapatravAlI pratigeM 'bahumo' pada nahIM hai / ( TelI pR0 109 ) /
Page #335
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 22] mINa-akSINasthitika-svAmitva-nirUpaNa diyANi edassa ceva, tipalidovamie su No uvavaNNayamsa kAyavyANi / 116. Naqsayavedassa jahaNNayamudayAdo jhINahidiyaM kasma ? 117. suhumaNigodesu kampaTTidimaNupAlighUNa tasesu Agado, saMjamAsaMjamaM saMjamaM sammattaM ca bahuso gao, cattAri vAre kasAe uvasAmittA tado eidie gdo| palidovamassAsaMkhejadibhAgamacchido tAba, jAva uvasAmayasamayapabaddhA NiggalidA tti / tado puNo maNussesu Agado punakoDI desUNaM saMjamamaNupAliyUNa aMtomuhattasese micchattaM gado dasavarasasahassiesu devesu uvavaNNo / aMtomuhuttamuvavaNNeNa sammattaM laddha, aMtomuhuttAvasese jIvidavyae tti micchattaM gdo| tado* vi okaDDidAo [ vikaDDidAo ] dvidIo tappAoggasavvarahassAe micchattaddhAe eidiesuvavaNo / tattha vi tappAoggau kassayaM saMkilesaM gdo| tassa paDhagasamayaei diyassa jahaNNayamudayAdo jhINahidiyaM / / ra 118. itthivedasta jahaNNayamudayAdo jhINahidiyaM kassa ? 119. eso ceva napuMsakavedakA apakarpaNAdi tInokI apekSA jaghanya kSINasthitika pradezAgra hotA hai / mrIveTakA apakarpaNAdi tInokI apekSA jaghanya kSINasthitika pradezAgra bhI isI upayukta jIvake hotA hai| bheda kevala yaha hai ki ise tIna palyopamakI AyuvAle jIvome nahIM utpanna karAnA cAhie // 114-115 // zaMkA-napuMsakavedakA udayakI apekSA zrINasthitika pradezAgra kisake hotA hai ? // 116 // samAdhAna-jo jIva sUkSma nigodiyA jIvAme karmasthitikAla taka raha karake some AyA aura saMyamAsaMyama, saMyama tathA samyaktvako bahuta vAra prApta kiyaa| cAra vAra kapAyokA upazamanakara tadanantara ekendriyome utpanna huaa| palyopamake asaMkhyAtave bhAga kAla taka vahA~ rahA, jaba taka ki upazAmakasambandhI samayaprabaddha pUrNarUpase galita ho gaye / tadanantara vaha manuSyoge AyA aura degona pUrvakoTIkAla taka saMyamako paripAlanakara Ayuke antarmuhUrta zepa raha jAnepara githyAtvako prApta huA aura marakara daza hajAra varSakI AyuvAle devome utpanna huaa| utpanna honeke antarmuhUrta pazcAt samyaktvako prApta kiyA aura jIvitavyake antarmuharta zepa raha jAnepara mithyAtvako prApta huaa| tatpazcAt vahaoNpara pUrvabaddha aura sattAme sthina sarva karmokI sthitiyokA utkarpaNa kara aura unheM atidUra nikSipta karake tatprAyogya arthAt ekendriyome utpattike yogya sarvahatva mithyAtvakAlake raha jAnepara ekendriyoMme utpanna huaa| vahaoNpara bhI tatprAyogya utkRSTa saMklezako prApta huA / usa prathamagnamayavartI ekendriya jIvaka napuMsakaneTakA udayakI apekSA jaghanya zrINasthitika pradezAgra hotA hai // 117 / / zaMkA-strIvedamA udayakI apekSA jaghanya zrINasthitika pradegAna kisake hotA hai ? // 118 // ra tAmapAtAlI pratige 'tado' pada mA~ hai / ( deto 0 921) / AAP
Page #336
--------------------------------------------------------------------------
________________ 230 kasAya pAhuDa sutta [ 6 kSINAkSINAdhikAra saya vedassa puJcaparuvido jAdhe apacchimamaNussabhavaragahaNaM puJcakoDI dekhaNaM saMjayamaNupAlidUNa aMto muhutta sese micchattaM gao / tado vemANiyadevIsu uvavaNNo, aMtomuhuttaddhamuvavaNNo ukassasaMkilesaM gado / tado vikaDidAo dvidIo ukaDidA kammaMsA jAdhe tado aMtamuttamukkasaitthivedassa Didi baMdhiyUNa paDibhaggo jAdo, AvaliyapaDibhagAe tisse devIe itthivedassa udayAdo jahaNNayaM jhINaDidiyaM / 120. aradi - sogANa mokaDaNAditigajhINaDidiyaM jahaNNayaM kassa 1 121. ei diyakammeNa jahaNNaeNa tasesu Agado, saMjamAsaMjamaM saMjamaM ca bahuso ladghRNa tiSNi vAre kasA uvasAmeyUNa evaM die gado / tattha palidovamassa asaMkhejadibhAgamacchiyUNa jAva uvasAmayasamayapavaddhA galaMti tado maNussesu Agado / tattha puvyakoDI deNaM saMjama pAliyUNa kasA uvasAmeNa uvasaMtakasAo kAlagado devo tettIsasAgarocamio jAdo | tAdhe ceya hasa -raIo okaDidAo udadyAdiNikkhittAo aradi-sogA okaDDittA udayAvaliyavAhire NikkhittA, se kAle dusamayadevassa eyA TThidI araha - sogANa samAdhAna- isI napuMsaka veda kI prarUpaNAme pUrva prarUpita jIvane jisa samaya apazcima manuSya bhavako grahaNa kiyA aura dezona pUrvakoTIkAla taka saMyamakA paripAlanakara jIvana ke antarmuhUrtaM zepa raha jAnepara mithyAtvako prApta huA aura maraNakara vimAnavAsI deviyo meM utpanna huA | utpanna honeke antarmuhUrta pazcAt hI, arthAt paryApta hokara utkRSTa saMklezako prApta huA / usa saMkleza se jaba sarva karmoM ke antaHkor3Akor3IpramANa sthitibandhase bhI dUra takakI sthitiyoMko bar3hAyA aura unake karmapradezokA bhI utkarpaNa kiyA, taba utkRSTa antarmuhUrta kAla taka strIvedI pandraha koDAkoDI sAgaropamapramANa utkRSTa sthitiko vadha karake . saMklezase pratibhagna arthAt pratinivRtta huA / saMklezase pratinivRtta hone ke eka AvalIkAla bItane para usa devI strIvedakA udayakI apekSA jaghanya kSINasthitika pradezAgra hotA hai / / 119 // zaMkA- arati aura zokaprakRtikA apakarSaNAdi tInakI apekSA jaghanya kSINa - sthitika pradeza kisake hotA hai ? // 120 // samAdhAna - jo jIva jaghanya ekendriyakarmase arthAt abhavyasiddhoke yogya jaghanya satkarmake sAtha ekendriyose Akara trasa jIvome utpanna huA / vahaoNpara saMyamAsaMyama aura saMyamako bahuta vAra prAptakara tathA tIna vAra kapAyokA upazamanakara punaH ekendriyo meM utpanna huA / vahA~para palyopamake asaMkhyAtave bhAgapramANakAla taka rahA, jabataka ki upazAmaka samayaprabaddha galate haiM / usake pazcAt manuSyo me AyA / vahaoNpara dezona pUrvakoTIkAla taka saMyamakA paripAlanakara aura kapAyokA upazamana karake upazAntakapAyavItarAgacchadmastha hokara aura maraNako karake tetIsa sAgaropamakI sthitikA dhAraka ahamindradeva huA / usa hI samaya hAsya aura rati prakRtiyokA apakarSaNakara udadyAvalIme nikSipta kiyA aura arati zokakA tAmrapatravAlI pratimeM 'tatya' pada nahIM hai / ( dekho pR0 915 ) / 1
Page #337
--------------------------------------------------------------------------
________________ 231 gA0 22] kSINa-akSINasthitika-alpabahutva-nirUpaNa mudayAvaliyaM paviTA, tAdhe aradi-sogANaM jahaNNayaM tiNhaM pi jhINahidiyaM / 122. arai-sogANaM jahaNNayamudayAdo jhINahidiyaM kassa ? 123. eI diyakammeNa jahaNNaeNa tasesu Agado / tattha saMjamAsaMjamaM saMjamaM ca bahuso gado / cattAri vAre kasAyamuvasAmidA / tado eidie gado / tattha palidoyamassa asaMkhejadibhAgamacchido jAva uvasAmayasamayapavaddhA NiggalidA tti / tado maNussesu aagdo| tattha pucakoDI desUNaM saMjamamaNupAliyUNa apaDivadideNa sammatteNa vemANiesu devesu upavaNNo / aMtomu hutta muvavaNNo ukassasaMkilesaM gado, aMtomu huttamukkassadvidi baMdhiyUNa paDibhaggo jAdo / tassa AvaliyapaDibhaggassa bhaya-duguMchANaM vedayamANassa aradi-sogANaM jahaNNayamudayAdo jhINaTThidiyaM / _ 124. evamogheNa savvamohaNIyapayaDINaM jahaNNamokaDaNAdijhINahidiyasAmittaM pruuvidN| 125. appAbahuaM / 126. savvatthovaM micchattassa ukkassayamudayAdo jhINadvidiyaM / 127. ukkassayANi okaDDaNAdo ukkaDDaNAdo saMkamaNAdo ca jhINadvidiapakarSaNakara udayAvalIke vAhira nikSepaNa kiyaa| tadanantara samayame usa hisamayavartI devake aratti-zokakI eka sthiti udayAvalIme praviSTa huii| usa samaya usa devake arati-zokakA apakarpaNAdi tInakI apekSA jaghanya kSINasthitika pradezAgra hotA hai / / 121 / / / zaMkA-arati-zokakA udayakI apekSA jaghanya kSINasthitika pradezAgra kisake hotA hai ? / / 122 // samAdhAna-jo jIva jaghanya ekendriyasatkarmake sAtha some AyA aura vahaoNpara saMyamAsaMyama tathA saMyamako bahuta vAra prApta huaa| cAra vAra kapAyokA upazamana kiyA / tadanantara ekendriyome calA gyaa| vahaoNpara palyopamake asaMkhyAtave bhAgakAla taka rahA, jabataka ki upazAmaka samayaprabaddha pUrNarUpase gala jAte haiN| tadanantara vaha manuSyome AyA / vahaoNpara dezona pUrvakoTI taka saMyamakA paripAlanakara apratipatita samyaktvake sAtha hI vaimAnika devome utpanna huaa| utpanna honeke antarmuhUrta pazcAt, arthAt paryAptaka honepara utkRSTa saMklezako prApta huA aura antarmuhUrta taka arati-zokakI utkRSTa sthitiko bA~dhakara saMklezase pratinivRtta huA / usa Avalika-pratibhannake arthAt jise saMklegase pratinivRtta hue eka AvalIkAla vyatIta ho gayA hai aura jo bhaya tathA jugupsAkA vaMdana kara rahA hai, aise usa jIvake arati aura zokakA udayakI apekSA jaghanya kSINasthitika pradezAgra hotA hai / / 123 / / cUrNisU0-isa prakAra mohanIyakarmI sarva prakRtiyoMke apakarpaNAdi-sambandhI jaghanya zrINasthitika pradezAmake svAmitvakA nirUpaNa kiyA gayA / / 124 // aba kSINa-akSINasthitika pradezAgrokA alpavahatva kahate hai-mithyAtvakA udayakI apekSA utkRSTa kSINasthitika pradezAta sabase kama hai| apakarSaNa, utkarSaNa aura saMtAmaNI apekSA migAyakaM utkaSTa kSINandhitika pradezAgra nIno parampara tunya hote hue bhI upayutta padama
Page #338
--------------------------------------------------------------------------
________________ 232 kasAya pAhuDa sutta [6 kSINAkSINAdhikAra yANi tiNNi vitullANi asaMkhejaguNANi / 128. evaM sammAmicchatta-paNNArasakasAyachaNNokasAyANaM / 129. sammattassa savyatthovamukkassayamudayAdo jhINahidiyaM / 130. sesANi tiNi vihINahidiyANi ukassayANi tullANi visesAhiyANi / 231. evaM lobhasaMjalaNa-tiNi vedaannN| 132, etto jahaNaNayaM jhINaDhidiyaM / 133 micchattassa sancathovaM jahaNNayamudayAdo jhINahidiyaM / 134. sesANi tiNi vi jhINahidiyANi tullANi asaMkhejaguNANi / 135. jahA micchattassa jahaNNayamappAbahuaMtahA jesiM kammaMsANamudIraNodao atthi tesi pi jhnnnnymppaabhuaN| aNaMtANuvaMdhi itthi-Nasayaveda-arai-sogA tti ede aTThakamase mottUNa sesANamudIraNodayo / 136. jesi Na udIraNodayo tesiM pi so ceva AlAyo appAbahuassa jahaNNayassa / 137, Navari arai-sogANaM jahaNNayamudayAdo jhINahidiyaM thovaM / 138. sesANi tiNi vi jhINadvidiyANi tullANi visesAhiyANi / asaMkhyAtaguNita hai| isI prakAra samyagmithyAtva, saMjvalanalobhako chor3akara pandraha kaSAya aura hAsyAdi chaha nokapAyokA alpavahutva jAnanA cAhie / / 125-128 // cUrNisU0-samyaktvaprakRtikA udayakI apekSA utkRSTa kSINasthitika pradezAgra sabase kama hai / zepa tIno hI utkRSTa kSINasthitika pradezAgra paraspara tulya aura uparyukta padase vizeSa adhika hai| isI prakAra saMjvalanalosa aura tIno vadoke apakarpaNAdi cAro padokA alpavahutva jAnanA cAhie // 129-13 1 // cUrNisU0-aba isase Age jaghanya kSINasthitika pradezAgra-sambandhI alpavahutvako kahege :-mithyAtvakA udayakI apekSA jaghanya kSINasthitika pradezAma sabase kama hai| zeSa tIno hI kSINasthitika pradezAgra paraspara tulya aura udayakI apekSA asaMkhyAtaguNita hai| jisa prakAra mithyAtvakA jaghanya kSINasthitika pradezAgrasambandhI alpabahutva kahA hai, usI prakArase jina karmAzokA udIraNodaya hai, unakA bhI jaghanya kSINasthitika-pradezAgra-sambandhI alpavahutva jAnanA cAhie / anantAnuvandhIkapAyacatuSka, strIveda, napuMsakavaMda, arati aura zoka ina ATha karmaprakRtiyoko chor3akara zeSa moha-prakRtiyoMkA udIraNodaya hotA hai| jina prakRtiyokA udIraNAdaya nahIM hotA hai, unake jaghanya alpavahutvakA mI vahI upayukta AlApa ( kathana ) karanA cAhie / kevala itanI vizepatA hai ki arati aura zokakA udayakI apekSA jayanya kSINasthitika pradezAgra paraspara tulya ora udya-sambandhI kSINasthitikapradezAprase vizeSa adhika hai| // 132-138 // vizepArtha-jina karma-paramANuokA udayAvalIke bhItara antarakaraNake nimittame 1 udIraNAe ceva udayo udIraNodao tti, jesi kammasANamudayAvaliyambhatare aMtarakaraNeNa aJcatamasaMtANaM kammaparamANaM pariNAmaviseseNAgakhejalogapaTibhAgeNodIridANamaNuevo tegimuTIraNodao ni eso etya gAvatyo avadha
Page #339
--------------------------------------------------------------------------
________________ rararU gA0 22 ] kSINa-akSINasthitika-alpavahutva-nirUpaNa 139. ahavA itthi-NavUsayavedANaM jahaNNayANi okaDDaNAdINi tiNi vi jhINahidiyANi tullANi thovANi / 140. udayAdo jahaNNayaM jhINahidiyamasaMkhejaguNaM / 141. arai-sogANaM jahaNNayANi tiNi vi jhINahidiyANi tullANi thovANi / 142. jahaNNayamudayAdo jhINahidiyaM visesAhiyaM / atyanta abhAva hai, una karma-paramANuokI pariNAmavizepake dvArA udIraNA karake jo unakA vedana hotA hai, use udIraNodaya kahate hai| cUrNisU0-athavA strIveda aura napuMsakavedake apakarpaNAdi tIno hI jaghanya kSINasthitika pradezAgra paraspara tulya aura alpa hai| unhIkA udayakI apekSA jaghanya kSINasthitika pradezAgra asaMkhyAtaguNita hai| arati aura zokake tIno hI jaghanya kSINasthitika pradezAgra paraspara tulya aura alpa hai| unhIke udayakI apekSA jaghanya kSINasthitika pradezAgra vizepa adhika haiM // 139-142 // vizepArtha-isa kSINAkSINa-pradezasambandhI alpabahutlake antameM jayadhavalAkArane sarva adhikArome sAdhAraNarUpase upayukta eka alpabahutvadaMDaka bhI madhyadIpakarUpase likhA hai, jo isa prakAra haiM:-sarvasaMkrasabhAgahAra sabase kama hai| isase guNasaMkramaNabhAgahAra asaMkhyAtaguNA hai / guNasaMkramaNabhAgahArase utkarSaNApakarpaNabhAgahAra asaMkhyAtaguNA hai / utkarpaNApakarpaNabhAgahArase adhaHpravRttabhAgahAra asaMkhyAtaguNA hai / adhaHpravRttabhAgahArase yogaguNAkAra asaMkhyAtaguNA hai| yogaguNAkArase karmasthiti-sambandhI nAnAguNahAnizalAkAe~ asaMkhyAtaguNI hai| karmasthiti-sambandhI nAnAguNahAnizalAkAose palyopamake ardhaccheda vizepa adhika hai / palyopamake ardhacchedose palyopamakA prathama vargamUla asaMkhyAtaguNA hai / palyopamake prathama vargamUlase ekapradezaguNahAnisthAnAntara asaMkhyAtaguNA hai| eka pradezaguNahAnisthAnAntarase dvayardhaguNahAnisthAnAntara vizepa adhika hai| dvayardhaguNahAnisthAnAntarase nipekabhAgahAra vizepa adhika hai| nipekabhAgahArase anyonyAbhyastarAzi asaMkhyAtaguNI hai| anyonyAbhyastarAzise palyopama asaMkhyAtaguNA hai| palyApamasa vivyAtasaMkramaNabhAgahAra asaMkhyAtaguNA hai / vidhyAtasaMkramaNabhAgahArase udvelanabhAgahAra asaMkhyAtaguNA 1 sapahi etyuddese savvesi atyAhiyArANa sAhAraNabhUdamappAbahugAdaDaya madhjhaTIvayabhAveNa pAcaissAmo / sa jahA-savvatthovo sabasamabhAgahAro / guNasamabhAgadAro asojaguNo / okTa mhaNabhAgahAro asapejaguNo / adhApavattabhAgahAro asakhenaguNo / jogaguNagAro asamvaguNo / yATiviNANAguNahANisalAgAo askhejgunnaao| palidovamarasa chedaNayA virosAriyA / paldiovamapaTamavagamUla arAkhejaguNa / egapadesaguNahANiTTANaMtaramasaroDaguNa | divaguNahANihANaMtara vinesAdika / limayabhAgadAro visesohio / aNNoNabhattharAsI yasarajaguNo / paldiovamamanasenaguNa / vijAdanagamAgadArI asasejaguNo / uvyoSNabhAgahAro alsenguNo / aNubhAgavanmaNANaM gANApaTemagupANiglAgAyo apata. gunnaao| egapaTesaguNahANiTANaMtaramaNataguNaM / divaTaguNahAmiANatara viresAhi / gisepamAgadAge nimesaahio| apNoSNanmastharAso gaNataguNoti / jayadha0 30
Page #340
--------------------------------------------------------------------------
________________ 234 kasAya pAhuDa sutta evamappAcahue samatte jhINamajhINaM ti padaM samattaM hodi / jhaNajhaNAhiyAro samatto / [ 6 kSINAkSINAdhikAra hai / udvelanabhAgahArase anubhAgavargaNAokI nAnApradezaguNahAnizalAkAeN anantaguNI hai / inase inhIMkA eka pradezaguNahAnisthAnAntara anantaguNA hai| usase anubhAgavargaNAoM kA yardhaguNahAnisthAnAntara vizeSa adhika hai / usase anubhAgavargaNAokA nipekabhAgahAra vizeSa adhika hai | anubhAgavargaNAoke nipekabhAgahArase unakI anyonyAbhyastarAzi anantaguNI hai / isa prakAra alpabahutvake samApta honepara cauthI mUlagAthAke 'jhINamajhIrNa' isa padakI vibhApA samApta huI / isa prakAra kSaNAkSaNAdhikAra samApta huA /
Page #341
--------------------------------------------------------------------------
________________ ThidiyaM ti ahiyAro 1. ThidiyaM ti jaM padaM tassa vihAsA / 2. tattha tiNNi aNiyogaddArANi / taM jahA - samukkittaNA sAmittamappAbahuaM ca / 3. samukkittaNAe asthi ukastayaDidipattayaM NiseyadvidipattayaM adhANiseyaTThidipattayaM udayaTThidipattayaM ca / 4. ukkassayaDidipattayaM NAma kiM ? 5. jaM kammaM baMdhasamayAdo kampaTThidIe udae dIsaha tamukassaya Didi - sthitika adhikAra cUrNisU0 (0 - aba cauthI mUlagAthAke 'dvidiyaM vA' isa antima padakI vibhApA kI jAtI hai / isa sthitika-adhikArame tIna anuyogadvAra haiM / ve isa prakAra hai - samutkIrtanA, svAmitva aura alpabahutva / samutkIrtanAkI apekSA cAra prakArakA pradezAgra hotA hai -- utkRSTa sthitiprAptaka, nipekasthitiprAptaka, yathAnipekasthitiprAptaka aura udayasthitiprAptaka / / 1-3 // vizeSArtha - aneka prakArakI sthitiyoko prApta honevAle pradezAgro arthAt karma - paramANuoko sthitika yA sthiti prAptaka kahate haiM / ye sthiti prApta pradezAgra utkRSTasthiti, nipekasthiti, yathAnipekasthiti aura udayasthitibhedase cAra prakAra ke hote hai / jisa vivakSita karmakI jitanI utkRSTa sthiti hai, utanI sthiti -pramANa vaeNdhanevAlA jo karma-pradezAya ba~dhane ke samaya se lekara apanI utkRSTa karmasthitimAtra kAla taka AtmA ke sAtha rahakara apanI karma-sthitike antima samaya udayako prApta ho, use utkRSTa sthitiprApta pradezAgra kahate haiM, kyoki vaha apanI utkRSTa sthitiko prApta hokara udaya meM vartamAna hai / jo karma - pradezAya baMdhakAlame jisa sthiti me nipikta kiyA gayA, vaha apakarSaNa yA utkarSaNako prApta hokara bhI usa hI sthitime hokara udayakAla me dRSTigocara ho, use nipekasthitiprApta pradezAya kahate hai / jo karma - pradezAya vandhakAla meM jisa sthiti me nipikta kiyA gayA, vaha apakarSaNa yA utkarSaNako nahIM prApta hokara jyo-kA-tyo avasthita rahate hue usa hI sthitike dvArA udayako prApta ho, use yathAnipekasthitiprApta pradezA kahate hai / jo karma- pradezAya bandhakAlake pazcAt jaba kabhI bhI jisa kisI bhI sthiti hokara udayako prApta ho, unheM udayasthitiprApta pradezAya kahate hai / aba cUrNikAra zaMkA-samAdhAnapUrvaka ina cAroM bhedokA kramazaH svampa kahate haiMzaMkA- utkRSTasthitiprAptaka nAma kisakA hai ? // 4 // samAdhAna- jo karma- pradezAya bandha-samayase lekara karmasthitipramANakAla taka sattAne rahakara apanI karma-sthitike antima samayame udayame dikhAI detA hai arthAta udayase prApta hotA hai, use utkRSTasthitiprAptaka kahate haiM || 5 // 1. tattha kiM hidriyaM NAma hidIo gacchatti vidiyaM padesabhA hidipattayamiti una kSetra
Page #342
--------------------------------------------------------------------------
________________ 236 phasAya pAhuDa sutta [7 sthitika-adhikAra pattayaM / 6. NiseyahidipattayaM NAma kiM ? 7. jaMkamma jisse dvidIe NisittaM okaDDidaM vA ukkaDDidaM vA tisse ceva dvidIe udae dissai, taM NiseyadvidipattayaM / 8. adhANiseyahidipattayaM NAma kiM 1 9. jaM kammaM jisse dvidIe NisittaM aNokaDDidaM aNukkaDDidaM tisse ceva hidIe udae dissai tamadhANiseyaDhidipattayaM / 10. udayaTThidipattayaM NAma kiM ? 11. jaM kammaM udae jattha vA tattha vA dissai tamudayaTTidipattayaM / 12. edayapadaM* / 13. etto ekekaDhidipattayaM caucihamukkassamaNukkassaM jahaNNamajahaNNaM ca / 14. sAmittaM / 15. micchattassa ukkassayamaggahidipattayaM kassa ? 16. aggadvidipattayameko vA do vA padesA evamegAdi-eguttariyAe baDDIe jAva tAva ukka zaMkA-nipekasthitiprAptaka nAma kisakA hai 1 // 6 // samAdhAna-jo karma-pradezAgra ba~dhaneke samayame hI jisa sthitimeM nipikta kara diye gaye, athavA apavartita kara diye gaye, ve usa hI sthitime hokara yadi udayame dikhAI dete haiM, to unhe niSekasthitiprAptaka kahate hai / / 7 / / zaMkA-yathAniSekasthitiprAptaka kise kahate haiM ? // 8 // samAdhAna-jo karma-pradezAgra vandhake samaya jisa sthitime nipikta kara diye gaye, ve apavartanA yA udvartanAko prApta na hokara sattAle tadavastha rahate hue hI yathAkramase usa hI sthitimeM hokara udayame dikhAI de, use yathAnipekasthitiprAptaka kahate hai / / 9 / / zaMkA-udayasthitiprAptaka kise kahate hai ? // 10 // samAdhAna-jo karma-pradezAgra baMdhaneke anantara jahA~ kahIM bhI jisa kisI sthitime hokara udayako prApta hotA hai, use udayasthitiprAptaka kahate haiM / / 11 / / cUrNisU0-utkRSTasthitiprAptaka Adi cAro hI bhedoke arthakA nirNaya karAnevAlA yaha upayukta arthapada hai / mohaprakRtiyoke ye eka-eka arthAt cAro hI prakArake sthitiprAptaka, utkRSTa, anutkRSTa, jaghanya aura ajaghanyake bhedase cAra-cAra prakArake hote haiM / / 12-13 / / cUrNisU0-aba utkRSTa sthitiprAptaka Adike svAmitvako kahate hai / / 14 / / zaMkA-mithyAtvakA utkRSTa agrasthitiprAptaka kisake hotA hai ? // 15 // samAdhAna-agrasthitiko prApta eka pradeza bhI pAyA jAtA hai, do pradeza bhI pAye jAte hai, tIna pradeza bhI pAye jAte haiM, isa prakAra eka-eka pradezako uttara vRddhise tabataka 1. kadhaM jahANiseyasa aghANiseyavavaeso tti Na paJcavaThya, 'vaccati ka ga ta da ya vA, atya vahaMti sarA' idi yakAratsa lova kAUNa NiddesAdo / jayadha0 / tAmrapatravAlI pratimeM yaha sUtra isa prakAra mudrita hai-'edamapadaM ukssaTidipattayAdINa cauNha pi atyvisynninnnnynniydhN'| para 'achapada' se AgekA aza to usake hI arthakI vyAlyAtmaka TIphAkA aMga hai, use sUtrakA aMga banAnA ThIka nahIM / (dekho pR0 923)
Page #343
--------------------------------------------------------------------------
________________ ra7 gA0 22] sthitika-svAmitva-nirUpaNa ssayaM samayapabaddhassa aggadvidIe jattiyaM NisittaM tattiyamukkasseNa aggadvidipattayaM / 17. taM puNa aNNadarassa hojja / 18. adhANiseyaDidipattayamukkassayaM kassa ? 19. tassa tAva saMdarisaNA / 20. udayAdo jahaNNayamAbAhAmettamosakkiyUNa jo samayapabaddho tassa Natthi adhANiseyahidipattayaM / 21. samayuttarAe AvAhAe evadimacarimasamayapabaddhassa adhANiseo atthi / 22. tatto pAe jAva asaMkhejjANi palidovamavaggamUlANi tAvadimavar3hAte jAnA cAhie, jabataka ki utkRSTa samayaprabaddhakI agrasthitime jitane pradezAgra nipita kiye hai, ve saba prApta na ho jAve / 'isa prakArase caramanipeka-sambandhI eka samayapravaddhagata jitane pradeza prApta hote hai, utane sabake saba utkRSTa agrasthitiprAptaka kahalAte hai / vaha utkRSTa agrasthitiko prApta pradezAgra kisI bhI jIvake ho sakatA hai / / 16-17 // vizepArtha-isa sUtrakA spaSTIkaraNa isa prakAra hai-jo mithyAtvakarmakA pradezAgra karmasthitike prathama samayame bandhako prApta hokara aura sattara koDAkor3I sAgaropama-pramita karmasthitike asaMkhyAta bahubhAgakAla taka avasthita rahakara palyopamake asaMkhyAtave bhAgapramANa utkRSTa nirlepanakAlake avaziSTa raha jAnepara prathama samayame zuddha hokara arthAt karmarUpa paryAyako chor3akara AtmAse nirjIrNa hotA hai, punaH usake uparima anantara samayamai zuddha hokara nirjIrNa hotA hai, isa prakAra uttara-uttaravartI samayome karmaparyAyako choDakara usake nirlepa hote hue karmasthitike pUrNa honepara eka paramANukA bhI avasthAna sambhava hai, do paramANuokA avasthAna bhI sambhava hai, tIna paramANuokA bhI avasthAna sambhava hai, isa prakAra eka eka paramANukI vRddhi karate hue adhikase adhika utane karma-paramANuokA pAyA jAnA sambhava hai, jitane ki -- samayaprabaddhakI agrasthitime utkRSTa pradezAgra nipikta kiye the| yahaoNpara samayapravaddhase abhiprAya utkRSTa yogI saMjJI paMcendriya paryAptaka jIvake dvArA bA~dhe hue samayaprabaddhase hai, anyathA agrasthitime utkRSTa nipekakA pAyA jAnA sambhava nahIM hai| mithyAtvake isa utkRSTa agrasthitiprApta pradezAtrakA svAmI koI bhI jIva ho sakatA hai, aisA sAmAnyase kahA gayA hai, to bhI kSapitakAMzikako chor3a karake hI anya kisI bhI jIvake usakA svAmitva jAnanA cAhie, kyoki kSapitakAzika jIvake utkRSTa sthitiprApta pradezAgrakA pAyA jAnA sambhava nahIM hai| __ zaMkA-mithyAtvakA utkRSTa yathAnipekasthitiprAptaka kisake hotA hai ? // 18 // samAdhAna-isakA saMdarzana (spaSTIkaraNa) isa prakAra hai-udayane, arthAta mithyAtvake yathAnipekasthitiko prApta svAmitvake samayase jaghanya AvAdhAke kAlapramANa nIce Akarake jo baddha samayabaddha hai, usakA pradezAgra vivikSita sthiti meM yathAnipekasthitiko prAma nahIM hotA hai| eka samaya adhika AvAdhAke vyatIta honepara ima antima namayaprabaddhakA yathAnipeka hotA hai / isa eka samaya adhika jaghanya AvAdhAkAlase Age calakara ba~dhe hue samaya prabadvane lekara nIce jitane asaMrayAta palyopamake prathamavargamUlIkA pramANa hai, utane mamayoMne ba~dhe hue samayaprabaddhokA yathAnika vivakSita sthitima niyamase hotA hai / / 19-20 / /
Page #344
--------------------------------------------------------------------------
________________ 238 kasAya pAhuDa sutta [7 sthitika-adhikAra samayapabaddhassa adhANiseo NiyamA asthi / 23. ekkassa samayapabaddhassa ekkisse dvidIe jo ukkassao adhANiseo tatto kevaDiguNaM ukassayamadhANiseyaTThidipattayaM ? 24. tassa NidarisaNaM / 25. jahA / 26. okaDDakkaDaNAe kammarasa avahArakAlo thovo | 27. adhApavattasaMkrameNa kammassa avahArakAlo asaMkhejjaguNo / 28. okaDDukkaDDaNAe kammassa jo avahArakAlo so palidovamassa asNkhejjdibhaago| 29. evadiguNamekassa samayapavaddhassa ekisse dvidIe ukkassayAdo jahANiseyAdo ukkassayamadhANi seyahidipattayaM / 30. idANimukkassayamadhANiseyahidipattayaM kassa ? 31. sattamAe puDavIe NeraDyassa jattiyamadhANiseyaTThidipattayamukkassayaM tatto visesuttarakAlamuvavaNNo jo rahao tassa jahaNNeNa ukkassayamadhANiseyaDhidipattayaM 32. edamhi puNa kAle so raio tappAoggukassayANi jogahANANi abhikkhaM gado / 33. tappAoggaukkassiyAhi vaDDIhi zaMkA-vivakSita sthitise eka samaya adhika jaghanya AvAdhAkAlapramANa nIce Akara utkRSTa yogase ba~dhA huA jo eka samayaprabaddha hai, usakI eka sthitime arthAt jaghanya AvAdhAke vAhira sthita sthitime jo utkRSTa yathAnipeka pradezAgra hai, usase palyopamake asaMkhyAtave bhAgapramANa apane utkRSTa saMcayakAlake bhItara galanese avaziSTa rahe hue nAnAsamayaprabaddhokA jo yathAniyekasthitiko prApta huA utkRSTa pradezAgra hai, vaha kitanA guNA adhika hai ? / / 23 / / samAdhAna-isa guNAkArako eka nidarzana ( udAharaNa ) ke dvArA spaSTa karate hai| vaha isa prakAra hai-eka samayame jo karmapradezAgra udvartanA-apavartanAkaraNake dvArA udvartita yA apavartita hotA hai. usake pramANa nikAlanekA jo avahArakAla hai, vaha vakSyamANa avahArakAlase thor3A hai| udvartanApavartanAkaraNake avahArakAlase adhaHpravRttasaMkramaNakI apekSA karmakA avahArakAla asaMkhyAtaguNA hai| udvartanApavartanAkaraNakI apekSA karmakA jo avahArakAla hai, vaha palyopamake asaMkhyAtave bhAgapramANa hai| itanA guNA hai, arthAt eka samayaprabaddhakI eka sthitike utkRSTa yathAnikase utkRSTa yathAnipekasthitiko prApta karmapradezAtra jitanA yaha udvartanApavartanAkaraNakI apekSA karmakA avahArakAla hai, itanA guNA adhika hai // 24-29 // zaMkA-utkRSTa yathAnipekasthitiko prApta pradezAgra kisake hotA hai ? // 30 // samAdhAna-vaha utkRSTa yathAnipekasthitiko prApta pradezAgra sAtavI pRthivIke nArakIke hotA hai| kisa prakArake nArakIke hotA hai, isakA spaSTIkaraNa yaha hai ki jitanA kAla utkRSTa yathAnipakasthitiprApta pradezAgrakA hai, usase uttarakAlamai utpanna huA jo nArakI hai, usake utpattike samayase jaghanya antarmuhartase adhika honepara, arthAna sarvalaghukAlase paryApa honepara, utkRSTa yathAnika sthitiko prApta pradezAgra hotA hai| punaH vaha nArakI dama yathAnipekamaMcayakAlake bhItara tatprAcAnya utkRSTa yogamthAna ko bAra-bAra prApta huA, nathA tatprAyogya utkRSTa vRdviyole vRddhiko prApta hotA huA usa sthitike nipekake utkRSTa padako prApta huaa|
Page #345
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 22 ] sthitika- svAmitva nirUpaNa 239 do | 34. tisse dIe Niseyassa ukkassapadaM / 35. jA jahaNiyA AvAhA aMtomuhuttuttarA evadisamaya-aNudiSNA sATThidI / tado jogaTTANANamuvarillamaddha gado 36. dusamayAhiya - AvAhAcarimasamayaaNudiNNAe eyasamayAhiya - AvAhAcarimasamayaaNudiNNAe ca uktastayaM jogamuvabaNNo / 37 tassa ukassayamadhANiseya DidipattayaM / 38. Niseya dipattayaM pi ukkasyaM taraseva / 39 udayaTThidipattayamukassayaM kassa 140 guNidakammaM sio saMjamA saMjamaguNase saMjamaguNaseTiM ca kAUNa micchattaM gado jAdhe guNaseDhIsIsayANi udiSNANi tAdhe micchattassa ukkastayamudaya dvidipatyaM / 41. evaM sammatta sammAmicchatANaM pi / 42. vari ussamudayaTThidipattayamukassayamudayAdo jhINaDidiyabhaMgo / 43. aNaMjo antarmuhUrta-adhika jaghanya AvAdhA hai, itane samaya taka vaha sthiti anudIrNa thI, arthAt udayako prApta nahI huI thI / tadanantara vaha nArakI yogasthAnoMke UparI ardhabhAgako prApta huA, arthAt yavamadhyake Upara jAkara antarmuhUrtakAla taka rahA / punaH usa sthiti ke do samaya adhika AvAdhAke antima samayame anudIrNa honepara aura eka samaya adhika AvAdhAke antima samayame anudIrNa honepara vaha utkRSTa yogako prApta huA / aise usa nArakI ke mithyAtvakA utkRSTa yathAnipekasthitiko prApta pradezAya hotA hai / tathA usIke hI nipekasthitiko prApta utkRSTa pradezAgra hotA hai / / 31-38 // bhAvArtha- jo jIva sAtave narakame utpanna huA, laghu antarmuhUrta se paryApta huA, sva-yogya yogasthAnose nirantara pariNata huA, saMkhyAta guNavRddhi aura asaMkhyAta bhAgavRddhi ina do vRddhiyose bar3hA, yogavRddhise yogasthAnoke yavamadhyabhAgako prApta hokara vahA~ antarmuhUrta kAla taka rahA / jaba do samaya aura eka samaya adhika AvAdhAkA carama samaya AyA, taba utkRSTa yogako prApta huA, aise jIvake mithyAtvakA utkRSTa yathAnipekasthitika pradezAgra hotA hai aura isI nArakI ke hI utkRSTa nipekasthitika pradezAya pAyA jAtA hai / zaMkA-mithyAtvaphA udayasthitiko prApta utkRSTa pradezAya kisake honA hai ? // 39 // samAdhAna - jo guNitakarmAzika jIva saMyamAsaMyamaguNazreNIko aura saMyamaguNazreNIko karake mithyAtvako grApta huA / usake jisa samaya guNazreNIzIrSaka udayako prApta hue usa samaya usake mithyAtvakA udayasthitiko prApta utkRSTa pradezAmra hotA hai // 40 // 0 cUrNim 0 - isI prakAra se arthAna midhyAtvake samAna hI samyaktvaprakRti aura samayamithyAtvake utkRSTa agrasthiti prApta, yathAnipekasthiti prApta Adike svAmitvako jAnanA cAhie | vizeSatA kevala yaha hai ki ina donoM prakRtiyoMke utkRSTa udayasthiti prApta pradezAyakA svAmitva kI apekSA utkRSTa kSINamthitika pradeza ke svAmitvake namAna / anantAnubandhI catuSka, ATha madhyama kapAya aura hAmyAdi chaha nokapAyoke utkRSTa agranthiti Adiyo prApta pradezakA svAmitva midhyAtva ke svAmitva ke samAna jAnanA cAhie / / 11-13 //
Page #346
--------------------------------------------------------------------------
________________ 238 kasAya pAhuDa sutta [7 sthitika-adhikAra samayapabaddhassa adhANiseo NiyamA asthi / 23. ekkassa samayapanaddhassa ekkisse hidIe jo ukkassao adhANiseo tatto kevaDiguNaM ukkassayamadhANiseyahidipattayaM 1 24. tassa NidarisaNaM / 25. jahA / 26. okaDDakkaDDaNAe kammarasa avahArakAlo thovo / 27. adhApavattasaMkrameNa kammassa avahArakAlo asaMkhejjaguNo / 28. okaDDukkaDDaNAe kammassa jo avahArakAlo so palidovamassa asaMkhejjadibhAgo / 29. evadiguNamekassa samayapavaddhassa ekisse dvidIe ukkassayAdo jahANiseyAdo ukkalsayamadhANi seyaDidipattayaM / 30. idANimukkassayamadhANiseyahidipattayaM kassa 1 31. sattamAe puDhavIe Neraiyassa jattiyamadhANiseyahidipattayamukkassayaM tatto visesuttarakAlamuvavaNNo joNeraio tassa jahaNNeNa ukkassayayadhANiseyadvidipattayaM 32. edamhi puNa kAle so rahao tappAoggukissayANi jogaTThANANi abhikkhaM gado / 33. tappAoggaukkassiyAhi vaDDIhi zaMkA-vivakSita sthitise eka samaya adhika jaghanya AvAdhAkAlapramANa nIce Akara utkRSTa yogase ba~dhA huA jo eka samayapravaddha hai, usakI eka sthitime arthAt jaghanya AvAdhAke vAhira sthita sthitime jo utkRSTa yathAnipeka pradezAgra hai, usase palyopamake asaMkhyAtave bhAgapramANa apane utkRSTa saMcayakAlake bhItara galanese avaziSTa rahe hue nAnAsamayapravaddhokA jo yathAnipekasthitiko prApta huA utkRSTa pradezAgra hai, vaha kitanA guNA adhika hai ? // 23 // samAdhAna-isa guNAkArako eka nidarzana ( udAharaNa ) ke dvArA spaSTa karate hai| vaha isa prakAra hai-eka samayame jo karmapradezAgra udvartanA-apavartanAkaraNake dvArA udvartita yA apavartita hotA hai, usake pramANa nikAlanekA jo avahArakAla hai, vaha vakSyamANa avahArakAlase thor3A hai| udvartanApavartanAkaraNake avahArakAlase adhaHpravRttasaMkramaNakI apekSA karmakA avahArakAla asaMkhyAtaguNA hai| udvartanApavartanAkaraNakI apekSA karmakA jo avahArakAla hai, vaha palyopamake asaMkhyAtave bhAgapramANa hai| itanA guNA hai, arthAt eka samayaprabaddha kI eka sthitike utkRSTa yathAniSekase utkRSTa yathAnipekasthitiko prApta karmapradezAgra jitanA yaha udvartanApavartanAkaraNakI apekSA karmakA avahArakAla hai, itanA guNA adhika hai / / 24-29 // zaMkA-utkRSTa yathAnipekasthitiko prApta pradezAgra kisake hotA hai ? // 30 // samAdhAna-vaha utkRSTa yathAnipekasthitiko prApta pradezAgra sAtavI pRthivIke nArakIke hotA hai| kisa prakArake nArakIke hotA hai, isakA spaSTIkaraNa yaha hai ki jitanA kAla utkRSTa yathAnipekasthitiprApta pradezAgrakA hai, usase uttarakAlame utpanna huA jo nArakI hai, usake utpattike samayase jaghanya antarmuhUrtase adhika honepara, arthAt sarvalaghukAlase paryApta honepara utkRSTa yathAnipekasthitiko prApta pradezAgra hotA hai| punaH vaha nArakI isa yathAnipekasaMcayakAlake bhItara tatprAyogya utkRSTa yogasthAna ko vAra-vAra prApta huA, tathA tatprAyogya utkRSTa vRddhiyose vRddhiko prApta hotA huA usa sthitike nipekake utkRSTa padako prApta huaa|
Page #347
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 22 ] sthitika-khAmitva-nirUpaNa 239 vaDDido / 34. tisse hidIe Niseyassa ukkassapadaM / 35. jA jahaNiyA AvAhA aMtomuhuttuttarA evadisamaya-aNudiNNA sA dvidii| tado jogahANANamuvarillamaddhaMgado 36. dusamayAhiya-AvAhAcarimasamayaaNudiNNAe eyasamayAhiya-AvAhAcarimasamayaaNudiNNAe ca ukkassayaM jogamuvavaNNo / 37. tassa ukkassayamadhANiseyahidipattayaM / 38. NiseyadvidipattayaM pi ukassayaM taraseva / 39. udayaTThidipattayamukkassayaM kassa ? 40. guNidakammaMsio saMjamAsaMjamaguNaseDhiM saMjamaguNaseTiM ca kAUNa micchattaM gado jAdhe guNaseDhIsIsayANi udiNNANi tAdhe micchattassa ukssayamudayavidipattayaM / 41. evaM sammatta-sammAmicchatANaM pi / 42. Navari ukkassayamudayavidipattayamukkassayamudayAdo jhINahidiyabhaMgo / 43. aNaMjo antarmuhUrta-adhika jaghanya AvAdhA hai, itane samaya taka vaha sthiti anudIrNa thI, arthAt udayako prApta nahIM huI thii| tadanantara vaha nArakI yogasthAnoke UparI ardhabhAgako prApta huA, arthAt yavamadhyake Upara jAkara antarmuhUrtakAla taka rahA / punaH usa sthitike do samaya adhika AbAdhAke antima samayame anudIrNa honepara aura eka samaya adhika AvAdhAke antima samayame anudIrNa honepara vaha utkRSTa yogako prApta huaa| aise usa nArakIke mithyAtvakA utkRSTa yathAnipekasthitiko prApta pradezAgra hotA hai| tathA usIke hI niSekasthitiko prApta utkRSTa pradezAgra hotA hai // 31-38 // bhAvArtha-jo jIva sAtave narakameM utpanna huA, laghu antarmuhUrtase paryApta huA, sva-yogya yogasthAnose nirantara pariNata huA, saMkhyAta guNavRddhi aura asaMkhyAtabhAgavRddhi ina do vRddhiyose bar3hA, yogavRddhise yogasthAnoke yavamadhyabhAgako prApta hokara vahA~ antarmuhUrtakAla taka rahA / jaba do samaya aura eka samaya adhika AvAdhAkA carama samaya AyA, tava utkRSTa yogako prApta huA, aise jIvake mithyAtvakA utkRSTa yathAnipekasthitika pradezAgra hotA hai aura isI nArakIke hI utkRSTa nipekasthitika pradezAgra pAyA jAtA hai| zaMkA-mithyAtvakA udayasthitiko prApta utkRSTa pradezAgra kisake hotA hai ? // 39 // samAdhAna-jo guNitakarmAzika jIva saMyamAsaMyamaguNazreNIko aura saMyamaguNazreNIko karake mithyAtvako prApta huaa| usake jisa samaya guNazreNIzIrpaka udayako prApta hue usa samaya usake mithyAtvakA udayasthitiko prApta utkRSTa pradezAgra hotA hai // 40 // cUrNisU0-isI prakArase arthAt mithyAtvake samAna hI samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtvake utkRSTa agrasthiti-prApta, yathAnipekasthiti-prApta Adike svAmitvako jAnanA cAhie / vizeSatA kevala yaha hai ki ina dono prakRtiyoke utkRSTa udayasthiti-prApta pradezAgrakA svAmitva udayakI apekSA utkRSTa kSINasthitika pradezAgrake svAmitvake samAna hai| anantAnuvandhI catuSka, ATha madhyama kapAya aura hAsyAdi chaha nokapAyoke utkRSTa agrasthiti Adiko prApta pradezAgrakA svAmitva mithyAtvake svAmitvake samAna jAnanA cAhie // 41-43 //
Page #348
--------------------------------------------------------------------------
________________ 240 kasAya pAhuDa sutta [7 sthitika adhikAra tANubaMdhicaukka-aTThakasAya-chaNNokasAyANaM micchattabhaMgo / 44. Navari aDhakasAyANamukkassayamudayavidipattayaM kassa ? 45. saMjamAsaMjama-saMjama-dasaNamohaNIyakkhavayaguNaseDhIo tti edAo tiNi vi guNaseDhIo guNidakammaMsieNa kadAo / edAo kAUNa aviNadvesu asaMjamaM gao / pattesu udayaguNaseDisIsaesu ukkassayamudayaTThidipattayaM / / 46. chaNNokasAyANamukkassayamudayahidipattayaM kassa ? 47. carimasamayaapuvvakaraNe vaTTamANayassa / 48. hassa-raha-arai-sogANaM jai kIrai bhaya-duguMchANamavedao kAyavyo / 49 jai bhayassa, tado duguMchAe avedao kAyayo / adha duguMchAe, tado bhayassa avedao kAyano / 50. kohasaMjalaNassa ukassayamaggadvidipattayaM kassa 1 51. ukkassayamaggadvidipattayaM jahA purimANaM kAyavyaM / 52. ukssayamadhANiseyaDhidipattayaM kassa 153. kasAe uvasAmittA paDivadidUNa puNo aMtomuhutteNa kasAyA uvasAmidA, vidiyAe zaMkA-ATha madhyama kapAyokA utkRSTa udayasthitiko prApta pradezAgra kisake hotA samAdhAna-jisa guNitakarmAzika jIvane saMyamAsaMyamaguNazreNI, saMyamaguNazreNI aura darzanamohanIya-kSapakaguNazreNI ina tIno hI guNazreNiyoko kiyA / punaH inako karake unake naSTa nahIM honeke pUrva hI vaha asaMyamako prApta huaa| vahA~ una guNazreNiyoke zIrSakoke udyako prApta honepara ATho madhyama kapAyokA utkRSTa udayasthitiko prApta pradezAgra hotA hai // 45 // zaMkA-chaha nokaSAyokA utkRSTa udayasthitiprApta pradezAgra kisake hotA hai ? // 46 // samAdhAna-apUrvakaraNa guNasthAnake antima samayame vartamAna kSapakake chaha nokapAyokA utkRSTa udyasthitiko prApta pradezAgra hotA hai / yahA~ itanA vizepa jJAtavya hai ki jaba hAsya-rati aura arati-zokakI prarUpaNA kI jAya, taba use bhaya aura jugupsAkA avedaka nirUpaNa karanA cAhie / yadi bhayakI prarUpaNA kI jAya, to jugupsAkA avedaka kahanA cAhie aura yadi jugupsAkI prarUpaNA kI jAya, to use bhayakA avedaka nirUpaNa karanA cAhie // 47-49 // zaMkA-saMjvalanakrodhakA utkRSTa agrasthitika karmapradezAgra kisake hotA hai ? // 50 // samAdhAna-jisa prakArase pUrvavartI mithyAtvAdi karmoke utkRSTa agrasthiti-prApta pradezAgrake svAmitvako kahA hai, usI prakArase saMjvalanakrodhake utkRSTa agrasthiti-prApta kareMpradezAgrake svAmitvakI prarUpaNA karanA cAhie // 51 // zaMkA-saMjvalanakrodhakA utkRSTa yathAnipekako prApta pradezAgra kisake hotA hai ? // 52 // samAdhAna-jo kaSAyoMkA upazamana karake girA aura usane punaH antamuhUtase kapAyokA upazamana kiyaa| (tadanantara vahI jIva naraka-tiryaMca gatimeM do-tIna bhavoko grahaNa karake punaH manuSya huA aura kaSAyoke upazamanake lie udyata huaa|) isa dUsare bhavamai
Page #349
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 32] . " sthitika-svAmitva-nirUpaNa 241 uvasAmaNAe AvAhA jamhi puNNA sA hidI AdiTThA, tamhi ukssayamadhANiseyahidipattayaM / 54. NiseyahidipattayaM ca tamhi ceva / 55. ukkassayamudayaTThidipattayaM kassa ? 56. carimasamayakohavedayassa / 57. evaM mANa-mAyA-lohANaM / 58. purisavedassa cattAri vi dvidipattayANi kohsNjlnnbhNgo| 59. Navari udayahidipattayaM carimasamayapurisavedakhavayassa guNidakammaMsiyassa / 60. isthivedassa ukkassayamaggadvidipattayaM micchattabhaMgo / 61. ukkassaya-adhANiseyahidipattayaM NiseyaTThidipattayaM ca kassa ? 62. isthivedasaMjadeNa itthiveda-purisavedapUridakammaMsieNa aMtomuhuttassaMto do vAre kasAe uvasAmidA / jAdhe vidiyAe ucasAmaNAe jahaNNayassa hidibaMdhassa paDhamaNiseyadvidI udayaM pattA tAdhe adhANiseyAdo NiseyAdo ca ukkassayaM hidipattayaM / 63. udayahidipattayamukkassayaM kassa ? 64. guNidakammaMsiyassa khavayassa carimasamaya-itthivedayassa dUsarI vArakI upazAmanAme jisa samaya AvAdhA pUrNa ho, vaha sthiti prakRtame vivakSita hai / usa samayame saMjvalanakrodhakA utkRSTa yathAniSekasthitiko prApta pradezAgra hotA hai| isa hI jIvake usa hI samayameM saMjvalanakrodhake niSekasthitiko prApta pradezAprakA svAmitva jAnanA cAhie // 53-54 // zaMkA-saMjvalanakrodhakA utkRSTa udayasthitiko prApta pradezAgra kisake hotA hai ? // 55 // samAdhAna-carama-samayavartI krodhavedaka kSapakake saMjvalanakrodhakA utkRSTa udayasthitiko prApta pradezAgra hotA hai // 56 // cUrNisU0-isI prakAra saMjvalana mAna, mAyA aura lobhakapAyake utkRSTa agrasthitika Adi cAro prakArake pradezAgrokA svAmitva jAnanA cAhie / purupavedake cAro hI sthitiprAptaka pradezAgrokA svAmitva saMjvalanakrodhake svAmitvake samAna jAnanA caahie| kevala itanI vizepatA hai ki udayasthiti-prApta pradezAgra guNitakarmAzika aura caramasamayavartI puruSavedI kSapakake hotA hai / strIvedake utkRSTa agrasthitiprAptaka pradezAprakA svAmitva mithyAtvake samAna jAnanA cAhie // 57-60 // zaMkA-strIvedakA utkRSTa yathAnipekasthiti-prApta aura niSekasthiti-prApta pradezAgra kisake hotA hai ? // 61 // samAdhAna-jisane strIveda aura puruSavedake karmapradezAgrako pUrita kiyA hai, aise strIvedI saMyatane antarmuhUrta ke bhItara do vAra kaSAyokA upazamana kiyA / jaba dUsarI upazAmanAmeM jaghanya sthitibandhake prathama niSekakI sthiti udayako prApta huI, taba strIvedakA yathAniSekase aura niSekase utkRSTa sthitiko prApta pradezAgra hotA hai // 62 // zaMkA-strIvedakA utkRSTa udayasthiti-prApta pradezAgra kisake hotA hai ? // 63 // samAdhAna-guNitakarmAzika aura caramasamayavartI strIvedaka kSapakake strIvedakA udyasthitiko prApta utkRSTa pradezAgra hotA hai // 64 // 31
Page #350
--------------------------------------------------------------------------
________________ rakara kasAya pAhuDa sutta [7 sthitika-bhadhikAra tassa ukassayamudayaTTidipattayaM / 65. evaM NavaMsayavedassa / 66. Navari NavaMsayavedodayassetti mANidavyANi / 67. jahaNNayANi dvidipattayANi kAyavANi / 68. sancakammANaM pi aggadvidipattayaM jahaNNayameo padeso, taM puNa aNNadarassa hojja / 69. micchattassa NiseyadvidipattayamudayahidipattayaM ca jahaNNayaM kst| 70. uvasamasammattapacchAyadassa paDamasamayamicchAiTissa tappAoggukkassasaMkiliGkassa tassa jahaNNayaM NiseyadvidipattayakhudayahidipattayaM ca / 71. micchattassa jahaNNayamadhANiseyaDhidipattayaM kassa ? 72. jo eI diyaTThidisaMtakammeNa jahaNNaeNa tasesu Agado aMtomuhutteNa sammattaM paDivaNNo, ve chAvahisAgarovamANi sammattamaNupAliyUNa micchattaM gado / tappAogga-ukkassiyA micchattassa jAvadiyA AcAhA tAvadimasamayamicchAiDissa tassa jahaNNayamadhANiseyahidipattayaM / cUrNisU0-isI prakAra napuMsakavedake utkRSTa sthitiprApta pradezAgrIkA svAmitva jAnanA cAhie / vizeSatA kevala yaha hai ki napuMsakavedake udayavAle jIvake hI unakA svAmitva kahanA cAhie // 65-66 // cUrNisU0- ava isase Age jaghanya sthiti-prApta pradezAgrokI prarUpaNA karanA caahie| mithyAtva Adi sabhI karmoMkA jaghanya agrasthitiko prApta eka karma-pradeza hotA hai / aura vaha kisI bhI eka jIvake ho sakatA hai // 67-68 // zaMkA-mithyAtvakA jaghanya nipekasthiti-prApta aura jaghanya udayasthiti-prApta pradezAgra kisake hotA hai ? // 69 // samAdhAna-upazamasamyaktvase pIche Aye huye aura tatprAyogya utkRSTa saMklezase yukta aise prathama-samayavartI mithyASTike mithyAtvakA jaghanya nipekasthitiprApta aura jaghanya udayasthitiprApta pradezAgra hotA hai // 7 // zaMkA-mithyAtvakA jaghanya yathAnipekasthitika pradezAgra kisake hotA hai ? // 71 // samAdhAna-jo jIva jaghanya ekendriyasthitisatkarmake sAtha some utpanna huA aura antarmuhUrtase samyaktvako prApta kiyaa| punaH do vAra chayAsaTha sAgaropama kAla taka samyaktvakA paripAlanakara mithyAtvako prApta huaa| usake yogya mithyAtvakI jitanI utkRSTa AvAdhA hai, utane samaya taka mithyASTi rahanevAle usa jIvake mithyAtvakA jaghanya yathAnipekasthitiko prApta pradezAgra hotA hai // 72 // vizepArtha-yahaoNpara jo 'some utpanna huA aura antarmuhUrtase samyaktvako prApta kiyA' aisA kahA hai, usakA abhiprAya yaha hai ki vaha ekendriyose Akara jaghanya AyuvAle asaMhI paMcendriya paryAptakome utpanna hokara atilaghu antarmuhUrta ke dvArA paryAptiyoko pUrNakara paryAptaka huA aura tatkAla hI devAyukA bandha karake maraNako prApta ho denIme stpanna huaa|
Page #351
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 22 ] sthitika svAmitva nirUpaNa 243 73. jeNa micchattassa racido adhANiseo tassa caiva jIvassa sammattassa adhANiseo kAyaaat | Navari tisse ukkassiyAe sammattavAe carimasamae tassa carimasamayasammAiTThissa jahaNNayamadhANiseyaTThi dipattayaM / 74. NiseyAdo ca udayAdo ca jahaNNayaM dvidipattayaM kassa 175. uvasamasammattapacchAyadassa paDhamasamayavedayamammAiTThi - sta tappA oggaukassasaMki liTussa tassa jahaNNayaM / 76. sammattassa jahaNNao ahANiseo jahA parUvio tIe ceva parUvaNAe sammAmicchattaM gao, tado ukkassiyAe sammAmicchattaddhAe carimasamae jahaNNayaM sammAmicchattassa adhANiseya TThidipattayaM / 77, sammAmicchattassa jahaNNayaM NiseyAdo udayAdo ca dvidipattayaM kassa 178 sammattapacchAyadassa paDhamasamayasammAmicchAiTThissa tappA oragukkassa saMkiliTThassa / uvasama sarvalaghu antarmuhUrtase paryAptaka hokara, vizrAma kara aura vizuddhiko prApta hokara samyaktvako prApta kiyA / isa prakArake jIvake ekendriyo se nikalakara samyaktvako prApta karane taka yadyapi aneka antarmuhUrta ho jAte hai, tathApi una saba atilaghu antarmuhUtoM kA yoga eka antarmuhUrta ke hI bhItara A jAtA hai, isalie upayukta kathanameM koI virodha yA bAdhA nahIM samajhanA cAhie / cUrNisU0-jisa jIvane mithyAtvakA yathAniSeka racA hai, usa hI jIvake samyaktvaprakRtikA bhI yathAniSeka kahanA cAhie / vizeSatA kevala yaha hai ki usa samyaktva prakRti ke utkRSTa kAlake antima samayame vartamAna usa caramasamayavartI samyagdRSTi jIvake samyaktva prakRtikA jaghanya yathAnipekasthitiko prApta pradezAgra hotA hai // 73 // zaMkA-samyaktvaprakRtikA niSekase aura udayase jaghanya sthitiprApta pradezAya kisake hotA hai ? ||74 || samAdhAna-upazamasamyaktvako pIche karake Aye hue, tathA tatprAyogya utkRSTa saMkleza se yukta aise prathamasamayavartI vedakasamyagdRSTi ke samyaktvaprakRtikA niSekase aura udayase jaghanya sthitiko prApta pradezAya hotA hai / / 75 // cUrNilU0 - jisa prakArase samyaktvaprakRti ke jaghanya yathAniSekakI prarUpaNA kI, usI hI prarUpaNA se samyagmithyAtvakI prarUpaNA bhI kI huI samajhanA cAhie / usase yahaoNpara kevala itanA bheda hai ki utkRSTa samyagmithyAtva kAlake carama samayame samyagmithyAtvakA jaghanya yathAniSeka sthitiprApta pradezAgra hotA hai // 76 // zaMkA-samyagmithyAtvakA niSekase aura udayase jaghanya sthitiprApta pradezAya kisake hotA hai ? // 77 // samAdhAna- upazamasamyaktvase pIche Aye hue, tathA tatprAyogya utkRSTa saMklezako prApta, aise prathamasamayavartI samyagmithyAdRSTi jIvake samyagmithyAtvakA nipekase aura udayase jaghanya sthitiko prApta pradezAgra hotA hai // 78 //
Page #352
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sunta [ 7 sthitika adhikAra 79. atANubaMdhINaM NiseyAdo adhANiseyAdoca jahaNNayaM dvidipattayaM kassa 1 80. jo ei diyaTTi disaMtakammeNa jahaNNaeNa paMcidie gao, aMtomuhutteNa sammattaM paDi - vaNNo, anaMtANubaMdhI visaMjoitA puNo paDivadido, rahassakAleNa saMjoeUNa sammattaM paDivaNNo, ve chAvaTTisAgarovamANi aNupAliyUNa micchattaM gao / tassa AvaliyamacchAiTTissa jahaNNayaM NiseyAdo adhANiseyAdo caTThidipattayaM / 81. udayaTThidipattayaM jahaNNayaM kassa 182. eha diyakammeNa jahaNNaeNa tasesu Agado, tamhi saMjamA saMjamaM saMjamaM ca bahuso laTTU cattAri vAre kasAe uvasAmittA eDa die gao, asaMkhejANi cassANi acchiyUNa uvasAmaya samayapavaddha su galidesu paMcidiesa gado / aMtomuhutteNa anaMtANubaMdhI visaMjoitA tado saMjoeUNa jahaNNaeNa to muhutteNa puNo sammattaM ladghRNa ve chAvasiAgaromANi anaMtANuvaMdhiNo gAlidA / tado micchattaM gado / tassa AvaliyamicchA Dissa jahaNNayamudayaDidipattayaM / 244 83. vArasakasAyANaM NiseyaDi dipattayamudayaTThidipattayaM ca jahaNaNayaM kassa 1 zaMkA- anantAnubandhI cAro kapAyokA niSekase aura yathAniSekase jaghanya sthiti-prApta pradeza kisake hotA hai 1 / / 79 / / samAdhAna - jo jIva jaghanya ekendriyasthitisatkarma ke sAtha paMcendriyome utpanna huA aura antarmuhUrtake dvArA samyaktvako prApta huA / punaH anantAnubandhI kaSAyokA visaMyojana karake girA aura hrasva ( sarvaM laghu ) kAlase anantAnubandhI kapAyokA puna: saMyojana kiyA / punaH ati laghu antarmuhUrta se samyaktvako prApta huA / mithyAtvako prApta hone ke eka AvalI - kAlake pazcAt usa midhyAdRSTi jIvake anantAnuvandhI kaSAyokA nipekase aura yathAnipekase jaghanya sthitiko prApta pradezAya hotA hai // 80 // zaMkA- anantAnubandhI kaSAyokA jaghanya udayasthitiko prApta pradezAya kisake hotA hai ? / / 81 / / samAdhAna - jo jIva jaghanya ekendriya satkarmake sAtha some utpanna huA / vahA~ para saMyamAsaMyama aura saMyamako bahuta vAra prApta karake, tathA cAra vAra kaSAyoko bhI upazamA karake ekendriyomeM calA gayA / vahaoNpara asaMkhyAta varSa taka rahakara upazAmaka - samayaprabaddho ke gala jAnepara paMcendriyome AyA / antarmuhUrta se anantAnuvandhI kapAyakA visaMyojana karake punaH laghukAla se saMyojana kara, punaH jaghanya antarmuhUrtase samyaktvako prAptakara do vAra chayAsaTha sAgaropama kAla taka samyaktvakA paripAlana kiyA aura anantAnubandhIke samayaprabaddhoko galA diyA / tadanantara vaha mithyAtvako prApta huA / taba usa AvalI - praviSTa mithyAdRSTi ke anantAnubandhI kaSAyokA jaghanya udayasthitiko prApta pradezAgra hotA hai // 82 // zaMkA- apratyAkhyAnAvaraNAdi vArahaM kaSAyokA niSekasthiti prApta aura udayasthitiprApta jaghanya pradezAgra kisake hotA hai ? // 83 //
Page #353
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 22.] - sthitika alpabahutva nirUpaNa 245 84. jo uvasaMtakasAo so mado devo jAdo, tassa paDhamasamayadevasta jaNayaM Niseya - dvipittayamudayAdipattayaM ca / 85. adhANiseyaTThidipattayaM jahaNNayaM kassa 186. abhavasiddhiyapAoggeNa jahaNNaeNa kampeNa tasesu uvavaNNo, tappA oggukassaTTidi baMdhamANassa jadehI AvAhA, tAvadimasamae tassa jaNayamadhANi seTThidipattayaM / said kAle kammaTThadiaMto sa pi taso Na AsI / 87. evaM purisaveda - hasma -raha-bhaya- dugu chANaM / 88. itthi - NavuMsayaveda - aradisogANamadhANiseyAdo jahaNNayaM dvidivattayaM jahA saMjalaNANaM tahA kAyavvaM / 89. jamhi aghANiseyAdo jahaNayaM dvidipattayaM tahi caitra NiseyAdo jahaNNayaM dvidipatyaM / 90. udayaDidipattayaM jahAM udayAdoM jhINaDidiyaM jahaNNayaM tahA NiravayavaM kAyavvaM / 91. appAbahuaM / 92. savvapayaDINaM savvatthovamukkassayamaggaDidipattayaM / samAdhAna- jo upazAntakaSAya- vItarAgachadmastha saMyata marakara deva huA, usa prathama - samayavartI devake ukta bAraha kaSAyokA niSekasthiti prApta aura udayasthiti prApta jaghanya pradezAya hotA hai // 84 // zaMkA- apratyAkhyAnAvaraNAdi bAraha kapAyokA yathAnipekasthitiprApta jaghanya pradezAya kisake hotA hai ? // 85 // samAdhAna - jo jIva abhavyasiddhikoke yogya jaghanya satkarmake sAtha so utpanna huA / vahaoNpara utpanna honeke prathama samayame hI tatprAyogya saMkku zake dvArA tatprAyogya utkRSTa sthitiko bAMdhA / isa prakAra utkRSTa sthitiko vaoNdhanevAle usake jitanI tatprAyogya utkRSTa AbAdhA hai, utane samaya taka usake bAraha kaSAyAMkA jaghanya yathAnipekasthitiko prApta pradezAgra hotA hai / yaha jIva atItakAla me karmasthiti ke bhItara eka vAra bhI saparyAyame utpanna nahI huA hai // 86 // vizeSArtha - yahaoNpara karmasthiti se abhiprAya palyopamake asaMkhyAtaveM bhAgase adhika ekendriya jIvokI karmasthiti se hai, kyoki usase adhika karmasthiti ke mAnanepara prakRtame usakA koI lAbha nahIM dikhAI detA, aisA jayadhavalAkArane spaSTIkaraNa kiyA hai / cUrNisU0 - isI prakAra puruSaveda, hAsya, rati, bhaya aura jugupsAkA tIno hI prakAra - ke sthitiprApta pradezAoke svAmitvako jAnanA cAhie / strIveda, napuMsakaveda, arati aura zoka ina prakRtiyoke yathAniSekase jaghanya sthitiko prApta pradezAke svAmitvakI prarUpaNA saMjvalana - kaSAyoke samAna karanA cAhie / jisa samayame yathAnipekakI apekSA jaghanya sthitiprApta pradezAgrakA svAmitva hotA hai, usI hI samaya meM niSekakI apekSAse bhI jaghanya sthitiprApta pradezAgrakA svAmitva hotA hai / uparyukta prakRtiyo ke jaghanya udayasthitiprAptakakI prarUpaNA udayakI apekSA jaghanya kSINasthitika pradezAya ke samAna avikala rUpase karanA cAhie / / 87-90 / / cUrNisu0-aba uparyukta agrasthitiprApta Adi cAro prakAra ke pradezAprokA alpabahutva
Page #354
--------------------------------------------------------------------------
________________ kalAya pAhuna suru [7 sthinika adhikAra 93. ukssayamadhANiseyavidipattayamasaMkhejjaguNaM / 94. NiseyavidipattayamukkassayaM visesAhiyaM / 95. udayahidipattayamukkassayamasaMkhejaguNaM * | 96. jahaNNayANi kAyavANi / 97. savvatthovaM micchattassa jahaNNayamaggadvidipattayaM / 98. jahaNNayaM NiseyaTThidipattayaM aNaMtaguNaM / 99. jahaNNaya mudayaTThidipattayaM asaMkhejaguNaM / 100. jahaNNayamadhANiseyahidipattayamasaMkhejjaguNaM / 101. evaM sammatta-sammAmicchatta-dhArasakasAya-purisaveda-hassa-raha-bhaya-duguMchANaM / 102. aNaMtANubaMdhINaM savvatthovaM jahaNNayamaggahidipattayaM / 103. jahaNNayamadhANiseyahidipattayamaNaMtaguNaM / 104. [ jahaNNayaM ] NiseyahidipattayaM visesAhiyaM / 105 jahaNNaya mudayavidipattayamasaMkhejjaguNaM / 106. evamitthiveda-Na_sayaveda-aradi-sogANaM / kahate haiM-mithyAtva Adi sarva prakRtiyoke utkRSTa agrasthitiko prApta karmapradezAgra sabase kama hai / utkRSTa agrasthitiprApta pradezAgrose utkRSTa yathAnipekasthitiko prApta karmapradezAgra asaMkhyAtaguNita hai / utkRSTa yathAnipekasthiti-prApta pradezAprose utkRSTa nipekasthitiko prApta karmapradezAgra vizepa adhika hai| utkRSTa nipekasthiti-prApta pradezAgrose utkRSTa udayasthitiko prApta karmapradezAna asaMkhyAtaguNita hai // 91-95 // cUrNisU0-ava jaghanya sthitiko prApta agrasthitika Adike pradezAgroMkA alpavahutva kahanA cAhie / mithyAtvakA jaghanya apasthitiko prApta karmapradezAgra vakSyamANa padokI apekSA sabase kama hai| kyoki, vaha eka paramANupramANa hai| mithyAtvake jaghanya agrasthiti-prApta pradezAgrase usIkA jaghanya niSekasthitiko prApta pradezAya anantaguNita hai / kyoki, vaha ananta paramANu-pramANa hai| mithyAtvake jaghanya niSekasthiti-prApta pradezAgrase usIphA jaghanya udayasthitiko prApta pradezAgra asaMkhyAtaguNita hai| mithyAtvake jaghanya udayasthiti-prApta pradezAgrase usIkA javanya yathAnipekasthitiko prApta pradezAgra asaMkhyAtaguNita hai / isI prakAra samyaktvaprakRti, samyagmithyAtva, apratyAkhyAnAvaraNAdi bAraha kapAya, puruSaveda, hAsya, rati, bhaya aura jugupsAke agrasthitika Adi cArokA alpavahutva jAnanA cAhie // 96-501 / / cUrNisU0-anantAnuvandhIkaSAyokA jaghanya agrasthitiko prApta karmapradezAgra vakSyamANa padokI apekSA sabase kama hai| inhIM kapAyoke jaghanya agrasthitiko prApta pradezAgrase inake hI jaghanya yathAnipekasthitiko prApta karmapradezAgra anantaguNita haiN| anantAnubandhIcatuSkake jaghanya yathAniSekasthitiko prApta pradezAgrase inhIke (jaghanya) niSekasthitiko prApta karmapradezAgra vizeSa adhika hai| anantAnuvandhIcatuSkake (jaghanya) niSekasthiti prApta karmapradezAprose inhIMke jaghanya udayasthitiko prApta karmapradezAgra asaMkhyAtaguNita haiM / isI prakArase strIveda, napuMsaka veda, * tAmrapatravAlI pratimeM 'asakhejaguNa' ke sthAna para 'visesAhiya' pATha mudrita hai / ( dekho pRdeg 952 ) / para isa sUtrakI hI TIkAko dekhate hue vaha spaSTarUpase azuddha hai, kyoMki TokAme 'asakhyAta. guNita' guNAkArakA spaSTa ullekha hai / ( dekho pR0 953)
Page #355
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthitika alpabahutva-nirUpaNa tadoM 'DidiyaM' ti padassa vihAsA samattA / ettheva 'payaDIya mohaNijjA' edisse mUlagAhAe attho samatto / ThidiyaM ti ahiyAro samatto tado padesavihattI sacUliyA samattA ati aura zokaprakRtiyoke agrasthitika Adi cAro prakAra ke pradezAgrokA alpabahutva jAnanA cAhie / / 102-106 // isa prakAra cauthI mUlagAthA ke 'ThidiyaM vA' isa padI vibhApa samApta huI / isake sAtha hI yahIM para 'payaDIya mohaNijjA' isa mUlagAthAkA artha samApta huA / sthitika adhikAra samApta huA / isa prakAra cUlikA sahita pradezavibhakti samApta huI / gA0 22 ] 247
Page #356
--------------------------------------------------------------------------
________________ 4 baMdhaga-atthAhiyAro 1. baMdhagetti edassa ve aNiyogaddArANi / taM jahA-baMdho ca saMkramo ca / 2. ettha suttagAhA / (5) kadi payaDIyo baMdhadi hidi-aNubhAge jahaNNamukkassaM / saMkAmei kadi vA guNahINaM vA guNavisiDheM // 23 // 4 baMdhaka arthAdhikAra kara praNAma jina devako savinaya vArasvAra / baMdha aura saMkrama kahUM, cUNi-sUtra anusAra // ava granthakAra krama-prApta cauthe vandhaka arthAdhikArako kahate haiM cUrNim 0-isa bandhaka nAmaka arthAdhikArame do anuyogadvAra haiM / ve isa prakAra haiM-bandha aura saMkrama / / 1 / / vizeSArtha-karmarUpa pariNamanake yogya paugalika skandhokA mithyAtva Adi pariNAmoke vazase karmarUpa pariNata hokara jIvake pradezoke sAtha eka kSetrAvagAharUpase saMbaddha honeko vandha kahate haiN| vandha honeke anantara una karma-pradezokA pariNAmoke vazase paraprakRtirUpase pariNata honeko saMkrama yA saMkramaNa kahate hai| ye dono hI prakRti, sthiti, anubhAga aura pradezake bhedase cAra-cAra prakArake hote haiN| yahA~ svabhAvataH yaha zaMkA uThatI hai ki baMdhaka-adhikArake bhItara hI saMkramaNa-adhikArako kyo kahA ? use svataMtra hI kahanA cAhie thA ? isakA uttara yaha hai ki bandhakI hI viziSTa avasthAko saMkrama kahate haiM / vastutaH vandha do prakArakA hai-akarmavandha aura karmavandha / akarmarUpase avasthita kArmaNa-vargaNAokA AtmAke sAtha saMbaddha honA akarmavandha hai aura vivakSita karmarUpase baMdhe hue pudgala-skandhokA anya karmaprakRtirUpase pariNamana honA karmavandha hai / jaise-asAtAvedanIyarUpase baMdhe hue karmakA sAtAvedanIyarUpase pariNata honA / isa prakArase saMkrama bhI vandhake hI antargata A jAtA hai| cUrNisU0-vandha aura saMkrama ina dono anuyogadvAroke vipayame yaha sUtra-gAthA hai // 2 // (5) kitanI prakRtiyoMko vaoNdhatA hai, kitanI sthiti aura anubhAgako vaoNdhatA hai, tathA kitane jaghanya aura utkRSTa parimANayukta pradezoMko bA~dhatA hai ? kitanI prakRtiyoMkA saMkramaNa karatA hai, kitanI sthiti aura anubhAgakA saMkramaNa karatA hai, tathA kitane guNa-hIna yA guNa-viziSTa jaghanya-utkRSTa pradezoMkA saMkramaNa karatA hai ? // 23 //
Page #357
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 23 ) caturvidha-bandha-saMsUcana 249 3. edIe gAhAe vaMdho ca saMkamo ca sUcido hoi / 4. padacchedo / 5 taM jahA / 6. 'kadi payaDIo baMdhai' tti payaDibaMdho / 7. 'dvidi-aNubhAge' tti dvidibaMdho aNubhAgabaMdho ca / 8. 'jahaNNamukkassaM tti padesabaMdho / 9. 'saMkAmedi kadi vA' tti payaDisaMkamo ca dvidisaMkamo ca aNubhAgasaMkamo ca gheyvyo| 10. 'guNahINaM vA guNavisiTuM' ti padesasaMkamo suucido| 11. so puNa payaDi-dvidi-aNubhAga-padesabaMdho bahuso pruuvido| baMdhaga-atyAhiyAro samatto / vizeSArtha-yaha sUtra-gAthA praznAtmaka hai aura kisa praznase kyA sUcita kiyA gayA hai, isakA spaSTIkaraNa Age cUrNikAra svayaM hI kara rahe hai| cUrNisU0-isa gAthAke dvArA bandha aura saMkrama ye dono sUcita kiye gaye hai / gAthAkA padaccheda arthAt padokA pRthak pRthak artha isa prakAra hai-'kitanI prakRtiyoko baoNdhatA hai', isa padase prakRtibandha sUcita kiyA gayA hai / 'sthiti aura anubhAga' isa padase sthitivandha aura anubhAgabandha sUcita kiye gaye hai / 'jaghanya aura utkRSTa' isa padase pradezabandha sUcita kiyA gayA hai / 'kitanI prakRtiyokA saMkramaNa karatA hai' isa padake dvArA prakRtisaMkrama, ' sthitisaMkrama aura anubhAgasakramako grahaNa karanA cAhie / gAthAke 'guNahIna aura guNaviziSTa' isa antima avayavase pradezasaMkrama sUcita kiyA gayA hai / inamese vaha prakRtivandha, sthitivandha, anubhAgabandha aura pradezabandha bahuta vAra prarUpaNa kiyA gayA hai / // 3-11 // vizeSArtha-kasAyapAhuDake pandraha arthAdhikAromese bandhanAmaka caturtha aura saMkramaNanAmaka paMcama arthAdhikArakA nirUpaNa 'kadi'payaDIo baMdhadi' isa pAMcavI mUlagAthAke dvArA kiyA gayA hai / vandhake cAra bheda hai-prakRtibandha, sthitibandha, anubhAgabandha aura pradezavandha / isI prakAra saMkramaNake bhI cAra bheda hai-prakRtisaMkramaNa, sthitisaMkramaNa, anubhAgasaMkramaNa aura pradezasaMkramaNa / gAthAke kisa padase bandha aura saMkramaNake kisa bhedakI sUcanA kI gaI hai, yaha cUrNikArane spaSTa kara diyA hai / punaH bandhake cAro bhedokA varNana karanA krama-prApta thA, kintu cUrNikArane unakA kucha bhI varNana na karake ekamAtra gyArahave sUtra-dvArA itanA hI nirdeza kiyA hai ki vaha cAro prakArakA bandha 'bahuzaH prarUpita hai'| jisakA abhiprAya yaha hai ki granthAntarome ina cAro prakArake vandhokA bahuta vistArase varNana kiyA gayA hai, isa kAraNa maiM unakA yahaoNpara kucha bhI varNana nahI karU~gA / isa sUtrakI vyAkhyA karate hue jayadhavalAkAra likhate hai ki isalie 'mahAvandha' ke anusAra yahaoNpara cAro prakArake vandhokI prarUpaNA karanepara vandha-nAmaka cauthA arthAdhikAra samApta hotA hai| isa prakAra vandha-nAmaka cauthA arthAdhikAra samApta huaa| 32
Page #358
--------------------------------------------------------------------------
________________ 5 saMkama-atthAhiyAro 1. saMkame payadaM / 2. saMkamassa paMcaviho uvakamA-ANupucI NAmaM pamANaM vattavvadA atthAhiyAro cedi / 3. ettha Nikkhevo kAyavyo / 4. NAmasaMkamo ThavaNasaMkamo davyasaMkamo khettasaMkramo kAlasaMkamo bhAvasaMkamo cedi / 5. Negamo sabve 5 saMkramaNa-arthAdhikAra aba granthakArake dvArA paoNcavIM mUlagAthAse sUcita saMkramaNa-nAmaka pA~caveM arthAdhikArakA avatAra karate hue yativRpabhAcArya uttara sUtra kahate haiM cUrNisU0-ava saMkrama prakRta hai, arthAt saMkramaNakA varNana kiyA jAyagA // 1 // vizeSArtha-isa saMkramakA avatAra upakrama, nikSepa, naya aura anugama ina cAra * prakArose hotA hai; kyoki, inake vinA saMkrama-vipayaka yathArtha jJAna nahIM ho sakatA hai / ____ aba cUrNikAra sarvaprathama upakramake dvArA saMkramakA avatAra karate hai cUrNisU0-saMkramakA upakrama pAMca prakArakA hai- AnupUrvI, nAma, pramANa, vaktavyatA aura arthAdhikAra // 2 // vizeSArtha-AnupUrvI-upakrama ke tIna bheda haiM, unamese pUrvAnupUrvIkI apekSA yaha saMkramaadhikAra kasAyapAhuDake pandraha arthAdhikAromese pAMcavAM hai / nAma-upakramakI apekSA 'saMkrama' yaha gauNyanAmapada haiM, kyoki, isame karmoMke saMkramaNakA vistArase varNana kiyA gayA hai / pramANaupakramakI dRSTi se isakA pramANa akSara, pada, saMghAta, pratipatti aura anuyogadvArokI apekSA saMkhyAta hai aura arthakI apekSA ananta hai| vaktavyatA-upakramakI apekSA saMkramakI svasamayavaktavyatA hai / saMkramakA arthAdhikAra cAra prakArakA hai-prakRtisaMkrama, sthitisaMkrama, anubhAgasaMkrama aura pradezasaMkrama / isa pAMcave arthAdhikArame inhI cAro prakArake saMkramokA vivecana kiyA jaaygaa| aba nikSepa-upakramakA avatAra karate hai cUrNisU0-yahaoNpara saMkramakA nikSepa karanA caahie| vaha chaha prakAra kA hai-nAmasaMkrama sthApanAsaMkrama, dravyasaMkrama, kSetrasaMkrama, kAlasaMkrama aura bhAvasaMkrama // 3-4 // aba nayokA avatAra karate haiM cUrNisU0-naigamanaya upayukta sarva saMkramaNoko svIkAra karatA hai| kyoki, vaha dravya aura paryAya donoko hI viSaya karatA hai| saMgrahanaya aura vyavahAranaya kAlasaMkramako chor3a dete
Page #359
--------------------------------------------------------------------------
________________ 251 gA023] saMkramaNa-upakrama-nirUpaNa saMkame icchai / 6. saMgaha-vavahArA kAlasaMkamamavaNeti / 7. ujusudo edaM ca ThavaNaM ca avaNei / 8. sadassa NAmaM bhAvo ya / / 9. NoAgamado dabasaMkamo tthvnnijjo| 10. khettasaMkamo jahA-uDDalogo saMkato / 11. kAlasaMkamo jahA-saMkato hemaMto / 12. bhAvasaMkamo jahA- saMkaMtaM pemmaM / 13. jo so NoAgamado davvasaMkamo so duviho-kammasaMkamo ca NokammasaMkamo ca / 14. NokammasaMkamo jahA- kaTThasaMkamo *| 15. kammasaMkamo cauviho / taM jahA-payaDisaMkamo DidisaMkamo aNubhAgasaMkamo padesasaMkamo cedi / 16. payaDisaMkramo duviho / taM jahA-egegapayaDisaMkamo payaDiTThANasaMkamo ca / / hai| kyoki, saMgrahanayakI dRSTime kAlake bhUta, bhaviSyat Adi bheda nahIM hai aura na vyavahAranayakI apekSA uname vyavahAra hI ho sakatA hai / RjusUtranaya kAlasaMkrama aura sthApanAsaMkrama- . ko chor3a detA hai| kyoki vaha tadbhavasAmAnya aura sAdRzyasAmAnyako vipaya nahIM krtaa| zabdanaya nAmasaMkrama aura bhAvasaMkramako hI viSaya karate hai| kyoki zuddha paryAyArthika rUpase zabdanayome zeSa nikSepoko viSaya karanA saMbhava nahIM hai / // 5-8 // aba nikSepakI apekSA saMkramakI prarUpaNA kI jAtI hai| Upara batalAye gaye chaha prakArake nikSepome nAmasaMkrama, sthApanAsaMkrama aura AgamakI apekSA dravya-saMkrama ye tIno sugama haiM, ataeva unhe na kahakara cUrNikAra zeSa nikSepokA varNana karate hai cUrNisU0-noAgama-dravyasaMkrama vahuvarNanIya hai, ataH use abhI sthagita rakhanA cAhie / kSetrasaMkrama isa prakAra hai-Urdhvaloka saMkrAnta huA / arthAt UrdhvalokavAsI devoke madhyalokameM Anepara aisA vyavahAra hotA hai, yaha kSetrasaMkrama hai| hemanta saMkrAnta huA, arthAt varSARtuke cale jAnepara ava hemanta RtukA Agamana huA hai, yaha kAlasaMkrama hai| prema saMkrAnta huA, arthAt anya vyaktipara jo sneha thA, vaha usase haTakara kisI anya vyaktipara calA gayA, yaha bhAvasaMkrama hai // 9-12 // cUrNisU0-jo pUrvame sthagita noAgamadravyasaMkrama hai, vaha do prakArakA hai-karmasaMkrama aura nokarmasaMkrama / nokarmasaMkrama isa prakAra hai, jaise-kASThasaMkrama // 13-14 // vizeSArtha-kASThakI banI huI naukA Adike dvArA eka sthAnase anya sthAnapara jAneko kASThasaMkrama kahate hai / yaha udAharaNa upalakSaNarUpa hai, ataH prastarasaMkrama, mRttikAsaMkrama, lohasaMkrama Adi aneka prakArake sava dravyAzrita saMkrama isa nokarmasaMkramake antargata A jAte hai| cUrNisU0-karmasaMkrama cAra prakArakA hai :-prakRtisaMkrama, sthitisaMkrama, anubhAgasaMkrama aura pradezasaMkrama / inamese prakRtisaMkramake do bheda haiN| ve isa prakAra hai-ekaikaprakRtisaMkrama aura prakRtisthAnasaMkrama // 15-16 // * tAmrapatravAlI pratimeM isa sUtrake Age vaha eka sUtra aura mudrita hai-"NaItoye aNNattha vA kattha ci kaTTANi haviya jeNicchidapadesa gacchaMti so kaTThamao sNkmo'| (dekho pR0 960) para vastutaH yaha sUtra nahIM, kintu TIkAkA aza hai, jisameM ki 'kASThasaMkramakI vyAkhyA kI gaI hai|
Page #360
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sutta [5 saMkramaNa-arthAdhikAra 17. payaDisaMkame payadaM / 18. tattha tiNi suttagAhAo havaMti / 19 taM jahA / saMkama-uvakamavihI paMcaviho cauvviho ya nnivevo| Nayavihi payadaM payade ca Nigamo hoi aTThaviho // 24 // ekkAe saMkayo duviho saMkamavihI ya payaDIe / saMkamapaDiramahavihI paDiragaho uttama-jahaNNo // 25 // payaDi-payaDiTThANesu saMkamo aeNkamo tahA duviho / dvAviho paDisgahavihI daviho apaDiggahavihI ya // 26 // cUrNisU0-yahA~ ekaikaprakRtisaMkrama prakRta hai| usame tIna sUtragAthAe~ nibaddha haiM / ve isa prakAra hai / / 17-19 / / vizeSArtha-mUlaprakRtiyokA saMkramaNa nahIM hotA hai, ataH yahaoNpara uttaraprakRtiyoke saMkramaNake hI do bheda kiye gaye hai-ekaikaprakRtisaMkrama aura prkRtisthaansNkrm| mithyAtva Adi pRthak-pRthak prakRtiyoMkA Alambana karake jo saMkramaNakI gaveSaNA kI jAtI hai, use ekaikaprakRtisaMkrama kahate hai| tathA eka samayame jitanI prakRttiyokA saMkramaNa sambhava ho, unako eka sAtha lekara jo saMkramaNakI mArgaNA kI jAtI hai, use prakRtisthAnasaMkrama kahate hai / yahaoNpara 'sthAna' zabdako samudAyakA vAcaka jAnanA cAhie / saMkramakI upakrama vidhi pA~ca prakAra kI hai, nikSepa cAra prakArakA hai, nayavidhi bhI prakRtameM vivakSita hai aura prakRtameM nirgama bhI ATha prakAra kA hai| prakRtisaMkrama do prakAra kA hai-eka eka prakRtimeM saMkrama arthAt ekaikaprakRtisaMkrama aura prakRtimeM saMkramavidhi arthAt prakRtisthAnasaMkrama | saMkramameM pratigraha vidhi hotI hai aura vaha uttama arthAt utkRSTa aura jaghanya hotI hai / / 24-25 // vizeSArtha-prathama gAthAke dvArA prakRtisaMkramake upakrama, nikSepa, naya aura anugama rUpa cAra prakArake avatArakI prarUpaNA kI gaI hai| dUsarI gAthAke pUrvArdhake dvArA ATha nirgamomese prakRtisaMkrama aura prakRtisthAnasaMkrama ina dokA aura uttarArdhake dvArA prakRtipratigraha aura prakRtisthAnapratigraha ina dokA, isa prakAra cAra nirgamokA nirdeza kiyA gayA hai / prakRtimeM saMkrama aura prakRtisthAnameM saMkrama, isa prakAra saMkramake do bheda haiM / isI prakAra se asaMkrama bhI do prakArakA hotA hai-prakRti-asaMkrama aura prakRtisthAnaasaMkrama / pratigrahavidhi do prakArakI hotI hai-prakRti-pratigraha aura prakRtisthAnapratigraha / isI prakAra apratigrahavidhi bhI do prakArakI hotI hai-prakRti-apratigraha aura prakRtisthAna-apratigraha / isa prakAra nirgama ke ATha bheda hote haiM // 26 //
Page #361
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 26] prakRtisaMkramaNa-upakrama-nirUpaNa 253 20. edAo tiSiNa gAhAo payaDisaMkame / 21. edAsiM gAhANaM pdcchedo| 22. taM jahA / 23. 'saMkama uvakamavihI paMcaviho' tti* edassa padassa attho-paMcaviho uvakamo, ANupuvvI NAmaM pamANaM vattavyadA atthAhiyAro cedi / 24. 'cautriho ya Nikkhevo' tti NAma-havaNaM vajja, davvaM khettaM kAlo bhAvo ca / 25. 'Nayavidhi payada' ti ettha Nao vattavyo / 26. 'payade ca Niggamo hoi aTTaviho' tti-payaDisaMkamo payaDi-asaMkramo payaDiTThANasaMkamo payaDiTThANa-asaMkayo payaDipaDiggaho payaDi-apaDiggaho vizeSArtha-nikalaneko nirgama kahate hai / prakRtame saMkrama vivakSita hai, ataH usakI apekSA nirgamake tIsarI sUtragAthAme ATha bheda batalAye gaye haiN| unakA saMkSepame artha isa prakAra hai-mithyAtvaprakRtikA samyagmithyAtva yA samyaktvaprakRtirUpase parivartita honeko prakRtisaMkrama kahate hai ( 1 ) / mithyAtvakA mithyAdRSTime rahanA, samyagmithyAtvakA samyagmithyAdRSTimeM rahanA, yaha prakRti-asaMkrama kahalAtA hai (2) / mohakarmakI aTThAIsa prakRtiyokI sattAvAle mithyAdRSTime sattAIsa prakRtirUpa sthAnake parivartanako prakRtisthAnasaMkrama kahate haiM (3) / aTThAIsa prakRtiyokI sattAvAle mithyASTikA aTThAIsa prakRtiyoke sattvarUpa sthAname hI rahanA prakRtisthAna-asaMkrama kahalAtA hai (4) / mithyAtvakA mithyAdRSTime pAyA jAnA yaha prakRti-pratigraha kahalAtA hai (5) / mithyAtvame samyagmithyAtva yA samyaktvaprakRtike saMkramita nahIM honeko, athavA darzanamohanIyakA cAritramohanIyame aura cAritramohanIyakA darzanamohanIyame saMkramaNa nahI honeko prakRti-apratigraha kahate hai (6) / mithyAdRSTime bAIsa prakRtiyoke samudAyarUpa sthAnake pAye jAneko prakRtisthAna-pratigraha kahate hai (7) / mithyAdRSTimeM solaha prakRtirUpa sthAnake nahIM pAye jAneko prakRtisthAna-apratigraha kahate haiM (8) / isa prakAra nirgamake ATha bheda hai| cUrNisU0-prakRti-saMkramame ye upayukta tIna gAthAe~ nibaddha hai| aba ina gAthAokA padaccheda kiyA jAtA hai| vaha isa prakAra hai-'saMkrama-upakramavidhi pA~ca prakArakI hai', prathama gAthAke isa prathama padakA yaha artha hai-saMkramasambandhI upakramake paoNca bheda hai-AnupUrvI, nAma, pramANa, vaktavyatA aura arthAdhikAra / 'nikSepa cAra prakArakA hotA hai' isa dvitIya padakA yaha artha hai-pahale jo nikSepake chaha bheda batalAye gaye hai, unamese nAma aura sthApanAko chor3akara dravya, kSetra, kAla aura bhAva, ye cAra nikSepa prakRtame grahaNa karanA caahie| 'nayavidhi prakRta hai' gAthAke isa tIsare padakA yaha artha hai ki yahaoNpara naya kahanA caahie| 'prakRtame nirgama ATha prakArakA hai' gAthAke isa antima padakA yaha artha hai ki nirgamake ATha bheda hai-( 1 ) prakRtisaMkrama, (2) prakRti-asaMkrama, (3) prakRtisthAnasaMkrama, ( 4 ) prakRti ___(r) tAmrapatravAlI pratimeM Ageke sUtrAgako TIkAkA aga banA diyA hai, jaba ki isa sUtrakI TIkA 'sakamauvakamavihI pacaviho tti edassa paDhamagAhApuvvaddhAvayavapayadassa' yahA~ se prArabha hotI hai| (dekho pR0 962 )
Page #362
--------------------------------------------------------------------------
________________ 254 kasAya pAhuDa sutta [5 saMkramaNa arthAdhikAra payaDiTThANapaDiggaho payaDiTThANa-apaDiggaho tti eso Niggamo aTThaviho / 27. 'ekekAe saMkamo duviho saMkamavihI ya payaDIe' tti padassa attho kAyavyo / 28. 'ekekAe' tti egegapayaDi saMkamo, duviho tti 'saMkamo duviho' tti bhaNiyaM hoi / 'saMkamavihI ya' tti payaDiTThANasaMkamo / 'payaDIe' tti payaDisaMkamo tti bhaNiyaM hoi / 29. 'saMkamapaDiggahavihi' tti saMkame payaDipaDiggaho / 30. 'paDiggaho uttama-jahaNaNo' tti pyddihaannpddiggho| 31. 'payaDi-payaDihANesu saMkamo' tti payaDisaMkamo payaDiTThANasaMkamo ca / 32. 'asaMkamo tahA duviho' tti payaDi-asaMkamo payaDihANa-asaMkamo ca / 33. 'duviho paDiggahavihi' tti payaDipaDiggaho payaDiTThANapaDiggaho ca / 34. 'duviho sthAna-asaMkrama, (5) prakRti-pratigraha, (6) prakRti-apratigraha, (7) prakRtisthAna-pratigraha aura ( 8 ) prakRtisthAna-apratigraha, isa prakAra nirgamake ATha bheda hote haiM / yaha prathama sUtragAthAkI vibhASA hai / / 20-26 // cUrNisU0-ava dUsarI gAthAke 'ekekAe saMkamo duviho saMkamavihI va payaDIe' isa pUrvArdhakA artha karanA cAhie / vaha isa prakAra hai :- 'ekkAe' isa padakA artha 'ekaikaprakRtisaMkrama' hai| 'duviho tti' isa pada kA artha hai ki 'saMkrama do prakArakA hotA hai| 'saMkamavihI ya' isa padakA artha 'prakRtisthAnasaMkrama haiM' aura 'payaDIe' isa padakA artha 'prakRtisaMkrama' hai / isa prakAra pUrvArdhakA sIdhA artha yaha huA ki 'prakRtikA saMkrama do prakArakA hotA hai-eka-eka prakRtikA saMkrama arthAt ekaikaprakRtisaMkrama aura prakRtime saMkramavidhi arthAt prakRtisthAnasaMkrama / 'saMkramapaDiggahavihIM' gAthAke isa tRtIya caraNakA artha 'saMkramame prakRti-pravigraha' hai| 'paDiggaho uttama-jahaNNo' gAthAke isa caturtha caraNakA artha prakRtisthAnapratigraha hai / isa prakAra samuccayarUpase isa gAthAke dvArA cAra nirgama sUcita kiye gaye haiMprakRti-saMkrama, prakRtisthAna-saMkrama, prakRti-pratigraha aura prakRtisthAna-pratigraha / yaha dUsarI sUtragAthAkI vibhApA hai // 27-30 // cUrNisU0-ava tIsarI gAthAkA artha karate haiM-'payaDi-payaDiTThANesu saMkamo' gAthAke isa prathama avayavakA artha-prakRti-saMkrama aura prakRtisthAna-saMkrama hai| 'asaMkamo tahA duviho' gAthAke isa dUsare padakA artha-asaMkrama do prakArakA hotA hai-prakRti-asaMkrama aura prakRtisthAna-asaMkrama / 'duviho paDiggahavihI' gAthAke isa tIsare padakA artha hai ki pratigrahavidhi do prakArakI hai-prakRti-pratigraha aura prakRtisthAna-pratigraha / 'duviho apaDiggahavihI ya' gAthAke isa antima caraNakA artha hai ki apratigrahavidhi bhI do prakArakI hotI 1 pariNamayaha jIse ta pagaIi paDiggaho eso'| yatyA prakRtI AdhArabhUtAyAM tatprakRtyantarastha dalika pariNamayati AdhArabhUtaprakRtirUpatAmApAdayati' eSA prakRtirAdhArabhUtA patadgraha iva patadgrahaH saMkramyamANaprakRtyAdhAra ityarthaH / kammapa 0 saMkra0 112
Page #363
--------------------------------------------------------------------------
________________ 255 gA0 22] ekaikaprakRtisaMkramaNa-svAmitva-nirUpaNa apaDiggahavihI ya' tti payaDi-apaDiggaho payaDiTThANa-apaDiggaho ca / 35. esa suttphaaso| 36. egegapayaDisaMkame payadaM * 37. ettha sAmittaM / 38. micchattassa saMkAmao ko hoi ? 39. NiyamA sammAiTThI / 40. vedagasammAiTThI savyo / 41. uvasAmago ca NirAsANo / 42. sammattassa saMkAmao ko hoi ? 43. NiyamA micchAiTThI smmttsNtkmmio| 44. Navari AvaliyapaviTThasammatta saMtakammiyaM vajja / hai-prakRti-apratigraha aura prakRtisthAna-apratigraha / isa prakAra prathama gAthAke dvArA sUcita ATha nirgamokA isa tIsarI gAthAke dvArA gAthAsUtrakArane svayaM nAmollekha kara diyA hai| yaha sUtrasparza hai, arthAt gAthAsUtrokA padacchedapUrvaka saMkSepase artha kiyA gayA hai // 31-35 // ___cUrNisU0-ekaikaprakRtisaMkrama prakRta hai, arthAt pratigraha Adi avAntara bhedoke sAtha ekaikaprakRtisaMkramakA nirUpaNa kiyA jAyagA // 36 // vizeSArtha-isa ekaikaprakRtisaMkramake caubIsa anuyogadvAra hai-1 samutkIrtanA, 2 sarvasaMkrama, 3 nosarvasaMkrama, 4 utkRSTasaMkrama, 5 anutkRSTasaMkrama, 6 jaghanyasaMkrama 7 ajaghanyasaMkrama, 8 sAdisaMkrama, 9 anAdisaMkrama, 10 dhruvasaMkrama, 11 adhru vasaMkrama, 12 ekajIvakI apekSA svAmitva, 13 kAla, 14 antara, 15 nAnA jIvokI apekSA bhaMgavicaya, 16 bhAgAbhAga 17 parimANa, 18 kSetra, 19 sparza, 20 kAla, 21 antara, 22 sannikarSa, 23 bhAva aura 24 alpavahutva / inamese samutkIrtanAko Adi lekara a6 vasaMkrama takake gyAraha anuyogadvArokA prarUpaNa sugama evaM alpa varNanIya honese cUrNikArane nahIM kiyA hai| vizeSa jijJAsuoko jayadhavalA TIkAse jAnanA cAhie / cUrNisU0-yahaoNpara ukta caubIsa anuyogadvAromese eka jIvakI apekSA saMkramaNake svAmitvakA nirUpaNa kiyA jAtA hai // 37 // zaMkA-mithyAtvakA saMkramaNa karanevAlA kauna jIva hai 1 // 38 // samAdhAna-niyamase samyagdRSTi hai| saMkramaNake yogya mithyAtvakI sattAvAle sarva vedakasamyagdRSTi mithyAtvakA saMkramaNa karate hai| tathA nirAsAna arthAt AsAdanA yA virAdhanAse rahita sabhI upazamasamyagdRSTi jIva bhI mithyAtvakA saMkramaNa karate hai // 39-41 // zaMkA-samyaktvaprakRtikA saMkrAmaka kauna jIva hai ? // 42 // samAdhAna-samyaktvaprakRtikI sattA rakhanevAlA mithyAdRSTi jIva niyamase samyaktvaprakRtikA saMkrAmaka hotA hai| kevala AvalI-praviSTa samyaktvasatkarmika mithyAdRSTi jIvako chor3a denA cAhie, arthAt jisake eka AvalIkAlapramANa hI samyaktvaprakRtikI sattA zeSa raha ___ * tattha cauvIsamaNiyogaddArANi hoti / ta jahA-samukttiNA savvasakamo posavvasakamo ukkassasakamo aNukassasakamo jahaNNasakamo ajahaNNasakamo sAdiyasakamo aNAdiyasaMkamo dhuvasakamo adbhuvasaMkamo ekajIveNa sAmitta kAlo atara NANAjIvehi bhagavicao bhAgAbhAgo parimANa khetta posaNa kAlo atara saNNiyAso bhAvo appAbahua cedi / jayadha
Page #364
--------------------------------------------------------------------------
________________ 256 kasAya pAhuDa sutta [ 5 saMkrama-arthAdhikAra 45. sammAmicchattassa saMkAmao ko hoi ? 46. micchAiTThI uccellamANao / 47. sammATThI vA NirAsANo / 48. mottUNa paDhamasamayasammAmicchattasaMtakammiyaM / 49. daMsaNamohaNIyaM caritamohaNIe Na saMkamai / 50. caritamohaNIyaM pi daMsaNamohaNIe Na saMkamaha / 51. aNaMtANubaMdhI jattiyAo cajjhati carittamohaNIyapaDIo tAsu savvAsu saMkamai / 52. evaM savvAo caritamohaNIyapayaDIo / 53. tAo paNuvIsaM pi caritta mohaNIyapapaDIo aNNadarasta saMkarmati / 54. eyajIveNa kAlo / 55. micchattassa saMkAmao kevaciraM kAlAdo hodi 1 56. jahaNeNa aMtomuhuttaM / 57. ukasseNa chAbaDisAgarovamANi sAdireyANi / 58. sammattassa saMkAmao kevaciraM kAlAdo hodi 159. jahaNeNa aMtomuhuttaM / 60. ukkasseNa palidovamassa asaMkhejjadibhAgo / 61. sammAmicchattassa saMkAmao kevaciraM kAlAdo hodi 162. jahaNNeNa aMtomuhuttaM / 63. ukasseNa ve chAvaTTisAgarocamANi gaI ho, vaha mithyAdRSTi jIva samyaktvaprakRtikA saMkramaNa nahIM karatA hai // 43-44 // zaMkA-samyagmithyAtvakA saMkrAmaka kauna jIva hai ? // 45 // samAdhAna - samyagmithyAtvakI udvelanA karanevAlA midhyAdRSTi jIva samyagmithyAtva - kA saMkrAmaka hotA hai / AsAdanAse rahita upazamasamyagdRSTi jIva bhI samyagmithyAtvakA saMkrAmaka hotA hai / tathA prathama samaya me samyagmithyAtvakI sattAvAle jIvako chor3akara sarva vedakasamyagdRSTi bhI samyagmithyAtva ke saMkrAmaka hote hai ||46-48 / / cUrNi sU0 - darzanamohanIya karma cAritramohanIyakarmase saMkramaNa nahIM karatA hai / cAritramohanIyakarma bhI darzanamohanIya karmame saMkramaNa nahIM karatA hai / cAritramohanIya karma kI jitanI prakRtiyA~ ba~dhatI haiM, una sabame anantAnuvandhIkA saMkramaNa hotA hai / isI prakAra sarva cAritra - mohanIya - prakRtiyA~ bhI anantAnuvandhIme saMkramaNa karatI hai | cAritramohanIyakI ye paccIso hI prakRtiyA~ kisI bhI eka prakRtime saMkramaNa karatI hai / / 46-53 / / cUrNisU0 0 - aba eka jIvakI apekSA saMkramaNakA kAla kahate hai ||54 || zaMkA- mithyAtva ke saMkramaNakA kitanA kAla hai ? // 55 // * . samAdhAna - mithyAtva ke saMkramaNakA jaghanyakAla antarmuhUrta hai aura utkRSTa kAla kucha adhika chayAsaTha sAgaropama hai ||56-57 // zaMkA-samyaktvaprakRti ke saMkramaNakA kitanA kAla hai ? || 58|| samAdhAna-samyaktvaprakRtike saMkramaNakA jaghanyakAla antarmuhUrta hai aura utkRSTakAla palyopamake asaMkhyAtaveM bhAgapramANa hai / / 59-60 // zaMkA-samyagmithyAtva ke saMkramaNakA kitanA kAla hai ? // 61 // samAdhAna- samyagmithyAtva ke saMkramaNakA jaghanya kAla antarmuhUrta aura utkRSTa kAla kucha adhika do vAra chayAsaTha sAgarotrama hai // 62-63 //
Page #365
--------------------------------------------------------------------------
________________ prakRti-saMkrAmaka antara - nirUpaNa 257 gA0 26 ] sAdireyANi / 64. sesANaM pi paNuvIsaM payaDhINaM saMkAmayassa tiNi bhaMgA / 65. tattha jo so sAdio sapajjavasido, jahaNNeNa aMtomuddattaM / ukkasseNa ubaDUpoggala - pariya N / 66. eyajIveNa aMtaraM / 67. micchatta-sammatta sammAmicchattANaM saMkAmayaM taraM kevaciraM kAlAdo hodi 1 68. jahaNeNa aMtomuhuttaM / 69 ukasseNa uvaDUpoggalapariyaGkaM / 70. Navari sammAmicchattasta saMkAmayaMtaraM jaNeNa eyasamao | 71. anaMtANubaMdhI saMkAmayaMtaraM kevaciraM kAlAdo hodi 9 72. jahaNNeNa aMtomuhuttaM / 73. ukasseNa ve chAvaTTisAgarovamANi sAdireyANi / 74. sesANamekavIsA paDaNaM kAmayaMtaraM kevaciraM kAlAdo hor3a 1 75. jahaNNeNa eyasamao / 76. ukkasseNa aMtomuhuttaM / 77. NANAjIvehi bhaMgavicao 78. jesiM payaDINaM saMtakammamatthi tesu payadaM / 79. micchatta - sammattANaM savvajIvA NiyamA saMkAmayA ca asaMkAmayA ca / cUrNisU0 - cAritramohanIyakI zeSa paccIsa prakRtiyo ke saMkramaNakAlake tIna bhaMga haianAdi-ananta, anAdi-sAnta aura sAdi- sAnta / inameM jo sAdi - sAntakAla hai, usakI apekSA ukta prakRtiyo ke saMkramaNakA jaghanyakAla antarmuhUrta hai aura utkRSTa kAla upAdhapudgala - parivartana hai / / 64-65 // cUrNisU0. 0 - aba eka jIvakI apekSA prakRti-saMkramaNakA antara kahate haiM // 66 // zaMkA- midhyAtva, samyagmithyAtva aura samyaktvaprakRtike saMkramaNakA antarakAla kitanA hai ? // 67 // samAdhAna- ina tIno prakRtiyoke saMkramaNakA jadhanya antarakAla antarmuhUrta aura utkRSTa antarakAla upArdhapudgala parivartana hai / kevala samyagmithyAtvake saMkramaNakA jaghanya antarakAla eka samaya hotA hai / / 68-70 // zaMkA- anantAnubandhI kapAyoke saMkramaNakA antarakAla kitanA hai ? // 71 // samAdhAna - anantAnuvandhI kapAyoke saMkramaNakA jaghanya antarakAla antarmuhUrta aura utkRSTa antarakAla sAdhika do vAra chyAsaTha sAgaropama hai / / 72-73 // zaMkA- cAritramohanIyakI zeSa ikkIsa prakRtiyo ke saMkramaNakA antarakAla kitanA ? // 74 // samAdhAna - cAritramohanIyakI zeSa ikkIsa prakRtiyoke saMkramaNakA jaghanya antarakAla eka samaya hai aura utkRSTa antarakAla antarmuhUrta hai // 75-76 // cUrNi sU (0 - aba nAnAjIvokI apekSA prakRti-saMkrAmakakA bhaMga-vicaya kahate hai - jina prakRtiyoMkA satkarma arthAt sattva hai, uname hI bhaMga-vicaya prakRta hai / mithyAtva aura samyaktvaprakRtike sarva jIva niyamase saMkrAmaka bhI hote haiM, aura asaMkrAmaka bhI hote haiM / samya 33
Page #366
--------------------------------------------------------------------------
________________ 258 kasAya- pAhuDa sunta [ 5 saMkrama-arthAdhikAra 80. sammAmicchatta- solasakasAya - NavaNokasAyANaM ca tiNi bhaMgA kAyavvA / 81. NANAjIvehi kAlo / 82. savvakammANaM saMkAmayA kevaciraM kAlAdo hoMti ? 83. savvadA / 84. NANAjIvehi aMtaraM / 85. savtrakammasaMkAmayANaM Natthi aMtaraM / 86. saNiyAsI / 87 micchattassa saMkrAmao sammAmicchattassa siyA saMkAmao, siyA asaMkAmao / 88. sammattassa asaMkAmao / 89. anaMtANuvaMdhINaM siyA kammaMsio, siyA akammaMsio / jadi kammaMsio, siyA saMkAmao, siyA asaMkAmao / 90. sesANamekavIsAe kammANaM siyA saMkAmao siyA asaM kAmao / 91. evaM saNNiyAso kAyavvo / mithyAtva, solaha kapAya aura nava nokapAyoke tIna bhaMga karanA cAhie / arthAt kadAcit sarva jIva saMkrAmaka hote hai ( 1 ) / kadAcit aneka jIva asaMkrAmaka hote hai, aura koI eka jI saMkrAmaka hotA hai ( 2 ) / kadAcit aneka jIva saMkrAmaka aura aneka jIva asaMkrAmaka hote hai ( 3 ) ||77-80 // cUrNisU0 10- aba nAnA jIvokI apekSA prakRtisaMkramaNakA kAla kahate hai // 81 // zaMkA- mohanIyakI sarva karmaprakRtiyo ke saMkramaNakA kitanA gala hai ? // 82 // samAdhAna - sarvakAla hai, arthAt mohanIyakarmakI sabhI prakRtiyo ke saMkramaNa karanevAle jIva sarvadA pAye jAte haiM // 83 // cUrNisU 0 - aba nAnA jIvokI apekSA prakRtisaMkramaNakA antara kahate hai - mohanIyakarmakI sarva prakRtiyo se kisI bhI prakRtikA nAnA jIvokI apekSA antara nahIM hai, arthAt mohakarmakI sabhI prakRtiyoke saMkrAmaka jIva sarvaM kAla pAye jAte hai / / 84-85 / / cUrNisU0 0 - aba prakRti - saMkrAmakakA sannikarma kahate hai - mithyAtvakA saMkramaNa karane - vAlA jIva samyagdhyiAtvakA kadAcit saMkrAmaka hotA hai aura kadAcita asaMkrAmaka hotA hai / samyaktvaprakRtikA asaMkrAmaka hotA hai / anantAnuvandhI kapAyokA kadAcit karmAzika (sattA yukta) hotA hai aura kadAcit akarmAzika ( sattA-rahita ) hotA hai / yadi karmAzika hai, to kadAcit saMkrAmaka hotA hai aura kadAcit asaMkrAmaka hotA hai| zepa ikkIsa karmaprakRtiyoM - kA kadAcit saMkrAmaka hotA hai aura kadAcit asaMkrAmaka hotA hai / jisa prakAra mithyAtvako niruddha karake zepa prakRtiyokA sannikarSa kiyA, isI prakArase zepa karmaprakRtiyokA bhI sanni - karpa karanA cAhie ||86-91 / / tAmrapatravAlI pratimaM isa sUtra kI TIkA ke paJcAt 'bhAvo savvattha odaio bhAvo' yaha sUtra bhI mudrita hai (dekho pRSTha 980 ) / para yaha vastutaH sUtra nahIM, kintu uccAraNAvRttikA hI aga hai, kyoMki, usapara jayadhavalAkArane TIkA rUpase 'sugama' Adi kucha bhI nahIM likhA hai /
Page #367
--------------------------------------------------------------------------
________________ gAthA 26] prakRtisaMkAmaka-alpabahutva-nirUpaNa 259 ___92. appAbahuaM / 93. savvatthovA sammattassa saMkAmayA / 94. micchattassa saMkAmayA asaMkhejaguNA / 95. sammAmicchattassa saMkAyayA visesAhiyA / 96. aNaMtANubaMdhINaM saMkAmayA aNaMtaguNA / 97. aTThakasAyANaM saMkAyayA visesaahiyaa,| 98 lobhasaMjalaNassa saMkAmayA visesAhiyA / 99. NavUsayavedassa saMkAmayA visesaahiyaa| 100. itthivedassa saMkAmayA visesAhiyA / 101. chaNNokasAyANaM saMkAmayA visesAhiyA / 102 purisavedassa saMkAmayA visesAhiyA / 103. kohasaMjalaNassa saMkAmayA visesAhiyA / 104. mANasaMjalaNassa saMkAmayA visesAhiyA / 105. mAyAsaMjalaNassa saMkAmayA visesAhiyA / 106. NirayagadIe savvatthovA sammattasaMkAmayA / 107. micchattassa saMkAmayA asaMkhejaguNA / 108. sammAmicchattassa saMkAmayA visesAhiyA / 109. aNaMtANubaMdhINaM saMkAmayA asNkhejjgunnaa| 110. sesANaM kammANaM saMkAmayA tullA visesAhiyA / 111. evaM devagadIe / 112. tirikkhagaIe savvatthovA sammattassa saMkAmayA / 113. micchattassa carNimu0-ava prakRti-saMkrAmakokA alpabahutva kahate hai-samyaktvaprakRtike saMkrAmaka jIva vakSyamANa padokI apekSA sabase kama hai| samyaktvaprakRtike saMkrAmakose mithyAtvake saMkrAmaka asaMkhyAtaguNita haiN| mithyAtvake saMkrAmakose samyagmithyAtvase saMkrAmaka vizeSa adhika haiM / samyagmithyAtvake saMkrAmakose anantAnuvandhI kapAyoke saMkrAmaka anantaguNita haiM / anantAnubandhI kapAyoke saMkrAmakose ATha madhyama kapAyoke saMkrAmaka vizeSa adhika hai| ATha madhyama kapAyoke saMkrAmakose saMjvalanalobhake saMkrAmaka vizepa adhika hai| saMjvalanalobhake saMkrAmakose napuMsakavedake saMkrAmaka vizeSa adhika hai| napuMsakavedake saMkrAmakoMse strIvedake saMkrAmaka vizepa adhika hai| strIvedake saMkrAmakose hAsyAdi chaha nokapAyoMke saMkAmaka vizeSa adhika hai| hAsyAdi chaha nokapAyoke saMkrAmakose puruSavedake saMkrAmaka vizepa adhika hai| purupavedake saMkrAmakose saMjvalanakrodhake saMkrAmaka vizeSa adhika hai| saMjvalanakrodhake saMkrAmakose saMjvalanamAnake saMkrAmaka vizeSa adhika hai| saMjvalanamAnake saMkrAmakose saMjvalanamAyAke saMkrAmaka vizepa adhika hai // 92-105 / / cUrNisU0-narakagatime samyaktvaprakRtike saMkrAmaka jIva sabake kama haiN| samyaktvaprakRtike saMkrAmakose mithyAtvake saMkrAmaka asaMkhyAtaguNita hai| mithyAtvake saMkrAmakose samyagmithyAtvake saMkrAmaka vizeSa adhika hai| samyagmithyAtvake saMkrAmakose anantAnuvandhIkapAyoke saMkrAmaka asaMkhyAtaguNita hai| anantAnubandhIkaSAyoke saMkrAmakose zepa mohanIyaprakRtiyoke saMkrAmaka paraspara tulya aura vizepa adhika hai| devagatime saMkrAmaka-sambandhI alpabahutva narakagatike samAna jAnanA cAhie // 106-111 // cUrNisU0-tiryaMcagatime samyaktvaprakRtike saMkrAmaka sabase kama hai / samyaktvaprakRtike
Page #368
--------------------------------------------------------------------------
________________ 260 kasAya pAhuDa sutta [5 saMkrama-arthAdhikAra saMkAmayA asaMkhejjaguNA / 114. sammAmicchattassa saMkAmayA visesAhiyA / 115. aNaMtANubaMdhINaM saMkAmayA aNaMtaguNA / 116. sesANaM kammANaM saMkAmayA tullA visesAhiyA / 117. maNusagaIe savvatthovA micchattassa saMkAmayA / 118. sammattassa saMkAmayA asaMkhejjaguNA / 119. sammAmicchattassa saMkAmayA visesaahiyaa| 120. aNaMtANubaMdhINaM saMkAmayA asNkhejgunnaa| 121. sesANaM kammANaM saMkAmayA ogho| 122. eiMdiesu savvatthovA sammattassa saMkAmayA / 123. sammAmicchattassa saMkAmayA visesAhiyA / 124. sesANaM kammANaM saMkAmayA tullA aNaMtaguNA / 125. etto pydditttthaannsNkmo| 126. tattha puvvaM gamaNijjA suttasamukkittaNA / 127. taM jahA / aTThAvIsa vauvIsa sattarasa solaseva paNNarasA / ede khalu mottaNaM sesANaM saMkamo hoI // 27 // saMkrAmakose mithyAtvake saMkrAmaka asaMkhyAtaguNita haiM / mithyAtvake saMkrAmakose samyagmithyAtvake saMkrAmaka vizeSa adhika haiN| samyagmithyAtvake saMkrAmakose anantAnubandhIkapAyoke saMkrAmaka anantaguNita hai| anantAnuvandhIkaSAyoke saMkrAmakose zepa mohakarmakI prakRtiyoke saMkrAmaka paraspara tulya aura vizeSa adhika haiM // 112-116 / / cUrNisU0-manuSyagatime mithyAtvake saMkrAmakra sabase kama hai| mithyAtvake saMkrAmakoMse samyaktvaprakRtike saMkrAmaka asaMkhyAtaguNita hai| samyaktvaprakRtike saMkrAmakose samyagmithyAtvake saMkrAmaka vizepa adhika haiN| samyagmithyAtvake saMkrAmakose anantAnuvandhIkapAyoke saMkrAmaka asaMkhyAtaguNita haiM / zepa karmoMke saMkrAmakokA alpabahutva oghake samAna hai / / 117-121 // cUrNisU0-ekendriyoMmeM samyaktvaprakRtike saMkrAmaka sabase kama haiN| samyaktvaprakRtike saMkrAmakose samyagmithyAtvake saMkrAmaka vizepa adhika hai / samyagmithyAtvake saMkrAmakose zepa karmoM ke saMkrAmaka paraspara tulya aura anantaguNita hai / / 122-124 / / isa prakAra ekaikaprakRtisaMkrama samApta huA / cUrNisU0-ava isase Age prakRtisthAnasaMkramako kahege / usame sabase pahale gAthAsUtrokI samutkIrtanA karanA cAhie / vaha isa prakAra hai // 125-127 // aTThAIsa, cauvIsa, sattaraha, solaha aura pandraha prakRtika sthAna niyamase saMkramake ayogya haiM, ataeva ina paoNcoM asaMkrama-sthAnoMko chor3akara zeSa teIsa sthAnoMkA saMkrama hotA hai // 27 // 1 aha-caurahiyavIsa sattarasa solasa ca pannarasa | vajjiya saMkamaThANAi hoti tevIsai mohe // 10 // kammapa0 sa0
Page #369
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 28] prakRti-pratigrahasthAna-nirUpaNa 261 solasaga bArasaTTaga vIsaM vIsaM tigAdigadhigA ya / ede khalu mottUNaM sesANi paDiggahA hoti // 28 // vizeSArtha-mohanIyakarmake sarva prakRtisthAna aTThAIsa hote haiM / unakI aMkasaMdRSTi isa prakAra hai-28, 27, 26, 25, 24, 23, 22, 21, 20, 19, 18, 17, 16, 15, 14, 13, 12, 11, 10, 9, 8, 7, 6, 5, 4, 3, 2 aura 1 / inamese saMkramaNake ayogya ye paoNca sthAna hai-28, 24, 17, 16, aura 15 / zeSa teIsa sthAna saMkramaNake yogya mAne gaye haiN| unakI aMkasaMdRSTi isa prakAra hai-27, 26, 25, 23, 22, 21, 20, 19, 18, 14, 13, 12, 11, 10, 9, 8, 7, 6, 5, 4, 3, 2 aura 1 / kisa prakRtike ghaTAne yA bar3hAnese kaunasA sthAna banatA hai, isakA spaSTIkaraNa Age cUrNikArane svayaM kiyA hai| solaha, bAraha, ATha, bIsa, aura tInako Adi lekara eka-eka adhika bIsa arthAt teIsa, cauvIsa, paccIsa, chabbIsa, sattAIsa aura aTThAIsa prakRtika sthAna pratigrahake ayogya haiM, ataeva ina dazoM apratigrahasthAnoMko chor3akara zeSa aTThAraha pratigraha-sthAna hote haiM // 28 // vizeSArtha-jisa AdhArabhUta prakRtimeM anya prakRtike paramANuokA saMkramaNa hotA hai, use pratigrahaprakRti kahate haiN| isI prakAra mohanIyakarmake jina prakRtisthAnIkA jina prakRtisthAnome saMkramaNa hotA hai, ve pratigrahasthAna kahalAte hai aura jina prakRtisthAnome saMkramaNa nahIM hotA hai, ve apratigrahasthAna kahalAte hai / prakRta gAthAme inhI pratigraha aura apratigrahasthAnokA nirUpaNa kiyA gayA hai / pratigrahasthAna aTThAraha hai / ve isa prakAra hai-22, 21, 19, 18, 17, 15, 14, 13, 11, 10, 9, 7, 6, 5, 4, 3, 2, 1 / apratigrahasthAna daza hai| ve isa prakAra hai-28, 27, 26, 25, 24, 23, 20, 16, 12, 8 / mohanIyakI aTThAIsa prakRtiyomese samyaktvaprakRti aura samyagmidhyAtvakA vandha nahI hotA, isalie chabbIsa prakRtiyA~ zepa rahatI haiN| uname bhI eka samayame tIna vedomeMse kisI eka, tathA hAsya-rati aura arati-zoka yugalomeMse kisI ekakA bandha saMbhava hai, isalie mithyASTike eka samayame zeSa bAIsa prakRtiyokA bandha hotA hai / yaha vAIsa-prakRtika pahalA pratigrahasthAna hai, kyoki, ina ba~dhanevAlI sarva prakRtiyomeM sattAmeM sthita sarva prakRtiyokA saMkramaNa hotA hai / yahA~ yaha batalA denA Avazyaka hai ki eka samayameM teIsa Adi prakRtiyokA vandha nahI hotA, ataH teIsa, caubIsa paccIsa, chabbIsa, sattAIsa aura aTThAIsa-prakRtika pratigrahasthAna nahIM hote haiN| isalie gAthAme inakA niSedha kiyA gayA hai| vAIsa-prakRtika pratigrahasthAnamese mithyAtvakI bandha-vyucchitti ho jAnepara yA mithyAtvake pratigraha-prakRti na rahanepara ikkIsa prakR 1 solaha bArasaTThaga vIsaga tevIsagAige chacca / vajiya mohassa paDiggahA u advArasa havati // 11 // kammapa0 sa0
Page #370
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDe supta [ 5 saMkrama-arthAdhikAra tika pratigrahasthAna hotA hai / asaMyatasamyagdRSTi ke sattaraha prakRtiyoM kA bandha hotA hai / unameM samyaktva aura samyagmithyAtva ke milA denepara unnIsa - prakRtika pratigrahasthAna hotA hai / vandhaparipATIko dekhate hue eka sAtha bIsa prakRtiyA~ pratigraharUpa nahIM ho sakatI, isalie vIsaprakRtika pratigrahasthAnakA niSedha kiyA gayA hai / kSAyikasamyaktva ke prasthApaka asaMyatasamyagdRSTi jIvake mithyAtvakA kSaya ho jAnepara samyagmithyAtva pratigraha - prakRti nahI rahatI, isalie pUrvokta unnIsa- prakRtika pratigrahasthAname se samyagmithyAtvake kama kara denepara aTThAraha - prakRtika pratigrahasthAna hotA hai / punaH ukta jIvake samyagmithyAtvakA kSaya ho jAnepara samyaktva prakRti ke prati - graharUpa na rahane ke kAraNa sattaraha - prakRtika pratigrahasthAna hotA hai / samyagmidhyAdRSTi jIvake darzanamohanIyakI kisI bhI prakRtikA saMkramaNa nahIM hotA, ataH usake darzanamohanIyakI tIno prakRtiyokI sattA rahanepara bhI yaha sattaraha - prakRtika pratigrahasthAna hotA hai / saMyatAsaMyatake eka sAtha teraha prakRtiyoMkA vandha hotA hai, uname samyagmithyAtva aura samyaktva prakRtike milA denepara pandraha-prakRtika pratigrahasthAna hotA hai / bandha-paripATIko dekhate hue solaha - prakRtika pratigrahasthAna saMbhava nahIM, yaha spaSTa hI hai / isI prakAra vAraha aura ATha - prakRtika pratigrahasthAna saMbhava nahIM hai / jaba koI saMyatAsaMyata jIva mithyAtvakA kSaya karatA hai, taba usake samyamithyAtva ke vinA caudaha - prakRtika pratigrahasthAna hotA hai aura isI jIvake dvArA samyagmidhyAtvakA kSaya kara denepara teraha - prakRtika pratigrahasthAna hotA hai / pramatta aura apramatta saMyata ke nau prakRtikA vandha hotA hai, ataeva iname samyagmithyAtva aura samyaktvaprakRti ke milA denepara gyAraha - prakRtika pratigrahasthAna hotA hai / punaH isa jIvake mithyAtvake kSaya kara denepara daza prakRtika pratigrahasthAna hotA hai aura isIke samyagmithyAtvakA kSaya ho jAnepara nau- prakRtika pratigrahasthAna hotA hai / apUrvakaraName bhI nau prakRtiyokA bandha hotA hai, isalie upazamasamyagdRSTi ke ina nau prakRtiyo me samyagmithyAtva aura samyaktvaprakRtike milAnepara gyAraha - prakRtika pratigraha sthAna hotA hai, aura kSAyikasamyagdRSTi ke samyaktvaprakRti aura samyagmidhyAtva ke vinA nau- prakRtika bhI pratigrahasthAna hotA hai / cauvIsa prakRtiyokI sattAvAle anivRttikaraNa upazAmaka ke pA~ca prakRtiyokA bandha hotA hai, ataeva iname samyagmithyAtva aura samyaktvaprakRti ke milA denepara sAta - prakRtika pratigraha sthAna hotA hai / punaH napuMsakaveda aura strIvedake upazama ho jAnepara purupaveda pratigraha - prakRti nahIM rahatI, isalie isIke chaha - prakRtika pratigrahasthAna hotA hai / anantara dono prakArake madhyama krodhoMkA upazama ho jAnepara saMjvalanakrodha * pratigraha - prakRti nahI rahatI, isalie paoNca - prakRtika pratigrahasthAna hotA hai / anantara dono mAnakapAyokA upazama ho jAnepara mAnasaMjvalana pratigraha - prakRti nahIM rahatI, isalie cAra prakRtika pratigrahasthAna hotA hai / anantara dono mAyAkaSAyoke upazama ho jAnepara mAyAsaMjvalana pratigraha - prakRti nahI rahatI, isalie tInaprakRtika pratigrahasthAna hotA hai / punaH isake dono lobhakapAyokA upazama ho jAnepara saMjva 262
Page #371
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 30 ] pratigrahasthAnome saMkramasthAna-nirUpaNa 263 chavvIsa sattavIsA ya saMkamo Niyama cadusu hANesu / vAvIsa paNNarasage ekArasa UNavIsAe // 29 // sattArasegavIsAsu saMkamo Niyama paMcavIsAe / NiyamA cadusu gadIsu ya NiyamA diTThIgae tivihe // 30 // lana lobha pratigraha-prakRti nahIM rahatI isalie do-prakRtika pratigrahasthAna hotA hai| jo kSAyikasamyagdRSTi jIva upazamazreNIpara car3hatA hai, usakI apekSA vicAra karanepara anivRttikaraNa. upazAmakake paoNca prakRtiyokA bandha hotA hai, isalie paoNca-prakRtika pahalA pratihaprasthAna hotA hai| punaH napuMsakaveda aura strIvedakA upazama ho jAnepara purupavedake pratigraha-prakRti na rahanese cAra-prakRtika pratigrahasthAna hotA hai / punaH sAta nokaSAya aura do krodhakapAyoke upazama honepara krodhasaMjvalanake pratigraha-prakRti na rahanese tIna-prakRtika pratigrahasthAna hotA hai / punaH krodhasaMjvalana pratigraha-prakRti nahI rahatI, isalie do-prakRtika pratigrahasthAna hotA hai| punaH mAnasaMjvalanake sAtha dono mAyAkapAyoke upazama ho jAnepara eka lobhaprakRtika pratigrahasthAna hotA hai / kSapakazreNIkI apekSA bhI anivRttikaraName ye hI antima pA~ca pratigrahasthAna hote haiN| bAIsa, pandraha, gyAraha aura unnIsa-prakRtika cAra pratigrahasthAnoM meM hI chabbIsa aura sattAIsa-prakRtika sthAnoMkA niyamase saMkrama hotA hai // 29 // vizeSArtha-isa gAthAme chabbIsa aura sattAIsa-prakRtika do saMkramasthAnoke vAIsa, unnIsa, pandraha aura gyAraha-prakRtika cAra pratigrahasthAna vatAye hai-jo samyaktvaprakRti ke vinA sattAIsa prakRtiyokI sattAvAlA mithyAdRSTi jIva hai, usake chabbIsa-prakRtika saMkramasthAna aura bAIsa-prakRtika pratigrahasthAna hotA hai / tathA jo chabbIsa prakRtiyokI sattAvAlA mithyAdRSTi jIva upazamasamyaktvako, upazamasamyaktvake sAtha saMyamAsaMyamako aura upazamasamyaktvake sAtha saMyamako prApta hotA hai usake inako prApta karaneke prathama samayame kramase unnIsa-prakRtika pratigrahasthAna, pandraha-prakRtika pratigrahasthAna, gyAraha-prakRtika pratigrahasthAna aura chabbIsa-prakRtika saMkramasthAna hotA hai / tathA aTThAIsa prakRtiyokI sattAvAle mithyAdRSTi jIvake sattAIsa-prakatika saMkramasthAna aura bAIsa-prakRtika pratigrahasthAna hotA hai / aura isa jIvake pUrvavat upazamasamyaktva, upazamasamyaktvake sAtha saMyamAsaMyama, tathA upazamasamyaktvake sAtha saMyamake grahaNa karanepara dUsare samayase lekara anantAnuvandhIkI visaMyojanA na hone taka kramase unnIsa, pandraha, aura gyAraha-prakRtika pratigrahasthAna, tathA sattAIsa-prakRtika saMkramasthAna hotA hai / sattaraha aura ikkIsa-prakRtika do pratigrahasthAnoMmeM paccIsa-prakRtika sthAnakA niyamase saMkramaNa hotA hai / yaha paccIsa-prakRtika saMkamasthAna niyamase cAroM hI gatiyoM1 chabbIsa-sattavIsANa sakamo hoi causu ThANesu / bAvIsa pannarasage ikkArasa iguNavIsAe // 12 // 2 sattarasa ikavIsAsu sakamo hoi pannavIsAe / NiyamA causu gaIsu NiyamA diTThIka e tivihe ||13||kmmp0
Page #372
--------------------------------------------------------------------------
________________ 264 kasAya pAhuDa sutta [5 saMkrama-arthAdhikAra vAvIsa paNNarasage sattaga ekArasUNavIsAe / tevIsa saMkamo puNa paMcasu paMciMdiesu have // 31 // meM hotA hai / tathA dRSTigata arthAt 'dRSTi' yaha pada jinake antameM haiM, aise mithyAdRSTi, sAsAdanasamyagdRSTi aura samyagmithyAdRSTi, ina tInoM hI guNasthAnoMmeM vaha paccIsaprakRtika saMkramasthAna niyamase pAyA jAtA hai // 30 // vizeSArtha-isa gAthAmeM paccIsa-prakRtika eka saMkramasthAnake ikkIsa aura sattarahaprakRtika do pratigrahasthAna vatAye gaye hai| inamese ikkIsa-prakRtika pratigrahasthAname chabbIsa prakRtiyokI sattAvAle mithyAdRSTi jIvake mithyAtvake vinA paJcIsa prakRtiyokA saMkramaNa hotA hai / tathA aTThAIsa prakRtiyokI sattAvAle sAsAdanasamyagdRSTi jIvake ikkIsa-prakRtika pratigrahasthAname paJcIsa prakRtiyoMko saMkramaNa hotA hai| yahA~ darzanamohanIyakI tIno prakRtiyome pratigraha aura saMkramaNa zakti nahIM hai, itanA vizepa jAnanA cAhie / tathA aTThAIsa prakRtiyokI sattAvAlA jo mithyASTi aura upazamasamyagdRSTi jIca samyagmithyAtva guNasthAnako prApta hotA hai, usake cAritramohanIyakI paccIsa prakRtiyokA sattaraha-prakRtika pratigrahasthAname saMkramaNa hotA hai / ye saMkramasthAna aura pratigrahasthAna cAro gatiyomeM saMbhava haiM / teIsa-prakRtika sthAnakA saMkrama vAIsa, pandraha, sattaraha, gyAraha aura unnIsaprakRtika ina paoNca pratigrahasthAnoMmeM hotA hai| yaha teIsa prakRtika saMkramasthAna saMjJI paMcendriyoM meM hI hotA hai // 31 // vizepArtha-isa gAthAme eka teIsa-prakRtika saMkramasthAnakA pA~ca pratigrahasthAnome saMkramaNa-vidhAna kiyA gayA hai| anantAnubandhIkA visaMyojaka jo jIva mithyAtvaguNasthAnako prApta hotA hai, usake prathama samayame bAIsa-prakRtika pratigrahasthAnameM anantAnuvandhIcatuSka aura mithyAtvake vinA teIsa prakRtiyokA saMkramaNa hotA hai| mithyAtvaguNasthAname mithyAtvakA saMkramaNa na honese usakA niSedha kiyA hai aura aise jIvake anantAnubandhIcatuSkakA eka AvalIkAla taka saMkramaNa nahI ho sakatA, isalie usakA niSedha kiyA hai| zepa teIsa prakRtiyokA saMkramaNa hotA hai| tathA caubIsa prakRtiyAkI sattAvAle asaMyatasamyagdRSTi jIvake unnIsa-prakRtika pratigrahasthAname, cauvIsa prakRtiyokI sattAvAle saMyatAsaMyata jIvake pandraha-prakRtika pratigrahasthAname, cauvIsa prakRtiyokI sattAvAle pramattasaMyata apramattasaMyata jIvake gyAraha-prakRtika pratigrahasthAname aura caubIsa prakRtiyokI sattAvAle antarakaraNase pUrvavartI anivRttikaraNa jIvake sAta-prakRtika pratigrahasthAname teIsa prakRtiyokA saMkramaNa hotA hai; kyoki, ina saba jIvoke cauvIsa prakRtiyokI sattA pAI jAtI hai, isalie yahA~ eka samyaktvaprakRtiko chor3akara zepa teIsa prakRtiyokA ukta sabhI pratigrahasthAnome saMkramaNa saMbhava hai / aisA jIva jisane anantAnuvandhIkI visaMyojanA kI hai, vaha niyamase saMjJI paMcendriya hI hotA hai / 1 bAvIsa pannarasage sattagaekkArasiguNavIsAsu / tevIsAe NiyamA paca vi pacidiesu bhave // 14 // kammapa0saM0
Page #373
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 33] pratigrahasthAnoM meM saMkramasthAna-nirUpaNa 265 codasaga dasaga sattaga aTThArasage ca Niyama vAcIsA / NiyamA maNusagaIe virade misse avirade yaM // 32 // terasaya Nakya sattaya sattArasa paNaya ekavIsAe / egAdhigAe vIsAe saMkamo chappi sammate // 33 // vAIsa-prakRtika sthAnakA saMkrama niyamase caudaha, daza, sAta aura aTThAraha prakRtika cAra pratigrahasthAnoMmeM hotA hai| yaha bAIsa-prakRtika saMkramasthAna niyamase manuSyagatimeM hI hotA hai / tathA vaha saMyata, saMyatAsaMyata aura asaMyatasamyagdRSTi guNa. sthAnameM hotA hai // 32 // vizeSArtha-isa gAthAme mithyAtva, samyagmithyAtva aura anantAnubandhIcatuSka, ina chaha prakRtiyoke vinA zepa vAIsa-prakRtika saMkramasthAnakA aTThAraha, caudaha, daza aura sAtaprakRtika pratigrahasthAnome saMkrama hotA hai, yaha batalAyA gayA hai| aTThAraha-prakRtika pratigrahasthAna aviratasamyagdRSTike, caudaha-prakRtika pratigrahasthAna dezasaMyatake, daza-prakRtika pratigrahasthAna pramatta-apramattasaMyatake aura sAta-prakRtika pratigrahasthAna jisa anivRttakaraNa saMyatake AnupUrvI saMkrama prArambha ho gayA hai, usake hotA hai| yahA~ do vAte dhyAna deneke yogya haiM-prathama yaha ki prArambhake tIna sthAnomeM jisane darzanamohakI kSapaNA karate samaya mithyAtvakA abhAva kara diyA hai, usake ukta pratigrahasthAnome vAIsa prakRtiyokA saMkrama hotA hai / dUsarI yaha ki anivRttikaraName AnupUrvIsaMkramake prArambha ho jAnepara lobhasaMjvalanakA saMkrama nahIM hotA hai, ataeva yaha jIva caubIsa prakRtiyokI sattAvAlA hogA, isalie isake lobhasaMjvalana aura samyaktvaprakRtiko chor3akara zeSa bAIsa prakRtiyokA sAta-prakRtika pratigrahasthAname saMkrama hotA hai| ikkIsa-prakRtika sthAnakA saMkrama teraha, nau, sAta, pA~ca, sattaraha aura ikkIsaprakRtika chaha pratigrahasthAnoMmeM hotA hai / ye chahoM hI pratigrahasthAna samyaktvase yukta guNasthAnoM meM hote haiM // 33 // ' vizeSArtha-isa gAthAme yaha batalAyA gayA hai ki ikkIsa-prakRtika saMkramasthAnakA teraha Adi chaha pratigrahasthAnome saMkrama hotA hai, kyoki kSAyikasamyagdRSTi saMyatAsaMyatake prakRta saMkramasthAnakA teraha-prakRtika pratigrahasthAna saMbhava hai / pramattasaMyata, apramattasaMyata aura apUrvakaraNa saMyatake nau-prakRtika pratigrahasthAna saMbhava hai aura anivRttikaraNa guNasthAnavartI upazAmaka aura kSapakake paoNca-prakRtika pratigrahasthAna saMbhava hai / sattAkI apekSA anivRttikaraNaguNa 1 coddasaga dasaga sattaga aTThArasage ya hoi bAvIsA / NiyamA maNuyagaIe NiyamA diTThIkae duvihe // 15 // 2 terasaga Navaga sattaga sattarasaga paNaga ekavIsAsu / ekkAvIsA sakamA suddhasAsANamIsesu / / 16 // kammapa0 sa0 34
Page #374
--------------------------------------------------------------------------
________________ 266 kasAya pAhuDa sutta [5 saMkrama-arthAdhikAra etto avasesA saMjamamhi uvasAmage ca khavage ca / vIsA ya saMkama duge chakke paNage ca boddhavvA // 34 // sthAname sAta-prakRtika pratigrahasthAna saMbhava hai, kyoki, AnupUrvIsaMkramako karake napuMsakavedake upazama kara denepara ikIsa-prakRtika saMkramasthAnakA sAta-prakRtika pratigrahasthAname saMkrama pAyA jAtA hai| sAsAdanasamyagdRSTi jIvameM ikkIsa-prakRtika pratigrahasthAna saMbhava hai, kyoMki anantAnuvandhIkI visaMyojanAvAle upazamasamyagdRSTike sAsAdanaguNasthAnako prApta honepara usakI prathama AvalIme ikkIsa-prakRtika saMkramasthAnakA saMkrama pAyA jAtA hai| isI gAthAme yaha bhI batalAyA gayA hai ki ye chaho hI pratigrahasthAna samyaktvapadase saMyukta guNasthAnome pAye jAte hai, anyatra nahIM / yahaoNpara darzanamohanIyatrikake udayAbhAvakI apekSA sAsAdanaguNarathAnako bhI samyaktvI guNasthAname upacArase parigaNita kara liyA gayA hai| ina Upara kahe gaye sthAnoMse avaziSTa rahe hue saMkraya aura pratigrahasthAna upazamaka aura kSapaka saMyatake hI hote haiM / bIsa-prakRtika sthAnakA saMkraya chaha aura pAMca-prakRtika do pratigrahasthAnoMmeM jAnanA cAhie // 34 // _ vizeSArtha-uparyukta gAthAoke dvArA sattAIsa, chabbIsa, paJcIsa, teIsa, vAIsa aura ikkIsa-prakRtika saMkramasthAnoke pratigrahasthAnokA nirUpaNa kiga jA cukA hai| aba unake atirikta jo sattaraha saMkramasthAna avaziSTa rahe hai, unake pratigrahasthAnAkI sUcanA isa gAthAke dvArA kI gaI hai| isame sarvaprathama batalAyA gayA hai ki vIsa Adika avaziSTa saMkramasthAna aura unake chaha, pA~ca Adi pratigrahasthAna saMyamase yukta guNasthAnome hI hote hai, anyatra nhiiN| saMyama-yukta guNasthAnomeM bhI ve upazAmaka aura kSapakake hI sambhava hai, sabake nahIM, isa vAtake vatalAneke lie gAthAme 'upazAmaka' aura 'kSpaka' ye do pada diye hai| uname bhI vIsaprakRtika saMkramasthAnakA saMkramaNa chaha aura paoNca-prakRtika pratigrahasthAname hI hotA hai, sabame nahIM, yaha vAta gAthAke uttarArdha dvArA sUcita kI gaI hai| isakA kAraNa yaha hai ki cauvIsa prakRtiyokI sattAvAle jIvake upazamazreNIpara car3ha karake napuMsakaveda aura strIvedakA upazamana karake puruSavedako pratigraha-prakRtirUpase vyucchinna kara denepara samyagmithyAtva, samyaktvaprakRti aura saMjvalanacatuSka, ina chaha prakRtirUpa pratigrahasthAname vIsa-prakRtika saMkramasthAnakA saMkrama hotA hai| aura ikkIsa prakRtiyokI sattAvAle jIvake upazamazreNIpara car3ha karake AnupUrvIsakramake karanepara vIsa-prakRtika saMkramasthAnakA saMjvalanacatuSka aura purupavedarUpa paoNca-prakRtika pratigrahasthAname saMkramaNa hotA hai| 1 etto avisesA sakamati uvasAmage va khabage vaa| uvasAmagemu vIsA ya sattage chakka paNage vA // 17 / / kammapa0 sa0
Page #375
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 36] pratigrahasthAnoM meM saMkramasthAna-nirUpaNa 267 paMcasu ca UNavIsA aTThArasa cadusu hoti boddhavvA / cohasa chasu payaDIsu ya terasayaM chaha-paNagamhi // 35 // paMca caukke bArasa ekArasa paMcage tiga caukke / dasagaM cauka-paNage gavagaM ca tigammi boddhavvA // 36 // unnIsa-prakRtika sthAnakA saMkrama pAMca-prakRtika pratigrahasthAnameM hotA hai| aTThAraha-prakRtika sthAnakA saMkrama cAra-prakRtika pratigrahasthAnameM hotA hai / caudahaprakRtika sthAnakA saMkrama chaha-prakRtiyoMvAle pratigrahasthAnameM hotA hai| teraha-prakRtika sthAnakA saMkrama chaha aura pAMca-prakRtika pratigrahasthAnomeM jAnanA cAhie // 35 // vizeSArtha-isa gAthAme unnIsa, aTThAraha, caudaha aura teraha-prakRtika cAra saMkramasthAnoke pratigrahasthAna batalAye gaye hai| inakA spaSTIkaraNa isa prakAra hai-ikkIsa prakRtiyokI sattAvAle anivRttikaraNa-upazAmakake AnupUrvI-saMkramaNakA prArambha ho jAneke kAraNa lobhasaMjvalanake saMkramaNakI yogyatA na rahanese aura napuMsakavedake upazama ho jAnese unnIsa-prakRtika saMkramasthAnakA saMjvalana-catuSka aura purupavedarUpa pA~ca-prakRtika pratigrahasthAname saMkramaNa hotA hai| isI upayukta jIvake strIvedakA upazama kara denepara aura purupavedake pratigraharUpase vyuccheda kara denepara aTThAraha-prakRtika saMkramasthAnakA saMjvalanacatuSkarUpa cAra-prakRtika pratigrahasthAname saMkramaNa hotA hai| cauvIsa prakRtiyokI sattAvAle anivRttikaraNa-upazAmakake puruSavedake navakavandhakI upazamana-avasthAme purupaveda, saMjvalanalobhako chor3akara zeSa gyAraha kapAya aura darzanamohanIyakI do, ina caudaha prakRtirUpa saMkramasthAnakA saMjvalana-catuSka, samyagmithyAtva aura samyaktvaprakRtirUpa chaha-prakRtika pratigrahasthAname saMkramaNa hotA hai| uparyukta jIvake dvArA puruSavedakA upazama kara denepara zeSa teraha prakRtirUpa saMkramasthAnakA ukta chaha-prakRtika pratigrahasthAnameM saMkrama hotA hai| isI hI jIvake saMjvalanakrodhakI prathamasthitime eka samaya kama tIna mAvalIkAlake zepa rahanepara teraha prakRtirUpa saMkramasthAnakA saMjvalanamAna, mAyA, lobha, samyagmithyAtva aura samyaktvaprakRtirUpa pA~ca-prakRtika pratigrahasthAname saMkramaNa hotA hai| athavA anivRttikSapakake dvArA ATha madhyasa kapAyoke kSaya kara denepara zepa teraha prakRtiyokA saMjvalanacatuSka aura puruSaveda, ina paoNca prakRtirUpa pratigrahasthAnase saMkramaNa hotA hai| kintu yaha saMkramaNa AnupUrvIsaMkramake prArambha honeke pUrva taka hI hotA hai / vAraha-prakRtika sthAnakA saMkraya paoNca aura cAra-prakRtika pratigrahasthAnoMmeM hotA hai| gyAraha-prakRtika sthAnakA saMkrama paoNca, cAra aura tIna-prakRtika pratigrahasthAnoM meM hotA hai| daza-prakRtika sthAnakA saMkrama paoNca aura cAra-prakRtika pratigrahasthAnoMmeM hotA hai| nau-prakRtika sthAna kA saMkrama tIna-prakRtika pratigrahasthAnameM jAnanA caahie||36|| 1 pacahu eguNavIsA adyArasa pacage caukke ya / codasa chasu pagaDIsu terasaga chakka paNagammi // 18 // 2 paca caukke vArasa ekkArasa pacage tiga cauka / dasagaM caukka-paNage Navaga ca tigammi boddha vvaM // 19 // kamma10 sa0
Page #376
--------------------------------------------------------------------------
________________ 268 kasAya pAhuDa sutta [5 saMkrama-arthAdhikAra aTTha duga tiga cadukke satta caukke tige ca boddhvvaa| chakkaM dugamhi NiyamA paMca tige ekaga duge vA // 37 // vizeSArtha-isa gAthAmeM vAraha, gyAraha, daza aura nau-prakRtika saMkramasthAnokA saMkramaNa kina-kina pratigrahasthAnoMme hotA hai, yaha batalAyA gayA hai| yathA-ikkIsa prakRtiyokI sattAvAlA kSapaka AnupUrvI-saMkramaNakA prArambha karake ATha madhyama kapAya aura saMjvalana-lobhako chor3akara zepa vAraha prakRtiyoMkA purupaveda aura cAra saMjvalanarUpa pA~ca-prakRtika pratigrahasthAname saMkramaNa karatA hai / tathA usI ikkIsa prakRtiyokI sattAvAle jIvake upazamazreNIme purupavedake upazama-kAlame saMjvalanalobhake vinA gyAraha kapAya aura puruSavedakA cAra saMjvalanarUpa cAra-prakRtika pratigrahasthAnameM saMkramaNa hotA hai / kSapakake napuMsakavedakA kSaya ho jAnepara gyAraha prakRtiyokA pA~ca-prakRtika pratigrahasthAname saMkramaNa hotA hai| athavA cauvIsa prakRtiyokI sattAvAle upazAmakake dono krodhoke upazama kara denepara aura saMjvalanakrodhake pratigrahaprakRti na rahanepara saMjvalanakrodha, tIna mAna, tIna mAyA, do losa, mithyAtva aura samyagmithyAtvarUpa gyAraha prakRtiyokA saMjvalanamAna, mAyA, lobha, samyagmithyAtva aura samyaktvaprakRtirUpa paoNca-prakRtika pratigrahasthAname saMkramaNa hotA hai / ikkIsa prakRtiyokI sattAvAle upazAmakake AnupUrvI-saMkramapUrvaka nava-nokapAyokA upazama ho jAnepara tIna krodha, tIna mAna, tIna mAyA aura do lobharUpa gyAraha prakRtiyokA cAra saMjva. lanarUpa cAra-prakRtika pratigrahasthAname saMkramaNa hotA hai| tathA isI jIvake krodha saMjvalanakI eka samaya kama tIna AvalIpramANa prathamasthitike zepa rahanepara ukta gyAraha prakRtiyokA saMjvalana krodhake vinA zepa tIna prakRtilpa pratigrahasthAname saMkramaNa hotA hai| cauvIsa prakRtiyokI sattAvAle upazAmakake tIna prakArake krodhake upazama ho jAnepara tIna mAna, tIna mAyA, do lobha, mithyAtva aura samyagmithyAtva, ina daza prakRtiyokA krodhake vinA tIna saMjvalana, samyagmithyAtva aura samyaktvaprakRtirUpa pA~ca-prakRtika pratigrahasthAnameM saMkramaNa hotA hai / tathA isI jIvake mAnasaMjvalanakI prathamasthitime eka samaya kama tIna AvalI zepa rahanepara ukta daza prakRtiyokA saMjvalana mAyA, lobha, samyagmithyAtva aura samyaktvaprakRtirUpa cAra-prakRtika pratigrahasthAnameM saMkrama hotA hai| athavA kSapakake strIvedakA kSaya ho jAnepara purupaveda, chaha nokapAya aura lobhake vinA tIna saMcalana, ina daza prakRtiyokA cAra saMjvalanarUpa cAraprakRtika pratigrahasthAname saMkramaNa hotA hai / ikkIsa prakRtiyokI sattAvAle upazAmakake do prakArake krodhakA upazama ho jAnepara krodhasaMjvalana, tIna mAna, tIna mAyA aura do lobhalpa no prakRtiyokA tIna prakArake saMjvalanarUpa tIna-prakRtika pratigrahasthAname saMkramaNa hotA hai / ATha-prakRtika sthAnakA saMkrama do, tIna aura cAra-prakRtika pratigraha1 aTTha duga tiga cauke satta caukke tige ya boddhavvA / / chakaM dugammiNiyamA paca tige ekaga duge ya // 20 // kammapa0 sa0
Page #377
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 38] pratigrahasthAnoM meM saMkramasthAna-nirUpaNa cattAri tiga cadukke tiNi tige ekage ca boddhavvA / do dusu egAe vA egA egAe boddhavvA // 38 // sthAnoMmeM hotA hai| sAta-prakRtika sthAnakA saMkrama cAra aura tIna-prakRtika pratigrahasthAnoM meM jAnanA cAhie / chaha-prakRtika sthAnakA saMkrama niyamase do-prakRtika pratigrahasthAna meM hotA hai / pA~ca-prakRtika sthAnakA saMkrama tIna, do aura eka-prakRtika pratigrahasthAnameM hotA hai // 37 // vizeSAtha-isa gAthAme ATha, sAta, chaha aura pAMca-prakRtika saMkramasthAnoke pratigrahasthAnokA nirdeza kiyA gayA hai / unakA vivaraNa isa prakAra hai-caubIsa prakRtiyokI sattAvAle upazAmakake do prakArake mAnakA upazama ho jAnepara eka mAna, tIna mAyA, do lobha, samyagmithyAtva aura samyaktvaprakRti, ina ATha prakRtiyokA saMjvalanamAyA, lobha, samyagmithyAtva aura samyaktvaprakRtirUpa cAra-prakRtika pratigrahasthAnameM saMkramaNa hotA hai / ikkIsa prakRtiyokI sattAvAle upazAmakake tIna prakArake krodhakA upazama ho jAnepara tIna mAna, tIna mAyA, aura do lobharUpa ATha prakRtiyokA tIna saMjvalanarUpa tIna-prakRtika pratigrahasthAname saMkramaNa hotA hai| ikkIsa prakRtiyokI sattAvAle upazAmakake mAnasaMjvalanakI prathamasthitime eka samaya kama tIna AvalI zeSa rahanepara tIna mAna, tIna mAyA aura do lobharUpa ATha prakRtiyokA mAyA aura lobharUpa do-prakRtika pratigrahasthAname saMkramaNa hotA hai| caubIsa prakRtiyokI sattAvAle upazAmakake tIna prakArake mAnakA upazama ho jAnepara tIna mAyA, do lobha, mithyAtva aura samyagmithyAtva ina sAta prakRtiyokA saMjvalana mAyA, lobha, samyagmithyAtva aura samyaktvaprakRtirUpa cAra-prakRtika pratigrahasthAname saMkramaNa hotA hai / tathA isI jIvake mAyAsaMjvalanakI prathamasthitime eka samaya kama tIna AvalI zeSa rahanepara ukta sAta prakRtiyokA saMjvalana lobha, samyagmithyAtva aura samyaktvaprakRtirUpa tIna prakRtika pratigrahasthAname saMkramaNa hotA hai| ikkIsa prakRtiyokI sattAvAle upazAmakake do prakArake mAnakA upazama ho jAnepara eka mAna, tIna mAyA aura do losarUpa chaha prakRtiyokA saMjvalanamAyA aura lobharUpa do prakRtika pratigrahasthAname saMkramaNa hotA hai / cauvIsa prakRtiyokI sattAvAle upazAmakake do mAyAkaSAyokA upazama ho jAnepara eka mAyA, do lobha, mithyAtva aura samyagmithyAtva ina paoNca prakRtiyokA saMjvalanalobha, samyagmithyAtva aura samyaktvaprakRtirUpa tIna-prakRtika pratigrahasthAname saMkramaNa hotA hai / ikkIsa prakRtiyokI sattAvAle upazAmakake tIno mAnakapAyoke upazama ho jAnepara tIna mAyA aura do lobharUpa paoNca prakRtiyokA mAyA aura lobhasaMjvalanarUpa do-prakRtika pratigrahasthAname saMkramaNa hotA hai / tathA isI jIvake mAyAsaMjvalanakI prathamasthitime eka samaya kma tIna AvalIkAla zepa rahanepara tIna mAyA aura do lobharUpa paoNca prakRtiyokA eka lobhaprakRtika pratigrahasthAname saMkramaNa hotA hai| cAra-prakRtika sthAnakA saMkrama tIna aura cAra-prakRtika do pratigrahasthAnoM1 cattAri tiga caukke tinni tige ekkage ya boddhavvA / do dusu ekAe vi ya ekA ekAi boddhavvA // 21 // kammapa0 sa0
Page #378
--------------------------------------------------------------------------
________________ [ 5 saMkrama-arthAdhikAra meM hotA hai| tIna prakRtika sthAnakA saMkrama tIna aura eka prakRtika pratigrahasthAna meM jAnanA cAhie / do- prakRtika sthAnakA saMkrama do aura eka prakRtika pratigrahasthAna meM hotA hai / eka prakRtika sthAnakA saMkrama eka prakRtika pratigrahasthAna meM jAnanA cAhie ||38|| 270 vizeSArtha - isa gAthAme cAra, tIna, do aura eka prakRtirUpa saMkramasthAnAM ke pratigrahasthAnokA nirdeza kiyA gayA hai / unakA spaSTIkaraNa isa prakAra hai - kSapakake chaha nokapAyokA kSaya ho jAnepara purupaveda aura tIna saMjvalanokA cAra saMjvalanarUpa pratigrahasthAname saMkramaNa hotA hai / caubIsa prakRtiyokI sattAvAle upazAmakake tIna mAyAkapAyokA upagama ho jAnepara do lobha, samyagmidhyAtva aura samyaktvaprakRtirUpa tIna prakRtika pratigrahasthAname saMkramaNa hotA hai / kSapakake puruSavedakA kSaya ho jAnepara saMjvalanakrodha, mAna aura mAyAkA saMjvalana mAna, mAyA aura lobharUpa tIna - prakRtika pratigrahasthAname saMkramaNa hotA hai / ikkIsa prakRtiyo kI sattAvAle upazAmaka ke do mAyAkaSAyokA upazama ho jAnepara eka mAyA aura do lobha, ina tIna prakRtiyokA eka saMjvalanalobharUpa pratigrahasthAname saMkramaNa hotA hai / kSapakake krodhakA kSaya ho jAnepara saMjvalanamAna aura mAyA, ina do prakRtiyokA saMjvalana mAyA aura lobharUpa doprakRtika pratigrahasthAname saMkramaNa hotA hai / athavA cauvIsa prakRtiyokI sattAvAle upazAmaka ke do lobhakaSAyokA upazama ho jAnepara mithyAtva aura samyagmithyAtva ina do prakRtiyokA samyagmithyAtva aura samyaktvaprakRtirUpa do-prakRtika pratigrahasthAname saMkramaNa hotA hai| ikkIsa prakRtiyo kI sattAvAle upazAsakake tIno mAyAkapAyokA upazama ho jAnepara do lobhakapAyokA eka saMjvalana lobharUpa pratigrahasthAna me saMkramaNa hotA hai / kSapakake saMjcalanamAnakA kSaya ho jAnepara eka mAyAsaMjvalanakA eka lobhasaMjvalanaprakRtirUpa pratigrahasthAname saMkramaNa hotA hai / saMkramasthAnoke pratigrahasthAnoMkA citra sakramasthAna 27 26 25 23 22 21 20 19 18 14 13 12 pratigrahasthAna 22, 19, 15, 11 22, 19, 15, 11 21, 17 22, 19, 17, 15, 11 18, 14, 10, 7 21, 17, 13, 9, 7, 5 6, 5 5 4 6 61 7) kasAya pAhuDa sutta y 4 sakramasthAna 11 10 7 202. 4 3 2 dy 7.1 3 4, 4, 4, motte pratigrahasthAna 3 3.2 1
Page #379
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 39 ) satvasthAnoM meM saMkramasthAna-nirUpaNa 271 aNudhuvvamaNaNupuvvaM jhINamajhINaM ca daMsaNe mohe / uvasAmage ca khavage ca saMkame maragaNovAyA // 39 // isa prakAra mohakarmake saMkramasthAnoke pratigrahasthAna batalAkara aba zrIguNadharAcArya unake anumArgaNake upAyabhUta arthapadako kahate hai prakRtisthAnasaMkramameM AnupUrvI-saMkrama, anAnupUrvI-saMkrama, darzanamohake kSayanimittaka-saMkrama, darzanamohake akSaya-nimittaka saMkrama, cAritramohake upazAmanAnimittaka-saMkraya aura cAritramohanIyake kSapaNA-nimittaka saMkrama ye chaha saMkramasthAnoMke anumArgaNake upAya jAnanA cAhie // 39 // vizeSArtha-isa gAthAke dvArA pUrvokta saMkramasthAno aura pratigrahasthAnokI utpatti siddha karaneke lie anveSaNake chaha upAya batalAe gaye hai / unamese AnupUrvIsaMkrama-viSayaka saMkramasthAnokI gavepaNA karanepara cauvIsa prakRtiyokI sattAvAle upazAmakake 22, 21, 20, 14, 13, 11, 10, 8, 7, 5, 4 aura 2 prakRtika bAraha saMkramasthAna pAye jAte hai / ikkIsa prakRtiyokI sattAvAle upazAmakake 20, 19, 18, 12, 11, 9, 8, 6, 5, 3, 2 aura 1 prakRtika bAraha saMkramasthAna pAye jAte hai / kSapakake 12, 11, 10, 4, 3, 2 aura 1 prakRtika sAta saMkramasthAna pAye jAte hai / anAnupUrvI-viSayaka saMkramasthAnokI gaveSaNA karanepara unake 27, 26, 25, 23, 22 aura 21 prakRtika chaha saMkramasthAna pAye jAte hai / darzanamohake kSaya-nimittaka saMkramakI apekSA 21, 20, 19, 18, 12, 11, 9, 8, 6, 5, 3,2 aura 1 prakRtika teraha saMkramasthAna pAye jAte haiM / tathA isI ikkIsa prakRtiyokI sattAvAle jIvake kSapakazreNIme saMbhava saMkramasthAna bhI pAye jAte hai / darzanamohake akSaya-nimittaka saMkramakI apekSA 27,26,25,23,22 aura 21 prakRtika chaha saMkramasthAna pAye jAte haiN| tathA caubIsa prakRtiyokI sattAvAle jIvake AnupUrvIsaMkramakI apekSA saMbhava saMkramasthAnokA bhI yahaoNpara kathana karanA cAhie / cAritramohakI upazAmanA aura kSapaNA-nimittaka saMkramakI apekSA caubIsa aura ikkIsa prakRtiyokI sattAvAle upazAmaka aura kSapakake kramazaH teIsa aura ikkIsa-prakRtika saMkramasthAnako Adi lekara yathAsaMbhava zepa saMkramasthAna pAye jAte hai / upazamazreNIse utaranekI apekSA cauvIsa prakRtiyokI sattAvAle upazAmakake 4, 8, 11, 14, 21, 22 aura 23 prakRtika sAta saMkramasthAna pAye jAte hai / tathA ikkIsa prakRtiyokI sattAvAle upazAmakake upazamazreNIse utaranekI apekSA 3, 6, 9, 12, 19, 20 aura 21 prakRtika sAta saMkramasthAna pAye jAte hai| ina uparyukta saMkramasthAnoke pratigrahasthAnokA nirUpaNa pahale kahe gaye prakArase kara lenA cAhie / 1 aNupubbi aNANuputvI jhINamajhINe ya diTThimohammi / uvasAmage ya khavage ya sakame maggaNovAyA // 22 // kammapa0 saM0
Page #380
--------------------------------------------------------------------------
________________ 272 kasAya pAhuDa sutta [5 saMkrama-arthAdhikAra ekke kamhi ya hANe paDiggahe saMkame tadubhae ca / bhaviyA vA'bhaviyA vA jIvA vA kesu ThANesu // 40 // kadi kamhi hoti ThANA paMcavihe bhAvavidhivisesamhi / saMkamapaDiragaho vA samANaNA vA'dha kevaciraM // 41 // ~~~~ isa prakAra ukta gAthAse saMkramasthAnoke anumArgaNake upAyabhUta arthapadakA oghakI apekSA nirUpaNa karake aba gAthAsUtrakAra saMkramasthAna, pratigrahasthAna aura tadubhayasthAnokA AdezakI apekSA prarUpaNa karaneke lie praznAtmaka do gAthA-sUtra kahate hai- eka-eka pratigrahasthAna, saMkramasthAna aura tadubhayasthAnameM gati Adi caudaha mArgaNAsthAna-viziSTa jIvoMkI mArgaNA karanepara bhavya aura abhavya jIva kisa-kisa sthAnapara hote haiM, tathA gati Adi zeSa mArgaNAsthAna-viziSTa jIva kina-kina sthAnoMpara hote haiM, audayika Adi pA~ca prakArake bhAvoMse viziSTa guNasthAnoM se kisa guNasthAnameM kitane saMkramasthAna hote haiM aura kitane pratigrahasthAna hote haiM, tathA kisa saMkramasthAna yA pratigrahasthAnakI samApti kitane kAlase hotI hai ? // 40-41 // vizeSArtha-ina do sUtragAthAoke dvArA jina praznoko uThAyA gayA hai, yA dezAmarzakarUpase jinakI sUcanA kI gaI hai, unakA samAdhAna Age kahI jAnevAlI gAthAome yathAtathAnupUrvIse kiyA gayA hai| kisa guNasthAname kitane saMkramasthAna aura pratigrahasthAna hote haiM, yaha nIce diye gaye citrame batalAyA gayA hai / guNasthAnome saMkramasthAna aura pratigrahasthAnokA citra sakramasthAna guNasthAna saMkramasthAna vivaraNa 27, 26, 25, 23 / 22, 21 25, 21 3 mitha 17 27, 26, 23, 22, 21 19, 18, 17 15, 14, 13 6 pramattasayata , / 11, 10,9 7 apramattasaMyata, " " " " " 8 apUrvakaraNa, 23, 21 anivRttikaraNa 23, 22, 21, 20, 14, 13, 11 5, 4, 3, 2,1 10,8,7,5,4 , kSAyikopagamaka 12 21, 20, 19, 18, 12, 11, 9, 8, 6, 5, 3,2 "Apaka 21, 13, 12, 11, 10,4,3,2,1 pratigraha sakhyA tigrahasthAna-vivaraNa sakhyA 21 1 mithyAtvaguNasthAna 2 sAsAdana " mitha " 4 avirata " 5dezavirata hai lh lh 25, 21 m :: d " " " n upazamopazamaka " " " " " " 10 sUkSmasAmparAya 11 upazAntakapAya 1 2
Page #381
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 43] mArgaNAoMmeM saMkramasthAna-nirUpaNa 273 Nirayagai-amara-paMciMdiemu paMcava sNkmtttthaannaa| sabve maNusagaIe sesesu tigaM asaNNIsu // 42 // cadura dugaM tevIsA micchatta missage ya smmtte| bAvIsa paNaya chakkaM virade misse avirade ya // 43 // aba granthakAra ukta do gAthAoke dvArA uThAye gaye praznokA samAdhAna karate hue sabase pahale gatimArgaNAme saMkramasthAnokA nirUpaNa karate hai narakagati, devagati aura saMjJipaMcendriyatiryaMcoMmeM sattAIsa, chabbIsa, paccIsa, teIsa aura ikkIsa-prakRtika pA~ca hI saMkramasthAna hote haiN| manuSyagatimeM sarva hI saMkramasthAna hote haiN| zeSa ekendriya, vikalendriya aura asaMjJI paMcendriyoM meM sattAIsa, chabbIsa aura paccIsa-prakRtika tIna hI saMkramasthAna hote haiM // 42 // vizeSArtha-isa gAthAke dvArA cAro gatiyome saMkramasthAnokA varNana to spaSTarUpase kiyA gayA hai, sAtha hI 'asaMjJI' padake dvArA indriyamArgaNA, kAyamArgaNA, yogamArgaNA aura saMjJimArgaNAmeM bhI dezAmarzakarUpase saMkramasthAnokI bhI sUcanA kI gaI hai| unakI prarUpaNA sugama honese granthakArane nahI kI hai| aba granthakAra samyaktvamArgaNA aura saMyamamArgaNAme saMkramasthAnokA nirUpaNa karate hai mithyAtva guNasthAnameM sattAIsa, chabbIsa, paccIsa aura teIsa-prakRtika cAra saMkramasthAna hote haiM / mizraguNasthAnameM paccIsa aura ikkIsa-prakRtika do saMkramasthAna hote haiM / samyaktva-yukta guNasthAnoMmeM teIsa saMkramasthAna hote haiN| saMyama-yukta pramattasaMyatAdiguNasthAnoMmeM bAIsa saMkramasthAna hote haiM / mizra arthAt saMyatAsaMyataguNasthAnameM sattAIsa, chabbIsa, teIsa, bAIsa aura ikkIsa-prakRtika paoNca saMkramasthAna hote haiN| avirataguNasthAnameM sattAIsa, chabbIsa, paccIsa, teIsa, bAIsa aura ikkIsa-prakRtika chaha saMkramasthAna hote haiM // 43 // vizeSArtha-isa gAthAke dvArA batalAye gaye saMkramasthAnokA vivaraNa isa prakAra haisamyaktvamArgaNAkI apekSA mithyASTike 27, 26, 25 aura 23 prakRtika cAra saMkramasthAna hote haiN| sAsAdanasamyagdRSTike 25 aura 21 prakRtika do saMkramasthAna hote hai / samyagmithyASTika 25 aura 21 prakRtika do saMkramasthAna hote haiN| samyagdRSTike sarvasaMkramasthAna pAye jAte haiM / paccIsa-prakRtika saMkramasthAnakA nirUpaNa aTThAIsa prakRtiyokI sattAvAle aura upazamasamyaktvase gire hue sAsAdana-samyagdRSTi kI apekSA kiyA gayA hai / saMyamamArgaNAkI apekSA sAmAyika-chedopasthApanAsaMyatake paccIsa-prakRtika saMkramasthAnako chor3akara zeSa bAIsa saMkramasthAna pAye jAte hai| parihAravizuddhisaMyatake 27, 23, 22 aura 21 prakRtika cAra saMkramasthAna hote haiN| samasAmparAya aura yathAkhyAtasaMyatake caubIsa prakRtiyokI 35
Page #382
--------------------------------------------------------------------------
________________ 274 kasAya pAhuDa sutta [5 saMkrama-arthAdhikAra tevIsa sukkalesse chakkaM puNa teu-pammalessAsu / paNayaM puNa kAUe NIlAe kiNhalessAe // 44 // avagayaveda Naqsaya-itthI-purisesu caannussuviie| aTArasayaM NavayaM ekArasayaM ca terasayA // 45 // sattAvAle jIvakI apekSA ekamAtra do-prakRtika saMkramasthAna pAyA jAtA hai| gAthA-paThita 'mizra' padase saMyatAsaMyatakA grahaNa kiyA gayA hai / usake 27, 26, 23, 22 aura 21 prakRtika pAMca saMkramasthAna hote hai, aisA abhiprAya jAnanA caahie| aba lezyAmArgaNAkI apekSA saMkramasthAnoMkA nirUpaNa karate haiM zuklalezyAmeM teIsa saMkramasthAna hote haiM / tejolezyA aura padmalezyAmeM sattAIsase lekara ikkIsa takake chaha saMkramasthAna hote haiN| kApotalezyAmeM sattAIsa, chabbIsa, paccIsa, teIsa aura ikkIsa-prakRtika paoNca saMkramasthAna hote haiM / ye hI pA~ca saMkramasthAna nIla aura kRSNalezyAmeM bhI jAnanA cAhie // 44 // vizeSArtha-zuklalezyAvAle jIvoke sabhI saMkramasthAna pAye jAte hai / tejolezyA aura padmalezyAvAle jIvoke 27, 26, 25, 23, 22 aura 21 prakRtika chaha saMkramasthAna pAye jAte hai| kApota, nIla aura kRSNalezyAvAle jIvoke 27, 26, 25, 23 aura 21 prakRtika paoNca saMkramasthAna pAye jAte hai| yataH ikkIsase nIceke saMkramasthAna upazama yA kSapakazreNIme hI saMbhava hai aura vahaoNpara ekamAtra zuklalezyA hotI hai, ataH zeSa pAMco lezyAoMme bIsa Adi saMkramasthAnokA abhAva batalAyA gayA hai| ava vedamArgaNAkI apekSA saMkramasthAnokA nirUpaNa karate hai apagatavedI, napuMsakavedI, strIvedI aura purupavedI jIvoMme AnupUrvIse arthAt yathAkramase aTThAraha, nau, gyAraha aura teraha saMkramasthAna hote haiM // 45 // vizeSArtha-nauve guNasthAnake avedabhAgase Uparake jIvoko apagatavedI kahate haiM / unake 27, 26, 25, 23 aura 22 ina pA~ca sthAnoko chor3akara zepa aTThAraha sthAna pAye jAte hai / inakA spaSTIkaraNa isa prakAra hai-cauvIsa prakRtiyokI sattAvAlA upazAmaka jIva purupavedake udayake sAtha zreNIpara car3hA aura anivRttikaraNaguNasthAname lobhakA asaMkrAmaka hokara kramase strIveda napuMsakaveda, aura chaha nokaSAyokA upazamana karatA huA apagatavedI hokara caudaha-prakRtikasthAnakA saMkramaNa karatA hai 1 / punaH puruSavedake navakavandhakA upazamana karake teraha-prakRtika sthAnakA saMkramaNa karatA hai 2 / punaH do prakArake krodhakA upazama karanepara gyAraha-prakRtika sthAnakA saMkramaNa kiyA 3 / punaH saMcalana krodhakA upAma karanepara dazaprakRtika sthAnakA saMkramaNa kiyA 4 / punaH do prakArake mAnakA upazama karanepara ATha-prakRtika sthAnake saMkramabhAvako prApta huA 5 / punaH saMjvalanamAnake upazama karanepara sAta-prakRtika
Page #383
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 45] mArgaNAoMmeM saMkramasthAna-nirUpaNa 275 sthAnakA saMkrAmaka huA 6 / punaH dono mAyAkaSAyokA upazama karanepara paoNca-prakRtika sthAnakA saMkrAmaka huA 7 / punaH saMjvalanamAyAkA upazama karanepara cAra-prakRtika sthAnakA saMkrAmaka huA 8 / tadanantara do prakArake lobhakA upazama karatA huA do-prakRtika sthAnakA saMkrAmaka huA 9 / isa prakAra ye nau saMkramasthAna purupavedake sAtha zreNIpara car3he hue caubIsa prakRtiyokI sattAvAle apagatavedI jIvake pAye jAte haiN| jo ikkIsa prakRtiyokI sattAvAlA jIva puruSavedake sAtha upazamazreNIpara car3hatA hai usake AnupUrvI-saMkramaNake anantara napuMsakaveda, strIveda aura hAsyAdi chaha nokaSAyoke upazama karanepara apagatavedIke vAraha-prakRtika saMkramasthAna utpanna hotA hai / punaH do prakArake krodha, do prakArake mAna aura do prakArake mAyA kaSAyoMke upazamAnepara yathAkramase nau, chaha aura tIna-prakRtika saMkramasthAna utpanna hote haiM / ina cAra saMkramasthAnoko pUrvokta nau saMkramasthAnome milA denepara apagatavedIke teraha saMkramasthAna ho jAte hai / punaH usI jIvake napuMsakavedake udayase zreNI car3hanepara AnupUrvIsaMkramake anantara napuMsakaveda aura strIvedakA upazamana karake apagatavedI honepara aTThAraha-prakRtika eka apunarukta saMkramasthAna pAyA jAtA hai| isI jIvake zreNIse utarate samaya bAraha kapAya aura sAta nokapAya ina unnIsa prakRtiyokA apakarSaNa karate hue unnIsa-prakRtika apunarukta saMkramasthAna pAyA jAtA hai| ina dono saMkramasthAnoko pUrvokta terahame milAnepara apagatavedIke pandraha saMkramasthAna ho jAte hai| isI prakAra jo cauvIsa prakRtiyokI sattAvAlA jIva napuMsakavedake sAtha zreNIpara car3hatA hai, usake car3hate aura utarate hue kramazaH bIsa aura unnIsa-prakRtika do apunarukta saMkramasthAna pAye jAte haiN| inhe pUrvokta pandrahame milAnepara apagatavedI jIvake sattaraha saMkramasthAna ho jAte hai| jo kSapaka jIva purupaveda yA napuMsakavedake sAtha zreNIpara car3hatA hai, usake antima eka-prakRtika apunarukta saMkramasthAna hotA hai| use pUrvokta sattarahameM milA denepara apagatavedI jIvake aTThAraha saMkramasthAna ho jAte hai / napuMsakavedake nau saMkramasthAna hote haiN| unamese sattAIsase lekara ikkIsa takake chaha saMkramasthAna to napuMsakavedIke zreNIse nIce hI pAye jAte hai / tathA ikkIsa prakRtiyokI sattAvAle upazAmakake AnupUrvI-saMkramaNakI apekSA vIsa-prakRtika saMkramasthAna bhI zreNIke pUrva hI pAyA jAtA hai / punaH napuMsakavedake udayase zreNIpara car3hanevAle kSapakake ATha madhyama kapAyoke kSapaNa karanepara teraha-prakRtika saMkramasthAna prApta hotA hai / AnupUrvIsaMkramase pariNata isI jIvake vAraha-prakRtika saMkramasthAna bhI pAyA jAtA hai| isa prakAra napuMsakavedIke 27, 26, 25, 23, 22, 21, 20, 13 aura 12 ye nau saMkramasthAna pAye jAte hai| zepa saMkramasthAnokA pAyA jAnA isake sambhava nahIM hai| strIvedI jIvake gyAraha saMkramasthAna hote hai| usake nau saMkramasthAnokI prarUpaNA to napuMsakavedIke hI samAna hai| vizepa isake unnIsa aura gyAraha-prakRtika do saMkramasthAna aura adhika hai, kyoki, ikkIsa prakRtiyokI sattAvAle upazAmaka aura kSapakake strIvedake udayake sAtha zreNI para car3hakara napuMsakavedake upazama aura kSapaNa karanepara yathAkramase unake unnIsa
Page #384
--------------------------------------------------------------------------
________________ 276 kasAya pAhuDa sutta [5 saMkrama-arthAdhikAra kohAdI uvajoge cadusu kasAesu cANupubbIe / solasa ya UNavIsA tevIsA ceva tevIsA // 46 // aura gyAraha-prakRtika dono saMkramasthAna pAye jAte haiN| purupavedI jIvake teraha saMkramasthAna hote haiN| uname gyArahakI prarUpaNA to strIvedIke hI samAna hai| vizepa isake aTThAraha aura daza-prakRtika do saMkramasthAna aura adhika hote haiM, kyoki ikkIsa prakRtiyokI sattAvAle upazAmaka aura kSapakake puruSavedake udayake sAtha zreNIpara car3hakara strIvedake upazamana aura kSapaNa karanepara yathAkramase ukta dono saMkramasthAna pAye jAte hai / ___ ava kapAyamArgaNAme saMkramasthAnokA nirUpaNa karate hai krodhAdi cAroM kapAyoMse upayukta jIvoMmeM AnupUrvIse solaha, unnIsa, teIsa aura teIsa saMkramasthAna hote haiM // 46 // vizeSArtha-krodhakapAyake udayase yukta jIvake solaha saMkramasthAna hote hai| unakA vivaraNa isa prakAra hai-kodhakapAyI jIvake sattAIsase lekara ikkIsa takake chaha saMkramasthAna to mithyASTi Adi zreNIke pUrvavartI guNasthAnome yathAsambhava rItise pAye hI jAte hai / cauvIsa prakRtiyokI sattAvAlA jo jIva krodhakapAyake udayake sAtha zreNIpara car3hatA hai, usake teIsa, bAIsa aura ikkIsa-prakRtika saMkramasthAna to punarukta hI pAye jAte hai| punaH usake bIsa, caudaha aura teraha ye tIna sthAna apunarukta pAye jAte hai / tathA ikkIsa prakRtiyoMkI sattAvAle upazAmajhakI apekSA unnIsa, aTThAraha, vAraha aura gyAraha-prakRtika cAra saMkramasthAna pAye jAte hai| krodhakaSAyake sAtha zreNIpara car3he hue ApakakI apekSA daza, cAra aura tIna-prakRtika saMkramasthAna aura pAye jAte hai / isa prakAra sava milAkara krodhakapAyI jIvake 27, 26, 25, 23, 22, 21, 20, 19, 18, 14, 13, 12, 11, 10, 4 aura 3 ye solaha saMkramasthAna pAye jAte hai / mAnakaSAyI jIvake ina solaha saMkramasthAnoke atirikta ikkIsa prakRtiyokI sattAvAle upazAmakakI apekSA donoM prakArake krodhoke upagama honepara nau-prakRtika saMkramasthAna aura saMjvalanakrodhake upagama honepara ATha-prakRtika saMkamasthAna, tathA Apakake saMjvalanakrodhakA kSaya honepara do-prakRtika saMkramasthAna pAyA jAtA hai / isa prakAra saba milAkara mAnakapAyI jIvake 27, 26, 25, 23, 22, 21, 20, 19, 18, 14, 13, 12, 11, 10, 9, 8, 4 aura 2 prakRtika unnIsa saMkramasthAna pAye jAte hai / mAyA aura lobhakaSAyavAle jIvoke sabhI arthAt teIsa teIsa hI saMkramasthAna pAye jAte hai| akaSAyI jIvake ekamAtra do-prakRtika saMkramasthAna hai, kyoki cauvIsa prakRtiyokI sattAvAle upanAmaka jIvake gyArahaveM guNasthAname do prakRtiyokA saMkramaNa pAyA jAtA hai| aba jJAnamArgaNAmeM saMkramasthAnokA nirUpaNa karate haiM
Page #385
--------------------------------------------------------------------------
________________ 277 ~~~ gA049] mArgaNAome saMkramasthAna-nirUpaNa NANAmhi ya tevIsA tivihe ekamhi ekkavIsA ya / aNNANamhi ya tivihe paMceva ya saMkamaTThANA // 47 // AhAraya bhaviesu ya tevIsaM hoti saMkamaTThANA / aNAhAraesu paMca ya ekkaM ThANaM abhaviesu // 48 // chavvIsa sattAvIsA tevIsA paMcavIsa vAvIsA / ede suSNaTANA avagadavedassa jIvassa // 49 // ___ mati, zruta aura avadhi ina tInoM jJAnoMye teIsa saMkramasthAna hote haiN| ekameM arthAt manaHparyayajJAnameM paccIsa aura chabbIsa-prakRtika do sthAna chor3akara zeSa ikkIsa saMkramasthAna hote haiM / kumati, kuzruta aura vibhaMga, ina tInoM hI ajJAnoMmeM sattAIsa, chabbIsa, paccIsa, teIsa aura ikkIsa-prakRtika pA~ca saMkramasthAna hote haiM // 47 // vizeSArtha-yadyapi paJcIsa-prakRtika saMkramasthAna samyagsithyAdRSTi jIvake hI hotA hai, tathApi yahaoNpara matijJAnAdi tIno sad-jJAnome azuddha-nayake abhiprAyase usakA nirUpaNa kiyA gayA hai, aisA samajhanA caahie| prathamopazamasamyaktvake grahaNa karaneke prathama samayame pAye jAnevAle chabbIsa-prakRtika saMkramasthAnakA avadhijJAname jo pratipAdana kiyA gayA hai vaha deva aura nArakiyokI apekSAse jAnanA cAhie , kyoki unake prathamopazamasamyaktvake grahaNa karaneke prathama samayame hI avadhijJAnakI utpatti dekhI jAtI hai| zepa gAthArtha spaSTa hI hai / isI gAthAke dvArA dezAmarzakarUpase darzanamArgaNAke saMkramasthAnokA bhI nirUpaNa kiyA gayA hai, kyoki mati, zruta aura avadhijJAnake saMkramasthAnose cakSu, acakSu aura avadhidarzanake saMkramasyAnokA nirUpaNa ho jAtA hai / arthAt ina tIno prakArake darzanome teIsa-teIsa saMkramasthAna pAye jAte hai| aba bhavyamArgaNA aura AhAramArgaNAme saMkramasthAnokA nirUpaNa karate hai AhAraka aura bhavya jIvomeM teIsa hI saMkramasthAna hote haiN| anAhArakoMmeM sattAIsa, chabbIsa, paccIsa, teIsa aura ikkIsa-prakRtika pA~ca saMkramasthAna hote haiM / abhavyoMmeM paccIsa-prakRtika eka hI saMkramasthAna hotA hai // 48 // aba apagatavedI jIvome nahI pAye jAnevAle saMkramasthAnokA nirUpaNa karate haiM apagatavedI jIvake chabbIsa, sattAIsa, teIsa, paccIsa aura vAIsa-prakRtika paMca zUnyasthAna hote haiM, arthAt ye pA~ca saMkramasthAna nahIM pAye jAte haiM // 49 // ava napuMsakavedI jIvome nahI pAye jAnevAle saMkramasthAno pratipAdana karate hai1 jattha ja sakamaTThANa Na sabhavai, tattha tassa suNgaTTANavavaeso / jayadha0
Page #386
--------------------------------------------------------------------------
________________ 278 kasAya pAhuDa sutta [5 saMkrama-arthAdhikAra uguvIsahArasayaM coisa ekkArasAdiyA sesA / ede muNNadANA Nasae codasA hoti // 50 // avArasa cohasayaM TrANA sesA ya dsgmaadiiyaa| ede suNNaTANA bArasa itthIsu boddhavvA // 51 // codasaga NavagamAdI havaMti uvasAmage ca khavage ca / ede suNNadvANA dasa vi ya purisesu boddhavyA // 52 // Nava aTTa satta chakaM paNaga dugaM ekkayaM ca boddhavvA / ede suNNaTANA paDhamakasAyovajuttesu // 53 // satta ya chakaM paNagaM ca ekkayaM ceva ANupubIe / ede suNNaTANA vidiyakasAovajuttesu // 54 // napuMsakavedI jIvoM meM unnIsa, aTThAraha, caudaha aura gyArahako Adi lekara zepa sthAna, arthAt gyAraha, daza, nau, ATha, sAta, chaha, pA~ca, cAra, tIna, do aura eka prakRtika caudaha sthAna zUnya haiM // 50 // ava strIvedI jIvome nahI pAye jAnevAle saMkramasthAnokA prarUpaNa karate hai strIvedI jIvoMmeM aTThAraha aura caudaha-prakRtika ye do sthAna, tathA dazako Adi lekara eka takake daza sthAna, isa prakAra ye bAraha sthAna zUnya jAnanA cAhie // 51 // aba purupavedI jIvome nahIM pAye jAnevAle saMkramasthAnoko vatalAte haiM purupavedI jIvoMmeM, upazAmakameM aura kSapakameM caudaha-prakRtika saMkramasthAna tathA nauko Adi lekara eka takake nau sthAna isa prakAra daza sthAna zUnya haiM // 52 // aba krodhakapAyI jIvome nahIM pAye jAnevAle saMkramasyAnoko kahate haiM prathama-krodhakapAyase upayukta jIvoMmeM nau, ATha, sAta, chaha, pA~ca, do aura eka-prakRtika sAta sthAna zUnya haiM // 53 // ava mAnakapAyI jIvome nahI pAye jAnevAle saMkramasthAnoko kahate haiM dvitIya mAnakapAyase upayukta jIvoMmeM sAta, chaha, pA~ca aura eka prakRtika cAra sthAna zUnya haiM / isa prakAra AnupUrvIse zUnyasthAnoMkA kathana kiyA // 54 // vizepArtha-zepa do mAyA aura lobhakapAyame zUnyasthAnakA vicAra nahIM hai, kyoMki uname sabhI saMkramasthAna pAye jAte haiN| aba granthakAra isI uparyukta dizAse zepa mArgaNAsthAnomeM sambhava aura asambhava saMkramasthAnoke bhI jAna lenekI sUcanA karate haiM
Page #387
--------------------------------------------------------------------------
________________ 279 gA0 55] mArgaNAoMmeM saMkrama aura pratigrahasthAna-nirUpaNa diTTha suNNAsuNNe veda-kasAesu ceva ThANesu / maggaNagavasaNAe du saMkamo ANupuvvIe // 55 // isa prakAra vedamArgaNAmeM aura kaSAyamArgaNAmeM saMkramasthAnoMke zUnya aura azUnya sthAnoMke dRSTigocara ho jAnepara, arthAt jAna lenepara zeSa mArgaNAoMmeM bhI AnupUrvI se saMkramasthAnoMkI gaveSaNA karanA cAhie // 55 // vizeSArtha-mArgaNAsthAnome saMkramasthAno aura pratigrahasthAnokA vivaraNa isa prakAra hai 1 gatimArgaNA ra devagati 1 gatimArgaNA tiryaggati 27, 26, 25 23, 21 " 5 veda , mArgaNAsthAna sakramasthAna pratigrahasthAna (narakagati / 27, 26, 25, 23, 21 | 22, 21, 19, 17 " " " " .. 22, 21, 19, 17, 15 (manuSyagati sarva sakramasthAna sarva pratigrahasthAna (pacendriya 2 indriya , vikalendriya / (ekendriya 1 trasakAya sarva sakramasthAna sarva pratigrahasthAna 3 kAya " 5 sthAvarakAya 27, 26, 25 22, 21 (manoyogI | sarva sakramasthAna sarva pratigrahasthAna 4 yoga , 2 vacanayogI kAyayogI [purupavedI 27,26,25,23, 22, 21, 20, | 22, 21, 19, 18, 17, 15,14, 19, 18, 13, 12, 11, 10 / 13, 11, 10, 9, 7, 6, 5, 4 strIvedI 27, 26, 25, 23, 22, 21, 22, 21, 19,18,17, 15,14, 20, 19, 13, 12, 11 / 13, 11, 10, 9, 7, 5 napu sakavedI 27, 26, 25, 23, 22, 21, 22, 21, 19, 18, 17, 15,14, 20, 13, 12 13, 11, 10, 9, 7, 5 (apagatavedI 27,26,25,23,22ke vinA zeSa 18 7,6,5,4,3,2,1 27,26,25,23,22,21,20,19, 22, 21,19, 18, 17, 15,14, krodhakaSAyI 18,14,13,12,11,10,4,3 | 13, 11, 10, 9,7,6,5, 4,3 27, 26, 25, 23, 22, 21, 22, 21, 19, 18, 17, 15, 14, 20, 19, 18, 14, 13, 12, | 13, 11, 10, 9,7,6,5,4,3,2 11, 10, 9, 8, 4, 3, 2 | mAyA " sarva sakramasthAna mAnavat , vizepa 1 mAyAvat akaSAyI ajJAnatraya 27, 26, 25, 23, 21 22, 21, 17 7 zAna "2sadajJAnatraya | 25 ko choDakara zeSa 22 22, 21 ko choDakara zeSa 16 (manaHparyayajJAna 26, 25 ko choDa zeSa 21 11, 10, 9, 7, 6, 5,4,3,2,1 [sAmAyika | 25 ko choDakara zeSa 22 " " " " " " " chedopasthApanA " " " " " " " parihAravizu0 27, 23, 22, 21 / 11, 10, 9 sUkSmasAmparAya 2 yathAkhyAta sayamAsayama | 27, 26, 23, 22, 21 15, 14, 13 (asayama / 27, 26, 25, 23, 22, 21 / 22, 21, 19, 18, 17 mAna " 6 kaSAya , | lobha " sAmanA " " " 8 saMyama ,2
Page #388
--------------------------------------------------------------------------
________________ " " " " " wr rw dr rw w .. " " vedaka0 280 kasAya pAhuDa sutta [5 saMkrama-arthAdhikAra kammaMsiyaTThANelu ya baMdhahANesu saMkamaTThANe / ekkakkeNa samANaya baMdheNa ya saMkamANe // 56 // (cakSudarzinI / sarva saMkramasthAna sarva pratigrahasthAna 9 darzana , acakSudarzinI , (avadhidaninI 25 ko chor3akara zeSa 22 / 22 aura 21 ko chor3akara zeSa 16 (kRSNa 27, 26, 25, 23, 21 | 22, 21, 19, 18, 17 / nIla0 | kApota0 10 lezyA , ra teja 27, 26, 25, 23, 22, 21 22, 21, 19, 18, 17, 15, 14, 13, 11, 10, 9 padma (zukla sakramasthAna sarva pratigrasthAna bhavya 11 bhavya abhavya (opAmika 27, 26, 23, 22, 21, 20,14, 19, 15, 11, 7, 6, 5, 4, 3, 2 / 13, 11, 10,8,7,5, 4, 2 zAyika0 21, 20, 19,18,13,12,11, 17,13,9,5,4,3,2,1 10, 9, 8, 6, 5, 4, 3, 2,1 12 samyaktva 27, 23, 22, 21 | 19,18,17,15,14,13,11,10,9 samyagmi0 65, 21 17 sAsAdana0 mithyA0 | 27, 26, 25, 23 22, 21 saMjI 13 sani sarva sakramasthAna sarva pratigrahasthAna / " asajI 2 7, 26, 25 22, 21 AhAraka sarva sakramasthAna sarva pratigrahasthAna 14 AhAra , anAhAraka / 27, 26, 25, 23, 21 / 22, 21, 19, 17 aba granthakAra mohanIyakarmake vandhasthAna aura sattvasthAnake sAtha saMkramasthAnoke eka-saMyogI, dvi-saMyogI bhaMgoko nikAlane ke lie sannikarSakI sUcanA karate hai karmAzika sthAnameM arthAt mohanIyake sattvasthAnoMmeM aura bandhasthAnoMmeM saMkramasthAnoMkI gaveSaNA karanA caahie| tathA eka-eka bandhasthAna aura sattvasthAnake sAtha saMyukta saMkramasthAnoMke eka-saMyogI, dvi-saMyogI bhaMgoko nikAlanA cAhie // 56 // vizepArtha-isa gAthAke dvArA ogha aura AdezakI apekSAse nirUpaNa kiye saMkramasthAno aura unake pratiniyata pratigrahasthAnokA bandhasthAnoM aura sattvasthAnomeM anumAgaNa karanekA saMketa kiyA gayA hai / yahaoNpara unakA kucha spaSTIkaraNa kiyA jAtA hai-kAzikasthAna satkarmasthAna aura sattvasthAna, ye tIno paryAyavAcI nAma hai| mohakarmake sattvasthAna pandraha hote haiM-28, 27, 26, 24, 23, 22, 21, 13, 12, 11, 5, 4, 3, 2 aura / mohakarmake bandhasthAna daza hote haiM-22, 21, 17, 13, 9, 5, 4, 3, 2 aura 1 / mohakarmake teIsa saMkramasthAna pahale batalAye jA cuke hai| aba sattvasthAnome una saMkramasthAnokA anumArgaNa karate hai-jisa mithyAdRSTi jIvake aTThAIsa prakRtiyoMkA sattva hai
Page #389
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 56] sattvasthAnoM meM saMkramasthAna-nirUpaNa 281 usake sattAIsa prakRtiyokA saMkrama hotA hai 1 / samyaktvaprakRtikI udvelanA karanevAle mithyAdRSTi yA samyagdRSTike samyaktvaprakRtikI eka samaya kama AvalIpramANa gopucchA zeSa raha jAnepara aTThAIsake sattvake sAtha chabbIsa prakRtiyokA saMkrama hotA hai / athavA chabbIsa-prakRtiyokI sattAvAle jIvake prathamasamyaktvake utpanna karanepara aTThAIsa prakRtiyoke sattvake sAtha chabbIsa-prakRtika saMkramasthAna pAyA jAtA hai 2 / jisane anantAnubandhIkI visaMyojanA nahIM kI hai aise upazamasamyagdRSTi jIvake sAsAdanaguNasthAnako prApta honepara athavA aTThAIsakI sattAvAle kisI dUsare jIvake mizraguNasthAnako prApta honepara aTThAIsa prakRtiyoke sattvake sAtha paccIsa-prakRtika saMkramasthAna utpanna hotA hai 3 / anantAnubandhIkA visaMyojana karake usake saMyojana karanevAle mithyAdRSTike prathamAvalIme aTThAIsake sattvasthAnake sAtha teIsa-prakRtika saMkramasthAna pAyA jAtA hai / athavA amantAnubandhIkI visaMyojanA karate hue caramaphAlIkA saMkramaNa kara eka samaya kama AvalImAtra gopucchAke zeSa rahanepara usI sattvasthAnake sAtha vahI saMkramasthAna pAyA jAtA hai 4 / anantAnubandhIkI visaMyojanApUrvaka sAsAdanaguNasthAnako prApta honevAle jIvake eka AvalIkAla taka aTThAIsake sattvake sAtha ikkIsa-prakRtika saMkramasthAna pAyA jAtA hai 5 / isa prakAra ye paoNca saMkramasthAna aTThAIsa prakRtiyokI sattAvAle jIvake pAye jAte hai| aba sattAIsa prakRtiyoke sattvasthAnake sAtha saMbhava saMkramasthAnokA anveSaNa karate haiM-aTThAIsakI sattAvAle mithyAdRSTike samyaktvaprakRtikI udvelanA karanepara sattAIsakA sattva hokara chabbIsakA saMkrama hotA hai 1 / punaH usIke dvArA samyagmithyAtvakI udvelanA karate hue samayona AvalImAtra gopucchAke avazepa rahanepara sattAIsake sattvake sAtha paccIsa-prakRtika saMkramasthAna pAyA jAtA hai 2 / isa prakAra sattAIsake sattvasthAnake sAtha chabbIsa aura paccIsa-prakRtika do saMkramasthAna pAye jAte hai| aba chabbIsaprakRtika sattvasthAnake sAtha saMbhava saMkramasthAnakI gavepaNA karate hai- anAdimithyAdRSTi yA chabbIsakI sattAvAle sAdimithyAdRSTike chabbIsa-prakRtika sattvasthAnake sAtha paccIsa-prakRtika eka saMkramasthAna pAyA jAtA hai / isake anya saMkramasthAnokA pAyA jAnA saMbhava nahIM hai| aba cauvIsake sattvasthAnake sAtha saMbhava saMkramasthAnokA anumArgaNa karate hai-anantAnuvandhIkI visaMyojanAse pariNata samyagdRSTi ke caubIsake sattvasthAnake sAtha teIsakA saMkramasthAna pAyA jAtA hai 1 / punaH usI jIvake upazamazreNIpara car3hakara antarakaraNa karaneke anantara AnupUrvIsaMkramaNa karanepara bAIsakA saMkramasthAna pAyA jAtA hai 2 / punaH usI jIvake dvArA napuMsakavedakA upazama kara denepara ikkIsakA saMkramasthAna hotA hai 3 / punaH strIvedakA upazama kara denepara bIsakA saMkramasthAna hotA hai / usI jIvake chaha nokaSAyokA upazama karanepara caudahakA saMkramasthAna pAyA jAtA hai 5 / punaH purupavedakA upazama karanepara terahakA saMkramasthAna pAyA jAtA hai 6 / anantara dono madhyama krodhoke upazama honepara gyArahakA saMkramasthAna hotA hai 7 / saMjvalanakrodhake upazama honepara dazakA saMkramasthAna hotA hai 8 / dono madhyama mAnoMke upazama 36
Page #390
--------------------------------------------------------------------------
________________ 282 kasAya pAhuDa sutta [5 saMkrama-arthAdhikAra honepara AThakA saMkramasthAna hotA hai 9 / saMjvalanamAnake upazama honepara sAtakA saMkramasthAna pAyA jAtA hai 10 / dono madhyama mAyAkaSAyoke upazama hone para paoNcakA saMkramasthAna pAyA jAtA hai 11 / saMjvalanamAyAke upazama honepara cArakA saMkramasthAna hotA hai 12 / dono madhyama lobhoke upazama honepara mithyAtva aura samyagmithyAtva ina do hI prakRtiyokA saMkramaNa hotA hai 13 / isa prakAra cauvIsa-prakRtika sattvasthAnake sAtha Upara vatalAye gaye teraha saMkamasthAna pAye jAte hai| isI jIvake zreNIse utarate hue jo saMkramasthAna pAye jAte hai, ve punarukta honese uparyukta saMkramasthAnIke hI antargata ho jAte hai| tathA cauvIsa prakRtiyokI sattAvAle samyagmithyASTike ikkIsa-prakRtika saMkramasthAna aura darzanamohanIyakA kSapaNa karanevAle jIvake mithyAtvakI carama phAlIke patanake anantara pAyA jAnevAlA bAIsaprakRtika saMkramasthAna bhI punarukta honese pRthak nahIM kahA gayA hai| aba teIsake sattvasthAnake sAtha saMbhava saMkramasthAnokI gaveSaNA karate hai-cauvIsakI sattAvAle jIvake darzanamohakI kSapaNAke lie abhyudyata hokara mithyAtvakA kSapaNa kara denepara teIsake sattvasthAnake sAtha vAIsa-prakRtika saMkramasthAna pAyA jAtA hai / punaH usIke dvArA samyagmithyAtvako kSapaNa karate hue samayona AvalImAtra gopucchAoke avaziSTa rahanepara usI teIsake sattvasthAnake sAtha ikkIsa-prakRtika saMkramasthAna pAyA jAtA hai 2 / isa prakAra teIsa-prakRtika sattvasthAnake sAtha vAIsa aura ikkIsa-prakRtika do saMkramasthAna pAye jAte haiM / isI upayukta jIvake dvArA samyagmithyAtvake niHzeparUpase kSaya kara denepara vAIsake sattvasthAna ke sAtha ikkIsa-prakRtika eka hI saMkramasthAna pAyA jAtA hai| aba ikkIsake sattvasthAnake sAtha saMbhava saMkramasthAnokI gavepaNA karate hai-kSAyikasamyagdRSTike ikkIsake sattvasthAnake sAtha ikkIsa-prakRtika saMkramasthAna hotA hai 1 / punaH usake upazamazreNIpara car3hakara AnupUrvI-saMkramaNake karanepara ikkIsake sattvake sAtha vIsa-prakRtika saMkramasthAna pAyA jAtA hai 2 / isI prakArase isake anantara saMbhava daza saMkramasthAnokA anumArgaNa kara lenA caahie| isa prakAra ikkIsake sattvake sAtha upazamazreNIkI apekSA 21,20,19,18,12,11,9,8,6,5,3 aura 2 prakRtika vAraha saMkramasthAna pAye jAte hai| tathA kSapakazreNIkI apekSA ATha madhyama kapAyokA kSapaNa karate hue samayona AvalImAtra gopucchAoke avaziSTa rahanepara ikkIsake sattvake sAtha teraha-prakRtika sattvasthAna bhI pAyA jAtA hai| ise pUrvokta vArahame milA denepara kula 13 saMkramasthAna ikkIsake sattvasthAnake sAtha pAye jAte haiM / punaH usI kSapakake dvArA ATho madhyama kapAyoke kSapaNa kara denepara teraha prakRThiyoke sattvasthAnake sAtha teraha-prakRtika saMkramasthAna pAyA jAtA hai 1 / punaH usI jIvake dvArA antakaraNa karaneke pazcAt AnupUrvI-saMkramaNa karanepara terahaprakRtika sattvasthAnake sAtha vAraha-prakRtika saMkramasthAna bhI pAyA jAtA hai 2 / isa prakAra terahake sattvasthAnake sAtha teraha aura vAraha-prakRtika do saMkramasthAna pAye jAte haiM / isI jIvake dvArA napuMsakavedakA kSayakara denepara vArahake sattvasthAnake sAtha gyAraha-prakRtika
Page #391
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 56 ] sattvasthAnoM meM saMkramasthAna-nirUpaNa saMkramasthAna pAyA jAtA hai / punaH strIvedake kSayakara denepara gyAraha prakRtika sattvasthAnake sAtha daza prakRtika saMkramasthAna pAyA jAtA hai / punaH hAsyAdi chaha no-kaSAyoke kSapaNake anantara paMca-prakRtika sattvasthAnake sAtha cAra prakRtika saMkramaNasthAna pAyA jAtA hai / punaH navakavaddha puruSavedake kSaya ho jAnepara cAra prakRtika sattvasthAnake sAtha tIna prakRtika saMkramasthAna pAyA jAtA hai / punaH saMjvalanakrodhake kSaya kara denepara tIna- prakRtika sattvasthAnake sAtha dokA saMkrama hotA hai / punaH saMjvalanamAnake kSaya kara denepara do prakRtika sattvasthAnake sAtha eka prakRtikA saMkrama hotA hai / isa prakAra mohanIyakarmake sattvasthAnoMke sAtha saMkramasthAnokI mArgaNA kI gaI / mohanIya karmake sattvasthAnomeM saMkramasthAnoMkA citra savasthAna sakrmasthAna sattvasthAna sakramasthAna sattvasthAna sakramasthAna 28 27 24 23 23 22 22 21 26 21 25 21 23 20 19 21 18 13 12 11 9 "" " 33 99 27 35 " 26 "" 33 "" "" 33 "" " 33 " 21 20 14 13 11 10 "" 33 8 7 35 22 21 4 2 55 33 " "" 26 25 25 aba mohanIya karma ke bandhasthAno meM saMkramasthAnokA anugama karate hai - aTThAIsa prakRti - yoMkI sattAvAle mithyAdRSTi jIvake bAIsa - prakRtika bandhasthAnake sAtha sattAIsa - prakRtika saMkramasthAna hotA hai 1 / usI jIvake dvArA samyaktvaprakRtikI udvelanA karanepara bAIsake bandhasthAnake sAtha chabbIsa - prakRtika saMkramasthAna hotA hai 2 / usI jIvake dvArA samyagmidhyAtvakI udvelanA kara denepara bAIsake hI bandhasthAnake sAtha paccIsa - prakRtika saMkramasthAna pAyA jAtA hai 3 / anantAnubandhIkI visaMyojanA karake midhyAtvako prApta hue jIvake prathama AvalIme bAIsa-prakRtika bandhasthAnake sAtha teIsa - prakRtika saMkramasthAna pAyA jAtA hai 4 / isa prakAra bAIsa prakRtika vandhasthAname sattAIsa, chabbIsa, paccIsa aura teIsa prakRtika cAra saMkramasthAna pAye jAte haiN| aba ikkIsa - prakRtika vandhasthAname saMkramasthAnokI mArgaNA karate haiM - sAsAdanasamyagdRSTi jIvake ikkIsa - prakRtika bandhasthAnake sAtha paccIsa-prakRtika saMkramasthAna pAyA jAtA hai 1 / anantAnubandhIkI visaMyojanA- pUrvaka sAsAdanaguNasthAnako prApta honevAle jIvake prathama AvalImeM ikkIsa - prakRtika bandhasthAnake sAtha ikkIsa prakRtika saMkramasthAna pAyA " "" sattvasthAna 21 "" 33 "" 33 33 13 12 11 283 4 3 sakramasthAna 8 6 1 3 2 13 12 11 10 4 3 2 1
Page #392
--------------------------------------------------------------------------
________________ 284 kasAya pAhuDa sutta [5 saMkrama-arthAdhikAra jAtA hai 2 / isa prakAra ikkIsake vandhasthAname paJcIsa aura ikkIsa-prakRtika do saMkramasthAna pAye jAte haiM / aba sattaraha-prakRtika vandhasthAnameM saMkramasthAnokI mArgaNA karate hai-samyagmidhyAdRSTi jIvake sattaraha-prakRtika bandhasthAnake sAtha anantAnubandhIkI visaMyojanA aura avisaMyojanAkI apekSA ikkIsa aura paJcIsa-prakRtika do saMkramasthAna pAye jAte hai 2 / aTThAIsa prakRtiyoMkI sattAvAle asaMyatasamyagdRSTi jIvake sattaraha-prakRtika bandhasthAnake sAtha sattAIsaprakRtika saMkramasthAna pAyA jAtA hai 3 / upazamasamyaktvake grahaNa karaneke prathama samayameM vartamAna asaMyatasamyagdRSTike sattaraha-prakRtika bandhasthAnake sAtha chabbIsa-prakRtika saMkramasthAna pAyA jAtA hai 4 / usIke anantAnuvandhIkI visaMyojanA karane para teIsa-prakRtika saMkramasthAna pAyA jAtA hai 5 / strIvedakA upazamana kara deneke anantara mithyAtvakA kSaya karanepara usIke vAIsa-prakRtika saMkramasthAna hotA hai 6 / aura samyagmithyAtvakA kSaya kara denepara usIke ikkIsa-prakRtika saMkramasthAna hotA hai| isa prakAra sarva milAkara sattaraha-prakRtika vandhasthAname uparyukta chaha saMkramasthAna hote haiM / ava teraha-prakRtika vandhasthAname saMkramasthAnokI gavepaNA karate haiM-saMyatAsaMyatake teraha-prakRtika bandhasthAnake sAtha sattAIsa-prakRtika saMkramasthAna hotA hai 1 / prathamopazamasamyaktvake sAtha saMyamAsaMyamake grahaNa karaneke prathama samayame vartamAna usI saMyatAsaMyatake terahake vandhake sAtha chabbIsakA saMkramasthAna pAyA AtA hai 2 / anantAnuvandhIkI visaMyojanA karanevAle saMyatAsaMyatake teIsakA saMkramasthAna pAyA jAtA hai 3 / usIke dvArA mithyAtvakA kSaya kiye jAnepara vAIsakA saMkramasthAna pAyA jAtA hai 4 / samyagmithyAtvake kSaya karane para usIke ikkIsakA saMkramasthAna hotA hai 5 / isa prakAra teraha-prakRtika vandhasthAname sattAIsa, chabbIsa, teIsa, vAIsa aura ikkIsa-prakRtika pAMca saMkramasthAna hote haiN| ava nau-prakRtika vandhasthAname saMkramasthAnokI anumArgaNA karate hai-pramatta-apramattasaMyatake nauprakRtika vandhasthAnake sAtha sattAIsakA saMkramasthAna hotA hai 1 / upazamasamyaktvake sAtha saMyamako eka sAtha prApta honevAle apramattasaMyatake prathama samayame nau-prakRtika bandhasthAnake sAtha chabbIsa-prakRtika saMkramasthAna pAyA jAtA hai 2 / anantAnuvandhIkI visaMyojanA-pariNata pramatta-apramattasaMyatake nau-prakRtika vandhasthAnake sAtha teIsa-prakRtika saMkramasthAna pAyA jAtA hai 3 / usI bandhasthAnake sAtha mithyAtvake kSayakI apekSA vAIsa-prakRtika saMkramasthAna pAyA jAtA hai 4 / tathA samyagmithyAtvake kSayakI apekSA ikkIsa-prakRtika saMkramasthAna pAyA jAtA hai 5 / isa prakAra nau-prakRtika bandhasthAnome sattAIsa, chabbIsa, teIsa, vAIsa aura ikkIsaprakRtika pAMca saMkramasthAna hote haiN| aba pAMca-prakRtika vandhasthAname saMkramasthAnokA anvepaNa karate haiM-cauvIsa prakRtiyokI sattAvAle anivRttikaraNa-guNasthAnavartI upazAmakake pAMcaprakRtika vandhasthAnake sAtha teIsa-prakRtika saMkramasthAna hotA hai / vahIpara AnupUrvIsaMkramake vAse vAIsa-prakRtika saMkramasthAna hotA hai 2 / napuMsakavedake upazamana karanepara ikkIsapakRtika saMkramasthAna hotA hai 3 / strIvedakA upazamana karanepara vIsa-prakRtika saMkramasthAna
Page #393
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 56] vandhasthAnoM meM saMkramasthAna-nirUpaNa 285 hotA hai 4 / punaH ikkIsa prakRtiyokI sattAvAle upazAmakake AnupUrvIsaMkramaNa karake napuMsakavedake upazama karanepara unnIsa-prakRtika saMkramasthAna hotA hai 5 / usIke dvArA strIvedakA upazamana kara denepara aTThAraha-prakRtika saMkramasthAna hotA hai 6 / kSapakake dvArA ATha madhyama kaSAyoke kSayakara denepara teraha-prakRtika saMkramasthAna hotA hai 7 / antarakaraNa karake AnupUrvIsaMkramaNake karanepara bAraha-prakRtika saMkramasthAna hotA hai 8 / napuMsakavedake kSaya kara denepara gyAraha-prakRtika saMkramasthAna hotA hai 9 / strIvedake kSaya kara denepara daza-prakRtika saMkramasthAna hotA hai 10 / isa prakAra pA~ca-prakRtika vandhasthAname teIsa, bAIsa, ikkIsa, bIsa, unnIsa, aTThAraha, teraha, bAraha, gyAraha aura daza-prakRtika daza saMkramasthAna pAye jAte haiN| ava cAra-prakRtika bandhasthAname saMkramasthAnokI gavepaNA karate hai-cauvIsa prakRtiyokI sattAvAle upazAmakake dvArA chaha nokaSAyokA upazama kara diye jAnepara cAra-prakRtika vandhasthAnake sAtha caudaha-prakRtika saMkramasthAna pAyA jAtA hai 1 / punaH usIke purupavedakA upazama ho jAnepara teraha-prakRtika saMkramasthAna pAyA jAtA hai 2 / ikkIsa prakRtiyokI sattAvAle upazAmakake dvArA chaha nokapAyokA upazama kara diye jAnepara vAraha-prakRtika saMkramasthAna pAyA jAtA hai / usIke dvArA puruSavedakA upazama kara diye jAnepara gyAraha-prakRtika saMkramasthAna hotA hai 4 / kSapaka saMyatake dvArA chaha nokaSAyokA kSaya kara denepara cAra-prakRtika saMkramasthAna hotA hai 5 / usIke dvArA purupavedakA kSaya kara denepara tIna-prakRtika saMkramasthAna hotA hai 6 / isa prakAra cAra-prakRtika bandhasthAname caudaha, teraha, bAraha, gyAraha, cAra aura tIna-prakRtika chaha saMkramasthAna pAye jAte hai| ava tIna-prakRtika vandhasthAname saMkramasthAnokI prarUpaNA karate haicaubIsa prakRtiyokI sattAvAle jIvake dvArA saMjvalanakrodhake vandha-vyuccheda kara denepara zeSa saMjvalana-trikake bandhasthAnake sAtha gyAraha-prakRtika saMkramasthAna pAyA jAtA hai 1 / punaH saMjvalanakrodhake upazama kara denepara daza-prakRtika saMkramasthAna pAyA jAtA hai 2 / ikkIsa prakRtiyokI sattAvAle jIvake dvArA dono madhyama krodhakapAyoke upazama karanepara nau-prakRtika saMkramasthAna pAyA jAtA hai 3 / usIke dvArA saMjvalanakrodhakA upazamakara denepara ATha-prakRtika saMkramasthAna pAyA jAtA hai 4 / kSapakake dvArA saMjvalanakrodhake vandha-vyuccheda kara diye jAnepara tIna-prakRtika saMkramasthAna pAyA jAtA hai 5 / punaH usI kSapakake dvArA saMjvalanakrodhake kSaya kara diye jAnepara do-prakRtika saMkramasthAna pAyA jAtA hai 6 / isa prakAra tIna-prakRtika bandhasthAname gyAraha, daza, nau, ATha, tIna aura do-prakRtika chaha saMkramasthAna pAye jAte haiN| ava doprakRtika bandhasthAname saMkramasthAnokA anvepaNa karate hai-cauvIsa prakRtiyokI sattAvAle upazAmakake dvArA dono madhyama mAnakapAyoke upazama kara denepara ATha-prakRtika saMkramasthAna hotA hai 1 / usIke dvArA saMjvalanamAnake upazama kara denepara sAta-prakRtika saMkramasthAna hotA hai 2 / ikkIsa prakRtiyokI sattAvAle upazAmakake dvArA dono madhyama mAnakapAyoke upazama kara denepara chaha-prakRtika saMkramasthAna hotA hai 3 / punaH saMjvalanamAnake upazama kara denepara paoNca.
Page #394
--------------------------------------------------------------------------
________________ 286 . kasAya pAhuDa sutta [5 saMkrama-arthAdhikAra prakRtika saMkramasthAna hotA hai 4 / kSapakake dvArA saMjvalanamAnake vandha-viccheda kara denepara usake navakabandha-saMkramaNakI apekSA do-prakRtika saMkramasthAna hotA hai| aura usake niHzeSa kSaya kara denepara eka-prakRtika saMkramasthAna hotA hai / isa prakAra do-prakRtika vandhasthAname ATha, sAta, chaha, pA~ca, do aura eka-prakRtika chaha saMkramasthAna pAye jAte hai| aba eka-prakRtika bandhasthAnameM pAye jAnevAle saMkramasthAnoMkA -nirUpaNa karate hai-cauvIsa prakRtiyokI sattAvAle upazAmakake dvArA dono madhyama mAnakapAyoke upazama karanepara saMjvalanamAyAke navakabandhake sAtha paoNca-prakRtika saMkramasthAna pAyA jAtA hai 1 / punaH saMjvalanamAyAke upazama kara denepara cAra-prakRtika saMkramasthAna pAyA jAtA hai 2 / ikkIsa prakRtiyokI sattAvAle upazAmakake dvArA donoM madhyama mAyAkaSAyoke upazama karanepara saMjvalanamAyAke navakavandhake sAtha tIna-prakRtika saMkramasthAna hotA hai 3 / saMjvalanamAyAke upazama kara denepara do prakRtika saMkramasthAna hotA hai 4 / aura eka saMjvalanalobhakA vandha karanevAle kSapakake saMjvalanamAyAke saMkramaNarUpa ekaprakRtika saMkramasthAna pAyA jAtA hai / isa prakAra eka-prakRtika bandhasthAname pA~ca, cAra, tIna, do aura eka-prakRtika paoNca saMkramasthAna pAye jAte hai| isa prakAra banvasthAnomeM saMkramasthAnokI prarUpaNA samApta huii| mohanIyakarmake bandhasthAnImeM saMkramasthAnokA citra sakramasthAna 22 13 17 mrro bandhasthAna sakramasthAna bandhasthAna 27, 26, 25, 23 | 23,22,21,20,19,18,13,12,11,10 25, 21 | 14, 13, 12, 11, 4, 3 27, 26, 25, 23, 22, 21 / 3 / 11, 10, 9, 8,3,2 | 27, 26, 23, 22, 21 / 8,7, 6, 5, 2,1 9 27, 26, 23, 22, 21 / ___ uparyukta prakArase eka-saMyogI bhaMgokI prarUpaNA karake aba bandha aura sattva ina donoko AdhAra banAkara saMkramasthAnoke dvisaMyogI bhaMgokI prarUpaNA karate haiM-aTThAIsa-prakRtika sattvasthAnake sAtha vAIsa-prakRtika vandhasthAname sattAIsa, chabbIsa aura teIsa-prakRtika tIna saMkramasthAna pAye jAte hai / aTThAIsa-prakRtika sattvasthAnake sAtha ikkIsa-prakRtika bandhasthAnamai paccIsa aura ikkIsa-prakRtika do saMkramasthAna hote hai| isI sattvasthAnake sAtha sattarahaprakRtika bandhasthAname sattAIsa, chabbIsa, paccIsa aura teIsa-prakRtika cAra saMkramasthAna pAye jAte hai / aTThAIsake sattvasthAnake sAtha teraha aura nau-prakRtika vandhasthAnome sattAIsa, chabbIsa aura teIsa-prakRtika tIna tIna saMkramasthAna pAye jAte haiN| Uparake vandhasthAnome aTThAIsa-prakRtika sattvasthAnake sAtha dvisaMyogI bhaMga sambhava nahIM hai / isa prakArase eka eka sattvasthAnake sAtha yathAsambhava vandhasthAnoko saMyukta karake saMkramasthAnokA anumArgaNa karanA cAhie / athavA eka eka bandhasthAnake sAtha yathAsambhava sattvasthAnoko saMyukta karake bhI saMkramasthAnokI mArgaNA kI jA sakatI hai / isI prakAra eka eka sattvasthAnako AdhAra banAkara
Page #395
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMkrama anuyogadvAra saMsUcana sAdi ya jahaNNasaMkama kadikhutto hoi tAva ekkekke / avirahida sAMtaraM kevaciraM kadibhAga parimANaM // 57 // evaM davve khette kAle bhAve ya saNivAde ya / saMkamaNayaM vidU yA sudade sidamudAraM // 58 // 128. suttasamukkittaNAe samattAe ime aNiyogaddArA / 129. taM jahA / 130. ThANasamukkittaNA savvasaMkamo NosavvasaMkamo ukkastasaMkamo aNukkastasaMkamo bandha aura saMkramasthAnokI, tathA eka eka saMkramasthAnako AdhAra banAkara vandha aura satvasthAnoke parivartana ke dvArA dvisaMyogI bhaMgoko nikAlanekI bhI sUcanA granthakArane 'ekkeNa samANaya' padake dvArA kI hai, so vizeSa jijJAsu janoko jayadhavalA TIkAse jAnanA cAhie / prakRtisthAnasaMkrama adhikAra meM sAdisaMkrama jaghanyasaMkrama, alpabahutva, kAla, antara, bhAgAbhAga aura parimANa anuyogadvAra hote haiM / isa prakAra naya- vijJa janoM ko topadiSTa, udAra arthAt vizAla aura gambhIra saMkramaNa dravya, kSetra, kAla, bhAva aura sannipAta arthAt sannikarSakI apekSA jAnanA cAhie // 57-58 // vizeSArtha-prakRtisthAnasaMkramanAmaka adhikArase kitane anuyogadvAra hote hai, isa bAtakA varNana ina dono gAthAoke dvArA kiyA gayA hai / jisameMse kucha anuyogadvAroMke nAma to gAthAmeM nirdiSTa haiM aura kuchakI 'ca' padake dvArA, nAmaikadezase yA prakArAntarase sUcanA kI gaI hai / jaise - eka - eka saMkramasthAna me kitane jIva hote hai, isa pada se alpabahutva - kI sUcanA kI gaI hai / 'avirahita' padase eka jIvakI apekSA kAla, 'sAntara' padase eka jIvakI apekSA antara, 'kati bhAga' padase bhAgAbhAga, ' evaM ' padase bhaMgavicaya, 'dravya' padase dravyAnugama, 'kSetra' padase kSetrAnugama aura sparzanAnugama, 'kAla' padase nAnAjIvokI apekSA kAlAnugama aura antarAnugama tathA 'bhAva' padase bhAvAnugama kahe gaye hai / inake atirikta dhruvasaMkrama, adhruvasaMkrama, sarvasaMkrama, nosarvasaMkrama, utkRSTasaMkrama, anutkRSTasaMkrama aura ajaghanya saMkrama, ina sAta anuyogadvArokI sUcanA prathama gAthA - paThita 'ca' padase kI gaI hai| dvitIya gAthA-paThita 'ca' padase bhujAkAra, padanikSepa aura vRddhi Adika anuyogadvArokA grahaNa kiyA gayA hai / isa prakAra gAthA - paThita yA gAthA sUcita ina uparyukta sarva anuyogadvArome saMkrama adhikArako bhale prakAra jAnanA cAhie, aisI sUcanA gAthAsUtra - kArane kI hai / inhI AdhAra para cUrNikArane Age yathAsaMbhava kucha anuyogadvArose saMkramakI prarUpaNA kI hai / cUrNisU00 - isa prakAra saMkramaNa samvandhI gAthA- sUtrokI samutkIrtanAke samApta honepara ye vakSyamANa anuyogadvAra jJAtavya hai / ve isa prakAra hai - sthAnasamutkIrtanA, sarvasaMkrama, gA0 58 ] 287 * tAmrapatravAlI pratime 'aNiyogaddAragAhA' aisA pATha mudrita hai / para 'gAhA' yaha pada TIkAkA aza hai jo ki 'gAhA' padako joDanepara 'gAhAsuttasamukkittaNA- aisA sundara aura prakaraNa-sagata pATha bana jAtA hai / (dekho pR0 987 )
Page #396
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sutta [ 5 saMkrama-arthAdhikAra jahaNNasaMkamo ajahaNNasaMkamo sAdiyasaMkamo aNAdiyasaMkamo dhuvasaMkamo adbhuvasaMkamo egajIveNa sAmittaM kAlo aMtaraM NANAjIvehi bhaMgavicao kAlo aMtaraM saNNiyAso appAtrahugaM bhujagAro* padaNikkheva vaDDhi tti / 288 131. ThANasamukkittaNA tti jaM padaM tassa vihAsA jattha egA gAhA / aTThAvIsa cauvIsa sattarasa solaseva paNNarasA | ede khalu mottUrNa sesANaM saMkamo hoi // 1 // 132. evamedANi paMcANANi mottRNa sesANi tevIsa saMkamaNNaNi 133. ettha paDiNiso kAyavvo / nosarvasaMkrama, utkRSTasaMkrama, anutkRSTasaMkrama, jaghanyasaMkrama, ajaghanya saMkrama, sAdisaMkrama, anAdisaMkrama, dhruSasaMkrama, adhruvasaMkrama, eka jIvakI apekSA svAmitva, kAla, antara, nAnA jIvokI apekSA bhaMgavicaya, kAla, antara, sannikarSa, alpabahutva, bhujAkAra, padanikSepa aura vRddhi | inake dvArA saMkramaNakA anumArgaNa karanA cAhie / 128 - 130 // cUrNisU0 - ina uparyukta anuyogadvArome jo 'sthAnasamutkarttanA' yaha pada hai, usakI vibhASA kI jAtI hai / isa sthAnasamutkIrtanA nAmaka anuyogadvAra me "aTThAvIsa caDavIsa 0 " ityAdi eka sUtragAthA nivaddha haiM / jisakA artha isa prakAra hai - " aTThAIsa, cauvIsa, sattaraha, solaha aura pandraha-prakRtika jo ye pA~ca sthAna hai, unheM chor3akara zepa prakRtika sthAnoMkA saMkrama hotA hai / " isa prakAra ina paoNca sthAnoko chor3akara zepa teIsa saMkramasthAna hote hai / yahaoNpara prakRtiyokA nirdeza karanA cAhie || 131-133 // vizepArtha - yahaoNpara cUrNikArane prakRtiyo ke nirdezakI jo sUcanA kI hai, use saMkSepame isa prakAra jAnanA cAhie - mohanIyakarmake do bheda hai - darzanamohanIya aura cAritramohanIya | darzanamohanIyake tIna bheda hote hai - mithyAtva, samyagmithyAtva aura samyaktvaprakRti | cAritramohanIyake do bheda hai - kapAya aura nokapAya / kapAyake solaha aura nokapAyake nau bheda hote hai / ye saba milAkara mohakarmakI aTThAIsa prakRtiyA~ ho jAtI haiM / jahaoNpara ye saba prakRtiyA~ pAI jAyeM, vaha aTThAIsa prakRtika sthAna hai / jahaoNpara uname se eka kama pAI jAve, vaha sattAIsa - prakRtika sthAna hai, jahaoNpara do kama pAI jAve, vaha chatrvIsa - prakRtika sthAna hai / isa prakAra sarva sthAnoko jAnanA caahie| kisa sthAname kisa kisa prakRtiko kama karanA cAhie, isakA nirNaya Age cUrNikAra svayaM karege / *jayadhavalAkI tAmrapatrIya mudrita tathA hastalikhita pratiyome 'bhujagAroM' ke pazcAt 'appadaro avadvido avattavvago' itanA pATha aura bhI upalabdha hotA hai / para ye tInoM to bhujAkAra anuyogadvArake hI bhItara A jAte hai / kyoki, uccAraNAvRtti aura mahAvandha Adi meM sarvatra alpatara, avasthita aura ava ktavyakA varNana bhujAkAra anuyogadvArame hI kiyA gayA hai| tathA Age yA pIche sarvatra bhujAkAra, padanikSepa aura vRddhi, ina tInakA hI nirdeza cUrNikArane kiyA hai / prakRta prakRtisakramaNa adhikAra ke antamaM dI gaI uccAraNA vRttimeM bhI isI prakArame varNana kiyA gayA hai, ataH hamane ukta pAThako mUla meM nahIM diyA hai|
Page #397
--------------------------------------------------------------------------
________________ 289 go0 58] saMkramasthAna-prakRti-nirUpaNa 134. aTThAvIsaM keNa kAraNeNa Na saMkamai ? 135 daMsaNamohaNIya-carittamohaNIyANi ekke kammi Na saMkamaMti / 136. tado carittamohaNIyassa jAo payaDIo bajhaMti, tattha paNuvIsaM pi saMkamaMti / 137, daMsaNayohaNIyassa ukkasseNa do payaDIo saMkamaMti / 138. edeNa kAraNeNa aTThAvIsAe Natthi sNkmo| 139. sattAvIsAe kAo pabaDIo ? 140. paNuvIsaM carittamohaNIyAo, doNi dNsnnmohnniiyaao| 141. chabdhIsAe sampatte uvvellide / 142. ahavA paDhamasamayasammatte uppAide / 143. paNuvIsAe sammatta-sammAmicchattehi viNA sesAo / 144, cauvIsAe kiM kAraNaM Natthi ? 145, aNaMtANuvaMdhiNo sabve avaNijjaMti / 146. edeNa kAraNeNa cauvIsAe Natthi / 147. tevIsAe aNaMtANubaMdhIsu aba saMkramake yogya-ayogya sthAnokA spaSTIkaraNa karate haizaMkA-aTThAIsa-prakRtika sthAnakA saMkramaNa kisa kAraNase nahIM hotA ? // 134 // samAdhAna-darzanamohanIya aura cAritramohanIyakI prakRtiyA~ paraspara eka-dUsareme nahI saMkramaNa karatI hai, isalie cAritramohanIyakI jo prakRtiyA~ baMdhatI hai, uname paccIso hI prakRtiyA~ saMkramita ho jAtI hai| darzanamohanIyakI adhika-se-adhika do prakRtiyA~ saMkramaNa karatI hai| isakA kAraNa yaha hai ki aTThAIsa prakRtiyokI sattAvAle mithyAdRSTi jIvame mithyAtvake pratigraha-prakRtika honese usame samyagmithyAtva aura samyaktvaprakRti ina donoMkA saMkrama pAyA jAtA hai| tathA samyagdRSTi jIvame samyaktvaprakRtike pratigraharUpa honese usame mithyAtva aura samyagmithyAtvakA saMkrama dekhA jAtA hai, isa kAraNase aTThAIsa-prakRtika sthAnakA saMkramaNa nahI hotA hai // 135-138 // zaMkA-sattAIsa-prakRtika sthAname kaunasI prakRtiyA~ hotI hai ? / / 139 / / samAdhAna-cAritramohanIyakI paccIsa prakRtiyA~, tathA darzanamohanIyakI mithyAtva aura samyagmithyAtva, athavA samyagmithyAtva aura samyaktvaprakRti, ye do prakRtiyA~ hotI hai // 140 // cUrNisU0-sattAIsa prakRtiyoke saMkrAmaka mithyASTike dvArA samyaktvaprakRtikI udvelanAkara denepara zepa prakRtiyoke samudAyAtmaka chabbIsa-prakRtika saMkramasthAna utpanna hotA hai| athavA prathamopazamasamyaktvake utpanna karanepara prathamasamayavartI upazamasamyaktvIke bhI chabbIsa-prakRtika saMkramasthAna utpanna hotA hai| kyoki, usa samaya mithyAtvakA samyagmithyAtva aura samyaktvaprakRtimeM saMkramaNa pAyA jAtA hai| kintu usa samaya samyagmithyAtvakA saMkramaNa nahI pAyA jAtA / paJcIsa-prakRtika sthAname samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtvake vinA zepa prakRtiyA~ hotI hai // 141-143 // zaMkA-caubIsa-prakRtika saMkramasthAna nahIM honekA kyA kAraNa hai ? // 144 // samAdhAna-anantAnuvandhIkI sabhI prakRtiyA~ eka sAtha hI visaMyojita kI jAtI hai,
Page #398
--------------------------------------------------------------------------
________________ 290 kasAya pAhuDa sutta [5 saMkrama-arthAdhikAra avagadesu / 148. vAvIsAe micchatte khavide sammAmicchatte sese / 149. ahavA cauvIsadisaMtakammiyassa ANupubbIsaMkame kade jAva Naqsayavedo aNuvasaMto / 150. ekavIsAe khINadaMsaNamohaNIyassa akkhavaga-aNuvasAmagassa / 151. cauvIsadisaMtakammiyassa vA NauMsayavede uvasaMte itthivede annuvsNte'| 152. cIsAe ekavIsadisaMtakammiyassa ANupuyIsaMkame kade jAva Naqsayavedo annuvsNto| 153. cauvIsadisaMtakammiyassa vA ANupubbIsaMkame kade itthivede uvasaMte chasu kammesu aNuvasaMtesu / 154. egUNavIsAe ekavIsadisaMtakammaMsiyassa Naqsayavede unake visaMyojana honepara cauvIsakA sattva hokara teIsa-prakRtika saMkramasthAna utpanna hotA hai| isa kAraNase caubIsa-prakRtika saMkramasthAna nahIM hotA hai // 145-146 // cUrNisU0--anantAnubandhI cAro kaSAyoke apagata (visaMyojita ) honepara cAritramohanIyakI zeSa ikkIsa tathA darzanamohanIyakI do prakRtiyoke milAnepara teIsa-prakRtika saMkramasthAna hotA hai| anantAnubandhIcatuSkakI visaMyojanA karanevAle jIvake mithyAtvake kSaya honepara tathA samyagmithyAtvake zepa rahanepara vAIsa-prakRtika saMkramasthAna hotA hai| athavA caubIsa prakRtiyokI sattAvAle upazAmaka jIvake AnupUrvI saMkramaNa karanepara jabataka usake napuMsakaveda anupazAnta hai, arthAt napuMsakavedakA upazama nahI ho jAtA, tabataka usake vAIsa-prakRtika saMkramasthAna hotA hai / jisane darzanamohanIyakA kSaya kara diyA hai, aise akSapaka aura anupazAmaka jIvake ikkIsa-prakRtika saMkramasthAna hotA hai // 147-150 // vizeSArtha-upazama yA kSapaka zreNIpara car3hanevAle jIvake nave guNasthAnake saMkhyAta bahubhAga vyatIta ho jAnepara hI upazAmaka yA kSapaka saMjJA prApta hotI hai / ataH usase pUrvavartI sabhI kSAyikasamyagdRSTiyokA yahA~ akSapaka aura anupazAmaka padase grahaNa kiyA gayA hai / cUrNisU0-athavA cauvIsa prakRtiyokI sattAvAle jIvake napuMsakavedake upazAnta ho jAnepara tathA strIvedake anupazAnta rahane taka ikkIsa-prakRtika saMkramasthAna pAyA jAtA hai / ikkIsa prakRtiyokI sattAvAle jIvake AnupUrvI-saMkramaNa karanepara jabataka napuMsakaveda anupazAnta rahatA hai, tabataka vIsa-prakRtika saMkramasthAna hotA hai| athavA cauvIsa prakRtiyokI sattAvAle jIvake AnupUrvI-saMkramaNa karanepara napuMsakavedakI upazAmanAke pazcAt strIvedake upazAnta honepara tathA hAsyAdi chaha nokapAyoke anupazAnta rahanepara bhI vIsa-prakRtika saMkramasthAna hotA hai / 1. jeNeda sutta desAmAsiyaM, teNa cauvIsasatakammiya-uvasamasammAihissa sAsaNabhAva paDivaNNassa paDhamAvalimAe cauvIsasatakammiyasammAmicchAihissa vA igivIsasaMkamaTThANaM payAratarapaDiggahiya hoha tti vattavva, tattha payArataraparihAreNa payadasakamaTThANasiddhIe NivvAhamuvala bhAdo / ado ceva odaramANagassa vi caubIsasatakammiyatsa sattasu kammesu okaDDidesu jAva isthi-Navu sayavedA uvasatA tAva igivIsasaMtakammaTTANasabhavo sutta tanbhUdo vakkhANeyavyo / jayadha0 2. odaramANagassa puNa Navu sayavede uvasate ceya payadasakamaThANasaMbhavo tti eso vi attho etyeva sutta NilINo tti vakkhANevavvo / jayadha0
Page #399
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 58 ] saMkramasthAna - prakRti-nirUpaNa 291 vasaMte itthavede aNuvasaMte / 155. aTThArasaNhamekAvIsadikammaM siyassa itthivede ucasaMte jAva chaNNokasAyA aNuvasaMtA / 156. sattArasaha keNa kAraNeNa Natthi saMkamo 1 157. khavago ekkAvI sAdo ekkapahAreNa aTThakasAe avaNedi / 158. tado aTTakasArasu avaNidesu terasahaM saMkamo hoi / 159. ubasAmagassa vi ekkAvIsadikammaMsiyassa chatu kammesu ubasaMtesu bArasahaM saMkamo bhavadi / 160. cauvIsadikammaMsiyassa chasu kammesu uvasaMtesu coddasahaM saMkamo bhavadi / 161. edeNa kAraNeNa sattArasahaM vA solasaNhaM vA paNhArasahaM vA saMkamo Natthi / 162. cohasaNhaM cauvIsadikammaisiyassa chasu kammesu uvasAmidesu purisavede aNuvasaMte / 163. terasahaM cauvI sadikammaMsiyassa purisavede uvasaMte kasAesu aNuvasaMtesu / 164. khavagassa vA aTTakasArasu khavidesu jAva aNANupuvvIsaMkamo / 165. ikkIsa prakRtiyokI sattAvAle upazAmaka ke napuMsakavedake upazAnta honepara tathA strIvedake anupa - zAnta rahanepara unnIsa - prakRtika saMkramasthAna hotA hai / usI ikkIsa prakRtiyokI sattAvAle upazAmakake strIvedake upazAnta honepara jabataka hAsyAdi chaha nokaSAya anupazAnta rahatI haiM, tabataka aTThAraha-prakRtika saMkramasthAna hotA hai // 151-155 // zaMkA-sattaraha prakRtiyokA saMkramaNa kisa kAraNa se nahIM hotA hai, arthAt sattarahaprakRtika saMkramasthAna kyoM nahIM hotA ? // 156 // samAdhAna- kyoki, ikkIsa prakRtiyokI sattAvAlA kSapaka eka hI prahArase eka sAtha ATha madhyama kapAyokA kSaya karatA hai, isalie ikkIsa - prakRtika saMkramasthAname se ATha kapAyoke apanIta karanepara teraha prakRtiyokA saMkramaNa hotA hai / isa kAraNa sattaraha - prakRtika saMkramasthAna nahIM hotA / / 157 - 158 // cUrNisU0 - ikkIsa prakRtiyokI sattAvAle upazAmaka ke bhI hAsyAdi chaha karmoMke upazAnta honepara bAraha prakRtiyokA saMkramaNa hotA hai / caubIsa prakRtiyokI sattAvAle upazAmakake hAsyAdi chaha karmoMke upazAnta honepara caudaha prakRtiyokA saMkrama hotA hai / isa kAraNase sattaraha, solaha aura pandraha prakRtiyokA saMkramaNa nahIM hotA hai / ataeva sattaraha, solaha aura pandraha-prakRtika saMkramasthAna nahI kahe gaye hai // 159-161 // cUrNisU0 - cauvIsa prakRtiyoMkI sattAvAle upazAmaka ke hAsyAdi chaha karmoMke upazabhita honepara aura purupavedake anupazAnta rahanepara caudaha prakRtiyokA saMkrama hotA hai / caubIsa prakRtiyokI sattAvAle upazAmaka ke puruSavedake upazAnta honepara aura ATha kapAyoke anupazAnta rahanepara teraha prakRtiyoMkA saMkrama hotA hai / athavA kSapakake ATha madhyama kapAyoke kSapita honepara jabataka anAnupUrvI - saMkrama rahatA hai, tatrataka teraha prakRtiyokA saMkrama hotA hai / 1 odaramANaga pi samassiyUgedassa TUTThANassa sabhavo samayAviroheNANugatavvo, suttassedassa desAmA sayattAdo | jayadha0
Page #400
--------------------------------------------------------------------------
________________ 292 kasAya pAhuDa sutta [5 saMkrama-arthAdhikAra vArasaNhaM khavagassa ANupucIsaMkamo ADhatto jAva Nabusayavedo akkhINo / 166. ekAvIsadikasmaMsiyassa vA chasu kammesu uvasaMtesu purisavede aNuvasaMte / 167. ekkArasaNhaM khavagassa NauMsayavede akkhINe / 168. adhavA ekAcIsadikammaMsiyasa purisavede uvasaMte aNuvasaMtesu kasAe su / 169. cauvIsadikammaMsiyassa yA duvihe kohe uvasaMte kohasaMjalaNe aNuvasaMte / 170. dasaNhaM khabagassa isthivede khINe chasu kammasesu akkhINesu / 171. adhavA cauvIsadikampasiyassa kodhasaMjalaNe uvasaMte sesesu kasAesu aNuvasaMtesu / 172. NavaNhaM ekAvIsadisammaMsiyassa duvihe kohe uvasaMte kohasaMjalaNe aNuvasaMte / 173. cavIsadikammaMsiyassa khavagassa ca Natthi / teraha prakRtiyoke saMkramaNa karanevAle kSapakake AnupUrvI-saMkrama Arambha kara jabataka napuMsakaveda kSINa nahIM hotA, tavataka bAraha prakRtiyokA saMkramaNa hotA hai / athavA ikkIsa prakRtiyokI sattAvAle upazAmakake hAsyAdi chaha karmoke upazAnta honepara aura puruSavedake anupazAnta rahane taka vAraha prakRtiyokA saMkramaNa hotA hai| bAraha prakRtiyoke saMkramaNa karanevAle usI kSapakake napuMsakavedake kSaya kara denepara aura strIvedake kSINa nahIM hone taka tIna saMjvalana aura ATha nokapAya ina gyAraha prakRtiyokA saMkramaNa hotA hai / athavA ikkIsa prakRtiyokI sattAvAle kSAyikasamyaktvI upazAsakake purupavedake upazAnta honepara aura avaziSTa kayAyoke anuzAnta rahanepara bhI gyAraha prakRtiyokA saMkramaNa hotA hai| athavA caubIsa prakRtiyokI sattAvAle upazAmakake dono madhyama krodhoke upazAnta honepara aura saMjvalanakrodhake anupazAnta rahanepara bhI gyAraha prakRtiyokA saMkramaNa hotA hai| gyAraha prakRtiyokA saMkramaNa karanevAle kSapakake strIvedake kSINa ho jAnepara aura chaha nokapAyoke akSINa rahane taka tIna saMjvalana aura sAta nokapAya, ina daza prakRtiyokA saMkramaNa hotA hai| athavA cauvIsa prakRtiyokI sattAvAle upazAmakake saMjvalanakrodhake upazAnta honepara aura zepa kapAyoke anupazAnta rahanepara bhI daza prakRtiyokA saMkramaNa hotA hai / ikkIsa prakRtiyokI sattAvAle kSAyikasamyaktvI upazAmakake dono krodhoke upazAnta honepara aura saMjvalanakrodhake anupazAnta rahane taka zepa nau prakRtiyokA saMkramaNa hotA hai| yaha nau-prakRtika saMkramasthAna cauvIsa prakRtiyokI sattAvAle upanAmakake aura pakake nahIM hotA hai // 162-173 / / vizepArtha-cauvIsa prakRtiyokI sattAvAle upazAmakake nau-prakRtiyokA saMkramaNa kyA nahIM hotA, isa praznakA uttara yaha hai ki caubIsa prakRtiyokI sattAvAle upazAmakake saMjvalanakrodhakA upazamana karane ke uparAnta jaba dono madhyama mAnakapAya upazAnta ho jAte hai, tava usake usase adhastana saMkramasthAnakI utpatti hotI hai| tathA strIvedake kSayake sAtha daza prakRtiyA~ke 1. odaramANasaMbadheNa ki payadasakamANasabhavo vattavyo, suttatsedasma desaamaasvbhaavennaabchaannaado| jayadha0 2. odaramANasaMbaMdheNa vi ettha payadasakamaThANasabhavo vattavyo, virohAbhAvAdo / jayadhadeg connnnnnnnnnnnnnnnn
Page #401
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 58] saMkramasthAna-prakRti-nirUpaNa 293 174. aTThaNhaM ekkAvIsadikammaMsiyassa tivihe kohe uvasaMte sesesu kasAesu aNuvasaMtesu / 175. ahavA cauvIsadikasmaMsiyassa duvihe mANe upasaMte, mANasaMjalaNe aNuvasaMte / 176. sattaNhaM cauvIsadikammaMsiyassa tivihe mANe uvasaMte sesasu kasAesu aNuvasaMtesu / 177. chaNhamekAvIsadikammaMsiyassa duvihe mANe uvasaMte sesesu kasAesu aNuvasaMtesu / 178. paMcaNhamekAvIsadikammaMsiyassa tivihe mANe uvasaMte sesakasAesu aNuvasaMtesu / 179. adhavA cauvIsadika-maMsiyassa duvihAe mAyAe uvasaMtAe sesesu aNuvasaMtesu / 180. cauNhaM khavagassa chasu kammesu khINesu purisavede akkhINe / 181. ahavA cauvIsadikammaMsiyassa tivihAe mAyAe uvasaMtAe sesesu aNuvasaMtesu / 182 saMkramaNa karanevAle kSapakake bhI hAsyAdi chaha prakRtiyoke eka sAtha kSINa honepara cAra-prakRtika saMkramasthAnakI utpatti dekhI jAtI hai, isalie kSapakake nau prakRtiyokA saMkramaNa nahIM hotA hai| - cUrNi sU0-ikkIsa prakRtiyokI sattAvAle kSAyikasamyaktvI upazAmakake tIna prakArake krodhake upazAnta honepara aura zeSa kaSAyoke anupazAnta rahane taka ATha prakRtiyokA saMkramaNa hotA hai / athavA caubIsa prakRtiyokI sattAvAle upazAmakake dono madhyama mAnakaSAyoke upazAnta honepara aura saMjvalanamAnake anupazAnta rahanepara ATha prakRtika saMkramasthAna pAyA jAtA hai| caubIsa prakRtiyokI sattAvAle upazAmakake tIno prakArake mAnakaSAyake upazAnta honepara aura zepa kapAyoke anupazAnta rahanepara sAta prakRtiyokA saMkramaNa hotA hai / ikkIsa prakRtiyokI sattAvAle upazAmakake dono prakArake mAnakapAyake upazAnta honepara aura zeSa kapAyoke anupazAnta rahanepara chaha prakRtiyokA saMkramaNa hotA / ikkIsa prakRtiyokI sattAvAle upazAmakake tIno prakArake mAnake upazAnta honepara aura zepa kapAyoke anupazAnta rahanepara paoNca prakRtiyokA saMkramaNa hotA hai| athavA cauvIsa prakRtiyokI sattAvAle upazAmakake dono prakArakI mAyAkaSAyake upazAnta honepara aura zeSa karmoM ke anupazAnta honepara pA~caprakRtika saMkramasthAna pAyA jAtA hai // 174-179 // vizeSArtha-pA~ca-prakRtika saMkramasthAnakI prarUpaNA do prakArase kI gaI hai| usamese prathama prakArame to 'zeSa kaSAyoke anupazAnta rahanepara' aisA kahA hai aura dvitIya prakArameM 'zepa karmoMke anupazAnta rahanepara' aisA kahA hai, isakA kAraNa yaha hai ki prathama prakAravAle jIvake to tIna mAyA aura do lobha ina paoNca kaSAyokA saMkramaNa pAyA jAtA hai| kintu dUsare prakAravAleke mAyAsaMjvalana do losa aura darzanamohanIyakI mithyAtva aura samyagmithyAtva ye do, isa prakAra pA~ca prakRtiyokA saMkrama pAyA jAtA hai| isa vibhinnatAko sUcita karaneke lie cUrNikArane ukta do vibhinna padokA prayoga kiyA hai / __cUrNisU0-kSapakake strIvedakI kSapaNAke anantara chaha nokaSAyoke kSINa honepara aura puruSavedake akSINa rahanepara purupaveda, saMjvalanakrodha, mAna aura mAyA, ina cAra prakRtiyokA saMkramaNa hotA hai| athavA cauvIsa prakRtiyokI sattAvAle upazAmakake tIna prakArakI mAyA
Page #402
--------------------------------------------------------------------------
________________ 294 kasAya pAhuDa sunta [ 5 saMkrama-arthAdhikAra { tinhaM khavagassa purisavede khINe sesesu akkhINesu / 183. adhavA ekAvIsadikampasiyassa duvihAe mAyAe uvasaMtApa sesesu aNuvasaMtesu / 184. donhaM khavagassa ko he khavide sesesu akkhINesu / 185 ahavA ekAvIsadikammaMsiyassa nivihAe mAyAe uvasaMtApa sesesu aNuvasaMtesu / 186 ahavA cauvIsadikammaMsiyassa duvihe lohe uvasaMte / 187 suhumasAM parAiya uvasAmayassa vA uvasaMtakasAyarasa vA / 188. ekisse saMkamo khavagassa mANe khavide mAyAe akkhINAe / 189. eto padANumANiyaM sAmittaM yavvaM / kapAyake upazAnta honepara aura zepa karmoMke anupazAnta rahanepara do madhyama lobha aura do darzanamohanIya, ina cArakA saMkramaNa hotA hai / kSapakake purupavedake kSaya honepara aura kapAyoke akSINa rahanepara krodha, mAna aura mAyA ina tIna saMjvalanokA saMkramaNa hotA hai / athavA ikkIsa prakRtiyo ke sattAvAle kSAyikasamyaktvI upazAmaka ke dono mAyAkaSAyoke upazAnta honepara aura zepa kapAyoke anupazAnta rahanepara mAyAsaMjvalana aura dono madhyama lobha, ina tIna prakRtiyokA saMkramaNa hotA hai / kSapakake saMjvalanakrodhakA kSaya karanepara aura zepa kapAyoke anupazAnta rahanepara saMjvalana mAna aura mAyA ina do prakRtiyokA saMkramaNa pAyA jAtA hai / athavA ikkIsa prakRtiyokI sattAvAle upazAmaka ke tIno mAyAkapAyoke upazAnta ho jAnepara aura zeSake anupazAnta rahanepara apratyAkhyAnAvaraNalobha aura pratyAkhyAnAvaraNalobha, ina do prakRtiyokA saMkramaNa pAyA jAyA hai / athavA cauvIsa prakRtiyokI sattAvAle upazAmakake do prakArake lobha ke upazAnta ho jAnepara darzanamohanIyakI do prakRtiyokA saMkramaNa pAyA jAtA hai | darzanamohanIyakI do prakRtiyokA upazamana karanevAlA yaha do - prakRtika saMkramasthAna sUkSmasAmparAya - upazAmakake athavA upazAntakapAyavItarAgachadmastha ke hotA hai / kSapakake saMjvalanamAnakaSAyake kSaya ho jAnepara aura saMjvalanamAyAke akSINa rahanepara eka prakRtikA saMkramaNa hotA hai / / 180-188 // 8 cUrNisU0 - ava, isa sthAna - samutkIrtanAke pazcAt pUrvokta arthapadoke dvArA AnupUrvI saMkrama Adike sAtha anumAna karake saMkramasthAno ke svAmitvako jAnanA cAhie || 189 // vizeSArtha-saMkramasthAnokI sthAnasamutkIrtanAke anantara aura svAmitva - anuyogadvArake pUrvataka madhyavartI jo sarvasaMkrama, nosarvasaMkrama Adi daza anuyogadvAra hai, uname se sarvasaMkrama, utkRSTasaMkrama, anutkRSTasaMkrama, jaghanyasaMkrama aura ajavanyasaMkrama ye chaha anuyogadvAra prakRta saMkramasthAna-prarUpaNAme saMbhava hI nahI hai, isalie, tathA sAdisaMkrama, anAdisaMkrama, dhruvasaMkrama aura adhruvasaMkrama, ina cAra anuyogadvArokI prarUpaNA sugama hai, isalie cUrNikArane unakA koI ullekha nahIM kiyA hai / saMkramasthAnoMke svAmitvakA varNana avazya karanA cAhie, para Uparake cUrNi sUtro se bahuta aMgo meM usakA bhI prarUpaNa ho hI jAtA hai, ataH use na kahakara isa cUrNisUtra ke dvArA use jAna lenekA nirdeza kiyA gayA hai / ataeva yahA~ pahale sAdisaMkrama
Page #403
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 58 ] saMkramasthAna-kAla-nirUpaNa 295 190. eyajIveNa kAlo / 191. sattavIsAe saMkAmao kevaciraM kAlAdo hoi ? 192. jahaNNeNa aMtomuhuttaM / 193 ukkasseNa ve chAvaTTisAgarovapANi sAdire - yANi palidoSamassa asaMkhejjadibhAgeNa / Adi para kucha prakAza DAlA jAtA hai- paccIsa - prakRtika sthAnakA sAdisaMkrama bhI hotA hai, anAdisaMkrama bhI hotA hai, dhruvasaMkrama, adhruvasaMkrama bhI hotA hai / kintu zeSa sthAnokA kevala sAdisaMkrama aura adhruvasaMkrama hI hotA hai, anya nahIM / saMkramasthAno ke svAmitvakI saMkSepase prarUpaNA isa prakAra jAnanA cAhie - sattAIsa, chabbIsa aura teIsa - prakRtika saMkramasthAna samyagdRSTike bhI hote hai aura mithyAdRSTi ke bhI hote hai / paccIsa - prakRtika saMkramasthAna midhyAdRSTi, sAsAdanasamyadRSTi aura samyagmithyAdRSTike hotA hai / ikkIsa prakRtika saMkramasthAna sAsAdanasamyagdRSTi aura samyagmidhyAdRSTi ke hotA hai / vAIsa - prakRtika saMkramasthAna se lekara eka prakRtika saMkramasthAna takake sarva saMkramasthAna samyagdRSTike cauthe guNasthAnase lagAkara gyArahaveM guNasthAna taka yathAsaMbhava pAye jAte hai / cUrNisU0 0 - aba eka jIvakI apekSA saMkramasthAnokA kAla kahate haiM // 190 // zaMkA-sattAIsa-prakRtika saMkramasthAnakA kitanA kAla hai ? // 191 // samAdhAna-sattAIsa-prakRtika saMkramasthAnakA jaghanyakAla antarmuhUrta aura utkRSTakAla palyopamake asaMkhyAtaveM bhAgase adhika do vAra chayAsaTha sAgaropamakAla hai / / 192-193 // vizeSArtha- sattAIsa-prakRtika saMkramasthAnake jaghanyakAlakA spaSTIkaraNa isa prakAra haipaccIsa prakRtiyo ke saMkrAmaka kisI midhyAdRSTi jIvake upazamasamyaktvako grahaNa kara aura dUsare samayase sattAIsa prakRtiyokA saMkrAmaka hokarake jaghanya antarmuhUrta kAla taka rahakara punaH upazamasamyaktvake kAlake bhItara hI anantAnubandhIkA visaMyojana kara teIsa prakRtiyokA saMkrAmaka ho jAnepara sattAIsa - prakRtika saMkramasthAnakA antarmuhUrta pramANa jaghanyakAla siddha ho jAtA hai / athavA samyagmithyAdRSTike samyaktva yA mithyAtvako prApta hokara aura sarva - jaghanya antarmuhUrta taka usake sAtha rahakara punaH pariNAmo ke nimitta se samyagmithyAtvako prApta karanepara bhI sattA - Isa - prakRtiyo ke saMkramaNakA antarmuhUrtamAtra jaghanyakAla prApta ho jAtA hai / utkRSTakAlakA spaSTIkaraNa isa prakAra hai - koI eka anAdimidhyAdRSTi jIva upazamasamyaktvako prApta karake sattAIsa prakRtiyokA saMkrAmaka hokara mithyAtvako prApta huA aura palyopamake asaMkhyAtaveM bhAgataka udvelanA karatA huA rahA tathA saMkramaNake yogya samyaktvaprakRti ke sattvake sAtha samyaktvako prApta huA aura usake sAtha prathama vAra chayAsaTha sAgaropamakAla taka paribhramaNa - kara usake antame mithyAtvako prApta hokara pahale ke samAna hI palyopamake asaMkhyAtaveM bhAgamAtra kAlataka samyaktvaprakRti kI udvelanA karatA rahA / anta meM usakI udvelanA - gharamaphAlIke - sAtha samyaktvako prApta huA aura dUsarI vAra bhI usake sAtha chayAsaTha sAgaropamakAla taka paribhramaNa karake antame mithyAtvako prApta huA / phira bhI dIrgha udvelanAkAlase samyaktva
Page #404
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sutta [ 5 saMkrama-arthAdhikAra 194. chabbIsasaMkAmao kevaciraM kAlAdo hor3a 1 195. jahaNeNa egasamao / 196 ukasseNa palidotramasta asaMkhejjadibhAgo / 197. paNuvIsAe saMkAmae tiSNi bhaMgA / 198. tattha jo so sAdio sapajjavasido jahaNeNa egasamao / ukkasseNa uvaDoggala pariyaI | 296 prakRtikI udvelanA karake chabbIsa prakRtiyokA saMkrAmaka ho gayA / isa prakAra tIna palyopamake asaMkhyAta bhAgose adhika ekasau battIsa sAgaropama - pramANa sattAIsa prakRtiyo ke saMkramaNakA utkRSTa kAla siddha ho jAtA hai / zaMkA chavvIsa - prakRtika saMkramasthAnakA kitanA kAla hai ? // 194 // samAdhAna - chavIsa prakRtika saMkramasthAnakA jaghanyakAla eka samaya aura utkRSTakAla palyopamake asaMkhyAtave bhAgapramANa hai / / 195-196 // cUrNisU0 - paccIsa-prakRtika sakramasthAna ke kAlake tIna bhaMga haiM / ve isa prakAra haiManAdi-ananta, anAdi - sAnta aura sAdi sAnta / inameM jo sAdi sAnta bhaMga hai, usakI apekSA paccIsa prakRtika saMkramasthAnakA jaghanyakAla eka samaya aura utkRSTakAla upArtha - pudgalaparivartana hai // 197-198 // vizeSArtha - paccIsa ke saMkrAmakake jaghanya kAlakA spaSTIkaraNa isa prakAra haichabbIsa prakRtiyokA saMkrAmaka jo mithyAdRSTi jIva samyagmidhyAtvakI udvelanA karatA huA upazamasamyaktva ke abhimukha ho midhyAtvakI prathamasthitike dvicarama samaya me samyagmithyAtva kI carama phAlIko mithyAtvarUpase pariNamA kara puna: carama samayame paccIsa prakRtiyokA saMkrAmaka hokara tadanantara samayamai phira bhI chavvIsa prakRtiyokA saMkrAmaka ho gyaa| isa prakAra eka samaya mAtra jaghanyakAla prApta hotA hai / athavA aTThAIsakI sattAvAlA aura sattAIsakA saMkrAmaka jo upazamasamyagdRSTi upAyasamyaktvake kAlame eka samaya rahanepara sAsAdanaguNasthAnako prApta huA / vahaoNpara eka samaya paccIsake saMkrAmaka rUpa se rahakara dUsare samaya meM mithyAtvako prApta hokara sattAIsakA saMkrAmaka ho gayA / isa prakAra bhI paccIsake saMkramaNakA jaghanya kAla eka samaya siddha hotA hai / athavA caubIsakI sattAvAlA koI upazamasamyagdRSTi apane kAlameM eka samaya adhika AvalI -pramANa zeSa rahane para sAsAdanaguNasthAnako prApta huA / vahaoNpara anantAnucanvIkA bandha karake aura eka AvalI kAla bitAkara antima samayame paccIsakA saMkrAmaka huA aura tadanantara samaya me midhyAtvako prApta hokara sattAIsakA saMkrAmaka ho gayA / isa prakAra se bhI eka samayamAtra jaghanyakAla prApta hotA hai / paccIsake saMkrAmakake utkRSTakAlakI prarUpaNA isa prakAra hai - koI anAdimithyAdRSTi jIva ardhapulaparivartanake Adi samaya samyaktvako prApta hokara aura usake sAtha jaghanya antarmuhUrtamAtra raha karake mithyAtvako prApta huaa| vahAM para sarva laghukAlase samyagmithyAtva aura samyaktvaprakRti kI udvelanA prAraMbha karake paccIsakA saMkrAmaka ho gayA / punaH dezona arthapuga parivartanakAla taka saMsAra paribhramaNa karake antarmuhUrtamAtra saMsAra ke
Page #405
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 58 ] saMkramasthAna-kAla-nirUpaNa 297 199. tevIsAe saMkAmao kevaciraM kAlAdo hoi ? 200 jahaNeNa aMtamuttaM, egasamao vA / 201. ukasseNa chAvadvisAgarovamANi sAdireyANi / 202. bAvIsAe bIsAe egUNavIsAe aDDArasahaM terasahaM bArasahaM ekkArasahaM dasahaM aTTahaM sattaNhaM paMcaNhaM caunhaM tinhaM donhaM pi kAlo jahaNNeNa eyasamao / ukkasseNa aMtomuhuttaM / zeSa raha jAnepara samyaktvako prApta huA / taba usake paccIsa prakRtiyo ke saMkramaNakA abhAva ho gayA / isa prakAra paccIsa - prakRtika saMkrAmakakA utkRSTakAla upArdhapudgalaparivartana-pramANa siddha ho jAtA hai / rzakA - teIsa prakRtika saMkramasthAnakA kitanA kAla hai ? // 199 // samAdhAna - teIsa -prakRtika saMkramasthAnakA jaghanyakAla antarmuhUrta, athavA eka samaya aura utkRSTa sAdhika chayAsaTha sAgaropamakAla hai // 200-201 // - vizeSArtha -- teIsa - prakRtika saMkramasthAnakA jaghanya kAla antarmuhUrta bhI vatalAyA gayA hai aura eka samaya bhI / isakA spaSTIkaraNa isa prakAra hai - koI upazamasamyagdRSTi jIva anantAnubandhIkI visaMyojanA karake teIsa prakRtika sthAnakA saMkrAmaka huA / pazcAt jaghanya antarmuhUrta taka teIsakA saMkrAmaka rahakara upazamasamyaktvake kAlame chaha AvalI zepa raha jAnepara sAsAdanaguNasthAnako prApta hokara ikkIsa - prakRtika sthAnakA saMkrAmaka ho gayA / yaha antarmuhUrtaM jaghanya kAlakI prarUpaNA huI / aba eka samayakI prarUpaNA karate hai - cauvIsa prakRtiyo kI sattAvAlA koI upazamasamyagdRSTi upazamasamyaktvake kAlame eka samaya kama AvalI. mAtra zepa raha jAnepara sAsAdanasamyaktvako prApta hokara ikkIsa - prakRtika sthAnakA saMkrAmaka ho gayA / punaH mithyAtvako prApta hokara eka samaya teIsakA saMkrAmaka hokara tadanantara samaya meM anantAnubandhIke saMkramaNake nimittase sattAIsa - prakRtika sthAnakA saMkrAmaka ho gayA / isa prakAra teIsa - prakRtika saMkramasthAnakA eka samayamAtra bhI jaghanya kAla siddha ho jAtA hai / teIsa prakRtika saMkramasthAnake utkRSTa kAlakI prarUpaNA isa prakAra hai - koI eka mithyAdRSTi jIva prathamasamyaktvako prApta hokara aura upazamasamyaktvake kAlake bhItara hI anantAnubandhIkI visaMyojanA karake antarmuhUrta taka teIsakA saMkrAmaka rahakara punaH vedakasamyaktvako prApta ho karake chayAsaTha sAgara taka paribhramaNa kara antame darzana mohakI kSapaNAse pariNata hokara midhyAtvakA kSaya karake bAIsa - prakRtika sthAnakA saMkrAmaka ho gayA / isa prakAra teIsa saMkrAmakakA Adike antarmuhUrtase tathA midhyAtvakI caramaphAlIke patanase lagAkara kRtakRtyavedakake carama samaya taka ke antarmuhUrta se adhika chyAsaTha sAgaropama - pramANa utkRSTa kAla siddha ho jAtA hai / cUrNisU0 - bAIsa, vIsa, unnIsa, aTThAraha, teraha, vAraha, gyAraha, daza, ATha, sAta, paoNca, cAra, tIna aura do - prakRtika saMkramasthAnoke saMkramaNakA jaghanya kAla eka samaya aura utkRSTa kAla antarmuhUrta hai // 202 // 38
Page #406
--------------------------------------------------------------------------
________________ 298 kasAya pAhuDa sutta [ 5 saMkrama-arthAdhikAra vizeSArtha - prakRta sUtrame batalAye gaye saMkramasthAnoke jaghanya aura utkRSTa kAlokA spaSTIkaraNa karate hai / uname se vAIsake saMkramasthAnake kAlakI prarUpaNA isa prakAra hai - cauvIsa prakRtiyo kI sattAvAlA koI eka jIva upazamazreNIpara car3ha karake antarakaraNake anantara AnupUrvI - saMkramaNase pariNata ho eka samayamAtra vAIsa prakRtika sthAnakA saMkrAmaka hokara aura dUsare samayame maraNa karake devomeM utpanna hokara teIsa - prakRtika sthAnakA saMkrAmaka ho gayA / isa prakAra bAIsake saMkramasthAnakA eka samayamAtra jaghanya kAla upalabdha ho gayA / isIke utkRSTa kAlakI prarUpaNA isa prakAra hai - koI eka darzanamohakA kSapaka jIva mithyAtvakA kSaya karake samyagmithyAtvake kSapaNa-kAlame vAIsa - prakRtika sthAnakA saMkrAmaka huA aura usakI antima phAlIke patana hone taka usakA saMkrAmaka rahA / isa prakAra vAIsa prakRtika sthAnakA antarmuhUrta - pramANa utkRSTa kAla prApta ho jAtA hai| bIsa - prakRtika sthAnake saMkrama- kAlakI prarUpaNA isa prakAra hai - ikkIsa prakRtiyokA saMkrAmaka koI eka jIva upazamazreNIpara car3ha karake lobhakA asaMkrAmaka hokara aura eka samayamAtra bIsakA saMkrAmaka vanakara tadanantara samayame maraNa karake devomeM utpanna hokara ikkIsakA saMkrAmaka ho gayA / isa prakAra eka samayamAtra jaghanya kAla upalabdha ho jAtA hai / isIke antarmuhUrta - pramANa utkRSTa kAlakI prarUpaNA isa prakAra hai-ikkIsa prakRtiyokI sattAvAlA koI eka jIva napuMsakavedake udaya ke sAtha zreNIpara car3hA aura antarakaraNa karake AnupUrvI saMkramaNake vazase vIsa - prakRtika sthAnakA saMkrAmaka ho gayA / isa prakAra isa jIvake napuMsakavedake upazamanakA jitanA kAla hai, vaha sarva 'prakRta saMkramasthAnakA utkRSTa kAla jAnanA cAhie / unnIsa - prakRtika saMkramasthAnake jaghanya aura utkRSTa kAlakA vivaraNa isa prakAra hai - ikkIsa prakRtiyokI sattAvAlA koI eka jIva upazamazreNIpara car3hA aura antarakaraNako karake napuMsakavedakA upazamanakara unnIsa - prakRtika sthAnakA saMkrAmaka huA / punaH dUsare hI samayame maraNakara devome utpanna hokara ikkIsa - prakRtika sthAnakA saMkrAmaka ho gyaa| isa prakAra eka samayamAtra jaghanya kAla upalabdha ho jAtA hai / isI jIvake napuMsakavedakA upazamana karake strIvedake upazamana karanekA antarmuhUrtamAna sarvakAla prakRta saMkramasthAnakA utkRSTa kAla jAnanA cAhie / aTThAraha prakRtika saMkramasthAnake jaghanya aura utkRSTa kAlakA vivaraNa isa prakAra hai- ikkIsa prakRtiyokI sattAvAlA koI upazAmaka napuMsaka veda aura khIvedakA upazamakara eka samaya aTThAraha - prakRtika sthAnakA saMkrAmaka hokara aura tadanantara samayame maraNa karake devome utpanna hokara ikkIsa - prakRtika sthAnakA saMkrAmaka saMkramasthAnakA jaghanyakAla prApta ho gayA / anupazAnta haiM, taba taka unake upAbhanakA utkRSTakAla jAnanA cAhie | teraha-prakRtika prarUpaNA isa prakAra hai - caubIsa prakRtiyokI sattAvAlA koI upazAmaka yathAkramase nava nokapAyoko upazamA kara eka samaya teraha ho gayA / isa prakAra eka samaya-pramANa prakRta usI hI upazAmakake jaba taka chaha nokapAya sarva kAla hI aTThAraha - prakRtika saMkramasthAnakA saMkramasthAnake jaghanya aura utkRSTa kAlakI
Page #407
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 58] saMkramasthAna-kAla-nirUpaNa 299 prakRtiyokA saMkrAmaka rahA aura tadanantara samayame marakara teIsa prakRtiyoMkA saMkrAmaka ho gyaa| isa prakAra eka samayamAtra jaghanya kAla prApta ho jAtA hai| kSapaka ATha madhyama kaSAyoMkA kSaya karake jabataka AnupUrvI-saMkramaNakA prArambha nahIM karatA hai, tabataka terahaprakRtika saMkramasthAnakA utkRSTa kAla jAnanA caahie| bAraha-prakRtika saMkramasthAnake jaghanya kAlakA vivaraNa isa prakAra hai-ikkIsa prakRtiyokI sattAvAlA koI upazAmaka yathAkramase ATha nokapAyoMkA upazama karake eka samayake lie bAraha prakRtiyoMkA saMkrAmaka huA aura dUsare samayameM maraNako prApta huA aura devomeM utpanna hokara ikkIsa-prakRtika sthAnakA saMkrAmaka ho gayA / isa prakAra eka samayamAtra jaghanya kAla prApta ho gyaa| isI saMkramasthAnake antarmuhUrta pramita utkRSTa kAlakA spaSTIkaraNa isa prakAra hai-koI eka saMyata cAritramohakI kSapaNAke lie abhyudyata huA aura AnupUrvI-saMkramaNa karake vaha jabataka napuMsakavedakA kSaya nahIM karatA hai tabataka usake prakRta saMkramasthAnakA utkRSTa kAla pAyA jAtA hai / gyAraha-prakRtika saMkramasthAnake jaghanya kAlakA vivaraNa isa prakAra hai-ikkIsa prakRtiyokI sattAvAlA koI upazAmaka yathAkramase nava nokapAyokA upazamana karake eka samaya gyArahakA saMkrAmaka rahakara aura tadanantara samayame maraNako prApta hokara deva ho gyaa| isa prakAra eka samayamAtra prakRta saMkramasthAnakA jaghanya kAla prApta ho jAtA hai| isI saMkramasthAnake antarmuhUrta-pramita utkRSTa kAlakA vivaraNa isa prakAra hai-koI eka kSapaka napuMsakavedakA kSaya karake javataka strIvedakA kSaya nahIM karatA hai tabataka vaha prakRta sthAnakA saMkrAmaka rahatA hai| dazaprakRtika saMkramasthAnake eka samaya-pramita jaghanya kAlakA vivaraNa isa prakAra hai-caubIsa prakRtiyoMkI sattAvAlA koI eka upazAmaka tIna prakArake krodhakI upazAmanAse pariNata hokara eka samaya daza prakRtiyokA saMkrAmaka rahA aura dUsare samayameM marakara aura devome utpanna hokara teIsa prakRtiyokA saMkrAmaka ho gyaa| isa prakAra prakRta sthAnakA jaghanya kAla siddha ho jAtA hai / kSapakake chaha nokapAyoke kSapaNakA sarva kAla hI daza-prakRtika saMkramasthAnakA utkRSTa kAla jAnanA caahie| ATha-prakRtika saMkramasthAnake jaghanya aura utkRSTa kAlakA vivaraNa isa prakAra hai-cauvIsa prakRtiyoMkI sattAvAlA koI upazAmaka dono madhyama mAna kaSAyokA upazamana karake eka samaya AThakA saMkrAmaka hokara aura dUsare samayame mara kara devoMme utpanna ho gyaa| isa prakAra eka samayamAtra jaghanyakAla prApta ho jAtA hai / isI sthAnake utkRSTa saMkrama-kAlakA spaSTIkaraNa isa prakAra hai-ikkIsa prakRtiyokI sattAvAlA koI eka upazAmaka kramase nava nokapAya aura tIna prakArake krodhakA upazamana karake ATha-prakRtika sthAnakA saMkrAsaka huA aura antarmuhUrta taka usa avasthAme raha kara dono madhyama mAnakaSAyokA upazamana karake chaha prakRtiyokA saMkrAmaka ho gayA isa prakAra ATha-prakRtika saMkramasthAnakA utkRSTa kAla dono madhyama mAna-kapAyoke upazamanakAla-pramita antarmuhUrtamAtra jAnanA cAhie / sAta-prakRtika saMkramasthAnake jaghanya aura utkRSTa kAlakA vivaraNa
Page #408
--------------------------------------------------------------------------
________________ 300 kasAya pAhuDa sutta [ 5 saMkrama-arthAdhikAra 203. ekkavIsAe saMkAmao kevaciraM kAlAdo hoi 1 204, jahaNeNeya - isa prakAra hai - cauvIsa prakRtiyokI sattAvAlA koI upazAmaka prathama samayameM tIna prakArake mAna kaSAyake upazamase pariNata huA aura dUsare hI samaya meM maraNa karake devomeM utpanna ho gayA / isa prakAra prakRta saMkramasthAnakA eka samayamAtra jaghanyakAla siddha ho jAtA hai / isI jIvake dono madhyama mAyAkapAyokA upazamana karate hue jaba taka unakA anupazama rahatA hai taba takakA antarmuhUrtamAna kAla prakRta saMkramasthAnakA utkRSTa kAla jAnanA cAhie / pAMca- prakRtika saMkramasthAnake kAlakA vivaraNa isa prakAra hai - isI upayukta sAta prakRtiyo ke upazAmaka ke dvArA dono madhyama mAyAkapAyokA upazamana karake eka samaya pAMca prakRtiyokA saMkrAmaka vanakara aura dUsare samayame mara karake deva ho jAne para eka samayamAtra prakRta saMkramasthAnakA jaghanya kAla prApta ho jAtA hai / ikkIsa prakRtiyokI sattAvAle upazAmaka ke dvArA tIna prakArake mAnakI upazAmanAse pariNata hokara jaba taka dono madhyama mAyA kapAyokA anupazama rahatA hai, taba takakA antarmuhUrtamAtra kAla prakRta saMkramasthAnakA utkRSTa kAla jAnanA cAhie / cAra prakRtika saMkramasthAnake jaghanya aura utkRSTa kAlakA vivaraNa isa prakAra hai- cauvIsa prakRtiyokI sattAvAlA koI eka upazAmaka saMjvalana - mAyAkA upazamana karake cAra prakRtiyokA saMkrAmaka huA aura dUsare hI samaya me marakara deva ho gayA, isa prakAra prakRta saMkramasthAnakA eka samayamAtra jaghanya kAla prApta ho jAtA hai / isI upazAmakake saMjvalanamAyAke upazamakAlase lekara jabataka donoM madhyama lobhokA anupAma rahatA hai, tabatakakA antarmuhUrtamAtra kAla prakRta saMkramasthAnakA utkRSTa kAla jAnanA cAhie / tIna-prakRtika saMkramasthAnake jaghanya aura utkRSTa kAlakA vivaraNa isa prakAra hai - ikkIsa prakRtiyo kI sattAvAlA koI eka upazAmaka dono madhyama mAyAkapAyokI upazAmanAse pariNata hokara tIna prakRtiyokA saMkrAmaka huA aura dUsare samayame marakara deva ho gayA / isa prakAra eka samayamAtra prakRta saMkramasthAnakA jaghanya kAla siddha ho jAtA hai | cAritramohakA kSapaNa karanevAle jIvake saMjcalanakrodhake kSapaNakA jitanA kAla hai, vaha saba prakRta saMkramasthAnakA utkRSTa kAla jAnanA cAhie / do- prakRtika saMkramasthAnake jaghanya aura utkRSTa kAlakA vivaraNa isa prakAra hai - caubIsa prakRtiyokI sattAvAlA koI eka upazAmaka AnupUrvI saMkramaNa AdikI paripATIse dono prakArake madhyama lobhakA upazamana karake midhyAtva aura samyagmithyAtvakA eka samaya saMkrAmaka hokara dUsare samayame marakara deva ho gayA / isa prakAra prakRta saMkramasthAnakA jaghanya kAla prApta ho jAtA hai / isI jIvake donoM madhyama krodhoke upazamana - kAlase lagA karake upazAntakapAyaguNasthAnase utarate hue sUkSmasAmparAyaguNasthAnake antima samaya takakA jitanA kAla hai, vaha saba prakRta saMkramasthAnakA utkRSTa kAla jAnanA cAhie / zaMkA- ikkIsa prakRtika saMkramasthAnakA kitanA kAla hai ? || 203 //
Page #409
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 58] saMkramasthAna antara-nirUpaNa 301 smo| 205. ukkasseNa tettIsaM sAgarovamANi sAdireyANi / 206. codasaNhaM NavaNhaM chaNhaM pi kAlo jhnnnnnneysmo| 207. ukkasseNa do AvaliyAo samayUNAo / 208. adhavA ukkasseNa aMtomuhuttaM oyaramANassa labhai / 209. ekisse saMkAmao kevaciraM kAlAdo hoi ? 210.jahaNNukkasseNa aMtomuhuttaM / 211. etto eyajIveNa aMtaraM / 212. sattAvIsa-chabbIsa-tevIsa-igivIsasaMkAmagaMtaraM kevaciraM kAlAdo hoi ? samAdhAna-ikkIsa-prakRtika saMkramasthAnakA jaghanya kAla eka samaya aura utkRSTa kAla sAdhika tetIsa sAgaropama hai // 204-205 // vizeSArtha-ikkIsa-prakRtika saMkramasthAnake jaghanya kAlakA spaSTIkaraNa isa prakAra haicaubIsa prakRtiyokI sattAvAlA koI eka jIva napuMsakavedakA upazamana karake ikkIsa prakRtiyokA saMkrAmaka huA aura dUsare hI samayame marakara deva ho gyaa| isa prakAra eka samayamAtra jaghanya kAla siddha ho jAtA hai| athavA caubIsa prakRtiyokI sattAvAle upazamasamyagdRSTi jIvake kAlame eka samaya zeSa rahanepara sAsAdanaguNasthAnako prApta honepara bhI prakRta saMkramasthAnakA eka samayamAtra jaghanya kAla pAyA jAtA hai| utkRSTa kAlakA spaSTIkaraNa isa prakAra hai-deva yA narakagatise manuSyagatime AyA huA caubIsa prakRtiyokI sattAvAlA koI jIva garbhase lekara antarmuharta se adhika ATha varSakA ho jAnepara sarvalaghukAlase darzanamohakI kSapaNAse pariNata hokara aura ikkIsa prakRtiyokA saMkramaNa prArambha karake dezona pUrvakoTI taka saMyamabhAvake sAtha vihAra karake jIvanake antame marA aura vijayAdika anuttara vimAnomeM eka samaya kama tetIsa sAgaropamakI AyukA dhAraka deva ho gayA / vaha vahaoNpara apanI Ayuko pUrA karake cyuta huA aura pUrvakoTI AyukA dhAraka manuSya huA / java usake siddha honeme antarmuhUrtamAtra kAla zeSa raha gayA, taba kSapakazreNIpara car3hakara aura ATha madhyama kaSAyokA kSaya karake teraha prakRtiyokA saMkrAmaka huA / isa prakAra do antarmuhUrta aura ATha varSase kama do pUrvakoTIse adhika tetIsa sAgaropama-pramANa ikkIsa-prakRtika saMkramasthAnakA utkRSTa kAla jAnanA caahie| cUrNisU0-caudaha, nau aura chaha-prakRtika saMkramasthAnokA jaghanya kAla eka samaya aura utkRSTa kAla eka samaya-kama do AvalI hai| athavA upazamazreNIse utaranevAle jIvakI apekSA utkRSTa kAla antarmuhUrta bhI pAyA jAtA hai // 206-208 // zaMkA-eka-prakRtika saMkramasthAnakA kitanA kAla hai ? // 209 // ___ samAdhAna-eka-prakRtika saMkramasthAnakA jaghanya aura utkRSTa kAla antarmuhUrta hai // 210 // cUrNisU0-aba eka jIvakI apekSA saMkramasthAnokA antara kahate hai // 211 // zaMkA-sattAIsa, chabbIsa, teIsa aura ikkIsa-prakRtika saMkramasthAnokA antara-kAla kitanA hai ? // 212 //
Page #410
--------------------------------------------------------------------------
________________ 302 kasAya pAhuDa sutta [5 saMkrama-arthAdhikAra 213. jahaNNeNa eyasamao / 214. ukasseNa uvaDdapoggalapariya{ / samAdhAna-ukta saMkramasthAnokA jaghanya antarakAla eka samaya aura utkRSTa antarakAla upArdhapudgalaparivartana hai / / 213-214 // vizepArtha-sUtrokta saMkramasthAnoke antarakAloMmeMse yathAkrasase pahale sattAIsa-prakRtika saMkramasthAnake jaghanya antarakA spaSTIkaraNa karate haiM-sattAIsakA saMkrAmaka koI upazamasamyadRSTi jIva upazamasamyaktvake kAlameM eka samaya rahanepara sAsAdanaguNasthAnako prApta huA aura eka samaya paccIsakA saMkrAmaka rahakara antarako prApta ho dUsare hI samayameM mithyAdRSTi banakara sattAIsakA saMkrAmaka ho gyaa| isa prakAra eka samayamAtra prakRta saMkramasthAnakA jaghanya antarakAla siddha ho jAtA hai / athavA sattAIsakA saMkrAmaka koI mithyAdRSTi jIva samyaktvaprakRtikI udvelanA karatA huA samyaktvake abhimukha hokara antara karake aura mithyAtvakI prathamasthitike dvicarama samayame sattAIsake saMkrAmakarUpase samyaktvaprakRtikI caramaphAlIko mithyAtvake Upara saMkramita karake usake anantara carama samayameM chabbIsakA saMkramaNa karake antarako prApta huA aura samyaktvako prApta karaneke prathama samayameM punaH sattAIsakA saMkrAmaka ho gyaa| isa prakArase bhI sattAIsa-prakRtika saMkramasthAnakA eka samayapramANa jaghanya antara siddha ho jAtA hai / isIke utkRSTa antara kAlakA vivaraNa isa prakAra hai-koI eka anAdimithyAdRSTi jIva ardhapudgalaparivartanake Adi samayame upazamasamyaktvako prApta huA aura sarva laghukAlase mithyAtvame jAkara sarva jaghanya udvelanA-kAlase samyaktvaprakRtikI udvelanA karake aura sattAIsa-prakRtika saMkramasthAnake antarako prApta huaa| punaH dezona ardhapudgalaparivartana taka saMsArame paribhramaNa karake siddha honeme jaba antarmuhUrta kAla zepa rahA, taba upazamasamyaktvako prApta huA / usake dUsare samayame sattAIsakA saMkramaNa karanepara sattAIsa-prakRtika saMkramasthAnakA upArdhapugala-parivartanapramANa utkRSTa antarakAla prApta hotA hai| chabbIsa-prakRtika saMkramasthAnake eka samayamAtra jaghanya antarakAlakA vivaraNa isa prakAra hai-jisane samyaktvaprakRtikI udvelanA kara dI hai aisA koI chabbIsakA saMkrAmaka jIva upazamasamyaktvake abhimukha hokara mithyAtvakI prathama sthitike dvicarama samayame samyagmithyAtvakI carama phAlIko mithyAtvarUpase saMkramita karake tadanantara samayamai hI paccIsake saMkramaNa-dvArA antarako prApta hokara upazamasamyaktvake prathama samayame punaH chabbIsakA saMkrAmaka ho gayA / isa prakAra jaghanya kAla siddha ho gayA / isIke utkRSTa antarakAlakA vivaraNa isa prakAra hai-koI anAdimizyAvRSTi jIva ardhapudgalaparivartanake Adi samayame upazamasamyaktvako prApta hokara aura sarva laghukAlase mithyAtvame jAkara sarva jaghanya udvelanAkAlase samyaktvaprakRtikI udvelanA karake chabbIsakA saMkrAmaka ho gayA / punaH sarva laghukAlase samyagmithyAtvakI udvelanA karake paJcIsake saMkrAmaka rUpase antarako prApta huA aura dezona ardhapudgalaparivartana taka paribhramaNa karake saMsArake antarmuhUrtamAtra zepa raha jAnepara upazamasamyaktvako
Page #411
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 58] - saMkramasthAna-antara-nirUpaNa 303 prApta kara chabbIsakA saMkrAmaka huA / isa prakAra chabbIsa-prakRtika saMkramasthAnakA upArdhapudgalaparivartanapramANa utkRSTa antarakAla siddha ho jAtA hai / teIsa-prakRtika saMkramasthAnake jaghanya aura utkRSTa antarakAlakA vivaraNa isa prakAra hai-caubIsa prakRtiyokI sattAvAlA koI upazamasamyagdRSTi teIsa prakRtiyoke saMkramaNakAlameM eka samaya raha jAne para sAsAdanaguNasthAnako prApta huA aura eka samayamAtra ikkIsakA saMkrAmaka bana antarako prApta hokara dUsare hI samayame mithyAtvame jAkara teIsakA saMkrAmaka ho gyaa| isa prakAra prakRta saMkramasthAnakA eka samayamAtra jaghanya antarakAla prApta ho jAtA hai| athavA teIsakA saMkrAmaka koI jIva upazamazreNI para car3ha karake antarakaraNakI samApti ke anantara hI AnupUrvI-saMkramaNakA prArambha karake eka samaya bAIsake saMkrAmaka rUpase antarako prApta hokara aura dUsare samayame devomai utpanna hokara teIsakA saMkrAmaka ho gayA / isa prakArase bhI eka samayamAtra jaghanya antarakAla siddha ho jAtA hai| isI saMkramasthAnake utkRSTa antarakAlakA vivaraNa isa prakAra haikoI anAdimithyAdRSTi jIva ardhapudgalaparivartanake Adi samayame samyaktvako prApta huA aura upazamasamyaktvake kAlake bhItara hI anantAnubandhIkI visaMyojanA karake teIsa-prakRtika saMkramasthAnakA prArambha kara upazamasamyaktvake kAlameM chaha AvalI kAla zepa raha jAnepara sAsAdanaguNasthAnako prApta huA aura ikkIsakA saMkramaNakara antarako prApta ho punaH mithyAtvame jAkara dezona ardhapudgalaparivartana taka saMsArame paribhramaNa kara saMsArake sarva jaghanya antamuhUrtamAtra zeSa raha jAnepara upazamasamyaktvako grahaNa karake punaH vedakasamyaktvako prApta hokara kSapakazreNIpara car3haneke lie anantAnubandhIkA visaMyojana 'karake teIsakA saMkrAmaka huaa| isa prakAra prakRta saMkramasthAnakA utkRSTa antara prApta ho jAtA hai| ikkIsa-prakRtika saMkramasthAnake jaghanya antara kAlakA spaSTIkaraNa isa prakAra hai-ikkIsa prakRtiyokI sattAvAlA koI jIva upazamazreNIpara car3ha karake antarakaraNakI samApti honepara lobhasaMjvalanake asaMkramake vazase eka samaya vIsakA saMkrAmaka banakara antarako prApta hokara marA aura deva hokara punaH ikkIsakA saMkrAmaka ho gyaa| isa prakAra eka samayamAtra jaghanya antarakAla siddha ho gyaa| isI saMkramasthAnake utkRSTa antara kAlakA vivaraNa isa prakAra hai-koI eka anAdimithyAdRSTi jIva ardhapudgalaparivartanake Adi samayame prathamasamyaktvako prApta hokara aura upazamasamyaktvake kAlake bhItara hI anantAnuvandhIcatuSkakI visaMyojanA karake upazamasamyaktvake kAlame chaha AvalI kAla zeSa raha jAnepara sAsAdanaguNasthAnako prApta hokara ikkIsa prakRtiyokA eka AvalI taka saMkramaNa karake tadanantara samayame paJcIsakA saMkrAmaka banakara aura antarako prApta hokara tadanantara mithyAtvame jAkara aura ardhapudgalaparivartana taka paribhramaNa karake saMsArake sarva-jaghanya antarmuhUrtamAtra zeSa raha jAnepara darzanamohakA kSaya karake ikkIsa prakRtiyokA saMkrAmaka huaa| isa prakAra dezona ardhapudgalaparivartanapramANa ikkIsaprakRtika saMkramasthAnakA utkRSTa antarakAla jAnanA cAhie /
Page #412
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sutta [ 5 saMkrama-arthAdhikAra 215. paNuvIsa kAmayaMtaraM kevaciraM kAlAdo hoi 1 216. jahaNeNa aMtomuhuttaM / 217. ukkasseNa ve chAvaTThi sAgarovamANi sAdireyANi / 218. vAvIsa-vIsacodasa-terasa ekArasa-dasa aTTha-satta- paMca-ca- doNisaMkAmayaMtaraM kevaciraM kAlAdo hoi ? 219. jahaNeNa aMtomuhuttaM / 220. ukasseNa uvaDapoggala pariyaGkaM / 221. ekisse saMkAyassa Natthi aMtaraM / 304 zaMkA - paccIsa - prakRtika saMkramasthAnakA antarakAla kitanA hai ? || 215 // samAdhAna- paccIsa - prakRtika saMkramasthAnakA jaghanya antarakAla antarmuhUrta aura utkRSTa antarakAla sAtireka do vAra chayAsaTha sAgaropama hai / / 216-217 // vizepArtha- paccIsa - prakRtika saMkramasthAnake jaghanya aura utkRSTa antarakAlakA spaSTI - karaNa isa prakAra hai- koI eka samyagmithyAdRSTi jIva paccIsa prakRtiyoM kA saMkramaNa karatA huA avasthita thA / vaha pariNAmo ke vazase samyaktva yA midhyAtvako prApta huA / vahaoNpara sarva jaghanya antarmuhUrta taka rahakara aura sattAIsakA saMkramaNa kara antarako prApta hokara puna: samyagmithyAtvako prApta hokara paccIsakA saMkrAmaka ho gayA / isa prakAra antarmuhUrtapramANa paccIsa-prakRtika saMkramasthAnakA jaghanya antara siddha ho jAtA hai / isIke utkRSTa antara kAlakA vivaraNa isa prakAra hai - paccIsakA saMkrAmaka koI eka mithyAdRSTi jIva upazamasamyaktvako prApta huA aura kisI bhI avivakSita saMkramasthAnake sAtha antarako prApta hokara punaH mithyAtva meM jAkara sarvotkRSTa udvelanakAlase samyaktva prakRti aura samyagmithyAtvakI udvelanA karatA huA upazamasamyaktva ke abhimukha hokara antarakaraNako karake mithyAtvakI prathamasthitike carama samayame samyagmithyAtvakI carama phAlIkA saMkramaNa karake tadanantara samaya me samyaktvako prApta hokara chayAsaTha sAgara taka paribhramaNa karake usake antame midhyAtvako prApta hokara palyopamake asaMkhyAtaveM bhAgamAtra kAla taka samyagmithyAtva aura samyaktvaprakRtikI udvelanA karake yathAsambhava prakAra se samyaktvako grahaNa karake dUsarI vAra chayAsaTha sAgaropama taka samyaktvake sAtha rahakara antameM phira bhI midhyAtvameM jAkara dIrgha udvelanakAlase samyagmithyAtva aura samyaktvaprakRtikI udvelanA karake paccIsakA saMkrAmaka huA / isa prakAra tIna palyopamake asaMkhyAta bhAgose adhika eka sau vattIsa sAgaropamapramANa paccIsa - prakRtika saMkramasthAnakA utkRSTa antarakAla jAnanA cAhie / zaMkA-bAIsa, vIsa, caudaha, teraha, gyAraha, daza, ATha, sAta, pA~ca, cAra aura do prakRtika saMkramasthAnakA antarakAla kitanA hai ? // 218 // samAdhAna - ukta saMkramasthAnokA jaghanya antarakAla antarmuhUrta aura utkRSTa antarakAla upArdhapugalaparivartana hai // 219-220 // cUrNi sU0 (0 - eka prakRtike saMkrAmakakA antara nahIM hotA hai || 221 //
Page #413
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 58] saMkramasthAna-antara-nirUpaNa 305 222. sesANaM saMkAmayANamaMtaraM kevaciraM kAlAdo hoi ? 223. jahaNNeNa aMtomuhuttaM / 224. ukasseNa tettIsaM sAgarovamANi sAdireyANi / zaMkA-zeSa arthAt unnIsa, aTThAraha, vAraha, nau, chaha aura tIna-prakRtika saMkramasthAnokA antarakAla kitanA hai ? // 222 / / samAdhAna-ukta saMkramasthAnokA jaghanya antarakAla antarmuhUrta aura utkRSTa antarakAla sAtireka tetIsa sAgaropama hai // 223-224 // vizeSArtha-sUtrame zeSa padake dvArA sUcita saMkramasthAnoke javanya aura utkRSTa antarakAloMkA spaSTIkaraNa isa prakAra hai-ikkIsa prakRtiyokI sattAvAlA koI upazAmaka upazamazreNIme antarakaraNakI samApti ke anantara hI AnupUrvIsaMkramaNako Arambha karake napuMsakavedakA upazama kara ikkIsakA saMkrAmaka huaa| punaH strIvedakA upazamana karake antarakA prArambha kara aTThArahakA saMkrAmaka huA aura chaha nokapAyokA upazamana karake antara utpanna kara usI samaya bArahakA saMkramaNa Arambha kiyA, punaH purupavedakA upazama kara aura antarako prApta hokara tatpazcAt dono prakArake krodhakA upazama kiyA aura nauke saMkramasthAnako prApta hokara saMjvalanakrodhakA upazama karake nauke antarakA Arambha kiyA / punaH dono prakArake mAnakA upazama karake chahakA saMkrAmaka huA aura saMjvalanamAnakA upazama karake chahake antarakA Arambha kiyA / tadanantara donoM mAyAkA upazama karake tInakA saMkrAmaka huA aura saMjvalana mAyAkA upazama karake tInake antarakA Arambha kara Upara car3hA aura vApisa utarate hue tIno mAyAkapAyokI udvartanA karake chahakA saMkrAmaka banakara, tIno mAnakaSAyokI udvartanA karake naukA saMkrAmaka vanakara, tIno krodhokI udvartanA karake bArahakA saMkrAmaka banakara aura sAta nokapAyokI udatanA karake unnIsakA saMkrAmaka banakara yathAkramase una una saMkramasthAnoke antarako pUrA kiyA / isa prakAra unnIsa, aTThAraha, vAraha, chaha aura tIna prakRtika saMkramasthAnomese pratyekakA antarmuhUrtapramANa jaghanya antara sidva ho jAtA hai / inhI sthAnoke utkRSTa antarakA vivaraNa isa prakAra hai-caubIsa prakRtiyokI sattAvAlA koI eka vedakasamyagdRSTi deva yA nArakI pUrvakoTIkI AyuvAle manuSyome utpanna huA aura garbhase lagAkara ATha varSake pazcAt sarvalaghukAlase vizuddha hokara saMyamako prApta hokara aura darzanamohanIyakA kSaya karake upazamazreNIpara car3hA / car3hate samaya tIna aura aTThArahake antarako utpanna karake tathA utarate hue chaha, nau, vAraha aura unnIsake antarako utpanna karake dezona pUrvakoTI taka saMyamakA paripAlana kara jIvanake antame marA aura tetIsa sAgaropamakI AyuvAle devomeM utpanna ho gayA / punaH Ayuke antameM vahA~se cyuta hokara pUrvakoTIkI AyuvAle manuSyome utpanna huA aura jIvana ke antamuhUrta zepa raha jAnepara upazamazreNIpara car3ha karake yathAkramase pUrvokta sarva saMkramasthAnoke antara tAmrapatravAlI pratime 'sAdireyANi' ke sthAnapara 'desUNANi' pATha mudrita hai, ( dekho pR0 1026) jo ki TIkAmeM kiye gaye vyAkhyAnake anusAra nahIM honA cAhie / 39
Page #414
--------------------------------------------------------------------------
________________ 306 kasAya pAhuDa sutta [5 saMkrama-arthAdhikAra 225. NANAjIvehi bhaMgavicao / 226. jesi payaDIo atthi tesu payadaM / 227. savyajIvA sattAvIsAe chabbIsAe paNuvIsAe tevIsAe ekavIsAe edesu paMcasu saMkamaTThANesu NiyamA saMkAmagA / 228. sesesu aTThArasasu saMkamaTThANesu bhjiyvyaa| 229. NANAjIvehi kAlo / 230. paMcaNhaM hANANaM saMkAmayA savvaddhA / 231. sesANaM hANANaM saMkAmayA jahaNaNeNa egasamao / ukkasseNa aMtomuhuttaM / 232. Navari ekisse saMkAmayA jahaNNukkasseNaMtomuhuttaM / 233. NANAjIvehi aMtaraM / 234. vAvIsAe terasaNhaM vArasaha ekArasaNhaM dasaNhaM caduNhaM tiNhaM doNhamekisse edesi NavaNhaM ThANANamaMtaraM kevaciraM kAlAdo hodi ? ko pUrA kiyaa| isa prakAra una saMkramasthAnokA do antamuhUrta aura ATha varSase kama do pUrvakoTIse adhika tetIsa sAgaropama-pramANa utkRSTa antarakAla siddha ho jAtA hai| yahA~ itanI bAta dhyAname rakhanA Avazyaka hai ki bAraha aura tIna-prakRtika saMkramasthAnakA antara kSapakazreNIkI apekSA nirUpaNa karanA cAhie / cUrNisU 0-aba nAnAjIvokI apekSA saMkramasthAnokA bhaMgavicaya kahate hai| jina jIvoke vivakSita prakRtiyokI sattA pAI jAtI hai, uname hI yaha bhaMgavicaya prakRta hai| sarva jIva sattAIsa, chabbIsa, pacIsa, teIsa aura ikkIsa, ina paoNca saMkramasthAnopara niyamase saMkrAmaka hote hai| zepa aTThAraha saMkramasthAnopara ve bhajitavya hai, arthAt saMkrAmaka hote bhI hai, aura nahIM bhI hote hai // 225-228 / / ___ cUrNisU0-aba nAnA jIvokI apekSA saMkramasthAnokA kAla kahate hai-sattAIsa, chabvIsa, paJcIsa, teIsa aura ikkIsa-prakRtika pAMca saMkramasthAnoke saMkrAmaka jIva sarva kAla hote hai| zepa aTThAraha sthAnoke saMkrAmakokA jaghanyakAla eka samaya aura utkRSTakAla antarmuhUrta hai / vizeSatA kevala yaha hai ki eka prakRtike saMkrAmakokA jaghanya aura utkRSTa kAla antarmuhUrta hai // 229-232 / / cUrNimU0-aba nAnA jIvokI apekSA saMkramasthAnokA antara kahate haiM // 233 // zaMkA-vAIsa, teraha, bAraha, gyAraha, daza, cAra, tIna, do aura eka-prakRtika 1. edesi pacaNha saMkamaTa ThANANaM sakAmayA jIvA savvakAlamasthi tti bhaNida hoi / jayadha0 2. ettha sesaggahaNeNa vAvIsAdINa sakamaThANANa gahaNa kAyava / tesiM ca jahaNNakAlo eyasamayametto; uvasamaseDhimmi vivakkhiyasakamANasaMkAmayatteNeyasamaya pariNadANa kettiyANa pi jIvANa vidiyasamae maraNapariNAmeNa taduvalaMbhAdo / ukkarasakAlo atomuhutta; tesi ceva vivakkhiyasakamaTThANasakAmayovaH sAmayANamuvari caDhatANamaNNehi caDhaNovayaraNavAvadehiM aNusadhiTasaMtANANamavicchedakAlassa smaalvnnaadaa| Navari terasa-bArasa-ekArasa-cadu-tiNNi-doNisa kAmagANa khavagovasAmage assiUNa ukkassakAlaparUvaNA kAyabA1 jayadha0 3. ettha ekisse sakAmayANaM jahmaNakAlo kohamANANamaNgadarodaeNa caDhidANa mAyAsaMkAmayANamaNaNusaMdhidasatANANamatomuhuttametto hoi / ukkarasakAlo puNa mAyAsaMkAmayANamaNusadhidapavAhANa hoi tti vttvy| jayagha0
Page #415
--------------------------------------------------------------------------
________________ 307 saMkramasthAna-alpabahutva-nirUpaNa gA058] 235. jahaNNeNa eyasamao / 236. ukasseNa chammAsA' / 237. sesANaM NavaNhaM saMkamaTThANANamaMtaraM kevaciraM kAlAdo hoi ? 238. jahaNNeNa eysmo| 239. ukkasseNa saMkhejjANi vassANi / 240. jesimavirahidakAlo tesiM Natthi aMtaraM / 241. saNNiyAso Nasthi / 242. appAbahuaM / 243. savvatthovA NavaNhaM saMkAmayA / 244. chaNhaM saMkAmayA tettiyA ce / 245. codasaNhaM saMkAmayA saMkhejjaguNA / 246. paMcaNhaM nau saMkramasthAnokA antarakAla kitanA hai ? // 234 // samAdhAna-ukta navoM sthAnoke saMkrAmakokA jaghanya antarakAla eka samaya aura utkRSTa antarakAla chaha mAsa hai // 235-236 // zaMkA-zepa nau saMkramasthAnokA antarakAla kitanA hai ? // 237 // samAdhAna-zeSa bIsa, unnIsa, aTThAraha, sattaraha, nau, ATha, sAta, chaha aura pAMcaprakRtika nau saMkramasthAnokA jaghanya antarakAla eka samaya aura utkRSTa antarakAla saMkhyAta varSa hai // 238-239 // ___ cUrNisU0-jina sattAIsa, chabbIsa, paJcIsa, teIsa aura ikkIsa-prakRtika saMkramasthAnoke kAlakA kabhI viraha nahIM hotA, unakA antara nahIM hai / / 240 // cUrNimU0-saMkramasthAnokA sannikarpa nahIM hotA / kyoki, eka saMkramasthAnake niruddha karanepara usame zepa saMkramasthAna saMbhava nahIM hai // 241 // cUrNisU 0-aba saMkramasthAnokA alpabahutva kahate hai / nau prakRtiyoke saMkrAmaka vakSyamANa padokI apekSA sabase kama hai / chaha prakRtiyoke saMkrAmaka bhI utane hI hai, arthAt nau 1. vAvIsAe tAva jahaNNeNeyasamao, ukkasseNa chammAsamettamatara hoi, dasaNamoha-kkhavaNapaTThavaNAe NANAjIvAvekkhajahaNNukassatarANa tettiyamettapariNAmANamuvalabhAdo | eva terasAdINa pi vattavva, khavayaseDhIladdhasarUvANamedesi NANAjIvAvekkhAe jahaNNukkasatarANa tappamANANamuvaladdhIdo / jayadha0 2. ettha sesaggahaNeNa 20, 19, 18, 14, 9, 8,7, 6, 5 edesi sakamaTThANANa sagaho kAyavo / 3. edesi ca uvasamaseDhisabadhINa jahaNNeNa eysmo| ukkasseNa vAsapudhattamettamatara hoi, tadArohaNavirahakAlassa tettiyamettassa nnivaahmuvlddhiido| sutte sakhejavassaggahaNeNa vAsapudhattamettakAlavisesapaDivattI / kudo ? aviruddhAiriyavakkhANAdo / jayadha0 4 ta katha ! igivIsasatakammio uvasamaseDhiM caDhiya duviha koha kohasajalaNacirANasateNa saha uvasAmayataNNavakabadhamuvasAmeto samaUNadoAvaliyamettakAla NavaNha sakAmao hoi, tado thovayarakAlasacidattAdo thovayarattamedesiM siddha / jayadha0 5. kudo, mANasajalaNaNavakavadhovasAmaNApariNadANamigivIsasatakammiovasAmayANa smuunn-doaavliymettkaalscidaannmihaavlbnnaado| edesi ca doNha rAsINa sarisattaM caDhamANarAsiM pahANa kAdUNa bhaNida, oyaramANarAsissa vivskhaabhaavaado| tamhi vivakkhiye chasakAmaehito NavasakAmayANamaddhAviseseNa visesAhiyattadasaNAdo / jayadha0 6. jai vi ede vi samaUNaDhoAvaliyamettakAlasacidA, to vi sakhejaguNattamedesi Na virujjhade; igivIsasatakammiovasAmaehiMto caubIsasatakammiovasAmayANa sakhejaguNattadasaNAdo / jayadha0
Page #416
--------------------------------------------------------------------------
________________ 308 kasAya pAhuDa sutta [5 saMkrama-arthAdhikAra saMkAmayA saMkhejjaguNA' / 247. aTThaNhaM saMkAmayA visesAhiyA / 248. aTThArasaNhaM saMkAyayA visesAhiyA~ / 249. egUNavIsAe saMkAmayA visesAhiyA~ / 250. cauNhaM saMkAmayA saMkhejjaguNA / 251. sattaNhaM saMkAmayA visesAhiyA~ / 252. vIsAe saMkAmayA visesAhiyA~ / 253. ekisse saMkAmayA saMkhejjaguNA / 254. dohaM saMkAmayA visesA. hiyA / 255. dasaNhaM saMkAyayA visesAhiyA / 256. ekArasaNhaM saMkAmayA viseprakRtiyoMke saMkrAmakoke varAvara haiM / chaha prakRtiyoke saMkrAmakose caudaha prakRtiyoke saMkrAmaka saMkhyAtaguNita haiM / caudaha prakRtiyoke saMkrAmakose pA~ca prakRtiyoke saMkrAmaka saMkhyAtaguNita haiM / paoNca prakRtiyoke saMkrAmakose ATha prakRtiyoke saMkrAmaka vizepa adhika hai| ATha prakRtiyAMke saMkrAmakose aTThAraha prakRtiyoke saMkrAmaka vizepa adhika hai| aTThAraha prakRtiyoke saMkrAmakose unnIsa prakRtiyoke saMkrAmaka vizeSa adhika hai| unnIsa prakRtiyoke saMkrAmakose cAra prakRtiyoMke saMkrAmaka saMkhyAtaguNita hai| cAra prakRtiyoke saMkrAmakose sAta prakRtiyoke saMkrAmaka vizeSa adhika hai| sAta prakRtiyoke saMkrAmakose vIsa prakRtiyoke saMkrAmaka vizeSa adhika hai // 242-252 // cUrNisU0-vIsa prakRtiyoMke saMkrAmakose eka prakRtike saMkrAmaka saMkhyAtaguNita haiN| eka prakRtike saMkrAmakoMse do prakRtiyoMke saMkrAmaka vizeSa adhika haiN| do prakRtiyoke saMkrA 1, kudo; igivIsa-cauvIsasatakammiovasAmayANamatomuhuttasamaUNadoAbaliyasacidANamihovalabhAdo / jayadha 2. kiM kAraNa ? igivIsasa takazmiyovatAmayassa duvihamAyovasAmaNakAlAdo duvihamANovasAmaNaDAe visesAhiyattadasaNAdo, cauvIsasatakammibhovasAmagasamaUNadoAvaliyasacayassa uyatya samANattadasaNAdo ca / jayadha0 3, ettha vi kAraNa mANoksAmaNaddhAdo visesAhiyakohovasAmaNaddhAdo vi chaNNokasAovasAmaNakAlatsa visesAhiyattaM dadrvva | jayadha0 4. ettha vi kAraNamisthivedovasAmaNAkAlassa chaNNokasAyovasAmaNaddhAdo visesAhiyattamaNugatavya | jayadha0 5. kudo, sagatobhAvidacadusaMkAmayakhavayaduvihalohasakAmayaca uvAsasatakammiovasAmayarAsissa phaannttaavlNbnnaado| tado jai vi pubillasacayakAlATo esthataNasacayakAlo visesahINo, to vi cauvIsa. saMtakammiyarAsimAhappATo sakhejaguNo tti siddha / jayadha0 .. 6. cauvIsasaMtakammiovasAmayaduvihalohovasAmaNakAlAdo visesAhiyaduvihamAyovasAmaNakAla. sacidattATo| jayagha0 7 jai vi DhoNhamedesi cauvIsasatakammiyA sakAmayA, to vi sattasakAmayakAlATo vi vIsasakA mayakAlarasa chaNNokasAyovasAmaNadvApahibaddhassavisAhiyattamanisaUNa tatto edesi visesAhiyatta maviruddhaM | jayagha0 8. kudo; mAyAsaMkAmayakhavayarAsissa atomuhutta kAlasacidatsa vivkkhiyttaado| jayadha 9. ekitse sakamaNakAlAdo doNha sakamakAlatsa visemAhiyattovaladdhIdo / jayadha0 10. mANasaMjalaNakhavaNadvAdo visesAhiyachaNNoksAyakhavaNadAe laddhasacayattAdo / janadha
Page #417
--------------------------------------------------------------------------
________________ 309 gA0 58] saMkramasthAna-alpavahutva-nirUpaNa sAhiyA' / 257. vArasahaM saMkAmayA visesAhiyA / 258. tiNhaM saMkAmayA saMkhejjaguNA / 259. terasaNhaM saMkAmayA saMkhejjaguNA / 260. vAvIsasaMkAmayA saMkhejjaguNA / 261. chabbIsAe saMkAmayA asaMkhejjaguNAM / 262. ekavIsAe saMkAmayA asaMkhejjaguNA / 263. tevIsAe saMkAmayA asaMkhejjaguNAM / 264. sattAvIsAe saMkAmayA asaMkhejjaguNA' / 265. paNuvIsasaMkAmayA aNaMtaguNA / tado payaDiTThANasaMkamo samatto / evaM payaDisaMkamo samatto // makose daza prakRtiyoke saMkrAmaka vizepa adhika hai / daza prakRtiyoke saMkrAmakose gyAraha prakRtiyoke saMkrAmaka vizeSa adhika hai| gyAraha prakRtiyoke saMkrAmakose vAraha prakRtiyoke saMkrAmaka vizeSa adhika haiN| vAraha prakRtiyoke saMkrAmakose tIna prakRtiyoke saMkrAmaka saMkhyAtaguNita haiN| tIna prakRtiyoke saMkrAmakose teraha prakRtiyoke saMkrAmaka saMkhyAtaguNita haiN| teraha prakRtiyoke saMkrAmakose bAIsa prakRtithoke saMkrAmaka saMkhyAtaguNita haiN| vAIsa prakRtiyoke saMkrAmakose chabbIsa prakRtiyoke saMkAmaka asaMkhyAtaguNita hai / chabbIsa prakRtiyoke saMkrAmakose ikkIsa prakRtiyoke saMkrAmaka asaMkhyAtaguNita hai / ikkIsa prakRtiyoke saMkrAmakose teIsa prakRtiyoke saMkrAmaka asaMkhyAtaguNita hai / teIsa prakRtiyoke saMkrAmakose sattAIsa prakRtiyoke saMkrAmaka asaMkhyAtaguNita hai / sattAIsa prakRtiyoke saMkrAmakose paccIsa prakRtiyoke saMkrAmaka anantaguNita hai // 253-265 // bhujAkAra Adi zeSa anuyogadvArokA varNana sugama honese cUrNikArane nahIM kiyA hai| isa prakAra prakRtisthAnasaMkramakI samAptike sAtha prakRtisaMkrama samApta huaa| 1. chaNNokasAyakkhavaNaddhAsAdireyaisthivedakkhavaNaddhAsacayassa sagahAdo / jayadha0 2. tatto visesAhiyaNavusayavedakkhavaNaddhAe sakalidasarUvattAdo / jayadha0 3. assakaNNa karaNa-kiTIkaraNa-kohakiTTIvedagakAlapaDibaddhAe tiNha sakAmaNaddhAe NavusayavedakkhavaNakAlAdo kiMcUNatiguNamettAe sakalidasarUvattAdo / jayadha 4. aTThakasAesu khavidesu jAvANupubbIsaMkamo NADhavinai, tAva pullikAlAdo sakhejaguNakAlammi sacidattAdo / jayadha0 5. dasaNamohakkhavago micchatta khaviya jAva sammAmicchatta Na khavei, tAva puvilladdhAdo sakhejaguNabhUdammi kAleNa edesiM, sacidasarUvANamuvalabhAdo / jayadha 6. kudo, sammattamuvvelliya sammAmicchattamuvellamANassa kAlo palidovamAsakhejabhAgameto, tattha sacidajIvarAsissa palidovamassa asakhejadibhAgamettassa paDhamasammattaggahaNapaDhamasamayavadramANajIvehi saha gahaNAdo / jayagha0 7. kudo, vesAgarovamakAlasacidakhaiyasammAiTThirAsissa pahANabhAveNa ihmghnnaado| jayadha0 8. chAvasiAgarovamakAlavbhatarasacidattAdo / jai eva, sakhejaguNatta pasajade, kAlaguNayArassa tahAbhAvovalabhAdo tti ? Na esa doso, uvakamANajIvapAhammeNa askhejgunnttsiddhiido| ta jahA-khaiyasammAiTTINamayasamayasacao sakhejajIvametto / cauvIsasatakammiyANa puNa ukkasseNa palidovamassa asakhejadibhAgamettA eyasamae uvakkamatA lbhati, tamhA ehiMto edesimasakhejaguNattamaviruddhamidi / jayadha0 9. kudo, aThThAvIsasatakammiyasammAiTThimmi micchAiTThINamiharagahaNAdo / jayadha0 10. kiMcUgasadhajIvarAsissa paNuvIsasakAmayatteNa vivakkhiyattAdo /
Page #418
--------------------------------------------------------------------------
________________ Thidi-saMkamAhiyAro 1. ThidisaMkamo duviho- mUlapayaDiTThidisaMkamo ca, uttarapayaDiDidisaMkamo ca / 2. tattha aTThapadaM - jA TThidI okaDDijjadi vA ukkaDDijjadi vA aNNapayaDiM saMkAmijjahavA, so dvidi-saMkamo / seso dvidi-asaMkamo / sthiti-saMkramAdhikAra aba yativRSabhAcArya krama prApta sthitisaMkramaNakA varNana karaneke lie sUtra kahate haiMcUrNisu0 - sthitisaMkrama do prakArakA hai - mUlaprakRtisthitisaMkrama aura uttaraprakRtisthitisaMkrama | ina dono sthitisaMkramo ke spaSTIkaraNa ke lie yaha arthapada hai - jo sthiti apavartita kI jAtI hai, yA udvartita kI jAtI hai, yA anya prakRti meM saMkrAnta kI jAtI hai, usa sthiti - ko sthitisaMkrama kahate hai / zepa sthitiko sthiti - asaMkrama kahate haiM // 1-2 // vizeSArtha - kisI prakAra ke vizeSa parivartana yA saMkrAntiko saMkrama yA saMkramaNa kahate hai / yaha saMkramaNa yA parivartana yadi karmoM kI prakRtiyo meM ho, to use prakRtisaMkrama kahate hai / yadi karmokI sthitime parivartana ho, to use sthitisaMkrama kahate haiM / isI prakAra anubhAgake parivartanako anubhAgasaMkrama aura karma- pradezo ke parivartanako pradezasaMkrama jAnanA cAhie / prakRtame sthitisaMkrama vivakSita hai / karmoM kI sthitikA saMkramaNa apavartanAse hotA hai, udvartanAse hotA hai aura para - prakRtirUpa pariNamanase bhI hotA hai / karma - paramANuokI dIrghakAlika sthiti - ko ghaTAkara alpakAlikarUpase pariNata karaneko apavartanA kahate haiM / karmoM kI alpakAlika sthiti bar3hAneko udvartanA kahate hai / saMkramake yogya kisI vivakSita prakRtika sthitiko samAna 1 Thiisakamo ti bucca mUluttarapagaito u jA hi TiI | ucaTTiyA va oTTiyA va pagaI NiyA va'NNaM // 28 // cUrNi :- jA TThitI ubvaTTaNa ovaTTaNa- aNNapagatisa kamaNapAoggA sA uvvahitA Thiti kamo vuJcati, ovaTTatA viThitisaMkamo vuJcadda, aNNapagatiM sakamiyA vi Thitisakamo yuccati / ( kammapa0 sakra0 ) tastha mUlapayaDIe mohaNIyasaSNidAe jA TriTThadI, tisse sakamo mUlapayaDiTThidisaMkamo uccai / evamuttarapayaDiTThidisakamo ca vattatvo / jayadha0 1 2 ettha mUlapayaDiTThidIe okaDDukaDaNavaseNa saMkamo / uttarapayaDiTriTadIe puNa okaDDukaDDuNaparapayaDisaMkatIhi saMkamo daTuvvo / edeNokaDDuNAdao jisase hiMdIe Natthi sA hiMdI hidiasakamo ti bhaNNade | jayagha tAmrapatravAlI pratime 'tattha aTpada' itanA agako TIkAmeM sammilita kara diyA hai, jaba ki 'seso taka hI arthapada batalAyA gayA hai / ( dekho pR0 1041 ) 'sUtra mudrita hai, TThadi asakamo', Age ke 'jA didI' Adi kyoMki vahA~ taka vaha sUtra
Page #419
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 45 ] sthitisaMkrama-arthapada-nirUpaNa 3. oDittA kathaM Nikkhivadi ThidiM 1 4 udayAvaliya - carimasamaya-apaviTThA jA hidI sA kadhamokaDDijjaha 15. tisse udayAdi jAva AvaliyatibhAgo ara Nikkhevo, AvaliyAe ve vibhAgA aicchAyaNA / 6. udara bahua padesaggaM dijjara, teNa paraM visesahINaM jAva AvaliyatibhAgoti / 7. tado jA vidiyA jAtIya anya prakRti kI sthiti me parivartita karaneko prakRtyantara- pariNamana kahate hai / jJAnAvaraNAdi mUlakarmoMke sthiti-saMkramaNako mUlaprakRti- sthitisaMkrama kahate hai aura uttaraprakRtiyo ke sthiti - saMkramaNako uttaraprakRti-sthitisaMkrama kahate hai / ina dono prakArake sthitisaMkramo me yaha bheda hai ki uttaraprakRtiyokI sthitikA saMkramaNa to apavartanAdi tIno prakArase hotA hai / kintu mUla prakRtiyokI sthitikA saMkramaNa kevala apavartanA aura udvartanAse hI hotA hai / isakA artha yaha huA ki jJAnAvaraNakarmakI sthiti darzanAvaraNakarmarUpase pariNata nahI ho sakatI hai / kevala unakI sthiti ghaTa aura bar3ha sakatI hai / mUla karmoM ke samAna mohanIyake darzana mohanIya aura cAritramohanIya ina dono bhedokI sthitikA bhI parasparame AyukarmakI cAro uttaraprakRtiyo kI bhI sthitiyo kA parasparame saMkramaNa nahI hotA hai / jisa sthitime apavartanAdi tIno hI na ho, use sthiti - asaMkrama kahate hai / udvartanAko utkarSaNa aura apavartanAko apakarpaNa bhI kahate hai / saMkramaNa nahIM hotA, tathA 311 zaMkA-vivakSita sthitiyokA apakarSaNa karake adhastana sthitiyome use kaise nikSipta kiyA jAtA hai ? tathA udayAvalIke caramasamaya - apraviSTa jo sthiti hai, arthAt vaha sthiti jo udayAvalIme praviSTa nahI hai aura udadyAvalIke bAhira uparitana prathama samaya me sthita hai, kaise apakarSita kI jAtI hai ? arthAt usa sthitikA apavartanArUpa saMkramaNa kisa prakAra se hotA hai ? // 3-4 // samAdhAna- udayAvalI ke bAhira sthita prathamasthitiko apakarSita karake udayAvalI ke prathama samayavartI udayase lekara AvalIke tribhAga taka nikSipta karatA hai, AvalIke uparima do tribhAgo me nikSipta nahI karatA / ataeva udyAvalIkA prathama tribhAga usa udadyAvalIbAhya sthita prathama sthitike nikSepakA viSaya hai aura AvalIke zeSa do tribhAga atisthApanArUpa hai / arthAt udayAvalI ke uparitana prathama samayavAlI sthiti ke pradezo kA apakarpaNa kara unhe udayAvalIke antima do tribhAgoko chor3akara prathama tribhAgame sthApita kiyA jAtA hai / prathama tribhAgame bhI udayarUpa prathama samayame bahuta pradezAya diyA jAtA hai, usase paravartI dvitIya samayamai vizeSa hIna pradezAya diyA jAtA hai, usase paravartI tRtIya samaya meM aura bhI vizeSa tAmrapatravAlI pratimeM 'Thidi' padako TIkAme sammilita kara diyA hai, jaba ki TIkAke prArambhame 'TiTThadiM' pada diyA huA hai / ( dekho pR0 1041 ) 1 ta jahA - tamokaDDiya udayAdi jAva AvaliyatibhAgo tAva Nikkhivadi, Avaliya-ve-tibhAgamattamuvarimabhAge aicchAve / tado AvaliyatibhAgo tisse Nikkhevavisao, Avaliya-ve-tibhAgA ca aicchAvaNA tti bhaNNai / jayadha0
Page #420
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuu~ sutta [5 saMkrama-arthAdhikAra dvidI tisse vi tattigo ceva Nikkhevo / aicchAvaNA smyuttraa'| 8. evamaicchAvaNA samayuttarA, Nikkhevo tattigo ceva udayAvaliyavAhirAdo AvaliyatibhAgaMtimadviditti / 9. teNa paraM* Nikkhevo vaDDai, aicchAvaNA AvaliyA ceva / hIna pradezAgra diyA jAtA hai / isa prakAra AvalIkA tribhAga pUrNa hone taka uttarottara samayome vizeSa hIna pradezAgra diyA jAtA hai / isase uttara-samayavartI jo dvitIya sthiti hai, usakA bhI nikSepa utanA hI hai, arthAt usake bhI pradezAgra apakarpita hokara AvalIke tribhAgavartI samayome uparyukta kramase diye jAte haiM, ataH usake nikSepakA pramANa AvalIkA tribhAga hai / kintu atisthApanA eka samayase adhika AvalIke do tribhAga-pramANa ho jAtI hai| isa prakAra uttarottara samayavAlI sthitiyokI atisthApanA eka-eka samaya adhika hotI jAtI hai aura nikSepa utanA hI rahatA hai / yaha krama udayAvalIke vAhirase lekara AvalIke tribhAgake antima samayavAlI sthitike apakarSaNa honeke kSaNa taka prArambha rahatA hai / isa prakAra AvalIke tribhAgake jitane samaya hote hai, tatpramANa samayavAlI sthitiyoke pradezAgrokA apakarSaNa ho jAnepara usa antima sthitikI atisthApanAkA pramANa sampUrNa AvalI hai / kintu nikSepa jaghanya hI rahatA hai, arthAt usakA pramANa AvalIkA tribhAga hI hai / usa jaghanya nikSepase pare samayottara vRddhike kramase utkRSTa nikSepa prApta hone taka nikSepakA pramANa bar3hatA jAtA hai kintu atisthApanA AvalI-pramANa hI rahatI hai // 5-9 // vizeSArtha-karmoMkI sthitike ghaTAneko sthiti-apavartanA kahate hai| yaha karmoMkI sthiti kaise ghaTAI jAtI hai, Uparase apakarSita kara kahA~ nikSipta kI jAtI hai, kahA~ nahIM, aura kisa kramase nikSipta kI jAtI hai, ityAdi praznokA uttara UparakI zaMkAkA samAdhAna karate hue cUrNikArane diyA hai| UparakI sthitike karma-pradezokA apakarpaNa kara nIce jisa sthalapara unhe nikSipta kiyA jAtA hai, use nikSepa kahate haiM aura jisa sthala ko chor3a diyA jAtA hai arthAt jahaoNpara UparakI sthitike pradezoko nikSipta nahIM kiyA jAtA, use atisthApanA kahate haiM / nikSepa aura atisthApanA ye dono javanya bhI hote hai aura utkRSTa bhI hote hai / donoke madhyavartI bheda asaMkhyAta hote hai| prakRtame donokA spaSTIkaraNa jaghanya nikSepa aura jaghanya 1 tado puvaNiruddhaLidIdo aNaMtarA jA TThidI udayAvaliyabAhiravidiyaTTidi tti utta hoi, tisse vi tattio ceva Nikkhevo hoi, tatya nnaannttaabhaavaado| aicchAvaNA puNa samayuttarA hoi, udayAvaliya. vAhiraTThidIe vi edisse aicchAvaNAbhAveNa padesadasaNAdo / jayadha0 2 etthAvaliyatibhAgaggahaNeNa samayUNAvaliyatibhAgo samayuttaro ghettvyo| tadatimaggahaNeNa ca tadaNataruvarimachidiviseso gheynvo| tamhA udayAvaliyabAhirAdo jahaNaNikkhevamettIo dvidIo ulla. ghiya TTidAe TiThadIe saMpuNNAvaliyamettI aicchAvaNA hoi tti suttatsa bhAvatyo / jayadha0 6 tAmrapatravAlI pratimeM 'padaNikkhevo' pATha mudrita hai| (dekho pR0 1042) para prakaraNake anusAra vaha azuddha hai| Age bhI isa prakArakA prayoga (sUtra na0 37 meM) AyA hai, vahA~ yaha 'teNa para' pATha mudrita hai| (dekho pR0 1048)
Page #421
--------------------------------------------------------------------------
________________ 313 gA0 58 utkarSaNApakarSaNa-arthapada-nirUpaNa atisthApanAse kiyA gayA hai| AvAdhAkAla vyatIta honeke pazcAt jisa kSaName vivakSita karmake pradeza udayame Ate haiM, usa samayase lagAkara eka AvalI takake kAlako udayAvalI kahate haiM / isa udayAvalIke antargata jitanI bhI sthitiyA~ hai, ve na ghaTAI jA sakatI hai, na bar3hAI jA sakatI haiM aura na anya prakRtirUpase parivartita hI kI jA sakatI hai, isIlie udayAvalI. ko 'apavartanA, udvartanA Adi sabhI karaNoke ayogya' kahA jAtA hai / udayAvalIke bAhira anantara samayavartI jo eka samayamAtra prathamasthiti hai usake pradeza udayAvalIme nikSipta hote haiM / udayAvalIke asaMkhyAta samaya hote hai, unako kahA~ nikSipta kare, isake lie udayAvalIke samayomese eka kama karake use tInase bhAjita karanA cAhie / ina tIna bhAgomeMse eka samaya adhika prathama vibhAgame usa vivakSita sthitike pradezoko nikSipta kiyA jAtA hai, ataeva isa vibhAgako nikSepa kahA jAtA hai / antima dono vibhAgome ve pradeza nikSipta nahIM kiye jAte, kintu unhe atikramaNa karake prathama vibhAgame sthApita kiyA jAtA hai, isalie una dono tribhAgoko atisthApanA kahate hai / isa prakAra jaghanya nikSepakA pramANa AvalIkA eka samayase adhika eka tribhAga hai aura jaghanya atisthApanAkA pramANa AvalIke zeSa do tribhAga hai| jaba udayAvalIse uparitana dvitIya samayavartI sthiti apavartita kI jAtI hai, taba nikSepakA pramANa eka samaya adhika ho jAtA hai / java udayAvalIse uparitana tRtIya sthitikA apakarSaNa kiyA jAtA hai, taba nikSepakA pramANa to vahI rahatA hai, kintu atisthApanAke pramAName eka samaya aura adhika ho jAtA hai / isa prakAra kramazaH eka-eka samayavAlI uttarottara sthitiyoko tabataka apavartita karate jAnA cAhie, jaba taka ki eka-eka samaya bar3hate hue atisthApanAkA pramANa pUrA eka AvalIpramANa na ho jAya / dUsare zabdome ise isa prakArase bhI kaha sakate hai ki udayAvalIse uparitana-sthita eka AvalIke tribhAgapramANa sthitiyoke apavartana karanepara atisthApanAkA pramANa pUrNa eka AvalI ho jAtA hai| atisthApanAke eka AvalIpramANa hone taka nikSepakA vahI pUrvokta pramANa rahatA hai / isake pazcAt uparitana sthitiyoke apavartita karanepara atisthApanAkA pramANa to sarvatra eka AvalI hI rahatA hai, kintu nikSepakA pramANa pratisamaya bar3hatA jAtA hai / isa prakAra eka-eka samayarUpase bar3hate hue nikSepakA pramANa kahA~ taka bar3hatA jAtA hai, isa praznakA uttara yaha hai ki do AvalI aura eka samayase kama karmasthitike kAla taka bar3hatA jAtA hai / karmasthitikA kAla sattara kor3Akor3I sAgaropama hai / usameM do AvalI aura eka samaya kama karanekA kAraNa yaha hai ki bandhAvalI jabataka na bIta jAya, tavataka to karmasthitikA apavartana kiyA nahI jA sakatA / aura jaba sabase UparI antima sthitikA apavartana kiyA jAtA hai, taba AvalI-pramANa jo atisthApanA hai use chor3akara usase nIcekI sthitiyome usake dravyako nikSipta kiyA jaaygaa| ataH atisthApanAntargata sthitiyokA bhI apavartana nahIM hotA hai / tathA jisa sarvoparitana sthitikA apavartana kiyA jA rahA hai, use bhI chor3anA par3atA hai / isa prakAra vandhAvalI, atisthApanAvalI aura sarvoparitanasthitikA
Page #422
--------------------------------------------------------------------------
________________ 314 kasAya pAhuDa sutta [5 saMkrama-arthAdhikAra 10. vAghAdeNa aicchAvaNA ekA jeNAvaliyA adirittA hoi| 11. taM jahA / 12. hidighAdaM kareMteNa khaMDayamAgAidaM / 13. tattha jaM pahamasamae ukIradi padesaggaM tassa padesaggassa AvaliyAe aicchAvaNA / 14. evaM jAva ducarimasamayaaNukiNNakhaMDayaM ti / 15. carimasamae jA khaMDayalsa aggahidI tisse aicchAvaNA khaMDayaM samayUNaM / 16. esA ukkassiyA aicchAvaNA vAghAde / samaya ina sabako milAnepara utkRSTa nikSepakA pramANa do AvalI aura eka samayase kama sattarakor3Akor3I sAgaropama siddha hotA hai / jaghanya nikSepakA pramANa eka samaya adhika AvalIkA tribhAga hai / utkRSTa atisthApanAkA pramANa eka AvalI aura jaghanya atisthApanAkA pramANa eka samaya kama AvalIke do tribhAgamAtra jAnanA cAhie / apavartyamAna sthitike pharma-pradeza nikSepa-kAlAntargata sthitiyome kisa kramase nikSipta kiye jAte hai, isake lie batAyA gayA hai ki udayavAle samayame sabase adhika karmapradeza diye jAte hai aura usase paravartI samayome uttarottara vizepa hInake kramase atisthApanAvalI prApta hone taka diye jAte hai / nirvyAghAtakI apekSA apavartanAdvArA sthitisaMkrama kisa prakArase hotA hai, isa vAtako vatAkara aba cUrNikAra vyAghAtakI apekSA sthitisaMkramakI prarUpaNA karate haiM cUrNisU0-vyAghAtakI apekSA eka pramANavAlI atisthApanA hotI hai, jisase ki AvalI atirikta hai / vaha isa prakArase jAnanA cAhie-sthitighAtako karanevAle ke dvArA jo sthitikAMDaka grahaNa kiyA gayA hai, usame jo pradezAgra prathama samayame utkIrNa ( apavartita ) kiyA jAtA hai, usa pradezAgrakI eka AvalIke pramANa atisthApanA hotI hai| jo pradezAgra dvitIya samayame utkIrNa kiyA jAtA hai, usakI atisthApanA bhI eka AvalI-pramANa hotI hai / isa prakAra dvicarama-samayavartI anutkIrNa sthitikAMDaka taka le jAnA cAhie / carama samayame kAMDakakI jo anasthiti hai, usakI atisthApanA eka samaya kama kAMDaka-pramANa hotI hai| yaha utkRSTa atisthApanA vyAghAtake viSayame jAnanA cAhie / / 10-16 // vizeSArtha-vyAghAta nAma sthitighAtakA hai| jaba sthitiyokA apavartana sthitikAMDakaghAtake rUpase hotA hai, tava utkRSTa atisthApanAkA pramANa sarvoparima samayavartI sthitikI apekSA eka samaya kama sthitikAMDakake pramANa hotA hai / isa sthitikAMDakakA bhI pramANa antaHkor3Akor3I sAgaropamase hIna sattara koDAkor3I sAgaropama hai / sarvoparima samayake atirikta anya sava utkIrNa ( apavartita ) honevAlI sthitiyokI atisthApanAkA pramANa eka AvalI hI hai| 1 jeNa chidighAda karateNa TThidikaDayamAgAida, tassa vAghAdeNukkassiyA aicchAvaNA AvaliyAdirittA hoi tti sutttysNbNdho| jayadha0 2 kudo, tammi samae TichadikhaDayaM tabbhAviNoNa savvAsimeva ThidINaM vAghAdeNa heTThA ghaaddNsnnaado| Xxxkudo samayUNatta ? aggaThdiIe okaDDinamANIe acchAvaNAvahinbhAvadasaNATo / jayagha0
Page #423
--------------------------------------------------------------------------
________________ upkarSaNApakarSaNa-arthapada-nirUpaNa gA0 58] 315 17. tado savvatthovo jahaNNao Nikkhevo' / 18. jahaNiyA aicchAvaNA dusamayUNA duguNA 19. NivyAghAdeNa ukkassiyA aicchAvaNA visesAhiyA / 20. vAghAdeNa ukkassiyA aicchAvaNA asaMkhejjaguNA / 21. ukkassiyaM dvidikhaMDayaM visesAhiyaM / 22. ukkassao Nikkhevo visesAhioM / 23. ukkassao dvidibaMdho visesaahio| 24. jAo vajhaMti dvidIo tAsiM dvidINaM puvvaNibaddhahidimahikicca NivyAghAdeNa ukkaDDaNAe aicchAvaNA AvaliyA / 25. edisse aicchAvaNAe AvaliyAe asaMkhejjadibhAgamAdi kAdaNa jAva ukassao Nikkhevo tti NiraMtaraM aba cUrNikAra jaghanya-utkRSTa atisthApanA aura nikSepa AdikA pramANa alpabahutvadvArA batalAte hai cUrNisU 0-vakSyamANa padokI apekSA jaghanya nikSepa sabase kama hai / jaghanya nikSepase jaghanya atisthApanA do samaya kama duguNI hai| jaghanya atisthApanAse nirvyAghAtakI apekSA utkRSTa atisthApanA vizepa adhika hai / nirvyAghAtakI apekSA utkRSTa atisthApanAse vyAghAtakI apekSA utkRSTa atisthApanA asaMkhyAtaguNI hai| vyAghAtakI apekSA utkRSTa atisthApanAse utkRSTa sthitikAMDaka vizeSa adhika hai / utkRSTa sthitikAMDakase utkRSTa nikSepa vizeSa adhika hai| utkRSTa nikSepase utkRSTa sthitibandha vizeSa adhika hai / / 17-23 // isa prakAra apavartanAkI apekSA sthitisaMkramakI prarUpaNA karake aba udvartanAkI apekSA sthitisaMkramakI prarUpaNA karate hai cUrNisU0-jo sthitiyA~ baMdhatI hai, una sthitiyokI pUrva nivaddha sthitiko lekara nirvyAghAtakI apekSA udvartanA karanepara atisthApanA AvalIpramANa hotI hai| isa atisthApanAkA jaghanya nikSepa AvalIke asaMkhyAtaveM bhAga hai| isa jaghanya nikSepasthAnako Adi karake eka-eka samayakI vRddhi karate hue utkRSTa nikSepa prApta hone taka nirantara nikSepasthAna pAye jAte hai // 24-25 // 1 kudo, AvaliyatibhAgapamANattAdo / jayadha0 2 jaNNAicchAvaNA NAma Avaliya ve-tibhAgA | tado tattibhAgAdo ve-tibhAgANa duguNatta hou NAma, virohAbhAvAdo / katha puNa dusamayUNatta ? uccade ? AvaliyA NAma kadajummasakhA / tado tibhAga suddha Na havedi tti rUvamavaNiya tibhAgo ghettavyo, tatthAvaNidarUveNa saha tibhAgo jahaNNaNikkhevo, ve-tibhAgA aicchAvaNA / edeNa kAraNeNa samayAhiyatibhAge duguNide jahaNNAicchAvaNAdo durUvAhiyamuppajai, tamhA dusamayUNA tti sutte vRtta / jayadha0 3 ko NivyAghAdo NAma ? ThidikhaMDayaghAdassAbhAvo / jayadha0 4 kettiyametteNa ? samayAhiyadubhAgametteNa / jayedha 5 kudo, atokoDAkoDIparihINakammaThidipamANattAdo / jayadha0 6 aggaThThidIe vi ettha pvesdsnnaado| 7 kudo ukkarasaThidi badhiya vadhAvaliya volAviya aggachidimokaDDiUNAvaliyamettamahacchAviya udayapajjata NikkhivamANasta samayAhiyadoAvaliyUNakammaThidimettukkassaNikkhevasabhavovalabhAdo / jayadha0
Page #424
--------------------------------------------------------------------------
________________ 316 kasAya pAhuDa sutta [5 saMkrama-arthAdhikAra NikkhevaTThANANi / 26. ukkassao puNa Nikkhevo kettio ? 27 jattiyA ukkassiyA kammadvidI ukkassiyAe AvAhAe samayuttarAvaliyAe ca UNA tattio ukkassao nnikkhevo| 28. vAghAdeNa kadhaM ? 29. jai saMtakammAdo baMdho samayuttaro tisse hidIe Natthi ukkaDDaNA' / 30. jai saMtakammAdo baMdho dusamayuttaro tisse vi saMtakammaaggadvidIe Natthi ukkaDDaNA / 31. ettha AvaliyAe asaMkhejadibhAgo jahaNiyA aicchAvaNA / zaMkA-utkRSTa nikSepakA pramANa kitanA hai ? // 26 // samAdhAna-utkRSTa AvAdhA aura eka samaya adhika AvalIse hIna utkRSTa karmasthitikA jitanA pramANa hotA hai, utanA utkRSTa nikSepakA pramANa hai // 27 // vizeSArtha-pUrvame baMdhe hue karmapradezokI navIna bandhake sambandhase sthitike bar3hAneko udvartanA yA utkarpaNA kahate hai| yaha udvartanA bhI nirvyAghAta aura vyAghAtakI apekSA do prakArakI hotI hai / vyAghAtase honevAlI udvartanA Age kahI jAyagI / yahaoNpara nirvyAghAtakI apekSA udvartanAkA varNana kiyA jA rahA hai, usakA spaSTIkaraNa yaha hai ki vivakSita jisa kisI jIvake jisa samaya jo sthitiyA~ baMdha rahI haiM, unake Upara pUrvame baMdhI huI sthitiyokI udvartanA hotI hai / usa udvartyamAna sthitikI AvalI-pramANa jaghanya atisthApanA hotI hai aura AvalIke asaMkhyAtave bhAgapramANa jaghanya nikSepa hotA hai / utkRSTa atisthApanAkA pramANa utkRSTa AvAdhAkAla hai| utkRSTa nikSepakA pramANa utkRSTa AvAdhA aura eka samaya adhika AvalIse kama utkRSTa karmasthiti hai, usa AvAdhAkAlake antargata jitanI sthitiyA~ haiM, unake karmapradezokI udvartanA nahIM kI jA sakatI, ataeva ve udvartanAke ayogya hai / AvAdhAkAlase pare jo sthitiyA~ hai, ve udvartanAke yogya hotI hai / AbAdhAkAlake vItanepara jaba ghe sthitiyAM udayako prApta hotI haiM, to eka AvalI takakI sthitiyokI jise ki udayAvalI kahate haiM, udvartanA nahI kI jA sktii| jaghanya nikSepase lekara utkRSTa nikSepa takake jitane madhyavartI bheda hote hai, tatpramANa hI nikSepasthAna hote haiM / zaMkA-vyAghAtakI apekSA udvartanA kaise hotI hai ? // 28 // samAdhAna-yadi pUrva-baddha satkarmase navIna vandha eka samaya adhika hai, to usa sthitike Upara satkarmakI agrasthitikI udvartanA nahIM hogii| yadi pUrvabaddha satkarmase navIna vandha do samaya adhika hai, to usake Upara bhI satkarmakI agrasthitikI udvartanA nahIM hogI / jitanI 1 samayAhiyavadhAvaliya gAliya udayAvaliyabAhiradiThdiIe ukkaDDijjamANAe eso ukkassaNikkheyo parUvido, parighaDameva tisse samayAhiyAvaliyAe ukkarasAbAhAe ca parihINukassakammaTThidimettukassaNikkhevadasaNAdo | jayadha0 2 kudo, japaNAhacchAvaNANikkhevANa tatthAsabhavAdo / jayava0 3 kudo eva, ettha jahaNNA icchAvaNAe AvaliyAe asakhejjadibhAgamettIe tAsiM TThiINamaMtabhA. vadaMsaNAdo | jayadha
Page #425
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 58] utkarSaNApakarSaNa arthapada-nirUpaNa 317 32. jadi jattiyA jahaNiyA aicchAvaNA tattieNa abbhahio saMtakammAdo baMdho tisse vi saMtakamma aggadvidIe Natthi ukkaDDaNA' / 33. aNNo AvaliyAe asaMkhejjadibhAgo jahaNNao Nikkhevo / 34. jai jahaNiyAe aicchAvaNAe jahaNNaeNa ca NikkheveNa ettiyametteNa saMtakammAdo adiratto baMdho sA saMtakammaaggahidI ukkaDDijjadi / 35. tado samayuttare baMdhe Nikkhevo tattio ceva, aicchAvaNA vaDDhadi / 36. evaM tAva aicchAvaNA vaDDai jAva aicchAvaNA AvaliyA jAdA ti / 37. teNa paraM Nikkhevo vaDDai jAva ukkassao Nikkhevo tti / 38. ukkassao Nikkhevo ko hoi ? 39. jo ukkassiyaM Thidi vaMdhiyUNAjaghanya atisthApanA hai, usase bhI adhika yadi satkarmase vandha ho, to usake Upara bhI satkarmakI agrasthitikI udvartanA nahI hogI / jaghanya atisthApanAke Upara AvalIke asaMkhyAtave bhAgase adhika aura bhI bandha honepara jaghanya nikSepa hotA hai| yadi jaghanya atisthApanA aura jaghanya nikSepa, ina donoke pramANase adhika satkarmakI apekSA navIna vandha ho, to vaha satkarmasthiti udvartita kI jAtI hai, arthAt satkarmase navIna vandhake ukta pramANase adhika honepara udvartanA hogI / jaghanya sthApanA aura jaghanya nikSepase eka samaya adhika bandha honepara nikSepakA pramANa to utanA hI rhegaa| kintu atisthApanAkA pramANa bar3hatA hai| isa prakAra eka-eka samayakI vRddhise atisthApana taba taka bar3hatI hai, jaba taka ki atisthApanA pUrI eka AvalI pramANa na ho jAya / atisthApanAke eka AvalI pramANa ho jAne para usase Age nikSepa hI bar3hatA hai / yaha samayottara-vRddhi utkRSTa nikSepa taka barAvara cAlU rahatI hai // 29-37 // zaMkA-utkRSTa nikSepakA pramANa kitanA hai ? // 38 // samAdhAna-jo saMjJI, paMcendriya, paryAptaka jIva sarvotkRSTa saMklezake dvArA sattara kor3Akor3I sAgara-pramANa utkRSTa sthitiko vaoNdhakara aura bandhAvalIko atikrAnta kara usa 1 kudo, ettha jahaNNAicchAvaNAe satIe vitappaDibaddhajahaNNaNikkhevassa ajjavi sbhvaannuvlbhaado| Na ca NikkhevavisaeNa viNA ukkaDDaNAsabhavo asthi, vippaDisehAdo / jayadha0 / 2 jahaSNAicchAvaNAe uvari puNo vi AvaliyAe asakhejjadibhAgamettavadhavuDDhIe jahaNNaNikkhevasabhavo hoi tti bhaNida hoi / jayadha0 3 kudo, ettha jahaNNAicchAvaNANikkhevANamavikalasarUveNovalabhAdo / jayadha0 4 kudo eva, savvattha NikkhevavuDDhoe aicchAvaNAvaDDhIpurassarattadasaNAdo | jayadha0 5 sA jahaNNAicchAvaNA samayuttarakameNa badhavuDDhIe vaDDhamANiyA tAva vaDDhai jAva ukkassiyAicchAvaNA AvaliyA sapuNNA jAdA tti suttatthasabadho / etto uvari vi aicchAvaNA kiNNa vaDhAvijjade ? Na, pattapayarisapajjatAe puNa vaDDivirohAdo / jayadha0 6 ettha tAva puvaNiruddhasatakammaaggaThThidIe ukkassaNikhevabuDDhI samayuttarakameNa aicchA vaNAvaliyAsiyaheTTimaatokoDAkoDIparihINakagmaThidimettA hoi / Navari badhAvaliyAe saha atokoDAkoDI UNiyA / esAca AdesukkassiyA / etto heTThimANa satakammaducarimAdiTThidINa samayAhiyakameNa pacchANupuvIe NikkhevavuDDhI vattavyA jAva oghukkassaNikkheva pattA tti / jayadha0
Page #426
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sutta [ 5 saMkrama-arthAdhikAra valiyamadikaMto tamukassiyaTThidimoka DDiyUNa udyAvaliyabAhirAe vidiyAe ThidIe Nikkhivadi / vuNa se kAle udayAvaliyabAhire anaMtara Didi pAvehidi ti taM padesaggamukaDDiyUNa samayAhiyAe AvaliyAe UNiyAe aggaTTidIe Nikkhivadi / esa ukkassao Nikkhevo' / 40 evamokaDDukaDaNANamaTThapadaM samattaM / 318 41. etto aDhAchedo / jahA ukassiyAe dvidIe udIraNA tahA ukkassa o dvidikamo' | utkRSTa sthitiko apavartita kara udayAvalIke vAhira sthita dvitIya sthitime nikSipta karatA hai / punaH vaha tadanantara kAlame ( prathama sthitiko udayAvalIke bhItara praviSTa karake usa dvitIya sthitiko ) udadyAvalI ke bAhira anantarasthiti arthAt prathama sthitike rUpase prApta karanevAlA thA ki pariNAmo ke vazase udvartanAko prApta hokara usa pUrva avartita pradezAko udvartita karake eka samaya adhika AvalIse hIna agra sthiti me nikSipta karatA hai / yaha utkRSTa nikSepa hai / isa prakAra samayAdhika AvalIse adhika AvAdhAkAlase parihIna utkRSTa karmasthitikA jitanA pramANa hai utanA utkRSTa nikSepakA pramANa jAnanA cAhie // 39 // cUrNisU0 [0 - isa prakAra apavartanA aura udvartanAkA arthapada samApta huA ||40|| cUrNisU 0 0 - aba isase Age sthitisaMkrama-samvandhI addhAccheda kahanA cAhie / vaha jisa prakArase utkRSTa sthitikI udIraNAme kahA gayA hai, usI prakAra niravazeSa rUpa se yahAeN utkRSTa sthitisaMkramaName bhI jAnanA cAhie / arthAt utkRSTa sthitisaMkramaNakI addhAcchedaprarUpaNA utkRSTa sthiti udIraNAke addhAcchedake samAna hai // 41 // 1 jo saNipacidiyapajjatto sAgAra-jAgAra samvasa kilesehi ukkarasadAha gado ukkassaTriTThadi sattarisAgarovamakoDA koDipamANAvacchiNa baMdhiyUNa vadhAvaliyama dikkato tamukkassiya TThidimokaDDiyUNudayAvaliyavAhirapaDhamaThidiNiseyAdo visesahINa vidiyaThadIe NisiMciya tadaNatarasamae anataravadiktasamayapaDhamaTThidimudayAvaliyavbhatara pavesiya vidiyaTThidi ca paDhamaTThiditteNa pariTThaviya se kAle ta ca NiruddhaTThadiudayAvaliyagavbha pAvehidi tti ThThido / tammi ceva samae tadaNaMtarasamayokaDDidapaTesaggamukkaDDaNAvaseNa takkAliyaNavakavaghapaDivadhukkassaTTiTIe NikkhivamANo paJcaggava dhaparamANUNamabhAveNukkassAvAhamettamaicchAviya tamAtrAhAvAhirapaDhamaNiseyaTThidimAdi kADhUNa tAva Nikkhivadi jAva samayA hiyAvaliyA parihINA ukkatsakammaTThidimetta jAyaditti suttatthasamAso / jayadha0 2 appaNAsuttamedamukassaTThidiudIraNApasiddhassa dhammassa mUlattarapayaDibheya bhiSNa Thidisaka mukkastadvAcchede samappaNAdo | jayagha0 vaMdhAo ukkasso jAliM gaMtUNa AliMgaM parao / ukkassa sAmio saMkameNa jAsiM dugaM tAsi // 38 // cUrNi :- jAsiM pagaDINa vadhukasso Thitisakamo tAsiM ukassaTriTThadivadhagA eva Neraiya- tiriyamaNuca devA vadhAvaliyAe parato ukkosa sakAmati / 'sakameNa jAsiM duga tAsiM' ti, sakameNa ukkosaTThitisaMkamo jAsiM pagatINa tAsiM duAvaliyaM gaMtUNa te ceva NAragAdI sAmio / jahAsabhava 'duga' ti. vadhAvaliya-sakamAvaliyavihUNo ThitisaMkramo / sabhmatta sammA micchattANa ukkastasAmI bhagati
Page #427
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 58] sthitisaMkrama-addhAddhada-nirUpaNa 319 42. etto jahaNNayaM vattaissAmo / 43. micchatta-sammAmicchatta-bArasakasAya-itthi-NaqsayavedANaM jahaNNadvidisaMkamo palidovamassa asaMkhejjadibhAgo / 44. sammatta-lohasaMjalaNANaM jahaNNahidisaMkamo eyA dvidii| 45. kohasaMjalaNassa jahaNNahidisaMkamo ve mAsA aMtomuhuttUNA / 46. mANasaMjalaNassa jahaNNahidisaMkamo mAso aMtomuhuttaNo / 47. mAyAsaMjalaNassa jahaNNaTThidisaMkamo addhamAso aMtomuhuttaNoM / 48. purisavedassa jahaNNaTThidisaMkayo aha vassANi aMtopnuhuttUNANi / 49. chaNNokasAyANaM jahaNNaDhidisaMkamo saMkhejjANi vassANi / 50. gadIsu aNumaggiyavyo / 51. sAmittaM / 52. ukkassaDidisaMkAmayassa sAmittaM jahA ukkassiyAe hidIe udIraNA tahA NedavvaM / cUrNisU0-ava isase Age jaghanya addhAcchedako kahege / mithyAtva, samyagmithyAtva, bAraha kapAya, strIveda aura napuMsakaveda, ina karmoMke jaghanya sthitike saMkramaNakA kAla palyopamakA asaMkhyAtavaoN bhAga hai| samyaktvaprakRti aura saMjvalanalobhakI jaghanya sthitike saMkramaNakA kAla eka sthiti hai / saMjvalanakrodhake jaghanya-sthiti-saMkramaNakA kAla antarmuhUrta kama do mAsa hai / saMjvalanamAnake jaghanya-sthiti-saMkramaNakA kAla antarmuhUrta kama eka mAsa hai| saMjvalanamAyAke jaghanya-sthiti-saMkramaNakA kAla antarmuhUrta kama ardha mAsa hai / purupavedake jaghanya sthiti-saMkramaNakA kAla antarmuhUrta kama ATha varSa hai / hAsyAdi chaha nokapAyoke jaghanyasthitisaMkramaNakA kAla saMkhyAta varSa hai / isI prakArase gatiyose bhI jaghanya saMkramaNake kAlakA anveSaNa karanA cAhie // 42-50 // cUrNisU0-aba sthitisaMkramake svAmitvako kahate hai-utkRSTa sthiti-saMkrAmakakA svAmitva jisa prakAra utkRSTa sthitikI udIraNAme kahA hai, usa prakAra jAnanA cAhie // 51-52 // tassaMtakammigo vaMdhiUNa ukkassiyaM muhuttaa| sammatta-sIsagANaM AvaligA suddhadiTThIo // 39 // cUrNi:-'tassakammigo' iti, sammatta sammAmicchattasatakammigo micchAdilI 'vadhiUNa ukta ssiga' ti micchattassa ukkassa TiThati badhiUNa 'muhuttatA' iti, atomuhuttA parivaDidUNa sammatta paDivaNNassa atomuhuttUNA micchattadruitI sammatta-sammAmicchatta'su sakamate / tato Avaliya gatUNa sammAdiTThI ovaTTaNAe sammatta sakAmeti, sammAmicchatta sammatta sakAmeti ovati vi / 'suddhadiThThi' tti sammAdiTThI / kammapa0 saka0 1 kudo, micchatta-sammAmicchattANa dasaNamohakkhavaNAcarimaphAlIe aNatANuvadhINa visajoyaNAcarimaphAlisakame aTThakasAyANa ca khavayassa tesiM ceva pacchimachidikhAyacarimaphAlIsakamakAle isthiNavusayavedANa pi carimaTThidikhaDayammi suttuttapamANajahaNNaTThidisakamasabhavovaladdhIdo / jayadha0 2 sammattassa dasaNamohakkhavaNAe samayAhiyAvaliyamettasese lohasajalaNassa vi suhumasAparAiyakkhavaNaddhAe samayAhiyAvaliyAe sesAe okaDuNAsakamavaseNa payadAchedasabhavo vattavvo / jayadha0 3 khavayassa carimaThidibadhacarimaphAlisakamaNAvasthAe tduvlbhaado| kudo atomuhUtta Natta ? Na, AvAhAbAhirasseva Navakavadhassa tattha sakatIe taNattAvirohAdo / jayadha0 4 kudo, tesi carimaTThidikhaDayAyAmassa tappamANattAdo / jayava0
Page #428
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sutta [ 5 saMkrama-arthAdhikAra 53. jahaNNayameyajIveNa sAmittaM kAyavvaM / 54. micchattassa jahaNNao DidisaMkamo kassa 155. micchattaM khavemANayassa apacchimaTThidikhaMDayacarimasamaya saMkAmaya ssa tassa jahaNNayaM / 56. sammattassa jahaNNavidi saMkamo kassa 157 samayAhiyAvaliyaakkhINadaMsaNamohaNIyassa / 58. sammAmicchattassa jahaNaDidisaMkamo kassa 159. apacchimaDidikhaMDaya carimasamaya saMchuhamANayassa tassa jaNayaM / 60 aNaMtANubaMdhINaM jahaNNaTThidisaMkamo kassa ? 61. visaMjoeMtassa tesiM ceva apacchimaDidikhaMDaya - carimasamayasaMkAya' / 62. aDaNhaM kasAyANaM jahaNNaTThi disaMkayo kassa 163. khavayassa tesiM 320 ava eka jIvakI apekSA jaghanya sthitisaMkramakA svAmitva varNana karanA cAhie // 53 // zaMkA- mithyAtvakA jaghanya sthitisaMkrama kisake hotA hai ? // 54 // samAdhAna - mithyAtvako kSapaNa karanevAle jIvake antima sthitiko kake antima samayavartI dravyake saMkramaNa karanepara usake mithyAtvakA jaghanya sthitisaMkrama hotA hai // 55 // zaMkA-samyaktvaprakRtikA jaghanya sthitisaMkrama kisake hotA hai ? // 56 // samAdhAna-eka samaya adhika AvalIkAla jisake darzanamohanIyakarmake kSaya honeme avaziSTa rahA hai, aise jIvake samyaktvaprakRtikA jaghanya sthitisaMkrama hotA hai || 57 || zaMkA-samyagmithyAtvakA jaghanya sthitisaMkrama kisake hotA hai ? // 58 // samAdhAna- samyagmithyAtvake antima sthitikAMDakako carama samaya meM saMkramaNa karanevAle jIvake samyagmithyAtvakA javanya sthitisaMkramaNa hotA hai // 59 // zaMkA- anantAnuvandhI kapAyokA jaghanya sthitisaMkramaNa kisake hotA hai ? // 60 // samAdhAna- anantAnubandhIkI visaMyojanA karanevAle jIvake unhI kapAyoke antima sthitikAMDaka ke carama samayame saMkramaNa karanepara anantAnuvandhI kapAyokA javanya sthitisaMkramaNa hotA hai // 61 // zaMkA- apratyAkhyAnAvaraNAdi ATha madhyama kapAyoMkA jaghanya sthitisaMkramaNa kisake hotA hai ? // 62 // 1 samayAhigAligAe sesAe veyagassa kayakaraNo / sakkhavaga-caramakhaMDagasaMghumaNe TiDimohANaM // 41 // cUrNiH -- dasaNamohakhavagassa micchatta sammAmicchatte khavettu sammattaM savvovaTTaNAra ovaTTettaNa vaMdemANassa catugatigassa aSNayarassa samayAhiyAvaliyAe sesAe pavaTTamANassa jahaNNago Titisakamo / tatto para khAiyasamma diTTI hossati / 'kayakaraNo 'tti khavaNakaraNe vaTTamANo ceva / vaidagasammattassa utta | micchattasammAmicchattANa bhaNNai - 'sakhavagaca risakhaDagasachu bhaNA diTTimohANati, micchatta sammAmicchattANa appappaNI khavaNacarimakhaDage vaTTamANo maNuo aviratasammAdiTThI desavirato vA virato vA jahaNa ThitisakAmago lavmati | kammapa0 sa0 2 paDhamakasAyANa visaMjoyaNasaMchobhaNAe u // 42 // cUrNiH - 'paDhamakasAyA' iti anaMtANubaMdhI, visajoyaNa viNAsaNa / anaMtANubaMdhINa appaNI khavaNayAle carimasakAmaNe vamANo aNNadaro catugatigo sammadiTTI sAmI / kammara0 sa0
Page #429
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 58] sthitisaMkrama-svAmitva-nirUpaNa 321 ceva apacchimahidikhaMDayaM carimasamayasaMchuhamANayassa jahaNNayaM / 64. kohasaMjalaNassa jahaNNaDhidisaMkamo kassa ? 65. khavayassa kohasaMjalaNassa apacchimahidibaMdhacarimasamayasaMchuhamANayassa tassa jahaNNayaM / 66. evaM maannmaayaasNjlnn-purisvedaannN| 67. *lobhasaMjalaNassa jahaNNahidisaMkamo kassa ? 68. AvaliyasamayAhiyasakasAyassa khavayassa / 69. itthivedassa jahaNNahidisaMkamo kassa ? 70. itthivedodayakkhavayassa tassa apacchimaTTidikhaMDayaM saMchuhamANayassa tassa jahaNaNayaM / 71. NavaMsayavedassa jahaNNadvidisaMkamo kassa ? 72. Naqsayavedodayakkhavayassa tassa samAdhAna-inhI ATha madhyama kapAyoke antima sthitikAMDakako carama samayame saMkramaNa karanevAle kSapakake ukta AThoM kaSAyokA jaghanya sthitisaMkramaNa hotA hai // 63 // zaMkA-saMjvalanakrodhakA jaghanya sthitisaMkramaNa kisake hotA hai ? // 64 // samAdhAna-saMjvalanakrodhake udyake sAtha kSapakazreNIpara car3he hue jIvake saMjvalanakrodhake antima sthitibaddha dravyako carama samayame saMkramaNa karanevAle kSapakake saMjvalanakrodhakA jaghanya sthitisaMkramaNa hotA hai // 65 // cUrNisU0-isI prakAra saMjvalanamAna, mAyA aura puruSavedake jaghanya sthitisaMkramaNakA svAmitva jAnanA cAhie // 66 // zaMkA-saMjvalanalobhakA sthitisaMkramaNa kisake hotA hai 1 // 67 // samAdhAna-eka samaya adhika AvalIkAlavAle sakapAya arthAt dazama guNasthAnavartI kSapaka jIvake saMjvalanalobhakA jaghanya sthitisaMkramaNa hotA hai // 68 // zaMkA-strIvedakA jaghanya sthitisaMkramaNa kisake hotA hai ? // 69 // samAdhAna-strIvedake udayase zreNI car3hanevAle kSapakake jaba strIvedake antima sthitikAMDakakA saMkramaNa hotA hai, taba usake strIvedakA jaghanya sthitisaMkramaNa hotA hai // 7 // zaMkA-napuMsakavedakA jaghanya sthitisaMkramaNa kisake hotA hai ? // 71 // samAdhAna-napuMsakavedake udayake sAtha zreNI car3hanevAle kSapakake java napuMsakavedake antima sthitikAMDakakA saMkramaNa hotA hai, taba usa jIvake napuMsakavedakA jaghanya sthitisaMkramaNa hotA hai // 72 // 1 sodaeNeva caDhidassa khavayassa kodhavedagaddhAcarimasamayaNavakavadhamAvaliyAdIda sakAmemANayassa samayUNAvaliyamettaphAlIo gAliya carimaphAli sakAmaNe vAvadassa kohasaMjalaNassa jahaNNao Thidisakamo hoi tti / jayadha0 2 samauttarAliyAe lobhe sesAi suhamarAgarasa / cUNiH-suhumae rAge samayAdhiyAvaliyasese vaTTamANo lobhassa jaNNiya TThiti sakAmeti / __ kammapa0 saka0 gA0 42 * tAmrapatravAlI pratime 'loma' padake sthAnapara 'teNeha' pATha mudrita hai, (dekho pR0 1063) / patA nahIM, isa padako kisa AdhArapara diyA gayA hai ? prakaraNake anusAra 'lobha' pada honA Avazyaka hai| 41
Page #430
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sunta [ 5 saMkrama-arthAdhikAra apacchimaDidikhaMDayaM saMchuhamANayassa tassa jahaNNayaM / 73. chaSNokasAyANaM jahaNahidisaMkamo kassa 1 74. khavayassa tesimapacchimaDidikhaMDayaM saMchuhamANayassa tassa jahaNNayaM / 75. eyajIveNa kAlo / 76. jahA ukassiyA hidi-udIraNA, tahA ukkassao dvidikamo / 77 eto jahaNNaDidisaMkamakAlo / 78 aTThAvIsAe payaDINaM jahaNNaDidisaMkamakAlo kevaciraM kAlAdo hodi 1 79 jahaNNukkasseNa eyasamao / 80. vari itthavaMsayaveda chaNNokasAyANaM jahaNNaDidisaMkamakAlo kevaciraM kAlAdo hodi ? 81. jahaNNukkasseNa aMtomuhuttaM / 82. etto aMtaraM / 83. ukkasyaTThi disaMkAmayaMtaraM jahA ukassaTThidiudIraNAe aMtaraM tahA kAyavvaM / 84. etto jahaNNayamaMtaraM / 85. savvAsi payaDINaM Natthi aMtaraM / 86. Navara aNatANubaMdhINaM jahaNNaTThidisaM kAmayaMtaraM jahaNeNa aMtomuhutaM / 87. ukkasseNa ubaDDUpoggala pariyaGkaM / 322 zaMkA- hAsyAdi chaha nokapAyokA jaghanya sthitisaMkramaNa kisake hotA hai ? // 73 // samAdhAna - hAsyAdi chaha nokapAyoke antima sthitikAMDakako saMkramaNa karanevAle kSapakake chaha nokapAyokA jaghanya sthitisaMkramaNa hotA hai // 74 // cUrNisU 0 - ava eka jIvakI apekSA sthitisaMkramaNakAlakA nirUpaNa kiyA jAtA hai / ( sthitisaMkramaNakAla jaghanya aura utkRSTa ke bhedase do prakArakA hai / ) uname se jisa prakAra utkRSTa sthiti- udIraNAke kAlakA nirUpaNa kiyA gayA hai, usI prakAra utkRSTa sthitisaMkramaNa ke kAlakI prarUpaNA jAnanA cAhie / ava isase Age jaghanya sthitisaMkramaNakAlakA nirUpaNa karate haiM / / 75-77 // zaMkA- aTThAIsa prakRtiyo ke jaghanya sthitisaMkramaNakA kitanA kAla hai ? // 78 // samAdhAna-sabhI prakRtiyoke saMkramaNakA jaghanya aura utkRSTakAla eka samaya hai / vizepatA kevala yaha hai ki strIveda, napuMsakaveda aura hAsyAdi chaha tiyoke jaghanya sthitisaMkramaNakA kitanA kAla hai ? jaghanya aura hai / / 79-81 / / cUrNisU0 [0 - aba isase Age eka jIvakI apekSA sthitisaMkramaNakA antara kahate hai / ( vaha sthitisaMkramaNa - antara jaghanya aura utkRSTake bhedase do prakArakA hai / ) uname se jisa prakAra utkRSTa sthiti - udIraNAke antarakA nirUpaNa kiyA gayA hai, usI prakAra utkRSTa sthiti - saMkramaNake antarakA nirUpaNa karanA caahie| aba isase Age jaghanya sthitisaMkramaNakA antara kahate haiM / mohanIya karmakI sarva prakRtiyoke jaghanya sthitisaMkramaNakA antara nahI hotA hai / kevala anantAtuvandhI cAroM kaSAyoMkI jaghanya sthiti ke saMkramaNakA jaghanya antarakAla anta } nokapAya ina ATha prakRutkRSTa kAla antarmuhUrta 1 kudo 1 khacayacarimaphAlIe carimaTThidikhaDae samayAhiyAvaliyAe ca ladvajahaNNatA mittANama tarasabaMdhassa accatAbhAveNa NisiddhattAdo | jayadha0 2 visaMjoyaNAcarimaphAlIe laDhajahaNabhAvassANatANutra dhicaukassa TriTThadisaMkamasya savvajaNa
Page #431
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 58] sthitisaMkrama-kAla-nirUpaNa 323 88. NANAjIvehi bhaMgavicao duviho ukkassapadabhaMgavicao ca jahaNNapadabhaMgavicao ca / 89. tesimaTThapadaM kAUNa ukkassao jahA ukassadvidiuNIraNA tahA kAyavvA / 90. etto jhnnnnpdbhNgvico| 91. savvAsi payaDINaM jahaNNahidisaMkAmayassa siyA savce jIvA asaMkAmayA, siyA asaMkAmayA ca saMkAmao ca, siyA asaMkAmayA ca saMkAmayA ca / 92. sesaM vihtti-bhNgo| 93. NANAjIvehi kAlo / 94. savvAsi payaDINamukkassahidisaMkamo kevaciraM kAlAdo hodi 1 95.jahaNNeNa eyasamao / 96.ukasseNa palidovamassa asaMkhejjadimuhUrta hai aura utkRSTa antarakAla upArdhapudgalaparivartana hai / / 82-87 // cUrNisU0-nAnA jIvokI apekSA bhaMgavicaya do prakAra hai-utkRSTapada-bhaMgavicaya aura jaghanyapada-bhaMgavicaya / unakA arthapada karake jisa prakAra utkRSTa sthiti-udIraNAkI prarUpaNA kI gaI hai, usI prakArase utkRSTapada-bhaMgavicayakI prarUpaNA karanA cAhie / / 88-89 // vizeSArtha-vaha arthapada isa prakAra hai-jo jIva utkRSTa sthitike saMkrAmaka hote haiM, ve jIva anutkRSTa sthitike asaMkrAmaka hote haiN| aura jo jIva anutkRSTa sthitike saMkrAmaka hote hai, ve utkRSTa sthitike asaMkrAmaka hote hai| cUrNisU0-aba isase Age jaghanyapada-bhaMgavicayakI prarUpaNA kI jAtI hai-mohanIya karmakI sabhI prakRtiyoMkI jaghanya sthiti-saMkramaNake kadAcit sarva jIva asaMkrAmaka hote hai, kadAcit aneka asaMkrAmaka aura koI eka saMkrAmaka hotA hai, kadAcit aneka jIva asaMkrAmaka aura aneka jIva saMkrAmaka hote hai // 90-91 // cUrNisU0-sthiti-saMkramaNake zeSa bhAgAbhAga, parimANa, kSetra aura sparzana anuyogadvAroMkI prarUpaNA sthitivibhaktike samAna jAnanA cAhie // 92 // cUrNisU0-aba nAnA jIvokI apekSA sthitisaMkramaNake kAlakA nirUpaNa karate haiM // 93 // zaMkA-sarva prakRtiyoke utkRSTa sthitisaMkramaNakA kitanA kAla hai ? // 94 // samAdhAna-sarva prakRtiyoke utkRSTa sthitisaMkramaNakA jaghanyakAla eka samaya aura utkRSTakAla palyopamake asaMkhyAtaveM bhAga-pramANa hai| vizeSatA kevala yaha hai ki samyaktvavisajutta sajuttakAlehi atariya puNo vi visajoyaNAe kAdumADhattAe carimaphAlivisae laddhamatomuhutta 1 tatthukkassapadabhagavicao NAma ukssadvidi-sakAmayANa pavAhavocchedasabhavAsabhavaparikkhA / tahA jahaNNo vi vattavyo / jayadha0 2 egasamayamukkassiidaM sakAmedUNa vidiyasamae aNukkassachidi sakAmemANaesu NANAjIvesu tduvlbhaado| jayadha0 ___ 3 ettha micchatta-solasakasAya-bhaya-dugucha-Nausayaveda-arai-sogANamukkassaTiThadivadhagaddha Thaviya AvaliyAe asakhejabhAgamettataduvakkamaNavArasalAgAhi guNide ukkassakAlo hoi| hassa-rai-itthi-purisavedANamAvaliyaM Thaviya tadasakhejjamAgeNa guNide payadukkassakAlasamuppattI vattavvA / jayadha0 hoi | jayadha0
Page #432
--------------------------------------------------------------------------
________________ 324 kasAya pAhuDa sutta [ 5 saMkrama-arthAdhikAra bhAgo / 97 Navari sammatta sammAmicchattANamukassaDidisaMkamo kevaciraM kAlAdo hodi 198. jahaNeNa eyasamao / 99. ukkasseNa AvaliyAe asaMkhejjadibhAgo' / 100. to jahaNNayaM / 101. savvAsi payaDINaM jahaNNaTThidisaMkamo kevaciraM kAlAdo hodi 1102. jahaNNeNeyasamao / 103. ukkasseNa saMkhejjA samayA / 104. vari aNaMtANubaMdhINaM jahaNNaTThidisaMkamo ke ciraM kAlAdo hodi 1 105. jahaNeNa eyasamao / 106. ukkasseNa AvaliyAe asaMkhejjadibhAgo / 107 itthi - NakuMsayavedachaNNokasAyANaM jahaNNaTThidisaMkamo keva ciraM kAlAdo hodi 1108. jahaSNukasseNaMto muhuttaM / 109. ettha saNNiyAso kAyavvo / 110. appA bahuaM / 111. saccatthovo NavaNokasAyANamukassaDidisaMkamoM / prakRti aura samyagmithyAtva ke utkRSTa sthitisaMkramaNakA kitanA kAla hai ? jaghanyakAla eka samaya aura utkRSTakAla AvalIke asaMkhyAtaveM bhAgapramANa hai / / 95-99 // cUrNisU (0 - aba isase Age nAnA jIvokI apekSA jaghanya sthitisaMkramaNakAlako kahate haiM // 100 // zaMkA - sarva prakRtiyo ke jaghanya sthitisaMkramaNakA kitanA kAla hai ? // 101 // samAdhAna - sarva prakRtiyoke jaghanya sthitisaMkramaNakA jadhanyakAla eka samaya aura utkRSTakAla saMkhyAta samaya hai / vizeSatA kevala yaha hai ki anantAnuvandhI cAro kaSAyoke jaghanya sthitisaMkramaNakA kitanA kAla hai ? jaghanyakAla eka samaya aura utkRSTakAla AvalIke asaMkhyAtave bhAgapramANa hai / / 102-106 // zaMkA- strIveda, napuMsakaveda aura hAsyAdi chaha nokapAyoke jaghanya sthitisaMkramaNakA kitanA kAla hai ? // 107 // samAdhAna- ina sUtrokta prakRtiyoMke jaghanya sthitisaMkramaNakA jaghanya aura utkRSTa kAla antarmuhUrta hai // 108 // cUrNisU0 - yahaoNpara sthitisaMkramaNakA sannikarSa karanA cAhie || 109 || vizeSArtha-sthitisaMkramaNa sambandhI sannikarpakI prarUpaNA sthitivibhaktike sannikarpake samAna hai / jahA~ kahI kucha vizeSatA hai, vaha jayadhavalA TIkAse jAnanA cAhie / cUrNisU0 (0 - aba sthitisaMkramaNakA alpabahutva kahate haiM- nava nokapAyokA utkRSTa sthitisaMkramaNa sabase kama hai / nokapAyoke utkRSTa sthitisaMkramaNase solaha kapAyokA utkRSTa 1 eyavAramuvakkatANameyasamao ceva labbhai ti tameyasamaya Thaviya AvaliyAe asakhejjadibhAgameta cakamaNavArehi Niratara muvalagbhamANasarUvehi guNide taduvalabho hor3a | jayadha0 2 khavaNAe ladvajahaNNabhAvANa taduvalabhAdo | jayadha0 3 carimaTThidikhaDayammi ladvajahaNNabhAvANa taduvalaMbhAdo | Navari jahaNNakAlado ukassakAlassa saMkhejjaguNattamettha daTThavva, saMkhejjavAra tadaNusadhANAvalavaNe tadavirohAdo / jayadha 4 edassa pamANaM vadhasaMkamaNodayAvaliyAhi parihINacAlIsasAgarovamakoDAkoDImetta / jayagha0
Page #433
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 58] sthitisaMkrama-alpabahutva-nirUpaNa 325 112. solasakasAyANamukkassaDidisaMkamo visesAhio / 113. sammatta-sammAmicchatANamukkassadvidisaMkamo tullo visesaahio| 114. micchattassa ukkassahidisaMkamo visesaahio| 115. evaM savvAsu giisu|| 116. etto jahaNNayaM / 117. savvatthovo sammatta-lohasaMjalaNANaM jahaNNadvidisaMkamoM / 118. jaDhidisaMkamo asaMkhejjaguNoM / 119. mAyAe jahaNNahidisaMkamo saMkhejjaguNoM / 120.jahidisaMkamo visesAhioM / 121.mANasaMjalaNassa jahaNNaTThidisaMkamo visesaahioN| 122. jahidisaMkamo visesAhio / 123. kohasaMjalaNassa jahaNNahidisaMkamo visesAhio" / 124.jaTThidisaMkamo visesAhio" / 125.purisasthitisaMkramaNa vizeSa adhika hai / solaha kaSAyoke utkRSTa sthitisaMkramaNase samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtvakA utkRSTa sthitisaMkramaNa paraspara tulya ho karake bhI vizeSa adhika hai| samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtvake utkRSTa sthitisaMkramaNase mithyAtvakA utkRSTa sthitisaMkramaNa vizeSa adhika hai| isI prakArase sabhI gatiyome utkRSTa sthitisaMkramaNa-sambandhI alpabahutva jAnanA cAhie / / 110-115 / / cUrNisU0-ava isase Age jaghanya sthitisaMkramaNa-sambandhI alpabahutvako kahate haiM / samyaktvaprakRti aura saMjvalanalobhakA jaghanya sthitisaMkramaNa sabase kama hai| isase inhI prakRtiyokA yasthitikasaMkramaNa asaMkhyAtaguNita hai| isase saMjvalanamAyAkA jaghanya sthitisaMkramaNa saMkhyAtaguNita hai| isase saMjvalanamAnakA jaghanya yatsthitikasaMkramaNa saMkhyAtaguNita hai| isase isIkA yatsthitikasaMkramaNa vizepa adhika hai| isase saMjvalanamAnakA jaghanya sthitisaMkramaNa vizepa adhika hai| isase isIkA yasthitikasaMkramaNa vizeSa adhika hai| saMjvalanamAnake yasthitikasaMkramaNase saMjvalanakrodhakA jaghanya sthitisaMkramaNa vizeSa adhika hai| isase isIkA yasthitikasaMkramaNa vizeSa adhika hai| saMjvalanakrodhake yatsthitikasaMkramaNase purupavedakA jaghanya sthitisaMkramaNa saMkhyAtaguNita hai / isase isIkA yatsthitikasaMkramaNa vizepa adhika hai / purupavedake 6 doAvaliUNacAlIsasAgarovamakoDAkoDIpamANattAdo | jayadha0 2 edesimukkasaThidisakamo atomuhutta nnsttrisaagropmkoddaakoddimetto| eso vuNa kasAyANamukkassaTThidisakamAdo visesAhio / kettiyametteNa ? atomuhuttUNatIsasAgarovamakoDAkoDimetteNa / jayadha0 3 bdhodyaavliuunnsttrikoddaakoddisaagrovmpmaannttaado| ettha visesapamANamatomuhutta / jayadha 4 eytthidipmaannttaado| 5 jA jammi sakamaNakAle TThidI sA jaTTitI, jA jassa asthi so sakamo jaTThitisaMkamo / kammapa0 6 samayAhiyAvaliyapamANattAdo / jayadha0 7 AbAhAparihINaddhamAsapamANattAdo / jayadha0 8 samayUNadoAvaliyaparihINAbAhAmetteNa / jayadha0 9 samayUNadoAvaliyUNaddhamAsAdo atomuhuttUNamAsassedassa tadavirohAdo / jayadha0 10 samayUNadoAvaliyaparihINAbAhApavesAdo / jayadha0 11 AbAhUNavemAsapamANattAdo / jayadha0 12 ettha visesapamANa samayUNadoAvaliyaparihINAbAhAmetta / jayadha0
Page #434
--------------------------------------------------------------------------
________________ 326 kasAya pAhuDa sutta [5 saMkrama-arthAdhikAra vedassa jahaNNahidisaMkamo saMkhejjaguNo' / 126. jaDhidisaMkamo visesAhio / 127. chaNNokasAyANaM jahaNNaDhidisaMkamo saMkhejjaguNo / 128. itthi-NaqsayavedANaM jahaNNahidisaMkamo tulo asaMkhejjaguNoM / 129. aTTahaM kasAyANaM jahaNNahidisaMkamo asaMkhejjaguNoM / 130. sammAmicchattassa jahaNNahidisaMkamo asaMkhejjaguNoM / 131.micchattassa jahaNNADidisaMkamo asaMkhejjaguNoM / 132. aNaMtANuvaMdhINaM jahaNNahidisaMkamo asNkhejjgunnoN| 133.NirayagaIe savvatthovo sampattassa jahaNNaDhidisaMkamo / 134 jadvidisaMkamo asNkhejjgunno| 135. aNaMtANuvaMdhINaM jahaNNaDhidisaMkamo asaMkhejjaguNoM / yasthitika saMkramaNase hAsyAdi chaha nokapAyokA jaghanya sthitisaMkramaNa saMkhyAtaguNita hai / chaha nokapAyoke jaghanya sthitisaMkramaNase strIveda aura napuMsakavedakA jaghanya sthitisaMkramaNa paraspara tulya ho karake bhI asaMkhyAtaguNita hai| isase ATha madhyama kaSAyokA jaghanya sthitisaMkramaNa asaMkhyAtaguNita hai| ATho kaSAyoke jaghanya sthitisaMkramaNase samyagmithyAtvakA jaghanya sthitisaMkramaNa asaMkhyAtaguNita hai| samyagmithyAtvake jaghanya sthitisaMkramaNase mithyAtvakAjaghanya sthitisaMkramaNa asaMkhyAtaguNita hai / mithyAtvake jaghanya sthitisaMkramaNase anantAnuvandhI kapAyokA jaghanya sthitisaMkramaNa asaMkhyAtaguNita hai / / / 116-132 / / vizeSArtha-jisa kisI vivakSita karmakI saMkramaNakAlame jo sthiti hotI hai, yaha yatsthiti kahalAtI hai aura usake saMkramaNako yatsthitikasaMkramaNa kahate haiN| ___ cUrNisU0-narakagatime samyaktvaprakRtikA jaghanya sthitisaMkramaNa sabase kama hai| isase isIkA yasthitikasaMkramaNa asaMkhyAtaguNita hai| samyaktvaprakRtike yatsthitikasaMkramaNa 1 kiMcUNavemAsehiMto aMtomuhuttUNaTThavarasANa tahAbhAvassa NAyovavaNNattAdo | jayadha0 2 samayUNadoAvaliyaparihINaTThavassehiMto chaNNokasAyacarimachidikhaDayassa sakhejjavassasahassapamANassa skhejjgunnttaavirohaado| jayadha0 3 palidovamAsakhejadibhAgapamANattA do / jayadha0 4 itthi-gavusayavedANaM carimaTThidikhaDayAyAmAdo ducarimadvidikhaDayAyAmo asakhejaguNo / eva ducarimAdo ticarimaThidikhaDayamasakhejjaguNa / ticarimAdo caducarimamidi edeNa kameNa sakhejaTThidikhaDayasahassANi heTachA osariya atarakaraNappArabhAdo putvameva aTThakasAyA khavidA / teNa koraNeNedesi carimaThThidikhaDayacarimaphAlI tatto asakhenaguNA jAdA / jayadha0 5 carittamohakhavayapariNAmehi ghAdidAvaseso aTThakasAyANa jhnnnnchidiskmo| eso vuNa tatto aNataguNahINavisohidasaNamohakkhavaNapariNAmehi ghAdidAvaseso tti / tatto edassAsakhebaguNattamavvAmoheNa paDivajedavyaM / jayadha0 6 micchattakkhavaNAdo atomuhuttamuvari gaMtUNa sammAmicchattassa jhnnnnchidiskmuppttidsnnaado| 7 visajoyaNApariNAmehiMto dasaNamohakkhava yapariNAmANamaNa taguNatteNa micchattacarimaphAlITI aNatANuvadhicarimaphAlIe asakhejaguNattavirohAbhAvAdo / jayagha0 8 kadakaraNinovavAda paDucca eyahidimetto labhai ti savvatthovattamedassa bhaNida / jayadha0 9 kudo ! paldiovamAsaMkhejjadibhAgapamANattAdo | jayadha0
Page #435
--------------------------------------------------------------------------
________________ 327 gA0 58] sthitisaMkrama-alpavahutva-nirUpaNa 136. sammAmicchattassa jahaNNahidisaMkamo asNkhejjgunno'| 137. purisavedassa jahaNNaTThidisaMkamo asaMkhejjaguNo / 138.itthivedassa jahaNNaDhidisaMkayo visesaahio| 139. hassa-raINaM jahaNNaDhidisaMkamo visesAhio / 140. Naqsayavedassa jahaNNahidisaMkamo visesaahio| 141. arai-sogANaM jahaNNahidisaMkamo visesAhio / 142. bhaya-duguMchANaM jahaNNahidisaMkramo visesaahio| 143. bArasakasAyANaM jahaNahidisaMkamo visesAhio / 144. micchattassa jahaNNaDhidisaMkamo visesaahio| ___145. vidiyAe savvatthovo aNaMtANubaMdhINaM jahaNNahi disaMko / 146. sammattassa jahaNNahidisaMkamo asaMkhejaguNoM / 147.sammAmicchattassa jahaNNaDhidisaMkamo visesAhioM / 148.vArasakasAya-NavaNokasAyANaM jahaNNaDidisaMkamo tullo asaMkhejjase anantAnuvandhIkaSAyakA jaghanya sthitisaMkramaNa asaMkhyAtaguNita hai / anantAnuvandhI kapAyake jaghanya sthitisaMkramaNase samyagmithyAtvakA jaghanya sthitisaMkramaNa asaMkhyAtaguNita hai / samyagmithyAtvake jaghanya sthitisaMkramaNase puruSavedakA jaghanya sthitisaMkramaNa asaMkhyAtaguNita hai| purupavedake jaghanya sthitisaMkramaNase strIvedakA jaghanya sthitisaMkramaNa vizeSa adhika hai| strIvedake jaghanya sthitisaMkramaNase hAsya aura ratikA jaghanya sthitisaMkramaNa vizepa adhika hai| hAsya-ratike jaghanya sthitisaMkramaNase napuMsakavedakA jaghanya sthitisaMkramaNa vizeSa adhika hai| napuMsakavedake jaghanya sthitisaMkramaNase arati aura zokakA jaghanya sthitisaMkramaNa vizeSa adhika hai| arati-zokake jaghanya sthitisaMkramaNase bhaya-jugupsAkA jaghanya sthitisaMkramaNa vizeSa adhika hai| bhaya-jugupsAke jaghanya sthitisaMkramaNase bAraha kaSAyokA jaghanya sthitisaMkramaNa vizeSa adhika hai / vAraha kapAyoke jaghanya sthitisaMkramaNase mithyAtvakA jaghanya sthitisaMkramaNa vizeSa adhika hai // 133-144 // cUrNisU0-dUsarI pRthivImeM anantAnubandhIkA jaghanya sthitisaMkramaNa sabase kama hai| anantAnubandhIke jaghanya sthitisaMkramaNase samyaktvaprakRtikA jaghanya sthitisaMkramaNa asaMkhyAtaguNita hai / samyaktvaprakRtike jaghanya sthitisaMkramaNase samyagmithyAtvakA jaghanya sthitisaMkramaNa vizeSa adhika hai| samyagmithyAtvake jaghanya sthitisaMkramaNase vAraha kapAya aura nava noka 1 uvvellaNAcarimaphAlIe jahaNNabhAvovaladdhIdo etyataNI palidovamAsakhabhAgAyAmA carimaphAlI aNatANubadhIvisajoyaNAcarimaphAlIAyAmAdo asakhejaguNA, tattha karaNapariNAmehi ghAdidAvasessa etto thovattasiddhIe gAiyattAdo | jayadha0 2 hadasamuppattikammiyAsaNipacchAyadaNeraiyammi atomuhuttatambhavatyammi palidovamAsakhejjabhAgeNUNasAgarovamasahassacadusattabhAgamettapurisavedajahaNNachidisakamAvalabaNAdo / jayadha0 3 tatya visajoyaNAcarimaphAlIe karaNapariNAmehi laddha ghAdAvasesidAe smvtthovttaavirohaado| jayagha0 4 ujvellaNacarimaphAlIe lddhjhnnnnbhaavttaado| jayadha0 5 kAraNa-paDhamadAe uvvellmANo micchAiTThI samvatya sammAmicchattuvellaNakaDayAdo sammattassa visesAhiyameva ThidikhaMDayaghAda karei jAva sammattamuvellida ti | puNo sammAmicchattamuvellemANo sammatta
Page #436
--------------------------------------------------------------------------
________________ - 328 kasAya pAhuDa sutta [5 saMkrama-arthAdhikAra guNoM / 149. micchattassa jahaNNadvidisaMkamo visesaahio| 150. bhujagArasaMkamassa aTThapadaM kAUNa sAmittaM kAyayaM / 151.micchattassa bhujagAra-appadara-avaDhida-saMkAmao ko hodi ? 152. annnndro| 153. avattavyapAyokA jaghanya sthitisaMkramaNa paraspara tulya aura asaMkhyAtaguNita hai| cAraha kapAya aura nava nokaSAyoke jaghanya sthitisaMkramaNase mithyAtvakA jaghanya sthitisaMkramaNa vizepa adhika hai // 145-149 // vizepArtha-isI prakAra zeSa pRthiviyomeM bhI jaghanya sthitisaMkramaNa jAnanA cAhie / zeSa gatiyomeM aura zepa mArgaNAomeM bhI odhake alpavahutvake anusAra yathAsaMbhava alpavahutva lagA lenA cAhie / vistArake bhayase cUrNikArane nahIM likhA hai, so vizeSa jijJAsuoko jayadhabalA TIkA dekhanA cAhie / ___ cUrNimU0-aba isase Age bhujAkAra-saMkramaNakA arthapada karake usake svAmitvakA nirUpaNa karanA cAhie ||150 // vizeSArtha-atIta samayame jitanI sthitiyokA saMkramaNa karatA thA, usase isa vartamAna samayame adhika sthitiyAMkA saMkramaNa karanA bhujAkAra-saMkrama hai| atIta samayame jitanI sthitiyokA saMkramaNa karatA thA, usase isa vartamAna samayame kama sthitiyokA saMkramaNa karanA, yaha alpatara-saMkrama kahalAtA hai / jitanI sthitiyoMkA atIta samayame saMkramaNa karatA thA, utanIkA hI vartamAna samayameM saMkramaNa karanA, yaha avasthita-saMkrama hai / atIta samayame kisI bhI sthitikA saMkramaNa na karake vartamAna samayame saMkramaNa karanA avaktavyasaMkrama hai| yaha bhujAkAra-saMkramakA arthapada hai| zaMkA-mithyAtvake bhujAkArasaMkrama, alpatarasaMkrama aura avasthitasaMkramakA karanevAlA kauna jIva hai ? // 151 // samAdhAna-cAro gatiyomese kisI bhI eka gatikA jIva ukta saMkramaNokA karanevAlA hotA hai // 152 // cUrNisU0-mithyAtvakA avaktavya saMkramaNa saMbhava nahI, isalie usakA saMkrAmaka carimaphAlIdo visesAhiyakameNa chidikhaDayamAgAedi jAva sagacarimaThidikhaDayAdo tti / tado edametya visesAhiyatte kAraNaM | jayadha 1 aMtokoDAkoDipamANattAdo | jayadha0 2 cAlIsapaDibhAgiyatokoDAkoDIdo sattari paDibhAgiyaMtokoDAkoDIe tIhi-sattabhAgehi ahiyttdNsnnaado| jayadha0 3 kiM tamaThThapada ? buccade-aNatarosakkAvida-vidikkatasamae appadarasaMkamAdo eNhi bahuvayara saMkAmei tti eso bhujgaarsNkmo| aNaMtarassakAvidavidikkatasamae vahuvayarasakamAdo eNDiM thovayarAo sakAmei tti esa appyrskmo| tattiya tattiya ceva sakAmei tti eso avaThThidasakramo / aNatara vadi kaMtasamae asakamAdo sakAmedi tti eso avttvskmo| edeNaThThapadeNa bhujagAra-appadara avachidA vattanvasaMkAmayANaM parUvaNA bhujagArasakamo tti vucai | jayadha0
Page #437
--------------------------------------------------------------------------
________________ 329 gA0 58] bhujAkArasthitisaMkrama-kAla-nirUpaNa saMkAmao Natthi' / 154. evaM sesANaM payaDINaM / Navari avattavyayA asthi / 155. kAlo / 156. micchattassa bhujagArasaMkAmago kevaciraM kAlAdo hodi ? 157. jahaNNeNa eysmo| 158. uksse Na cattAri samayA / 159. appadarasaMkAmago kevaciraM kAlAdo hodi 1 160. jhnnnnenneysmo| 161. ukasseNa bhI koI nahIM hai| isI prakAra zeSa prakRtiyoke bhujAkArAdi saMkramaNoMkA svAmitva jAnanA cAhie / vizeSatA kevala yaha hai ki una prakRtiyokA avaktavyasaMkrama hotA hai // 153-154 // cUrNisU0-aba bhujAkArAdi saMkramaNoMke kAlakA varNana kiyA jAtA hai // 155 // zaMkA-mithyAtvake bhujAkArasaMkramaNakA kitanA kAla hai ? // 156 // samAdhAna-mithyAtvake bhujAkArasaMkramaNakA jaghanyakAla eka samaya aura utkRSTakAla cAra samaya hai // 157-158 // zaMkA-mithyAtvake alpatarasaMkramaNakA kitanA kAla hai ? // 159 // samAdhAna-mithyAtvake alpatarasaMkramaNakA jaghanyakAla eka samaya aura utkRSTakAla sAdhika ekasau tirasaTha sAgaropama hai // 160-161 // vizepArtha-mithyAtvake alpatarasaMkramaNake utkRSTakAlakA spaSTIkaraNa isa prakAra haikoI eka tiryaca yA manuSya mithyAdRSTike satkarmase nIce sthitibandha karatA huA sarvotkRSTa antarmuhUrta kAla taka mithyAtvake alpatarasaMkramaNako karake tIna palyakI AyuvAle jIvomeM utpanna huA / vahA~ para bhI mithyAtvake alpatarasaMkramaNako karake apanI Ayuke antarmuhUrtamAtra 1 asakamAdo sa kamo avattavvasakamo NAma | Na ca micchattassa tArisasakamasabhavo; uvasatakasAyassa vi tssokddnnaaprpyddiskmaannmsthittdsnnaado| jayadha0 2 Navari sammatta-sammAmicchattANa bhujagArasta aNNadaro sammAiTThI, appadarassa micchAiTThI sammAiTThI cA, avadissa punbuppaNNAdo sammattAdo samayuttaramicchattasatakammiyavidiyasamayasammAiTThI sAmI hoi tti viseso jANiyanvo / aNNa ca avattavyayA asthi; sammatta sammAmicchattANa maNAdiyamicchAiTThiNA ujbellidatadubhayasatakammieNa vA sammatte paDivaNNe vidiyasamayammi tduvlbhaado| aNatAguvadhINa pi visajoyaNApuvvasajoge avasesANa ca sambovasAmaNAdo pariNamamANagasma devassa vA paDhamasamayasakAmagassa avttvyskmsbhvaado| jayadha0 ___3 ettha tAva jahaNNakAlaparUvaNA kIrade-ego chidisatakammassuvari eyasamaya badhavuDDhoe pariNado vidiyAdisamaesu avaThThidamappayara vA badhiya badhAvaliyAdIda sakAmiya tadaNatarasamae avaThThidamappadara vA paDivaNNo / lado micchattadvidIe bhujagArasakAmayassa jhnnnnenneysmo| jayadha0 / 4 ta jahA, eidio addhAkkhaya-sa kilesakkhaehi dosu samaesu bhujagArabadha kAdUNa tado se kAle saNipacidiesuppajamANo viggahagadIe egasamayamasaNNiAdiM vadhiUNa tadaNatarasamae sarIra ghettUNa saNNichidi pabaddho | eva cadusu samaesu Niratara bhujagAravadha kAdUNa puNo teNeva kameNa badhAvaliyAdikkataM sakAmemANassa laddhA micchattabhujagArasakamassa ukkasseNa cattAri samayA / jayadha0 5 ta katha ? bhujagAramavaLuida vA badhamANassa eyasamayamappadara badhiya vidiyasamae bhujagArAvaThThi dANamaNNadarabadheNa pariNamiya vadhAvaliyavadikkame badhANusAreNeva sakamemANayassa appadarakAlo jahaNaNeyasamayametto hoi / jayadha0
Page #438
--------------------------------------------------------------------------
________________ 330 kasAya pAhuDa sutta [5 saMkrama-arthAdhikAra tevadvisAgarovasasadaM sAdireyaM / 162. avaDidasaMkAmao kevaciraM kAlAdo hodi ? 163. jahaNNeNeyasamao / 164. ukkasseNaMtosu hutta / 165. sammatta-sammAmicchattANaM bhujagAra-avaDhi da-avattavya-saMkAmayA kevaciraM kAlAdo hoMti ? 166. jhnnnnukssenneysmo| 167. appadarasaMkAmao kevaciraM kAlAdo hodi ? 168. jahaNNeNa aMtozeSa raha jAne para prathamasamyaktvako prApta huA aura antarmuhUrta taka alpatarasaMkramaNa karatA rahA / punaH vedakasamyaktvako prApta huA aura prathama vAra chayAsaTha sAgaropamakAla taka alpatarasaMkramaNa karake aura chayAsaTha sAgaropamakAlameM antarmuhUrta zepa raha jAne para alpatarakAlake avirodhase antarmuhUrta ke lie mithyAtvameM jAkara aura antarako prApta hokara punaH samyaktvako prApta huA aura dUsarI vAra chayAsaTha sAgaropamakAla taka samyaktvake sAtha paribhramaNa karake antame pariNAmoke nimittase phira bhI mithyAtvako prApta huA aura dravyaligake mAhAtmyase ikatIsa sAgaropamavAle devome utpanna huaa| vahA~ para bhI zuklalezyAke mAhAtmyase satkarmase nIce hI sthitibandha karatA huA mithyAtvakA alpatara-saMkrAmaka hI rahA / vahA~se cyuta hokara manuSyome utpanna ho karake antarmuhUrta taka alpatarasaMkramaNa kara punaH bhujAkAra yA avasthita saMkramaNako prApta huA / isa prakAra antarmuhUrta aura tIna palyopamase adhika ekasau tiresaTha sAgaropama-pramANa mithyAtvake alpatarasaMkramaNakA utkRSTakAla siddha ho jAtA hai / zaMkA-mithyAtvake avasthitasaMkramaNa kitanA kAla hai 1 // 162 / / samAdhAna-mithyAtvake avasthitasaMkramaNakA jaghanyakAla eka samaya aura utkRSTakAla antarmuhUrta hai // 163-164 // zaMkA-samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtvake bhujAkAra, avasthita aura avaktavyasaMkramaNakA kitanA kAla hai ' / / 165 / / samAdhAna-inake saMkramaNakA jaghanya aura utkRSTakAla eka samaya hai // 16 // zaMkA-samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtvake alpatarasaMkramaNakA kitanA kAla hai ? // 16 // samAdhAna-ina dono prakRtiyoke alpatarasaMkramaNakA jaghanyakAla antarmuhUrta aura 1 kudo, eyaDhidivadhAvaTThANakAlassa japaNukkasseNeyasamayamatomuhuttamettapamANovalabhAdo / jayadha0 2 bhujagArasakamassa tAva uccade-tappAoggasammatta-sammAmicchattahidisatakammiyamicchAiTThiNA tatto dusamauttarAdimicchattalidisatakammieNa sammatte paDivaNNe vidiyasamayammi mujagArasakamo hodUNa tadaNatarasamae appadarasakamo jAdo / laddho jahaNNukkasseNegasamayametto bhujgaarskaamykaalo| evamavadisaMkamassa vi, Navari samayuttaramicchattaTiThadisatakammieNa vedagasammatte paDivaNNe vidiyasamayammi taduvalabhI vattavyo / evamavatta vvasaMkamassa vi vattavyaM, Navari NissatakammiyamicchAiTiThaNA uvasamasammatte gahide vidiyasamayammi taduvaladdhI hodi / jayadha0 3 ta jahA-ego micchAdiTThI puvyuttehi tIhiM payArehiM sammatta vettaNa viTiyasamae mujagArAvaThThidAvattavANamaNNadarasakamapajAeNa pariNamiya tadiyasamae appayarasakAmayattamuvagao / jahaNNakAlA
Page #439
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 58] bhujAkArasthitisaMjhama-antara-nirUpaNa 331 muhattaM / 169. ukkasseNa ve chAvahisAgarovamANi sAdireyANi / 170. sesANaM kammANaM bhujagArasaMkAmao kevaciraM kAlAdo hodi ? 171. jahaNNeNeyasamao / 172. ukkasseNa egUNavIsasamayA / 173. sesapadANi micchttbhNgo| 174, Navari avattavyasaMkAmayA jahaNNukasseNa egsmo|| 175. etto aMtaraM / 176. micchattassa bhujagAra-avaDhidasaMkAmayaMtaraM kevaciraM kAlAdo hodi 1 177. jahapaNeNa eyasamao / 178. ukasseNa tevaDhisAgarovamasada utkRSTakAla kucha adhika ekasau battIsa sAgaropama hai / / 168-169 / / _zaMkA-zeSa karmoMke bhujAkArasaMkramaNakA kitanA kAla hai ? // 17 // samAdhAna-zepa karmoM ke bhujAkArasaMkramaNakA jaghanyakAla eka samaya aura utkRSTakAla unnIsa samaya hai / / 171-172 / / vizepArtha-unnIsa samayakI prarUpaNA sthitivibhaktime batalAye gaye prakArase jAnanA caahie| carNisa0-zepa padoke saMkramaNakA kAla mithyAtvake samAna jAnanA cAhie / vizeSatA kevala yaha hai ki zepa padoMke avaktavyasaMkramaNakA jaghanya aura utkRSTa kAla eka samaya hai // 173-174 // cUrNisU0-aba isase Age bhujAkArAdi saMkramaNokA antara kahate haiM / / 175 / / zaMkA-mithyAtvake bhujAkAra aura avasthita saMkramaNakA antara kAla kitanA hai ? // 176 / / samAdhAna-mithyAtvake bhujAkAra aura avasthita saMkramaNakA jaghanya antara kAla eka samaya aura utkRSTa antara kAla sAdhika eka sau tirasaTha sAgaropama hai // 177-178 // viroheNa sakiliTTho sammattaTThidIe uvari micchattachidi tappAoggavaDDhIe vaDDhAviya savvalahu sammatta paDivaNNo bhujagArasakameNa avaTThidasakameNa vA pariNado tti tassa atomuhuttametto sammatta sammAcchittANamappadarasakamaNajahaNNakAlo hoi / ahavA sammatta paDivajiya atomuhuttamappadarasarUveNa sammatta sammAmicchatANa TThidisakamamaNupAliya samvalahu dasaNamohakkhavaNAe vAvadassa payadajahaNNakAlo parUveyavyo / 1 ta jahA-ekko micchAiTThI paDhamasammatta ghetta Na savvamahatamuvasamasammattaddhamappadarasakamamaNupAliya vedayasammattaNa paDhamachAvaTThimaNupA liya atomuhuttAvasese tammi appayarasakamAviroheNa micchatta sammAmicchatta vA pddivnnyo| tado atomuhuttaNa vedayasammatta paDivajiya vidiyachAvaThimappayarasakameNANupAliya tadavasANe aMtomuhuttAvasese micchatta gado / palidovamAsakhenabhAgamettakAlamuvellaNAvAvAreNacchiya sammattacarimuvellaNaphAlIe tadappayarasakama samANiya puNo vi tappAoggeNa kAleNa sammAmicchattacarimaphAlimuvvelilaya tadappayarakAla samANedi / evaM. palidovamAsakhejabhAganbhahiyavechAvasiAgarovamANi doNhamedesiM kammANamukkassapayadahidisakamakAlo hoi / jayadha0 2 ettha jahaNatara bhujagArAvaThThidasakamehiMto eyasamayamappayare paDiya vidiyasamae puNo vi appidapada gayarasa vattavyaM / ukassatara pi appayarakassakAlo vtttvo| Navari bhujagAraMtare vivakkhie avaTiThadakAleNa saha vattava | avaditara ca bhujagArakAleNa saha vattavva / jayadha0
Page #440
--------------------------------------------------------------------------
________________ 332 kasAya pAhuDa sutta [ 5 saMkrama-arthAdhikAra sAdireyaM / 179. appayara saMkAmayaMtaraM kevaciraM kAlAdo hodi 1 180. jahaNNeNeya - samao / 181. ukkasseNa aMtomuhuttaM / 182. evaM sesANaM kammANaM sammata-sammAmicchattavajjANaM / 183. Navari aNaMtANubaMdhINamappayarasaMkAmayaM taraM jahaNNeNeyasamao / 184. ukkasseNa ve chAvaTTisAgarovamANi sAdireyANi / 185 savvesimavattavya saMkAmayaM taraM kevaciraM kAlAdo hodi 1 186. jahaNeNaMtomuhuttaM / 187. ukkasseNa addhapoggala pariya deNaM' / 188. sammatta sammAmicchattANaM bhujagAra avadvidasaM kAmayaM taraM kevaciraM kAlAdo hodi 1 189. jahaNeNaMto muhutaM / 190. appayarasaMkAmayaMtaraM jahaNeNeyasamayo / 191. avattavvasaMkAmayaM taraM jahaNNeNa palidovamassa asaMkhejjadibhAgo / 162. ukkasseNa savvesimaddhapoggalapariya desUNaM / zaMkA- mithyAtva ke alpatarasaMkramaNakA antarakAla kitanA hai ? || 179 / / samAdhAna - mithyAtva ke alpatarasaMkramaNakA jaghanya antarakAla eka samaya aura utkRSTa antarakAla antarmuhUrta hai / / 180 - 181 // cUrNisU0 - isI prakAra mithyAtvake samAna samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtva, ina do ko chor3a kara zeSa karmoMke saMkramaNakA antara jAnanA cAhie / vizeSatA kevala yaha hai ki anantAnuvandhI kaSAyoke alpatarasaMkramaNakA jaghanya antarakAla eka samaya aura utkRSTa antarakAla kucha adhika eka sau vattIsa sAgaropama hai / / 182-284 / / zaMkA- midhyAtvAdi tIna karmoMko chor3akara zeSa sava karmoM ke avaktavya saMkramaNakA antarakAla kitanA hai ? / / 185 / / samAdhAna- jaghanya antara kAla antarmuhUrta aura utkRSTa antara kAla kucha kama ardhapudgala parivartana pramANa hai / / 186-187 / / zaMkA- samyaktva prakRti aura samyagmithyAtvake bhujAkAra aura avasthitasaMkramaNakA antarakAla kitanA hai 1 / / 188 // samAdhAna-jaghanya antarakAla antarmuhUrta hai / samyaktvaprakRti aura samyagmi - dhyAtvake alpatarasaMkramaNakA jaghanya antarakAla eka samaya hai / avaktavya saMkramaNakA jaghanya antarakAla palyopamakA asaMkhyAtavAM bhAga hai / sabakA arthAt samyaktvaprakRti aura 1 aNatANutraghINa visajoyaNApuvvasaMjoge sesaka sAya- NokasAyANaM ca savvovasAmaNApaDivAde avattavvasaMkamAdiM kariya ataridasta puNo jahaSNukkasseNatomuhuttadvayoggalapariyamettamatariya paDivaNNatabhAvammi tadubhayasabhavadasaNAdo | jayadha0 2 puvyupaNasammattAdo parivaDiya micchattiidasaMtabuDDhIe saha puNo vi sammatta paDivajiya samayAviroheNa bhujagAramavaTi ca egasamaya kAdUNapadareNatariya savvalahu micchatta gatUNa teNeva kameNa paDiNiyattiya bhujagArAvaTThidasakAmayapajAeNa pariNadammi tadubalabhAdo | jayadha0 3 paDhamasammatta 'pattividiyasamae avattadhvasaMkamatyAdi kADhUNataridassa savvalahu micchatta gatUNa jahaNNuvvellaNakAlambhatare tadubhayamuvvelliya carimaphAlipadaNANatarasamae sammatta paDivaNNassa vidiyasamayammi tadatara parisamattidasaNAdo / jayadha0
Page #441
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 58] bhujAkArasthitisaMkrama-nAnAjIvApekSayAkAla-nirUpaNa 333 193. NANAjIvehi bhNgvico| 194. micchattassa savvajIvA bhujagArasaMkAmagA ca appayarasaMkAmayA ca avaTThidasaMkAmayA ca / 195. sammatta-sammAmicchattANaM sattAvIsa bhaMgA / 196. sesANaM micchttbhNgo| 197. Navari avattavyasaMkAmayA bhajiyavvA / 198. NANAjIvehi kAlo / 199. micchattassa bhujagAra-appadara-avahidasaMkAmayA kevaciraM kAlAdo hoti ? 200. savvaddhA / 201. sammatta-sammAmicchattANaM bhujagAra-avahidaavattavyasaMkAmayA kevaciraM kAlAdo hoti ? 202. jahaNNeNeyasamyagmithyAtvake bhujAkAra, avasthita, alpatara aura avaktavya saMkramaNakA utkRSTa antarakAla dezona ardhapudgalaparivartana hai // 189-192 // . cUrNisU0-aba bhujAkArAdi saMkramaNokA nAnA jIvokI apekSA bhaMgavicaya kahate haiN| sarva jIva mithyAtvake bhujAkAra-saMkrAmaka hai, alpatara-saMkrAmaka hai, aura avasthita saMkrAmaka hai / samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtvake bhujAkArAdi saMkramaNa-sambandhI sattAIsa bhaMga hote hai / zeSa paJcIsa kaSAyoke bhujAkArAdi saMkramaNa-sambandhI bhaMga mithyAtvake samAna hote haiM / kevala avaktavya-saMkrAmaka bhajitavya haiM // 193-187 / / vizeSArtha-samyagmithyAtva aura samyaktvaprakRtike sattAIsa bhaMgokA spaSTIkaraNa isa prakAra hai-ina dono karmoMke bhujAkAra, avasthita aura avaktavya saMkrAmaka jIva bhajitavya haiM, arthAt kadAcit hote haiM aura kadAcit nahIM / kintu alpatara-saMkrAmaka jIva niyamase hote haiN| isalie bhajitavya padoko viralana kara, unhe tiguNA karane para alpatara-saMkrAmaka rUpa dhruvapadake sAtha sattAIsa bhaMga ho jAte hai| cUrNisU0-aba bhujAkArAdisaMkamokA nAnAjIvoMkI apekSA kAlakA varNana karate haiM // 198 // zaMkA-mithyAtvake bhujAkAra, alpatara aura avasthita saMkramaNa karanevAle jIvokA kitanA kAla hai ? samAdhAna-sarva kAla hai // 200 / zaMkA-samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtvake bhujAkAra, avasthita aura avaktavyasaMkramaNa karanevAle jIvokA kitanA kAla hai 1 // 201 / / 1 kudo, micchattabhujagArAdisakAmayAgAmaNatajIvANa sdhvddhmvicchinnnnpvaahsruuvennaavtthaanndsnnaado| jayadha0 2 kudo, bhujagArAvaTThidAvattavvasa kAmayANa bhayaNijattaNAppayarasakAmayANa dhuvttdsnnaado| tado bhayaNijapadANi viralyi tiguNiya aNNoNNabhAse kae dhuvasahiyA sattAvIsa bhagA uppajati / jayadhadeg 3 micchattassAvattavvasakAmayA Nasthi / edesiM puNa avattavyasakAmayA atthi, te ca bhajiyavvA tti utta hoi / jayadha0 4 kudo; tisu vi kAlesu edesiM virahANuvalabhAdo / jayadha0
Page #442
--------------------------------------------------------------------------
________________ 334 kasAya pAhuDa sutta [5 saMkrama-arthAdhikAra samao / 203. ukkasseNa AvaliyAe asNkhejjdibhaago| 204. appayarasaMkAmayA savvaddhA / 205. sesANaM kammANaM bhujagAra-appayara-avaTTidasaMkAmayA kevaciraM kalAdo hoMti ? 206. savvaddhA / 207. avattavyasaMkAmayA kevaciraM kAlAdo hoMti ? 208. jahaNNaNeyasamaoM / 209. ukkasseNa saMkhejjA samayA / 210. Navari aNaMtANuvaMdhINamavattavyasaMkAmayA sammattabhaMgo / 211. NANAjIvehi aMtara / 212. micchattassa bhujagAra-appadara-avadvidasaMkAmayayaMtara kevacira kAlAdo hodi ? 213. Natthi aMtaraM / 214. sammatta-sammA samAdhAna-jaghanyakAla eka samaya aura utkRSTakAla AvalIkA asaMkhyAtavAM bhAga hai // 202-203 / / cUrNim 0-inhIM dono karmoM ke alpatarasaMkrAmaka jIva sarva kAla hote haiM / / 204 / / zaMkA-zeSa kA~ke bhujAkAra, alpatara aura avasthita saMkrAmakoMkA kitanA kAla hai ? // 205 / / samAdhAna-sarva kAla hai / / 206 / / zaMkA-mohanIyakI paccIsa prakRtiyoke avaktavyasaMkramaNakA kitanA kAla hai ? // 207 / / samAdhAna-jaghanyakAla eka samaya aura utkRSTakAla saMkhyAta samaya hai / kevala anantAnubandhI kaSAyoke avaktavya-saMkramaNakA kAla samyaktvaprakRtike samaya jAnanA cAhie / arthAt cAritramohanIyakI sabhI prakRtiyoke avaktavya saMkramaNakA jaghanyakAla eka samaya aura utkRSTakAla AvalIkA asaMkhyAtavaoN bhAga hai / / / 208-210 // cUrNisU0-aba nAnA jIvokI apekSA bhujAkArAdi saMkramaNokA antara kahate haiM // 211 // zaMkA-mithyAtvake bhujAkAra alpatara aura avasthita saMkramaNa karane vAlokA kitanA antarakAla hai 1 // 212 // samAdhAna-mithyAtvake bhujAkAra,alpatara aura avaktavya saMkrAmakokA kabhI antara nahIM hotA hai // 213 // 1 doNhamedesi kammANameyasamaya bhujagArAdisakAmayatteNa pariNadaNANAjIvANa vidiyasamae savvesimeva sakAmayapanAyapariNAme taduvaladdhIdo / jayadha0 2 kudo; NANAjIvANusaMdhANeNa tesimettiyamettakAlAvaThANovalamATo | jayadha0 3 kudo; micchAiTThi-sammAiTThINaM pavAhassa tadappavarasakAmayassa tisu vikAlesu nnirtrmvtttthaannovlbhaado| jayadha0 4 savva kAlamavicchiNNasarUveNeTesiM satANasa samavaTThANAdo / jayava0 5 uvasAmaNAdo parivaDidANamaNaNusavidasatANANametya jahaNNakAlasabhayo / tesi ceva sakhejavAramaNusadhidasatANANamavaTThANakAlo / jayadha 6 jaddaNNeNeyasamao, ukasseNAvaliyAe asakhejadibhAgo iccedeNa bhedAbhAvAdo / jayadha0
Page #443
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 58] bhujAkArasthitisaMkrama-alpavahutva-nirUpaNa 335 micchattANaM bhujagAra-avattavyasaMkAyayaMtaraM kevaMciraM kAlAdo hodi ? 215. jahaNNeNeyasamao / 216.ukkasseNa cauvIsamahoratte sAdireye' / 217 appayarasaMkAmayaMtaraM Natthi aMtaraM / 218.avadvidasaMkAmayaMtaraM jahaNNeNeyasamayo / 219. ukkasseNa aMgulassa asaMkhejjadibhAgo / 220. aNaMtANubaMdhINaM avattavyasaMkAmayaMtaraM jahaNNeNeyasamao / 221. ukkasseNa cauvIsamahoratte sAdireye / 222. sesANaM kammANamavattavyasaMkAmayaMtaraM jahaNNeNeyasamao / 223. ukasseNa saMkhejjANi vassasahassANi / 224. solasakasAyaNavaNokasAyANaM bhujagAra-appadara-avaDhidasakAmayANaM Nasthi aMtaraM / 225. appAbahuaM / 226. savvatthovA picchattabhujagArasaMkAmayA~ / 227. zaMkA-samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtvake bhujAkAra aura abaktavya-saMkramaNa karanevAle jIvokA antarakAla kitanA hai ? / / 214 / / samAdhAna-jaghanya antarakAla eka samaya aura utkRSTa antarakAla kucha adhika cauvIsa ahorAtra ( dina-rAta ) hai // 215-216 // cUrNisU0-ukta donoM prakRtiyoke alpatara-saMkramaNa karanevAlokA kabhI antara nahIM hotA / inhIM dono prakRtiyoke avasthita saMkramaNa karanevAlokA jaghanya antarakAla eka samaya aura utkRSTa antarakAla aMgulake asaMkhyAtaveM bhAgapramANa hai / anantAnubandhI kaSAyoke avaktavyasaMkrAmakokA jaghanya antarakAla eka samaya aura utkRSTa antarakAla kucha adhika caubIsa ahorAtra hai| zepa karmoMke avaktavyasaMkrAmakokA jaghanya antarakAla eka samaya aura utkRSTa antarakAla saMkhyAta sahasra varSa hai| solaha kaSAya, aura nava nokapAyoke bhujAkAra, alpatara aura avasthita saMkrAmakokA antara nahI hotA hai // 217-224 // cUrNisU0-aba bhujAkArAdi saMkramaNa karanevAle jIvoMkA alpabahutva kahate haimithyAtvake bhujAkAra-saMkrAmaka sabase kama hai| isase avasthita-saMkrAmaka asaMkhyAtaguNita 1 kudo, ettieNukkassatareNa viNA payadabhujagArAvattavvasa kAmayANa puNarubhavAbhAvAdo / jayagha0 2 sammatta-sammAmicchattaTidisatakammAdo samayuttaramicchattachidisatakammiyANa kettiyANa pi jIvANa vedayasammatta ppattividiyasamae vivakkhiyasakramapajAeNa pariNamiya tadaNatarasamae ataridANa puNo aNNajIvehi tadaNaMtarovarimasamae avadipajAyapariNadehi aMtaravocchede kade taduvalabhAdo / jayagha0 3 ettieNukkassatareNa viNA samayuttaramicchattaTThidisatakammeNa sammattapaDilabhassa dullahattAdo / kudo eva ? dusamayuttarAdimicchattachidiviyappANa sakhejasAgarovamakoDAkoDipamANANa sammatta-sammAmicchattabhujagArasakamaheUNa bahulasabheveNa tattheva NANAjIvANa pAeNa scrnnovlbhaado| tado tehiM chidiviyappehi bhUyo bhUyo sammatta paDivajamANaNANAjIvANameso ukkassatarasabhavo daTThayo / jayadha0 4 kudo, savvaddhamedesu aNatassa jIvarAsissa jahApavibhAgamavANadasaNAdo / jayadha0 5 kudo; dusamayasacidattAdo / jayadha0 * tAmrapatravAlI pratimeM isase Age 'kevacira kAlAdo hodi' itanA pATha aura adhika mudrita hai / (dekho pR0 1092 ) para TokAko dekhate hue vaha nahIM honA cAhie / tADapatrIya pratise bhI usakI puSTi nahIM huI hai|
Page #444
--------------------------------------------------------------------------
________________ 336 kasAya pAhuDa sutta [5 saMkrama-arthAdhikAra avaTThidasaMkAmayA asaMkhejjaguNA / 228. appayarasaMkAmayA saMkhejaguNA / 229. sammatta-sammAmicchattANaM savvatthovA avahida saMkAmayA~ / 230. bhujagArasaMkAmayA asaMkhejjaguNA / 231. avattavyasaMkAmayA asaMkhejjaguNA / 232. appayarasaMkAmayA asaMkhejjaguNA / 233. aNaMtANuvaMdhINaM savvatthovA avattavyasaMkAmayA~ / 234. bhujagArasaMkAmayA aNaMtaguNA / 235. avaDidasaMkAmayA asaMkhejjaguNA / 236. appayarasaMkAmayA saMkhejjaguNA / 237, evaM sesANaM kammANaM / hai / inase alpatara saMkrAmaka saMkhyAtaguNita haiM // 225-228 // cUrNisU-samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtvake avasthita-saMkrAmaka sabase kama hai / inase bhujAkAra-saMkrAmaka asaMkhyAtaguNita hai / inase avaktavya-saMkrAmaka asaMkhyAtaguNita hai / inase alpatara-saMkrAmaka asaMkhyAtaguNita haiM // 229-232 // cUrNim 0-anantAnuvandhI kapAyoke avaktavya-saMkrAmaka sabase kama hai| inase bhujAkAra-saMkrAmaka anantaguNita hai / inase avasthita-saMkrAmaka asaMkhyAtaguNita hai / inase alpatara-saMkrAmaka saMkhyAtaguNita hai // 232-236 // __cUrNisU0-isI prakArase zepa karmoMke bhujAkArAdi-saMkrAmakokA alpavahutva jAnanA cAhie // 237 // 1 kudo; atomuhuttasaciyattAdo / jayadha0 2 jaivi appayarasakamakAlo vi atomuhuttametto ceva, to vi tatkAlasaMcidajIvarAsissa pubillasacayAdo sakhe jaguNatta Na virujjhade, satassa heTTA sakheDjavAramavahidahidivadhesu pAdekamatomuhuttakAlapaDibaddhesu pariNamiya sai satasamAgavaNa sanvesiM jIvANa pariNamaNadasaNAdo | jayadha0 3 kudo; samayuttaramicchattaDhidisatakammeNa vedayapummatta paDivajjamANajIvANamaidullahattAdo / jayadha0 ____ 4 doNhamedesimeyasamayasacidatta sate kudo esa visarisabhAvo tti NAsakaNija, tatto edassa visayabahuttovalabhAdo / ta katha ? avaDhidasakamavisao Niruddha yahidimeto; samayuttaramicchattachidisatakammAdo aNNasya tadabhAvaNiNNayAdo / bhujagArasakamo puNa dusamayuttarAdichidiviyappesu sakhejasAgarovamapamANAvacchiNNesu appaDiyapasaro / tado tesu ThAidUNa vedayasammattamuvasamasammatta ca paDivajamANo jIvarAsI asakhenaguNo tti NippaDibadhameda / jayadha0 5 mujagArasakAmayarAsIdo addhapogalapariyakAlabhatarasacidaNissatakammiyarAsiNissadassAvattavya saMkAmayarAsissa asakhejaguNatta visaMvAdAbhAvAdo / jayava0 6 avattabyasakAmayarAsI uvasamasammAiTThiINamasakhenadibhAgo / eso vuNa uvasamavedagasammAiiiTharAsI sabo ubvellamANamicchAiTiTharAsI ca, tado asakhejaguNo jAdo / jayadha0 7 kudo palidovamAsaMkhejabhAgapamANattAdo / jayadha0 8 kuTo; savvajIvarAsissa asakheja bhAgapamANattAdo / jayadha0 9 kudo; sadhajIvarAsitsa sakhenabhAgapamANattATo / jayadha0 10 avaTThidasaMkamavaTThANakAlAdo appayarasaMkamapariNAmakAlassa sakhejaguNattAdo / jayadha0
Page #445
--------------------------------------------------------------------------
________________ 337 gA058] sthitisaMkrama-padanikSepa-svAmitva-nirUpaNa __238. padaNikkheve tattha imANi tiNi aNiyogaddArANi samuktittaNA sAmittamappAbahuraM ca / 239. tattha samukkittaNA-savvAsi payaDINamukkassiyA vaDDI hANI avaTThANaM ca asthi / 240. evaM jahaNNayassa vi NedavyaM / 241. sAmittaM / 242. micchatta solasakasAyANamukkassiyA vaDDI kassa ? 243. jo cauhANiyajavamajjhassa uvari aMtokoDAkoDiTThidi aMtomuhuttaM saMkAmemANo so savvamahataM dAhaM gado ukassahidi pabaddho tassAvaliyAdIdassa tassa ukkassiyA vaDDI / 244. tasseva se kAle ukssymvtttthaannN'| 245. ukkassiyA hANI kassa ? 246.jeNa ukkassaTidikhaMDayaM dhAdidaM tassa ukkassiyA hANI / 247. jamukkaspadvidikhaMDayaM taM thovaM / jaM savvamahaMta dAhaM gado ti bhaNidaM, taM visesAhiyaM / 248. cUrNisU0-padanikSepame ye tIna anuyogadvAra hote haiM-samutkIrtanA, svAmitva aura alpabahutva / unameM samutkIrtanA isa prakAra hai-sabhI prakRtiyokI utkRSTa vRddhi, hAni aura avasthAna hote hai| isI prakAra jaghanyakA bhI varNana karanA cAhie / arthAt sabhI prakRtiyoke jaghanya vRddhi, hAni aura avasthAna hote hai / / 238-240 // cUrNisU0-aba svAmitvako kahate hai // 241 // zaMkA-mithyAtva aura solaha kapAyokI sthitisaMkramaNa-viSayaka utkRSTa vRddhi kisake hotI hai ? // 242 // samAdhAna-jo jIva catuHsthAnika yavamadhyake Upara antaHkor3Akor3IpramANa sthitiko saMkramaNa karatA huA antarmuhurta taka sthita thA, vaha utkRSTa saMklezake vazase sarva mahAn dAhako prApta huA aura usane ukta karmoMkI utkRSTa sthitikA bandha kiyA, usake eka AvalIkAla vyatIta honepara prakRta karmoMkI sthitisaMkramaNa-viSayaka utkRSTa vRddhi hotI hai / / 243 // ___ cUrNisU0-usa hI jIvake anantarakAlameM arthAt utkRSTa vRddhi honeke dUsare samayameM ukta karmoMkA sthitisaMkramaNa-sambandhI utkRSTa avasthAna hotA haiM // 244 // zaMkA-mithyAtva aura solaha kaSAyokI utkRSTa hAni kisake hotI hai ? // 245 / / samAdhAna-jisane utkRSTa sthitikAMDakakA ghAta kiyA hai, usake prakRta karmoMkI sthitisaMkramaNa-viSayaka utkRSTa hAni hotI hai // 246 // cUrNisU0-jo utkRSTa sthitikAMDaka hai, vaha alpa hai aura jo sarva mahAna dAha-gata * tAmrapatravAlI pratime 'atomuhuttaM pATha nahIM hai / (dekho pR0 1095 ) para TIkAke anusAra sUtra meM yaha pATha honA cAhie / 1 kudo ukkassavuDIe aviNaTTasarUveNa tatthAvaTThANadasaNAdo / jayadhadeg 2 tatthukkassadvidikhaDayamettassa TThidisakamassa eksarAheNa prihaannidsnnaado| kettiyamette ca tamukkassachidikhaDaya ? atokoDAkoDiparihINakammaThidimettakkassavuDDhIdo kiMcUNapamANattAdo / jayadha0 3 jamukkassachidikaMDayamukkassahANIe visaIkayaM taM thovN| jaM puNa ukassavadiparUvaNAe savvamahaMta dAhaM gado tti bhaNida ta visesAhiyaM ti vutta hoi / kettiyametto viseso 1 atokoDAkoDimetto / jayadha0
Page #446
--------------------------------------------------------------------------
________________ 338 kasAya pAhuDa sutta [5 saMkrama-arthAdhikAra edamappAyahuassa sAhaNaM / 249. evaM NavaNokasAyANaM / 250. Navari kasAyANapAbaliyUNamukkassadvidi paDicchidUNAvaliyAdIdassa tassa ukkassiyA baDDI / 251. se kAle ukkassayamavaTThANaM / 252. sammatta-sammAmicchattANamukkassiyA vaDDI kassa 1 253. vedagasammattapAoggajahaNNahidisaMtakammio micchattassa ukssadvidi baMdhiyaNa dvididhAdamakAUNa aMtosuhutteNa sammattaM paDivaNNo tassa vidiyasamayasammAidvissa ukkasmiyA vaDDI / vRddhi kahI hai, vaha vizeSa adhika hai| yaha kathana vakSyamANa alpavahutvakA sAdhana hai // 247-248 // vizepArtha-Upara jo mithyAtva aura solaha kapAgokI sthitisaMkramaNa-viSayaka vRddhi - hAnikA nirUpaNa kiyA gayA hai aura antame jo usakA alpavahutva batAyA gayA hai, usakA spaSTIkaraNa yaha hai ki prakRta karmoMkI sthitisaMkramaNa-gata utkRSTa vRddhikA pramANa antaHkoDAkoDIparihIna karmasthitimAtra hai / tathA utkRSTa hAnikA pramANa utkRSTa sthitikAMDaka-pramANa hai| utkRSTa hAnise utkRSTa vRddhi vizeSa adhika hai, yahA~ vizeSa adhikakA pramANa antaHkoDAkoDImAtra jAnanA caahie| cUrNim 0-isI prakAra nava nokaSAyoke sthitisaMkramaNa-viSayaka vRddhi, hAni aura avasthAnakI prarUpaNA karanA cAhie / vizeSatA kevala yaha hai ki kaSAyokI eka AvalI kama utkRSTa sthitiko grahaNa karake AvalIkAla vyatIta karanevAle jIvake nava nokapAyokI utkRSTa vRddhi hotI hai / ( kyoki nokaSAyokA svamukhase sthitibaMdha nahIM hotA hai / ) aura usake dvitIya samayame utkRSTa avasthAna hotA hai // 249-251 // zaMkA-samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtvakI utkRSTa vRddhi kisake hotI hai ? / / 252 / / samAdhAna-vedakasamyaktvako prApta karaneke yogya jaghanya sthitikI sattAvAlA (ekendriyose AyA huA ) jo jIva mithyAtvakI utkRSTa sthitiko bA~dha karake aura sthitighAtako nahIM karake antarmuhUrtakAla dvArA samyaktvako prApta huA, usa dvitIya samayavartI samyagdRSTi jIvake ukta dono prakRtiyokI utkRSTa vRddhi hotI hai // 253 // 1 kudo evaM kIrade ceNa, samuheNedesiM cAlIsasAgarovamakoDAkoDINa baMdhAbhAveNa kasAyukkassaThidi. paDiggahamuheNa tahA sAmittavihANAdo / tado badhAvaliyUNaM kasAyaTidimukkassiyaM sagapAoggatokoDAkoDiTThidisaMkame paDicchiyUNa saMkamaNAvaliyAdikaMtassa payadasAmittamidi vutta | xxx NavusayavedAraisogabhayaduguMchANamukkasachidivuDDhI avaThThANaM ca vIsasAgarovamakoDAkoDIo plidovmaaskhejbhaagbhhiyaao| kudoH kasAyANamukkassaThidivaghakAle tesi pi rUvUNAbAhAkaMDaeNUNavIsasAgarovamakoDAkoDimetta-ThidivaMdhassa duppaDisehattAdo | jayadha0 2 ettha vedayapAoggajahaNNachidisatakammio NAma duviho-kiMcUNasAgarovamachidisatakammio tappudhattamettachidisatakammio ca / ettha puNa sAgarovamamettahidieiMdiyapacchAyado ghettavyoH ukssavaDDhIe pvdttaado|x x x tattha yovUNasAgarovamasakamAdo heTiThamasamayapaDibaddhattAdo tadUNasattarisAgarovamamettaTidisakamansa buDhidasaNAdo / javadha'
Page #447
--------------------------------------------------------------------------
________________ 339 gA0 58 ] sthitisaMkrama-padanikSepa-svAmitva-nirUpaNa 254. hANI micchttbhNgo| 255. ukassayamavaTThANaM kassa ? 256. puvvuppaNNAdo sammattAdo samayuttaramicchattahidisaMtakammio sammattaM paDivaNNo tassa vidiyasamayasammAiDissa ukkassayamavaTThANaM / 257 etto jahaNNiyAe* / 258. sammatta-sammAmicchattavajjANaM jahaNiyA vaDDI kassa 1 259. appappaNo samayUNAdo ukkassa hidisaMkamAdo ukassahidi saMkamemANayassa tassa jahaNiyA vddddii'| 260. jahaNiyA hANI kassa ? 261 tappAoggasamayuttarajahaNNahi disaMkamAdo tappAoggajahaNNahidi saMkamamANayassa tassa jahaNiyA hANI / cUrNisU0-ukta dono prakRtiyoke sthitisaMkramaNa-vipayaka hAnikI prarUpaNA mithyAtvake samAna jAnanA cAhie // 254 // zaMkA-samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtvakA sthitisaMkramaNa-viSayaka utkRSTa avasthAna kisake hotA hai ? // 255 // samAdhAna-jo jIva pUrvokta prakArase samyaktvako utpanna kara ( aura mithyAtvame jAkara ) samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtvake sthitisattvase (eka samaya adhika mithyAtvakI sthitiko bA~dhakara ) samayottara mithyAtvasthitisatkarmika hokara samyaktvako prApta huA, usa dvitIya samayavartI samyagdRSTike ukta donoM karmoMkA utkRSTa avasthAna hotA hai // 256 // cUrNisU0-ava isase Age sarva karmoMke jaghanya vRddhi, hAni aura avasthAnake svAmitvakI prarUpaNA kI jAtI hai // 257 / / zaMkA-samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtvako chor3akara zepa saba karmoMkI jaghanya vRddhi kisake hotI hai ? // 258 // samAdhAna-apane apane eka samaya kama utkRSTa sthitisaMkramaNase utkRSTa sthitikA saMkramaNa karanevAle jIvake usa usa karmakI jaghanya vRddhi hotI hai / / 259 / / zaMkA-pUrvokta karmokI jaghanya hAni kisake hotI hai ? // 26 // samAdhAna-tattatprAyogya eka samaya adhika jaghanyasthitisaMkramaNase tattatprAyogya jaghanya sthitiko saMkramaNa karanevAle jIvake usa-usa karmakI jaghanya hAni hotI hai / / 261 // * tAmrapatravAlI pratimeM 'jahaNiyA' itanA hI pATha mudrita hai / ( dekho pR0 1097) 1 tattha paDhamasamayasakatamicchattaTiThadisatakammassa vidiyasamae galidAvasiThassa paDhamasamayasammattasammAmicchattaThidisakamapamANeNAvaThANadasaNAdo / jayadha0 / 2 ta katha 1 samayUNukkasahidi badhiyUNa tadaNatarasamae ukassachidi badhiya baMdhAvaliyavadikkata sakAmeto heTThimasamayUNachidisakamAdo samayuttaraM sakAmedi / tado tassa jahaNiyA vaDDhI hodi; eyaTThiAdamattassava tattha vuDDhidasaNAdo / udAharaNapadasaNaTThamedaM parUvida, tado savvAsu ceva TThidIsu samayuttaravadhavaseNa jahaNiyA vaDDhI aviruddhA parUveyavvA / jayadhaH / ..3 samayuttaradhuvaTThidi saMkAmedumADhato, tassa jahaNiyA hANI, eyaThidimettasseva tattha hANidasaNAdo / jayadha0
Page #448
--------------------------------------------------------------------------
________________ 340 kasAya pAhuDa sutta [5 saMkrama-arthAdhikAra 262. eyadaratthamavaTThANa / 263. sammatta-sammAmicchattANaM jahaNiyA vaDDI kassa 1 264. puvvuppaNNasammattAdo dusamayuttaramicchattasaMtakasmio sammattaM paDivaNNo tassa vidiyasamayasammAidvissa jahaNiyA vaDDI' / 265, hANI sesakasmabhaMgo / 266. avtthtthaannmukkssaNgo| 267. appAbahuaM / 268. micchatta-solasakasAya-itthi-purisaveda-hassa-radINaM savvatthovA ukkassiyA hANI / 269.vaDDI avaThThANaM ca dovi tulhANi visesAhiyANi / 270. sammatta-sammAmicchattANaM savvatthopo avtttthaannsNkoN| 271. hANisaMkamo asaMkhejjaguNoM / 272. vaDvisaMkamo visesAhioM / 273. Nava'sayaveda-arai-soga-bhaya cUrNisU0-una hI pUrvokta karmoMkI antamuhUrtakAla taka avasthita utkRSTa vRddhi yA hAnimeMse kisI eka sthitime jaghanya avasthAna pAyA jAtA hai / yahA~ itanA vizeSa jAnanA cAhie ki ye jaghanya vRddhi, hAni aura avasthAna eka sthitimAtra hI hote hai / / 262 / / zaMkA-samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtvakI jaghanya vRddhi kisake hotI hai ? / / 263 // samAdhAna-pUrvotpanna samyaktvase ( girakara aura do samaya adhika mithyAtvakI sthitiko vA~dha kara ) dvisamayottara mithyAtvasatkarmika hokara jo samyaktvako prApta huA hai usa dvisamayavartI samyagdRSTike ukta donoM karmoMkI jaghanya vRddhi hotI hai // 264 // cUrNisU0-ukta dono karmoMkI hAni zepa karmoMkI hAnike samAna jAnanA cAhie dono karmoMkA avasthAna apane-apane utkRSTa avasthAnake sadRza hotA hai // 265-266 / / cUrNisU0-ava upayukta utkRSTa jaghanya vRddhi, hAni aura avasthAna saMkramaNoke pramANakA nirNaya karaneke lie alpabahutva kahate hai-mithyAtva, solaha kapAya, strIveda, purupaveda, hAsya aura rati, ina karmoMkI utkRSTa hAni sabase kama hotI hai| ina karmoMkI utkRSTa hAnise inhI karmoM kI vRddhi aura avasthAna ye donoM paraspara tulya aura vizepa adhika haiM // 267-269 / / cUrNisU0-samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtva, ina donoM karmoM kA avasthAna-saMkramaNa sabase kama hai| isase inhI karmoMkA hAni-saMkramaNa asaMkhyAtaguNA hai aura isase vRddhisaMkramaNa vizeSa adhika hai / / 270-272 / / 1 katha tAva vaDDIe avaThANasabhavo ? vuccade-samayUNukkassaTidisaMkamAdo ukkassachidisa kameNa vaDDhidassa atomuhuttamavadivadhavaseNa tatthevAvaTThANe Natthi viroho / jayadha0 2 kudo; vedagasammattaggahaNapaDhamasamae dusamayuttaramicchattachidi paDicchiya tatthevAdhaTThidIe Nise. yameta gAliya vidiyasamae paDhamasamayasakamAdo samayuttara sakAmemANayammi jahaNNavuDDhIe eyasamayametto muva. laMbhAdo / jayadha0 3 kudo; atokoDAkoDiparihINasattari-cAlIsasAgarovamakoDAkoDipamANattAdo / jayadha0 4 kettiyametto viseso ? aNtokoddaakoddimetto| 5 eyaNiseyapamANattAdo / jayava0 6 ukkssdvidikhddypmaannttaado| 7 kettiyametteNa ? atokoDAkoDimetteNa | jayadha0
Page #449
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 58] sthitisaMkrama-buddhi-nirUpaNa 341 duguMchANaM savvatthovA ukkassiyA vaDDI avaTThANaM ca 274. hANisaMkamo visesaahio| 275. etto jahaNNayaM / 276. savvAsi payaDINaM jahaNiyA vaDDI hANI avaTThANa-TThidisaMkamo tullo| evaM padaNikkhevo smtto| 277. vaDDIe tiNi aNiogaddArANi / 278. samukittaNA parUvaNA appAbahue tti / 279. tattha samukittaNA / 280, taM jahA / 281. micchattassa asaMkhejjabhAgavaDDi-hANI saMkhejjabhAgavaDi-hANI saMkhejjaguNavaDDi-hANI asaMkhejjaguNahANI avaTThANaM ca / 282. avattavyaM nntthi| 283. sammatta-sammAmicchattANaM cauntrihA vaDDI cauvvihA hANI avaThThANamavattavyayaM ca / 284. sesakammANaM micchattabhaMgo / 285. Navari avattavyayamatthiM / cUrNisU0-napuMsakaveda, arati, zoka, bhaya aura jugupsA, ina karmoM kI utkRSTa vRddhi aura avasthAna saMkramaNa sabase kama hai aura hAnisaMkramaNa vizeSa adhika hai / / 273-274 // cUrNisU0-aba isase Age jaghanya alpavahutva kahate hai-sabhI prakRtiyokI jaghanya sthitikA vRddhisaMkramaNa, hAnisaMkramaNa aura avasthAnasaMkramaNa paraspara tulya hai / / 275-276 / / isa prakAra padanikSepa samApta huaa| cUrNisU-padanikSepake vizeSa kathana karanerUpa vRddhimeM tIna anuyogadvAra hai-samutkIrtanA, prarUpaNA aura alpavahutva / unamese pahale samutkIrtanA kI jAtI hai| vaha isa prakAra haimithyAtvakI asaMkhyAtabhAgavRddhi hotI hai, asaMkhyAtabhAgahAni hotI hai, saMkhyAtabhAgavRddhi hotI hai, saMkhyAtabhAgahAni hotI hai, saMkhyAtaguNavRddhi hotI hai, saMkhyAtaguNahAni hotI hai, asaMkhyAtaguNahAni hotI hai aura avasthAna bhI hotA hai| kintu mithyAtvakA avaktavyasaMkramaNa nahIM hotA hai // 277-282 / / __ cUrNisa0-samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtvakA cAra prakArakI vRddhirUpa, cAra prakArakI hAnirUpa saMkramaNa tathA avasthAnasaMkramaNa aura avaktavyasaMkramaNa hotA hai / zeSa karmoMkA saMkramaNa mithyAtvake samAna jAnanA cAhie / arthAt solaha kapAya aura nava nokapAryoMkA tIna vRddhirUpa aura cAra hAnirUpa saMkramaNa aura avasthAna saMkramaNa hotA hai| kevala itanA vizepa hai ki ina karmoMkA avaktavyasaMkramaNa hotA hai / / 283-285 // 1 kudo, edesimukkassavaDDhIe avaThThANassa ca palidovamAsakhejabhAganbhahiyavIsasAgarovamakoDAkoDipamANattadasaNAdo / jayadha 2 kettiyametteNa ? atokoDAkoDiparihINavIsasAgarovamakoDAkoDimettaNa | jayagha0 3 kudo, savvapayahINa jahaNNavaDi-hANi-avahANANameyaTidipamANattAdo / jayadha0 4 kudo, asakamAdo tassa sakamapavuttIe sambaddhamaNuvalaMbhAdo / jayadha0 5 visajoyaNApuvvasajoge savvovasAmaNApaDivAde ca tassabhavo atthi tti eso viseso| aNNa ca purisaveda-tiNha sajalaNANamasakhejja guNavaDhisabhavo vi asthi, uvasamaseDhIe appApaNo NavakabadhasaMkamaNAvatthAe kAla kAUNa devesuvavaNNayasmi taduvaladdhIdo / jayadha
Page #450
--------------------------------------------------------------------------
________________ 342 kasAya pAhuDa sutta [5 saMkrama-arthAdhikAra 286. parUvaNA edAsi vidhiM pudha pudha uvasaMdarisaNA parUvaNA NAma / 287. appaabhuaN| 288.savvatthovA micchattassa asNkhejjgunnhaannisNkaamyaa| 289. saMkhejjaguNahANisaMkAmayA asaMkhejjaguNA' / 290. saMkhejjabhAgahANisaMkAmayA saMkhejjaguNA / 291. saMkhejjaguNavaDDisaMkAmayA asNkhejgunnaa| 292 saMkhejjabhAgavaDDisaMkAmayA saMkhejjaguNA / 293. asaMkhejjabhAgavaDDisaMkAsayA aNaMtaguNAM / 294. avaTThidasaMkAmayA asaMkhejjaguNA / 295. asaMkhejjamAgahANisaMkAmayA saMkhejjaguNAM / cUrNi sU0-aba prarUpaNA anuyogadvAra kahate haiM / ina uparyukta vRddhi, hAni AdikI vidhike pRthak-pRthak vipaya-vibhAgapUrvaka dikhalAneko prarUpaNA kahate hai // 286 // cUrNisU0-ava vRddhi-hAni Adike saMkramaNasambandhI alpavahutvako kahate hai / mithyAtvake asaMkhyAtaguNahAni-saMkrAmaka sabase kama hai| inase saMkhyAtaguNahAni-saMkrAmaka asaMkhyAtaguNita hai / inase saMkhyAtabhAgahAni-saMkrAmaka saMkhyAtaguNita haiN| inase saMkhyAtaguNavRddhi-saMkrAmaka asaMkhyAtaguNita hai| inase saMkhyAtabhAgavRddhi-saMkrAmaka saMkhyAtaguNita hai / inase asaMkhyAtamAgavRddhi-saMkrAmaka anantaguNita haiM / inase avasthita-saMkrAmaka asaMkhyAtaguNita haiM / inase asaMkhyAtabhAgahAni-saMkrAmaka saMkhyAtaguNita hai // 287-295 // 1 kudo; dasaNamohakkhavayajIve motta Na estha tadasabhavAdo / jayadha 2 kudo, saNNipaMciMdiyarAsissa asaMkhejabhAgapamANattAdo / jayadha0 3 kudo; saMkhejaguNahANipariNamaNavArehito sakhejabhAgahANi pariNamagavArANa sakhejaguNattu valaMbhAdo / Na cedamasiddha tivvavisohIhiMto madavisohINa pAeNa sabhavadasaNAdo / nayadha0 4 ettha kAraNa-sakhejamAgahANIe saNNipaciMdiyarAsI pahANo, sesajIvasamAsesu sakhejabhAgahANI kuNaMtANaM bahuvANamasabhavAdo | sakhejjaguNavaDDhI puNa paratthANAdo AgatUNa saNNipaciMdiesuppajjamANANa savvesimeva lavbhade / tahA eidiya-viyaliMdiyANamasaNipacidiesuvavajjamANANa sakhejjaguNavaDDhI ceva hoha / evameidiya-bIi diyANaM cauridiesu beidiya-tei diesu ca samuppajamANANamei diyANa sakhejaguNavaDDhiNiyamo vattabo / evamuppajamANAsesajIvarAsipamANa tasarAsissa asakhejjadibhAgo, tasarAsiM uvakkamaNakAleNa khaMDideyakhaDamettANa ceva paratthANAdo AgatUNa tatthuppajjamANANamuvalamAdo / tado paratyANarAsipAhammeNa siddhamedesi asakhejjaguNatta / jayadha0 5 ettha vi tasarAsI ceva paratthANAdo pavisatao pahANa, satthANe sakhejjabhAgavaDiDhasakAmayANa saMkhejjabhAgahANisaMkAmaehi sarisANamappahANattAdo / kiMtu paratthANAdo saMkhejjaguNavaDDhipavesaehito sakhe. jjabhAgavaDhipavesayA bahuA sakhejjaguNahINaThidisatakammeNa saha eidiehito NippidamANANa sakhejjabhAgahANiTidisatakammeNa saha tatto NippidamANe pekkhiUNa sakhejjaguNahINattAdo / 44 tado sakhejjaguNattamedesiM Na virujjhade / jayadha0 6 kudo; eidiyarAsissAsakhejabhAgapamANattAdo / dusamayAhiyAvaThThidAsaMkhejjamAgahANikAla. samAseNatomuhuttapamANeNe hadiyarAsimovaTTiya duguNide payadavaDhisakAmayA hoti ti siddhamedesimaNataguNatta / jayadha0 7 kudo eiMdiyarAsissa saMkhejabhAgapamANattAdo / jayagha0 8 kudo; avaThThANakAlAdo appayarakAlassa saMkhejjaguNattAdo / jayagha0
Page #451
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 58 ] sthitisaMkrama-vRddhi-alpabahutva-nirUpaNa 343 * 296. sammatta-sammAmicchattANaM savvatthovA asaMkhejjaguNahANisaMkAmayA' / 297. avaTThidasaMkAmayA asaMkhejjaguNA / 298. asaM khejjabhAgavaDDisaM kAmayA asaMkhejjaguNa / 299. asaMkhejjaguNavasiMkAmayA asaMkhejjaguNoM / 300 saMkhejjabhAgavaDDisaM kAmayA asaMkhejjaguNA' / 301. saMkhejjaguNavaddhisaMkAmayA saMkhejjaguNa / 302 saMkhejjaguNahANisaM kAmayA saMkhejjaguNA / 303 . saMkhejjabhAgahANisaMkAmayA saMkhejjaguNa / 304. avattavvasaMkAmayA asaMkhejjaguNA' / 305. asaMkhejjabhAgahANisaMkAmayA asaMkhejjaguNA " / cUrNisU0 - samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtva ke asaMkhyAtaguNahAnisaMkrAmaka sabase kama hai / inase avasthita saMkrAmaka asaMkhyAtaguNita hai / inase asaMkhyAta bhAgavRddhisaMkrAmaka asaMkhyAtaguNita hai / inase asaMkhyAtaguNavRddhisaMkrAmaka asaMkhyAtaguNita hai / inase saMkhyAtabhAgavRddhi-saMkrAmaka asaMkhyAtaguNita haiM / inase saMkhyAtaguNavRddhi saMkrAmaka saMkhyAtaguNita haiM / inase saMkhyAtaguNahAni - saMkrAmaka saMkhyAtaguNita haiM / inase saMkhyAtabhAgahAni-saMkrAmaka saMkhyAtaguNita haiM / inase avaktavya-saMkrAmaka asaMkhyAtaguNita haiM / inase asaMkhyAta bhAgahAni-saMkrAmaka asaMkhyAtaguNita hai // 296- 305 // vizeSArtha - sUtra naM0 303 kI TIkA karate hue A0 vIrasenane 'asaMkhejjaguNA' kahakara eka pAThAntarakA ullekha kiyA hai, aura usakA samAdhAna isa prakAra kiyA hai ki svasthAnakI apekSA to saMkhyAtaguNahAni - saMkrAmako se saMkhyAta bhAgahAni - saMkrAmaka saMkhyAtaguNita hI haiM, kintu anantAnubandhIkI visaMyojanA karanevAle samyagdRSTiyokI apekSA ve asaMkhyAtaguNita bhI hai / aisA kahakara unhone apanA yaha abhiprAya pragaTa kiyA hai ki yaha pAThAntara hI yahAeN pradhAnarUpase svIkAra karanA cAhie / 1 kudo; dasaNamohakkhavayasa khejajIve mottaNaNNattha tadasabhavAdo / jayadha0 2 kudo, palidovamAsaMkhejjabhAgapamANattAdo / Na cedamasiddha; avadipAoggasamayuttaramicchattadiTThadiviyapesu tettiyamettajIvANa sabhavadasaNAdo | jayagha0 3 ta jahA - avadasakamapAoggavisayAdo asakhejjabhAgavaDDhipAoggavisao asakhejjaguNo; avaTThidapAoggaTiTThadivisesesu pAdekka palidovamassa sakhejjadibhAgamettANa masa khejjabhAgavaDDhi viyappANamuppattidasaNAdo / tado visayabahuttAdo siddhamedesimasa khejjaguNatta / jayadha0 4 sacayakAlamAhappeNedesimasakhejjaguNatta / jayagha0 5 kiM kAraNa, puvvillavisayAdo edesiM visayassa asakhejjaguNattovalabhAdo / jayadha0 6 kAraNa - dohamedesiM vedagasammatta paDivajjamANarAsIpahANo / kiMtu sakhejjabhAgavaDDhivisayAdo vedagasammatta paDivajjamANajIvehiMto sakhejjaguNavaDDhi visayAdo vedagasammatta paDivajja mANajIvA sacayakAlamAhappeNa sakhejjaguNA jAdA | jayagha 7 kudo; tiSNivaDDhi avaTThANehiM gahiyasammattANamatomuhuttasacidANaM saMkhejjaguNahANIe pAoggattadasaNAdo | jayagha 8 kAraNamettha sugamaM, micchattappAtrahuasutte paruvidattAdo | jayadha0 9 kudo; addhapoggalapariyaDasacayAdo paDiNiyattiya NissaMtakammiyabhAveNa sammattaM paDivajjamANANamihaggahaNAdo / jayagha0 10 puvillAsesasaM kAmayA sammatta sammAcchitta- sataka mmiyANamasaMkhejjadibhAgo cevaH savvesimeya
Page #452
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDe sutta [ 5 saMkrama-arthAdhikAra 306. sesANaM kammANaM savvatthovA avatavyasaM kAmayA' / 307. asaMkhejjaguNahANisaMkAmayA saMkhejjaguNA / 308. sesasaMkAmayA micchattabhaMgo / evaM ThidisaMkamo samatto 344 1 cUrNisU0 - zepa paccIsa karmoMke avaktavya saMkrAmaka sabase kama haiM / inase asaMkhyAta - guNahAnisaMkrAmaka saMkhyAtaguNita hai / inase zeva saMkrAmakokA alpabahutva mithyAtva - saMkrAmaka alpatvake samAna hai / / 306-308 / / isa prakAra sthitisaMkramaNa adhikAra samApta huA / samayasa cittanbhuvagamAdo / ede vuNa tesimasakhe abhAgA, vesAgarovamakAlabhatare vedayasammAiTriTTharA sisacayasadIhukAla bhaMtara micchAiTisacayasahidasta pahANattAvalavaNAdo / tado asakhejjaguNA jAdA | jayadha0 1 anaMtAzutrINaM tAva palidovamasta saMkhejjabhAgamettA ukasseNeyasamayammi avattavvasakamaM kuNati / vArasakasAya - NavaNokasAyANaM puNa sakhejjA ceva uvasAmayA savvovasAmaNAdo parivaDiya avattavvasaMkama kuNamANA lammati tti savvatthottamedesiM jAda | jayadha0 2 aNatANutradhivisaMjoyaNAe carittamohakkhavaNAe ca dUrAva kiTTippahuDi sakhejjasahassa TridikhadayacaramaphAlI va mANajIvANa meyavi yappa paDivaddhAvattavtrasaMkAmarahito tahAbhAvasiddhIe pAiyattAdo / jayagha0
Page #453
--------------------------------------------------------------------------
________________ aNubhAga-saMkamAhiyAro 1. aNubhAgasaMkamo duviho mUlapayaDi-aNubhAgasaMkamo ca uttarapayaDi-aNubhAgasaMkamo ca' / 2. tattha aTThapadaM / 3. aNubhAgo okaDDido vi saMkamo, ukkaDido vi saMkamo, aNNapayaDiM NIdo vi saMkamo / anubhAga-saMkramAdhikAra aba guNadharAcAryake mukha-kamalase vinirgata 'saMkAmedi kadi vA' gAthAsUtrake isa tRtIya caraNameM nibaddha anubhAgasaMkramaNakA vivaraNa kiyA jAtA hai| cUrNisU0-anubhAgasaMkramaNa do prakArakA hai-mUlaprakRti-anubhAgasaMkramaNa aura uttaraprakRti-anubhAgasaMkramaNa / unake viSayame yaha arthapada haiM-apakarSita bhI anubhAgasaMkramaNa hotA hai, utkarSita bhI anubhAgasaMkramaNa hotA hai aura anya prakRtirUpase pariNata bhI anubhAgasaMkramaNa hotA hai // 1-3 // vizeSArtha-anubhAga nAma karmoM ke svakAryotpAdana yA phala-pradAna karanekI zaktikA hai / usake saMkramaNa arthAt svabhAvAntara karaneko anubhAgasaMkramaNa kahate hai| yaha svabhAvAntarAvApti tIna prakArase kI jA sakatI hai-phala denekI zaktiko ghaTAkara, bar3hAkara yA para prakRtirUpase parivartita kara / inameMse karmokI ATho mUlaprakRtiyoke anubhAgame para prakRtirUpasaMkramaNa nahIM hotA, kevala anubhAgazaktike ghaTAnerUpa apakarSaNasaMkramaNa aura bar3hAnerUpa utkapaNasaMkramaNa hotA hai| parantu uttaraprakRtiyome apakarSaNasaMkramaNa, utkarpaNasaMkramaNa aura paraprakRtisaMkramaNa ye tIno hI hote hai / 1 aNubhAgo NAma kammANa sgkjjuppaaynnsttii| tassa sakamo sahAvatarasakatI / so aNubhAgasakamA tti vuccai Ixxx tattha mUlapayaDimohaNIyasaNidAe jo aNubhAgo jIvammi mohuppAyaNasattilakSaNo tassa okaDaDukkaDDaNAvaseNa bhAvatarAvattI mUlapayaDiaNubhAgasakamo NAma / uttarapayaDINa ca micchattAdINamaNubhAgassa okaDDukkaDDaNaparapayaDisakamehi jo sattivipariNAmo so uttarapayaDiaNubhAgasakamo tti bhaNNade / jayadha0 2 tatthaTThapayaM umvaTTiyA va ovaTTiyA va avibhaagaa| __ aNubhAgasaMkamo esa annapagaI NiyA vAvi // 46 // kammapa0 anu0 sakama0 3 okaDido tAva aNubhAgo sakamavavaesa lahade, ahiyarasassa kammakkhadhassa tassa hINarasatteNa vipariNAmadasaNAdo; avasthAdo avasthatarasakatI sakamo tti / evamukkaDido aNNapayaDi NIdo vi sakamo, tattha vi putvaavtyaapriccaaennuttraavtthaavttidsnnaado| xxx aNNapayaDiM NIdo vi aNubhAgo sakamo tti eda taijjamaThapadamuttarapayaDivisaya ceva, mUlapayaDIe tdsbhvaado| jayadha0
Page #454
--------------------------------------------------------------------------
________________ 346 kasAya pAhuDa sutta [5 saMkrama-arthAdhikAra 4. okaDDaNAe parUvaNA / 5. paDamaphaddayaM Na okaDDijadi / 6. vidiyaphaddayaM Na okddddijjdi| 7 evamaNaMtANi phaddayANi jahaNiyA aicchAvaNA, tattiyANi phaddayANi Na okaDDijjaMti / 8. aNNANi aNaMtANi phaddayANi jahaNNaNikkhevamettANi ca Na okaDDijjaMti / 9. jahaNNao Nikkhevo jahaNiyA aicchAvaNA ca tattiyamettANi phaddayANi AdIdo adhicchidaNa taditthaphaddayamokaDDijjaI / 10. teNa paraM savvANi phaddayANi okaDDijati / 11. ettha appAbahuaM / 12. savvatthovANi padesaguNahANihANaMtaraphaddayANi / cUrNisU0-inameMse pahale apakarpaNA yA apavartanArUpa saMkramaNakI prarUpaNA kI jAtI hai-prathama spardhaka apakarpita nahIM kiyA jA sakatA / dvitIya spardhaka apakarpita nahIM kiyA jA sakatA / isa prakAra ananta spardhaka apakarSita nahIM kiye jA sakate, jinakA ki pramANa jaghanya atisthApanA jitanA hai| isI prakAra inase Ageke jaghanya nikSepamAtra anya ananta spardhaka bhI apakarpita nahIM kiye jA sakate / Adi spardhakase lekara jaghanya nikSepa aura jaghanya atisthApanAkA jitanA pramANa hai, utane spardhaka atikrAnta karake jo iSTa spardhaka prApta hotA hai, vaha apakarpita kiyA jA sakatA hai aura usase paravartI sarva spardhaka apakarpita kiye jA sakate haiM // 4-10 // vizeSArtha-Uparake spardhakoke anubhAgakA apakarSaNa karake nIce jina spardhakome use nikSipta kiyA jAtA hai, unhe nikSepa kahate haiM, aura Adi spardhakase lekara nikSepake prathama spardhakake pUrvatakake jina spardhakoke vaha apakarpita anubhAgazakti nikSipta nahIM kI jAtI aura na jinakA apakarpaNa hI kiyA jA sakatA hai, unhe atisthApanA kahate haiM / cUrNisU0-yahaoNpara jaghanyanikSepAdivipayaka alpavahutva isa prakAra hai-pradezaguNa1 kudo; tatthAicchAvaNANikkhevANamadasaNAdo / jayadha0 2 tattha vi aicchAvaNANikkhevAbhAvassa samANattAdo / jayadha0 3 tassAicchAvaNAsabhave vi nniskhevvisyaadsnnaado| jayadha0 4 aicchAvaNANikkhevANametya spunnnnttdsnnaado| vivakkhiyaphaddayAdo heTThA jahaNNA icchAvaNAmettamullaghiya helimesu phaddaesu jahaNNaNikkhevamettesu jahaNNaphaddaya rajjavasANesu taditthaphaddayokaDDaNAsabhavo tti bhaNida hoi / jayadha0 5 padesaguNahANiThANatara NAma kiM ? jammi uddese pahamaphaddayAdivaggaNA avadivisesahANIe gacchamANAe duguNahINA jAyade, tadavahiparicchiNNamaddhANa guNahANiThANataramidi bhaNNade / edammi padesaguNahANiThANaMtare aNaMtANi phaddayANi abhavasiddhiehito aNa taguNamettANi asthi, tANi savvatthovANi tti bhaNida hoi / jayadha0 6 thovaM paesaguNahANiaMtaraM dusu jahannanikkhevo / kamaso aNataguNio dusu vi aitthAvaNA tullA // 8 // vAghAeNaNubhAgakaMDagamekAi vaggaNAUNaM / ukasso Nikkhevo sasaMtabaMdho ya saviseso // 9 // kammapa0 udvartanApavarta0
Page #455
--------------------------------------------------------------------------
________________ 347 gA0 58 ] anubhAgasaMkrama-arthapada-nirUpaNa 13. jahaNNao Nikkheyo annNtgunno'| 14. jahaNiyA aicchAvaNA aNaMtaguNA / 15. ukkassayamaNubhAgakaMDayamaNaMtaguNaM / 16. ukkassiyA aicchAvaNA egAe vaggaNAe UNiyA / 17. ukkassao Nikkhevo visesAhiyo / 18. ukassao vaMdho visesaahioN| 19. ukkaDDaNAe pruuvnnaa| 20. carimaphaddayaM Na ukkaDDijadi / 21. ducahAnisthAnAntara-sambandhI sparddhaka sabase kama hai| inase jaghanya nikSepa anantaguNita hai / jaghanya nikSepase jaghanya atisthApanA anantaguNI hai / jaghanya atisthApanAse utkRSTa anubhAgakAMDaka anantaguNA hai / utkRSTa anubhAgakAMDakase utkRSTa atisthApanA eka vargaNAse kama hai| arthAt utkRSTa atisthApanAse utkRSTa anubhAgakAMDaka eka vargaNAmAtrase adhika hai| utkRSTa anubhAgakAMDakase utkRSTa nikSepa vizeSa adhika hai| utkRSTa nikSepase utkRSTa bandha vizeSa adhika hai // 11-18 // vizeSArtha-jisa sthalapara prathama spardhakakI Adi vargaNA avasthita vizeSa hAnise jAtI huI duguNa-hIna ho jAtI hai, usa avadhi-paricchinna adhvAnako pradezaguNahAnisthAnAntara kahate haiM / isa pradezaguNahAnisthAnAntarame ananta spardhaka hote hai, jinakA ki pramANa abhavyoke pramANase bhI anantaguNA hai| phira bhI vaha Age kahe gaye jaghanya nikSepAdike pramANakI apekSA sabase kama hai| cUrNisU0-aba utkarSaNA yA udvartanArUpa saMkramaNakI prarUpaNA kI jAtI haiantima spardhaka utkarSita nahIM kiyA jA sktaa| dvicaramaspardhaka bhI utkarSita nahIM kiyA 1 kudo ! tatthANatANamaNubhAgapadesaguNahANINa sabhavAdo / jayadha0 2 kudo ? tatto vi agataguNANi guNahANiThANatarANi visaIkariya payattAdo / jayadha0 3 kudo ? ukkassANubhAgasatakammarasa aNatANa bhAgANa ukassANumAgakhaDayasarUveNa gahaNovalaM. bhAdo / jayadha0 4 crimvggnnprihonnukkssaannubhaagkddypmaannttaado| ta kadha? ukkassANubhAgakhaDae AgAide ducarimAdihemiphAlosu atomuhuttamettIsu savvattha jaNNAicchAvaNA ceva puvuttaparimANA hoi, takkAle vaaghaadaabhaavaado| puNo carimaphAlipadaNasamakAla carimaphaddayacarimavaggaNAe ukassAicchAvaNA hoi, NiruddhacarimavaggaNa mottUNANubhAgakaDayasseva savvassa tatthAicchAvaNAsarUveNa prinnmnndsnnaado| edeNa kAraNeNa ukkassAicchAvaNA ukasANubhAgakhaDayAdo egavaggaNAmetteNa UNi yA hoi / ta pi tatto eyavaggaNAmetteNabhahiyamidi siddha / jayagha0 5 ukassANubhAga badhiyUNAvaliyAdIdassa carima kaddayacarimavaggaNAe okaDDijjamANAe rUvAhiyajahaNNAhacchAvaNAparihINo savvo cevANubhAgapatthAro ukkassaNikkhevasarUveNa labhai / tado ghAdidAvasesammi rUvAhiyajahaNNAicchAvaNAmetta sohiya suddhasesamettaNa uktastrANumAgakaDayAdo ukkatsaNikkhevo visesAhiyo tti ghettavyo / jayadha0 6 kettiyamettaNa 1 rUvAhiyajahaNNAicchAvaNAmetteNa / jayadha0 7 caramaM NovvaTTijaDa jAvANaMtANi phaDDagANi to| ___ usmakkiya ukkaDDhai evaM ovaTTaNAIo // 7 // kammapa0 udvartanApavarta0 8 kudo; uvari aicchAvaNANikhevANamasabhavAdo | jayadha0
Page #456
--------------------------------------------------------------------------
________________ 348 kasAya pAhuDa sutta [5 saMkrama-arthAdhikAra rimaphaddayaM pi Na ukkaDDijadi' / 22. evamaNaMtANi phaddayANi osakkiUNa taM phaddayamukkaDDijjadi / 23. savvatthovo jahaNNao nnikkheoN| 24. jahaNiyA aicchAvaNA aNaMtaguNA / 25. ukkassao Nikkhevo aNaMtaguNo / 26. ukkassao baMdho visesAhio / 27. okaDDaNAdo ukkaDDaNAdo ca jahaNiyA aicchAvaNA tullA / 28. jahaNNao Nikkhevo tullo / 29. edeNa aTThapadeNa mUlapayaDiaNubhAgasaMkamo / 30. tattha ca tevIsamaNiogadArANi saNNA jAva appAvahue ti ( 23) / 31. bhujagAro padaNikkhevo vaDDi tti bhANidavyo / 32. tado uttarapayaDiaNubhAgasaMkamaM cauvIsa-aNiyogaddArehi vattaissAmoM / jA sakatA / isa prakAra ananta spardhaka apasaraNa karake arthAt jaghanya atisthApanA aura jaghanya nikSepapramANa spardhakoMko chor3akara nIce jo iSTa spardhaka prApta hotA hai, vaha utkarpita kiyA jAtA hai aura isake nIcese lagAkara jaghanya spardhaka-paryanta jitane spardhaka haiM, una sabakI utkarSaNA kI jA sakatI hai // 19-22 // aba utkarpaNasaMkramaNa-sambandhI jaghanya nikSepAdi padokA alpabahutva kahate haiM cUrNisU0-utkarSaNasaMkramaNa-viSayaka jaghanya nikSepa sabase kama hai / isase jaghanya atisthApanA anantaguNita hai| isase utkRSTa nikSepa anantaguNita hai| utkRSTa nikSepase utkRSTa bandha vizeSa adhika hai / apakarpaNa aura utkarpaNakI apekSA jaghanya atisthApanA tulya hai / tathA jaghanya nikSepa bhI tulya hai.||23-28|| cUrNisU0-isa upari-varNita arthapadake dvArA mUlaprakRti-anubhAgasaMkramaNakA varNana karanA cAhie / usake viSayame saMjJAse lekara alpavahutva taka teIsa anuyogadvAra hote haiM / kevala eka sannikarpa saMbhava nahIM hai| tathA cUlikArUpa bhujAkAra padanikSepa aura vRddhi ina tIna anuyogadvAroko bhI kahanA cAhie // 29-31 // cUrNiva 0-aba uttaraprakRti-anubhAgasaMkramaNako cauvIsa anuyogadvArose kahege // 32 // 1 ettha kAraNamahacchAvaNANikkhevANamasaMbhavo ceva vattavyo / jayadha0 2 tatthAicchAvaNANikkhevANa paDivuNNattadaMsaNAdo / jayadha0 3 kiMpamANo esa jahaNNaNikkhevo ? eyapadesaguNahANiThANataraphahaehito anntgunnmetto| jayadha 4 okaDDaNA jahaNyAicchAvaNae samANaparimANattAdo / jayadha0 5 micchAiTThiNA ukkassANumAge vajjhamANe japaNaphadayAdivaggaNukkaDDaNAe rUvAhiyajahaNNA icchA vaNAparihINukkassANubhAgavadhamettu kakassaNikkheburTasaNAdo | jayadha0 6 kettiyamettaNa ? rUvAhiyajahaNNAicchAvaNAmettaNa / jayadha0 7 ettha mUlapayaDivivakkhAe saNiyAsasabhavAbhAvAdo / jayagha0 8 kANi tANi cauvIsa aNiogaddArANi ? saNNA savvasa kamo Nosavvasa kamo ukkassasakamo aNukassasakamo jahaNNasakamo ajahaNNasakamo sAdiyasaMkramo agAdiyasakramo dhuvasakamo aduvasaMkamo egajIveNa sAmitta kAlo aMtara sagiyAso NANAjIvehi bhagavicao bhAgAbhAgo parimANaM khetta posaNaM kAlo atara bhAvo apyAbahuaM cedi | jayadha0
Page #457
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 58] anubhAgasaMkrama-ghAtisaMjJA-sthAnasaMjJA-nirUpaNa 349 33. tattha puvvaM gamaNijjA dhAdisaNNA ca hANasaNNA ca / 34. sammatta-cadusaMjalaNapurisavedANaM mottUNa sesANaM kammANamaNubhAgasaMkamo NiyamA savvaghAdI', veTTANio vA tihANio vA cauhANio vA / 35. Navari sammAmicchattassa veDhANio ceva / 36. vizeSArtha-ve caubIsa anuyogadvAra isa prakAra hai-1 saMjJA, 2 sarvasaMkrama, 3 nosarvasaMkrama, 4 utkRSTasaMkrama, 5 anutkRSTasaMkrama, 6 jaghanyasaMkrama, 7 ajaghanyasaMkrama, 8 sAdisaMkrama, 9 anAdisaMkrama, 10 dhruvasaMkrama, 11 adhru vasaMkrama, 12 eka jIvakI apekSA svAmitva, 13 kAla, 14 antara, 15 sannikarSa, 16 nAnA jIvoko apekSA bhaMgavicaya, 17 bhAgAbhAga, 18, parimANa, 19 kSetra, 20 sparzana, 21 kAla, 22 antara, 23 bhAva aura 24 alpabahutva / inakA artha anubhAgavibhaktike anusAra jAnanA cAhie / cUrNisU0-inamese pahale saMjJA gaveSaNIya hai| saMjJA do prakArakI hai ghAtisaMjJA aura sthAnasaMjJA // 33 // vizeSArtha-mithyAtvAdi karmoMke utkRSTa-anutkRSTAdi anubhAgasaMkramaNa-sambandhI spardhakome dezaghAtI aura sarvaghAtIkI parIkSA karaneko dhAtisaMjJA kahate hai| tathA unhIM spardhakome yathAsaMbhava ekasthAnIya, dvisthAnIya Adi bhAvokI gaveSaNA karaneko sthAnasaMjJA kahate hai| aba cUrNikAra ina donoM saMjJAokA eka sAtha nirdeza karate hai cUrNisU0-samyaktvaprakRti, cAro saMjvalanakaSAya aura puruSaveda, ina chaha karmoMko chor3akara zeSa bAIsa karmoMkA anubhAgasaMkramaNa niyamase sarvaghAtI, tathA dvisthAnIya, tristhAnIya aura catuHsthAnIya hotA hai / kevala samyagmithyAtvakA anubhAgasaMkramaNa dvisthAnIya hI hotA hai // 34-35 // vizepArtha-mithyAtva, anantAnubandhI Adi bAraha kaSAya aura puruSavedako chor3akara zeSa ATha nokaSAyokA utkRSTa, anutkRSTa, jaghanya aura ajaghanya anubhAgasaMkramaNa niyamase sarvaghAtI hI hotA hai| iname utkRSTa anubhAgasaMkramaNa catuHsthAnIya hI hotA hai / anutkRSTa anubhAgasaMkramaNa catuHsthAnIya bhI hotA hai, tristhAnIya bhI hotA hai aura dvisthAnIya bhI hotA 1 sesakammANa micchatta-sammAmicchatta-vArasakasAya aThThaNokasAyANamaNubhAgasakamo uksso aNu kisso jahaNNo ajahaNNo ca sambaghAdI ceva, desaghAdisarUveNa savvakAlamedesimaNubhAgasakamapavuttIe asbhvaado| jayadha0 2 eyaTThANioNasthi, savvadhAdittaNeNa tassa pddisiddhttaado| tatthukkassANubhAgasakamo cauThANio ceva, tattha payAratarANuvalabhAdo / aNukkassANubhAgasakamo puNa ca uTThANio tihANio viThThANio vA, tiNmedesiM bhAvANa tattha sbhvaado| jahaSNANubhAgasakamo viTThANio ceva, tattha payAra traasNbhvaado| ajahaNNANubhAgasa kamo viTThANio, tiTThANio cauTThANio vA, tivihassa vi mAvassa tattha sbhvaado| jayadha0 3 kudo 1 dAruasamANANa timabhAge ceva savvaghAdittaNeNa tadaNubhAgassa pjvsidttaado| jayadha0
Page #458
--------------------------------------------------------------------------
________________ 350 kasAya pATuDa sutta [5 saMkrama-arthAdhikAra akkhavaga-aNuvasAmagassa cadusaMjalaNa-purisavedANamaNubhAgasaMkamo micchttbhNgo'| 37. khavaguvasAmagANamaNubhAgasaMkamo savvaghAdI vA desaghAdI vA, veTTANio vA eyaTThANio vA' / 38. sammattassa aNubhAgasaMkmo NiyamA desaghAdI / 39. eyaTThANio veDhANio vaa| hai / jaghanya anubhAgasaMkramaNa dvisthAnIya hI hotA hai| ajaghanya anubhAgasaMkramaNa dvisthAnIya bhI hotA hai, tristhAnIya bhI hotA haiM aura catuHsthAnIya bhI hotA hai| kintu samyagmithyAtvakA utkRSTa, anutkRSTa, jaghanya aura ajaghanya cAro hI prakArakA anubhAgasaMkramaNa dvisthAnIya hI hotA hai| cUrNisU0-akSapaka aura anupazAmaka jIvake cAroM saMjvalana aura purupavedakA anubhAgasaMkramaNa mithyAtvake samAna jAnanA caahie| kSapaka aura upazAmaka jIvoke karmoMkA anubhAgasaMkramaNa sarvaghAtI bhI hotA hai aura dezaghAtI bhI hotA hai / tathA vaha dvisthAnIya bhI hotA hai aura ekasthAnIya bhI hotA hai // 36-37 // vizeSArtha-upazama yA kSapaka zreNI car3haneke pUrvavartI sAtaveM guNasthAna takake jIvoke cAro saMjvalana aura purupavedakA anubhAgasaMkramaNa sarvaghAtI tathA dvisthAnIya, tristhAnIya aura catuHsthAnIya hotA hai| kSapaka aura upazamazreNIpara car3hanevAle jIvoke ukta pA~cI koMkA utkRSTa anubhAgasaMkramaNa dvisthAnIya aura sarvaghAtI hI hotA hai| anutkRSTa anubhAgasaMkramaNa dvisthAnIya bhI hotA hai aura ekasthAnIya bhI hotA hai, tathA sarvaghAtI bhI hotA hai aura dezaghAtI bhI hotA hai| inakA jaghanyAnubhAgasaMkramaNa dezaghAtI aura ekasthAnIya hotA hai| ajadhanyAnubhAgasaMkramaNa ekasthAnIya bhI hotA hai aura dvisthAnIya bhI hotA hai| tathA dezaghAtI bhI hotA hai aura sarvaghAtI bhI hotA hai| cUrNisU0-samyaktvaprakRtikA anubhAgasaMkramaNa niyamase dezaghAtI hotA hai| tathA vaha ekasthAnIya bhI hotA hai aura dvisthAnIya bhI hotA hai // 38-39 // 1 kudo ? savvaghAdittaNeNa vi-ti caduhANiyattaNeNa ca bhedAbhAvAdo | jayagha0 2 ta jahA-khavagovasAmagesu edesimukkassANubhAgasa kamo vechANio savvadhAdI ceya; apuvakaraNapavesapaDhamasamae taduvalabhAdo / aNukkassANubhAgasaMkamo vevANio egaTThANio vA, savvaghAdI vA desaghAdI vA / egaTThANio katthovalanbhade ? khavagovasamaseDhIsu atarakaraNa kAdaNegANiyamaNubhAga baMdhamANassa suddhaNavakabadhasakamaNAvatthAe kiTTIvedagakAlavbhatare ca / desaghAditta ca tattheva lavbhade / jahaNNANubhAgasa kamo edesiM desaghAdI eyaTThANio ca, jahAsabhavaNavakabaMdhassa kiTTINa carimasamayasakAmaNAe taduvalabhAdo) ajahaNNANubhAgasakamo eyaTThANio veThANio vA desaghAdI vA savvadhAdI vA, aNukassasseva taduvalabhAdo / jayadha0 3 kudo ? ukkassANukassa jahaNNAjahaNNabhedANa samvesimeva desaghAdittadasaNAdo | jayadha0 4 tadukkassANubhAgasaMkama vevANio ceva tattha ladA-dAruasamANANubhAgANaM doNha piNiyameNIvalabhAdo / aNukkaso veThThANio eyachANio vA; daMsaNamohakkhavaNAe avassaTThidisatakammappahuDi eyaTThANANubhAgadasaNAdo / heTachA viThThANiyaNiyamAdo jahaNNANubhAgasaMkamo NiyameNeyaTTANio, samayA ta
Page #459
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 58 ] anubhAga saMkrama- svAmitva-nirUpaNa 351 40. sAmittaM / 41. micchattassa ukkassANubhAgasaMkamo kassa 1 42. 'ukassANubhAgaM vaMdhidUNAvaliyapaDibhaggassa aNNadarassa / 43. evaM savvakammANaM / 44. Navari sammatta sammAmicchattANamukassANubhAgasaMkamo kassa 145. daMsaNamohaNIyakkhavayaM mottRNa jasta saMtakammamatthi ti tassa ukassANubhAgasaM kamI | 46. to jahaNNayaM / 47. micchattassa jahaNNANubhAgasaMkAmao ko hoi ? cUrNi sU 0 - aba utkRSTa anubhAgasaMkramaNa ke svAmitvako kahate hai // 40 // zaMkA- mithyAtvakA utkRSTa anubhAgasaMkramaNa kisake hotA hai ? // 41 // samAdhAna - utkRSTa anubhAgako baoNdha karake Avalipratibhagna arthAt vandhAvalI ke pare avasthita kisI bhI eka jIvake midhyAtvakA utkRSTa anubhAgasaMkramaNa hotA hai // 42 // vizeSArtha - jisa jIvane tIvra saMkleza se mithyAtvake utkRSTa anubhAgako baoNdhA, bandhAvIke pazcAt usake mithyAtvakA utkRSTa anubhAgasaMkramaNa pAyA jAtA hai| aisA jIva koI bhI saMjJI paMcendriya utkRSTa saMkleza-yukta mithyAdRSTi hotA hai / yahA~ itanA vizeSa jJAtavya hai ki asaMkhyAta varSakI AyuvAle tiryaMca aura manuSyo meM tathA devome yaha utkRSTa anubhAga saMkramaNa nahIM pAyA jAtA / cUrNisU0 - isI prakAra midhyAtvakarma ke samAna sarvakramakA svAmitva jAnanA cAhie | vizeSatA kevala yaha hai ki samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtvakA utkRSTa anubhAgasaMkramaNa kisake hotA hai ? darzanamohanIyake kSapaNa karanevAle jIvako chor3akara jisake saMkramaNa ke yogya satkarma pAyA jAtA hai, usake ukta donoM karmoMkA utkRSTa anubhAgasaMkramaNa hotA hai // 43-45 // cUrNisU0 10- aba isase Age jaghanya anubhAgasaMkramaNake svAmitvako kahate haiM // 46 // hiyAvaliyadaMsaNamohakkhavayammi taduvalabhAdo | ajahaNNANubhAgaskamo eyaTThANio veTThANio vA; dusamayAhiyAva liyada saNamohakkhavayappa huDi jAvukkassANubhAgotti tAva ajahaNgaviyappAvaThANAdo / jayadha0 1 ukkosagaM pabaMdhiya AvaliyamaicchiUNa ukkassaM / jAva Na ghArai tayaM saMkamai AmuhuttaMtA // 52 // kamma0 anu0 sa0 2 AvaliyapaDibhagga mottUNa baghapaDhamasamae ceva sAmitta kiNNa dijjade ? Na, aNaicchAviya badhAvaliyamsa kammassa okaDDuNAdisakamaNANa pAoggattAbhAvAdo / so buNa micchattukassANubhAgavadhago saNNipa ciMdiyapajjattamicchAiTThi savvasa kiliTTho / jai eva; aNNatthukassANubhAgasakamo Na kayAi lambhadi tti AsakAe NirAyaraNaTThamaNNadara visesaNa kada, tadukkassaba gheNAghAdideNa saha ei diyAdisuppaNNassa taduvalabhe virohAbhAvAdo / Navari asakhejjavastAuatirikkha mANusovavAdiyadeveSu ca odhukkassANubhAgasa kamo Na bhade, tamaghAdedUNa tatthuppattIe asabhavAdo / edeNa sammAiTThIsu vi micchattu kassANubhAgasakamo paDisiddho davvo / ukasANubhAga badhiya AvaliyapaDibhaggassa kaDayaghAdeNa viNA sammatta guNaggahaNANuvavatado / kathameso viseso sutteNAnuvaiTTho Najjade 1 Na, vakkhANAdo suttatarAdo tatajuttIe ca taduvaladdhIdo / jayadha0 3 kudo dasaNamohakkhavayAdo aNNattha tesimaNubhAgakha iyaghAdAbhAvAdo / jai vi ettha sAmaNNeNa jassa satakammamatthi tti vRtta, to vi payaraNavaseNa sakamapAoggaM jassa saMtakammamatthi tti ghettavva, aNNahA uvvellaNAe AvaliyapaviTThasatakammiyassa vi gaiNappasagAdo / jayadha
Page #460
--------------------------------------------------------------------------
________________ 352 kasAya pAhuDa sutta [ 5 saMkrama-arthAdhikAra 2 48. suhumasa' hadasamuppattikammeNa annnndro| 49. ei dio vA veI dio vA te dio vA cauriMdio vA paMcidio vA / 50 evamaTTaNaM kasAyANaM / 51. sammattassa jahaNNANubhAgasaM kAmao ko hoi ? 52. samayAhiyAvaliya- akkhINadaMsaNamohaNIo / 53. sammAmicchattassa jahaNNANubhAgasaMkAmao ko hor3a 1 54. carimANubhAgakhaMDaya zaMkA- mithyAtvakA jaghanya anubhAgasaMkramaNa kisake hotA hai ? // 47 // samAdhAna- sUkSmanigodiyA labdhyaparyAptaka jIvake hotA hai / athavA hatasamutpattika karmase upalakSita jo koI eka ekendriya, athavA dvIndriya athavA trIndriya athavA caturindriya, athavA paMcendriya jIva hai, vaha midhyAtva ke jaghanya anubhAgasaMkramaNakA svAmI hai // 48-49 // vizeSArtha - sUkSmanigodiyA labdhyaparyAptaka jIvake mithyAtva ke anubhAgasattvakA jitanA ghAta zakya hai, utanA ghAta karake avasthita jIvako hatasamutpattika karmase upalakSita ha hai / mithyAtvake isa prakAra jaghanya anubhAgasattvase yukta ukta prakArakA ekendriya jIva bhI jaghanya anubhAgasaMkramaNa karatA hai, athavA utane hI anubhAgasattvavAlA dvIndriya se lekara paMcendriya takakA koI bhI jIva mithyAtvakA javanya anubhAgasaMkramaNa kara sakatA hai / cUrNisU0 - isI prakAra ATho madhyama kapAyoke jaghanya anubhAgasaMkramaNake svAmitvako jAnanA cAhie // 50 // zaMkA-samyaktvaprakRtikA jaghanya anubhAgasaMkramaNa kauna karatA hai ? // 51 // samAdhAna - jisake darzanamohanIyakarmake kSaya karaneme eka samaya adhika AvalIkAla avaziSTa hai, aisA jIva samyaktvaprakRtike jaghanya anubhAgakA saMkramaNa karatA hai // 52 // zaMkA-samyagmithyAtva ke jaghanya anubhAgakA saMkrAmaka kauna hai ? // 53 // samAdhAna - samyagmithyAtva ke antima anubhAga kAMDakakA saMkramaNa karanevAlA jIva samyagmithyAtvake jaghanya anubhAgakA saMkrAmaka hotA hai // 54 // 1 ettha sumaggahaNeNa suhumaNigoda - apajjattayassa gahaNaM kAyavya, aNNattha jahaNNANubhAgasakamuppattIe adasaNAdo | XXX kiM hadasamuppattiya NAma ? hate samutpattiryasya tadvatasamutpattika karma, yAvacchakya tAvatprAptaghAtamityarthaH / ta puNa suhumaNigodApajattayassa savyukassa visohIe pattavAda jahaNNANubhAgasatakmma tadukANubhAgavadhAdo aNataguNahINa, tasseva jahaNNANu bhAgavadhAdo aNataguNabhahiya tappA oggajahaNNANukkastavadhaTThANeNa samANamidi ghettavtra / jayadha0 2 sesANa sumahayasaMtakammigo tassa heTuo jAba | vaMdhai tAvaM ergidio va giMdio vA ci // 59 // kamma0 anubhAgasa0 | 3 kudo essa jahaNNabhAvo ! pattasavyukassaghAdattAdo aNusamayovaTTamANAe aijahaNNIkayattAdo ca / jayadha0 4 dasaNamohakkhavaNAe durimA dihe mANumA gakhaDayANi saMkAmiya puNo sammAmicchattacarimANubhAgakhaie vAyado jo so payada nahaNNasAmio hoi; tatto heTThA sammAmicchattasaba vinaNNANubhAga saMkamA valabhAdo | jayadha0 *
Page #461
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 58] anubhAgasaMkrama-svAmitva-nirUpaNa 353 saMchuhamANao / 55. aNaMtANubaMdhINaM jahaNNANubhAgasaMkAmao ko hoi 1 56. visaMjoedUNa puNo tappAoggavisuddhapariNAmeNa saMjoedaNAvaliyAdIdo' / 57. kohasaMjalaNassa jahaNNANubhAgasaMkAmao ko hoi ? 58. carimANubhAgabaMdhassa crimsmyannillevnno| 59. evaM maann-maayaasNjlnn-purisvedaannN| 60. lohasaMjalaNassa jahaNNANubhAgasaMkAmao ko hoi ? 61. samayAhiyAvaliyacarimasamayasakasAo khavago / 62. itthivedassa jahaNNANubhAgasaMkAmao ko hoi ? 63. itthivedakkhavago tasseva carimANubhAgakhaMDae vaTTamANao / 64. Na,sayavedassa jahaNNANubhAgasaMkAmao ko hoi ? 65. NavaMsaya zaMkA-anantAnuvandhI cAro kaSAyoke jaghanya anubhAgakA saMkrAmaka kauna hai ? // 55 // samAdhAna anantAnubandhIkI visaMyojanA karake punaH tatprAyogya vizuddha pariNAmake dvArA use saMyojita karake arthAt punaH navIna baMdha karake eka AvalIkAla vyatIta karanevAlA jIva anantAnuvandhI kaSAyoke jaghanya anubhAgakA saMkrAmaka hotA hai // 56 // zaMkA-saMjvalanakrodhake jaghanya anubhAgakA saMkrAmaka kauna hai ? // 57 // samAdhAna-krodhavedaka kSapakakA jo antima anubhAgavandha hai, usake antima samayakA anirlepaka jo jIva hai, arthAt mAnavedakakAlake do samaya kama do Avaliyoke antima samayameM vartamAna jo jIva hai, vaha saMjvalanakrodhake jaghanya anubhAgakA saMkrAmaka hotA hai // 58 // cUrNisU0-isI prakAra saMjvalanamAna, saMjvalanamAyA aura puruSavedake jaghanya anubhAgasaMkramaNakA svAmitva jAnanA cAhie / / 59 / / zaMkA-saMjvalanalobhakA jaghanya anubhAgasaMkrAmaka kauna hai ? // 60 // samAdhAna-eka samaya adhika AvalIke antima samayame vartamAna sakaSAya kSapaka arthAt sUkSmasAmparAyasaMyata saMjvalanalobhake jaghanya anubhAgakA saMkrAmaka hai / / 61 // zaMkA-strIvedake jaghanya anubhAgakA saMkrAmaka kauna hai ? // 62 // samAdhAna-strIvedakA kSapaNa karanevAlA strIvedake hI antima anubhAgakhaMDame vartamAna jIva strIvedake jaghanya anubhAgakA saMkrAmaka hai / / 63 // zaMkA-napuMsakavedake jaghanya anubhAgakA saMkrAmaka kauna hai ? // 64 // 1 kimaTThameso visajoyaNAe puNo joyaNAe payahAvido ? viTThANANubhAgasaMtakamma savva gAliya NavakabadhANubhAge jahaNNasAmittavihANacha / tattha vi asakhebalogamettapaDivAdahANesu tappAoggajahaSNasakilesANuviddhapariNAmeNa sajutto tti jANAvaNa? tappAoggavisuddhapariNAmeNetti bhaNida, madasakilesidAe ceva visohiteNa vivkkhiyttaado| 2 kohavedayassa khavayassa jo apacchimo aNubhAgavadho so carimANubhAgabadho NAma | so vuNa kiTTisarUvo; kohatadiyakiTTIvedaeNa NivvattidattAdo / tassa carimANubhAgavadhassa carimasamayaaNillevago tti bhaNide mANavedagaDAe dusamayUNadoAvaliyANa carimasamae vamANao ghettavyo / jayadha 3 kudo ettha jaNNabhAvo ? Na, suhumakiTTIe aNusamayamaNataguNahANisarUveNa atomuhuttamettakAlamovahidAe tattha suThTha jaNNabhAveNa sakamuvalabhAdo / jayadha0
Page #462
--------------------------------------------------------------------------
________________ 354 kasAya. pAhuDa sutta [5 saMkrama-arthAdhikAra vedakkhavao taraseva carime aNubhAgakhaMDae vttttmaanno| 66. chaNNokasAyANaM jahaNNANubhAgasaMkAmao ko hoi ? 67. khavago tesiM ceva chaNNokasAyavedaNIyANaM carime aNubhAgakhaMDae vttttmaanno| 68. eyajIveNa kAlo / 69. micchattassa ukassANubhAgasaMkAmao kevaciraM kAlAdo hodi ? 70. jahaNNukkasseNa aMtomuhattaM / 71. aNukkassANubhAgasaMkAmao kevaciraM kAlAdo hodi ? 72. jahaNNeNa aMtomuhutta / 73. ukkasseNa aNaMtakAla. masaMkhejA poggalapariyaTTA / 74. evaM solasakasAya-NavaNokasAyANaM / 75. sammattasammAmicchattANamukkassANubhAgasaMkAmao kevaciraM kAlAdo hodi ? 76. jahaNNeNa samAdhAna-napuMsakavedakA kSapaNa karanevAlA napuMsakvedake hI antima anubhAgakhaMDameM vartamAna jIva napuMsakavedake jaghanya anubhAgakA saMkrAmaka hai / / 65 // zaMkA-hAsyAdi chaha nokaSAyoke jaghanya anubhAgakA saMkrAmaka kauna hai ? // 66 // samAdhAna-unhIM hAsyAdi chaha nokaSAyavedanIyoMke antima anubhAgakhaMDame vartamAna kSapaka jIva chaha nokapAyoMke jaghanya anubhAgakA saMkrAmaka hai // 67 // cUrNisU0-ava eka jIvakI apekSA mithyAtvAdikarmoM ke utkRSTa anubhAga saMkramaNakA kAla kahate hai // 68 // zaMkA-mithyAtvake utkRSTa anubhAga saMkramaNakA kitanA kAla hai 1 // 69 / / samAdhAna-mithyAtvake utkRSTa anubhAgasaMkramaNakA jaghanya aura utkRSTa kAla antarmuhUrta hai // 7 // zaMkA-mithyAtvake anutkRSTa anubhAgasaMkramaNakA kitanA kAla hai ? // 71 // samAdhAna-mithyAtvake anukRSTa anubhAgasaMkramaNakA jaghanya kAla antarmuhUrta aura utkRSTa kAla asaMkhyAta pudgalaparivartana hai / / 72-73 / / cUrNisU0-isI prakAra solaha kaSAya aura nava nokapAyoke anubhAgasaMkramaNakA kAla jAnanA cAhie // 74 // zaMkA-samyaktvaprakRti aura samyagmidhyAtvake utkRSTa anubhAgasaMkramaNakA kitanA kAla hai ? // 75 // 1 jahaNNeNa tAva ukkassANubhAga badhidUNAvaliyAdIda sakAmemANaeNa savvalahumaNubhAgakhaDae dhAdide atomuhuttametto ukkarasANubhAgasakAmayajahaNNakAlo lado hoi ! etto sakhejaguNo ukassakAlo hoi; ukassANubhAga badhiUNa khaDayaghAdeNa viNA sucha bahua kAlamaccha tassa vi atomuhuttAdo uvrimvtthaannaasbhvaado| jayadha0 2 ukkassAgubhAgasakamAdo khaDayaghAdavaleNANukatsamakAmayattamuvaNa maya puNo vi savvarahasseNa kAleNa upharasANubhAgasakAmayattamuvagayammi taduvalabhAdo / jayadha0 3 ukkatsANubhAgasaMkamAdo khaDayaghAdavaseNANukassabhAvamuvagayassa eidiya-viyali diesu ukatsANubhAgabaMdhavirahiesu asaMkhejapoggalapariyaTTamettakAlamaNukasabhAvAvahANadasaNAdo / jayadha0
Page #463
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 58 ] anubhAga saMkrama-kAla-nirUpaNa aMtomuhuttaM / 77. ukasseNa ve chAvaTTisAgarovamANi sAdireyANi / 78. aNukkassAbhAgasaMkAmao kevaciraM kAlAdo hodi 1 79. jahaNNukasseNa aMtomuhuttaM / 355 80. to jIveNa kAlo jahaNNao 81. micchattassa jahaNNANubhAga saMkAmao kevaciraM kAlAdo hodi 1 82. jahaNNukasseNa aMtomuhuttaM / 83. ajahaNNANubhAgasaM kAmao kevaciraM kAlAdo hodi 9 84. jahaNeNa aMtomuhuttaM / 85 ukkasseNa asaMkhejA logA / 86. evamaDakasAyANaM / 87. sammattassa jahaNNANubhAgasaMkAmao samAdhAna- ina dono karmoMke utkRSTa anubhAgasaMkramaNakA jaghanya kAla antarmuhUrta hai aura utkRSTa kAla kucha adhika eka sau battIsa sAgaropama hai // 76-77 // zaMkA- inhI dono karmoMke anutkRSTa anubhAgasaMkramaNakA kitanA kAla hai ? // 78 // samAdhAna - ukta dono karmoMke anutkRSTa anubhAgasaMkramaNakA jaghanya aura utkRSTa kAla antarmuhUrta hai // 79 // cUrNisU0 - aba isase Age mithyAtva Adi karmoMke anubhAgasaMkramaNakA eka jIvakI apekSA jaghanya kAla kahate hai // 80 // zaMkA- mithyAtvake jaghanya anubhAgasaMkramaNakA kitanA kAla hai ? // 81 // samAdhAna-mithyAtvake jaghanya anubhAgasaMkramaNakA jaghanya aura utkRSTa kAla antamuhUrtapramANa hai // 82 // zaMkA- mithyAtva ke ajaghanya anubhAgasaMkramaNakA kitanA kAla hai ? // 83 // samAdhAna-mithyAtvake ajaghanya anubhAgasaMkramaNakA jaghanya kAla antarmuhUrta hai aura utkRSTa kAla asaMkhyAta lokake jitane pradeza haiM, utane samaya-pramANa hai // 84-85 // cUrNisU0 - isI prakAra ATha madhyamakaSAyoke jaghanya aura ajaghanya anubhAgasaMkramaNakA kAla jAnanA cAhie // 86 // zaMkA-samyaktvaprakRtike jaghanya anubhAgasaMkramaNakA kitanA kAla hai ? // 87 // 1 taM jahA - ekoNissata kammiyamicchA iTThI paDhamasammattaM paDivaniya sammAidvipadamasamae micchattANubhAga sammattasammA micchattasarUveNa pariNamAviya vidiyasamayappahuDi tadukkassANubhAga sakAmao hodUNa savva lahu daMsaNamohakkhavaNa padmaviya paDhamANubhAgakhaDayaM ghAdiya aNukkassANubhAgasakAmao jAdo / laddho sammattasammAmicchattANamukkassANubhAgasa kAmaya jahaNNa kAlo atomuhuttametto / jayadha0 2 ta katha 1 ekko NissatakammiyamicchA hI sammatta ghettaNukkassANubhAgasakAmao jAdo / tado kameNa micchatta gatUNa palidovamassa asakhaijadibhAgamettamunavellaNAeM pariNamiya punya va sammatta ghettUNa vidiyachAvaTThi paribhamiya tadavasANe micchatta paDivaSNo / savvukkasseNuvvellaNa kAlena sammata sammAmicchattANi uvvellidUNa asakAmago jAdo / laddho tIhi palidovamassa asakheja dibhAgehi avbhahiyavechAvadrisAgarovamamettopayadukkassakAlo | jayadha0 3 eyavAra hadasamuppattiyapAoggapariNAmeNa pariNadassa puNo sapariNAmesu ukasAvaTThANa kA asakhejalogametto hoi / jayadha0
Page #464
--------------------------------------------------------------------------
________________ 356 kasAya pAhuDa sutta [5 saMkrama-arthAdhikAra kevaciraM kAlAdo hodi ? 88, jahaNNukkasseNa eysmo| 89. ajahaNNANubhAgasaMkAmao kevaciraM kAlAdo hodi 1 90. jahaNaNeNa aMtomuhutta / 91. ukkasseNa ve chAvahisAgarovamANi sAdireyANi / 92. evaM sammAmicchattassa / 93. Navari jahaNNANubhAgasaMkAmao kevaciraM kAlAdo hodi 1 94. jahaNNukasseNa aMtomuhattaM / 95. aNaMtANubaMdhINaM jahaNNANubhAgasaMkAmao kevaciraM kAlAdo hodi 1 96. jahaNNukkasseNa eysmoN| 97. ajahaNNANubhAgasaMkAmayassa tiNi bhNgaa| 98. tattha jo so sAdio sapajjavasido so jahaNNeNa aMtomuhuttaM / 99. ukkasseNa uvaDapoggalapariyaTTa / 100. cadusaMjalaNa-purisavedANaM jahaNNANubhAgasaMkAmao kevaciraM samAdhAna-samyaktvaprakRtike jaghanya anubhAgasaMkramaNakA jaghanya aura utkRSTa kAla eka samayamAtra hai / / 88 // zaMkA-samyaktvaprakRtike ajaghanya anubhAgasaMkramaNakA kitanA kAla hai ? // 89 / / samAdhAna-samyaktvaprakRtike ajaghanya anubhAgasaMkramaNakA jaghanyakAla antarmuhUrta hai aura utkRSTakAla kucha avika eka sau battIsa sAgaropama hai // 90-91 // cUrNisU0-samyaktvaprakRtike samAna hI samyagmidhyAtvake ajaghanya anubhAgasaMkramaNakA kAla jAnanA cAhie / vizeSatA kevala yaha hai ki samyagmithyAtvake jaghanya anubhAgasaMkramaNakA kitanA kAla hai ? jaghanya aura utkRSTakAla antamuhUrta hai // 92-94 // zaMkA-anantAnuvandhI kaSAyoke jaghanya anubhAgasaMkramaNakA kitanA kAla hai?||95|| samAdhAna-anantAnubandhI kapAyoke jaghanya anubhAgasaMkramaNakA jaghanya aura utkRSTa kAla eka samayamAtra hai // 96 // cUrNisU0-anantAnuvandhI kaSAyoke jaghanya anubhAgasaMkramaNa-kAlake tIna bhaMga hai-anAdi-ananta, anAdi-sAnta aura sAdi-sAnta / iname jo sAdi-sAnta kAla hai, vaha jaghanyakI apekSA antamuhUrta hai aura utkRSTakI apekSA upAdhapudgalaparivartanapramANa hai // 97-99 // zaMkA-cAroM saMjvalana aura purupavedake jaghanya anubhAga saMkramaNakA kitanA kAla hai ? // 10 // 1 kudo, samayAhiyAvaliyaakkhINadasaNamohaNIya mottUNa puvvAvarakoDIsu tdsbhvnniymaado| jayadha0 2 NissatakammiyamicchAiTThiNA sammatta samupyAide laddhappa mahAvassa sammattajaNNANubhAgasamassa savvalahu khavaNAe jahaNNANubhAgasa kameNa viNAsidatabhAvassa tettiyamettakAlAvaTTANadasaNAdo / jayadhadeg 3 dasaNamohakkhavayacarimANubhAgakhaDae taduvalabhAdo / jayadha0 4 visajoyaNApurassara japaNabhAveNa sajuttapaDhamasamayANubhAgavadhasakame laddhajahaNNabhAvattAdo / jayadhadeg 5 kudo; addhapoggalapariyaTTAdisamae paDhamasammatta ghettaNuvasamasammattakAlabhatare ceya visajoiya puNo vi savvalahu sajutto hodUNa Adi kariya addhapoggalapariyaTTa paribhamiya tadavasANe atomuhuttasese samAra visajoyaNApariNadammi taduvalabhAdo / jayadha0
Page #465
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 58] anubhAgasaMkrama-antara-nirUpaNa 357 kAlAdo hodi ? 101. jahaNNukkasseNa eyasamao / 102. ajahaNNANubhAgasaMkAmao aNaMtANubaMdhINaM bhaMgo / 103. itthi-Naqsayaveda-chaNNokasAyANaM jahaNNANubhAgasaMkAmao kevaciraM kAlAdo hodi ? 104. jahaNNukasseNa aMtomuhuttaM / 105. ajahaNNANubhAgasaMkAmayassa tiNNi bhNgaa| 106. tattha jo so sAdio sapajjavasido so jahaNNeNa aMtomuhuttaM / 107. ukasseNa ubaDDapoggalapariyaTTa / 108. etto eyajIveNa aMtaraM / 109. micchattassa ukkassANubhAgasaMkAmayaMtaraM kevaciraM kAlAdo hodi ? 110 jahaNaNeNa aMtomuhuttaM / 111. ukasseNa asaMkhejjA samAdhAna-ukta pA~co karmoMkA jaghanya aura utkRSTakAla eka samayamAtra hai // 101 // cUrNisU0-cAro saMjvalana aura puruSavedake ajaghanya anubhAgasaMkramaNakA kAla anantAnubandhIkapAyake samAna jAnanA cAhie // 102 // zaMkA-strIveda, napuMsakaveda aura hAsyAdi chaha nokaSAyoMke jaghanya anubhAgasaMkramaNakA kitanA kAla hai ? // 103 // samAdhAna-ukta ATho nokaSAyoke jaghanya anubhAgasaMkramaNakA jaghanya aura utkRSTa kAla antarmuhUrtapramANa hai // 104 // cUrNisU0-inhIM ukta ATho nokaSAyoke ajaghanya anubhAgasaMkramaNakAlake tIna bhaMga haiM-anAdi-ananta, anAdi-sAnta aura sAdi-sAnta / iname jo sAdi-sAnta kAla hai, vaha jaghanyakI apekSA antarmuhUrtapramANa hai aura utkRSTakI apekSA upArdhapudgala-parivartanapramANa hai // 105-107 // cUrNisU0-aba eka jIvakI apekSA utkRSTa anubhAga-saMkrAmakokA antarakAla kahate haiM / / 108 // zaMkA-mithyAtvake utkRSTa anubhAgasaMkramaNakA antarakAla kitanA hai ? // 109 // samAdhAna-mithyAtvake utkRSTa anubhAgasaMkramaNakA jaghanya antarakAla antamuhUrta hai aura utkRSTa antarakAla asaMkhyAta pudgalaparivartana hai // 110-111 // 1 kudo, tiNha sajalaNANa purisavedassa ca carimANubhAgabaMdhacarimaphAlIe lohasajalaNassa vi samayAhiyAvaliyasakasAyammi taduvaladdhIdo / jayadha0 2 kudo khavagacarimANubhAgakhaDayammi atomuhuttukkIraNaddhApaDibaddhammi laddhajahaNNabhAvattAdo / jayadha0 3 samvovasAmaNAdo parivadiya savvajahaNNaMtomuhuttakAlamajahaNNa sakAmiya puNo khavagaseDhiM caDhiya jahaNNabhAveNa pariNadammi tduvlddhiido| jayadha0 4 savvovasAmaNAdo parivadiya addha poggalapariyaTTa paribhamiya tadavasANe asakAmayattamuvagayammi taduvalabhAdo / jayadha 5 taM jahA-ukkassAgubhAgasakAmao aNukkassabhAva gatUNa jahaNNamatomuhuttamatariya puNo vi ukkassANubhAgassa puvva sakAmao jAdo / laddhamukkarasANubhAgasakAmayajahaNNataramatomuhuttametta / jayadha0 6 ta katha ? saNNI paMcidio ukkassANubhAga badhiya sakAmemANo kaDayaghAdeNa aNukasse Nivadiya eidiesu aNatakAlamacchidUNa puNo saNNipaciMdiyapajattaesupyajiya ukkassANubhAga badhidUNa sakAmao jaado| tassa laddhamatara hoi / jayadha0
Page #466
--------------------------------------------------------------------------
________________ 358 kasAya pAhuDe sutta [ 5 saMkrama-arthAdhikAra poggala pariyaTTA / 112. aNukkassANubhAga saMkAmayaMtaraM keva ciraM kAlAdo hodi 1113. jahaNNukaraNa aMtamuttaM / 114. evaM solasakasAya - NavaNokasAyANaM / 115. Navari vArasakasAya - NavaNokasAyANamaNukkassANubhAgasaM kAmayaM taraM jahaNNeNa eyasamao' / 116. aNatANubaMdhINamaNukkassANubhAgasaMkAmayaMtaraM jahaNaNeNa aMtomuhuttaM / 117. ukasseNa ve chAvaTThi-sAgarovamANi sAdireyANi / 118. samatta sammAmicchattANamuka ssANubhAgasaMkAmayaM taraM kevaciraM kAlAdo hodi 1 119. jahaNNeNeyasamao" / 120. ukkasseNa uvaDDapoggala pariylRR / E zaMkA- mithyAtva ke anutkRSTa anubhAgasaMkramaNakA antarakAla kitanA hai ? // 112 // samAdhAna - midhyAtvake anutkRSTa anubhAgasaMkramaNakA jaghanya aura utkRSTa antarakAla antarmuhUrta hai // 113 // cUrNisU0 - isI prakAra mithyAtva ke samAna solaha kaSAyo aura nava nokaSAyoMke anubhAga saMkramaNakA antarakAla jAnanA cAhie / vizeSatA kevala yaha hai ki bAraha kapAya aura nava nokapAyoke anutkRSTa anubhAgasaMkramaNakA jaghanya antarakAla eka samaya hai| tathA anantAnubandhI kaSAyoke anutkRSTa anubhAgasaMkramaNakA jaghanya antarakAla antarmuhUrta aura utkRSTa antarakAla kucha adhika eka sau battIsa sAgaropama hai / / 114- 117 // zaMkA- samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtva ke utkRSTa anubhAgasaMkramaNakA antarakAla kitanA hai ? // 118 // samAdhAna- ukta donoM prakRtiyo ke utkRSTa anubhAgasaMkramaNakA jaghanyakAla eka samaya aura utkRSTakAla upArtha pudgalaparivartana hai // 119-120 // 1 ta jahA - aNukarasasaM kAmao ukkatsa kAUNatomuhuttakAlaM ukkastameva saMkAmiya puNo khaMDayaghAdeNAkassasaMkAmao jAdo / laddhamataraM hoI / Navari jahaNNatare icchijamANe savvala humeva kaDayadhAdo karAveyavvo / ukkassatare vivakvie savvacireNatomuhutteNa kaDayaghAdo karAveyavvo / jayagha0 2 appappaNo savtrovasAmaNAe eyasamayamatariya vidiyasayae kAla kAUNa devesurapaNNapaDhamasamae puNa vi saM kAmayattamuvagayammi taduvalabhAdo / jayadha0 3 ta kathaM ? aNukkatsANubhAgaM saMkAmeto visajoiya puNo atomuhuttareNa sajutto hodUNa sakAmago jAdo | lakSmatara / jayadha0 4 ta katha ? uvasamasammattakAlambhatare aNatANuvadhI visajoedUNa ve chAvaDIo bhamiya micchatta tRNAvaliyAdIdaM sakAmemANassa lakSmataraM / ettha sAdireyapamANamatomuhutta / jayadha0 5 ta jahA sammattamuvvellamANo uvasamasammattAhimuha hoUNatarakaraNa parisamAniya micchattapaDhamaTicirimamammi sammattavariMmaphAli saMkAmiya uvasa masammattaggahaNapaDhamasamae asakAmao hoUNatariya puNo vidiyasamae ukassANubhAgasakAmao jAdo / laDhamataraM / eva sammAmicchattassa vi jaddaNNamatara parUvaNA kAryavvA / jayagha0 6 ta katha ? addhapoggalapariyahAdisamae paDhamasammatta paDivajiya savvalahu micchatta gatRRNa sammatasammAmicchattANi unvelliya ataratvAdi kADhUNa ubaDDUpoggapariyaha paribhamiya puNo thovAvasese sasAre uca samasammatta paDivaNNo / vidiyasamayammi saMkAmao jAdo / laddhamukassataramubaDDhayoggalapariyamettaM / jayagha
Page #467
--------------------------------------------------------------------------
________________ 359 gA058] anubhAgasaMkrama-antara-nirUpaNa 121. aNukassANubhAgasaMkAmayaMtaraM kevaciraM kAlAdo hodi ? 122. Natthi aMtaraM / 123. etto jahaNaNayaMtaraM / 124. micchattassa jahaNNANubhAgasaMkAmayaMtaraM kevaciraM kAlAdo hodi 1 125. jahaNNeNa aMtonuhutta / 126. ukkasseNa asaMkhejA logaa| 127, ajahaNNANubhAgasaMkAmayaMtaraM kevaciraM kAlAdo hodi ? 128. jahaNNukasseNa aMtomuhuttaM / 129. evamaTTakasAyANaM / 130. Navari ajahaNNANubhAgasaMkAmayaMtaraM kevaciraM kAlAdo hodi ? 131. jahaNNeNa eyasamaoM / 132. sampatta-sammAmicchattANaM jahaNNANubhAgasaMkAmayaMtaraM kevaciraM kAlAdo hodi ? 133. patthi aMtaraM / 134. ajahaNNANubhAgasaMkAmayaMtaraM kevaciraM kAlAdo hodi ? 135. jahaNNeNa eysmo| zaMkA-samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtvake anutkRSTa anubhAgasaMkramaNakA antarakAla kitanA hai ? // 121 // samAdhAna-ina dono prakRtiyoke anutkRSTa anubhAgasaMkramaNakA antara nahIM hotA hai // 122 // cUrNisa0-aba isase Age anubhAgasaMkramaNakA jaghanya antara kahate hai // 223 // zaMkA-mithyAtvake jaghanya anubhAgasaMkramaNakA antarakAla kitanA hai ? // 124 // samAdhAna-mithyAtvake jaghanya anubhAgasaMkramaNakA jaghanya antarakAla antamuhUrta hai aura utkRSTa antarakAla asaMkhyAta lokapramANa hai // 125-126 // zaMkA-mithyAtvake ajaghanya anubhAgasaMkramaNakA antarakAla kitanA hai // 127 // samAdhAna-mithyAtvake ajaghanya anubhAgasaMkramaNakA jaghanya aura utkRSTa antarakAla antamuhUrta hai // 128 // cUrNisU0-isI prakAra mithyAtvake samAna AThoM madhyama kaSAyoke ajaghanya anubhAgasaMkramaNakA antarakAla jAnanA cAhie / vizeSatA kevala yaha hai ki ATho madhyama kaSAyoMke ajaghanya anubhAgasaMkramaNakA antarakAla kitanA hai ? jaghanya antarakAla eka samaya hai // 129-131 // zaMkA-samyaktvaprakRti aura samyagmidhyAtvake jaghanya anubhAgasaMkramaNakA antarakAla kitanA hai ? // 132 // samAdhAna-ina dono prakRtiyoke jaghanya anubhAgasaMkramaNakA antara nahIM hotaa||133|| zaMkA-samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtvake ajaghanya anubhAgasaMkramaNakA antara 1 ta katha 1 jahA-suhumeidiyahadasamuppattiyajahaNNANubhAgasakamAdo ajahaNNabhAva gatUNa puNo vi aMtomUhutteNa dhAdiya savvajaNNANubhAgasaMkAmao jAdo / laddhamatara hoi / jayadha0 2 ta kathaM ? jahaNNANubhAgasakAmao ajahaNNabhAva gatUNa tappAoggapariNAmachANesu asakhejalogametta kAla gamiya puNo hadasamuppattiyapAoggapariNAmeNa jhnnnnbhaavmuvgo| tassa laddhamatara hoi / jayadha0 3 samvovasAmaNAe ataridassa taduvalabhAdo / jayadha0 / 4 kudo, khavaNAe jAdajahaNNANubhAgasakAmayassa punnrubhvaabhaavaado| jayadha0 maran
Page #468
--------------------------------------------------------------------------
________________ 360 ___ kasAya pAhuDa sutta [5 saMkrama-arthAdhikAra 136. ukasseNa uvaDpoggalapariyaTTa / 137,aNaMtANuvaMdhINaM jahaNNANubhAgasaMkAmayaMtaraM kevaciraM kAlAdo hodi ? 138. jahaNNeNa aMtomuhuttaM / 139. ukkasseNa uvaDDapoggalapariyaTTa / 140. ajahaNNANubhAgasaMkAmayaMtaraM kevaciraM kAlAdo hodi 1 141. jahaNNeNa aMtomuhuttaM / 142. ukkasseNa ve chAvahisAgarovamANi sAdireyANi / 143. sesANaM kammANaM jahaNNANubhAgasaMkAmayaMtaraM kevaciraM kAlAdo hodi ? / 144. patthi aMtaraM / 145. ajahaNNANubhAgasaMkAmayaMtaraM kevaciraM kAlAdo hodi ? kAla kitanA hai ? // 134 // samAdhAna-ukta dono prakRtiyoke ajaghanya anubhAgasaMkramaNakA jaghanya antarakAla eka samaya aura utkRSTa antarakAla upAdhapudgalaparivartana hai / / 135-136 / / zaMkA-anantAnuvandhI kaSAyoke jaghanya anubhAgasaMkramaNakA antarakAla kitanA hai ? // 137 / / samAdhAna-jaghanya antarakAla antamuhUrta aura utkRSTa antarakAla upAdhapudgalaparivartana hai // 138-139 / / zaMkA-anantAnubandhI kapAyoke ajaghanya anubhAgake saMkramaNakA antarakAla kitanA hai ? / / 140 // samAdhAna-jaghanya antarakAla antamuhUrta hai aura utkRSTa antarakAla kucha adhika eka sau battIsa sAgaropama hai / / 141-142 // zaMkA-zeSa cAra saMjvalana aura nava nokapAya, ina teraha karmoMke jaghanya anubhAgasaMkramaNakA antarakAla kitanA hai ? / / 143 / / samAdhAna-ukta teraha karmoMke jaghanya anubhAgasaMkramaNakA antara nahIM hotA hai / / 144 // zaMkA-unhI teraha karmoM ke ajaghanya anubhAgasaMkramaNakA antara kAla kitanA hai ? // 145 / / 1 taM jahA-aNatANuvadhINa sajuttapaDhamasamayaNavakavadhamAvaliyAdIda jahaNNabhAveNa sakAmiya tatto vidiyA disamaesu ajahaNNabhAveNa tariya puNo vi savalahueNa kAleNa visajoyaNApuna tappAoggajahaNapariNAmeNa sajutto hoUNAvaliyAdikkato jahaNNANubhAgasaMkAmao jAdo / laddhamatara hoi / jayadha 2 taM jahA-punbutteNeva vihiNA Adi kAdUNatariya uvaDhapoggalapariyaha paribhamiya thovAvasese siljhidavbae tti sammatta paDivajiya aNaMtANuva dhivisajoyaNA purassaraM pariNAmapacaeNa sajutto hoUNa AvaliyAdikkato jahaNNANubhAgasakAmao jAdo / laddhamukkassatara hoi / jayadha0 3 uvasamasammattakAlabhatare ceya aNaMtANuva dhicaukkaM visajoiya vedayasammatta ghettUNa ve chAvaTTi sAgarovamANi paribhamiya tadavasANe micchatta gatUNAvaliyAdIdaM sakAmemANasa laddha mukkatsamaMtara hoi / etya sAdireyapamANamatomuhutta / jayagha 4 kudo khavaNAe jAdajahaNNANubhAgattAdo / jayadha0
Page #469
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 58 ] anubhAga saMkrama- sannikarSa-nirUpaNa 146. jahaNeNa eyasamao / 147. ukkasseNa aMtomuhuttaM / 148. saNiyAso / 149. micchattassa ukassANubhAgaM saMkAyeMto sammattasammAmicchattANaM jar3a saMkAmao NiyamA ukkastayaM saMkAmedi / 150. sesANaM kammANaM ukkasaM vA aNukkasaM vA saMkAmedi / 151. ukkassAdo aNukkassaM chaDDANapadidaM / 152. evaM sesANaM kammANaM NAdUNa davvaM / 361 153. [jahaNNao] saSNiyAso / 154. micchattassa jahaNNANubhAgaM saMkAmeM to sammatta-sammAmicchattANaM jai saMkAmao NiyamA ajahaNNANubhAgaM saMkAmedi / 155. samAdhAna-jaghanya antarakAla eka samaya aura utkRSTa antarakAla antarmuhUrta hai / / 146-147 // cUrNisU0 0-aba utkRSTa anubhAga-saMkramaNa karanevAle jIvokA sannikarSa kahate haimithyAtvake utkRSTa anubhAgakA saMkramaNa karanevAlA jIva yadi samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtvakA saMkramaNa karatA hai, to niyamase utkRSTa anubhAgakA saMkramaNa karatA hai aura zeSa karmoMke utkRSTa anubhAgakA bhI saMkramaNa karatA hai, athavA anutkRSTa anubhAgakA bhI saMkramaNa karatA hai / zeSa karmoMkA utkRSTa anubhAga-saMkramaNase anutkRSTa anubhAga-saMkramaNa SaTsthAnapatita hAnirUpa hotA hai / jisa prakAra mithyAtva ke sAtha zeSa karmoMke sannikarSa kA vidhAna kiyA gayA hai, usI prakAra zeSa karmoMko bhI pRthak pRthak nirUpaNa karake utkRSTa anubhAgakA sannikarpa lagA lenA cAhie / / 148-152 // cUrNis 0 - java jaghanya anubhAga-saMkramaNa karanevAle jIvoMkA sannikarSa kahate hai - midhyAtvake jadhanya anubhAgakA saMkramaNa karanevAlA jIva yadi samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtvakA saMkramaNa karatA hai, to niyamase ajaghanya anubhAgakA saMkramaNa karatA hai / 1 savvovasAmaNAe eyasamayamatariya vidiyasamae kAla kADhUNa devesuppaNNapaDhamasamae sakAmayattamuvagayammi taduvalabhAdo | jayadha0 2 savvovasAmaNA savvacirakAlmatariya paDivAdavaseNa puNo sakAmayattamuvagayassa payadatara samAgovalabhAdo / jayadha0 13 micchattukassANubhAga sakAmao sammatta sammAmicchattANaM siyA satakammio, siyA asatakammio / satakammio vi siyA sakAmao, AvaliyapaviTThasata kammiyassa vi sabhavovalabhAdo / jaba sakAmao, NiyamA so ukkassaM sakAmeha, dasaNamohakkhatraNAdo aNNattha tadaNukkastabhAvANuppattIdo / jayadha 4 kudo, micchantu kassA NubhAgasa kAmayammi solasaka sAya NatraNokasAyANamukkassANubhAgassa tatto chaTThANahINANubhAgassa vi visesapaccayavaseNa samava paDi virohAbhAvAdo / jayadha 0 5 kiM kAraNaM ? NiruddhamicchattukassANubhAga sakAmayammi vivakkhiyapayaDINamaNubhAgassa chaTThANa - hAsibhava pasi vippaDisehAbhAvAdo / jayadha0 6 kudo, micchattaja iNNANubhAgasa kAmaya suhumeha diyahadasamuppattiyasaM takammiyammi sammatta sammAmicchattANamukkassANubhAgasa kamasseva sabhavadasaNAdo | jayadha0 46
Page #470
--------------------------------------------------------------------------
________________ 362 kasAya pAhuDa sutta 3 [ 5 saMkrama-arthAdhikAra jahaNNAdo ajahaNNamaNaMta guNavbhahiye / 156. aTTahaM kammANaM jahaNaM vA ajahaNaM cA saMkAmedi / 157, jahaNNAdo ajahaNNaM chaTTANapadidaM / 158. sesANaM kammANaM NiyamA ajahaNaM / 159. jahaNNAdo ajahaSNamaNaMtaguNanmahiyaM / 160 evamadukasAyANaM / 161. sammattassa jahaNANubhAgaM saMkArmeto micchatta sammAmicchatta-anaMtANubaMdhI makammasi / 162. sesANaM kammANaM NiyamA ajahaNaNaM saMkAmedi / 163. jahaNNAdo ajahaNNamaNaMtaguNanbhahiyaM / 164. evaM sammAmicchattassa vi / Navari sammattaM midhyAtvake jaghanya anubhAga-saMkramaNase ajaghanya anubhAgasaMkramaNa anantaguNA adhika hotA hai / mithyAtva ke jaghanya anubhAgakA saMkramaNa karanevAlA jIva ATha madhyama kapAyarUpa karmoM ke jaghanya anubhAgakA bhI saMkramaNa karatA hai aura ajaghanya anubhAgakA bhI saMkramaNa karatA / yaha jaghanya anubhAgase ajaghanya anubhAga-saMkramaNa paTa-sthAna - patita vRddhirUpa hotA hai / arthAt kahIpara jaghanya anubhAgase anantabhAga adhika, kahIMpara asaMkhyAtabhAga adhika, kahIM para saMkhyAttabhAga adhika, kahIMpara saMkhyAtaguNa adhika, kahIM para asaMkhyAtaguNa adhika aura kahIpara anantaguNa adhika jaghanya anubhAgakA saMkramaNa karatA hai / midhyAtvake jaghanya anubhAgakA saMkramaNa karanevAlA zepa karmoM ke ajaghanya anubhAgakA niyamase saMkramaNa karatA hai / yaha jaghanya anubhAgasaMkramaNase ajaghanya anubhAgasaMkramaNa anantaguNA adhika hotA hai / isI prakAra midhyAtvake jaghanya anubhAgasaMkramaNake samAna ATha madhyama kapAyoke jaghanya anubhAgasaMkramaNakA sannikarSa jAnanA cAhie / / 153-160 / / W cUrNisU0 - samyaktvaprakRti ke jaghanya anubhAgakA saMkramaNa karanevAlA jIva mithyAtva, samyagmithyAtva aura anantAnuvandhI kapAyokI sattA se rahita hotA hai / samyaktvaprakRti ke jaghanya anubhAgakA saMkramaNa karanevAlA jIva zeSa vAraha kapAya aura nava nokapAya, ina unnIsa karmoM ke ajaghanya anubhAgakA niyamase saMkramaNa karatA hai / yaha jaghanya anubhAgasaMkramaNase ajaghanya anubhAgasaMkramaNa anantaguNA adhika hotA hai / isI prakAra samyagmithyAtvake javanyAnubhAgasaMkramaNakA bhI sannikarSa jAnanA cAhie / vizeSatA kevala yaha hai ki 1 kudo, micchatteNa samANasAmiyatte vi visesapaccaya vase Nede simaNubhAgassa tattha jaddaNNAjaNNabhAvasiddhIe virohAbhAvAdo / jayadha0 2 ettha chANapadidamidi vutta e kattha vi jahaNNAdo aNatabhAganmahiya, katthavi asakhejabhAgamahiya, katthavi sakhejabhAgavbhaddiyaM, kattha vi sakhejaguNavbhahiya, kattha vi asakhejaguNabhahiya aNataguNamahiyaM ca jahaNANubhAga sakAmeditti ghettavva; ataragapaJcayavaseNa jahaNabhAvapAoggavisae vipayadaviyappANamuppattIe paDivadhAbhAvAdo / jayagha0 3 kudo; edesimaviNA se sammattajahaNNAgubhAgasakamuppattIe vipaDisiddhattAdo | jayadha0 4 kudo, sumahadasamuppattiyakammeNa carittamohakkhavaNAe ca laDhajaNNabhAvArNa tesimettha jahaNabhAvAbhAdo | jayadha0 5 kudo; aThakasAyAgaM hadasamuppattiyajahaNNANubhAgAdo sesaka sAya NokasAyANa pisatraNAe jaNidajahaSNAgubhAgasakramAdo etthatagatadaNubhAgasamasta tahAbhAvasiddhIe vippaDiseddAbhAvAdo | jayadha0
Page #471
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 58] anubhAgasaMkrama-bhaMgavicaya-nirUpaNa 363 vijjamANehi bhaNiyavvaM / 165. purisavedassa jahaNNANubhAgaM saMkAmeMto caduNhaM kasAyANaM NiyamA ajahaNNamaNaMtaguNabbhahiyaM / 166. kodhAditie uvarillANaM saMkAmao NiyamA ajahaNNamaNaMtaguNabbhahiyaM / 167. lohasaMjalaNe Niruddhe Nasthi snnnniyaaso| . 168. gANAjIvehi bhaMgavicao duviho-ukkassapadabhaMgavicao jahaNNapadabhaMgavicao ca / 169 tesimaTThapadaM kAUNa / 170. micchattassa savve jIvA ukkassANubhAgassa asNkaamyaaN| 171. siyA asaMkAmayA ca saMkAmao ca / 172. siyA yahaoNpara samyaktvaprakRtikI vidyamAnatAke sAtha samyagmithyAtvake jaghanya anubhAgasaMkramaNakA sannikarSa kahanA cAhie / puruSavedake jaghanya anubhAgakA saMkramaNa karanevAlA jIva cAro saMjvalana kaSAyoke anantaguNa adhika ajaghanya anubhAgakA niyamase saMkramaNa karatA hai| saMjvalana krodhAditrikake jaghanya anubhAgakA saMkramaNa karanevAlA jIva uparitana kapAyoke anantaguNA adhika ajaghanya anubhAgakA niyamase saMkrAmaka hotA hai| saMjvalana lobhake niruddha karanepara sannikarSa nahIM hai / / 161-167 / / cUrNisU0-nAnA jIvokI apekSA bhaMgavicaya do prakArakA hai-utkRSTapadabhaMgavicaya aura jaghanyapadabhaMgavicaya / ina donoke arthapadako kahakara una donokI prarUpaNA karanA cAhie / / 168-169 // vizeSArtha-vaha arthapada isa prakAra hai-jo jIva utkRSTa anubhAgake saMkrAmaka hote haiM, ve anutkRSTa anubhAgake asaMkrAmaka hote hai aura jo anutkRSTa anubhAgake saMkrAmaka hote hai, ve utkRSTa anubhAgake asaMkrAmaka hote hai| isI prakAra jaghanya-ajaghanya anubhAgasaMkrAmakokA bhaMgavicaya-sambandhI arthapada jAnanA caahie| cUrNisU0-sabhI jIva mithyAtvake utkRSTa anubhAgake asaMkrAmaka hote haiN| kadAcit aneka jIva asaMkrAmaka hote haiM aura koI eka jIva saMkrAmaka hotA hai| kadAcit aneka 1 tesiM puNa ajahaNNANubhAgamaNataguNabbhahiya ceva sakAmedi, uvari kiTTIpanAeNa laddhajahaSNabhAvANamettha tadavirohAdo / jayadha0 2 kodhAditige sajalaNasaNNide Niruddhe hechillANa Natthi saNiyAso, asatakammie tvirohaado| uvarillANamatthi, kohasajalaNe Niruddhe mANa-mAyA lohasajalaNANa, mANasajalaNe Niruddha mAyA-lohasajalaNANa, mAyAsajalaNe Niruddhe lohasajalaNasta sakamasa bhavovalabhAdo / jayadha0 ____3 kiM tamaTThapada ? vuccade-je ukkassANubhAgasakAmayA te aNukkassANubhAgassa asa kAmayA, je aNukkassANubhAgasakAmayA te ukkassANubhAgassa askaamyaa| kudo ? jesiM satakammamasthi tesu payada; akammehi avyavahAro / jayadha0 4 kudo; micchattukkassANubhAgasakAmayANamadhuvabhAvittAdo / jayadha 5 kudo, savvajIvANamukkassANubhAgassa asakAmayANa majjhe kadAimeyajIvassa tadukkassANubhAgasakAmayattaNa pariNadassuvalabhAdo / jayadha0 * tAmrapatrabAlI pratimeM isa sUtrako Uparake sUtrakI TIkAmeM sammilita kara diyA hai / ( dekho pR0 1142 paMkti 4)
Page #472
--------------------------------------------------------------------------
________________ 364 __ kasAya pAhuDa sutta [5 saMkrama-arthAdhikAra asaMkAmayA ca saMkAmayA ca 1 173. evaM sesANaM kmmaannN| 174. Navari sammattasammAmicchattANaM saMkAmagA-putvaM ti bhANidavvaM / 175. jhnnnnaannubhaagsNkmbhNgvico| 176. micchatta-ahakasAyANaM jahaNNANubhAgassa saMkAmayA ca asaMkAmayA ca / 177. sesANaM kammANaM jahaNNANubhAgassa savve jIvA siyA asNkaamyaaN| 178. siyA asaMkAmayA ca saMkAmao ca / 179. siyA asaMkAmayA ca saMkAmayA ca / 180. NANAjIvehi kAlo / 181. micchattassa ukassANubhAgasaMkAmayA kevaciraM kAlAdo hoMti ? 182. jahaNaNeNa aMtomuhuttaM / 183. ukka sseNa palidovamassa jIva asaMkrAmaka aura aneka saMkrAmaka hote hai| jisa prakAra yaha mithyAtvake utkRSTa anutkRSTa anubhAgasaMkrAmakokA bhaMgavicaya kiyA hai, usI prakArase zepa karmoMke utkRSTa anubhAgasaMkrAmakokA bhaMgavicaya jAnanA caahie| vizepatA kevala yaha hai ki samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtvake utkRSTa anubhAga-saMkrAmakoke bhaMga saMkrAmaka-padapUrvaka kahanA cAhie / / 170-174 / / cUrNimU0-ava jaghanya anubhAgasaMkrAmakokA bhaMgavicaya kahate hai / mithyAtva aura ATha madhyama kapAyoMke jaghanya anubhAgake aneka jIva saMkrAmaka bhI hote haiM aura aneka jIva asaMkrAmaka bhI hote haiM zeSa koMke jaghanya anubhAgake sarva jIva kadAcit asaMkrAmaka hote hai / kadAcit aneka asaMkrAmaka aura koI eka jIva saMkrAmaka bhI hotA hai / kadAcit aneka asaMkrAmaka aura aneka saMkrAmaka bhI hote hai / / 175-179 / / cUrNisU 0 --aba nAnA jIvokI apekSA utkRSTa anubhAgasaMkrAmakokA kAla kahate haiM // 180 // zaMkA-mithyAtvake utkRSTa anubhAgake saMkrAmaka jIvAkA kitanA kAla hai? // 181 / / samAdhAna-jaghanyakAla antarmuhUrta aura utkRSTakAla palyopamakA asaMkhyAtavaoN bhAga hai / / 182-183 / / 1 kadAimukkassANubhAgassAsakAmayasavvajIvANa majjhe kettiyANa pi jIvANamukkassANubhAgasaMkA mayabhAveNa pariNadANamuvalabhAdo | jayadha0 2 ta jahA-sammatta-sammAmicchattANamukkassANubhAgasta siyA savve jIvA sakAmayA 1, siyA ede ca asaMkAmao ca 2, siyA eTe ca asaMkAmayA ca 3 / evamaNukakassAgubhAgasaMkAmayANa pi vivajAseNa tiNha bhagANamAlAvo kAyanbo tti esa viseso sutteNedeNa jANAvido / jayadha0 3 kudo evaM; suhumeidiyahadasamuppattiyakammeNa laddhajahaNNabhAvANamedesi tadavirohAdo | jayadha 0 4 kudo; dasaNa-carittamohakkhavayANamaNatANuvAdhisajoiyANa ca sambaddhamaNuvalabhAdo / jayadha0 5 kudo asaMkAmayANa dhuvabhAveNa kadAimeyajIvatsa jahaNNabhAvapariNadatsa paripphuDamuvalabhAdo / jayadha0 6 kudo; asakAmayANaM dhuvamAveNa kettiyANaM pi jIvANa jahaNNANubhAgamakAmayabhAvapariNadANamuvalabhAdo / jathadha0 7 taM katha 1 sattaTTha jaNA bahugA vA vadhukarasANubhAgA sayajahaNamatomuttamena kAlaM saMkAmayA hodUNa puNo kaMDayaghAdavaseNANukasabhAvamuragayA / laddho suttuThjidaNNakAlo / japadha
Page #473
--------------------------------------------------------------------------
________________ 365 gA0 58] anubhAgasaMkrama-kAla-nirUpaNa asaMkhejjadibhAgo' / 184. aNukkassANubhAgasaMkAmayA savvaddhA / 185. evaM sesANaM kammANaM / 186. gavari sammatta-sammAmicchattANamukkassANubhAgasaMkAmayA savvaddhA / 187. aNukkassANubhAgasaMkAmayA kevaciraM kAlAdo hoti ? 188. jahaNNukasseNa aMtomuhuttaM / 189. etto jhnnnnkaalo|190 micchatta-aTThakasAyANaM jahaNNANubhAgasaMkAmayA kevaciraM kAlAdo hoMti ? 191. svvddhaa| 192. sammatta-cadusaMjalaNa-purisavedANaM jahaNNANubhAgasaMkAmayA kevaciraM kAlAdo hoMti ? 193. jahaNNeNeyasamA / 194. ukkasseNa saMkhejjA samayA~ / 195.sammAmicchatta-aTThaNokasAyANaM jahaNNANubhAgasaMkAmayA cUrNim 0-mithyAtvake anutkRSTa anubhAga-saMkrAmaka sarvakAla pAye jAte hai| isI prakAra zeSa karmoM ke anubhAgasaMkrAmakokA kAla jAnanA caahie| vizepatA kevala yaha hai ki samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtvake utkRSTa anubhAgake saMkrAmaka sarvakAla hote hai // 184-186 // zaMkA-samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtvake anutkRSTa anubhAga-saMkrAmaka jIvokA kitanA kAla hai ? // 187 / / samAdhAna-jaghanya aura utkRSTakAla antarmuhUrta hai / / 188 / / cUrNisU0-aba isase Age jaghanya anubhAgasaMkramaNa karanevAloMkA kAla kahate haiM // 189 // zaMkA-mithyAtva aura ATha madhyama kapAyoke jaghanya anubhAgasaMkrAmakokA kitanA kAla hai 1 / / 190 // samAdhAna-sarva kAla hai // 191 // zaMkA-samyaktvaprakRti, cAro saMjvalana aura purupavedake jaghanya anubhAga-saMkrAmakokA kitanA kAla hai 1 // 192 / / samAdhAna-jaghanyakAla eka samaya , aura . utkRSTakAla saMkhyAta samaya hai // 193-194 // 1 ta jahA-eyajIvassukkassANubhAgasakamakAlamatomuhuttapamANa Thaviya tappAoggapalidovamAsakhejabhAgamettatadaNusadhANavArasalAgAhi guNeyavva / tado payadukkassakAlapamANamuppajadi / jayadha0 2 kudo; savvakAlamavicchiNNapavAhasarUveNedesimabANadasaNAdo / jayadha0 3 kudo; sammatta-sammAmicchattANamukkassANubhAgasakAmayavedagasammAiTThINamubvellamANamicchAiTThINa ca pavAhavocchedANuvalabhAdo | jayadha0 4 dasaNamohakkhavaNAdo aNNattha tadaNuvalabhAdo | jayadha0 5 kudo; suhumei diyajIvANa hadasamuppattiyajahaNNasatakammapariNadANa tisu vi kAlesu vocchedANuvalabhAdo / jayadha0 6 kudo, sammattassa samayAhiyAvaliyaakkhINadasaNamohaNIyammi lobhasajalaNassa samayAhiyAvaliyasakasAyammi sesANa appappaNo NavakabadhacarimaphAlisaMkamaNAvatyAe jahaNNabhAvANameyamamayovaladdhIe baahaannuvlbhaado| jayadha0 7 kudo, saMkhejavAramaNusaMdhANavaseNa taduvalabhAdo / jayadha0
Page #474
--------------------------------------------------------------------------
________________ 366 kalAya pAhuDa sutta [5 saMkrama-arthAdhikAra kevaciraM kAlAdo hoMti ? 196. jahaNNukasseNa aMtomuhutta' / 197. aNaMtANuvaMdhINaM jahaNNANubhAgasaMkAmayA kevaciraM kAlAdo hoti ? 198. jahaNNeNa eysmo| 199. ukasseNa AvaliyAe asaMkhejjadibhAgoM / 200. edesi kammANamajahaNNANubhAgasaMkAmayA kevaciraM kAlAdo hoti ? 201. svvddhaa| 202. NANAjIvehi aMtaraM / 203. micchattassa ukassANubhAgasaMkAmayANamaMtaraM kevaciraM kAlAdo hodi ? 204. jahaNNeNeyasamao / 205. ukkasseNa asaMkhejjA logaa| 206. aNukassANubhAgasaMkAmayANamaMtaraM kevaciraM kAlAdo hodi ? 207. zaMkA-samyagmithyAtva aura ATha nokapAyoke jaghanya anubhAgasaMkrAmakokA kitanA kAla ? // 195 // samAdhAna-jaghanya aura utkRSTakAla antarmuhUrta hai // 196 / / zaMkA-anantAnubandhI kaSAyoke jaghanya anubhAga-saMkrAmakokA kitanA kAla hai ? / / 197 / / samAdhAna-jaghanyakAla eka samaya aura utkRSTakAla AvalIkA asaMkhyAtavA~ bhAga hai // 198-199 / / zaMkA-ina upayukta sarva karmoMke ajaghanya anubhAga-saMkrAmaka jIvokA kitanA kAla hai ? // 20 // samAdhAna-ukta sarva karmoMke ajaghanya anubhAgake saMkrAmaka jIva sarvakAla pAye jAte haiM // 201 / / cUrNisU0-aba nAnA jIvokI apekSA utkRSTa anubhAgake saMkrAmakokA antara kahate hai / / 202 // zaMkA-mithyAtvake utkRSTa anubhAga-saMkrAmakokA antarakAla kitanA hai ? // 203 // samAdhAna-jaghanyakAla eka samaya aura utkRSTakAla asaMkhyAta lokake samayapramANa hai // 204-205 // zaMkA-mithyAtvake anutkRSTa anubhAga-saMkrAmakokA antarakAla kitanA hai ? // 206 // 1 japaNeNa tAva tesimappappaNo carimANubhAgakhaMDayakAlo ghettavyo / ukasseNa so ceva chAyAdiTTateNa laddhANusadhANo ghettanbo | jayadha0 2 kudo, visajoyaNApubasaMjogapaDhamasamae jahaNNapariNAmeNa baddhajapaNANubhAgamAvaliyAdIdameyasamaya sakAmiya vidiyasamae ajahaNNabhAvapariNadaNANAjIvesu taduvalamAdo / jayadha0 3 kudo; AvaliyAe asakhetradibhAgamettANaceva giratarovakkamaNavArANamettha sabhavadasaNAdo / jayagha0 4 taM jahA-micchattukkassANubhAgasaMkAmayaNANAjIvANa pavAhavicchedavaseNeyasamayamataridANa vidiyasamae puNarumavo dilo / laddhamatara jahaNNeNeyasamayametta / jayadha 5 kudo; ukassAzubhAgavadheNa viNA syjiivaannmettiymettkaalmvtthtthaannsmpaado| jayadha0
Page #475
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 58 ] anubhAga saMkrama antara - nirUpaNa Natthi aMtaraM / 208. evaM sesANaM kammANaM / 209. Navari sammatta-sammAmicchattANamukkassANubhAgasaM kAmayaM taraM kevaciraM kAlAdo hodi ? 210. Natthi aMtaraM / 211. aNukkassANubhAgasaM kAmayANamaMtaraM kevaciraM kAlAdo hodi 1 212. jaNNeNa eyasamao' / 213. ukasseNa chammAsA / 214 eto jahaNNayaMtaraM / 215 micchattassa aTThakasAyassa jahaNNANubhAgasaMkAmayANaM kevaciraM aMtaraM ? 216. Natthi aMtaraM / 217. sammatta sammAmicchattacadusaMjala-gavaNokasAyANaM jahaNNANubhAgasaMkAmayaMtaraM kevaciraM kAlAdo hodi 1218. jahaNeNa eyasamao / 219. ukkasseNa chammAsA / 220. Navari tiSNisaMjalaNapurisavedANamukasse vAsaM sAdireyaM / 221. buMsayavedasta jahaSNANubhAgasaMkAmayaMtarazaMkA- mithyAtvake anutkRSTa anubhAga-saMkrAmakokA kabhI antara nahIM hotA hai // 207 // cUrNisU0 - isI prakAra midhyAtvake samAna zepa karmoMke utkRSTa anubhAga-saMkrAmako kA antara jAnanA cAhie / vizeSatA kevala yaha hai ki samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtvake utkRSTa anubhAga-saMkramakokA antarakAla kitanA hai ? ina dono karmoM ke utkRSTa anubhAga-saMkrAmakokA kabhI antara nahI hotA / / 208-210 / / zaMkA- inhI dono karmoM ke anutkRSTa anubhAgasaMkrAmakokA antarakAla kitanA hai // 211 samAdhAna - jaghanya antarakAla ekasamaya aura utkRSTa antarakAla chaha mAsa hai // 212-213 // 367 0 cUrNisU * - aba isase Age jaghanya anubhAga-saMkrAmakokA antara kahate hai || 214 // zaMkA- mithyAtva aura ATha madhyama kapAyoke jaghanya anubhAga-saMkrAmakokA antara kAla kitanA hai ? / / 215 // samAdhAna-ina karmoMke jaghanya anubhAga-saMkrAmakokA kabhI antara nahI hotA / / 216 // zaMkA- samyaktvaprakRti, samyagmidhyAtva, cAro saMjvalana aura nava nokapAyoke jaghanya anubhAga-saMkrAmakokA antarakAla kitanA hai ? // 217 // samAdhAna-jaghanya antarakAla eka samaya aura utkRSTa antarakAla chaha mAsa hai / vizeSatA kevala yaha hai ki antima tIna saMjvalana aura puruSavedake jaghanya anubhAga-saMkrAmakoMkA utkRSTa antarakAla kucha adhika eka varSa hai / napuMsaka vedake jaghanya anubhAga saMkrAmakokA utkRSTa antara saMkhyAta varSa hai // 218-221 // 1 kudo; NANA jIvavivakkhAe aNukkasthANubhAgasakamassa vicchedANuvaladvIdo | jayadha0 2 dasaNamohakkhavayANa jahaNNatarasta tappamANattovalabhAdo / jayagha0 3 tadukasa virahakAlassa NANAjIva visayassa tapyamANattAdo / jayadha0 4 kudo, payadajahaNNANubhAgasa kAmayANa suhumANaM NiratarasarUveNa savvakAlamavadittAdo | jayadha0 5 taM jahA-kohasajalaNassa ukkassatare vivakkhie sodaeNAdiM kADhUNa chammAsamatarAviya puNo mAgamAyA lobhoda ehiM caDhAviya pacchA sodayapaDilabheNa sAdireyavAsamettamataramuppAeyavvaM / eva mANa mAyA "
Page #476
--------------------------------------------------------------------------
________________ 368 kasAya pAhuDa sutta [5 saMkrama-arthAdhikAra mukkasseNa saMkhejjANi vAsANi / 222. aNaMtANuvaMdhINaM jahaNNANubhAgasaMkAmayaMtaraM kevaciraM kAlAdo hodi ? 223. jahaNNeNa eysmo| 224 ukkasseNa asaMkhejjA logA / 225. edesi savvesimajahaNNANubhAgassa kevaciramaMtaraM ? 226. Nasthi aMtaraM / 227. appAbahuaM / 228. jahA ukkassANubhAgavihattI tahA ukkastANubhAgasaMkayo / 229. etto jahaNNayaM / 230. savvatthovo lohasaMjalaNassa jhnnnnaannubhaagsNko| 231. mAyAsaMjalaNasta jahaNANubhAgasaMkayo aNaMtaguNoM / 232. mANasaMjalaNassa jahaNNANubhAgasaMkamo aNaMtaguNoM / 233, kohasaMjalaNassa jahaNNANu zaMkA-anantAnuvandhI kapAyoke jaghanya anubhAga-saMkrAmakokA antarakAla kitanA hai ? // 224 // samAdhAna-jaghanya antarakAla eka samaya aura utkRSTa antarakAla asaMkhyAta lokapramANa hai / / 223-224 // zaMkA-ina sabhI karmoM ke ajaghanyAnubhAga-saMkrAmakokA antarakAla kitanA hai ? // 225 / / samAdhAna-ukta sabhI karmo ke ajaghanyAnubhAga-saMkrAmakokA kabhI antara nahIM hotA hai // 226 // cUrNisU0-ava anubhAga-saMkrAmakoke alpavahutvako kahate hai| (vaha alpabahutva do prakArakA hai-utkRSTa anubhAga-saMkrAmaka-viSayaka aura jaghanya anubhAga-saMkrAmaka-viSayaka / ) jisa prakAra utkRSTa anubhAgavibhaktikA alpavahutva kahA hai, usI prakAra utkRSTa anubhAgasaMkrAmaka-vipayaka alpabahutva jAnanA cAhie // 227-228 // cUrNisU-ava isake Age jaghanya anubhAga-saMkrAmakokA alpavahutva kahate haiMsaMjvalana lobhakA jaghanya anubhAga-saMkramaNa sabase kama hai| isase saMjvalana mAyAkA jaghanya anubhAga-saMkramaNa anantaguNita hai| saMjvalana mAyAse saMjvalana mAnakA jaghanya anubhAgasaMkramaNa anantaguNita hai / saMjvalanamAnase saMcalana krodhakA jaghanya anubhAga-saMkramaNa ananta sajalaNANa pi payadukkassanara vattava / Navari mANasajalaNassa mAyA-lobhodaehi, mAyA-sajalaNassa ca lobhodaeNa caDhAviya atarAveyavya Ixxx evaM ceva purisavedassa vi sodaeNAdi kAdUNa parodaeNataridatsa sAdireyavAsamettukkassatarasabhavo daTThavvo / jayadha0 1 NaqsayavedodaeNAdi kAdUNa aNappidavedodaeNa vAsapudhattamettamataridassa taduvalabhAdo / jayadha0 2 jahaNNapariNAmeNAdiM kAdUNAsakhejalogamettehiM ajahaNNapAoggapariNAmehiM ceva sajojayatANa NANAjIvANameTamukkatsataraM lavmadi / jayadha0 3 kudo; suhumakiTTisarUvattAdo / jayagha0 4 kudo; bAdarakiTTIsalaveNa puvamevANiyaTTipariNAmehi laddhajahaNNabhAvattATo / jayava0 5 kudo; jahaNNasAmittavisavIkayamAyAsajalaNacarimaNavakrabaMdhAdo jahAphamamaNataguNasalavaNAvachida mAyAtadiya-vidiyapaDhamasagahakiTTIhito vi mANasajalaNaNavakavasarUvalsedassANataguNattadasaNAdo | jayadha
Page #477
--------------------------------------------------------------------------
________________ 369 gA0 58] anubhAgasaMkrama-alpabahutva-nirUpaNa mAgasaMkamo aNaMtaguNo / 234. sammattassa jahaNNANubhAgasaMkamo aNaMtaguNo / 235. purisavedassa jahaNNANubhAgasaMkamo aNaMtaguNoM / 236. sammAmicchattassa jahaNNANubhAgasaMkamo aNaMtaguNoM / 237. aNaMtANuvaMdhimANassa jahaNNANubhAgasaMkamo aNaMtaguNoM / 238.kodhassa jahaNNANubhAgasaMkamo visesAhio / 239. mAyAe jahaNNANubhAgasaMkramo visesaahio| 240. lobhassa jahaNNANubhAgasaMkamo visesaahio| 241. hassassa jahaNNANubhAgasaMkamo aNaMtaguNoM / 242. radIe jANANubhAgasaMkamo aNaMtaguNoM / 243. duguMchAe jahaNNANubhAgasaMkamo aNaMtaguNo / 244. guNita hai / saMjvalana krodhase samyaktvaprakRtikA jaghanya anubhAga-saMkramaNa anantaguNita hai / samyaktvaprakRtise purupavedakA jaghanya anubhAga-saMkramaNa anantaguNita hai / purupavedase samyagmithyAtvakA jaghanya anubhAga-saMkramaNa anantaguNita hai // 229-236 // cUrNisa0-samyagmithyAtvase anantAnuvandhI mAnakA jaghanya anubhAga-saMkramaNa anantaguNita hai| anantAnuvandhI mAnase anantAnubandhI krodhakA jaghanya anubhAga-saMkramaNa vizeSa adhika hai / anantAnuvandhI krodhase anantAnubandhI mAyAkA jaghanya anubhAga-saMkramaNa vizeSa adhika hai / anantAnubandhI mAyAse anantAnubandhI lobhakA jaghanya anubhAga-saMkramaNa vizeSa adhika hai // 237-240 // cUrNisa0-anantAnubandhI lobhase hAsyakA jaghanya anubhAgasaMkramaNa anantaguNita hai| hAsyase ratikA jaghanya anubhAgasaMkramaNa anantaguNita hai / ratise jugupsAkA jaghanya 1 kudo puvillasAmittavisayAdo heThA atomuhuttamoyariya kohavedayacarimasamayaNavakabaMdhacarimasamayasakAmayammi jahaNNabhAvamuvagayattAdo / jayadha0 2 kudo, kiTIsarUvakohasajalaNajahaNNANubhAgasakamAdo phaddayagayasammattajahaNNANubhAgasakamassANataguNabbhahiyatte visavAdANuvalabhAdo / jayadha0 3 kiM kAraNa ? sammattassa aNusamayovaNakAlAdo purisavedaNavakabadhANusamayovavRNAkAlassa thovattadasaNAdo / jayadha0 4 kudo; desaghAdieyavANiyasarUvAdo puvillAdo savvaghAdiviTThANiyasarUvassedassa tahAbhAvasiddhIe NAiyattAdo / jayadha0 5 kiM kAraNa 1 sammAmicchattANubhAgaviNNAso micchattajahaNNaphaddayAdo aNataguNahIgo hoUNa laddhAvaTThANo puNo dasaNamohakkhavaNAe sakhejasahassamettANubhAgakhaDayaghAdasamuvaladdhajahaNNabhAvo / eso vuNa NavakabaMghasarUvo vi sammAmicchattaNa samANapArabho hodUNa puNo micchattajahaNNaphaddayappahuDi uvari vi aNataphaddaesu laddhaviNNAso apattaghAdo ca / tado aNataguNattamedassa siddha / jayadha0 6 kudo, NavakabaMdhasarUvAdo puvillAdo cirANasatasarUvassedassa tahAbhAvasiddhIe virohAbhAvAdo / jayadha0 7 kudoH savvastha radipurassarattaNeva hassapavuttIe daMsaNAdo / jayadha0 8 kudo appasatthayarattAdo | jayadha0
Page #478
--------------------------------------------------------------------------
________________ 370 kasAya pAhuDa sutta [5 saMkrama-arthAdhikAra bhayasta jahaNNANubhAgasaMkamo aNaMtaguNo / 245. sogassa jahaNNANubhAgasaMkamo annNtgunno'| 246. aradIe jahaNNANubhAgasaMkamo annNtgunno| 247. ithivedassa jahaNNANubhAgasaMkamo aNaMtaguNoM / 248. NabuMsayavedassa jahaNNANubhAgasaMkamo annNtgunnoN| 249. apaJcakkhANamANassa jahaNNANubhAgasaMkamo aNaMtaguNoM / 250. kohassa jahaNNANubhAgasaMkamo visesAhio / 251. mAyAe jahaNNANubhAgasaMkamo visesAhio / 252. lobhassa jahaNNANubhAgasaMkamo visesAhio 253. paJcakkhANamANassa jahaNNANubhAgasaMkamo aNaMtaguNoM / 254. kohassa jahaNNANubhAgasaMkamo visesAhio / 255. mAyAe jahaNNANubhAgasaMkamo visesAhio / 256. lobhassa jahaNNANubhAgasaMkramo visesAhio / 257. micchattassa jahaNNANubhAgasaMkamo aNaMtaguNoM / anubhAgasaMkramaNa anantaguNita hai| jugupsAse bhayakA jaghanya anubhAga-saMkramaNa anantaguNita hai / bhayase zokakA jaghanya anubhAga-saMkramaNa anantaguNita hai / zokase aratikA jaghanya anubhAgasaMkramaNa anantaguNita hai| aratise strIvedakA jaghanya anubhAgasaMkramaNa anantaguNita hai / strIvedase napuMsakavedakA jaghanya anubhAga-saMkramaNa anantaguNita hai // 241-248|| cUrNisU0-napuMsakavedase apratyAkhyAnamAnakA jaghanya anubhAga-saMkramaNa anantaguNita hai / apratyAkhyAna mAnase apratyAkhyAna krodhakA jaghanya anubhAga-saMkramaNa vizeSa adhika hai / apratyAkhyAna krodhase apratyAkhyAna mAyAkA jaghanya anubhAga-saMkramaNa vizeSa adhika hai| apratyAkhyAna mAyAse apratyAkhyAna lobhakA jaghanya anubhAga-saMkramaNa vizepa adhika hai / apratyAkhyAna lobhase pratyAkhyAna mAnakA jaghanya anubhAga-saMkramaNa anantaguNita hai / pratyAkhyAnamAnase pratyAkhyAna krodhakA jaghanya anubhAga-saMkramaNa vizeSa adhika hai / pratyAkhyAna krodhase pratyAkhyAnamAyAkA jaghanya anubhAga-saMkramaNa vizepa adhika hai| pratyAkhyAnamAyAse pratyAkhyAnalobhakA jaghanya anubhAga-saMkramaNa vizeSa adhika hai / pratyAkhyAna lobhase mithyAtvakA jaghanya anubhAga-saMkramaNa anantaguNita hai // 249-257 // 1 duguMchido desaccAgameta kuNaTi / bhayodaeNa puNa pANaccAgamavi kuNadi tti tivvANubhAgatta medassa daTThavva / jayadha0 2 kudo, chammAsapajattativvadukkhakAraNattAdo / jayadha0 3 kudo; aMtomuhutta heTThA oyaridUNa putvameva khavidattAdo | jayadha0 4 kiM kAraNa ? kArisaggisamANo isthivedaannubhaago| NavusayavedANumAgo puNa ichAvAgaggisamANo, teNANataguNo jAdo | jayadha0 5 kudo, suhumeidiyahadasamuppattiyakammeNa laddhajahaNNANubhAgassedassa atarakaraNe kade khavagapariNAmehi dhAdidAvasesaNavusayavedajahaNNANubhAgasakamAdo aNataguNattasiddhIe NAiyattAdo / jayadha 6 kudo, sayalasajamaghAdittaSNahANuvavattIdo / Na ca desasaMjamaghAdi apaJcakkhANalobhajahaNNANu bhAgAdo aNataguNattAbhAve tatto aNataguNasayalasanamadhAdittamedatsa jujjade, vippaDisehAdo / jayadha 7 sabala padatyavisayasaddahaNapariNAmapaDibaghattaNa laddhamAhappatsedatsa tahAbhAvavirohAbhAvAdo / jayadhadeg Tha Tho Tho ho
Page #479
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 58 ] anubhAga saMkrama- alpabahutva-nirUpaNa 371 258. riyaIe savvatthovo sammattassa jahaNNANu bhAgasaMkamo' 259. sammAmicchattassa jahaNNANubhAgasaMkamo anaMtaguNo' / 260. anaMtANuvaMdhimANassa jahaNNANubhAgasaMkamo aMtaguNo | 261. kohassa jahaNNANumAgasaMkamo visesAhio / 262. pAyAe jahaNNANubhAgasaMkamo visesAhio / 263 lobhassa jahaNNANubhAgasaMkamo visesAhio / 264. issassa jahaNNANubhAgasaMkamo anaMtaguNoM / 265. radIe jahaNNANubhAgasaMkamo anaMtaguNo / 266. purisavedassa jahaNNANubhAgasaMkamo anaMtaguNA' / 267 itthavedassa jahaNNANubhAgasaMkamo anaMtaguNa / 268. durguchAe jahaNNANubhAgasaMkamo aNaMtaguNo / 269. bhayasta jahaNNANubhAgasaMkamo anaMtaguNo / 270, sogassa jahaNNANubhAgasaMkamo anaMtaguNo / 271. aradIe jahaNNANubhAgasaMkamo anaMtaguNo / 272. sayavedassa jahaNNANubhAgasaMkamo anaMtaguNoM / cUrNisU0-narakagatimeM samyaktvaprakRtikA jaghanya anubhAga-saMkramaNa sabase kama hai / samyaktvaprakRtise samyagmithyAtvakA jaghanya anubhAga-saMkramaNa anantaguNita hai / samyagmithyAtva - se anantAnuvandhI mAnakA jaghanya anubhAga-saMkramaNa anantaguNita hai / anantAnubandhI mAnase anantAnubandhI krodhakA jaghanya anubhAga - saMkramaNa vizeSa adhika hai / anantAnuvandhI krodhase anantAnubandhI mAyAkA jaghanya anubhAga-saMkramaNa vizeSa adhika hai / anantAnubandhI mAyAse anantAnuvandhI lobhakA jaghanya anubhAga-saMkramaNa vizeSa adhika hai / / 258-263 // cUrNisU0 - anantAnubandhI lobhase hAsyakA jaghanya anubhAga-saMkramaNa anantaguNita hai / hAsyase ratikA jaghanya anubhAgasaMkramaNa anantaguNita hai / ratise puruSavedakA jaghanya anubhAgasaMkramaNa anantaguNita hai / puruSavedase strIvedakA jaghanya anubhAgasaMkramaNa anantaguNita hai | strIvedase jugupsAkA jaghanya anubhAgasaMkramaNa anantaguNita hai / jugusAse bhayakA jaghanya anubhAgasaMkramaNa anantaguNita hai / bhayase zokakA jaghanya anubhAgasaMkramaNa anantaguNita hai / zokase aratikA jaghanya anubhAgasaMkramaNa anantaguNita hai / aratise napuMsakavedakA jaghanya anubhAgasaMkramaNa anantaguNita hai // 264-272 / / 1 kudo desaghAdieyaTThANiyasarUvattAdo | jayadha0 2 kudo; savvaghAdiviTThANiyasarUvattAdo / jayadha0 3 kudo, sammAmicchattukkassANubhAgAdo aNataguNabhAveNAvaTThidamicchatta jahaNNaphaddaya pahuDi uvari vidvANubhAgaviNNAsassedassa tatto aNataguNattasiddhIe paDivadhAbhAvAdo / jayadha0 4 suhumei diyahadasamuppattiyakammAdo aNataguNahINo puvillo NavakabadhANubhAgasa kamo / eso yuga suhumANubhAgAdo aNataguNo; asaNNipacidiyahadasamuppattiyakammeNa Neraiesa laDajahaNNabhAvattAdo / tado siddhamedassa tatto aNataguNatta / jayagha0 5 ettha kAraNa radI ramaNamettuppAiyA, palAlaggisaNihasattiviseso puNa puvedo / tado sAmittavisayabhedAbhAve visiddha medassANataguNagbhahiyatta / jayadha0 6 kiM kAraNa ? kArisaggisarisa tivvapariNAmaNiva dhaNattAdo / jayadha0 7 kiM kAraNa ? iTThAvAgaggisa risapariNAmakAraNattAdo | jayadha0
Page #480
--------------------------------------------------------------------------
________________ 372 kasAya pAhuDa sutta [5 saMkrama-arthAdhikAra 273. apaccakkhANamANassa jahaNNANubhAgasaMkramo annNtgunno| 274. kodhassa jahaNNANubhAgasaMkamo visesaahio| 275. mAyAe jahaNNANubhAgasaMkamo visesAhio / 276. lobhassa jahaNNANubhAgasaMkamo visesAhio / 277, paJcakkhANamANassa jahaNNANubhAgasaMkamo aNaMtaguNoM / 278. kohassa jahaNNANubhAgasaMkamo visesAhio / 279. mAyAe jahaNNANubhAgasaMkamo visesAhio / 280. lobhassa jahaNNANubhAgasaMkamo visesaahio| 281. mANasaMjalaNassa jahaNNANubhAgasaMkamo aNaMtaguNoM / 282. kohasaMjalaNassa jahaNNANubhAgasaMkamo visesAhio / 283. mAyAsaMjalaNassa jahaNNANubhAgasaMkamo visesAhio / 284. lobhasaMjalaNassa jahaNNANubhAgasaMkamo visesAhio / 285. micchattassa jahaNNANubhAgasaMkamo aNaMtaguNoM / 286. jahA NirayagaIe tahA sesAsu gadIsu / / cUrNisU0-napuMsakavedase apratyAkhyAnAvaraNa mAnakA jaghanya anubhAgasaMkramaNa anantaguNita hai / apratyAkhyAnAvaraNa mAnase apratyAkhyAnAvaraNa krodhakA jaghanya anubhAgasaMkramaNa vizeSa adhika hai / apratyAkhyAnAvaraNa krodhase apratyAkhyAnAvaraNa mAyAkA jaghanya anubhAgasaMkramaNa vizepa adhika hai / apratyAkhyAnAvaraNa mAyAse apratyAkhyAnAvaraNa lobhakA jaghanya anubhAgasaMkramaNa vizeSa adhika hai / apratyAkhyAnAvaraNa lobhase pratyAkhyAnAvaraNa mAnakA jaghanya anubhAgasaMkramaNa anantaguNita hai / pratyAkhyAnAvaraNa mAnase pratyAkhyAnAvaraNa krodhakA jaghanyaanubhAgasaMkramaNa vizepa adhika hai| pratyAkhyAnAvaraNa krodhase pratyAkhyAnAvaraNa mAyAkA jaghanya anubhAgasaMkramaNa vizeSa adhika hai| pratyAkhyAnAvaraNa mAyAke jaghanya anubhAga-saMkramaNase pratyAkhyAnAvaraNa lobhakA jaghanya anubhAgasaMkramaNa vizepa adhika hai // 273-280 // cUrNisU0-pratyAkhyAnAvaraNa lobhase saMjvalana mAnakA jaghanya anubhAgasaMkramaNa anantaguNita hai| saMjvalanamAnase saMjvalanakrodhakA jaghanya anubhAgasaMkramaNa vizeSa adhika hai| saMjvalana krodhase saMjvalana mAyAkA jaghanya anubhAgasaMkramaNa vizeSa adhika hai| saMjvalana mAyAse saMcalana lobhakA jaghanya anubhAgasaMkramaNa vizeSa adhika hai| saMjvalanalobhase mithyAtvakA jaghanya anubhAgasaMkramaNa anantaguNita hai // 281-285 / / cUrNisa0-jisa prakArase narakagatime yaha jaghanya anubhAgasaMkramaNakA alpavahutva kahA hai, usI prakArase zepa gatiyome bhI jaghanya anubhAgasaMkramaNakA alpabahutva jAnanA cAhie // 286 / / 1 kudo, NokasAyANubhAgAdo kasAyANubhAgasa mahallattasiddhIe NAiyattAdo / jayadha0 2 kudo; sayalasajamavAdittaNNahAguvavattIe tassa smbhaavsiddhiido| jayagha0 3 kudojahAsvAdasajamavAdaNasattisamaSNidattAdo / jayadha0 4 kudo; sayalapadatyavisavasaddahaNalakkhaNasammattaNNidajIvaguNapAdaNapNahANuvavatIdo / jayava0
Page #481
--------------------------------------------------------------------------
________________ 373 gA0 58 ) anubhAgasaMkrama-bhujAkAra-arthapada-nirUpaNa 287. eidiesu savvatthovo sammattassa jahaNNANubhAgasaMkamo / 288. sammAmicchattassa jahaNNANubhAgasaMkamo aNaMtaguNo / 289. hassassa jahaNNANubhAgasaMkamo aNaMtaguNo' / 290. sesANaM jahA sammAiTibaMdhe tahA kAyayo / 291. bhujagAre tti terasa aNiogaddArANi / 292 tattha aTThapadaM / 293. taM jahA / 294. jANi eNhi phaddayANi saMkAmedi aNaMtarosakkAvide appadarasaMkamAdo bahugANi tti esa bhujagAroM / 295. osakkAvide bahudarAdo eNhimappadarANi saMkAmedi tti esa appadaro / 296. osakkAvida eNhi ca tattiyANi saMkA cUrNim 0-ekendriyome samyaktvaprakRtikA jaghanya anubhAgasaMkramaNa sabase kama hai| samyaktvaprakRtise samyagmithyAtvakA jaghanya anubhAgasaMkramaNa anantaguNita hai| samyagmithyAtvase hAsyakA jaghanya anubhAgasaMkramaNa anantaguNita hai / zeSa karmoMke jaghanya anubhAgasaMkramaNakA alpabahutva jaisA samyagdRSTi-bandhame arthAt samyaktvake abhimukha sarvavizuddha mithyAdRSTike jaghanyabandhakA kahA gayA hai, usa prakArase nirUpaNa karanA cAhie // 287-290 // , cUrNisU0-bhujAkAra saMkramame teraha anuyogadvAra hote hai / usame pahale arthapada jJAtavya hai / vaha isa prakAra hai-jina anubhAgaspardhakoko isa samaya saMkramita karatA hai, ve anantara-vyatikrAnta alpatara saMkramaNase bahuta hai| yaha bhujAkArasaMkramaNa hai| arthAt pahale samayame alpa spardhakokA saMkramaNa karake jaba dUsare samayame bahuta sparva kokA saMkramaNa karatA hai, taba use bhujAkArasaMkramaNa kahate hai| anantara-vyatikrAnta samayame bahuta anubhAgaspardhakokA saMkramaNa karake isa samaya alpa spardhakokA saMkramaNa karatA hai| yaha alpatarasaMkamaNa 1 kudo; savvaghAdiviTThANiyatta samANe vi sate sammAmicchattassa visayIkayadAruasamANANa timabhAgamullaghiya parado edassAvaTThANadasaNAdo / jayadha0 2 ettha sammAibidhe tti NiddesaiNa sammattAhimuhasavvavisuddhamicchAiTThijahaNNavadhassa gahaNa kAyavva; aNNahA aNatANuvadhiyAdINa smmaaitttthivdhvhinbhuudaannmppaabhuavihaannaannuvvttiido| visohipariNAmovalakSaNametta ceda, teNa visuddha micchAiTThibadhe jArisamappAbahua parUvida tArisamevettha sesapayaDINa kAyacvaM, visohiNibadhaNasuhumei diyahadasamuppattiyakammeNa laddhajahaNNabhAvANa tavbhAvavirohAbhAvAdo tti eso suttatthasambhAvo / jayadha0 3 cauvIsamaNiyogaddAresu parUviya samattesu kimaTThameso bhujagArasaNNido ahiyAro samAgado ? vuccade-jahaNNukkassabheyabhiNNANubhAgasakamassa sagatobhAvidAjahaNNANukkassaviyappassa avatthAbheyapaduppAyaNaTThamAgao / tadavatthAbhUdabhujagArAdipadANamettha samukkittaNAditerasANiyogaddArehi visesiUNa pruuvnnovlbhaado| jayadha0 4 thovayaraphaddayoNi sakAmemANo jAdhe tatto bahuvayarANi phaddayANi saMkAmedi so tatsa tAdhe bhujagArasakamo tti bhAvattho / jayadha0 5 estha osakkAvidasaddo aNataravadikkatasamayavAcao tti ghettavyo / athavA bahudarAdo puvillasamayasakamAdo eNhimosakkAvide idAnImapakarSite nyUnIkRte'lpatarANi spardhakAni sakramayatItyalpatarasakrama iti sUtrArthasambandhaH / jayadha0 ___ * tAmrapatravAlI pratimeM 'bhujagAre tti' itanA hI sUtra mudrita hai| 'terasa aNiyogAradANi' itane azako TIkA meM sammilita kara diyA hai / (dekho pR0 1157 pakti 5)
Page #482
--------------------------------------------------------------------------
________________ 374 kasAya pAhuDa sutta [5 saMkrama-adhikAra medi tti esa abaTThidasaMkamo / 297. osakA vide asaMkamAdo eNhi saMkAmedi tti esa avttvysNkmo| 298 edeNa aTThapadeNa sAmittaM / 299. micchattassa bhujagArasaMkAmago ko hoi ? 300. micchAiTThI aNNadaro / 301. appadara-avadvidasaMkAmao hoi ? 302. aNNadaro / 303. avattavyasaMkAmao Natthei / 304. evaM sesANaM kammANaM sammattasammAmicchatta vjaannN| 305. Navari avattavyago ca asthi / 306. sammatta-sammAmicchattANaM bhujagArasaMkAmao Natthi / 307. appadara-avattavyasaMkAmago ko hoi ? hai| anantara-vyatikrAnta samayame jitane anubhAgaspardhakokA saMkramaNa kiyA hai, utane hI spardhaH koMkA vartamAna samayame saMkramaNa karatA hai, yaha avasthitasaMkramaNa hai / anantara-vyatIta samayameM asaMkramaNase arthAt kucha bhI anubhAgaspardha koMkA saMkramaNa na karake isa vartamAna samayameM spardhakokA saMkramaNa karatA hai, yaha avaktavyasaMkramaNa hai // 291-297 / / cUrNimU0-isa arthapadake dvArA bhujAkAra Adi saMkramaNokA svAmitva kahate hai // 298 // * zaMkA-kauna jIva mithyAtvake anubhAgakA bhujAkArasaMkramaNa karatA hai ? // 299 / / samAdhAna-cAro gatiyomese koI bhI eka mithyAdRSTi jIva mithyAtvake anubhAgakA bhujAkArasaMkramaNa karatA hai / / 300 / zaMkA-mithyAtvake anubhAgakA alpatara aura avasthita saMkramaNa kauna jIva karatA hai ? / / 301 / / samAdhAna-anyatara arthAt samyagdRSTi aura mithyAdRSTi koI eka jIva mithyAtvake anubhAgakA alpatara aura avasthitasaMkramaNa karatA hai // 302 / / - cUrNisU0-mithyAtvake anubhAgakA avaktavya-saMkramaNa nahIM hotA hai| isI prakAra mithyAtvake samAna hI samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtvako chor3akara zeSa karmoMke bhujAkArAdi saMkramaNAke svAmitvako jAnanA cAhie / vizeSatA kevala yaha hai ki zepa karmoMkA avaktavyasaMkramaNa hotA hai| samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtvakA bhujAkArasaMkramaNa nahIM hotA hai // 303-306 // 1 anantaravyatikrAntasamaye vartamAnasamaye ca tAvatAmeva spardhakAnAM sakramo'vasthitasakrama iti yAvat / jayadha 2 osakkAviTe aNataraheTThimasamae ataMkamAdo saMkamavirahalakkhaNAdo avasthAvisesAdo eNhimidANi vaTTamANasamae sakAmedi tti sakamapajAeNa pariNAmedi tti esa evaMlakkhaNo avattavasammo / asakamAdo jo sakamo so avattavasaMkamo tti bhAvatyo / jayadha0 3 kudo micchattassa savvakAlamasaMkamAdo sakamasamuppattIe aNuvalabhAdo / jayadha0 4 bArasamasAyANavaNokasAyANamuvasamaseDhIe aNatANuvadhINa ca visajoSaNApuvvasajoge avattavvasakamadasaNATo / taTo bArasakasAya-NavaNokasAyANa avattavyasaMkAmao ko ho ? visajoyaNAdo saMjutto hodUNAvaliyAdikkato tti sAmitta kAyavyamidi / jayadha0 5 kudo; tadaNumAgatsa vadviviraheNAvaTTidattATo / jayadha
Page #483
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 58] anubhAgasaMkrama-bhujAkAra-kAla-nirUpaNa 375 308. sammAiTThI aNNadaroM' / 309. avaTThidasaMkAmao ko hoi 1 310. annnndro| 311. etto eyajIveNa kAlo / 312. micchattassa bhujagArasaMkAmao kevaciraM kAlAdo hoi ? 313. jahaNNeNa eyasamao / 314 ukkasseNa aMtomuhuttaM / 315. appayarasaMkAmao kevaciraM kAlAdo hoi ? 316. jahaNNukkasseNa eyasamaoM / 317. avaTThidasaMkAmao kevaciraM kAlAdo hoi ? 318. jahaNNeNa eyasamao / 319. ukkasseNa tevadvisAgarovamasadaM sAdireyaM / zaMkA-inhIM dono karmoM ke anubhAgakA alpatara aura avaktavya-saMkrAmaka kauna jIva hai ? // 307 // samAdhAna-koI eka samyagdRSTi jIva samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtvake alpatara aura avaktavya anubhAgasaMkramaNako karatA hai // 308 // zaMkA-ukta dono karmoMkA avasthita anubhAga-saMkrAmaka kauna jIva hai ? // 309 // samAdhAna-koI bhI eka samyagdRSTi yA mithyAdRSTi jIva ukta dono karmoMkA avasthita anubhAgasaMkrAmaka hai / / 310 / / cUrNimU0-aba isase Age eka jIvakI apekSA bhujAkArAdi saMkramaNoMkA kAla kahate hai // 311 // zaMkA-mithyAtvake bhujAkAra-saMkramaNakA kitanA kAla hai ? // 312 // samAdhAna-jaghanyakAla eka samaya aura utkRSTakAla antamuhUrta hai / / 313-314 // zaMkA-mithyAtvake alpatara-saMkramaNakA kitanA kAla hai ? / / 315 / / samAdhAna-jaghanya aura utkRSTakAla eka samayamAtra hai / / 316 // zaMkA-mithyAtvake avasthita-saMkramaNakA kitanA kAla hai ? // 317 / / samAdhAna-jaghanyakAla eka samaya aura utkRSTakAla sAdhika eka sau tiresaTha sAgaropama hai // 318-319 // 1 aNAdiyamicchAiTThI sAdichanvIsasatakammio vA sammattamuppAiya vidiyasamae avattavvasakamasAmio hoi / appadarasakAmao dasaNamohakkhavao, aNNattha tadaNuvalabhAdo / jayadha0 2 kudo, heTThimANubhAgasakamAdo badhabuDhivaseNeyasamaya bhujagArasakAmao hodUNa vidiyasamae avadvidasakameNa pariNadammi taduvalabhAdo / jayadha0 3 edamaNubhAgahANa badhamANo tatto aNataguNavaDDIe vaDhido puNo vidiyasamaye vi tatto aNataguNavaDhIe pariNado / evamaNataguNavaDIe tAva badhapariNAma gado jAva atomuhuttacarimasamayo tti / evamatomuhuttabhujagArabadhasabhavAdo bhujagArasakamukkarasakAlo vi atomuhuttapamANo tti Natthi sadeho, badhAvaliyAdIdakameNeva sakamapajAyapariNAmadasaNAdo / jayadha0 ___4 taM jahA-aNubhAgakhaDayaghAdavaseNeyasamayamappayarasakAmao jAdo / vidiyasamaye avaTTidapariNAmamuvagao / laddho jahaNNukkasseNeyasamayamecI appayarakAlo / jayadha0 5 ta jahA-ego micchAiTThI uvasamasammatta ghettUNa pariNAmapaJcaeNa micchatta gaTo / tattha micchattatsa tappAoggamaNukassANubhAga badhiya atomuhuttamettakAla tirikkha-maNusesu avaTThidasakAmao hodUNa puNo
Page #484
--------------------------------------------------------------------------
________________ 376 kasAya pAhuDa sutta [5 saMkrama-arthAdhikAra 320. sammattassa appayarasaMkAmao kevaciraM kAlAdo hodi 1 321. jahaNeNa eyasamao' / 322. ukkasseNa aMtomuhuttaM / 323. avaTThidasaMkAmao kevaciraM kAlAdo hoi ? 324. jahapaNeNa aMtomuhuttaM / 325. ukasseNa ve chAvahisAgarovamANi sAdireyANi / 326. avattavyasaMkAmao kevaciraM kAlAdo hoi ? 327. jahaNNakkasseNa eyasamao / 328. sammAmicchattassa appayara-avattavyasaMkAmao kevaciraM kAlAdo hoi ? zaMkA-samyaktvaprakRtike alpatara-saMkramaNakA kitanA kAla hai ? // 320 // samAdhAna-javanyakAla eka samaya aura utkRSTakAla antamuhUrta hai / / 321-322 // zaMkA-samyaktvaprakRtike avasthita-saMkramaNakA kitanA kAla hai ? // 323 // samAdhAna--jaghanyakAla antarmuhUrta aura utkRSTakAla kucha adhika eka sau battIsa sAgaropama hai / / 324-325 // zaMkA-samyaktvaprakRtike avaktavyasaMkramaNakA kitanA kAla hai 1 // 326 / / samAdhAna-jaghanya aura utkRSTakAla eka samayamAtra hai / / 327 // zaMkA-samyagmithyAtvake alpatara aura avaktavya saMkramaNakA kitanA kAla hai ? // 328 // palidovamAsakhejabhAgAuesu bhogabhUmiesu uvavaNNo / tatthAvaThThidasakama kuNamANo atomuhuttAvasese sagA. ue vedagasammatta paDivaniya devesuvavaNNo / tado paDhamachAvaTThimaNupAliya atomuhuttAvasese sammAmicchattamavadisakamAviroheNa micchatta vA paDivaNNo / puNo vi atomuhutteNa vedagasammatta paDivajiya vidiyachAvaTTimavaTiThadasakamamaNupAledUNa tadavasANe payadAviroroNa micchatta gaNekkattIsasAgarovamiesu uvavaNNo / tado NippiDido sato maNusesuvavaNNo jAva sakilesa Na pUredi tAva avaThThidasakameNevAvaTThido / tado sakilesavaseNa bhujagAravadha kAUNa badhAvaliyavadikkame tassa sakAmao jAdo / laddho payadukkassakAlo do-atomuhutta hi palidovamAsakhejabhAgeNa ca amahiyatevar3hisAgarovamasadametto / jayagha0 / 1 dasaNamohakkhavaNAe eyamaNubhAgakhaDaya pAdiya sesANubhAgaM saMkAmemANassa paDhamasamayammi taduvalaMbhAdo ! jayadha 2 kudo; sammattassa aTThavassaTidisatapyahuDi jAva samayAdihyAvaliyaakkhINadasaNamohaNIyo tti tAva aNusamayovaTTaNa kuNamANo atomuhuttamettakAlamappayarasakAmao hoi; tattha paDisamayamaNataguNahANIe tadaNubhAgassa hIyamANakkameNa saka tidsnnaado| jayadha0 / 3 ducarimANubhAgakhaDaya ghAdiya tadaNatarasamae appayarabhAveNa pariNadassa puNo carimANubhAgakhaMDayukkIraNakAlo savo cevAvaThdisakAmayassa jahaNNakAlattaNa gahiyavyo / jayadha0 4 ta jahA-ekko aNAdiyamicchAiTThI paDhamasammattamuppAiya vidiyasamaye avattavyasaMkAmao hodUNa tadiyAdisamaesu avaTThidasakama kuNamANo uvasamasammattaddhAkkhaeNa micchatta gado / palidovamAsakhejabhAgamettakAlamuvelaNApariNAmaNacchido carimuvelaNaphAlIe saha uvasamasammatta paDivaNNo / puNo vedayamAvaNa paDhamachAvaTThimaNupAliya tadavasANe micchattaNa palidovamAsakhejamAgamettakAlamavaTidasakameNacchido putra va sammattappaDilabheNa vidiyachAvaTTimaNupAleyUNa tadavasANe puNo vi micchana gatU NuvvellaNAcarimaphAlIe avaThThidasakamatsa panavasANa karedi, teNa lado payadukkarasakAlo tIhi palidovamAsaMkhenabhAgehi sAdireyave. chAvasiAgarovamametto / jayadha0
Page #485
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 58 ] anubhAgasaMkrama-bhujAkAra - antara-nirUpaNa 377 329. jahaNNukasseNa eyasamayaM / 330. avaTTidasaMkAmao kevacira kAlAdo hoha ? 331. jahaNeNa aMtomuttaM / 332. ukkasseNa ve chAvaTTisAgarovamANi sAdireyANi' | 333 . sesANaM kammANaM bhujagAraM jahaNeNa eyasamao / 334. ukkasseNa aMtomuhuttaM / 335. appayarasaMkAmao kevaciraM kAlAdo hoi ? 336. jahaNNukkasseNa eyasamao / 337, Navari purisavedassa ukkasseNa do AvaliyAo samaUNAo / 338. caduhaM saMjaNANamukasseNa aMtomuhattaM / 339. avaTTidaM jahaNNeNa eyasamao / 340. ukkasseNa tevadvisAgarovamasadaM sAdireyaM / 341. avattavyaM jahaNNukkasseNa eyasamao / 342. etto eyajIveNa aMtaraM / 343 micchattassa bhujagAra saMkAmayaMtaraM kevaciraM kAlAdo hoi ? 344. jahaNaNeNa eyasamao / 345. ukkasseNa tevaTTisAgarovamasada samAdhAna - jaghanya aura utkRSTakAla eka samayamAtra hai || 329 // zaMkA-samyagmithyAtvake avasthita saMkramaNakA kitanA kAla hai ? // 330 // samAdhAna- jaghanyakAla antarmuhUrta aura utkRSTakAla kucha adhika ekasau battIsa sAgaropama hai / / 331-332 // 0 cUrNisU0 - zeSa solaha kaSAya aura nava nokaSAya ina paccIsa karmoMke bhujAkAra saMkramaNakA jaghanyakAla eka samaya aura utkRSTakAla antarmuhUrta hai / / 333-334 // zaMkA - ukta paccIsa karmoM ke alpatara-saMkramaNakA kitanA kAla hai ? || 335 // samAdhAna - jaghanya aura utkRSTakAla eka samayamAtra hai / vizeSatA kevala yaha hai ki puruSavedake alpatara-saMkramaNakA utkRSTakAla eka samaya kama do AvalI hai / cAro saMjvalanoke alpatara-saMkramaNakA utkRSTakAla antarmuhUrta hai / paccIsa kapAyoke avasthita-saMkramaNakA jaghanyakAla eka samaya aura utkRSTakAla sAdhika eka sau tiresaTha sAgaropama hai / paccIsa kapAyoke avaktavyasaMkramaNakA jaghanya aura utkRSTakAla eka samaya hai // 336-341 // cUrNi sU0 [0- aba isase Age eka jIvakI apekSA bhujAkArAdi saMkrAmakokA antara kahate haiM // 342 // zaMkA-mithyAtvake bhujAkAra - saMkramaNakA antarakAla kitanA hai ? // 343 // samAdhAna - jaghanya antarakAla eka samaya aura utkRSTa antarakAla sAtireka eka sau tiresaTha sAgaropama hai / / 344 345 // 1 sammattasseva sAdireyavechAvaTTisAgarovamamettAvaTThidukkassakAlasiddhIe paDibadhAbhAvAdo | jayadha0 2 anaMtaguNavadikAlassa tapyamANattovaesAdo / jayadha0 3 kudo, purisavedodayakhavayassa carimasama yasavedappa huDi sayayUNadoAvaliyamettakAla purisavedANubhAga paDasamayamaNataguNahINakameNa sakamadasaNAdo / jayadha0 4 kudo; khavayaseDhIe kiTTIe vedayapaDhamasamayappahuDi cadusajalaNANubhAgassa aNusamayo vaTTaNAghAdadasaNAdo / jayadha 5 ta jahA - bhujagArasakAmao eyasamayamavaTThidasaMkameNatariya puNo vi vidiyasamae bhujagArasaMkAmao jAdo / jayadha0 48
Page #486
--------------------------------------------------------------------------
________________ 278 kasAya pAhuDa sutta [5 saMkrama-arthAdhikAra sAdireyaM / 346. appayarasaMkAmayaMtaraM kevaciraM kAlAdo hoi 1 347. jahaNNeNa aMtomuhuttaM / 348. ukkasseNa tevadvisAgarovamasadaM sAdireyaM / 349. avadvidasaMkAmayaMtaraM kevaciraM kAlAdo hoi ? 350, jahaNaNeNa eyasamao / 351. ukasseNa aMtomuhutta / 352. sammatta-sammAmicchattANamappayarasaMkAmayaMtaraM kevaciraM kAlAdo hoi ? 353. jahaNNukasseNa aMtomuhuttaM / 354. avadvidasaMkAmayaMtaraM kevaciraM kAlAdo hoi ? 355. jahaNNeNa eyasamao / 356. ukkasseNa uvaDDapoggalapariyaTTa / zaMkA-mithyAtvake alpatara-saMkramaNakA antarakAla kitanA hai ? / / 346 / / samAdhAna-jaghanya antarakAla antarmuhUrta aura utkRSTa antarakAla sAtireka eka sau tiresaTha sAgaropama hai // 347-348 // zaMkA-mithyAtvake avasthita-saMkramaNakA antarakAla kitanA hai ? // 349 // samAdhAna-jaghanya antarakAla eka samaya aura utkRSTa antarakAla antarmuhUrta hai // 350-351 // zaMkA-samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtvake alpatara-saMkramaNakA antarakAla kitanA hai ? // 352 // samAdhAna-jaghanya aura utkRSTa antarakAla antarmuhUrta hai / / 353 / / zaMkA-ukta donoM karmoMke avasthita-saMkramaNakA antarakAla kitanA hai ? // 354 // samAdhAna-jaghanya antarakAla eka samaya aura utkRSTa antarakAla upAdhapudgalaparivartana hai / / 355-356 // 1 taM jahA-bhujagArasakAmao avaTTidabhAvamuvaNamiya tirikkha-maNusesu aMtImuhuttamettakAla gamiUNa tiplidovmiesuvvnnnno| sagaDhidimaNupAliya thovAvasese jIvidavae tti usamasammatta ghettUNa tadA vedagasammatta paDivajiya paDhama-vidiyachAvaTThIo paribhamiya tadavasANe samayAviroheNa micchattamuvaNamiya ekattIsasAgarovamiesu devesuvvnnnno| tatto cudo maNusesuppaniya atomuhutteNa sakilesa pUriya bhujagAraH saMkAmao jaado| tattha laddha medamukkassatara ve atomuhuttAhiya-tipalidovamehi sAdireyatevaThisAgarovamasadametta | jayadha0 2 taM katha ? gasaNamohakkhavaNAe micchattassa ticarimANubhAgakhaDayacarimaphAliM pAdiya tadaNatara mappayarasakarma kAdUrNatariya puNo ducarimANubhAgakhaDaya ghAdiya appayarabhAvamuvagayammi laddhamatara hoi / jayaghadeg 3 kudo; avaThThidasakamakAlassa pahANabhAveNettha vitrakkhiyattAdo / jayadha0 4 bhujagAreNappayareNa vA eyasamayamataridassa taduvalabhAdo | jayadha0 5 kudo bhujagArukkassakAleNataridassa taduvaladdhIdo / jayadha0 6 tattha jahaNNatare vivakkhie sammattassa carimANumAgakhaDayakAlo ghettvyo| sammAmicchattassa ticarimANumAgakhaDayapadaNANataramappadaraM kAdUrNatariya ducarimANubhAgakhaDae pAdiTe lamamatara kAyava / doNhamukkassatare icchijamANe paDhamANubhAgakhaMDayadAghANa taramappayara kAdUNatariya vidiyANubhAgakhaDae NiTThida laddhamaMtaraM kAyava / jayadha 7 appayarasakameNeyasamayama taridassa taduvaladdhIdo | jayadha0 8 paDhamasammattamuppAiya micchatta gaNa sabalahu ucvelaNacarimaphAliM pAdiya ataridasta puNo uvaDhapoggalapariyaDAvasANe sammatta ppAraNatadiyasamayammi payadaMtarasamANaNovaladdhIdo / jayadha0
Page #487
--------------------------------------------------------------------------
________________ 379 gA0 58] anubhAgasaMkrama-bhujAkAra-bhaMgavicaya-nirUpaNa 357. avattavyasaMkAmayaMtaraM kevaciraM kAlAdo hoi ? 358. jahaNNeNa palidovamassa asaMkhejadibhAgo / 359. ukasseNa ubaDDapoggalapariyaTTa / 360. sesANaM kammANaM micchttbhNgo| 361. Navari avattavyasaMkAmayaMtaraM kevaciraM kAlAdo hoi ? 362. jahaNNeNa aMtomuhuttaM / 363. ukkasseNa uvaDDapoggalapariyaTTa / 364. aNaMtANubaMdhINamavadvidasaMkAmayaMtaraM kevaciraM kAlAdo hoi ? 365. jahaNNeNa eyasamao / 366. ukkasseNa ve chAvahisAgarovamANi sAdireyANi / 367. NANAjIvehi bhNgvico| 368. micchattassa savve jIvA bhujagArasaMkAmayA ca appayarasaMkAmayA ca avaTThidasaMkAmayA ca / 369. sammatta-sammAmicchattANaM Nava bhNgaa| 370. sesANaM kammANaM savvajIvA bhujagAra-appayara-avavidasaMkA zaMkA-inhI dono karmoMke avaktavyasaMkrAmakokA antarakAla kitanA hai ? // 357 // samAdhAna-jaghanya antarakAla palyopamake asaMkhyAtaveM bhAga aura utkRSTa antarakAla upArdhapudgalaparivartana hai // 358-359 / / cUrNisU0-zepa solaha kaSAya aura nava nokapAya ina paccIsa karmoMke bhujAkArAdi saMkrAmakokA antarakAla mithyAtvake bhujAkArAdi saMkrAmakoke antarakAlake samAna jAnanA cAhie / vizeSatA kevala yaha hai ki ukta karmoMke avaktavyasaMkrAmakoMkA antarakAla kitanA hai ? jaghanya antarakAla antarmuhUrta aura utkRSTa antarakAla upArdhapudgalaparivartana hai / / 360-363 // zaMkA-anantAnubandhI kaSAyoke avasthitasaMkrAmakokA antarakAla kitanA hai ? // 364 // samAdhAna-jaghanya antarakAla eka samaya aura utkRSTa antarakAla kucha adhika eka sau battIsa sAgaropama hai // 365-366 / / cUrNisU0-aba nAnA jIvokI apekSA mithyAtvAdi karmoMke bhujAkArAdi-saMkrAmakokA bhaMgavicaya kahate haiM-mithyAtvake bhujAkAra-saMkrAmaka, alpatara-saMkrAmaka aura avasthitasaMkrAmaka sarva jIva hote hai| samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtvake mujAkArAdi saMkrAmakoke nau bhaMga hote hai / zeSa paccIsa karmoMke sarva jIva bhujAkAra-saMkrAmaka, alpatara-saMkrAmaka aura avasthita-saMkrAmaka hote haiM / isa dhruvapadake sAtha kadAcit aneka jIva bhujAkArAdi-saMkrAmaka 1 ta katha ? paDhamasammattuppattividiyasamae avattavvasakama kAdUNAvaTThidasakameNataridatsa savvalahumuvellaNAe NissatIkaraNANa tara paDivaNNasammattassa vidiyasamae laddhamatara hoi / jayadha0 2 ta jahA-paDhamasammattuppAyaNavidiyasamae avattavya kAdUNatariya uvaDhDhapoggalapariyaTTAvasANe gahidasammattassa vidiyasamae laddhamatara hoi / jayadha0 3 bArasakasAya NavaNokasAyANa samvovasAmaNAdo parivadiya avattavvasakama kAdUNatariya puNovi savvalahumuvasamaseDhimAruyi savvovasAmaNa kAUNa parivadamANayassa paDhamasamayammi laddhamatara hoi / aNatANubadhINa visajoyaNApuvvasajogeNAdi kAdUNa puNo vi atomuhutteNa visajojiya sajuttarasa laddhamatara vattavya / jayadha0 4 kudo, tadavaTTidasa kAmayANaM dhuvatteNa appayarAvattavbayANa bhayaNijattadasaNAdo / jayadha0
Page #488
--------------------------------------------------------------------------
________________ 380 kasAya pAhuDa sutta [ 5 saMkrama-arthAdhikAra mayA / 371. siyA ede ca avattavya saMkAmao ca, siyA ede ca avattavyasaMkAmayA ca / 372. NANAjIvehi kAlo / 373. micchattassa savve saMkAmayA savvaddhA / 374, sammatta- sammAmicchattANamappayarasaMkAmayA kevaciraM kAlAdo hoti ? 375. nahaNeNa eyasamaoM / 376. ukasseNa saMkhejjA samayA / 377 Navari sammattassa ukasseNa aMtomuttaM / 378. avadvidasaMkAmayA savvaddhA / 379 avattavya kAmayA kevaciraM kAlAdo hoMti ? 380. jahaNNeNa eyasamao / 381. ukasseNa AvaliyAe asaMkhejjadibhAgo / 382. anaMtANubaMdhINaM bhujagAra appayara avaTThidasaM kAmayA savvaddhA / 383. avattanyasaMkAmayA kevaciraM kAlAdo hoMti ? 384. jahaNNeNa eyasamao' / aura koI eka jIva avaktavya saMkrAmaka bhI hotA hai / kadAcit aneka jIva bhujAkArAdisaMkrAmaka bhI hote haiM aura aneka jIva avaktavya- saMkrAmaka bhI hote haiM || 367-371 / / cUrNi sU0 0 aba nAnA jIvoMkI apekSA bhujAkArAdi - saMkrAmakokA kAla kahate haiM-- mithyAtvake bhujAkArAdi sarvapadoM ke saMkrAmaka jIva sarvakAla hote haiM // 372-373 // zaMkA-samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtva ke alpatara-saMkrAmakokA kitanA kAla hai ? ||374 // samAdhAna-jayanyakAla eka samaya aura utkRSTakAla saMkhyAta samaya hai / kevala samyaktyaprakRtike alpatara-saMkrAmakokA utkRSTakAla antarmuhUrta hai / ukta dono karmoMke avasthita saMkrAmaka sarvakAla hote hai || 375-378 // zaMkA- inhI dono karmoMke avaktavya-saMkrAmakokA kitanA kAla hai ? || 379 // samAdhAna-jayanyakAla eka samaya aura utkRSTakAla AvalIke asaMkhyAtatre bhAga hai // 380-381 // cUrNisU0 - anantAnuvandhI kapAyoMke bhujAkAra- saMkrAmaka, alpatara- saMkrAmaka aura avasthita-saMkrAmaka jIva sarvakAla hote haiM || 382 // zaMkA- anantAnubandhI kapAyoke avaktavya-saMkrAmakokA kitanA kAla hai ? || 383 || 1 kudo, tihamedesiM padANa dhuvabhAvitta saNAdo | jayava0 2 kudo; daMsaNamohakkhavayaNANA jIvANameya samayamaNubhAgalaM DayaghAdaNavaNapyavarabhAveNa pariNadANa pavadajahaNNakAlovalabhAdo / jayadha0 3 tesiN cetra sakhejavAra maNusaMdhidapavAhANamappayarakAlassa tapyamANattovalabhAdo / jayava0 4 kudo, aNusamayovaNAkAltsa saMkhenavAramaNusadhidasta gahaNAdo | jayadha0 5 saMkhenAgamasakhenAgaM vA NissaMtakammiyajIvANa sammattappAyaNAeM pariNadANaM vidiyasamayasmi puNyAvarako DivaccheNa taduvalaMbhAdo | jayagha0 6 taduvakramaNavArAgamettiyamettANaM NiraMtarasarUveNovalaMmAdo | jayagha0 7 visajoyaNA puvtrataM jojayANa kaintiyANa pi jIvANameyasamayamavattanyakama kADhUNa vidiyasamae avatthaMtaraM gayANameyasamayamettakAlovalamAdo | jayava0
Page #489
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 58] anubhAgasaMkrama-bhujAkAra-antara-nirUpaNa 381 385. ukkasseNa AvaliyAe asaMkhenjadibhAgo' / 386. evaM sesANaM kammANaM / Navari avattavyasaMkAmayANamu kasseNa saMkhejjA samayA / 387. etto aMtaraM / 388. micchattassa NANAjIvehi bhujagAra-appayaraavadvidasaMkAmayANaM Natthi aMtaraM / 389. sammatta-sammAmicchattANamappayarasaMkAmayaMtaraM kevaciraM kAlAdo hoi ? 390. jahaNNeNa eysmo| 391 ukkasseNa chmmaasaa| 392. avaTThidasaMkAmayANaM Natthi aNtrN| 393. avattavyasaMkAmayaMtaraMjahaNNeNa eyasamao / 394. ukasseNa cauvIsamahoratte sAdirege / 395. aNaMtANubaMdhINaM bhujagAra-appayaraavaDidasaMkAmayANaM Natthi aMtaraM / 396. avattavyasaMkAmayaMtaraM jahaNNeNa eyasamao / 397. ukkasseNa cauvIsamahoratte sAdireye / 398. evaM sesANaM kmmaannN| 399. __samAdhAna-jaghanyakAla eka samaya aura utkRSTakAla AvalIkA asaMkhyAtavA~ bhAga hai // 384-385 / / cUrNisU0-isI prakAra zepa karmoM ke bhujAkArAdi-saMkrAmakokA kAla jAnanA cAhie / vizepatA kevala yaha hai ki unake avaktavya-saMkrAmakokA utkRSTakAla saMkhyAta samaya hai / / 386 // cUrNisU0-aba isase Age nAnA jIvokI apekSA bhujAkArAdi-saMkrAmakokA antara kahate hai-nAnA jIvokI apekSA mithyAtvake bhujAkAra-saMkrAmaka, alpatara-saMkrAmaka aura avasthita-saMkrAmakokA antara nahIM hai // 387 388 / / __ zaMkA-samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtvake alpatara-saMkrAmakokA antarakAla kitanA hai ? // 389 / / samAdhAna-jaghanya antarakAla eka samaya aura utkRSTa antarakAla chaha mAsa hai // 390-391 // cUrNisU0-ukta dono karmoMke avasthita-saMkrAmakokA antara nahIM hotA hai| inhIM dono karmoMke avaktavya-saMkrAmakokA jaghanya antarakAla eka samaya aura utkRSTa antarakAla kucha adhika caubIsa ahorAtra (dina-rAta) hai / anantAnubandhI kaSAyoke bhujAkAra-saMkrAmaka, alpatarasaMkrAmaka aura avasthita-saMkrAmakokA antara nahIM hai| anantAnubandhI kapAyoke avaktavya-saMkrAmakokA jaghanya antarakAla eka samaya aura utkRSTa antarakAla kucha adhika caubIsa ahorAtra hai| isI prakArase zeSa karmoMke bhujAkArAdisaMkrAmakoke antarako jAnanA caahie| vizeSatA kevala yaha hai ki zeSa karmoMke avaktavya 1 taduvakkamaNavArANamukkasseNettiyamettANamuvalamAdo / jayadha0 2 kudo, dasaNamohakkhavayANa jahaNukkassavirahakAlassa tappamANattovaesAdo ! jayadha0 3 kudo NissatakammiyamicchAiTThINamuvasamasammattaggahaNavirahakAlassa jahaNNukkasseNa tappamANattovaesAdo | jayadha0 4 kudo, tavvisesiyajIvANamANa tiyadasaNAdo / jayadha0 5 aNatANubadhivisajoyaNANa ca sajuttANa pi payadaMtarasiddhIe vAhANuvalabhAdo / jayadha0
Page #490
--------------------------------------------------------------------------
________________ 82 kasAya pAhuDa sunta vari avattavvasaMkAmayANamaMtaramukasseNa saMkhejANi vastrANi / 400. appA bahuaM / 401 savvatthovA micchattassa appayarasaMkAmayA / 402, bhujagArasaMkAmayA asaMkhejaguNA / 403. avadvidasaMkAmayA saMkhejjaguNA / 404. sammatta- sammAmicchattANaM savvatthovA appayarasaMkAmayA / 405. avattavvasaMkAmayA asaMkhejjaguNa / 406. avaTThida saMkAmayA asaMkhejjaguNA / 407, sesANaM kammANaM savvatthovA avatavyasaMkAmaya / 408 appayarasaMkAmayA anaMtaguNA / 409. bhujagAra saMkAmayA asaMkhejjaguNA / 410. avadvidasaM kAmayA saMkhejjaguNA " / bhujagAra saMkamo ti samattamaNiogaddAraM / [ 5 saMkrama-arthAdhikAra 411. padaNikkhevetti tiNNi aNiogaddArANi / 412. taM jahA / 413. parUvaNA sAmittamappAcahuaM ca / 414. parUvaNAe savvesikammANamatthi uktastiyA saMkrAmakokA utkRSTa antarakAla saMkhyAta varSa hai / / 392-399 / / cUrNisa.. 0 - aba bhujAkArAdi- saMkrAmaka ke alpabahutvako kahate hai - mithyAtvake alpatara-saMkrAmaka sabase kama hote haiM / bhujAkAra - saMkrAmaka asaMkhyAtaguNita hote hai / avasthita saMkrAmaka saMkhyAtaguNita hote hai / samyaktvaprakRti aura samyagmidhyAtva ke alpatara-saMkrAmaka sabase kama haiM / avaktavyasaMkrAmaka asaMkhyAtaguNita haiM / avasthita - saMkrAmaka asaMkhyAta - guNita haiM / zepa karmoM ke avaktavyasaMkrAmaka sabase kama haiM / alpatara - saMkrAmaka anantaguNita haiM | bhujAkAra-saMkAmaka asaMkhyAtaguNita haiM aura unase avasthita saMkrAmaka saMkhyAtaguNita hai / / 400-410 // isa prakAra bhujAkAra - saMkramaNa nAmaka anuyogadvAra samApta huA / cUrNisU0 - padanikSepa nAmaka jo adhikAra hai, usame tIna anuyogadvAra haiM / ve isa prakAra haiM- prarUpaNA, svAmitva aura alpabahutva | prarUpaNAkI apekSA sarva karmoMkI utkRSTa vRddhi hotI hai, utkRSTa hAni hotI hai aura utkRSTa avasthAna hotA hai / isI prakAra sarva 1 kudo, vAsapudhattamettu kassatareNa viNA uvasamase divisayANamavattavvasa kAmayANamedesi sabhavANutralabhAdo / jayadha 2 kudo, eyasamayasacidattAdo | jayadha0 2 kudo; atomuhuttamettabhujagAra kAlavbhatarasaMbhavaggahaNAdo | jayadha 0 4 kudo, bhujagArakAlAdo avadikAlasya sakhejaguNattAdo | jayagha 5 kudo, dasaNamohakkhavaNajIvANameva tadappayarabhAveNa pariNadANamuvala bhAdo / jayadha0 6 kudo, palidovamA sakhe jabhAga mettaNissatakammiyajIvANameyasamayammi sammattaggahaNasabhavATo / jayadha0 7 kudo; sakramapAoggatadubhayasatakammiyamicchA iTThi sammAiINa savve simevaggahaNAdo | jayadha 8 kudo; vArasakasAya NavaNokasAyAgamavattavvasakAmayabhAveNa saMkhenANamuvasAmayajIvANa pariNamaNadAdo | atAvadhINa pi palidovamAsakhejabhAgamettajIvANa tavbhAveNa pariNadANamuvalabhAdo | jayadha0 9 kudo; savva jIvANamasakheja bhAgapamANattAdo | jayagha0 10 kudo; bhujagArakAlAdo avaTThidakAlassa tAvadiguNattovalabhA do / jayagha0
Page #491
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 58] anubhAgasaMkrama-padanikSepa-svAmitva-nirUpaNa 383 vaDDI hANI avaTThANaM / jahaNiyA vaDDI hANI avaThThANaM / 415. Navari sammattasammAmicchattANaM vaDDI nntthi'| , 416. sAmittaM / 417. micchattassa ukkassiyA vaDDI kassa 1 418, saNNipAoggajahaNNaeNa aNubhAgasaMkameNa acchido ukkassasaMkilesaM gado, tado ukkassayamaNubhAgaM pabaddho, tassa AvaliyAdIdassa ukkassiyA vaDDI / 419. tassa ceva se kAle ukkassayamavaTThANaM / 420. ukkassiyA hANI kassa 1 421. jassa ukassayamaNubhAgasaMtakammaM teNa ukssayamaNubhAgakhaMDayamAgAidaM, tammi khaMDaye ghAdide tassa ukkassiyA haannii'| 422 tappAoggajahaNNANubhAgasaMkamAdo ukkassasaMkilesaM gaMtUNa jaM baMdhadi so baMdho bahugo / 423. jamaNubhAgakhaMDayaM geNhai taM visesahINaM / 424. karmoMkI jaghanya vRddhi hotI hai, jaghanya hAni hotI hai aura jaghanya avasthAna hotA hai| kevala samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtvakI vRddhi nahIM hotI hai, hAni aura avasthAna hote hai // 411-415 // cUrNisU0-aba svAmitvako kahate haiM // 416 // zaMkA-mithyAtvakI utkRSTa anubhAga vRddhi kisake hotI hai ? // 417 // samAdhAna-jo jIva saMjJiyoke yogya jaghanya anubhAgasaMkramaNase avasthita thA, vaha utkRSTa saMklezako prApta huA aura usane usa saMkleza-pariNAmase utkRSTa anubhAgavandhasthAnako baoNdhanA prArambha kiyaa| AvalIkAlake vyatIta honepara usake mithyAtvake anubhAgakI utkRSTa vRddhi hotI hai| usa hI jIvake anantara samayame mithyAtvake anubhAgakA utkRSTa avasthAna hotA hai // 418-4 19 // zaMkA-mithyAtvake anubhAgakI utkRSTa hAni kisake hotI hai ? // 420 // samAdhAna-jisa jIvake mithyAtvakA utkRSTa anubhAgasattva thA, usane utkRSTa anubhAgakAMDakako ghAta karaneke lie grahaNa kiyaa| usa anubhAgakAMDake ghAta kara diye jAne para usa jIvake mithyAtvake anubhAgakI utkRSTa hAni hotI hai // 421 // mithyAtvake anubhAgakI yaha utkRSTa hAni kyA utkRSTa vRddhipramANa hotI hai, athavA hInAdhika hotI hai, isake nirNaya karaneke lie AcArya alpabahutva kahate hai cUrNisU0-mithyAtvake yogya jaghanya anubhAgasaMkramaNase utkRSTa saMkzako prApta hokara jisa anubhAgako bA~dhatA hai, vaha anubhAgabandha bahuta hai| tathA jisa anubhAga 1 kudo, tadubhayANubhAgassa vaDhiviruddhasahAvattAdo / tamhA jahaNNukkassahANi-avaThANANi ceva sammatta-sammAmicchattANamasthi tti siddha / jayadha0 2 kudo, tatthukkassavaDDhipamANeNa sakamANadaMsaNAdo / jayadha0 3 kudo, tatyANubhAgasatakammassANatANa bhAgANamasakhejalogamettachaTThANAvacchiNNANamekvAreNa . 4 kettiyametteNa ? tadaNatimabhAgametteNa / kudo, vaDDhidANubhAgassa NiravasesaghAdaNasattIe asabha hANidasaNAdo| jayadha0 vaado| jayadha0
Page #492
--------------------------------------------------------------------------
________________ 384 kasAya pAhuDa sutta [ 5 saMkrama-arthAdhikAra edamappA bahuassa sAhaNaM / 425. evaM solasakasAya NavaNokasAyANaM / 426. sammattasammAmicchattANamukassiyA hANI kassa 1 427. daMsaNamohaNIyakkhavayassa vidiyaaNubhAgakhaMDayapaDhamasamayasaMkAmayasta tassa ukkassiyA hANI' / 428. tassa ceva se kAle ukkasyamANaM / 429. micchattassa jahaNiyA baDDI kassa 1 430. suhumei diyakammeNa jahaNNaeNa jo anaMtabhAgeNa vaDido tassa jahaNiyA baDDI / 431. jahaNiyA hANI kassa 1 432. jo baDDhAvido tammi ghAdide tassa jahaNiyA hANI / 433. egadaratthamavadvANaM / 434. evama kasAyANaM / 435. sammattassa jahaNiyA hANI kassa 1 kAMDakako ghAta karane ke lie grahaNa karatA hai, vaha vizepa hIna hai / yaha kathana vakSyamANa alpabahutvakA sAdhaka hai / / 422-424 // 0 cUrNisa0 - isI prakAra midhyAtvakI utkRSTa anubhAgavRddhi, hAni aura avasthAnake samAna solaha kaSAya aura nava nokapAyokI anubhAgavRddhi, hAni aura avasthAnokA svAmitva jAnanA cAhie || 425 // zaMkA-samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtva ke anubhAgakI utkRSTa hAni kisake hotI hai ? ||426 // samAdhAna-darzanamohanIyakI kSapaNAke samaya dvitIya anubhAgakAMDakako prathama samayame saMkramaNa karanevAle darzanamohanIya kSapakake ukta dono karmoMke anubhAgakI utkRSTa hAni hotI hai / usI jIvake tadnaMtara samayame karmoMke anubhAgakA utkRSTa avasthAna hotA hai ||427-428 // zaMkA- midhyAtvake anubhAgakI jaghanya vRddhi kisake hotI hai ? // 429 // samAdhAna - jo jIva sUkSma ekendriyake yogya jaghanya anubhAgasatkarma se vidyamAna thA, vaha jaba pariNAmoke nimittase anantabhAgarUpa vRddhise bar3hA, tava usake mithyAtvake anubhAgakI jaghanya vRddhi hotI hai // 430 // zaMkA-midhyAtvake anubhAgakI jaghanya hAni kisake hotI hai ? // 431 // samAdhAna - jo sUkSma nigodiyAkA jaghanya anubhAga saMkramaNa anantabhAga vRddhirUpa se bar3hAyA gayA, usake ghAta karanepara usa jIvake midhyAtvakI jaghanya hAni hotI hai // 432 // cUrNisU0 - mithyAtva ke anubhAgakI jaghanya vRddhi yA hAni karanevAle kisI eka jIvake tadanantara samayame midhyAtvake anubhAgakA avasthAna hotA / isI prakAra AThoM pAyo jaghanya vRddhi hAni aura avasthAnako jAnanA cAhie // 433-434 // zaMkA-samyaktvaprakRti ke anubhAgakI jaghanya hAni kisake hotI hai ? // 435 // 1 dasaNamohaktravaNAe apuSvakaraNapaDhamANubhAgakhaDayaM ghAdiya vidiyANubhAgakhaMDae vaTTamANassa paDhamasamae payadakammANamukkassahANI hoi, tattha sammatta sammAmicchattANamaNubhAgasaMtakammassANatANaM bhAgANamekavAreNa hAidUNAgatimabhAge samavaTThANadaMsaNAdo / jayadha0 2 lahaNavaDDhi vasaIkayANubhAgasyeva tattha hANisarUveNa pariNAmadasaNAdo | Na cANa timabhAgassa khaDavadhAdo Natthitti paccavaTTheyaM, sasArAvatyAe chavvihAe hANIe ghAdassa pavRttia0bhuvagamAdo / jayagha0 3 kudo; jaddaNNavaDDhihANINamaNNadarassa se kAle avaTThANasiddhipavAhANuvalaMbhAdo / jayadha0
Page #493
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 58] anubhAgasaMkrama-padanikSepa-svAmitva-nirUpaNa 385 436. dasaNamohaNIyakkhavayassa samayAhiyAvaliyaakkhINadaMsaNamohaNIyassa tassa jahaNiyA hANI / 437. jahaNNayamavaTThANaM kassa ? 438. tassa ceva ducarime aNubhAgakhaMDae hade carimaaNubhAgakhaMDae vttttmaannkhvyss| 439. sammAmicchattassa jahaNiyA hANI kassa ? 440. daMsaNamohaNIyakkhavayassa ducarime aNubhAgakhaMDae hade tassa jahaNiyA hANI / 441. tassa ceva se kAle jahaNNayamavahANaM / 442. aNaMtANubaMdhINaM jahaNiyA vaDDI kassa ? 443. visaMjoedUNa puNo micchattaM gaMtUNa tappAoggavisuddhapariNAmeNa vidiyasamae tappAoggajahaNNANubhAgaMbaMdhiUNa AvaliyAdIdassa tassa jahaNiyA vaDnI / 444. jahaNiyA hANI kassa ? 445. samAdhAna-darzanamohanIyakA kSapaNa karanevAle jIvake eka samaya adhika AvalIkAla jaba darzanamohanIyake kSapaNa karaneme zeSa rahe, taba usake samyaktvaprakRtike anubhAgakI jaghanya hAni hotI hai // 436 // zaMkA-samyaktvaprakRtike anubhAgakA jaghanya avasthAna kisake hotA hai ? // 437 // samAdhAna-dvicarama anubhAga-kAMDakakA ghAta karake carama anubhAga-kAMDakake ghAta karaneme vartamAna usa hI darzanamohanIyakA kSapaNa karanevAle jIvake samyaktvaprakRtike anubhAgakA jaghanya avasthAna hotA hai // 438 // zaMkA-samyagmithyAtvake anubhAgakI jaghanya hAni kisake hotI hai ? 4 39 // samAdhAna-samyagmithyAtvake dvicarama anubhAgakAMDakake ghAta kara denepara usI darzanamohanIya-kSapakake samyagmithyAtvake anubhAgakI jaghanya hAni hotI hai / usa hI jIvake tadanantara samayameM samyagmithyAtvake anubhAgakA jaghanya avasthAna hotA hai // 440-441 // ko zaMkA-anantAnubandhI kapAyoke anubhAgakI jaghanya vRddhi kisake hotI hai? // 442 // samAdhAna-jo jIva anantAnubandhI kaSAyokA visaMyojana karake punaH mithyAtvako jAkara aura tatprAyogya vizuddha pariNAmase dvitIya samayame tatprAyogya jaghanya anubhAgako bA~dhakara AvalIkAla vyatIta karatA hai, usake anantAnuvandhI kaSAyAMke anubhAgakI jaghanya vRddhi hotI hai // 443 // zaMkA-anantAnubandhI kapAyoke anubhAgakI jaghanya hAni kisake hotI hai ? // 444 // 1 kudo, tatthANusamayovavRNAvaseNa suha, thovIbhUdANubhAgasatakammAdo takkAle thovayarANubhAgasakamahANidasaNAdo / jayadha0 2 tassa ceva dasaNamohakkhavayassa ducarimANubhAgakhaDaya ghAdiya tadaNatarasamaye tappAoggajahaNNahANIe pariNadassa carimANubhAgakhaDayavidiyasamayappahuDi jAvatomuhutta jahaNNAvaThANasakamo hoi, tattha payAratarA 3 kudo, ducarimANubhAgakhaDayasakamAdo aNataguNahANIe hAidUNa carimANubhAgakhaDayasarUveNa pariNadassa paDhamasamae jahaNNabhAvasiddhipavAhANuvalabhAdo / jayava0 4 ettha tappAoggavisuddhapariNAmeNetti Nidde so paDhamasamayajahaNNANubhAgavadhAdo vidiyasamae jahaNNa sbhvaado| jayadha0 42
Page #494
--------------------------------------------------------------------------
________________ 386 kasAya pAhuDa sutta [ 5 saMkrama-arthAdhikAra visaMjoe dUNa puNo micchattaM gaMtUNa aMto muhutta saMjutte vi tassa suhumassa heTThado saMtakampaM / 446. tado jo aMtomuhuttasaMjutto jAva suhumakammaM jahaNNayaM Na pAvadi tAva ghAdaM karejja / 447 tado savvatthovANubhAge vAdijjamANe ghAdide tassa jahaNiyA hANI / 448. tasseva se kAle jahaNNayamavaDDANaM / 449. kohasaMjalaNassa jahaNiyA baDI micchattabhaMgo / 450. jahaNiyA hANI kassa 1 451. khavayassa carimasamayabaMdha carimasamaya saMkAmayata / 452. jahaNNayamavANaM kassa 1 453. tasseva carime aNubhAgakhaMDae vamANayassa / 454. samAdhAna - anantAnuvandhI kapAyokA visaMyojana karake punaH mithyAtvako jAkara aura antarmuhUrta taka anantAnuvandhI kapAyokA saMyojana karake bhI jisake sUkSma nigodiyAke anubhAgase nIce anubhAgasattva rahatA hai, tadanantara vaha antarmuhUrta taka kapAyoMse saMyukta ho karake bhI jaba taka sUkSmanigodiyA ke yogya jaghanya karmako nahIM prApta kara letA hai, tava taka ghAta karatA jAtA hai / isa kramase ghAta karate hue ghAtane yogya sarva stoka anubhAgake ghAta karanepara usa jIvake anantAnubandhI kapAyoke anubhAgakI jaghanya hAni hotI hai / usa hI jIvake tadanantarakAlame ukta kaSAyoke anubhAgakA jaghanya avasthAna hotA hai // 445-448 // cUrNisU0 - saMjvalanakrodha kI jaghanya vRddhikA svAmitva mithyAtva ke samAna jAnanA cAhie // 449 // zaMkA- saMnvalanakrodhakI jaghanya hAni kisake hotI hai ? // 450 // samAdhAna- caramasamayame arthAt krodhakI tRtIya saMgrahakRSTi ke antima samaya meM vaeNdhe hue navakavaddha anubhAgako carama samayame saMkramaNa karanevAle arthAt mAnavedakakAlake do samaya kama do Avaliyoke antima samaya meM vartamAna kSapakake saMjvalanakrodha ke anubhAgakI jaghanya hAni hotI hai // 451 // zaMkA-saMjvalanakrodha ke anubhAgakA jaghanya avasthAna kisake hotA hai ? // 452 // samAdhAna- antima anubhAga kAMDakame vartamAna usa hI kSapakake saMjvalana krodhake vuDDhasagahaNaTho / XXX eva vRttavihANeNa vidiyasamae vaDDhidUNa tatto AvaliyAdIdassa tassa jahaNiyA vaDDhI; aNaicchAvidavaM dhAvaliyassa NavakabaMdhassa sakamapAoggabhAvANuvavattIdo | jayadha0 1 ettha carimasamayavadho tti vutte kohatadiyasagaha kiTTI vedayacarimasamayabaddhaNavakabadhANubhAga ghetta / tassa carimasamayasakAmao NAma mANavedagaddhAe dusamaUNadoAvaliyacarimasamae vaTTamANo ti gaheyavva / tassa ko dhasa jalaNANubhAga sakamaNiva ghaNA jahaNiyA hANI hoi / jayadha0 2 carimANubhAgakhaMDaya NAma kiTTIkArayacarimAvasthAe ghettavya, uvarimaNusamayovaTTaNAvisae khaDaya ghAdAsaMbhavAdo / jayadha0 * tAmrapatravAlI pratime 'saMtakamma' padase Age 'payadajahaNNasAmittasAhaNaTTamidaM tAva puvvameva NimidaM' itanA aMga aura bhI sUtrarUpase mudrita hai (dekho pR0 1176 ) / para yaha sUtrakA aga nahIM, api tu spaSTa rUpase TIkAkA aza hai /
Page #495
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA058 ] anubhAga saMkrama-padanikSepa svAmitva-nirUpaNa 387 evaM mANa- mAyAsaMjala - purisavedANaM / 455. lohasaMjalaNassa jahaNiyA bar3I micchattabhaMgo / 456. jahaNiyA hANI kassa ? 457. khavayassa samayAhipAvaliyasa kasAyassa / 458. jahaNNayamavaTThANaM kassa 1459. ducarime aNubhAgakhaMDae hade carime aNubhAgakhaMDae vaTTamANassa / 460, isthivedassa jahaNNiyA caDDI micchattabhaMgo / 461. jahaNiyA hANI kassa 1462. carime aNubhAgakhaMDae paDhamasamayasaMkAmide tassa jahaNNiyA hANI | 463. tasseva vidiyasamaye jahaNNayamavadvANaM" / 464. evaM Nasyaveda chaSNokasAyANaM / anubhAgakA jaghanya avasthAna hotA hai ||453 // 0 cUrNisU0 - isI prakAra saMjvalana mAna, mAyAkapAya aura puruSavedake anubhAgakI jaghanya vRddhi, hAni aura avasthAna jAnanA cAhie / saMjvalana lobhakI jaghanya vRddhikA svAmitva mithyAtva ke samAna hai ||454-455 // zaMkA-saMjvalanalobhakI jaghanya hAni kisase hotI hai ? // 456 // samAdhAna - eka samaya adhika AvalIkAlavAle sakapAya sUkSmasAmparAya kSapakake hotI hai // 457 // zaMkA-saMjvalanalobhakA jaghanya avasthAna kisake hotA hai ? // 458 // samAdhAna - dvicarama anubhAgakAMDakako ghAta kara carama anubhAgakAMDakame vartamAna kSapaka hotA hai || 459 // cUrNisU0 - strIvedakI jaghanya vRddhi midhyAtvake samAna jAnanA cAhie || 460 // zaMkA- strIvedakI jaghanya hAni kisake hotI hai ? // 461 // samAdhAna - strIvedake antima anubhAgakAMDakako prathama samayame saMkrAnta karanepara, arthAt antima anubhAgakAMDakake prathama samayame vartamAna kSapakake strIvedakI jaghanya hAni hotI hai // 462 // cUrNi sU0. 0 - usa hI jIvake dvitIya samayame khIvedakA jaghanya avasthAna hotA hai / isI prakAra napuMsakaveda aura hAsyAdi chaha nokaSAyokI vRddhi, hAni aura avasthAnake svAmitvako jAnanA cAhie // 463-464 // 1 kudo, vaDDhI micchattabhageNa, hANi avaTThANANa pi khatrayassa carimasamayaNavakaca dhacarimaphAli visayatteNa carimANubhAgakhaDayavisayatteNa ca sAmittaparUvaNa paDivisesAbhAvAdo / jayadha0 2 samayAhiyAvaliyasa kasAyo nAma suhumasaparAiyo sagaddhAe samayAhiyAvaliyasesAe vaTTamANo ghettavyo / tassa payadajaiNNasAmitta daTThavva; etto muhumadarahANIe lohasa jalNANubhAgasa kama NitraghaNAe annasthANuvaladdhIdo | jayadha0 3 kudo; suhumahadasamuppattiyakammeNa jahaNNaeNANata mAgavaDDhIe vaDDhidammi sammattapaDilabha paDi tato dassa bhedAbhAvAdo / jayadha0 4 itthavedassa durimANubhAgakhaDayacarimaphAliM sakAmiya carimANubhAgalaDaya Dhamasamae vaTTamANassa jahaNiyA hANI hoi, tattha khavagapariNAmehi ghAdidAvasesassa tadaNubhAgassa suTTTu jahaNNahANIe hAidUNa sakatidasaNAdo | jayadha0 5 kudo; paDhamasamae jaddaSNahANivisayIkayANubhAgassa vidiyasamae tattiyamettapamANeNAvAdamaNAdo / jayadha0
Page #496
--------------------------------------------------------------------------
________________ 388 kasAya pAhuDa sutta [5 saMkrama-arthAdhikAra 465. appAbahuaM / 466. savvatthovA micchattassa ukkassiyA hANI / 467. vaDDI avaTThANaM ca visesAhiyaM / 468. evaM solasakasAya-NavaNokasAyANaM / 469. sammatta-sammAmicchattANamukkassiyA hANI avaThThANaM ca sarisa / 470. jahaNNayaM / 471. micchattassa jahaNiyA vaDDI hANI avaTThANasaMkamo catullo / 472. evamaTThakasAyANaM / 473. sammattassa savvatthovA jahaNiyA hANI / 474. jahaNNayamavaTThANamaNaMtaguNaM / 475. sammAmicchattassa jahaNiyA hANI avaTThANasaMkamo ca tulloM / 476. aNaMtANubaMdhINaM savvatthovA jahaNiyA vaDDI / 477. jahaNiyA hANI avaThThANasaMkamo ca aNaMtaguNo / 478. cadusaMjalaNa-purisavedANaM savvatthovA jahaNiyA hANI / 479. jahaNNayamabahANaM aNaMtaguNaM / 480. jahaNiyA cUrNisU0-ava utkRSTa vRddhi Adike alpabahutvako kahate hai-mithyAtvakI utkRSTa hAni sabase kama hotI hai| vRddhi aura avasthAna vizeSa adhika hote hai| isI prakAra solaha kapAya aura nava nokapAyokA alpabahutva jAnanA caahie| samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtvakI utkRSTa hAni aura avasthAna sadRza hote hai // 465-469 // cUrNi sU0-aba jaghanya alpabahutvako kahate hai-mithyAtvakI jaghanya vRddhi, hAni aura avasthAnasaMkramaNa tulya hai| isI prakAra ATha madhyama kapAyokI vRddhi AdikA alpabahutva hai| samyaktvaprakRtikI jaghanya hAni sabase kama hai| jaghanya avasthAna anantaguNita hai| samyagmithyAtvakI jaghanya hAni aura avasthAnasaMkramaNa tulya hai| anantAnubandhI kapAyokI jaghanya vRddhi sabase kama hai| jaghanya hAni aura avasthAnasaMkramaNa anantaguNita hai| cAroM saMjvalana aura purupavedakI jaghanya hAni sabase kama hai| isase inhI 1 kudo vuNa edesi visesAhiyaNicchayo ? Na, vaDhidANubhAgassa NiravasesaghAdaNasattIe asaMbhaveNa taviNicchayAdo / jayadha0 2 kudo, ukkassahANIe ceva ukasAvaTThANasAmittadasaNAdo / jayadha0 / 3 kudo; tiNhamedesiM suhumahadasamuppattijaNNANubhAgaaNatimabhAge paDibaddhattAdo / jayadha 4 kudo, aNusamayovaNAe pattaghAdasammattANubhAgassa samayAhiyAvaliyaakkhINadasaNamohaNIyammi jahaNNahANibhAvamuvagayassa savvatthovatte virohANuvalabhAdo | jayagha0 5 kudo; aNusamayovaNApArabhAdo pubvameva carimANubhAgakhaDayavisae jhnnnnbhaavmuvgyttaado| 6 kudo, doNhamedesi dasaNamohakkhavayaducarimANubhAgakhaDayapamANeNa hAidUNa laddhajahaNNabhAvANamaNNINNeNa samANattasiddhIe, vippaDisehAbhAvAdo / jayadhadeg 7 kudo, tappAoggavisuddhapariNAmeNa sajuttavidiyasamayaNavakaba dhassa jahaNNavaDDhibhAveNeha vivakkhiyattAdo | jayadha0 8 kudo, atomuhuttasajuttassa ethatAguvaDDhoe vaDhidANubhAgavisayasavvatthovANubhAgakhaDayaghAde kaTe japaNahANi-avaTThANANa sAmittadaMsaNAdo / jayadhadeg 9 kudo, tiNNisajalaNa-purisavedANa sagasagacarimasamayaNavakavadhacarimasamayasakAmayakhavayammi lobhasajalaNassa sasayAhiyAvaliyasakasAyammi pydjhnnnnsaamittaavlvnnaado| jayadha0 10 keNa kAraNeNa ? cirANasatakammacarimANubhAgakhaDayammi payadajahaNNAvaThANasAmittAvalaMbaNAdo / wwwwwwwwwwwww jayagha0 jayadha0
Page #497
--------------------------------------------------------------------------
________________ __389 gA0 58] anubhAgasaMkrama-vRddhi-svAmitva-nirUpaNa baDDI aNaMtaguNA' / 481. aTThaNokasAyANaM jahaNiyA hANI avaThThANasaMkamo ca tullo thovo 482. jahaNiyA vaDDI aNaMtaguNA / padaNikkhevo samatto 483. vaDDIe tiNNi aNiogaddArANi samukttiNA sAmittamappAbahuaM ca / 484. samukittaNA / 485. micchattassa asthi chabihA vaDDI, chabihA hANI avaTThANaM ca / 486. sammatta-sammAmicchatANamasthi aNaMtaguNahANI avaThThANamavattavyayaM ca / 487. aNaMtANubaMdhINamatthi chavhiA vaDDI hANI avaTThANamavattavvayaM ca / 488. evaM sesANaM kammANaM / 489. sAmittaM / 490. micchattassa chavhiA vaDDI paMcavihA hANI kassa ? 491. micchAiDissa annnnyrss| 492. aNaMtaguNahANI avaTThidasaMkamo ca kassa ? karmoMkA jaghanya avasthAna anantaguNita hai| isase unhIkI jaghanya vRddhi anantaguNita hotI hai| ATho madhyama kapAyokI jaghanya hAni aura avasthAnasaMkramaNa paraspara tulya aura alpa hai / jaghanya vRddhi anantaguNita hai // 470-482 // isa prakAra pakSanikSepa adhikAra samApta huA / cUrNisU0-vRddhi adhikArame tIna anuyogadvAra haiM-samutkIrtanA, svAmitva aura alpabahutva / pahale samutkIrtanA kahate hai-mithyAtvakI chaha prakArakI vRddhi, chaha prakArakI hAni aura avasthAna hotA hai| samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtvakI anantaguNahAni hotI hai, avasthAna aura avaktavyasaMkramaNa hotA hai / anantAnuvandhI kaSAyokI chaha prakArakI vRddhi aura chaha prakArakI hAni hotI hai, tathA avasthAna aura avaktavyasaMkramaNa bhI hotA hai| isI prakAra zepa bAraha kapAya aura nava nokapAyokI vRddhi, hAni, avasthAna aura avaktavyasaMkramaNa hote haiM // 483-488 // . cUrNisU0-aba vRddhi Adike svAmitvako kahate haiM // 489 // . zaMkA-mithyAtvakI chaha prakArakI vRddhi aura anantaguNahAniko chor3akara paoNca prakArakI hAni kisake hotI hai ? // 490 // samAdhAna-kisI eka mithyAdRSTike hotI hai // 491 // zaMkA-mithyAtvakI anantaguNahAni aura avasthitasaMkramaNa kisake hotA hai ? // 492 / / 1 kudo, etto aNataguNasuhumANubhAgavisae laddhajaNNabhAvattAdo / jayadha0 2 kudo, doNhamedesiM padANamappappaNo carimANubhAgakhaDayavisae pydjhnnnnsaamittsmuvlddhiido| jayadha0 3 dasaNamohakkhavaNAe aNataguNahANisabhavo, hANIdo aNNastha savvatthevAThANasakamasabhavo, asakamAdo sakAmayattamuvagayammi avattavvasa kamo, tiNhamedesimetya sabhavo Na virujjhade / sesapadANamettha Nasthi sabhavo / jayadha0 4 Navari savovasAmaNApaDivAde avattavvasabhavo vattavyo / jayadha0 5 (kudo;) Na tAva sammAiTThimmi micchattANubhAgavisayachavaDhINamatyi sabhavo, tattha tabadhA
Page #498
--------------------------------------------------------------------------
________________ 390 kasAya pAhuDa sutta [ 5 saMkrama-arthAdhikAra 493. aNNayarassa / 494 sammatta sammAmicchattANamaNaMtaguNahANisaMkamo kassa ? 495. daMsaNamohaNIyaM khaveMtassaM / 496. avadvANasaMkamo kassa 1497. aNNadarastaM / 498. avattavvasaMkamo kassa 1 499 vidiyasamaya uvasamasammAiTThissa / 500. sesANaM kammANaM micchattabhaMgo / 501 Navari anaMtANubaMdhINamavattavyaM visaMjoedUNa puNo micchattaM gaMtUNa AcaliyAdIdassa / 502. sesANaM kammANamavattavyamuvasAmedUNa parivamANayassa | 503. appA bahuaM / 504 savvatthovA micchattassa anaMtabhAgahANisaMkAmayA " / 505. asaMkhejjabhAgahANisaMkAmayA asaMkhejjaguNA / 506. saMkhejjabhAgahANi saMkAmayA samAdhAna- kisI eka samyagdRSTi yA mithyAdRSTike hotA hai ||493 // zaMkA-samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtvakA anantaguNahAnisaMkramaNa kisake hotA hai ? ||494 // samAdhAna- darzanamohanIya karmakA kSapaNa karanevAle jIvake hotA hai ||495|| zaMkA-ukta dono karmoMkA avasthAnasaMkramaNa kisake hotA hai ? // 496 // samAdhAna - kisI eka samyagdRSTi aura mithyAdRSTike hotA hai || 497 // zaMkA- ukta dono karmoMkA avaktavyasaMkramaNa kisake hotA hai ? // 498 // samAdhAna- dvitIyasamayavartI upazamasamyagdRSTike hotA hai // 499 // cUrNisU0 - zepa karmoMkA svAmitva mithyAtva ke samAna jAnanA cAhie / vizeSatA kevala yaha hai ki anantAnubandhI kapAyokA avaktavya saMkramaNa anantAnubandhIkA visaMyojana karake punaH mithyAtvako prApta hokara eka AvalIkAla vyatIta karanevAle midhyAdRSTi jIvake hotA hai / zeSa karmoMkA avaktavya saMkramaNa kapAyokA upAmana karake nIce giranevAle jIvake hotA hai // 500-502 // cUrNim 0 (0 - ava vRddhi Adi padokA alpabahutva kahate hai - midhyAtvakI anantabhAgahAnike saMkrAmaka vakSyamANa padokI apekSA sabase kama hai / anantabhAgavRddhi-saMkrAmako se asaMkhyAta bhAgahAnike saMkrAmaka asaMkhyAtaguNita haiN| asaMkhyAta bhAgahAni - saMkrAmako se saMkhyAtabhAgahAnike saMkrAmaka saMkhyAtaguNita haiM / saMkhyAta bhAgahAni - saMkrAmakose saMkhyAtaguNahAnike bhAvAdo | Na ca badheNa viNA aNubhAgasaMkamassa vaDDhI lambhade, tahANuvaladdhIdo / tahA pacaviddA hANI vi tattha tthi, suvimadavisohIe kaDayaghAda karemANasammAiTThimmi aNataguNahANi mottUNa sesapacahANINamasaMbhavAdo / tado micchAiTriTThasseva NiruddhachavaDDhi - pacahANINa sAmittamidi / jayadha0 1 kudo; dasaNamohakkhavaNAdo aNNatye desimanubhAgaghAdAsabhavAdo / jayadha0 2 kudo, micchAiTThi sammAiTThIrNa taduvaladvIe virohAbhAvAdo / jayadha0 3 kudo, tatthAsakramAdo sakamapavRttIe paripphuDamuvalabhAdo | jayadha0 4 kudo, egakaDayavisayattAdo | jayadha0 5 carimuvvakaTa ThANA dopahuDhi aNatabhAgahANi advANamegakaDayametta ceva hodi / edesi puNa tArasANi advANANi khvAhiyaka DayamettANi havati / tado tavvisayAdo payadavisayo asakhejaguNo tti siddhamedesiM tatto asakhejaguNatta / jayagha0
Page #499
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 58] anubhAgasaMkrama-vRddhi-alpavahutva-nirUpaNa 391 saMkhejjaguNA / 507. saMkhejjaguNahANisaMkAmayA sNkhejjgunnaa'| 508. asaMkhejaguNahANisaMkAmayA asaMkhejjaguNA / 509. aNaMtabhAgavaDisaMkAmayA asaMkhejjaguNA / 510. asaMkhejjabhAgavaDDisaMkAmayA asaMkhejjaguNA / 511. saMkhejjabhAgavaDDisaMkAmayA saMkhejjaguNA / 512. saMkhejjaguNavaDDisaMkAmayA saMkhejjaguNA / 513. asaMkhejjaguNavaDDisaMkAmayA asaMkhejjaguNA / 514. aNaMtaguNahANisaMkAmayA asaMkhejjaguNA / 515. saMkrAmaka saMkhyAtaguNita haiN| saMkhyAtaguNahAni-saMkrAmakose asaMkhyAtaguNahAnike saMkrAmaka asaMkhyAtaguNita hai / asaMkhyAtaguNahAni-saMkrAmakose anantabhAgavRddhike saMkrAmaka asaMkhyAtaguNita hai / anantabhAgavRddhi-saMkrAmakose asaMkhyAtabhAgavRddhike saMkrAmaka asaMkhyAtaguNita hai / asaMkhyAtabhAgavRddhi-saMkrAmakose saMkhyAtabhAgavRddhike saMkrAmaka saMkhyAtaguNita haiM / saMkhyAtabhAgavRddhi-saMkrAmakose saMkhyAtaguNavRddhike saMkrAmaka saMkhyAtaguNita hai / saMkhyAtaguNavRddhi-saMkrAmakose asaMkhyAtaguNavRddhi ke saMkrAmaka asaMkhyAtaguNita haiN| asaMkhyAtaguNavRddhi-saMkrAmakose anantaguNahAnike saMkrAmaka asaMkhyAtaguNita hai / anantaguNahAnike saMkrAmakose anantaguNa 1 ta jahA-rUvAhiyaaNatabhAgahANi asakhejabhAgahANi-addhANapamANeNa ega sakhejabhAgahANiaddhANa kAdUNevavihANi doNNi tiNi cattAri tti gaNijamANe ukkassasakhejayassa sAdireyaddhamettANi addhANANi sakhejabhAgahANIe visao hoi, tettiyamettamaddhANa gaNa tattha duguNahANIe samuppattidasaNAdo / tado visayANusAreNukkassasakheja yassa sAdireyaddhametto guNagAro tappAogga sakhejarUvametto vA | jayadha0 ___ 2 ta kadha 1 sakhejabhAgahANisakAmaehiM laddhaTThANapamANeNeyamaddhANa kAdUNa tArisANi jahaNNaparittAsakhejayassa rUvUNaddhacchedaNayamettANi jAva gacchati tAva saMkhejaguNahANivisao ceva, tattoppahuDi asakhejaguNahANisamuppattIdo / tado ettha vi visayANusAreNa rUvUNajahaNNaparittAsakhejachedaNayametto tappAoggasakhejarUvametto vA guNagAro / jayadha0 3 puvvANupuvIe carimasakhejabhAgavaDhikaDayassAsakhenadibhAge ceva sakhejabhAgahANi-sakhejaguNahANIo samappati / teNa kAraNeNa carimasakhejabhAgavaDDhikaDayassa sesA asakhejA bhAgA sakhejAsakhejaguNavaDDhisayaladdhANa ca asakhejaguNahANisakamANa visayo hoi / tado ettha visayANusAreNa agulassAsakhejabhAgametto guNagAro, tappAoggAsakhejarUvametto vA / jayadha0 4-ta katha ? pubuttAsesahANisakAmayagamI eyasamayasacido, khahayavAdANa tatsamayamottUNaNNatya hANisaMkamasabhavAdo / eso vuNa rAsI AvaliyAe asakhejabhAgamettakAlasacido; pacaNDa vaDDhINamAvaliyAe askhejdishgmettkaalovesaado| tado kaDayamettavisayatte vi sacayakAlapAhammeNAsakhejabhAgamettamedesi siddhaM / guNagArapamANametthAsakhejA logA tti vattavca / kudo eva ce, hANipariNAmANa suThTha dullahattAdo / vaDhipariNAmANameva pAeNa sabhavAdo / jayadha0 - 5 doNhamAvaliyAsakhejabhAgamettakAlapaDibaddhatte samANe sate vi pubillakAlAdo edassa kAlo asakhejaguNo puvillakAlassa ceva asakhejaguNatta / kathameso kAlagao viseso paricchiNNo ? mahAbadhaparUvidakAlappAbahuAdo / jayadha0 6 kiM kAraNa 1 asakhejaguNavaDhisakAmayarAsI AvaliyAe asakheja dibhAgamettakAlasacido hoi, kiMtu thovavisayo, eyachaTThANabhatare ceya tvvisynnibdhdsnnaado| aNataguNahANisaMkAmayarAsI puNa jai vi eyasamayasacido, to vi asakhejalogamettachaTThANapaDibaddho / tado siddha medesi tatto asakhejaguNatta / jayagha0
Page #500
--------------------------------------------------------------------------
________________ 392 kasAya pAhuDa sutta [ 5 saMkrama-arthAdhikAra anaMta guNavasiMkAmayA asaMkhejjaguNA' / 516. avadvidasaM kAmayA saMkhejjaguNA' / 517. sammatta-sammAmicchattANaM savvatthovA anaMtaguNahANisaMkAmayA / 518. avattavvasaMkAmayA asaMkhejjaguNA / 519. avaTThidasaMkAmayA asaMkhejjaguNA / 520. sesANaM kammANaM savvatthovA avattavyasaMkAmaya / 521. anaMtabhAgahANisaM kAmayA anaMtaguNA / 522. sesANaM saMkAmayA micchattabhaMgo / evaM vaDDiko samatto . 523. etto dvANANi kAyavvANi / 524. jahA saMtakammaTThANANi tahA saMkamaNANi / 525. tahAvi parUvaNA kAyavvA / 526. ukkassae aNubhAgabaMdhaTThANe vRddhike saMkrAmaka asaMkhyAtaguNita hai / anantaguNavRddhi * saMkrAmakoM se avasthita saMkrAmaka saMkhyAtaguNita hai / / 503-516 // cUrNim 0- samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtvakI anantaguNahAnike saMkrAmaka sabase kama haiM / avaktavya saMkrAmaka asaMkhyAtaguNita hai / avasthita saMkrAmaka asaMkhyAta - guNita hai / zeSa karmoM ke avaktavyasaMkrAmaka sabase kama haiM / avaktavya saMkrAmako se anantabhAgahAni saMkrAmaka anantaguNita haiM / zeSa saMkrAmakokA alpavahutva mithyAtvake samAna jAnanA cAhiye / / 517 - 522 / / isa prakAra vRddhisaMkramaNa samApta huA / cUrNisU0 [0- aba isase Age anubhAga ke saMkramasthAno kI prarUpaNA karanA cAhie / jisa prakAra anubhAgavibhaktime anubhAga ke satkarmasthAna kahe gaye haiM, usI prakAra anubhAgasaMkramasthAnoko jAnanA cAhie / tathApi unakI prarUpaNA yahA~ karane yogya hai / / 523-525 / / vizepArtha-saMkramasthAnokA prarUpaNa cAra anuyogadvArose kiyA gayA hai- samutkIrtanA, prarUpaNA, pramANa aura alpabahutva | samutkIrtanAkI apekSA mohanIyakI sabhI prakRtiyoke 1 ko guNagAro ? atomuhutta | jayadha 2 kudo; aNata guNavaDhi kAlAdo avaTThidasakamakAlassa asakheja guNattAvalavaNAdo | jayadha0 3 kudo; daMsaNamohakkhavayajIvANa caiva tavbhAveNa pariNAmovalabhAdo / jayadha0 4 kudoH palidovamAsakhejabhAgamettajIvANa tavbhAveNa pariNadANamuvala bhAdo / jayadha0 5 kudo; tabbadirittAsesasammatta sammAmicchattasa takammiya jIvANamavaTThidasakAmayabhAveNAvaThANadasaNAdo | ettha guNagArapamANa AvaliyAe asaMkheja dibhAgametto ghettavvo / jayadha0 6 kudo; aNatANutradhINa visaMyojaNApuvvasajoge vaTTamANapalidovamAsakhejabhAgamettajIvANa sesaka sAyaNokasAyANa pisavyova sAmaNApaDivAdapadama samaya mahiTi Thadasa khejo vasAmaya jIvANamavattavvabhAveNa pariNadANamuvaladdhIdo | jayadha0 7 kudo; savvajIvANamasakhejabhAgapamANattAdo / jayadha0 8 kimaumesA ThANaparUvaNA AgayA ? vaDDhIe palavidachavaDDhihANINamavataraviyappapaduppAyaNaTThamAgayA / xx tatthAparUvidavadhasamuppattiya- hadasamuppattiya-hadahadasamuppattiyabhedANa pAdekkamasakhejalogamettachaTThAsaruvANamiha parUvaNovalabhAdo | jayagha
Page #501
--------------------------------------------------------------------------
________________ paNa 393 gA0 58 ] anubhAgasaMkrama-sthAna-pramANa-nirUpaNa egaM saMtakammaM tamegaM saMkamaTThANaM / 527. ducarime aNubhAgabaMdhaTThANe evameva / 528. evaM tAva jAva pacchANupuvIe paDamamaNaMtaguNahINabaMdhaTThANamapatto tiM / 529. puvvANupuvIe gaNijjamANe jaM carimamaNaMtaguNaM baMdhaTThANaM tassa heTThA aNaMtaramaNaMtaguNahINamedammi aMtare asaMkhejjalogamettANi ghAdaTThANANi / 530. tANi saMtakammaTThANANi tANi ceva saMkamaTThANANi / 531. tado puNo baMdhaTTANANi saMkamaTThANANi ca tAva tullANi jAva pacchANupuvIe vidiyamaNaMtaguNahINavaMdhaTThANaM / 532. vidiyaaNaMtaguNasaMkramasthAna tIna prakArake hote hai:-vandhasamutpattikasaMkramasthAna, hatasamutpattikasaMkramasthAna, aura hatahatasamutpattikasaMkramasthAna / samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtvake bandhasamutpattikasaMkramasthAna nahIM hote hai, zepa do saMkramasthAna hote hai / sugama honese cUrNikArane samutkItanA nahI kahI hai| Age zepa tIna anuyogadvAroko kahA hai| aba cUrNikAra prarUpaNA aura pramANa ina donoko eka sAtha kahate hai cUrNisU0-utkRSTa anubhAgavandhasthAna para jo eka anubhAgasatkarma hai, vaha eka anubhAgasaMkramasthAna hai| dvicarama anubhAgavandhasthAnapara isI prakAra eka anubhAgasatkarmasthAna aura eka anubhAgasaMkramasthAna hotA hai| isa prakAra tricarama, catuzcarama Adike kramase pazcAdAnupUrvIke dvArA anantaguNahIna prathama bandhasthAna prApta hone taka anubhAgasatkarmasthAna aura anubhAgasaMkramasthAna utpanna hote hue cale jAte hai, / 1526-528 / / cUrNisU0-pUrvAnupUrvIse ginanepara jo antima anantaguNita anubhAgavandhasthAna hai, usake nIce anantaguNitahIna bandhasthAnake nahI prApta hone taka isa madhyavartI antarAlame asaMkhyAtalokapramANa ghAtasthAna hote hai| ye ghAtasthAna hI anubhAgasatkarmasthAna kahalAte haiM aura ve hI anubhAgasaMkramasthAnarUpase pariNata honeke kAraNa anubhAgasaMkramasthAna kahalAte hai| usa pUrvokta anantaguNahIna bandhasthAnase lekara punaH bandhasthAna aura saMkramasthAna ye dono taba taka tulya cale jAte haiM, jaba taka ki pazcAdAnupUrvIse dvitIya anantaguNahIna bandhasthAna 1 vadhANatarasamae bacaTThANasseva satakammavavaesasiddhIdo / tameva saMkamaThANa pi, badhAvaliyavadikkamANatara tasseva sakamaThANabhAveNa pariNayattAdo / tado pajavasANava dhaTThANassa satakammachANattANuvAdamuheNa sakamaThANabhAvavihANamedeNa sutteNa kaya ti daTThanya / jayadha0 2 kudo, tesiM savvesi vadhasamuppattiyasatakammaTThANattasiddhIe paDisehAbhAvAdo / 3 ta jahA-puvvANupuvI NAma suhumahadasamuppattiyasavajahaNNasatakammalANappahuDi chavaDDhIe avaTThidANamaNubhAgabadhaTThANANamAdIdo parivADIe gaNaNA / tAe gaNijamANe ja carimamaNataguNavadhaTThANa pajjavasANaTThANAdo heTThA rUvUNachaTThANamettamosaridUNAvaThThida, tassa heTachA aNaMtaramaNataguNahINavadhaTThANamapAvedUNa edammi atare ghAdaThANANi samuppajjati | kettiyamettANi tANi tti vutte asakhejjalogamettANi tti tesiM pamANaNiddeso kado / jayadha0 4 tANi samaNataraNiddiThyAdANANi satakammaTThANANi, hadasamuppattiyasatakammabhAveNAvaTThidANa tabhAvAvirohAdo / tANi ceva sakamaThANANi, kudo, tesimuppattisamaNatarasamayappahuDi okaDDuNAdivaseNa sakamapaJjAyapariNAma paDisehAbhAvAdo / jayadha0 50
Page #502
--------------------------------------------------------------------------
________________ 394 kalAya pAhuDa sutta [5 saMkrama-arthAdhikAra hINabaMdhaTThANassuvarille aMtare asaMkhejjalogamettANi ghAdaTThANANi / 533. evamaNaMtaguNahINabaMdhaTThANassuvarille aMtare asaMkhejjalogamettANi ghAdaTThANANi / 534. evamaNaMtaguNahINavaMdhaTThANassa uvarille aMtare asaMkhejjalogamettANi dhAdaTThANANi bhavaMti, Natthi aNNami / 535. evaM jANi baMdhaTThANANi tANi NiyamA saMkamaTThANANi / 536. jANi saMkamaTThANANi tANi baMdhaTTANANi vA Na vA / 537. tado baMdhaTThANANi thovANi / 538. saMtakammaTThANANi asaMkhejjaguNANi / 539. jANi ca saMtakammaDhANANi taNi saMkamaTThANANi / 540. appAbahuaM jahA sammAiDige baMdhe thaa|| prApta hotA hai| isa dvitIya anantaguNahIna vandhasthAnake uparima antarAlame phira bhI asaMkhyAta lokapramANa ghAtasthAna hote hai / / 529-532 // cUrNisU0-isa prakAra ( tRtIya, caturthAdi ) anantaguNahIna vandhasthAnoke uparima antarAlome sarvatra asaMkhyAtalokapramANa ghAtasthAna hote hai, anyame nahI / arthAt asaMkhyAtaguNahInAdi anya vandhasthAnoke uparima antarAlame ghAtasthAna nahIM hote haiN| isa prakAra jitane bandhasthAna hai, ve niyamase saMkramasthAna hai| kintu jo saMkramasthAna haiM, ve bandhasthAna haiM bhI, aura nahIM bhI hai| isalie vandhasthAna thor3e haiM aura satkarmasthAna asaMkhyAtaguNita hai / anubhAgake jitane satkarmasthAna hote hai, utane hI saMkramasthAna hote hai // 533-539 / / aba cUrNikAra saMkramasthAnokA alpavahutva kahane ke lie samarpaNasUtra kahate haiM cUrNisU0-jisa prakArase samyagdRSTika vandhasthAnokA alpavahutva kahA hai, usI prakArase yahaoNpara saMkramasthAnokA alpavahutva jAnanA cAhie // 540 // vizepArtha-cUrNikArane saMkramasthAnoke jisa alpabahutvakA yahA~ para saMketa kiyA hai, vaha svasthAna aura parasthAnake bhedase do prakArakA hai| usame svasthAna-alpavahutva isa prakAra hai-mithyAtvake bandhasamutpattikasaMkramasthAna sabase kama hai| hatasamutpattikasaMkramasthAna asaMkhyAtaguNita hai| hatahatasamutpattikasaMkramasthAna asaMkhyAtaguNita hai / isI prakAra sarva karmAke saMkramasthAnokA alpabahutva jAnanA caahie| kevala samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtvake 1 kudo; egachaThANeNUNANubhAgasatakammiyamAdi kAdUNa jAva pacchANupuTavIe vidiyaaTThakANe tti tAva edesu ThANesu ghAdijamANesu payadatare asakheDjalogamettaghAdaTThANANamuppattIe paripphuDamuvalaMbhAdo / jayagha 2 Navari suhumahadasamuppattiyajahaNNANAdo uvarimANaM sakhejANamaTThakuvvakANamataresu hadasamuppattiyasakamaTThANANamuppattI Nasthi tti vattavyaM / jayadha0 3 kiM kAraNa ? puvvuttaNAeNa savvesiM badhaTThANANaM sakamaThANattasiddhIe virohAbhAvAdo / jayadhadeg 4 kudo, baMdhANehiMto pudhabhUdaghATThANesu vi sakamaThANANamaNuvattidasaNAdo / jayadhadeg 5 jado eva ghAdaTThANesu baMdhANANa sabhavo Nasthi, tado tANi thovANi tti bhaNida hoi / jayadhadeg 6 kudo, badhaThANehiMto asaMkhejjaguNaghAdaTThANesu vi saMtakammaTThANANaM sabhavadasaNAdo / jayaghadeg
Page #503
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 58] anubhAgasaMkramasthAna-alpavahutva-nirUpaNa 395 ghAtasthAna savase kama hote hai aura saMkramasthAna vizepa adhika hote hai| aba parasthAnaalpabahutva kahate haiM-samyagmithyAtvake anubhAgasaMkramasthAna savase kama haiN| samyagmithyAtvase samyaktvaprakRti ke anubhAgasatkarmasthAna asaMkhyAtaguNita haiN| samyaktvaprakRtise hAsyake bandhasamutpattikasaMkramasthAna asaMkhyAtaguNita hai| hatasamutpattikasaMkramasthAna asaMkhyAtaguNita haiN| hatahatasamutpattikasaMkramasthAna asaMkhyAtaguNita hai| hAsyake hatahatasamutpattikasaMkramasthAnose ratike bandhasamutpattikasaMkramasthAna asaMkhyAtaguNita hai| hatasamutpattikasaMkramasthAna asaMkhyAtaguNita hai / hatahatasamutpattikasaMkramasthAna asaMkhyAtaguNita haiN| ratike hatahatasamutpattikasaMkramasthAnose strIvedake bandhasamutpattikasaMkramasthAna asaMkhyAtaguNita hai| hatasamutpattikasaMkramasthAna asaMkhyAtaguNita hai| hatahatasamutpattikasaMkramasthAna asaMkhyAtaguNita haiM / strIvedake hatahatasamutpattikasaMkramasthAnose jugupsAke bandhasamutpattikasaMkramasthAna asaMkhyAtaguNita hai / hatasamutpattikasaMkramasthAna asaMkhyAtaguNita hai| hatahatasamutpattikasaMkramasthAna asaMkhyAtaguNita haiN| jugupsAke hatahatasamutpattikasaMkramasthAnose bhayake bandhasamutpattikasaMkramasthAna asaMkhyAtaguNita hai| hatasamutpattikasaMkramasthAna asaMkhyAtaguNita hai| hatahatasamutpattikasaMkramasthAna asaMkhyAtaguNita haiN| bhayake hatahatasamutpattikasaMkramasthAnose zokaprakRtike tIno prakArake saMkramasthAna uttarottara asaMkhyAtaguNita hai| zokaprakRtise aratike tInoM saMkramasthAna uttarottara asaMkhyAtaguNita hai| aratise napuMsakavedake tIno saMkramasthAna uttarottara asaMkhyAtaguNita haiN| napuMsakavedase apratyAkhyAnamAnake vandhasamutpattikasaMkramasthAna asaMkhyAtaguNita haiM / krodhake vizeSa adhika hai / mAyAke vizeSa adhika hai / lobhake vizeSa adhika hai| apratyAkhyAnalobhake bandhasamutpattikasaMkramasthAnose apratyAkhyAna mAnake hatasamutpattikasaMkramasthAna asaMkhyAtaguNita hai| isase krodha, mAyA aura lobhake uttarottara asaMkhyAtaguNita hai| apratyAkhyAnalobhake hatasamutpattikasaMkramasthAnose apratyAkhyAnamAnake hatahatasamutpattikasaMkramasthAna asaMkhyAtaguNita haiN| inase krodha, mAyA aura lobhake uttarottara asaMkhyAtaguNita hai| apratyAkhyAnalobhake hatahatasamutpattikasaMkramasthAnose pratyAkhyAnamAnake bandhasamutpattikasaMkramasthAna asaMkhyAtaguNita haiM / krodhake vizeSa adhika haiM / mAyAke vizeSa adhika hai| lobhake vizeSa adhika haiN| pratyAkhyAnalobhake bandhasamutpattikasaMkramasthAnose pratyAkhyAnamAnake hatasamutpattikasaMkramasthAna asaMkhyAtaguNita hai| inase pratyAkhyAna krodha, mAyA aura lobhake uttarottara vizeSa-vizeSa adhika haiN| pratyAkhyAnalobhake hatasamutpattikasaMkramasthAnose pratyAkhyAnamAnake hatahatasamutpattikasaMkramasthAna asaMkhyAtaguNita haiN| inase krodha, mAyA aura lobhake uttarottara vizepa-vizeSa adhika hai| pratyAkhyAnalobhake hatahatasamutpattikasaMkramasthAnose saMjvalanamAnake vandhasamutpattikasaMkramasthAna asaMkhyAtaguNita haiN| inase krodha, mAyA aura lobhake vizeSa-vizepa adhika hai| saMjvalanalobhake vandhasamutpattikasaMkramasthAnose saMjvalanamAnake hatasamutpattikasaMkramasthAna asaMkhyAtaguNita hai|
Page #504
--------------------------------------------------------------------------
________________ 396 kasAya pAhuDa sutta [5 saMkrama-arthAdhikAra evaM 'saMkAmedi kadi vA' tti edassa padassa atthaM samANiya aNubhAgasaMkamo smtto| inase krodha, mAyA aura lobhake vizeSa-vizeSa adhika haiN| saMjvalanalobhake hatasamutpattikasaMkramasthAnoMse saMjvalanamAnake hatahatasamutpattikasaMkramasthAna asaMkhyAtaguNita haiN| inase krodha, mAyA aura lobhake uttarottara vizeSa adhika haiN| saMjvalanalobhake hatahatasamutpattikasaMkramasthAnose anantAnuvandhImAnake bandhasamutpattikasaMkramasthAna asaMkhyAtaguNita hai| inase krodha, mAyA aura lobhake uttarottara vizeSa-vizeSa adhika haiN| anantAnuvandhI lobhake bandhasamutpattikasaMkramasthAnose anantAnuvandhImAnake hatasamutpattikasaMkramasthAna asaMkhyAtaguNita haiN| inase krodha, mAyA aura lobhake uttarottara vizeSa adhika hai / anantAnuvandhI lobhake hatahatasamutpattikasaMkramasthAnose anantAnubandhImAnake hatahatasamutpattikasaMkramasthAna asaMkhyAtaguNita haiN| inase krodha, mAyA aura lobhake uttarottara vizeSa adhika haiN| anantAnubandhI lobhake hatahatasamutpattikasaMkramasthAnoMse mithyAtvake bandhasamutpattikasaMkramasthAna asaMkhyAtaguNita hai / inase hatasamutpattikasaMkramasthAna asaMkhyAtaguNita haiM aura inase hatahatasamutpattikasaMkramasthAna asaMkhyAtaguNita haiM / yahA~ sarvatra guNakArakA pramANa asaMkhyAta loka hai aura vizeSakA pramANa asaMkhyAtalobhakA pratibhAga hai| jina karmoMke anubhAgasatkarma anantaguNita haiM, unake anubhAgasaMkramasthAna asaMkhyAtaguNita hai| kintu jina karmoM ke anubhAgasatkarma vizeSa adhika haiM, unake saMkramasthAna bhI vizeSa adhika hI haiM / isa prakAra pA~cavIM mUlagAthAke 'saMkAmedi kadi vA' isa padakA artha samApta hone ke sAtha anubhAgasaMkramaNa adhikAra samApta huA /
Page #505
--------------------------------------------------------------------------
________________ padesasaMkamAhiyAro 1. padesasaMkamo / 2. taM jahA / 3. mUlapayaDipadesasaMkamo Natthi' / 4. uttarapayaDipadesasaMkamo' / 5. aTThapadaM / 6. jaM padesaggamaNNapayaDiM Nijade jatto payaDIdo taM padesaggaM Nijjadi tisse payaDIe so padesasaMkamo / 7. jahA micchattassa padesaggaM sammatte saMchuhadi taM padesaggaM micchattasta padesasaMkamo / 8. evaM savvattha / 9. edeNa aTThapadeNa tattha paMcaviho sNkmo| 10. taM jahA / 11. ubellaNasaMkamo vijjhAdasaMkamo adhApavattasaMkamo guNasaMkamo savvasaMkamo ca / pradeza-saMkramAdhikAra carNim 0-aba pradezasaMkramaNa kahate haiN| vaha isa prakAra hai-mUlaprakRtiyoke pradezokA saMkramaNa nahI hotA hai| uttaraprakRtiyoke pradezokA saMkramaNa hotA hai| uttaraprakRtiyoMke pradezasaMkramaNake viSayame yaha arthapada hai-jo pradezAgra jisa prakRtise anya prakRtiko le jAyA jAtA hai, vaha usa prakRtikA pradeza-saMkramaNa kahalAtA hai| jaise-mithyAtvakA pradezAgra samyaktvaprakRtime saMkrAnta kiyA jAtA hai, vaha samyaktvaprakRtike rUpase pariNata pradezAgra mithyAtvakA pradeza-saMkramaNa hai| isI prakAra sarva prakRtiyokA pradeza-saMkramaNa jAnanA cAhie / isa arthapadakI apekSA vaha pradeza-saMkramaNa paoNca prakArakA hai| ve paoNca bheda ye hai-udvelanasaMkramaNa, vidhyAtasaMkramaNa, adhaHpravRttasaMkramaNa, guNasaMkramaNa aura sarvasaMkramaNa // 1-11 // 1 kudo, sahAvado ceva mUlapayaDINamaNNoNNavisayasakatIe asabhavAdo / jayadha0 2 kudo, tAsi samayAviroheNa paropparavisayasakamassa paDisehAbhAvAdo / jayadha0 3 kimaTThapada NAma ? jatto vivakkhiyassa payatthassa paricchittI tamaTThapadamidi bhaNNade / jayadha0 4 jaM daliyamanapagaI Nijai so saMkamo paesassa / ucalaNo vijjhAo ahApavatto guNo savvo // 60 // kammapa0 padesasa0 5 edeNa parapayaDisaka tilkkhaNo ceva padesasakamo, okaDDukkaDDaNAlakkhaNo tti jANAvida, TiThadiaNubhAgANa ca okaDaDukkaDDaNAhi padesaggassa aNNabhAvAvattIe aNuvalabhAdo / jayadha0 6 tatthuvvellaNasakamo NAma karaNapariNAmehi viNA rajjuvellaNakameNa kammapadesANa parapayaDisarUveNa sachohaNA / xxx sapahi vijjhAdasakamassa parUvaNA kIrade / ta jahA-vedagasammattakAlabhatare savvattheva micchatta sammAmicchattANa vijjhAdasakamo hoi jAva dasaNamohakkhavayaadhApavattakaraNacarimasamayo tti / uvasamasammAiTiThammi guNasaMkamakAlAdo uvari savvattha vijjhAdasakamo hoi / x x x badhapayaDINa sagavadhasabhavavisae jo padesasakamo so adhApabattasakamo tti bhaNNade / xxx samaya paDi asakhejaguNAe seDhIe jo padesasaMkamo so guNasakamo tti bhaNNade Ixxx savvasseva padesaggassa jo sakmo so savvasakamo tti bhaNNade / so kattha hoi ? ujvellaNAe visajoyaNAe khavaNAe ca carimaTiThadikhAyacarimaphAlisaMkamI hoi / jayadha0
Page #506
--------------------------------------------------------------------------
________________ 398 kasAya pAhuDa sutta [5 saMkrama-arthAdhikAra vizeSArtha-saMkramaNake yogya jo karmapradeza jisa-kisI vivakSita prakRtise le jAkara anya prakRtike svabhAvase pariNamita kiye jAte hai, use pradezasaMkramaNa kahate hai / mUla prakRtiyokA pradeza-saMkramaNa nahIM hotA, arthAt jJAnAvaraNakarmake pradeza kabhI bhI darzanAvaraNakarmarUpase pariNata nahIM hoge| isase yaha svayaMsiddha hai ki uttaraprakRtiyomeM hI pradezasaMkramaNa hotA hai / tathApi unameM darzanamohanIya aura cAritramohanIyakA, tathA cAroM AyukarmoMkA parasparame pradezasaMkramaNa nahIM hotaa| pradezasaMkramaNake pA~ca bheda hai-udvelanasaMkramaNa, vidhyAtasaMkramaNa, adhaHpravRttasaMkramaNa, guNasaMkramaNa aura srvsNkrmnn| adhaHpravRtta Adi tIna karaNa-pariNAmoke vinA hI karmaprakRtiyoke paramANuokA anya prakRtirUpa pariNamita honA udvelanasaMkramaNa kahalAtA hai| udvelana nAma ukelanekA hai| jaise acchI tarahase bhejI huI rassI kisI nimittako pAkara ukalane lagatI hai aura dhIre-dhIre bilakula ukala jAtI hai, usI prakAra kucha karma-prakRtiyA~ aisI haiM, jo ki ba~dhaneke bAda kisI nimittavizepase svayaM hI ukalane lagatI haiM aura dhIre-dhIre ve ekadama ukala jAtI hai, arthAt unake pradeza anya prakRtirUpase pariNata ho jAte haiN| udvelana-prakRtiyA~ 13 haiM, unamese mohakarmakI kevala do hI prakRtiyA~ aisI haiM jinakI udvelanA hotI hai, anyakI nahIM hotii| ve do prakRtiyA~ haiM-samyagmithyAtva aura samyaktvaprakRti / anAdikAlIna mithyAdRSTike inakI sattA nahI hotI, kintu jaba prathama vAra jIva aupazamikasamyaktvako prApta karatA hai, tabhI eka mithyAtvake tIna Tukar3e ho jAte hai aura usa eka mithyAtvake sthAna para tIna prakRtiyoMkI sattA ho jAtI hai| vaha aupazamikasamyagdRSTi aupazamikasamyaktvako prApta kara antarmuhUrta ke pazcAt niyamase giratA hai aura mithyAtvI ho jAtA hai| usake mithyAtvaguNasthAname pahu~canepara antarmuharta taka to adhaHpravRttasaMkramaNa hotA hai aura usake pazcAt udvelanAsaMkramaNa prAraMbha ho jAtA hai / udvelanAsaMkramaNakA utkRSTakAla palyopamakA asaMkhyAtavA bhAga hai / itane kAla taka vaha barAbara ina do prakRtiyokI udvelanA karatA rahatA hai| usakA krama yaha hai ki prathamopazamasamyaktvIke mithyAtvame pahu~caneke eka antarmuhUrta pazcAt samyagmithyAtva aura samyaktvaprakRtikI 1 aMtomuhattamaddhaM pllaasNkhijmetttthiikhNddN| ukirai puNovi tahA UNUNamasaMkhaguNahaM jA // 62 // taM daliyaM sahANe samae samae asaMkhaguNiyAe / seDhIe paraThANe visesahANIe saMchubhai // 63 // jaM ducarimassa carime annaM saMkamai teNa savvaM pi| aMgulaasaMkhabhAgeNa hIrae esa uvvalaNA // 64 // jAsi Na vaMdho guNa-bhavapaccayo tAsi hoi vijjhAo / aMgulaasaMkhabhAgeNavahAro teNa sesassa // 68 // guNasaMkamo avajjhatigANa asubhANa'puvakaraNAI / vaMdhe ahApavatto parittio vA abaMdhe vi // 69 // kamma30 padesasaka0
Page #507
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 58] pradezasaMkrama-arthapada-nirUpaNa narUpaNa 399 palyopamake asaMkhyAtaveM bhAgapramANa sthitikhaMDako eka antarmuhUrta ke dvArA utkIrNa karatA hai / arthAt udvelana karatA hai / ukerane yA ukelanekA nAma utkIrNa yA udvelana hai / punaH dvitIya antarmuhUrtake dvArA palyopamake asaMkhyAtave bhAgapramANa sthitikhaMDako utkIrNa karatA hai / isI prakAra tRtIya, caturthAdi antarmuhUrtoMke dvArA tAvatpramANa sthitikhaMDoko utkIrNa karatA jAtA hai| yaha krama palyopamake asaMkhyAtave bhAgakAla taka jArI rahatA hai| itane kAlame vaha ukta dono prakRtiyokI udvelanA kara DAlatA hai, arthAt unhe niHzeSa kara detA hai| ye eka-eka antarmuhUrtame honevAle uttarottara sthitikhaMDa yadyapi sabhI palyopamake asaMkhyAtaveM bhAgapramANa hai, tathApi uttarottara vizeSa hIna hai| yaha sthitisaMkramaNakI apekSA varNana hai| pradezasaMkramaNakI apekSA to pUrva-pUrva sthitikhaMDase uttarottara sthitikhaMDoke karmapradeza vizeSa-vizepa adhika haiN| pradezoke utkIraNakI vidhi yaha hai ki prathama samayameM alpapradezokA utkIraNa karatA hai| dvitIya samayameM usase asaMkhyAtaguNita pradezokA, tRtIya samayame usase bhI asaMkhyAtaguNita pradezokA utkIraNa karatA hai| isa prakAra yaha krama pratyeka antarmuhUrtake antima samaya taka rahatA hai| pradezoko utkIrNa ( ukera ) kara jahA~ nikSepa karatA hai, usakA bhI eka viziSTa krama hai aura vaha yaha ki kuchako to svasthAname hI nIce nikSipta karatA hai aura kuchako parasthAnameM nikSipta karatA hai / isakA spaSTIkaraNa yaha hai ki prathama sthitikhaMDamese prathama samayame jitane pradeza ukeratA hai, unamese parasthAname arthAt paraprakRtimeM to alpa pradeza nikSepaNa karatA hai / kintu svasthAname unase asaMkhyAtaguNita pradezokA adhaHnikSepaNa karatA hai| isase dvitIya samayameM svasthAname to asaMkhyAtaguNita pradezoMkA nikSepaNa karatA hai, kintu parasthAname prathama samayake parasthAna-prakSepase vizeSa hIna pradezokA prakSepaNa karatA hai| yaha krama pratyeka antarmuhUrtake antima samaya taka jArI rahatA hai| yaha udvelanasaMkramaNakA krama ukta dono prakRtiyoke upAntya sthitikhaMDa taka calatA hai| antima sthitikhaMDameM guNasaMkramaNa aura sarvasaMkramaNa dono hote haiN| isa prakAra yaha udvelanAsaMkramaNakA svarUpa khaa| aba vidhyAtasaMkramaNakA svarUpa kahate haiM-jina karmoMkA guNapratyaya yA bhavapratyayase jahA~ para bandha nahIM hotA, vahA~ para una karmoMkA jo pradezasaMkramaNa hotA hai, use vidhyAtasaMkramaNa kahate haiN| guNasthAnoke nimittase honevAle bandhako guNapratyaya bandha kahate hai| jaise mithyAtva Adi solaha prakRtiyokA mithyAtvake nimittase vandha hotA hai, Age nahIM hotaa| anantAnubandhI Adi paJcIsa prakRtiyokA dUsare guNasthAna taka vandha hotA hai, Age nahIM hotaa| isa prakAra Ageke guNasthAnomeM bhI jaannaa| ina bandha-vyucchinna prakRtiyokA uparitana guNasthAnome bandha nahIM hotA hai, ataeva vahA~ para ukta prakRtiyokA jo pradezasattva hai, usakA jo para-prakRtiyome saMkramaNa hotA hai, use AgamameM vidhyAtasaMkramaNa kahA hai| jina prakRtiyokA mithyAtva Adi guNasthAnome vandha saMbhava hai, phira bhI jo bhavapratyayase arthAt nAraka, devAdi paryAyavizepake nimittase vahaoNpara nahIM baMdhatI haiM,
Page #508
--------------------------------------------------------------------------
________________ 400 kasAya pAhuDa sutta [5 saMkrama-arthAdhikAra 12. uvvelaNasaMkame padesaggaM thovaM' / 13. vijjhAdasaMkame padesaggamasaMkhejjaguNaM / 14. adhApavattasaMkaye padesaggamasaMkhejjaguNa / 15. guNasaMkame padesaggamasaMkhejjaguNa / 16. savvasaMkame padesaggamasaMkhejjaguNa / unakA una guNasthAnome bhavapratyayase abandha kahalAtA hai| jaise mithyAtvaguNasthAname ekendriya jAti, sthAvara, sUkSma, sAdhAraNa Adi prakRtiyoMkA vandha sAmAnyataH hotA hai, parantu nArakiyoke nArakabhavake kAraNa unakA bandha nahIM hotA hai, kyoki ve marakara ekendriyAdime utpanna hI nahIM hote / yataH nAraka-bhavame ekendriyAdi prakRtiyokA vandha nahIM hai, ataH vahA~ para jo unake pradezokA saMkramaNa para-prakRtime hotA rahatA hai, use bhI vidhyAtasaMkramaNa kahate hai| yaha saMkramaNa adhaHpravRttasaMkramaNake niruddha ho jAne para hI hotA hai / sabhI saMsArI jIvoke dhruvabaMdhinI prakRtiyoke bandha honepara, tathA sva-svabhava-vandhayogya parAvartamAna prakRtiyoke bandha yA avandhakI dazAme jo svabhAvataH prakRtiyoke pradezokA para-prakRtirUpa saMkramaNa hotA rahatA hai, use adhaHpravRttasaMkramaNa kahate hai| jaise jisa guNasthAnameM cAritramohanIyakI jitanI prakRtiyoMkA bandha hotA hai, una vadhyamAna prakRtiyome cAritramohanIyakI jitanI sattva prakRtiyA~ haiM, unake pradezoMkA jo pradezasaMkramaNa hotA hai, vaha adhaHpravRttasaMkramaNa hai| apUrvakaraNAdi pariNAmavizepokA nimitta pAkara pratisamaya jo asaM. khyAtaguNazreNIrUpase pradezokA saMkramaNa hotA hai, use guNasaMkramaNa kahate hai / yaha guNasaMkramaNa apUrvakaraNake prathama samayase lekara darzanamohanIyake kSapaNakAlameM, cAritramohanIyake kSapaNakAlame, upazamazreNIme, anantAnubandhIkI visaMyojanAme, samyaktvakI utpatti-kAlame, tathA samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtvakI udvelanAke caramasthitikhaMDake pradezasaMkramaNake samaya hotA hai / vivakSita prakRtike sabhI karmapradezokA jo eka sAtha para-prakRtime saMkramaNa hotA hai, use sarvasaMkramaNa kahate hai| yaha sarvasaMkramaNa udvelana, visaMyojana aura kSapaNakAlame caramasthitikhaMDake caramasamayavartI pradezokA hI hotA hai, anyakA nahIM, aisA jAnanA cAhie / ava uparyukta saMkramaNoke pradezagata alpabahutvako kahate haiM cUrNisU0-udvelanasaMkramaName pradezAgra sabase kama hote hai| udvelanasaMkramaNase vidhyAtasaMkramaName pradezAgra asaMkhyAtaguNita hote haiN| vidhyAtasaMkramaNase adhaHpravRttasaMkramaName pradezAgra asaMkhyAtaguNita hote hai| adhaHpravRttasaMkramaNase guNasaMkramaName pradezAgra asaMkhyAtaguNita hote hai / guNasaMkramaNase sarvasaMkramaName pradezAgra asaMkhyAtaguNita hote hai // 12-16 // 1 kudo agulAsakhejabhAgapaDibhAgiyattAdo / jayadha 2 kudo, doNhamedesimagulAsakhejabhAgapaDibhAgiyatte samANe vi punvillabhAgahArAdo vijjhAdabhAgahArassAsakhejaguNahINattabhuvagamAdo / jayadha0 3 kiM kAraNa 1 palidovamAsakhejabhAgapaDibhAgiyattAdo / jayadha0 4 kiM kAraNa ! pucillabhAgahArAdo edatsa asojaguNahINabhAgahArapaDibaddhattAdo / jayadha0 5 kiM kAraNa ? egarUvabhAgahArapaDibaddhattAdo / jayadha0
Page #509
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 58] pradezasaMkrama-svAmitva-nirUpaNa 401 17. etto sAmittaM / 18. micchattassa ukkassapadesasaMkamo kassa 1 19. guNidakammaMsio' sattamAdo puDavIdo uvvaTTido' / 20. do tiNi bhavaggahaNANi paMciMdiyatirikkhapajjattaesu uvaSaNNo / 21. aMtomuhutteNa maNusesu AgadoM / 22. savvalahu~ dasaNamohaNIyaM khavedumADhatto / 23. jAdhe micchattaM sammAmicchatte savvaM saMchubhamANaM saMchuddhaM tAdhe tassa micchattassa ukkassao pdessNkmo| cUrNisU0-aba isase Age pradezasaMkramaNake svAmitvako kahate hai // 17 // zaMkA-mithyAtvakA utkRSTa pradezasaMkramaNa kisake hotA hai ? // 18 // samAdhAna-jo guNitakarmAzika jIva sAtavI pRthvIse nikalA / punaH paMcendriyatithaMca paryAptakoMmeM do-tIna bhavagrahaNa karake ekendriyoMmeM utpanna huA aura antarmuhUrtase hI manuSyoMmeM AgayA / manuSyoMmeM utpanna hokara sarvalaghukAlase darzanamohanIyakA kSapaNa prArambha kiyaa| jisa samaya sarvasaMkramyamANa mithyAtvadravyako samyagmithyAtvame saMkrAnta karatA hai, usa samaya usa jIvake mithyAtvakA utkRSTa pradezasaMkramaNa hotA hai // 19-23 // vizeSArtha-guNitakarmAzika jIva kise kahate hai, isakA spaSTIkaraNa isa prakAra hai-jo jIva pUrvakoTI-pRthaktvase adhika do hajAra sAgaropama bAdara-trasakAlase hIna sattara koDAkor3I sAgarapramANa karmasthiti taka bAdara pRthvIkAyikajIvome paribhramaNa karatA rahA / 1 jo vAyaratasakAleNUNaM kammaTTiiM tu puDhavIe / vAyare pajjattApajattagadIheyaraddhAsu // 4 // jogakasAukkoso vahuso niccamavi AudhaM ca / jogajahaNNeNuvarillaThii NisegaM vahuM kiccA // 5 // vAyaratasesu takAla mevamaMte ya sattamakhiIe / savvalahuM pajatto jogakasAyAhio vahuso // 76 // jogajavamajjhauri muhuttamacchittu jiiviyvsaanne| ticarima-ducarimasamae pUrittu kasAyaukkassaM // 77 // jogukassaM carima-ducarime samae ya carimasamayammi / saMpunnaguNiyakammo pagayaM teNeha sAmitte // 78 // kammapa0 pradezasaka0 2 kimaThThameso tatto uvvaTAvido ? Na, Neraiyacarimasamae ceva payadukkatsasAmittavihANovAyAbhAveNa thaakrnnaado| kudo tattha tadasabhavo ce maNusagadIdo aNNattha dasaNamohakkhavaNAe asbhvaado| Na ca dasaNamohakkhavaNAdo aNNattha savvasakamasarUvo micchattukkassapadesasakamo asthi, tamhA guNidakammasio sattamapuDhaSIdo uvvaTTido tti susabaddhameda / jayadha0 ___3 kudo; sattamapuDhavIdo uvaTTidassa do-tiNNipaciMdiya tirikkhabhavaggahaNehi viNA tadaNatarameva maNusagadIe uppanaNAsabhavAdo / jayadha0 4 paciMdiyatirikkhesu tasaThidi samANiya puNo eidiesuppajiya atomuhuttakAleNeva maNusagaimAgado tti bhaNida hoi / jayadha0 5 (kudo,) tattha guNaseDhiNijarAsahidaguNasakamadavveNUNadivaDaguNahANimettukkassasamayapabaddhANamekkavAreNeva sammAmicchattasarUveNa saka tidasaNAdo / jayadha0
Page #510
--------------------------------------------------------------------------
________________ 402 kasAya pAhuDa sutta [5 saMkrama-arthAdhikAra 24. sammattassa ukkassao padesasaMkamo kassa ? 25. guNidakammasieNa sattamAe puDhavIe NeraieNa micchattassa ukassapadesasaMtakammamaMtomuhutteNa hohidi tti sammattamuppAidaM, savvukassiyAe pUraNAe sammattaM pUridaM / tado uvasaMtaddhAe puNNAe micchattamudIrayamANassa paDhamasamayamicchAidvissa tassa ukassao pdessNkmo| 26. so vuNa adhaapvttsNkrmo| ___ 27. sammAmicchattassa ukassao padesasaMkamo kassa ? 28. jeNa micchattassa vahaoNpara usane bahutase paryAptaka bhava aura thor3e aparyAptaka bhava dhAraNa kiye| uname paryAptakAla dIrgha aura aparyApta kAla hrasva grahaNa kiyA / usa pRthvIkAyikame rahate hue vaha vAra-bAra bahutase utkRSTa yogasthAnoko aura utkRSTa saMklezako prApta huaa| vahaoNpara jaba bhI navIna AyukA vandha kiyA, taba jaghanya yogasthAname vartamAna hokara kiyaa| vahaoNpara usane uparitana sthitiyome karma-pradezokA bahuta nikSepaNa kiyaa| isa prakAra vAdara pRthvIkAyikome paribhramaNa karake nikalA aura vAdara-trasakAyikomeM utpanna huaa| vahaoNpara bhI sAdhika do hajAra sAgara taka uparyukta vidhise paribhramaNa karake antame sAtavIM pRthvIme utpanna huaa| vahaoNpara vAra-bAra utkRSTa yogasthAna aura utkRSTa saMklezako prApta huA / isa prakAra uttarottara guNitakramase karmapradezokA saMcaya karanevAle jIvako guNitakarmAzika kahate haiN| zaMkA-samyaktvaprakRtikA utkRSTa pradezasaMkramaNa kisake hotA hai ? // 24 // samAdhAna--sAtavI pRthivIme jo guNitakAMzika nArakI hai aura jisake mithyAtvakA utkRSTa pradezasatkarma antarmuhUrtase hogA, usane samyaktva utpanna kiyA aura sarvotkRSTa pUraNAse arthAt sarvajaghanya guNasaMkramaNabhAgahArase aura sarvotkRSTa guNasaMkramaNapUraNakAlase samyaktvaprakRtiko pUrita kiyaa| tadanantara upazamakAlake pUrNa honepara mithyAtvakI udIraNA karanevAle usa prathamasamayavartI mithyAdRSTike samyaktvaprakRtikA utkRSTa pradezasaMkramaNa hotA hai / aura yaha adhaHpravRttasaMkramaNa hai // 25-26 // zaMkA-samyagmithyAtvakA utkRSTa pradezasaMkramaNa kisake hotA hai ? // 27 // samAdhAna-jisane mithyAtvake utkRSTa pradezAgrako samyagmithyAtvame prakSipta kiyA, 1 saMchobhaNAe doNhaM mohANaM veyagassa khnnsese| uppAiya sammattaM micchattagae tamatamAe // 82 // bhinnamuhutte lese taJcaramAvaslagANi kiccettha / saMjoyaNAvisaMjoyagassa saMchomaNe esi // 83 // kammapa0, pradezasaMjha0, etaduktaM bhavati-tahA vUridasammatto teNa dayeNAviNaTTeNuvasamasammattakAlamatomuhuttamaNupAleUNa tadavasANe micchattamudIrayamANo paDhamasamayamicchAiTThI jaado| tatsa paDhamasamayamicchAidvitsa payadukkassasAmittAhisabaMdho tti / kiM kAraNametyevukkassasAmitta jAdamidi ce sammattassa tadavatthAe micchattaguNaNivadhaNamadhApavattasakamapajAeNa sabukkassaeNa pariNamaNadasaNAdo / jayadha0 2 kudo evaM ce vadhasabadhAbhAve vi sahAvaTo ceva sammatta-sammAmicchattANa micchAiTiThammi ato. muddattamettakAlamadhApavattasakamapayuttIe saMbhavambhuvagamAdo / jayadha0
Page #511
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 58] . pradezasaMkrama-svAmitva-nirUpaNa 403 ukkassapadesaggaM sammAmicchatte pakkhittaM, teNeva jAdhe sammAmicchattaM sammatte saMpakkhittaM tAdhe tassa sammAmicchattassa ukssao pdessNkmo| 29. aNaMtANubaMdhINamukkassao padesasaMkramo kassa 1 30. so ceva sattamAe puDavIe Neraio guNidakammaM sio aMtomuhutteNeva tesiM ceva ukkassapadesasaMtakammaM hohidi tti ukkassajogeNa ukassasaMkileseNa ca NIdo / tado teNa rahassakAle sese sammattamuppAiyaM / puNo so ceva savvalahumaNaMtANubaMdhINaM visaMjoedumADhatto / tassa carimaDidikhaMDayaM carimasamayasaMchuhamANayassa tesimukkassao padesasaMkamo / 31. aTTaNhaM kasAyANamukkassao padesasaMkamo kassa ? 32. guNidakammaMsio sabalahumaNusagaimAgado avassio khavaNAe abbhudvido| tado aTThaNhaM kasAyANamapacchimaTThidikhaMDayaM carimasamayasaMchuhamANayassa tassa aTThaNhaM kasAyANamukkassao padesasaMkamo / usane hI jisa samaya samyagmithyAtvako samyaktvaprakRtime prakSipta kiyA, usa samaya usake samyagmithyAtvakA utkRSTa pradezasaMkramaNa hotA hai // 28 // zaMkA-anantAnubandhI kaSAyokA utkRSTa pradezasaMkramaNa kisake hotA hai ? // 29 // samAdhAna-vahI sAtavI pRthivIkA guNitakAMzika nArakI-jaba ki antarmuhUrtase hI usake una hI anantAnubandhI kaSAyAMkA utkRSTa pradezasatkarma hogA-usa samaya utkRSTa yoga aura utkRSTa saMklezase pariNata huaa| tadanantara usane laghukAla zeSa rahanepara vizuddhiko pUrita karake samyaktvako utpanna kiyA / punaH vahI sarvalaghukAlase anantAnubandhI kapAyoke visaMyojanake lie pravRtta huaa| usake carama sthitikhaMDake carama samayame saMkramaNa karanepara para anantAnubandhI kaSAyokA utkRSTa pradezasaMkramaNa hotA hai // 30 // zaMkA-ATho madhyama kaSAyokA utkRSTa pradezasaMkramaNa kisake hotA hai ? // 31 // samAdhAna-vahI pUrvokta guNitakarmAzika nArakI sarvalaghukAlase manuSyagatime AyA aura ATha varSakA hokara cAritramohakI kSapaNAke lie abhyudyata huaa| tadanantara ATho kaSAyoke antima sthitikhaMDako carama samayame saMkramaNa karanevAle usake ATho madhyama kaSAyokA utkRSTa pradezasaMkramaNa hotA hai // 32 // 1 ta jahA-jeNa guNidakammasiega maNusagaimAgatUNa sabalahu dasaNamohavakhavaNAe anmuTThideNa jahAkamamadhApavattApuvakaraNANi voliya aNiyaTTIkaraNaddhAe sakhejadibhAgasese micchattassa ukkassapadesagga sagAsakhejadhAgabhUdaguNasediNijarAsahidaguNasakamadavvaparihINa savvasakameNa sammAmicchatte sapakkhitta teNeva micchattakkassapadesasakamasAmieNa jAdhe sammAmicchatta sammatta pavikhatta, tAdhe tassa sammAmicchattavisayo ukkassao padesasakamo hoi tti eso suttatyasaMgaho / janadha0 2 evaM visajoemANasa tassa Neraiyasta carimaThidikhaMDaya carimasamayasachuhamANayassa tesimaNatANubadhINamukkassao padesasakamo hodi; tattha sambasakameNANatANubadhidavvassa kammachidiabhaMtarasaMgalidassa thovUNassa sesaphasAyANamuvari sakamatassukkarasabhAvasiddhIe virohAbhAvAdo / jayadha0
Page #512
--------------------------------------------------------------------------
________________ 404 . kasAya pAhuDa sutta [5 saMkrama-arthAdhikAra 33. evaM chaNNokasAyANaM / 34. ithivedassa ukkassao padesasaMkamo kassa ? 35. guNidakammaMsio asaMkhejavassAuesu itthivedaM pUredUNa tado kameNa pUridakammasio khavaNAe anbhuTTido tado carimaTThidikhaMDayaM carimasamayasaMchuhamANayassa tassa isthivedassa ukkassao pdessNkmo'| 36. purisavedassa ukkassao padesasaMkamo kassa ? 37. guNidakammaMsio itthi-purisa-NabuMsayavede pUredUNa tado sabala khavaNAe anbhuTTido, purisavedassa apacchimaTThidikhaMDayaM carimasamayasaMchuhamANayassa tassa purisavedassa ukassao padesasaMkamo / 38. NabuMsayavedassa ukkassao padesasaMkamo kassa ? 39. guNidakammaMsio IsANAdo Agado svvlkhvedumaahtto| tado garbusayavedassa apacchimaTThidikhaMDayaM carimasamayasaMchubhamANayassa tassa Naqsayavedassa ukassao pdessNkmo| 40. kohasaMjalaNassa ukkassao padesasaMkamo kassa 1 41. jeNa purisavedo cUrNisU0-isI prakAra hAsyAdi chaha nokapAyoke utkRSTa pradezasaMkramaNake svAmitvako jAnanA cAhie // 33 // zaMkA-strIvedakA utkRSTa pradezasaMkramaNa kisake hotA hai ? // 34 // samAdhAna-koI guNitakauzika jIva asaMkhyAta varSakI AyuvAle bhogabhUmiyome utpanna hokara aura vahA~ para strIvedako pUrita karake punaH kramase pUrita-karmAzika hokara kSapaNAke lie abhyudyata huA / tadatantara strIvedake carama sthitikhaMDako carama samayame saMkramaNa karanevAle usa jIvake strIvedakA utkRSTa pradezasaMkramaNa hotA hai // 35 // zaMkA-puruSavedakA utkRSTa pradezasaMkramaNa kisake hotA hai ? // 36 // samAdhAna-guNitakarmAzika jIva strIveda, puruSaveda aura napuMsakavedako pUrita karake tadanantara sarvalaghukAlase kSapaNAke lie abhyudyata huA / vaha jisa samaya purupavedake antima sthitikhaMDako carama samayameM saMkramaNa karatA hai, usa samaya usa jIvake puruSavedakA utkRSTa pradezasaMkramaNa hotA hai // 37 // zaMkA-napuMsakavedakA utkRSTa pradezasaMkramaNa kisake hotA hai ? // 38 // samAdhAna-koI guNitakarmAzika jIva IzAnasvargase AyA aura sarvalaghukAlase kSapaNAke lie pravRtta huaa| tadanantara napuMsakavedake antima sthitikhaMDako carama samayameM saMkramaNa karanevAle usake napuMsakavedakA utkRSTa pradezasaMkramaNa hotA hai // 39 // zaMkA-saMjvalana krodhakA utkRSTa pradezasaMkramaNa kisake hotA hai ? // 40 // samAdhAna-jisane purupavedake utkRSTa dravyako saMjvalana krodhame saMkrAnta kiyA, 1 itthIe bhogabhUmisu jIviya vAsANasaMkhiyANi to| hassaThiiM devattA savvalahuM sabyasaMchome // 85 // , 2 IsANAgayapurisassa itthiyAe va aTThavAsAe / mAsapuhuttambhahie napusage sabasaMkamaNe // 8 // kammapa0, pradezAsaka,
Page #513
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 58 ] pradeza saMkrama-ra -svAmitva-nirUpaNa 405 ukassao saMkruddho kodhe teNeva jAdhe mANe kodho savvasaMkameNa saMchuhadi tAdhe tassa kodhassa ukkassao padesasaMkamo' / 42. edassa ceva mANasaMjalaNassa ukassao padesa saMkamo kAyanvo Navari jAdhe mANasaMjalaNo mAyAsaMjalaNe saMchubhai tAghe / 43. edassa ceva mAyAsaM jalaNassa ukkassao padesasaMkamo kAyavvo, Navari jAdhe mAyAsaMjalaNo lobhasaMjalaNe saMchu bhai tAdhe / | 44. lobhasaM jalaNassa ukassao padesasaMkamo kassa 145 guNidakammaMsio savvalahu khavaNAe anbhuTTido aMtaraM se kAle kADhUNa lohassa asaMkAmago hohidi ti tassa lohassa ukkassao padesasaMkamo / 46. etto jahaNNayaM / 47. picchattassa jahaNNao padesasaMkamo kassa 148. khavidakammaM sio' eha diyakammeNa jahaNNaeNa maNusesu Agado savbalahu caiva sammattaM usane hI jisa samaya saMjvalanamAname saMjvalanakrodhako sarvasaMkramaNa se saMkramita kiyA, usa samaya usake saMvvalanakrodhakA utkRSTa pradezasaMkramaNa hotA hai // 41 // cUrNisU0 - isa hI jIvake saMjvalanamAnakA utkRSTa pradezasaMkramaNa kahanA cAhie | vizeSatA kevala yaha hai ki jisa samaya yaha saMjvalanamAnako saMjvalanamAyAme saMkrAnta karatA hai, usa samaya saMjvalanamAnakA utkRSTa pradezasaMkramaNa hotA hai / isa hI jIvake saMjvalanamAyAke utkRSTa pradezasaMkramaNakI prarUpaNA karanA cAhie / vizeSatA kevala yaha hai ki vaha jisa samaya saMjvalanamAyAko saMjvalanalobhame saMkramita karatA hai, usa samaya usake saMjvalanamAyAkA utkRSTa pradezasaMkramaNa hotA hai // 42-43 // zaMkA-saMjvalanalobhakA utkRSTapradezasaMkramaNa kisake hotA hai ? // 44 // samAdhAna-guNitakarmAMzika jIva sarvalaghukAlase kSapaNAke lie abhyudyata huA / antarakaraNa karake tadanantara samayame jaba lobhakA asaMkrAmaka hogA, usa samaya usake saMjvalanalobhakA utkRSTa pradezasaMkramaNa hotA hai // 45 // cUrNim 0 - aba isase Age jaghanya pradezasaMkramaNake svAmitvako kahate haiM // 46 // zaMkA- midhyAtvakA jaghanya pradezasaMkramaNa kisake hotA hai ? // 47 // samAdhAna - jo kSapitakarmAzika jIva ekendriya prAyogya jaghanya satkarmake sAtha manuSyo meM AyA aura sarvalaghukAlase hI samyaktvako prApta huA / ( punaH usI aura vibhinna 1 varisavaritthi pUriya sammattamasaMkhavAsiyaM lahiyaM / gaMtA micchattamao jahaNNadevaTTiI bhoccA // 86 // AgaMtu lahu purisaM saMchubhamANassa purisaveyassa | tasseva sage kohassa mANamAyANamavi kasiNo // 87 // kammapa0 pradezasakra0 2 pallA saMkhiyabhAgoNakammaThiimacchio nigoesu / suhumesu'bhaviyajoggaM jahaNNayaM kaTTu niggamma // 94 // joge'saMkhavAre sammattaM labhiya desavirahaM ca / akkhutto viraiM saMjoyaNahA taiyavAre // 95 //
Page #514
--------------------------------------------------------------------------
________________ 406 kasAtha pAhuDa sutta [ 5 saMkrama-arthAdhikAra paDivaNNo saMjamaM saMjamA saMjamaM ca bahuso labhidAugo cattAri vAre kasAe uvasAmittA ve chAbaDi sAgarovamANi sAdireyANi sammattamaNupAlidaM / tado micchattaM gado aMtomuhateNa puNo teNa sammattaM laddhaM / puNo sAgarovamapudhattaM sammattamaNupAlidaM / tado daMsaNamohaNIyakkhavaNAe ansuTThido / tassa carimasamaya adhApavattakaraNassa micchattassa jahao padesasaMkamo | bhavome) saMyama aura saMyamAsaMyamako bahuta bAra prApta kiyA, cAra bAra kaSAyokA upazamana karake do vAra sAtireka chayAsaTha sAgaropamakAla taka samyaktvakA paripAlana kiyA / tadanantara mithyAtvako prApta huA aura antarmuhUrta se hI punaH usane samyaktvako prApta kiyA / punaH sAgaropamapRthaktva taka samyaktvakA paripAlana kiyA / tadanantara darzanamohanIyakI kSapaNAke lie abhyudyata huaa| vaha jIva java adhaHpravRttakaraNa ke carama samayame vartamAna ho, taba usake mithyAtvakA jaghanya pradezasaMkramaNa hotA hai // 48 // vizeSArtha - yahA~ Upara jo kSapitakarmAzika kahA hai, usakA abhiprAya yaha hai ki jo jIva palyake asaMkhyAtave bhAgase kama karmasthitikAla taka sUkSmanigodiyo meM rahakara aura abhavyoMke yogya jaghanya karmasthitiko karake bAdara pRthivIkAyikoMme utpanna huA aura anta - muhUrtame hI maraNa kara pUrvakoTIkI AyuvAle manuSyo meM utpanna huA / vahA~ ATha varSakI avasthAme hI saMyamako dhAraNa kara aura dezona pUrvakoTI varSa taka saMyamako pAlana kara, jIvanake alpa avaziSTa rahanepara mithyAtvako prApta huA / mithyAtva aura asaMyamame sarvalaghu kAla rahakara marA aura daza hajAra varSakI AyuvAle devoMme utpanna huA / vahaoN paryApta ho cauruvasamittu mohaM lahuM khavaMto bhave khaviyakammo / pAeNa tarhi pAyaM pahuca kAo vi savisesaM // 96 // kammapa0 pradezasakra0 1 tato maNigodehiMto uvvaTTittu bAdarapuDhavikAiesu uppaNNo atomuhutteNa kAla gato punyakoDAuge maNussesu uvavaNNo savvalakkhaNehi joNijammaNa-NikkhamaNeNa aTThavAsigo sajama paDivaSNo / tattha desUNa puvvakoDI sajama aNupAlittA thovAvasese jIviye micchatta gato savvatthovAe micchattaasajamaddhA micchattareNa kAlagato samANo dasavAsa sahassaTThidiesu devesu uvavaNNo / tado atomuhuttareNa sammatta paDavaNNo dasavAsa sahassA Ni jIvitta, tato ate micchattareNa kAlagato bAdarapuDhavikA iesu uvavaNNo / tato atomuhuttareNa ucaTTittA maNussesu uvavaNNo / puNo sammatta vA desaviratiM vA paDivajati / eva jattha jattha sammatta paDivajjati tattha tattha bahuppadesAo pagaDIo appappadesAo pagareti / eyANibhitta sammattAdipaDivajjAvijjai | deva maNuesu sammattAdi gaNhaMto muccato ya jattha tasesu uvavajjati tattha sammattAdI NiyamA paDivajjati / kayAi desaviratiM paDivajjati, kayAI sanama pi / kayAi aNatAzuvadhI visajoeti tti, kayAi uvasAmagaseTiM paDivajjati / 'aTThakkhuto viratiM sajoyaNahA taiyavAre' - eesu asakhejjesu bhavaggahaNesu aThThvAre sajama lavbhadi, aTThavAre aNatANuvadhiNo visajoetti | 'ca uruvasamitta moha' ti edesu bhavaggahaNesu cattAri vArA carittamoha uvasAmeu 'lahu khavaMto bhave khaviyakammo' tti 'lahu khavato' - lahukhavagaseTiM paDivajjamANo 'bhave khaviyakammo' tti-eriseNa vihiNA Agato khaviyakammo vuJcati / kammapayaDIcUrNi, pradezasaM0
Page #515
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 58 ] pradeza saMkrama- svAmitva-nirUpaNa 407 49. sammatta-sammAmicchattANaM jahaNNao padesasaMkamo kassa 150. eso ceva jIvo micchataM gado / tado palidovamassa asaMkhejjadibhAgaM gaMtUNa appappaNo durimaDidikhaMDayaM carimasamaya- ucbellamANayassa tassa jahaNNao padesa saMkamo' / 51. aNaMtANubaMdhINaM' jahaNNao padesa saMkamo kassa 152. ei diyakammeNa jahaNNaNa tasesu Agado / saMjamaM saMjamA saMjamaM ca bahuso laddhA cattAri vAre kasAe uvasAmattA tado ei die palidovamassa asaMkhejjadibhAgamacchido jAva uvasAmayasamayapatraddhA NiggalidA ti / tado puNo tasesu Agado sancalahu sammattaM laddha' antarmuhUrta se samyaktvako prApta huA / daza hajAra varSa taka samyaktvake sAtha jIvita rahakara antame mithyAtvako prApta hokara marA aura bAdara pRthivIkAyikome utpanna huA / vahA~se antarmuhUrtame hI nikalakara manuSyome utpanna huA aupa uname samyaktva aura saMyamAsaMyamako dhAraNa kiyA / isa prakAra vaha asaMkhya vAra deva aura manuSyome utpanna hokara palyopamake asaMkhyAtave bhAga vAra samyaktva aura saMyamAsaMyamako, ATha vAra saMyama aura anantAnubandhIkI visaMyojanAko, tathA cAra vAra upazamazreNIko prApta huA / antima manuSya bhava utpanna hokara jo laghukAlase hI moha-kSapaNA ke lie udyata hotA hai, vaha jIva kSapitakarmAzika kahalAtA hai / zaMkA-samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtvakA jaghanya pradezasaMkramaNa kisake hotA hai ? // 49 // * samAdhAna- yahI upayukta kSapitakarmAzika jIva ( darzanamohakI kSapaNAke lie udyata honeke pUrva hI ) midhyAtvako prApta huA / ( vahaoNpara antarmuhUrta ke pazcAt samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtvakI udvelanA prArambha kara aura ) palyopamake asaMkhyAtaveM bhAgapramANakAla taka udvelanA karake ukta dono karmoMke apane-apane dvicarama sthitikhaMDa ke carama samayavartI dravyakI jaba vaha udvelanA karatA hai, taba usake samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtvakA jaghanya pradezasaMkramaNa hotA hai // 50 // zaMkA - anantAnubandhI kaSAyokA jaghanya pradezasaMkramaNa kisake hotA hai ? // 51 // samAdhAna- jo jIva ekendriyoMke yogya jaghanya satkarmake sAtha some AyA / vahaoNpara saMyama aura saMyamAsaMyamako bahuta bAra prApta kara aura cAra vAra kaSAyokA upazamana karake tadanantara ekendriyome palyopamake asaMkhyAtave bhAgakAla taka rahA- jabataka ki upazAmaka - kAlame ba~dhe hue samayaprabaddha nirgalita hue / tadanantara vaha punaH trasome AyA, aura sarvalaghu kAlase samyaktvako prApta kiyA aura anantAnubandhIkI visaMyojanA kI / punaH mithyAtvako prApta hokara aura antarmuhUrta taka anantAnubandhIkI saMyojanA karake punaH usane samyaktvako 1 hassa guNasaMkamaddhAi pUriyittA samIsa-sammattaM / cirasaMmattA micchattagayassuvvalaNayoge siM // 100 // kammapa0 pradezasa
Page #516
--------------------------------------------------------------------------
________________ 408 kasAya pAhuDa sutta [5 saMkrama-arthAdhikAra aNaMtANuvaMdhiNo ca visNjoidaa| puNo micchattaM gaMtUNa aMtomuhuttaM saMjoedUNa puNo teNa sammattaM lddh| tado sAgarovamavechAvaTThIo aNupAlidaM / tado visaMjoedumADatto / tassa adhApavattakaraNacarimasamae aNaMtANuvaMdhINaM jahaNNao pdessNkmo| 53. aTThaNhaM kasAyANaM jahaNNao padesasaMkamo kassa ? 54. eiMdiyakammeNa jahaNNaeNa tasesu Agado saMjamAsaMjamaM saMjamaM ca bahuso gdo| cattAri vAre kasAe uvasAmittA tado eidiesu gdo| asaMkhejANi vassANi acchido jAva uvasAmayasamayapabaddhA NiggalaMti / tado tasesu Agado saMjamaM sabalahuladdho / puNo kasAyakkhavaNAe uvadvido / tassa adhApavattakaraNassa carimasamae aTThaNhaM kasAyANaM jahaNNao padesasaMkamo' / 55. evamarai-sogANaM / 56. hassa-rai-bhaya-duguMchANaM pi evaM ceva, Navari apuvakaraNassAvaliyapaviTThassa / 57. kohasaMjalaNassa jahaNNao padesasaMkamo kassa ? 58. uvasAmayassa carimasamayapavaddho jAdhe uvasAmijamANo uvasaMto tAdhe tassa kohasaMjalaNassa jahaNNao prApta kiyA / taba usane do vAra chayAsaTha sAgaropama kAlataka samyaktvakA paripAlana kiyA / tadanantara anantAnuvandhIkI visaMyojanA Arambha kii| aise jIvake adhaHpravRttakaraNake carama samayameM anantAnuvandhI kaSAyokA jaghanya pradezasaMkramaNa hotA hai // 52 // zaMkA-ATho madhyama kapAyokA jaghanya pradezasaMkramaNa kisake hotA hai ? // 53 // samAdhAna-jo jIva ekendriyoke yogya jaghanya satkarmake sAtha basome AyA / vahaoNpara saMyamAsaMyama aura saMyamako vahuta vAra prApta huaa| cAra vAra kapAyokA upazamana karake tadanantara ekendriyome gayA / pahaoNpara jitane samayame upazAmakakAlame ba~dhehue samayapravaddha galate hai, utanI asaMkhyAta varSoM taka rhaa| tadanantara some AyA aura sarvalaghukAlase saMyamako prApta huA / punaH kapAyokI kSapaNAke lie udyata huaa| aise jIvake adhaHpravRttakaraNake carama samayame ATho madhyama kapAyoMkA jaghanya pradezasaMkramaNa hotA hai // 54 // cUrNisU0-isI prakArase arati aura zokake jaghanya pradezasaMkramaNakA svAmitva jAnanA caahie| hAsya, rati, bhaya aura jugupsAkA jaghanya pradezasaMkramaNa-svAmitva bhI isI prakArase jAnanA caahie| vizepatA kevala yaha hai ki ina karmoMkA jaghanya pradezasaMkramaNa ( adhaHpravRttakaraNake carama samayame na hokara ) apUrvakaraName praveza karanevAle jIvake prathama AvalIke carama samayame hotA hai / / 55-56 / / zaMkA-saMjvalana krodhakA jaghanya pradezasaMkramaNa kisake hotA hai ? // 57 // samAdhAna-upazAmakake saMcalanakrodhake carama samayame ba~dhA huA samayaprabaddha java upazamana kiyA jAtA huA upazAnta hotA hai, usa samaya usake saMjvalana krodhakA jaghanya pradezasaMkramaNa hotA hai / / 58 // 1 aTThakasAyAsAe asumadhuvavaMdhi asthiratige ya / sabbalahu~ khavaNAe ahApavattassa carimammi // 102 // kammapa0 pradezamaM0
Page #517
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 58] pradezasaMkrama-svAmitva-nirUpaNa 409 padesasaMkamo / 59. evaM mANa-mAyAsaMjalaNa-purisavedANa' / 60. lohasaMjalaNassa jahaNNao padesasaMkamo kassa ? 61. eiMdiyakammeNa jahaNNaeNa tasesu Agado saMjamAsaMjamaM saMjamaM ca bahuso laddhaNa kasAesu kiM pi No uvasAmedi / dIhaM saMjamaddhamaNupAlidUNa khavaNAe anbhuTTido tassa apuvakaraNassa AvaliyapaviTThassa lohasaMjalaNassa jahaNNao padesasaMkamo / 62. NabuMsayavedassa jahaNNao padesasaMkamo kassa ? 63. eI diyakammeNa jahaNNaeNa tasesu Agado tipalidovamiesu uvavaNNo / tipalidovame aMtomuhutte sese sammattamuppAidaM / tado pAe sammatteNa apaDivadideNa sAgarovamachAvaTThimaNupAlideNa saMjamAsaMjamaM saMjamaM ca bahuso laddho, cattAri vAre kasAyA uvsaamidaa| tado sammAmicchattaM gaMtUNa puNo aMtomuhutteNa sammattaM ghettuNa sAgarovamachAvaTThimaNupAlidUNa maNusabhavaggahaNe savvaciraM saMjamamaNupAlidUNa khavaNAe uvhido| tassa adhApavattakaraNassa carimasamae cUrNisU0-isI prakArase saMjvalanamAna, saMjvalanamAyA aura purupavedake jaghanyapradezasaMkramaNakA svAmitva jAnanA cAhie // 59 / / / zaMkA-saMjvalanalobhakA jaghanya pradezasaMkramaNa kisake hotA hai ? // 60 // samAdhAna-jo jIva ekendriyoke yogya jaghanya satkarmake sAtha some AyA / vahaoNpara saMyamAsaMyama aura saMyamako bahuta vAra prApta karake kapAyome kucha bhI upazamana nahIM karatA hai, tathA vaha dIrgha kAla taka saMyamakA paripAlana karake cAritramohanIyakI kSapaNAke lie abhyudyata huA / aise AvalI-praviSTa apUrvakaraNa-saMyatake saMjvalanalobhakA jaghanya pradezasaMkramaNa hotA hai // 61 // zaMkA-napuMsakavedakA jaghanya pradezasaMkramaNa kisake hotA hai ? // 62 // samAdhAna-jo jIva ekendriyoke yogya jaghanya satkarmake sAtha trasomeM AyA aura kramase tIna palyopamavAle bhogabhUmiyome utpanna huA / tIna palyopamame antarmuhUrta zepa rahanepara usane samyaktvako utpanna kiyA / tadanantara apratipatita samyaktvake sAtha chayAsaTha sAgaropama kAlataka samyaktvakA paripAlana karate hue saMyamAsaMyama aura saMyamako bahuta vAra prApta huaa| cAra vAra kaSAyokA upazamana kiyA / tatpazcAt samyagmithyAtvako prApta hokara aura punaH antarmuhUrtase hI samyaktvako grahaNa kara dUsarI vAra chayAsaTha sAgaropama kAlataka samyaktvakA paripAlana kara antima manuSya bhavake grahaNa karanepara sarva-cirakAla taka saMyamakA paripAlana karake jIvanake alpa avazeSa rahanepara kSapaNAke lie upasthita huaa| aise jIvake adhaHpravRttakaraNake carama samayame napuMsakavedakA jaghanya pradezasaMkramaNa hotA hai // 63 // 1 purise saMjalaNatige ya gholamANeNa caramavaddhassa / saga-aMtime asAeNa samA araI ya sogo ya // 103 // kammapa0 pradezasakra0 52
Page #518
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya - pAhuDa sutta [ 5 saMkrama-arthAdhikAra saya vedassa jahaNNao padesasaMkamo / 64. evaM ceva itthivedassa vi, Navari tipali - dovamisu Na acchidAugo / 65. eyajIveNa kAlo / 66, savvesiM kammANaM jahaNNukassapadesasaMkamo kevaciraM kAlAdo hodi 167 jahaNNukasseNa eyasamao' / 410 68. aMtaraM / 69. savvesi kammANamukkastapadesa saMkAyassa gatthi aMtaraM / 70. adhavA sammattANatANubaMdhINa mukkassapadesasaMkAmayassa aMtaraM kevaciraM kAlAdo hodi 1 71. jahaNeNa asaMkhejjA logA / 72. ukkasseNa ubaDUpoggalapariyahaM / 4 cUrNisU0 - isI prakAra hI strIvedake jaghanya pradezasaMkramaNa ke svAmitvako jAnanA cAhie | vizeSatA kevala itanI hI hai ki tIna palyopamakI AyuvAle jIvome vaha nahI utpanna hotA hai // 64 // cUrNisU0 [0-ava eka jIvakI apekSA pradezasaMkramaNake kAlako kahate haiM || 65 // zaMkA - sarva karmoM ke jaghanya aura utkRSTa pradezasaMkramaNakA kitanA kAla hai ? // 66 // samAdhAna - sarva karmoMke jaghanya aura utkRSTa pradeza saMkramaNakA jaghanya aura utkRSTa kAla eka samaya hai // 67 // cUrNi sU0 0 - ava pradezasaMkramaNake antara ko kahate hai - sarva karmoM ke utkRSTa pradezasaMkramaNakA antara nahIM hai / yaha eka upadezakI apekSA kathana hai / / 68-69 // zaMkA- athavA anya upadezakI apekSA samyaktvaprakRti aura anantAnubandhI kapAyoke utkRSTa pradezasaMkramaNakA antarakAla kitanA hai ? // 70 // samAdhAna- samyaktvaprakRti aura anantAnuvandhI kapAyoke utkRSTa pradezasaMkramaNakA jaghanyakAla asaMkhyAta loka-pramita aura utkRSTakAla upArthapudgalaparivartana- pramANa hai / / 71-72 / / www 1 kudo; savvesi kammANa jahaSNukkassapadesasakamANameyasamayAdo uvarimavaThANAsabhavAdo / jayadha0 2 hou NAma khavagasava gheNa lakkasvabhAvANa micchattAdikammANamatarAbhAvo, Na vuNa sammattANatA vadhINamatarAbhAvo jutto, tesimakhavayavisayatteNa labukkastabhAvANamatarasabhave vippaDisehAbhAvAdo 1 esa doso, guNidakammasiyalakkhaNeNeyavAra pariNadassa puNo jahaNNado vi aDhapoggalapariyamettakAlavbhatare tavbhAvapariNAmo Natthi tti evavihAhippAeNedassa suttassa payaTTattAdo / eso tAva ekko uvaeso cuNNisuttayAreNa sissANa paruvido / aNNeNovaraseNa puNa sammattANatANuvadhINamukkassa paDhesasa kAmayatarasabhavo asthi tti tappamANAvahAraNaDa uttaramutta bhaNai / jayadha0 3 guNidakamma siyalakkhaNeNAgatUNa NeraiyacarimasamayAdo heTThA atomuhRttamosariya paDhamasammattamuppAiya jahAvuttapadese sammattANatANuvaghINa mukkassapa desasaka massAdi kADhUNa atariya aNukkassapariNAmesu tettiyamettakAlamacchiUNa puNo savbalahu guNidakiriyAsava ghamuvasAmiya puvyutteNeva kameNa paDivaNNatatrbhAvammi taduvalabhAdo | jayagha0 4 puvyuttavihANeNevAdi kariya ataridassa desUdapoggala pariyamettakAla paribhamizra tadavamANe guNidakamma sio hoNa sammattamuppAiya puvva va paDivagatabhAvammi taduvaladvIdo / jayadha0
Page #519
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 58] pradezasaMkrama-sannikarSa-nirUpaNa 411 73. etto jahaNNayaM / 74. kohasaMjalaNa-mANasaMjalaNa-mAyAsaMjalaNa-purisavedANaM jahaNNapadesasaMkAmayaMtaraM kevaciraM kAlAdo hodi ? 75. jahaNNeNa aMtomuhuttaM / 76. ukkasseNa uvaDDapoggalapariyaE / 77. sesANaM kammANaM jANiUNa NedavyaM / 78. snnnniyaaso| 79. micchattassa ukassapadesasaMkAyao sammattANatANubaMdhINamasaMkAmazro / 80. sammAmicchattassa NiyamA aNukkassaM padesaM saMkAyedi / 81. ukkassAdo aNukassamasaMkhejjaguNahINaM / 82. sesANaM kammANaM saMkAmao NiyamA aNukassaM saMkAmedi / 83. ukkassAdo aNukkassaM NiyamA asaMkhejjaguNahINaM / 84. cUrNisU0-ava isase Age jaghanya pradezasaMkramaNake antarako kahate hai // 73 // zaMkA-saMjvalanakrodha, saMjvalanamAna, saMjvalanamAyA aura purupavedake jaghanya pradezasaMkramaNakA antarakAla kitanA hai ? // 74 // samAdhAna-ukta karmoMke jaghanya pradezasaMkramaNakA jaghanya antarakAla antarmuhUrta aura utkRSTa antarakAla upArdhapudgalaparivartana hai // 75-76 // cUrNisU0-zeSa karmoMkA jaghanya antara jAnakara prarUpaNa karanA cAhie // 77 // cUrNisU0-ava pradezasaMkramaNake sannikarSako kahate haiM-mithyAtvake utkRSTa pradezasaMkramaNakA karanevAlA jIva samyaktvaprakRti aura anantAnubandhI kaSAyoke pradezasaMkramaNako nahIM karatA hai| samyagmithyAtvake anutkRSTa pradezokA niyamase saMkramaNa karatA hai| utkRSTa pradezasaMkramaNase anutkRSTa pradezasaMkramaNa asaMkhyAtaguNita hIna hotA hai / mithyAtvake utkRSTa pradezokA saMkrAmaka zeSa karmoMke pradezokA saMkrAmaka hotA hai, kintu niyamase anutkRSTa pradezokA hI saMkramaNa karatA hai| utkRSTa pradezasaMkramaNase anutkRSTa pradezasaMkramaNa niyamase asaM 1 ta jahA-cirANasatakammamedesimuvasAmiya gholamANajahaNNajogeNa baddhacarimasamayaNavakabadhasakAmayacarimasamayammi jahaNNasakamassAdi kAdUNa vidiyAdisamaesu atariya uvariM caDhiya oiNNo sato puNo vi savvalahumatomuhutteNa visujjhidUNa seDhisamArohaNa kariya puvuttapadese teNeva vihiNA jahANapadesasakAmao jAdo / laddhamatara / jayadha0 2 punbuttakameNevAdiM kariya atarido sato desUNaddhapoggalapariyaTTamettakAla pariyaTTidUNa puNo atomuhuttasese sasAre uvasamaseDhimAruhiya jahaNNapadesasakAmao jAdo / laddhamukkassatara / jayadha0 3 kudo, sammAiTThimmi sammattassa sakAmAbhAvAdo, aNatANubadhINa ca putvameva visajoiyattAdo / 4 kudo, micchattukkassapadesasakama paDicchiUNa atomuhutteNa sammAmicchattassa uksspdesskmuppttidsnnaado| jayadha0 5 kudo, sammAmicchattukkassapadesasakamAdo savvasakamasarUvAdo etthataNasakamassa guNasakamasarUvassa asakhejaguNahINatte sadehAbhAvAdo / jayadha0 6 kudo, savvesimappappaNo guNidakammasiyakkhavayacarimaphAlisakamAdo laDukkassabhAvANametthANukkamsabhAvasiddhIe visavAdAbhAvAdo / jayadha0 7 kiM kAraNaM ? appappaNo khavayacarimaphAlisakramAdo etthataNasakamassa amakhejaguNahINatta mottUNa pyaartraasbhvaado| jayadha0
Page #520
--------------------------------------------------------------------------
________________ 412 kasAya pAhuDa sutta [5 saMkrama-arthAdhikAra Navari lobhasaMjalaNaM visesahINaM saMkAmedi / 85. sesANaM kammANaM sAheyavvaM / 86. sabvesiM kammANaM jahaNNasaNNiyAso vihAseyavyo / 87. appAbahuaM / 88. savvatthovo sammatte ukksspdessNkmo| 89. apaJcakkhANamANe ukkassao padesasaMkamo asaMkhejjaguNo / 90. kohe ukkassapadesasaMkamo visesAhio / 91. mAyAe ukkassapadesasaMkamo visesaahio| 92. lobhe ukkassapadesasaMkamo visesaahio| 93. paccakkhANamANe ukkassapadesasaMkamo visesaahio| 94.kohe ukkassapadesasaMkamo visesaahio| 95.mAyAe ukkassapadesasaMkamo visesaahio| 96. lome ukkassapadesasaMkamo visesaahio| 97. aNaMtANuvaMdhimANe ukkassapadesasaMkamo visesaahio| 98, kohe ukkassapadesasaMkamo visesaahio| 99. mAyAe ukkassakhyAtaguNita hIna hotA hai / vizepatA kevala yaha hai ki saMjvalanalobhakA vizeSa hIna saMkramaNa karatA hai| zepa karmoM ke utkRSTa pradezasaMkramaNasambandhI sannikarpako isI prakArase siddha karanA cAhie // 78-85 // cUrNisU0-sarva karmoke jaghanya pradezasaMkramaNa-sambandhI sannikarSakI prarUpaNA karanA cAhie / / 86 // cUrNisU0-ava pradezasaMkramaNake alpavahutvako kahate hai-samyaktvaprakRtime utkRSTa pradezasaMkramaNa vakSyamANa padokI apekSA sabase kama hotA hai / samyaktvaprakRtise apratyAkhyAnamAnameM utkRSTa pradezasaMkramaNa asaMkhyAtaguNita hotA hai| apratyAkhyAnamAnase apratyAkhyAnakrodhameM utkRSTa pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai| apratyAkhyAna krodhase apratyAkhyAnamAyAme utkRSTa pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai / apratyAkhyAnamAyAse apratyAkhyAnalobhame utkRSTa pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai / apratyAkhyAnalobhase pratyAkhyAnamAnameM utkRSTa pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai| pratyAkhyAnamAnase pratyAkhyAnakrodhame utkRSTa pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai| pratyAkhyAnakrodhase pratyAkhyAnamAyAme utkRSTa pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai| pratyAkhyAnamAyAse pratyAkhyAnalobhame utkRSTa pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai| pratyAkhyAnalobhase anantAnuvandhImAnameM utkRSTa pradezasaMkramaNa vizepa adhika hotA hai| anantAnuvandhImAnase anantAnuvandhIkrodhame utkRSTa pradezasaMkramaNa vizepa adhika hotA hai| anantAnuvandhIkrodhase anantAnuvandhImAyAme utkRSTa 1 kudo, dasaNamohakkhavaNAvisae lohasajalaNassa adhApavattasakamAdo carittamohakkhavayasAmittavisaIkayaaghApavattasakramassa guNaseDhiNijarAparihINaguNasakamadavasAsakhejadibhAgametteNa visesAhiyattadasaNAdo / jayagha 2 kudo; sammattadavve adhApavattabhAgahAreNa khaMDide tattheyakhaDapamANattAdo / jayadha 3 kudo, micchattasayaladavvAdo AvaliyAe asakhejabhAgapaDimAgeNa parihINadavvaM ghettUNa savyasakameNedassukkassasAmittavihANAdo / etya guNagAro guNasakamabhAgahArapaduppaNNaadhApavattabhAgahArametto / jayadhadeg 4 kudo, doNhamedesiM sAmittabhedAbhAve vi payaDivisesametteNa tatto edassAhiyamAvovaladdhIdo / nayadhadeg
Page #521
--------------------------------------------------------------------------
________________ 413 gA0 58 pradezasaMkrama-alpabahutva-nirUpaNa padesasaMkamo visesAhio / 100. lobhe ukassapadesasaMkamo visesaahio| 101. micchattassa ukkassapadesasaMkamo visesaahio| 102. sammAmicchatte ukkassapadesasaMkamo visesAhio / 103. lohasaMjalaNe ukkassapadesasaMkamo aNaMtaguNo / 104. hasse ukkassapadesasaMkamo asaMkhejjaguNo / 105. radIe ukassa padesasaMkamo visesAhio / 106. itthivede ukkassapadesasaMkamo saMkhenjaguNo / 107. soge ukkassapadesasaMkamo visesAhioM / 108. aradIe ukkassapadesasaMkamo visesaahio| 109. NabuMsayavede ukkassapadesasaMkamo visesaahio| 110.duguMchAe ukassapadesasaMkamo visesAhio / 111. bhae ukassapadesasaMkamo visesaahio| 112. purisavede ukassapadesasaMkamo visesaahio| 113. kohasaMjalaNe ukkassapadesasaMkamo sNkhejjgunno"| pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai| anantAnuvandhImAyAse anantAnubandhIlobhame utkRSTa pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai // 87-100 // - cUrNisU0-anantAnuvandhIlobhase mithyAtvakA utkRSTa pradezasaMkramaNa vizepa adhika hotA hai / mithyAtvase samyagmithyAtvame utkRSTa pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai / samyagmithyAtvase saMjvalanalobhame utkRSTa pradezasaMkramaNa anantaguNita hotA hai| saMjvalanalobhase hAsyameM utkRSTa pradezasaMkramaNa asaMkhyAtaguNita hotA hai / hAsyase ratime utkRSTa pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai| ratise strIvedame utkRSTa pradezasaMkramaNa saMkhyAtaguNita hotA hai| strIvedase zokame utkRSTapradezasaMkramaNa vizepa adhika hotA hai / zokase aratime utkRSTa pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai| aratise napuMsakavedame utkRSTa pradezasaMkramaNa vizepa adhika hotA hai / napuMsakavedase jugupsAme utkRSTa pradezasaMkramaNa vizepa adhika hotA hai / jugupsAse bhayame utkRSTa pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai| bhayase puruSavedamai utkRSTa pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai / puruSavedase saMjvalanakrodhame utkRSTa pradezasaMkramaNa vizepa adhika hotA 1 kettiyametteNa ? AvaliyAe asakhejadimAgeNa khaDidevakhaDametteNa / jayadha0 2 micchatta sakAmiya puNo jeNa kAleNa sammAmicchattasavvasakameNa sakAmedi takkAlabhatare NahAsesadavva sammAmicchattamUladavvAdo asakhejaguNahINa ti kaTTa, tattha tammi sohide suddhasesamettaNa visesAhiyattamidi vutta hoi / jayadha0 3 kudo, desaghAdittAdo / jayadha0 4 kudo, doNha desaghAdittAvisese vi adhApavattasanyasakamavisayasAmittabhedAvalabaNAdo tahAbhAva siddhIe virohAbhAvAdo / jayadha0 5 kudo, hassa-raibadhagaddhAdo sakhejaguNakuravitthivedavadhagadvAe sacidattAdo / jayadha0 6 ettha vi addhAvisesamassiUNa sakhejabhAgAhiyatta daTThavva, kuravisthivedabadhagaddhAdo NeraDyANamaradisogabadhagaddhAe skhejbhaagbhhiyttdsnnaado| jayadha0 7 kudo, bhaddhAvisesamassiUNa hassa-raibadhagaddhAe sakhejabhAgasacayassa ahiyattuvalaMbhAdo / jaya0 8 kudo; dhukvadhittAdo | jayadha 9 kudo dopaha dhuvabadhittaNa samANavisayasAmittapaDilabhe vi payaDivisesamassiUNa pucillAdo edassa visesAhiyattasiddhIe virohAbhAvAdo / jayadha0 10 ko guNagAro 1 egarUvacaubhAgAhiyANi charUvANi / kudo, kasAyacaubhAgeNa saha sayalaNokasAyabhAgassa kohasajalaNAyAreNa pariNadassuvalabhAdo | jayadha0
Page #522
--------------------------------------------------------------------------
________________ 414 kasAya pAhuDa sutta [5 saMkrama-arthAdhikAra 114. mANasaMjalaNe ukkassapadesasaMkayo visesaahio'| 115. mAyAsaMjalaNe ukkassapadesasaMkamo visesaahio| 116. NirayagaIe savvatthovo sammatte ukksspdessNkyo| 117. sammAmicchatte ukkassapadesasaMkamo asaMkhejjaguNo / 118. apacakkhANamANe ukkassapadesasaMkamo asaMkhejjaguNo / 119. ko ukassapadesasaMkayo visesaahio| 120. mAyAe ukkassapadesasaMkamo visesaahio| 121. lohe ukkassapadesasaMkamo visesAhio / 122. paccarakhANamANe ukkassapadesasaMkamo visesaahio| 123. kohe ukkassapadesasaMkamo visesAhio / 124. mAyAe ukassapadesasaMkamo visesAhio / 125. lohe ukkassapadesasaMkamo visesAhio / 126. micchatte ukkassapadesasaMkamo asaMkhenjaguNo / 127. aNaMtANubaMdhimANe ukkassapadesasaMkamo asaMkhejjaguNo / 128. kodhe ukkassapadesasaMkamo hai| saMjvalanakrodhase saMjvalanamAname utkRSTa pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai| saMjvalana sAnase saMjvalanamAyAme utkRSTa pradezasaMkramaNa vizepa adhika hotA hai // 101-115 // cUrNisU0-gatimArgaNAkI apekSA narakagatime samyaktvaprakRtime utkRSTa pradezasaMkramaNa vakSyamANa padoMkI apekSA savase kama hotA hai / samyaktvaprakRtise samyagmithyAtvame utkRSTa pradezasaMkramaNa asaMkhyAtaguNita hotA hai| samyagmithyAtvase apratyAkhyAnamAnameM utkRSTa pradezasaMkramaNa asaMkhyAtaguNita hotA hai| apratyAkhyAnamAnase apratyAkhyAna krodhame utkRSTa pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai| apratyAkhyAnakrodhase apratyAkhyAnamAyAme utkRSTa pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai| apratyAkhyAnamAyAse apratyAkhyAnalobhameM utkRSTa pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai| apratyAkhyAnalobhase pratyAkhyAnamAnameM utkRSTa pradezasaMkramaNa vizepa adhika hotA hai| pratyAkhyAnamAnase pratyAkhyAnakrodhame utkRSTa pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai| pratyAkhyAnakrodhase pratyAkhyAnamAyAme utkRSTa pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai| pratyAkhyAnamAyAse pratyAkhyAnalobhameM utkRSTa pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai // 116-125 // cUrNisU0-pratyAkhyAnalobhase mithyAtvame utkRSTa pradezasaMkramaNa asaMkhyAtaguNita hotA hai / mithyAtvase anantAnuvandhI mAname utkRSTa pradezasaMkramaNa asaMkhyAtaguNita hotA hai / anantAnuvandhI mAnase anantAnuvandhI krodhame utkRSTa pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai / 1 kettiyamettaNa 1 paMcamabhAgamettaNa | jayadha0 2 kudo, micchattAdo guNasaMkrameNa paDicchidadavyamadhApavattabhAgahAreNa khNddideykhhpmaannttaado| jayadha0 3 kudo; doNhameyavisayasAmittapaDilabhe vi sAmittamUlavvAdo sammAmicchattamUladavvassAsakhenaguNattamarisaUNa thaabhaavsiddhodo| jayadha0 4 doNhamadhApavattasakamavisayatta vi davvagayavisesovalabhAdo | jayadha0 5 kiM kAraNa ? adhApavattasakramAdo pubillAdo guNasaMkamadavvasseTassAsakhejaguNatta visvaadaannuvlbhaado| jayadha 6 keNa kAraNeNa ? savvasakrameNa paDiladhukkassabhAvattAdo | jayadha0
Page #523
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 58] pradezasaMkrama-alpavahutva-nirUpaNa visesAhio / 129. mAyAe ukassapadesasaMkamo visesAhio / 130. lobhe ukkassapadesasaMkamo visesaahio| 131. hasse ukkassapadesasaMkayo annNtgunno'| 132. radIe ukassapadesasaMkamo visesAhio / 133. itthivede u kassapadesasaMkamo saMkhejjaguNo / 134 soge ukkassapadesasaMkamo visesAhio / 135. aradIe ukassapadesasaMkamo visesaahio| 136. Naqsayavede ukkassapade sasaMkamo visesaahio| 137. duguMchAe ukassapadesasaMkamo visesAhio / 138. bhae ukassapadesasaMkramo visesAhio / 139. purisavede ukkassapadesasaMkamo visesaahio| 140. mANasaMjalaNe ukkassapadesasaMkamo visesaahio| 141. kohasaMjalaNe ukkassapadesasaMkamo visesAhio / 142. mAyAsaMjalaNe ukkassapadesasaMkamo visesaahio| 143. lohasaMjalaNe ukkassapadesasaMkamo visesaahio| 144. evaM sesAsu gadIsu NedavvaM / 145. tado eIdiesu savvatthovo sammatta ukksspdessNkmo| 146. sammAmicchattassa ukkassapadesasaMkamo asaMkhejjaguNo' / 147. apaJcakhANamANe anantAnubandhI krodhase anantAnubandhI mAyAme utkRSTa pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai / anantAnuvandhI mAyAse anantAnubandhI lobhame utkRSTa pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai / // 126-130 // carNima 0-anantAnuvandhI lobhase hAsyame utkRSTa pradezasaMkramaNa anantaguNita hotA hai| hAsyase ratime utkRSTa pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai| ratise strIvedame utkRSTa pradezasaMkramaNa saMkhyAtaguNita hotA hai| strIvedase zokame utkRSTa pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai| zokase aratime utkRSTa pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai / aratise napuMsakavedame utkRSTa pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai| napuMsakavedase jugupsAme utkRSTa pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai / jugupsAse bhayame utkRSTa pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai| bhayase purupavedameM utkRSTa pradezasaMkramaNa vizepa adhika hotA hai| purupavedase saMjvalanamAname utkRSTa pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai| saMjvalanamAnase saMjvalanakrodhame utkRSTa pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai| saMjvalanakrodhase saMjvalanamAyAme utkRSTa pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai| saMjvalanamAyAse saMjvalanalobhame utkRSTa pradezasaMkamaNa vizepa adhika hotA hai| isI prakAra zeSa gatiyome utkRSTa pradezasaMkramaNa-samvandhI alpabahutatva jAnanA cAhie // 131-144 // __ cUrNisU0-idriyamArgaNAkI apekSA ekendriyome samyaktvaprakRtime utkRSTa pradezasaMkramaNa sabase kama hotA hai| samyaktvaprakRtise samyagmithyAtvame utkRSTa pradezasaMkramaNa 1 kudo, sabaghAdipadesagga pekkhiUNa desaghAdipadesaggassANataguNatta sadehAbhAvAdo / jayadha0 2 kudo, DhoNhamedesiM adhApavattaNa sAmittapaDilabhAvisesevi davavisesamassiUNa tatto edassAsakhejaguNa bhahiyakameNAvaThANadasaNAdo / jayadha0
Page #524
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sutta [ 5 saMkrama-arthAdhikAra ukkassapadesasaMkamo asaMkhejjaguNo / 148. kohe ukkassapadesasaMkamo visesAhio / 149. mAyAe ukkassapadesasaMkamo visesAhio / 150. lohe ukkassa padesasaMkamo visesAhio / 151. paccakkhANamANe ukassapadesasaMkamo visesAhio / 152. kohe ukkastapadesa saMkamo visesAhio / 153. mAyAe ukkassapadesasaMkamo visesAhio / 154. lobhe ukkastapadesa saMkamo visesAhio / 155. aNatANubaMdhimANe ukkastapadesa saMkamo visesAhio / 156. kohe ukkassapadesa saMkamo visesAhio / 157. mAyAe ukkastapadesa saMkamo vise sAhio / 158. lohe ukkastapadesa saMkamo visesAhio / 159. hasse ukkassapadesasaMkamo anaMtaguNo / 160. radIe ukkassapadesasaMkamo visesAhio | 161. isthivede ukkassapade sasaMkamo saMkhejjaguNo / 162. soge ukkassapadesasaMkamo visesAhio / 163. aradIe ukkassapadesasaMkamo visesA hio / 164. savede ukkassapadesa saMkamo visesAhio / 165. durguchAe ukkastapadesa - saMkamo visesAhio | 166. bhae ukkastapadesa saMkamo visesAhio / 167. purisavede ukkastapadesa saMkamo visesAhio / 168. mANasaM jalaNe ukkassa pade sasaMkamo visesAhio / asaMkhyAtaguNita hotA hai / samyagmithyAtva se apratyAkhyAnamAname utkRSTa pradezasaMkramaNa asaMkhyAtaguNita hotA hai / apratyAkhyAnamAnase apratyAkhyAnakrodhame utkRSTa pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai / apratyAkhyAnakrodha se apratyAkhyAnamAyAme utkRSTa pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai / apratyAkhyAnamAyAse apratyAkhyAnalobhame utkRSTa pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai / apratyAkhyAnalobhase pratyAkhyAnamAname utkRSTa pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai / pratyAkhyAnamAnase pratyAkhyAnakrodhame utkRSTa pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai / pratyAkhyAnakrodhase pratyAkhyAnamAyAme utkRSTa pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai / pratyAkhyAna - mAyAse pratyAkhyAna lobhame utkRSTa pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai / pratyAkhyAnalobhase anantAnubandhI mAname utkRSTa pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai / anantAnuvandhI mAnase anantAnubandhI krodhame utkRSTa pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai / anantAnubandhIko se anantAnutrandhI mAyAme utkRSTa pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai / anantAnubandhImA anantAnubandhI lobhame utkRSTa pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai || 145-158 / / cUrNisU0 - anantAnuvandhI lobhase hAsyame utkRSTa pradezasaMkramaNa anantaguNita hotA hai / hAsyase ratime utkRSTa pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai / ratise strIvedameM utkRSTa pradezasaMkramaNa saMkhyAtaguNita hotA hai / strIvedase zokame utkRSTa pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai / zokase aratime utkRSTa pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai / aratise napuMsakavedameM utkRSTa pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai / napuMsakavedase jugupsAme utkRSTa pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai / jugupsAse bhayame utkRSTa pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai / bhayase puruSavedameM utkRSTa pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai / purupavedase saMjvalana 416
Page #525
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 58] pradezasaMkrama-alpavahutva-nirUpaNa 417 169. kohasaMjalaNe ukkassapadesasaMkamo visesAhio / 170. mAyAsaMjalaNe ukkassapadesasaMkamo visesAhio / 171. lobhasaMjalaNe ukkassapadesasaMkramo visesaahio| 172. etto jhnnnnpdessNkmdNddo| 173 savvatthovo sampatte jahaNNapadesasaMkamo / 174. sammAmicchatte jahaNNapadesasaMkayo asaMkhejjaguNo / 175. aNaMtANubaMdhimANe jahaNNapadesasaMkamo asaMkhejjaguNo / 176. kohe jahaNNapadesasaMkamo visesAhio / 177. mAyAe jahaNNapadesasaMkamo visesaahio| 178. lohe jahaNNapadesasaMkamo visesAhio / 179. micchatte jahaNNapadesasaMkayo asaMkhejjaguNo / 180. apaJcakkhANamANe jahaNNapadesasaMkamo asaMkhejjaguNo / 181. kohe jahaNNapadesasaMkamo mAname utkRSTa pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai| saMjvalanamAnase saMjvalanakrodhame utkRSTa pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai| saMjvalanakrodhase saMjvalanamAyAme utkRSTa pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai / saMjvalanamAyAse saMjvalanalobhame utkRSTa pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai // 159-171 // . cUrNim 0-aba isase Age jaghanya pradezasaMkrama-sambandhI alpabahutva-daNDaka kahate haiMsamyaktvaprakRtime jaghanya pradezasaMkramaNa sabase kama hotA hai / samyaktvaprakRtise samyagmithyAtvame jaghanya pradezasaMkramaNa asaMkhyAtaguNita hotA hai| samyagmithyAtvase anantAnuvandhI mAname jaghanya pradezasaMkramaNa asaMkhyAtaguNita hotA hai| anantAnubandhI mAnase anantAnubandhI krodhame jaghanya pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai / anantAnubandhI krodhase anantAnubandhI mAyAme jaghanya pradezasaMkramaNa vizepa adhika hotA hai| anantAnubandhI mAyAse anantAnuvandhI lobhame jaghanya pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai / anantAnuvandhI lobhase mithyAtvame jaghanya pradezasaMkramaNa asaMkhyAtaguNita hotA hai| mithyAtvase apratyAkhyAnamAname jaghanya pradezasaMkramaNa asaMkhyAtaguNita hotA hai| apratyAkhyAnamAnase apratyAkhyAnakrodhameM jaghanya pradezasaMkramaNa 1 kudo, doNhamedesi sAmittabhedAbhAve pi sammattamUladavvAdo sammAmicchattamUldavvassAsakhejaguNakameNAvaTThANadasaNAdo / sammatta udvellide jo sammAmicchattu vvellaNakAlo tassa eyaguNahANIe asakhejavibhAgapamANattabhuvagamAdo ca / jayadha0 -2 kiM kAraNa, visajoyaNApucvasajogaNavakabadhasamayapabaddhANamatomuhuttamettANamuvari sesakasAyANamadhApavattasakamamukkaDDaNA paDibhAgeNapaDicchiya sammattapaDilabheNa, vechAvaTThisAgarovamANi parihiMDiya tappanavasANe visajoyaNAe uvaTiThadasta adhApavattakaraNacarimasamae vijjhAdasakameNedassa jahaNNasAmitta jAda / sammAmicchattassa puNa vechAvaThisAgarovamANi sAgarovamapudhatta ca paribhamiya dIhuvvelaNakAleNa unvellemANassa ducarimaThThidikhaDayacarimaphAlIe unvellaNabhAgahAreNa jahaNNa jAdaM / tado uvvellaNabhAgahAramAhappeNaNNoNNanmatyarAsimAhappeNa ca sammAmicchattadavvAdo edamasakhejaguNa jAda / jayadha0 / 3 kiM kAraNa, aNatANubadhINa visajoyaNApunvasajoge Navakava dhassuvari adhApavattabhAgahAreNa paDicchidasesakasAyadavvassukkaDDaNApaDibhAgeNa vechAvaThisAgarovamagAlaNAe jahaNNabhAvo sajAdo / teNa kAraNeNANatANubadhilobhajahaNNapadesasakamAdo micchattajahaNNapadesasakamo asakhejjaguNo / jayadha0 4 kudo vechAvaTisAgarovamaparinbhamaNeNa viNA laddhajahaNNabhAvattAdo / jayadha0
Page #526
--------------------------------------------------------------------------
________________ 8 kasAtha pAhuDa supta [ 5 saMkrama-arthAdhikAra visesAhio / 182. mAyAe jahaNNapadesasaMkamo visesAhio / 183. lohe jahaNNapadesasaMkamo visesAhio / 184. pacakakhANamANe jahaNNapadesasaMkamo visesAhio / 185. kohe jahaNNapadesasaMkamo visesAhio / 186. mAyAe jahaNNapadesa saMkamo visesAhio / 187. lobhe jahaNNapadesasaMkamo visesAhio / 3 188. vede jahaNapadesasaMkamo anaMtaguNo / 189. itthavede jahaNapadesako asaMkhejjaguNo / 190. soge jahaNNapadesa saMkamo asaMkhejjaguNo / 191. aradIe jahaNNapadesasaMkamo visesAhio / 192. kohasaMjalaNe jahaNNapadesasaMkamo asaMkhejjaguNo ' / 193. mANasaMjalaNe jahaNNapadesa saMkamo visesAhio " / 194 purisavede jahaNNapadesasaMkamo ghise sAhio / 195. mAyAsaMjalaNe jahaNNapadesa saMkramo visaM sAhio / 4 vizeSa adhika hotA hai / apratyAkhyAnakrodha se apratyAkhyAnamAyA meM jaghanya pradeza saMkramaNa vizeSa adhika hotA hai / apratyAkhyAnamAyAse apratyAkhyAnalobha meM jaghanya pradeza saMkramaNa vizeSa adhika hotA hai / apratyAkhyAnalobhase pratyAkhyAnamAna meM jaghanya pradeza saMkramaNa vizeSa adhika hotA hai / pratyAkhyAnamAnase pratyAkhyAnakrodhame javanya pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai / pratyAkhyAnakrodha se pratyAkhyAnamAyAme jaghanya pradeza saMkramaNa vizeSa adhika hotA hai / pratyAkhyAna mAyAse pratyAkhyAnalobha meM jaghanya pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai // 172-187 // I cUrNisU0 - pratyAkhyAnalobhase napuMsaka vedase jaghanya pradezasaMkramaNa anantaguNita hotA hai / napuMsaka vedase khIveda meM jaghanya pradezasaMkramaNa asaMkhyAtaguNita hotA hai / khIvedase zoka me jaghanya pradezasaMkramaNa asaMkhyAtaguNita hotA hai / zokase aratime jaghanya pradeza saMkramaNa vizeSa adhika hotA hai / aratise saMjvalanakrodhameM jaghanya pradezasaMkramaNa asaMkhyAtaguNita hotA hai / saMjvalanakrodha se saMjvalanamAname jaghanya pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai / saMjvalanamAna se purupavedame jaghanya pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai / puruSavedase saMjvalanamAyAme jaghanya 1 jai vi tipalidovamAhiyavecchAvaTi sAgarovamANi parigAliya Naghusavedassa jahaNNasAmitta jAda, to vi pullidavvAdo aNataguNameva Navasayavedadavva hora, desaghAipaDibhAgiyattAdo | jayagha0 2 kudo Natrusayaveda jahaNNasAmiyasse visthivedajahaNNasAbhiyassa tisu palidovamesu paribhamaNAbhA vAdo | jayadha0 3 kudo; itthavedajahaNNasAmiyatseva payadajahaNNasAmiyasta vechAvasiAgarovamANa paribhramaNAdo / 4 kudo, vijjhAdabhAgahArovaTTidadivaDThaguNahANimetta idiyasamayapatraddhehiMto adhApavattabhAgaddArovaTTidapacidiyasamayapatraddhassAsakhejjaguNatta valabhAdo | jayadha0 5 kiM kAraNa ? kohasajalaNadavvameva samayapavaddhassa cauvabhAgametta, mANasajalaNadavva puNa tattiyabhAgamenta, teNa visesAhiya jAda | jayagha0 6 kudo; samayapatraddhadubhAgapramANattAdo / jayadha0 7 kudo; doNha pi samayapavaddhapamANattAvisese bi gokasAyabhAgAdo kasAyabhAgassa paryADivisesa - meta gAhiyattadasaNAdo | avadha
Page #527
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 58 ) pradezasaMkrama-alpabahutva-nirUpaNa 419 196. hasse jahaNNapadesasaMkamo asNkhejjgunno'| 197. radIe jahaNNapadesasaMkamo visesAhio / 198. dugaMchAe jahaNNapadesasaMkamo saMkhejjaguNo / 199. bhae jahaNNapadesasaMkamo visesAhio / 200. lobhasaMjalaNe jahaNNapadesasaMkamo visesAhio / 201. NirayagaIe savvatthovo sammatte jahaNNapadesasaMkayo / 202. sammAmicchatte jahaNNapadesasaMkamo asNkhejjgunno| 203. aNaMtANuvaMdhiyANe jahaNNapadesasaMkayo asaMkhejjaguNo / 204. kohe jahaNNapadesasaMkapo visesAhio / 205. mAyAe jahaNNapadesasaMkamo visesaahio| 206. lAbhe jahaNNapadesasaMkamo visesaahio| 207. micchatte jahaNNapademasaMkramo asaMkhejjaguNoM / 208. apaJcakkhANamANe jahaSNapadesasaMkamo asNkhejjgunno| 209. kohe jahaNNapadesasaMkamo vise saahio| 210. mAyAe pradezasaMkramaNa vizepa adhika hotA hai| saMjvalanamAyAse hAsyame jaghanya pradezasaMkramaNa asaMkhyAtaguNita hotA hai| hArayase ratime jaghanya pradezasaMkramaNa vizepa adhika hotA hai| ratise jugupsAme jaghanya pradezasaMkramaNa saMkhyAtaguNita hotA hai / jugupsAse bhayame jaghanya pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai| bhayase saMjvalanalobhame jaghanya pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai / / 188-200 // cUrNisU0-gatimArgaNAkI apekSA narakagatime samyaktvaprakRtime jaghanya pradezasaMkramaNa sabase kama hotA hai / samyaktvaprakRtise samyagmithyAtvame jaghanya pradezasaMkramaNa asaMkhyAtaguNita hotA hai / samyagmithyAtvase anantAnubandhI mAname jaghanya pradezasaMkramaNa asaMkhyAtaguNita hotA hai| anantAnubandhI mAnase anantAnubandhI krodhame jaghanya pradezasaMkramaNa vizepa adhika hotA hai| anantAnuvandhI krodhase anantAnubandhI mAyAse jaghanya pradezasaMkramaNa vizepa adhika hotA hai / anantAnuvandhI mAyAse anantAnubandhI lobhame jaghanya pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai / anantAnuvandhI lobhase mithyAtvameM jaghanya pradezasaMkramaNa asaMkhyAtaguNita hotA hai / mithyAtvase apratyAkhyAnamAname jaghanyapradezasaMkramaNa asaMkhyAtaguNita hotA hai / apratyAkhyAnamAnase apratyAkhyAnakrodhame jaghanya pradezasaMkramaNa vizepa adhika hotA hai / apratyAkhyAnakrodhase apratyAkhyAnamAyAme jaghanya pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai| apratyAkhyAnamAyAse 1 kudo, adhApavattabhAgahArovaTTidadivaDDhaguNahANimettaidiyasamayapabadhesu asakhejjANa pciNdiysmypbddhaannmuvlbhaado| jayadha0 2 kudo, hassa-radipaDivakkhabadhakAle vi duguchAe vadhamabhavAdo / jayadha0 3 kettiyamettaNa 1 ca ubhAgamettaNa ? kudo; NokasAyapaMcabhAgamettaNa bhayadavyeNa kasAyaca ubhAgamettalohasajalaNajahaNNasakamadavve ovaTTide sacaubhAgegarUvAgamadasaNAdo / jayadha0 4 doNhamedesi jai vithovUNa tettIsasAgarotramamettagovucchagAlaNeNa sammAiTThicarimasamayammi vijjhAdasakameNa jahaNyasAmittapavisi to vi pugvillAdo edassAsakhejjaguNattamaviruddha, adhApavattabhAgahArasabhavAsabhavakayavisesovavattIdo| jayagha0 5ki kAraNaM 1 khavidakammasiyalasaNAgatUNa NeraiesuppaNNapadamasamae adhApavattasaka meNedassa sAmittAvalavaNAdo / jayapa.
Page #528
--------------------------------------------------------------------------
________________ 420 kasAya pAhuDa sutta [5 saMkrama-arthAdhikAra jahaNNapadesasaMkayo visesAhio / 211. lobhe jahaNNapadesasaMkamo visesAhio / 212. paccakkhANamANe jahaNNapadesasaMkamo visesAhio / 213. kohe jahaNNapadesasaMkamo visesAhio / 214. mAyAe jahaNNapadesasaMkayo visesAhio / 215. lobhe jahaNNapadesasaMkramo visesaahio| 216. itthivede jahaNNapadesasaMkramo annNtgunno'| 217. Na,sayavede jahaNNapadesasaMkamo saMkhejjaguNo / 218. purisavede jahaNNapadesasaMkamo asaMkhejjaguNo / 219. hasse jahaNNapadesasaMkamo saMkhejjaguNo / 220. radIe jahaNNapadesasaMkamo visesAhio / 221. soge jahaNNapadesasaMkamo saMkhejjaguNo / 222. aradIe jahaNNapadesasaMkamo visesAhio / 223. duguMchAe jahaNNapadesasaMkramo vise sAhio / 224. bhaye jahaNNapadesasaMkamo visesaahio| 225. mANasaMjalaNe jahaNNapadesasaMkayo visesaahio| 226. kohasaMjalaNe jahaNNapadesasaMkamo visesaahio| 227. mAyAsaMjalaNe jahaNNapadesasaMkamo visesAhio / 228. lohasaMjalaNe jahaNNapadesasaMkamo visesAhio / apratyAkhyAna lobhame jaghanya pradezasaMkramaNa vizepa adhika hotA hai| apratyAkhyAnalobhase pratyAkhyAnamAnameM jaghanya pradezasaMkramaNa vizepa adhika hotA hai| pratyAkhyAnamAnase pratyAkhyAna krodhameM jaghanya pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai| pratyAkhyAnakrodhase pratyAkhyAnamAyAme jaghanya pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai| pratyAkhyAnamAyAse pratyAkhyAnalobhameM jaghanya pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai // 201-215 / / cUrNisU0-pratyAkhyAnalobhase strIvedame jaghanyapradezasaMkramaNa anantaguNita hotA hai / strIvedase napuMsakavedamai jaghanya pradezasaMkramaNa saMkhyAtaguNita hotA hai / napuMsakavedase purupavedameM jaghanya pradezasaMkramaNa asaMkhyAtaguNita hotA hai| purupavedase hAsyameM jaghanya pradezasaMkramaNa saMkhyAtaguNita hotA hai / hAsyase ratime jaghanya pradezasaMkramaNa vizepa adhika hotA hai / ratise zokameM jaghanya pradezasaMkramaNa saMkhyAtaguNita hotA hai / zokase aratime jaghanya pradezasaMkramaNa vizepa adhika hotA hai| aratise jugupsAme jaghanya pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai / jugupsAse bhayame jaghanya pradezasaMkramaNa vizepa adhika hotA hai / bhayase saMjvalanamAname jaghanya pradezasaMkramaNa vizepa adhika hotA hai| saMjvalanamAnase saMjvalanakrodhame jaghanya pradezasaMkramaNa vizepa adhika hotA hai| saMjvalanakrodhase saMjvalanamAyAme jaghanya pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai| saMjvalanamAyAse saMjvalanalobhame jaghanya pradezasaMkramaNa vizepa adhika hotA hai / / 216-228 // 1 jai vi sammattaguNapAhammeNitthIvedassa badhavoccheTa kAdUNa tettIsasAgarovamANi desUNANi gAliya vijJAdasaMkameNa jahaNNasA mitta jAda, to vi desaghAdimAhayeNANataguNattamedassa pubillAdo Na virujjhade / 2 kudo, baMdhagaddhAvaseNedassa tatto sakhejjaguNana paDi virohAbhAvAdo / jayadha0 3 kudo khavidakamma siyalakkhaNeNAgatUNa jeraiesuppaNNassa paDivakhavadhagadhAmettagalaNeNa purisa vedassa adhApavattasakamaNibadhaNajahaNNasAmittAvalaMbaNAdo / jayadha0 __ 4 kudo, baMdhagaddhApaDibaddhaguNagArasa tahAbhAvovalabhAdo / jayadha0
Page #529
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 58 ] pradeza saMkrama- alpabahutva-nirUpaNa 421 229. jahA NirayagaIe, tahA tirikkhagaIe / 230. devagaIe NANattaM; savedAdo itthavedo asaMkhejjaguNo' / 231. ei die savvatthovo sammatte jahaNNapadesasaMkamo / 232. sammAmicchatte jahaNNapadesasaMkamo asaMkhejjaguNo / 233. anaMtANuvaMdhimANe jahaNNapadesa saMkamo asaMkhejjaguNo' / 234. kohe jahaNNapadesasaMkamo visesAhio / 235. mAyAe jahaNapadesa saMkamo visesAhio / 236. lohe jahaNNapadesasaMkamo visesAhio / 237. apaJcakakhANamANe jaddaNNapadesasaMkamo asaMkhejjaguNo / 238. kohe jahaNapadesa saMkamo visesAhio / 239. mAyAe jahaNNapadesasaMkamo visesAhio / 240. lobhe jahaNNapadesa saMkamo visesAhio / 241. paJcakkhANamANe jahaNNapadesa saMkamo visesAhio / 242. kohe jahaNNapadesa saMkamo visesAhio / 243. mAyAe jahaNNapadesa saMkamo 3 cUrNisU0 - jisa prakAra narakagatime yaha jaghanya pradeza saMkramaNakA alpabahutva kahA hai, usI prakAra se tiryacagatime bhI jAnanA cAhie / ( manuSyagatikA jaghanya pradeza saMkramaNa - sambandhI alpabahutva oghake samAna hai / ) devagatime kucha vibhinnatA hai, vahaoNpara napuMsakavedase strIvedakA jaghanya pradezasaMkramaNa asaMkhyAtaguNita hotA hai / / 229-230 // " cUrNisU0 - indriyamArgaNAkI apekSA ekendriyo meM samyaktvaprakRtime jaghanya pradezasaMkrasabase kama hotA hai / samyaktva prakRti se samyagmithyAtva meM jaghanya pradezasaMkramaNa asaMkhyAtaguNita hotA hai / samyagmithyAtva se anantAnubandhI mAname jannanya pradezasaMkramaNa asaMkhyAtaguNita hotA hai / anantAnubandhI mAnase anantAnubandhI krodhame jaghanya pradeza saMkramaNa vizeSa adhika hotA hai / anantAnuvandhI krodha se anantAnuvandhI mAyAme jaghanya pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai / anantAnubandhI mAyAse anantAnubandhI lobhame jaghanya pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai / anantAnubandhI lobhase apratyAkhyAna mAname jaghanya pradezasaMkramaNa asaMkhyAtaguNita hotA hai / apratyAkhyAnamAnase apratyAkhyAnakrodhame jaghanya pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai / apratyAkhyAnakrodhase apratyAkhyAnamAyAmeM jaghanya pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai / apratyAkhyAnamAyAse apratyAkhyAnalobhame jaghanya pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai / apratyAkhyAnalobhase pratyAkhyAnamAna meM jaghanyapradeza saMkramaNa vizeSa adhika hotA hai / pratyAkhyAnamAnase pratyAkhyAnakrodhame jaghanya pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai / pratyAkhyAna 1 (kudo, ) riyAIe tirikkhagaIe ca itthavedAdo Navasayavedassa asakhejjaguNattovalabhAdo / 2 kudo; adhApavattabhAgahAravaggeNa khaDidadivaDDha guNahANimettajahaNasamayapatraddhapamANattAdo / tapi kudo ! visajoyaNApuvtrasajogeNa sesakasAehiMto adhApavattasakamaNeNa paDicchidakhavidakammasiyadavveNa saha samayAviroheNa savvala humei diesuppaNNassa paDhamasamae adhApavattasakameNa payaTajaNasAmittAvalavaNAdo / 3 kudo, khavidakammasiyalakkhaNeNAgatUNa divaD DhaguNahANimettajaddaNNasamayapatraddhehiM saha eidiesuppaNNapaDhamasamae adhApavattasakameNa paDiladvajahaNNabhAvattAdo / jayadha0
Page #530
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sutta visesAhio / 244. lobhe jahaNNapadesasaMkamo visesAhio / 3 245. purisavede jahaNNapadesasaMkamo anaMtaguNoM / 246. itthavede jahaNNapadesasaMkamo saMkhejjaguNo / 247. hasse jahaNNapadesasaMkamo saMkhejjaguNo / 248. radIe jahaNNapadesasaMkamo visesAhio / 249. soge jahaNNapadesa saMkamo saMkhejjaguNo / 250. aradIe jahaNNapadesasaMkamo visesAhio / 251. vuMsayavede jahaNNapadesa saMkamo visesAhio / 252. durguchAe jahaNNapadesasaMkamo visesAhio / 253. bhae jahaNapadesasaMkamo visesAhio / 254. mANasajalaNe jahaNNapadesa saMkamo visesAhio / 255. kohe jahaNapadesa saMkamo visesAhio / 256. mAyAe jahaNapadesasaMkamo visesAhio / 257 lohe jahaNNapadesa saMkamo visesAhio / 258. bhujagArassa aTThapadaM / 259. ehi padese bahudarage saMkrAmeditti usakAvide appadarasaMkAmado eso bhujagArasaMkamo | 260. ehi padese apparage krodha se pratyAkhyAnamAyAme jaghanya pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai / pratyAkhyAnamAyAse pratyAkhyAnalobhame jaghanya pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai / / 231-244 // I cUrNisU0 - pratyAkhyAnalobhase purupaveda me jaghanya pradezasaMkramaNa anantaguNita hotA hai / puruSavedase strIveda me jaghanya pradezasaMkramaNa saMkhyAtaguNita hotA hai / strIveda se hAsyame jaghanya pradezasaMkramaNa saMkhyAtaguNita hotA hai / hAsyase ratime jaghanya pradeza saMkramaNa vizeSa adhika hotA hai / ratise zokame jaghanya pradezasaMkramaNa saMkhyAtaguNita hotA hai / zokase aratime jaghanya pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai / aratise napuMsaka veda meM javanya pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai / napuMsakavedase jugupsAme jaghanya pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai / jugupsA se bhayameM jaghanya pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai / bhaya se saMjvalanamAna meM ' jaghanya pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai / saMjvalanamAnase saMjvalanakrodhameM jaghanya pradeza - saMkramaNa vizeSa adhika hotA hai / saMjvalanakrodhase saMjvalanamAyAme jaghanya pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai / saMjvalanamAyAse saMjvalanalobhameM jaghanya pradezasaMkramaNa vizeSa adhika hotA hai // 245-257 // 422 [ 5 saMkrama-arthAdhikAra cUrNi sU0 [0 - ava pradezasaMkramaNa sambandhI bhujAkAra kahate hai / hai / anantara-vyatikrAnta samayameM alpatarasaMkramaNa karake isa samaya bahutara karmapradezakA saMkramaNa karatA hai, yaha bhujAkAra saMkramaNa hai / ( usakA yaha arthapada vartamAna samaya ) meM anantara - vyatikrAnta 1 kudo, desaghAdikAraNAvekkhittAdo / jayadha0 2 kudo, badhagadvAvaseNa tAvadiguNattovalabhAdo | jayadha0 3 kudo; puvvillava dhagaddhAdo sakhejaguNavadhagadvAra sacidadavvANusAreNa sakamapavRttiabhuvagamATo | 4 kudo uNa tArisassa saMkamabhedassa bhujagAravavaeso ? Na, bahudarIkaraNa ca bhujagAro tti tassa tathyavasovavattado / jayadha0 * tAmrapatravAlI pratimeM 'saMkhejjaguNo' ke sthAnapara 'visesAhio' pATha mudrita hai / para TIkAkai anusAra vaha azuddha hai / ( dekho pR0 1240 ) 1
Page #531
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 58 ] pradezasaMkrama-arthapada-nirUpaNa 423 saMkrAmeditti okkAvide bahudarapadesasaMkamAdo esa appayarasaMkamo' / 261. osakkA videha ca tattige ceva padese saMkAmeditti esa avadisaMkamo' / 262. asaMkamAdo saMkAmedi ti avatavyakamo / 263. deNa aTThapadeNa tattha samukkittaNA / 264. micchattassa bhujagAraappara avadi-avatavva-saMkAmayA asthi / 265. evaM solasakasAya- purisaveda-bhayadurguNaM / 266. evaM ceva sammatta sammAmicchatta itthi- buMsaya veda-hassa-raha- araisogANaM / 267. Navari avadvidasaM kAmagA Natthi / samaya meM bahutara pradezakA saMkramaNa karake vartamAna samaya meM alpatara pradezokA saMkramaNa karatA hai, yaha alpatarasaMkramaNa hai / anantara - vyatikrAnta samayame jitane pradezakA saMkramaNa kiyA hai, vartamAna samayame' bhI utane hI pradezokA saMkramaNa karatA hai, yaha avasthitasaMkramaNa hai / anantara-vyatikrAnta samayameM kucha bhI saMkramaNa na karake vartamAna samaya meM saMkramaNa karatA hai, yaha avaktavyasaMkramaNa hai / isa arthapadake dvArA bhujAkArasaMkramaNakI pahale samutkIrtanA kI jAtI hai - mithyAtva ke bhujAkAra, alpatara, avasthita aura avyaktavya saMkrAmaka hote hai 1 isI prakAra solaha kapAya, puruSaveda, bhaya aura jugupsAke cAro prakArake saMkrAmaka hote hai / isa hI prakAra samyaktvaprakRti, samyagmithyAtva, strIveda, napuMsakaveda, hAsya, rati, ara aura zokaprakRtiyoM ke saMkrAmaka jAnanA cAhie / vizeSatayA kevala yaha hai ki inake avasthitasaMkrAmaka nahIM hote hai / / 258-267 / / 1 aya sUtrArthaH - idAnomalpatarakAn pradezAn sakramayatItyayamalpatarasakramaH / kuto'lpataratvamidAnItanasya pradezasakramasya vivakSitamiti cedanantarAtikrAntasamaya sambandhi bahutara pradezasakrama vizepAditi / jayadha0 2 anantaravyatikrAntasamaye sAmpratike ca samaye tAvanta eva pradezAnanyUnAdhikAn sakAmayatItyato' vasthitasakrama ityuktaM bhavati / jayadha0 3 pUrvamasa kramAdidAnImeva sakramaparyAyamabhUtapUrvamA skandatItyasyA vivakSAyAmavatta vyasakramasyAtmalAbha ityukta mavati / asya cAvaktavyavyapadezo'vasthAtrayapratipAdakairabhilApairanabhilApyatvAditi / jayadha0 4 ta jahA - aTThAvIsasataka mmiyamicchAiTTiNA vedagasammatte paDivaNNe paDhamasamaye micchattassa vijjhAdeNAvattanvasakamo hoi / puNo vidiyAdisamaesa mujagArasakamo avaTThidasakamo appayarasakamo hoi jAva AvaliyasammAidiutti / tatto uvari savvattha vedayasammAiTriTThammi appayarasakamo jAva dasaNamohakkhavaNAe apuvvakaraNa paviTThassa guNasakamapArabho tti / guNasakamavisae savvattheva mujagArasakamo daTThavvo / uvasamasammata paDivaNNassa vi paDhamasamae avattavvasakamo, vidiyAdisamaesa bhujagArasakamo jAva guNasakamacarimasamayati / tado vijjhAdasa kamaviSae savvattha appayarasakamo tti ghettanva | jayadha0 5 jatthAgamAdo NijarA thovA, tattha bhujagArasakamo, jatthAgamAdo NijarA bahugI, eyataNijarA caiva vA, tattha appayarasako / jamhi visae donheM pi sarisabhAvo, tahi avaditakamo / asakamAdo sakamo jattha, tatthAvattavvasakamo tti puvva va savvametthANugatavva / Navari avattavvasakamo vArasakasAya purisaveda bhayadugu chANa savvovasAmaNApaDivAde, aNatANuvadhINa ca visajoyaNA apuvvasa joge daTThavvo / jayagha0
Page #532
--------------------------------------------------------------------------
________________ 424 kasAya pAhuDa sutta [5 saMkrama-arthAdhikAra 268. sAmittaM / 269. micchattassa bhujagArasaMkAmao ko hoi ? 270. paDamasammattamuppAdayamANago paDamasamae avattavyasaMkAmago / sesesu samaesu jAva guNasaMkamo tAva bhujagArasaMkAmago' / 271. jo vi daMsaNamohaNIyakkhavago apuvyakaraNassa paDhamasamayamAdi kAdUNa jAva micchattaM sabasaMkameNa saMchuhadi ti tAva micchattassa bhujagArasaMkAmago / 272. jo vi puSuppaNeNa sammatta Na micchattAdo sammattamAgado tassa paDhamasamayasammAiTThissa jaM baMdhAdo AvaliyAdIdaM micchattassa padesaggaM taM vijjhAdasaMkameNa saMkAmedi AvaliyacarimasamayamicchAidvimAdi kAdUNa jAva carimasamayamicchAiTTi tti ettha je samayapabaddhA te samayapabaddha pahamasamaya sammAiTTi tti Na saMkAmeha | se kAlappahuDi jassa jassa baMdhAvaliyA puNNA tado tado so saMkAmijadi / evaM puyuppAideNa sammatteNa jo sammattaM paDivajjai taM dusamayasammAiDimAdi kAdUNa jAva Avali cUrNisU0-aba bhujAkAra pradezasaMkramaNake svAmitvako kahate hai // 268 // zaMkA-mithyAtvakA bhujAkAra-saMkrAmaka kauna hai ? // 269 // samAdhAna-prathamopazamasamyaktvako utpanna karanevAlA jIva prathama samayame mithyAtvakA avaktavyasaMkrAmaka hai| zeSa samayomeM jaba taka guNasaMkramaNa rahatA hai, taba taka vaha mithyAtva kA bhujAkAra-saMkrAmaka hai // 270 // aba prakArAntarase bhujAkArasaMkramake svAmitvako kahate haiM cUrNisU 0-aura jo darzanamohanIyakA kSapaNa kara rahA hai, vaha apUrvakaraNake prathama samayako Adi lekara jaba taka sarvasaMkramaNase mithyAtvakA saMkramaNa karatA hai, taba taka mithyAtvakA bhujAkArasaMkrAmaka rahatA hai| tathA jisane pUrvamai samyaktva utpanna kiyA hai, vaha jIva mithyAtvase samyaktvame AyA, usa prathama samayavartI samyagdRSTike jo bandha-samayake pazcAt eka AvalI atIta kAla takake mithyAtvake pradezAgra hai, unhe vidhyAtasaMkramaNase saMkramita karatA hai / carama AvalIkAlavAle caramasamayavartI mithyAdRSTiko Adi karake java taka vaha caramasamayavartI mithyASTi hai, taba taka isa antarAlame jo samayapravaddha vaoNdhe haiM, una samayapravaddhoko prathama samayavartI samyagdRSTi hone taka saMkramaNa nahIM karatA hai / tadanantarakAlase lekara jina jinakI baMdhAvalI pUrNa ho jAtI hai, una una karmapradezoko vaha saMkramaNa karatA hai| isa prakAra pUrvotpAdita samyaktvake sAtha jo samyaktvako prApta hotA hai, usa dvitIya samayavartI samyagdRSTiko Adi karake jaba taka AvalIkAlavartI samyagdRSTi rahatA hai, taba taka 1 (kudo,) puyamasakatassa tassa tAdhe ceva sammatta-sammAmicchattasarUveNa sktidsnnaado| jayadhadeg 2 kudo; paDisamayamasakhejaguNAe seDhIe guNasaMkameNa micchattapadesaggatsa tattha sktidsnnaado| jayadhadeg 3 apuvyakaraNaddhAe sanyattha aNiyaTTikaraNaddhAe ca jAva micchattassa savvasaMkamasamayo tAva ato. muhuttamettakAlaM guNasakameNa bhujagArasaMkAmago hoi tti bhaNida hoi / jayadha0
Page #533
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 58 ] pradezasaMkrama-bhujAkAra- svAmitva-nirUpaNa 425 yasammAiTTi tti tAva micchattassa bhujagAra saMkamo hojja / 273. Na hu savvattha AvaliyAe bhujagAra saMkamo jahaNeNa eyasamao / 274. ukkasseNAvaliyA samayUNA / 275. evaM ti kAsu micchattassa bhujagAra saMkAmago / 276. taM jahA / 277. uvasAmaga-dusamayasammAiTTimAdi kADhUNa jAva guNasaMkamo citAva NiraMtaraM bhujagAra saMkamo / 278. khavagassa vA jAva guNasaMkameNa khacijjadi micchattaM tAva niraMtaraM bhujagAra saMkamo / 279 pucppAdideNa vA sammatteNa jo sammattaM paDivajjadi taM dusamayasamma TTimAdi kADhUNa jAva AvaliyasammATThi tti ettha jattha vA tattha vA jahaNNeNa eyasamayaM ukkasseNa AvaliyA samayUNA bhujagArasaMkamo hojja / 280. evamedeti kAle micchattassa bhujagAra saMkamo / 281. sesesu samaesa jai saMkAmago appayarasaMkAmago vA avattavvasaMkAmago vA / 282. avaTThidasaMkAmago micchattassa ko hoi ? 283. puSpAdideNa sammatteNa jo sammattaM paDivajjadi jAva AvaliyasammAiDi ti ettha hoja avadvidasaM kAmago / aNNammi Natthi / usake mithyAtvakA bhujAkArasaMkramaNa hotA rahatA hai / AvalIke bhItara sarvatra bhujAkAra - saMkramaNa nahI hotA, kintu javanyase eka samaya aura utkarSa se eka samaya kama AvalI taka hotA hai // 271-274 // aba cUrNikAra uparyukta arthakA upasaMhAra karate hai - cUrNisU0 [0 - isa prakAra tIna avasaromeM jIva mithyAtvakA bhujAkArasaMkramaNa karatA hai / ve tIna avasara isa prakAra hai- upazAmaka dvitIya - samayavartI samyagdRSTiko Adi lekara jaba taka guNasaMkramaNa rahatA hai, taba taka nirantara bhujAkArasaMkramaNa hotA hai / athavA kSapakake jaba taka guNasaMkramaNase midhyAtva kSapita kiyA jAtA hai, taba taka nirantara bhujAkArasaMkramaNa hotA hai / athavA jisane pUrvame samyaktva utpanna kiyA hai, aisA jo jIva samyaktvako prApta hotA hai, usa dvitIya - samayavartI samyagdRSTiko Adi karake AvalIke pUrNa hone taka usa samyagdRSTi ke isa avasara meM jahAM kahIM jaghanya se eka samaya aura utkarSa se eka samaya kama AvalI taka bhujAkArasaMkramaNa ho sakatA hai / isa prakAra ina tIna kAlome mithyAtvakA bhujAkArasaMkramaNa hotA hai / / 275-280 // cUrNi sU0 - - ukta tIno avasaroke zeSa samayome yadi saMkramaNa karatA hai, to yA to alpatarasaMkramaNa karatA hai, athavA avaktavyasaMkramaNa karatA hai // 281 // zaMkA- mithyAtvakA avasthita saMkrAmaka kauna jIva hai ? // 282 // samAdhAna - jisane pUrvame samyaktva utpanna kiyA hai, aisA jo jIva samyaktvako prApta karatA hai, vaha jaba taka AvalI - praviSTa samyagdRSTi hai, taba taka isa antarAlame vaha avasthita saMkrAmaka ho sakatA hai / anya avasarame avasthita saMkrAmaka nahIM hotA || 283 || 54
Page #534
--------------------------------------------------------------------------
________________ 426 kasAya pAhuDa sutta [5 saMkrama-arthAdhikAra 284. sammattassa bhujagArasaMkAmago ko hodi ? 285. sammattamuvellamANayassa apacchime dvidikhaMDae sabamhi ceva bhujgaarsNkaamgo'| 286. tavyadiritto jo saMkAmago so appayarasaMkAmago vA avattavyasaMkAmago vA / 287. sammAmicchattassa bhujagArasaMkAmago ko hoi ? 288. ujvellamANayassa apacchime dvidikhaMDae sabamhi ce / 289. khavagassa vA jAya guNasaMkameNa saMchuhadi sammAmicchattaM tAva bhujagArasaMkAmago / 290. pahamasammattamuppAdayamANayassa vA tadiyasamayappahuDi jAba vijjhAdasaMkamapahamasamayAdo tti / 291. tavvadiritto jo saMkAmago so appadarasaMkAyago vA avattavyasaMkAmago vaa| zaMkA-samyaktvaprakRtikA bhujAkAra-saMkramaNa kauna karatA hai ? // 284 // samAdhAna-samyaktvaprakRtikI udvelanA karanevAle jIvake antima sthitikhaMDake sarva hI kAlame bhujAkArasaMkramaNa hotA hai / bhujAkAra-saMkramaNake atirikta yadi vaha saMkrAmaka hai, to yA to alpatarasaMkramaNa karatA hai, athavA avaktavyasaMkramaNa karatA hai / / 285-286 / / zaMkA-samyagthyiAtvakA bhujAkArasaMkramaNa kauna karatA hai ? // 287 / / samAdhAna-samyagmithyAtvakI udvelanA karanevAle jIvake antima sthitikhaMDake sarva hI kAlame samyagmithyAtvakA bhujAkArasaMkramaNa hotA hai / athavA kSapakake jaba taka vaha guNasaMkramaNase samyagmithyAtvako saMkramita karatA hai, taba taka vaha bhujAkAra-saMkrAmaka hai / athavA prathamopazamasamyaktvako utpanna karanevAle jIvake tRtIya samayase lekara vidhyAtasaMkramaNake prathama samaya taka samyagmithyAtvakA bhujAkArasaMkramaNa hotA hai| samyagmithyAtvake bhujAkArasaMkramaNake atirikta yadi vaha saMkrAmaka hai, to yA to alpatarasaMkrAmaka hai, athavA avaktavyasaMkrAmaka hai // 288-291 // vizepArtha-samyagmithyAtvakA bhujAkArasaMkramaNa tIna prakArase batalAyA gayA hai / iname prathama aura dvitIya prakAra to spaSTa hai| tIsare prakArakA spaSTIkaraNa isa prakAra haisamyagmithyAtvakI sattAse rahita mithyAdRSTi jIva jaba prathamopazamasamyaktvako utpanna karatA hai, taba usake prathama samayameM samyagmithyAtvakI sattA hotI hai aura dvitIya samayame avaktavyasaMkramaNa hotA hai| punaH usake tRtIyAdi samayome guNasaMkramaNake vazase bhujAkArasaMkramaNa 1 kudo, tatya guNasakamaNiyamaTa saNAdo / jayadha 0 2 kiM kAraNa ? ubellaNacarimajhidikhaMDayAdo aNNattha jahAsabhavamappadarAvattavvasa kamANa ceva sabhava: dsnnaatto| jayadha0 3 kudo, tattha gunnskmnniymdsnnaado| jayadha. 4 kudo; dasaNamohakkhavayA puvakaraNapaDhamasamayappahaDi jAva sabasakamo tti tAva sammAmichattatta guNasakamasabhavatrameNa tatya bhujagArasiddhIe visavAdAbhAvAdo / jayadha 5 jado eTa desAmAsiya, tado sammAiTiThaNA micchatte paDivaNe tappaDhamasamayammi adhApayattasakmaNa bhujagAramakamo hoi, tahA uvellamANamicchAiTThiNA vedayamammatte gahide tassa paDhamamamae vi vijyAdanaka meNa bhujagArasakamasabhavo vattavyo / jayadha0
Page #535
--------------------------------------------------------------------------
________________ 427 gA0 58] - pradezasaMkrama-bhujAkAra-svAmitva-nirUpaNa 292. solasakasAyANaM bhujagArasaMkAmago appadarasaMkAmago avaDhidasaMkAmago avattavyasaMkAmago ko hodi ? 293. aNNadaro' / 294. evaM purisaveda-bhaya-duguMchANaM / 295. Navari purisaveda-avaDidasaMkAmago NiyamA sampAiTThI' / 296. itthi-Naqsayavedahassa-rai-agi-sogANaM bhujagAra-appadara avattavyasaMkamo kassa ? 297. aNNadarassa / ___ 298. kAlo eyajIvassa / 299. micchattassa bhujagArasaMkamo kevaciraM kAlAdo hotA hai / yaha krama vidhyAtasaMkramaNako prArambha karaneke prathama samaya taka jArI rahatA hai / yaha kathana samyagmithyAtvakI sattA nahIM rakhanevAle mithyAdRSTikI apekSA kiyA gayA hai / kintu jisa mithyASTika usakI sattA hai, vaha jaba upazamasamyaktva utpanna karatA hai, taba usake prathama samayase lekara guNasaMkramaNake antima samaya taka bhujAkArasaMkramaNa hotA rahatA hai| yataH yaha sUtra dezAmarzaka hai, ataH yaha bhI sUcita karatA hai ki samyagdRSTike mithyAtvako prApta honepara usake prathama samayameM adhaHpravRttasaMkramaNa honese bhujAkArasaMkramaNa hotA hai / tathA samyagmithyAtvakI udvelanA karanevAlA mithyAdRSTi java vedakasamyaktvako grahaNa karatA hai, tava usake prathama samayame bhI vidhyAtasaMkramaNake honese bhujAkArasaMkramaNakA honA saMbhava hai| ___ zaMkA-anantAnuvandhI Adi solaha kaSAyokA bhujAkArasaMkrAmaka, alpatarasaMkrAmaka, avasthitasaMkrAmaka aura avaktavyasaMkrAmaka kauna hai ? // 292 // samAdhAna-yathAsaMbhava koI eka samyagdRSTi yA mithyAdRSTi jIva cAro prakArake saMkramaNokA saMkrAmaka hotA hai // 293 // cUrNisU0-isI prakAra puruSaveda bhaya aura jugupsAke bhujakArAdi saMkrAmaka jAnanA cAhie / vizeSatA kevala yaha hai ki puruSavedakA avasthitasaMkrAmaka niyamase samyagdRSTi jIva hI hotA hai // 294-295 // zaMkA-strIveda, napuMsakaveda, hAsya, rati, arati aura zokaprakRtiyokA bhujAkAra, alpatara aura avaktavya saMkramaNa kisake hotA hai ? // 296 // samAdhAna-kisI eka samyagdRSTi yA mithyAdRSTike hotA hai // 297 // cUrNisU0-aba bhujAkArAdi saMkramaNokA eka jIvakI apekSA kAla kahate haiM / / 298 // zaMkA-mithyAtvake bhujAkArasaMkramaNakA kitanA kAla hai ? // 299 // 1 aNanANuvadhINa tAva bhujagArasakAmago aNNadaro micchAiTThI sammAiTaThI vA hoi, micchAiTTimmiNirataravadhINa tesiM tadavirohAdo / sammAichimmi vi guNasakamapariNadammi sammattaggahaNapaDhamAvalyiAe vA vidiyAdisamaesu tduvlddhiido| aNatANubadhINamavattavvasakAmago aNNadaro tti vutte vimajoyaNApuvvasajogapaDhamasamayaNavakavadhamAvaliyAdikkata sakAmemANayassa micchAiTissa sAsaNasammAiTiTamsa vA gahaNa kAyavva / eva ceva sesakasAyANa pi bhujagArAdipadANamaNNadarasAmittAhimbadho aNugatabbo / Navari tesimavattavyasakAmago aNNadaro sambovasAmaNApaDivAdasamae vaTTamANago sammAiTThI ceva hoi, NANo tti vattavya / 2 kudo, sammAiTThIdo aNNattha purimavedassa NiratarabadhittAbhAvAdo / Na ca NirataravadheNa viNA avaThdisakamasA mittavihANasabhavo; virohAdo / jayadha0 jayadha0
Page #536
--------------------------------------------------------------------------
________________ 428 kasAya pAhuDa sutta [5 saMkrama-arthAdhikAra hodi 1 300. jahaNNeNa eyasamao' / 301. ukkasseNa AvaliyA samayUNAM / 302. adhavA aMtomuhuttaM / 303. appayarasaMkamo kevaciraM kAlAdo hodi 1 304. eko vA samayo jAva AvaliyA dusamayUNA / 305. adhavA aMtomuhuttaM / 306. tado samayuttaro jAva chAvaTTi sAgarovamANi sAdireyANi / 307. avavidasaMkamo kevaciraM kAlAdo samAdhAna-jaghanya kAla eka samaya aura utkRSTa kAla eka samaya kama AvalIpramANa hai / athavA guNasaMkramaNa kAlakI apekSA mithyAtvake bhujAkArasaMkramaNakA utkRSTa kAla antarmuhUrta hai // 300-302 // zaMkA-mithyAtvake alpatarasaMkramaNakA kitanA kAla hai 1 // 303 / / samAdhAna-eka samaya bhI hai, do samaya bhI hai, isa prakAra samayottara vRddhise bar3hate hue do samaya kama AvalI kAla taka mithyAtvakA alpatarasaMkramaNa hotA hai| athavA vedakasamyagdRSTikI apekSA mithyAtvake alpatarasaMkramaNakA jaghanya kAla antarmuhUrta hai| usase lagAkara eka samaya, do samaya Adike kramase uttarottara var3hatA huA sAtireka chayAsaTha sAgaropama taka mithyAtvake alpatara saMkramaNakA utkRSTa kAla hai // 304-306 / / zaMkA-mithyAtvake avasthitasaMkramaNakA kitanA kAla hai ? // 307 / / 1 ta jahA-puvvuppaNNeNa sammatteNa micchattAdo vedagasammattamAgayassa paDhamasamae vijjhAdasakameNAvattavvasakamo hoi / vidiyAdINamaNNadarasamae jattha vA tattha vA carimAvaliyamicchAiThiNA vaDhidUNa baddhaNavakavadhasamayapabaddha badhAvaliyAdikkata bhujagArasarUveNa sakAmiya tadaNatarasamae appadaramavaThThida vA gayansa laDo micchattabhujagArasakAmayassa jahaNNakAlo eyasamayametto | jayadha0 2 ta katha ? puvuppaNNasammattapacchAyada micchAiTThiNA carimAvaliyAe NirataramudayAvaliya pavisa mANagovucchAhiMto anbhahiyakameNa vavidUNa vedagasammatte paDivaNNe tassa paDhamasamae avattavvasaMkamo hodUNa puNo vidiyAdisamaesu puvuttaNavakavadhavaseNa Niratara bhujagArasakame sajAve laddho micchattabhujagArasakamatsa samayUNAvaliyametto ukkassakAlo / jayadha0 3 ta jahA-dasaNamohamuvasAmetayassa vA jAva guNasaMkramo tAva Niratara bhujagArasakamo ceva, tattha payA ratarAsabhavATo / so ca guNasakamakAlo atomuhuttametto / tado payadukkassakAlovalabho Na viruddho / jayadhadeg 4 ta jahA-tahAvihasammAiTTiNo paDhamasamae avattavvasa kAmago hodUNa vidiyasamayammi appayara sakameNa pariNamiya tadaNatarasamae carimAvaliyamicchAiTTibadhavaseNa bhujagAramavaTTidabhAva vA gayassa laddhA eyasamayametto appayarakAlajahaNaviyappo / eva dusamayatisamayATikameNa NedavvaM jAva AvaliyA dusamayUNA tti / tattha carimaviyappo vuccade-paDhamasamae avattavvasakAmago hodUNa vidiyAdisamaesu sanvesu ceva appayarasaMkama kAdUNa puNo paDhamAvaliyacarimasamae bhujagArAvaTTidANamaNNayarasakamapajAya gado lado dusamayUNA valiyametto micchattappayarasakamakAlo / jayadha0 / 5 ta jahA-bahuso dimaggeNa micchAiTThiNA vedagasammattamuppAida | tassa paDhamAvaliyacarimasamae pubutteNa NAeNa bhujagArasakarma kAdaNa taTo appayarasakama pArabhiya savvajahaSNeNa kAleNa micchatta-sammAmi cchattANamaNNaTaraguNa gayassa jahaNNatomuhuttapamANe appayarakAlaviyappo labhade / 6 ta jahA-aNAdiyamicchAiwiNA sammatte samuppAide aMtomuhattakAla guNasakamo hodi / tadA vijjhAde padidassa NirataramapyayarasaMkamo hodUNa gacchadi jAvatomuhuttamettuvasamasammattakAlaseso vedagasammatta' kAlo ca desaNachAvaThisAgarovamametto tti / tatthatomuhuttasene vedagasammattakAle khavaNAe anmuTThidatsA
Page #537
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 58] - pradezasaMkrama-bhujAkAra-kAla-nirUpaNa 429 hodi ? 308. jahaNaNeNa eysmo| 309. ukkasseNa saMkhejA samayA / 310. avattavyasaMkamo kevaciraM kAlAdo hodi 1 311. jahaNNukkasseNa eyasamao / 312. sammattassa bhujagArasaMkamo kevaciraM kAlAdo hodi 1 313. jahaNNeNa eyasamao / 314. ukkasseNa aMtomuttaM / 315. appayarasaMkamo kevaciraM kAlAdo hodi ? 316. jahaNNeNa aMtomuhuttaM / 317. ukkasseNa palidovamassa asaMkhejadibhAgo / 318. avattavyasaMkamo kevaciraM kAlAdo hodi 1 319, jahaNNukkasseNa eyasamayo / 320. sammAmicchattassa bhujagArasaMkamo kevaciraM kAlAdo hodi ? 321. eko vA do vA samayA / evaM samayuttaro ukasseNa jAva carimuvellaNakaMDayukkIraNA tti / samAdhAna-mithyAtvake avasthitasaMkramaNakA jaghanya kAla eka samaya aura utkRSTa kAla saMkhyAta samaya hai // 308-309 / / zaMkA--mithyAtvake avaktavyasaMkramaNakA kitanA kAla hai ? // 310 // samAdhAna-mithyAtvake avaktavyasaMkramaNakA jaghanya aura utkRSTa kAla eka samaya hai / / 311 // zaMkA-samyaktvaprakRtike bhujAkArasaMkramaNakA kitanA kAla hai 1 / / 212 / / samAdhAna-jaghanyakAla eka samaya aura utkRSTakAla antarmuhUrta hai / / 313-314 // zaMkA-samyaktvaprakRtike alpatarasaMkramaNakA kitanA kAla hai ? / / 315 / / samAdhAna-jaghanyakAla antarmuhUrta aura utkRSTakAla palyopamake asaMkhyAtave bhAgapramANa hai // 316-317 // zaMkA-samyaktvaprakRtike avaktavyasaMkramaNakA kitanA kAla hai ? // 318 / / samAdhAna-jaghanya aura utkRSTa kAla eka samayamAtra hai / / 319 / / zaMkA-samyagmithyAtvake bhujAkArasaMkramaNakA kitanA kAla hai ? // 320 // samAdhAna-eka samaya bhI hotA hai, do samaya bhI hotA hai, isa prakAra eka-eka samaya adhikake kramase bar3hate hue utkarSase carama udvelanAkAMDakake utkIrNa hone taka antarmuhUrtapramANa bhI samyagmithyAtvaka bhujAkArasaMkramaNakA utkRSTa kAla hai| athavA samyaktvako utpanna puvakaraNapaDhamasamae guNasakamapArabheNAppayarasakamassa pajavasANa hoi / tado sapuNNachAvaThisAgarovamametta vedagasammattukkassakAlammi apuvvANiyaTTikaraNaddhAmettamappayarasakamassa Na lavbhai tti / tammi pudhillovasamasammattakAlabhataraappayarakAlAdo sohide suddhasesametteyasAdireyachAvasiAgarovamapamANo payadukkasmakAlaviyappo samuvaladdho hoi / jayadha0 1 sammAiTThipaDhamasamaya mottUNaNNattha tadabhAvaviNiNNayAdo / jayadha0 2 kudo, carimuvellaNakaDae savvattheva guNasakameNa pariNadammi payadabhujagArasamukkatsakAlassa tappamANattovalabhAdo / jayadha0 3 kudo; sammattAdo micchatta gatUNa savukkasseNuvvellaNakAleNuvvellamANayassa taduvala bhAdo / jayadha0 4 sammattAdo micchattamuvagayassa paDhamasamayAdo aNNattha tadabhAvaviNiNNayAdo / jayadha0
Page #538
--------------------------------------------------------------------------
________________ 430 kasAya pAhuDa sutta . [5 saMkrama-arthAdhikAra 322. adhavA sammattamuppAdemANayassa vA tado khavemANayassa vA jo guNasaMkamakAlo so vi bhujagArasaMkAmayassa kAyavyo / 323. appadarasaMkAmago kevaciraM kAlAdohodi ? 324. jahaNNeNa aMtomuhattaM / 325. eyasamao vA / 326. ukkasseNa chAvaTisAgarovamANi sAdireyANi / 327. avattavyasaMkamo kevaciraM kAlAdo hodi ? 328. jahaNNukkasseNa eysmo| , 329. aNaMtANubaMdhINaM' bhujagArasaMkAmago kevaciraM kAlAdo hodi ? 330. jahaNNeNa eysmyo| 331. ukkasseNa palidovamassa asaMkhenjadibhAgo / 332. appadarasaMkamo kevaciraM kAlAdo hodi 1 333. jahaNNeNa eyasamao / 334. ukkasseNa ve chAvaTThisAgarovamANi sAdireyANi / 335. avaTThidasaMkamo kevaciraM kAlAdo hodi ? 336. jahaNNeNa eyasamao / 337. uksse Na saMkhejjA samayA / 338. avattavyasaMkAmago karanevAlekA, athavA mithyAtvako kSapaNa karanevAlekA jo guNasaMkramaNakAla hai, vaha bhI samyagmithyAtvake bhujAkArasaMkrAmakakA kAla prarUpaNa karanA cAhie / / 321-322 // zaMkA-samyagmithyAtvake alpatarasaMkramaNakA kitanA kAla hai ? // 323 // samAdhAna-jaghanya antarmuhUrta, athavA eka samaya hai aura utkRSTa kAla sAtireka cyAsaTha sAgaropama hai // 324-326 // zaMkA-samyagmithyAtvake avaktavyasaMkramaNakA kitanA kAla hai ? // 327 // samAdhAna-jaghanya aura utkRSTa kAla eka samaya hai // 328 // zaMkA-atantAnubandhI kapAyoke bhujAkArasaMkramaNakA kitanA kAla hai ? // 329 // samAdhAna-jaghanya kAla eka samaya aura utkRSTa kAla palyopamake asaMkhyAtave bhAgapramANa hai // 330-331 // zaMkA-anantAnuvandhI kaSAyoke alpatarasaMkramaNakA kitanA kAla hai ? // 332 // samAdhAna-jaghanya kAla eka samaya aura utkRSTa kAla sAtireka do vAra chayAsaTha sAgaropama hai // 333-334 // zaMkA-anantAnuvandhI kapAyoke avasthitasaMkramaNakA kitanA kAla hai ? // 335 // samAdhAna-ukta kapAyoke jaghanyakAla eka samaya aura utkRSTa kAla saMkhyAta samaya hai / / 336-337 // 1 kudo, guNasa kamavisae mujagArasakama mottaNa payAratarAsabhavAdo | jayadha0 2 taM jahA-carimuvvelaNakaDaya guNasakameNa sakAmeMtaraNa sammattamuppAida / tassa paDhamasamae vijjhA. deNappayarasakamo jAdo / puNo vidiyasamae guNasakamapArabheNa bhujagArasakamo jaado| laddho eyasamayamattA sammAmicchattappayarasakamavAlo | jayadha0 3 ta jahA-thAvarakAyAdo AgatUNa tasakAiesuppaNNassa jAva palidovamAsakhejabhAgamettakAlo gacchadi tAva Agamo bahugo, NijarA thovayarA hoi; tamhA paliTobamAsakhecabhAgametto payadabhujagArasakamukkassakAlo Na virujjhade / jayadha0 4 AgamaNijarANaM sarisattavaseNa sattaTThasamaesu avaTiTadasakamasabhave virohAbhAvAdo | jayadha
Page #539
--------------------------------------------------------------------------
________________ 431 gA0 58] pradezasaMkrama-bhujAkAra-kAla-nirUpaNa kevaciraM kAlAdo hodi 1 339. jahaNNukkasseNa eyasamao' / 340. vArasakasAya-purisaveda-bhaya-duguMchANaM bhujagAra-appadara-saMkamo kevaciraM kAlAdo hodi ? 341. jahaNNeNeyasamao / 342. ukasseNa palidovamassa asNkhejjdibhaago| 343. avaDhidasaMkamo kevaciraM kAlAdo hodi 1 344.jahaNNeNa eysmo| 345. ukasseNa saMkhejjA samayA / 346 avattavyasaMkamo kevaciraM kAlAdo hodi ? 347. jahaNNukasseNa eysmo| 348. itthivedassa bhujagArasaMkamo kevaciraM kAlAdo hodi 1 349. jahaNNeNa eyasamao / 350. ukkasseNa aMtomuhuttaM / 351. appayarasaMkamo kevaciraM kAlAdo hodi ? 352. jahaNNeNa egasamao / 353. ukkasseNa ve chAvahisAgarovamANi zaMkA-anantAnubandhI kapAyoke avaktavyasaMkramaNakA kitanA kAla hai ? // 338 // samAdhAna-jaghanya aura utkRSTa kAla eka samayamAtra hai // 339 // zaMkA-apratyAkhyAnAvaraNAdi vAraha kaSAya, purupaveda, bhaya aura jugupsA, itanI prakRtiyoMke bhujAkAra aura alpatara saMkramaNakA kitanA kAla hai 1 // 340 // samAdhAna-ukta prakRtiyokA jaghanyakAla eka samaya aura utkRSTakAla palyopamake asaMkhyAtave bhAgapramANa hai // 341-342 // zaMkA-ukta prakRtiyoke avasthitasaMkramaNakA kitanA kAla hai ? // 343 // samAdhAna-jaghanyakAla eka samaya aura utkRSTakAla saMkhyAta samaya hai // 344-345 // zaMkA-unhI prakRtiyoke avaktavyasaMkramaNakA kitanA kAla hai 1 // 346 // samAdhAna-ukta prakRtiyoke avaktavyasaMkramaNakA jaghanya aura utkRSTa kAla eka samayamAtra hai // 347 // zaMkA-strIvedake bhujAkArasaMkramaNakA kitanA kAla hai ? // 348 / / samAdhAna-jaghanyakAla eka samaya aura utkRSTakAla antarmuhUrta hai // 349-350 // zaMkA-strIvedake alpatarasaMkramaNakA kitanA kAla hai 1 // 351 // samAdhAna-jaghanya kAla eka samaya aura utkRSTa kAla saMkhyAta varSa adhika do vAra chayAsaTha sAgaropama hai // 352-353 / / 1 visajoyaNApuvvasajogaNavakabadhAvalivadikkatapaDhamasamae taduvalabhAdo / jayadha0 2 eidiehiMto pacidiesu pacidiehiMto vA eidiesuppaNNassa jahAkama tadubhayakAlssa tappamANattasiddhIe virohAbhAvAdo / jayadha0 3 savvovasAmaNApaDivAdapaDhamasamayAdo | jayadha0 4 ta katha ? aNNavedabadhAdo eyasamayamisthivedabadha kAdUNa tadaNa tarasamae puNNo vi paDivakkhavedabadhamADhaviya vadhAvaliyavadiphatasamae kameNa sakAmemANayassa eyasamayametto ithivedatsa bhujagArasakamakAlo jahaNNakAlo hoi / jayadha0
Page #540
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sutta [ 5 saMkrama-arthAdhikAra saMkhejjavastambhahiyANi / 354. avattavyasaMkamo kevaciraM kAlAdo hodi 1 355. jahaNNukkasseNa eyasamao / 356. sayavedassa appaya (saMkamo kevaciraM kAlAdo hodi 1 357. jahaNNeNa eyasamao / 358. ukkasseNa ve chAvaTTisAgarovamANi tiNNi palidovamANi sAdireyANi / 359. sesANi itthavedabhaMgo / 432 360. hassa-rai-arai-sogANaM bhujagAra - appayara saMkapo kevaciraM kAlAdo hodi 9 361. jahaNNeNa eyasamao / 362. ukkasseNa aMtomuhuttaM ' / 363. avattavvasaMkamo kevaciraM kAlAdo hodi 1 364. jahaNNukasse eyasamao / 365. evaM catusu gadI ogheNa sAdhedUNa davvo / 366. eiMdie savvesiM kammANamavattavvasaMkamo Natthi / 367. sammattasammAmicchattANaM bhujagAra saMkAmao kevaciraM kAlAdo hodi 1 368. jahaNeNa eyasamao / zaMkA- strIvedake avaktavya saMkramaNakA kitanA kAla hai ? || 354 || samAdhAna - jaghanya aura utkRSTakAla eka samayamAtra hai || 355 || zaMkA- napuMsaka veda ke alpatarasaMkramaNakA kitanA kAla hai ? || 356 || samAdhAna - jaghanya kAla eka samaya aura utkRSTa kAla tIna vAra chayAsaTha sAgaropama hai / / 357-358 / palyopamase adhika do 0 cUrNisU0 - napuMsakavedake zepa saMkramaNokA kAla strIvedake saMkramaNakAla ke samAna jAnanA cAhie || 359 // zaMkA- hAsya, rati, arati aura zokake bhujAkArasaMkramaNa aura alpatarasaMkramaNakA kitanA kAla hai ? || 360|| samAdhAna- jaghanyakAla eka samaya aura utkRTakAla antarmuhUrta hai / / 361-362 / / zaMkA-ukta prakRtiyoke avaktavyasaMkramaNakA kitanA kAla hai ? || 363 // samAdhAna - javanya aura utkRSTa kAla eka samayamAtra hai || 364 || 0 cUrNim 0 - isI prakAra cAro gatiyome oghake samAna sAdha karake kAlakI prarUpaNA karanA cAhie // 365 // cUrNisU0- ( indriya mArgaNAkI apekSA ) ekendriyome sabhI karmoMkA avaktavya saMkramaNa nahIM hotA hai // 366 // zaMkA-samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtva ke bhujAkArasaMkramaNakA kitanA kAla hai ? / / 367 // 1 appappaNo badhakAle mujagArasakamo hoi, paDitrakkhapayaDibaMdhakAle eDhesimapyarasakamo hoditti payadukkassakAlasiddhI vattavvA / jayadha0 2 kudo; guNatara paDivattipaDivAda Nitra ghaNassa savve simavattavvasa kamassei diesu asabhavAdo | jaya 0 3 kudo; carimuvvellaNakhaDayaducarimaphAlIe saha tatyuppaNNatsa vidiyasamayammi taDavalabhAdo | ducarimuvvellaNakaMDayacariphAlisaMkamAdo carimuvvellaNakhaDyapaTamaphAli saMkAmiya tadaNaMtarasamae tatto Nissaridassa vA taduvalaMbhasaMbhavAdo / jayadha0
Page #541
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 58] pradezasaMkrama-bhujAkAra-antara-nirUpaNa 369. ukkasseNa aNtomuhuttN'| 370. appadarasaMkAmago kevaciraM kAlAdo hodi ? 371. jahaNNeNa eysmo| 372. ukkasseNa palidovamassa asNkhejjdimaago| 373. solsksaay-bhyduguNchaannmogh-apnyckkhaannaavrnnbhNgo| 374. sattaNokasAyANaM oghahassa-radINaM bhNgo| 375. eyajIveNa aMtaraM / 376. micchattassa bhujagArasaMkAmayaMtaraM kevaciraM kAlAdo hodi 1 377. jahaNNeNa eyasamao vA dusamao vA, evaM NiraMtaraM jAva tismuunnaavliyaa| 378. adhavA jahaNNeNa aMtomuhuttaM / 379. ukkasseNa uvaDDapoggalapariyaE / 280. evamappadarAvaTTi dasaMkAmayaMtaraM / 381. avattavyasaMkAmayaMtaraM kevaciraM kAlAdo hodi 1 382. jahaNNeNaMtomuhuttaM / 383. ukkasseNa uvaDDapoggalapariyaTTa / samAdhAna-jaghanyakAla eka samaya aura utkRSTakAla antarmuhUrta hai ? // 368-369 // zaMkA-ukta dono prakRtiyoke alpatarasaMkramaNakA kitanA kAla hai 1 ||370 // samAdhAna-jaghanya kAla eka samaya aura utkRSTa kAla palyopamake asaMkhyAtave bhAgapramANa hai // 371-372 // cUrNisa0-solaha kaSAya, bhaya aura jugupsA-sambandhI saMkramaNokA kAla oghaapratyAkhyAnAvaraNake saMkramaNa-kAlake samAna hai / zepa sAta nokapAyoke saMkramaNokA kAla oghake hAsya-ratike saMkramaNa-kAlake samAna jAnanA cAhie // 373-374 // cUrNisU0-aba ukta bhujAkArAdi saMkrAmakokA eka jIvakI apekSA antara kahate haiM // 375 // zaMkA-mithyAtvake bhujAkAra-saMkrAmakakA antarakAla kitanA hai ? // 376 / / samAdhAna-jaghanya antarakAla eka samaya, athavA do samaya, athavA tIna samaya, isa prakAra samayottara kramase nirantara bar3hate hue tIna samaya kama AvalI hai| athavA jaghanya antarakAla antarmuhUrta hai aura utkRSTa antarakAla upArdhapudgalaparivartana hai // 377-379 // cUrNisU0-isIprakAra mithyAtvake alpatara aura avasthita saMkrAmakokA antara jAnanA cAhie // 380 // zaMkA-mithyAtvake avaktavyasaMkrAmakakA antarakAla kitanA hai ? // 381 / / samAdhAna-jaghanya antarakAla antarmuhUrta aura utkRSTa antarakAla upAdhapudgalaparivartana hai // 382-483 // 1 kudo, carimachidikhaDayaukkIraNakAlassANUNAhiyassa bhujagArasakamavisaIkayatsa taduvalabhAdo / jayagha0 2 kudo, ducarimuvvellaNakhaDayaducarimaphAlIe saha tatthuvavaNNayammi taduvaldhIdo | jayadha0 3 kudo, appadarasakamAviNAbhAvidIhuvvellaNakAlAvalabaNAdo / jayadha0 4 ta katha ? uvasamasammAiTThI guNasakameNa bhujagAra sakamamAdi kAdUNa vijjhAdeNa tariya puNo savyalahu da saNamohakkhavaNAe abhuTTido, tassApuvakaraNapaDhamasamae guNasakamapArabheNa payadataraparimamattI jAdA / ldho jahaNNeNatomuhuttametto payadabhujagAratarakAlo | jayadha0 55
Page #542
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sutta [5 saMkrama-arthAdhikAra ___ 384. sammattassa bhujagArasaMkAmayaMtaraM kevaciraM kAlAdo hodi 1 385. jahaNNeNa plidovmssaasNkhejjdibhaago| 386. ukkasseNa uvddddpogglpriyhuuN| 387. appadarAvattavyasaMkAmayaMtaraM kevaciraM kAlAdo hodi 1 388. jahaNNeNa aMtomuhuttaM / 389. ukasseNa ubaDDapoggalapariyaTTa / 390. sammAmicchattassa bhujagAra-appayarasaMkAmayaMtaraM kevaciraM kAlAdo hodi ? 391. jahaNNeNa eyasamao / 392. uksse Na ughaDapoggalapariyaTTa / 393. avattavyasaMkAmayaMtaraM kevaciraM kAlAdo hodi ? 394. jahaNNeNa aMtomuhuttaM / 395. ukkasseNa ubddddpogglpriytttt| 396. aNaMtANuvaMdhINaM bhujagAra-appayarasaMkAmayaMtaraM kevaciraM kAlAdo hodi ? zaMkA-samyaktvaprakRtike bhujAkAra-saMkrAmakakA antarakAla kitanA hai ? // 384 // samAdhAna-jaghanya antarakAla palyopamake asaMkhyAtaveM bhAga hai aura utkRSTa antarakAla upArdhapudgalaparivartana hai // 385-386 // zaMkA-samyaktvaprakRtike alpatara aura avaktavyasaMkrAmakokA antarakAla kitanA hai ? // 387 // samAdhAna-jaghanya antarakAla antarmuhUrta aura utkRSTa antarakAla upAdhapudgalaparivartana hai // 388-389 // zaMkA-samyagmithyAtvake bhujAkAra aura alpatarasaMkrAmakokA antarakAla kitanA hai ? // 390 // samAdhAna-jaghanya antarakAla eka samaya aura utkRSTa antarakAla upAdhapudgalaparivartana hai // 391-392 / / zaMkA-samyagmithyAtvake avaktavyasaMkrAmakakA antarakAla kitanA hai ? // 393 / / samAdhAna-jaghanya antarakAla antarmuhUrta aura utkRSTa antarakAla upArdhapugalaparivartana hai / / 394-395 / / zaMkA-anantAnubandhI kapAyoke bhujAkAra aura alpatara saMkrAmakokA antarakAla kitanA hai ? // 396 // 1 ta jahA carimuvellaNakaDayammi guNasakameNa payadasakamassAdi kariya tadaNatarasamae sammattamuppAiya asakAmago hodRNatariya sabalahu micchattaM gaMtRRNa sambajahaNNuvvelaNakAleNuvvellamANayatsa carimaTThidi khaDae paTamasamae laddhamaMtaraM hoi / jayadha0 2 kathaM ? aNAdiyamicchAiTThI sammattamuppAiya savvalahaM micchata gatRNa jahaNNubbellaNakAlaNuppa halamANo carimachidikhaMDammi bhujagArasaMkamatsAdi kAdUNatariya desUNaddhapoggalapariyaTTa paribhAmaya puNA palidovamAsaMkhejabhAgamettatese siljhaNakAle sammattaM ghettaNa micchattapaDivAdeNuvvellemANayasa carime didi gvaMDae laddhamatara kAyavva / evamAdillaMtillehi paliTovamatsa asakhenadimAgatomuhuttehi parihINaddhapoggala. pariyaTTameta payadukatsaMtarapamANa hodi / jayadha0
Page #543
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 58 ] pradeza saMkrama-bhujAkAra - antara-nirUpaNa 435 397. jahaNNeNa eyasamao / 398. ukkasseNa ve chAvaTTisAgarovapANi sAdireyANi / 399. avadvidasaM kAmayaMtaraM kevaciraM kAlAdo hodi 1400 jahaNeNeyasamao / 401. ukkasseNa anaMtakAlamasaMkhejjA poggalapariyaTTA / 402 avattavvasaMkAmayaMtaraM keva ciraM kAlAdo hodi 1403. jahaNNeNa aMtomuhuttaM / 404. ukkasseNa ubaDDUpoggalapariyaDa' | 405. vArasakasAya- purisaveda-bhaya-durgaMchANaM bhujagArappayarasaM kAmayaM taraM kevaciraM kAlAdo hodi ? 406. jahaNeNa eyasamao / 407, ukkasseNa palidovamassa asaMkhejjadibhAgo' / 3 408. avadvidasaM kAmayaM taraM kevaciraM kAlAdo hodi : 409. jahaNeNa eyasamao / 410. ukkasseNa anaMtakAlamasaMkhejjA poggalapariyaTTA / 411. Navari purisa - vedassa uvaDapoggalapariyaGkaM / 412. sambesimavattavya kAmayaM taraM kevaciraM kAlAdo samAdhAna - jaghanya antarakAla eka samaya aura utkRSTa antarakAla kucha adhika do vAra chayAsaTha sAgaropama hai / / 397 - 398 // zaMkA-uktakapAyo ke avasthita - saMkrAmakakA antarakAla kitanA hai ? || 399 // samAdhAna-jaghanya antarakAla eka samaya aura utkRSTa antarakAla asaMkhyAta pudgalaparivartana pramANa antarakAla hai / / 400-401 / / zaMkA-ukta kaSAyoke avaktavyasaMkrAmakakA antarakAla kitanA hai ? ||402 / / samAdhAna-jaghanya antarakAla antamuhUrta aura utkRSTa antarakAla upArdhapudgalaparivartana hai / / 403- 404 // zaMkA- apratyAkhyAnAvaraNAdi vAraha kaSAya, puruSaveda bhaya aura jugupsAke bhujAkAra aura alpatara saMkrAmakokA antarakAla kitanA hai ? || 405 || samAdhAna - jaghanya antarakAla eka samaya aura utkRSTa antarakAla palyopamake asaMkhyAta bhAgapramANa hai / / 406-407 / / zaMkA-ukta karmoMke avasthita saMkrAmakokA antarakAla kitanA hai ? ||408 // samAdhAna- jadhanya antarakAla eka samaya aura utkRSTa antarakAla asaMkhyAta pudgala - parivartana- pramita anantakAla | kevala puruSavedakA utkRSTa antarakAla upArdha pudgalaparivartana hai / / 409-411 / / zaMkA-upayukta sarva karmoMke avaktavyasaMkrAmakokA antarakAla kitanA hai ? // 412 // 1 kudo; eyavAramavaTThadasakameNa pariNadasta puNo tadasaMbhaveNAsakheja yoggala pariyamettakAlamukkaspeNAvaThANabhuvagamAdo | asakhejaloga mettamukkassatarabhavaTThidapadassa paruvida muccAraNAkAreNa / kathamedeNa suttareNa tassAvirohotti ? Na, uvaesatarAvalavaNeNAvirohasamatyaNAdo | jayagha0 2 bhujagArappayarANamaNNoSNu kassa kA leNAvaTriTThadakAlasahideNataridANamukatsatarasya tapyamANattovalabhAdo / jayadha 3 kudo, sammAiTriTThammi ceva tadavaTThidasakamatsa sabhavaNiyamAdo | jayadha0
Page #544
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sutta [5 saMkrama-arthAdhikAra hodi ? 413. jahaNNeNa aMtomuhuttaM / 414. ukkasseNa ubaDDapoggalapariyaTTa / 415. isthivedassa bhujagArasaMkAmayaMtaraM kevaciraM kAlAdo hodi 1 416. jahaNNeNa eyasamao / 417. ukkasseNa vechAvahisAgarovamANi saMkhejjavassabbhahiyANi / 418. appayarasaMkAmayaMtaraM kevaciraM kAlAdo hodi ? 419. jahaNNeNeyasamao / 420. ukkasseNa aMtomu huttaM / 421. avattavyasaMkAmayaMtaraM kevaciraM kAlAdo hodi ? 422. jahaNNeNa aMtomuhuttaM / 423. ukkasseNa uvddddpogglpriytttt|| 424. Nava'sayavedabhujagArasaMkAmayaMtaraM kevaciraM kAlAdo hodi 1 425. jahaNNeNa eyasamao / 426. ukasseNa ve chAvahisAgarovamANi tiNNi palidovamANi sAdireyANi / 427. appayarasaMkAmayaMtaraM kevaciraM kAlAdo hodi ? 428. jahaNNeNa eyasamao / 429. ukkasseNa aMtomuhuttaM / 430. avattavyasaMkAmayaMtara kevacira kAlAdo hodi ? 431. jahaNNeNa aMtomuhuttaM / 432. ukkasseNa uvddddpogglpriy| samAdhAna-jaghanya antarakAla antamuhUrta aura utkRSTa antarakAla upArdhapudgalaparivartana hai // 413-414 / / zaMkA-strIvedake bhujAkAra-saMkrAmakakA antarakAla kitanA hai ? // 415 // samAdhAna-jaghanya antarakAla eka samaya aura utkRSTa antarakAla saMkhyAta varSase adhika do vAra chayAsaTha sAgaropama hai / / 416-417 / / zaMkA-strIvedake alpatara-saMkrAmakakA antarakAla kitanA hai ? // 418 // samAdhAna-jaghanya antarakAla eka samaya aura utkRSTa antarakAla antarmuhUrta hai // 419-420 // zaMkA-strIvedake avaktavya-saMkrAmakakA antarakAla kitanA hai ? // 421 // samAdhAna-jaghanya antarakAla antarmuhUrta aura utkRSTa antarakAla upArdhapudgalaparivartana hai / / 422-423 / / kA-napuMsakavedake bhujAkAra-saMkrAmakakA antarakAla kitanA hai ? / / 424 / / samAdhAna-jaghanya antarakAla eka samaya aura utkRSTa antarakAla tIna palyopama se adhika do vAra chayAsaTha sAgaropama hai / / 425.426 / / zaMkA-napuMsakavedake alpatara-saMkrAmakakA antarakAla kitanA hai ? // 427 // samAdhAna-jaghanya antarakAla eka samaya aura utkRSTa antarakAla antarmuhUrta hai // 428-429 // zaMkA-napuMsakavedake avaktavya-saMkrAmakakA antarakAla kitanA hai ? // 430 // samAdhAna-jaghanya antarakAla antarmuhUrta aura utkRSTa antarakAla upArdhapudgalaparivartana hai ? // 431-432 // 1 sayovasAmaNApaDivADhajapaNanaratsa tappayattovalabhAdo / jayadha0 2 kudo; tadappayarasakamukatsakAlassa payadatarattaNa vivakkhiyattAdo / jayadha0 3 kudo sagava dhagadghAmettabhujagArakAlAvalavaNeNa payadatarasamatthaNAdo / jayadha0
Page #545
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 58 ] pradezasaMkrama-bhujAkAra - antara- nirUpaNa 437 433. hassa-rai- arai- sogANaM bhujagAra- appayara saMkAmayaM taraM kevacira kAlAdo hodi 1 434. jahaNeNa eyasamao / 435. ukkasseNa aMtomuhuttaM / 436. kathaM tAva hassa - radi- aradi- sogANameya samayamaMtara 1437. hasta-radibhujagAra saMkAmayaMtara jaha icchasi, aradi-sogANamevasamayaM baMdhAvedavvo / 438. jar3a appayarasaM kAmayaM taramicchasi, hassa-radIo eyasamayaM baMdhAveyanvAo / 439 avattavvasaMkAmayaMtaraM kevattira kAlAdo zaMkA-hAsya, rati, arati aura zokake bhujAkAra aura alpatara saMkrAmakokA antarakAla kitanA hai ? ||433 // samAdhAna-jaghanya antarakAla eka samaya aura utkRSTa antarakAla antarmuhUrta hai / / / 434-435 / / zaMkA- hAsya- rati aura arati zokake bhujAkAra aura alpatarasaMkrAmakokA jaghanya antara eka samaya kaise saMbhava hai ? ||436 // samAdhAna- yadi hAsya aura ratike bhujAkArasaMkrAmakakA jaghanya antara jAnanA cAhate ho, to arati aura zokakA eka samaya pramita bandha karAnA cAhie | aura yadi alpatarasaMkrAmakakA antara jAnanA cAhate ho, to hAsya aura ratikA eka samaya-pramita bandha karAnA cAhie ||437-438 // 1 vizeSArtha- koI jIva hAsya ratikA bandha kara rahA thA, usane eka samaya ke lie arati zokakA bandha kiyA aura tadanantara samayameM hI hAsya ratikA vandha karane lagA / isa prakAra hAsya ratikA baMdha kara aura bandhAvalI ke vyatIta honepara bandhake anusAra saMkramaNa karanevAle jIvake eka samaya pramita bhujAkArasaMkramaNakA antara siddha ho jAtA hai / alpatarasaMkramaNakA antara isa prakAra nikalatA hai ki koI jIva arati zokakA bandha kara rahA thA, usane eka samaya ke lie hAsya ratikA bandha kiyA aura tadanantara samayame hI punaH aratizokakA bandha karane lagA / isa prakAra ukta prakRtiyoko bA~dhakara aura bandhAvalIke vyatIta honepara usakA saMkramaNa kiyA, taba eka samayapramita jaghanya antara siddha ho jAtA hai / isI prakAra arati aura zokake bhujAkAra aura alpatarasaMkrAmakakA jaghanya antara nikAlanA cahie | zaMkA- hAsya, rati, arati aura zokake avaktavyasaMkrAmakakA antarakAla kitanA hai ? // 439 // 1 ta jahA - hassa-radIo badhamANo eyasamayamara i-sogabadhago jAdo / tado puNo vi tadaNaMtarasamae issa radINa badhago jAdo | eva vadhidUNa badhAvaliyavadikame badhANusAreNa sakAmemANayasta ladUdhameyasamayamettabhujagArasakAmayatara / jayadha0 2 edassa dirisaNa - eyo aradisogabadhago eyasamaya hassa-radivadhago jAdo / tadaNatarasamae puNo vi pariNAmapaccaeNAradisogANa badho pAradgho / eva badhiUNa baghAvaliyAdikamedeNeva kameNa sakAmemANayatsa ladghameyasamayametta payadajahaNNa tara / edeNeva nidarisaNeNAradi-sogANa pi bhujagArappayarasakAmatara meyasamayamatta issaraivivanAseNa jojeyavvaM / jayagha0
Page #546
--------------------------------------------------------------------------
________________ [ 5 saMkrama-arthAdhikAra 438 kasAya pAhuDa sunta hodi ? 440. jahaNeNa aMtomuhutaM' / 441. ukasseNa uvaDapoggala pariyaGkaM / 442. gadIsu ca sAheyavvaM / 3 443 e die sammatta sammAmicchattANaM Natthi kiMci viaMtara / 444. solasakasAya- bhaya durguchANaM bhujagAra - appayarasaM kAmayaMtaraM kevaciraM kAlAdo hodi ? 445. jahaNeNa eyasamao 446. ukkasseNa palidovamassa asaMkhejjadibhAgo / 447. avadvidasaM kAmayaM tara kevacira kAlAdo hodi 9 448. jahaNeNa eyasamao / 449. ukkasseNa anaMtakAlamasaMkhejjA poggalapariyaTTA / 450 sesANaM sattaNokasAyANaM bhujagAraappayarasaM kAmayaM tara kevacira kAlAdo hodi 9 451. jahaNeNa eyasamao / 452. ukkasseNa aMtomuhuttaM / samAdhAna-jaghanya antarakAla eka samaya aura utkRSTa antarakAla upArdha pudgalaparivartana hai // 440-441 // cUrNisU0 - isIprakAra oke anusAra cAro gatiyo me bhujAkArAdi saMkrAmako kA antara siddha karanA cAhie ||442 // cUrNisU0- ( indriyamArgaNAkI apekSA ) ekendriyome samyaktvaprakRti aura sabhya - gmithyAtva ke bhujAkArAdi saMkrAmakokA kucha bhI antara nahI hai ||443 || zaMkA - solaha kapAya, bhaya aura jugupsA ke bhujAkAra aura alpatara saMkrAmakokA antarakAla kitanA hai ? // 444 // samAdhAna - jaghanya antarakAla eka samaya aura utkRSTa antarakAla palyopamake asaMkhyAtaveM bhAgapramANa hai ||445-446 // zaMkA-ukta karmoMke avasthitasaMkrAmakokA antarakAla kitanA hai ? ||447 // samAdhAna - jaghanya antarakAla eka samaya aura utkRSTa antarakAla asaMkhyAta pudgalaparivartanapramita anantakAla hai // 448- 449 // zaMkA- zepa sAta nokaSAyoke bhujAkAra aura alpatara saMkrAmakokA antara kitanA hai ? // 450 // samAdhAna-jaghanya antarakAla eka samaya aura utkRSTa antarakAla antarmuhUrta - pramANa hai / / 451-452 // 1 kudo; savvovasAmaNApaDivAda jahaNNa tarassa tappamANovalabhAdo / jayadha0 2 kudo; tattha sabhavatANa pi bhujagArappadarapadANaM laddhatarakaraNovAyAbhAvAdo | jayagha 3 kudo; bhujagArappayarakA lANamukkastreNa palidovamAsakhejabhAgapamANANa jonhudarapakkhANa va parivattamaNAmaNNoSNetaradANamei diesu sabhave vizehAbhAvAdo / jayadha0 4 pariyatamANabaMdhapayaDIsu bhujagArappayarakAlassa atomuhuttapamANassa aSNoSNatarabhAveNa samuvalaate visavAdANuvalabhAdo / jayagha0
Page #547
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 58 ] pradezasaMkrama-bhujAkAra-bhaMga vinaya-nirUpaNa 439 453 . NANAjIvehi bhaMgavicayo / 454. aTThapadaM kAvyaM / 455. jA jesu paDI atthi tesu padaM / 456 savvajIvA micchattassa siyA appayara saMkAmayA ca kAmayA ca / 457. siyA ede ca, bhajagAra saMkAmao ca, avadvidasaMkAmao ca, attavvasaMkAmao ca / 458 evaM sattAvIsa bhaMgA / 459. sammattassa siyA appa - yarasaMkAmayA ca asaMkAmayA ca NiyamA / 460 sesasaMkAmayA bhajiyavvA / 461. sammAmicchattassa appayarasaMkAmayA niyamoM / 462. sesasaMkAmayA bhajiyA / 463. sANaM kammANaM avattavvasaMkAmagA ca asaMkAmagA ca bhajivvA~ / 464. sesA niyama / cUrNisU0 0 - aba nAnAjIvokI apekSA bhaMgavicaya kahate hai / usake arthapadakA nirUpaNa karanA cAhie / jina jIvome jo karma - prakRti vidyamAna hai, uname hI prakRta arthAt prayojana hai / mithyAtvakI sattAvAle sarva jIva kadAcit mithyAtva ke alpatarasaMkrAmaka hai, aura kadAcit asaMkAmaka hai / kadAcit mithyAtva ke aneka alpatarasaMkrAmaka aura eka bhujAkArasaMkrAmaka pAyA jAtA hai / (1) kadAcit mithyAtva ke aneka alpatarasaMkrAmaka aura eka avasthitasaMkrAmaka pAyA jAtA hai / (2) kadAcit mithyAtva ke aneka alpatarasaMkrAmaka aura eka avaktavyasaMkrAmaka pAyA jAtA hai / ( 3 ) isa prakAra aneka alpatarasaMkrAmako ke sAtha bhujAkArAdi aneka saMkrAmaka bhI pAye jAte hai / isI prakAra dvisaMyogAdikI apekSA sattAIsa bhaMga hote haiM // / 453 - 458 // cUrNisU0 - samyaktvaprakRti ke kadAcit aneka jIva alpatarasaMkrAmaka hai aura kadAcit niyamase asaMkrAmaka bhI haiM / zeSa saMkrAmaka bhajitavya hai / samyagmithyAtva ke alpatarasaMkrAmaka niyamase pAye jAte haiN| zeSa saMkrAmaka bhajitavya haiM / zepa karmoMke avaktavya saMkrAmaka aura asaMkrAmaka bhajitavya haiM / zeSa arthAt bhujAkArasaMkrAmaka, alpatara1 kudo, ammehi avvavahArAdo / jayadha0 2 kudo, micchattappayarasa kAmayavedayasammAiTThINa tadasakAmayamicchAiTThINa ca savvakAlamavaTThANa - niyamadasaNAdo | jayadha 0 3 ta jahA - siyA ede ca bhujagArasakAmago ca 1; kadAimappayarasakA maehi saha mujagArapajAyapariNadeyajIvasabhavovalabhAdo / siyA ede ca avadiTThadasakAmago ca; puvvillehi saha kamhi vi avaTThadapariNAmapariNadeyajIvasabhavAvirohAdo 2 / siyA ede ca avattavvasakAmago ca; kayAi dhuvapadeNa saha avanttavvasaMkamapanAeNa pariNadeyajIvasabhave vippaDhisehAbhAvAdo 3 / evameyavayaNeNa tiSNi bhagA NiddiTThA | ede ceva bahuvayaNasa badheNa vi jojeyavvA / evamede egasajogabhagA parUvidA | jayadha0 4 sammattassa appayarasa~kAmayA NAma uvvellamANamicchAdiTTiNo, asakAmayA ca vedagasammAiTThiNo savve ceva; tesimeva pAhaNNiyAdo / tesinubhae siM NiyamA asthittamedeNa sutteNa jANAvida / jai eva, ettha 'siyA' - saddo Na payottanvo tti NAsakaNija, uvarimabhayaNijabhagasajogAsajogavivakkhAe dhuvapadassa vikadAcikkabhAvasiddhIdo | jayadha0 5 kudo, ucvella mANamicchAidaThINa vedayasammAiThINa ca tadappayarasakAmayANa savvakAmuvalabhAdo | jayadha0 6 kuDho, tesiM dhuvabhAvittAdo / tado sattAvIsabhagANametyupapattI vaktavvA / jayadha0 7 kudo; tesiM savvakAlamatthittaNiyamANuvalabhAdo | jayadha0 8 ettha sesaggahaNeNa bhujagArappayarAva TriTThadasakAmayANa jahAsa bhava- gahaNa kAyavya | jayagha
Page #548
--------------------------------------------------------------------------
________________ 440 kasAya pAhuDa sutta 465. vari purisavedassAvaTThidasaMkAmayA bhajiyavvA' | 466. NANAjIcehi kAlo dANumANiya davvo / 467 NANAjIvehi aMtaraM / 468. micchattassa bhujagAra a -avattavvasaMkAmayANamaMtaraM kevaciraM kAlAdo hodi 1469. jahaNNeNa eyasamao / 470. ukkasseNa sattarAdidiyANi / 471. appayara saMkAmayANamaMtara kevacira' kAlAdo hodi 1472. Natthi aMtaraM / 473. avadvida saMkAmayANamaMtaraM kevaciraM kAlAdo hodi 1474. jaha NeNa eyasamao / 475. ukkasseNa asaMkhejjA logA / [ 5 saMkrama-arthAdhikAra saMkrAmaka aura avasthita saMkrAmaka niyamase pAye jAte hai / kevala puruSavedake avasthita - saMkrAmaka bhajitavya hai // 459-465 // cUrNisU0 - isa bhaMgavicayakI apekSA anumAna karake nAnA jIvoMkI apekSA bhujAphArAdi-saMkrAmakoke kAlako jAnanA cAhie || 466 // cUrNisu0 - aba nAnA jIvokI apekSA bhujAkArAdisaMkrAmako ke antarakAlako kahate haiM // 467 // zaMkA- mithyAtva ke bhujAkAra aura avaktavyasaMkrAmaka jIvokA antarakAla kitanA hai ? // 468 // samAdhAna - javanya antarakAla eka samaya aura utkRSTa antarakAla sAta rAtridivasa hai ? 469 - 470 // zaMkA- mithyAtva ke alpatarasaMkrAmakokA antarakAla kitanA hai ? || 471 // samAdhAna - mithyAtva ke alpatarasaMkrAmakokA antara kabhI nahI hotA ||472 || zaMkA- midhyAtvake avasthitasaMkrAmakokA antarakAla kitanA hai ? || 473 // samAdhAna - jaghanyakAla eka samaya aura utkRSTakAla asaMkhyAta lokapramANa hai // 474-475 // 1 kudo, simadhuvabhA vitteNa sammAiTThIsu kattha vi kadAimAvinbhAvadasaNAdo | jayadha0 2 bhujagArasakAmayANa tAva uccaDhe-eko vA do vA tiNNi vA evamukkasseNa palidovamassa asakhejadibhAgamettA vA micchAiTThI uvasamasammata paDivaniya guNasakamacarimasabhae vaTTamANA bhujagArakAmayA diTThA, NaTTho ca tadaNatarasamae tesi pavAho / evameyasamayamataridapavAhANaM puNo vi NANAjIvANusadhANeNANaMtarasamae samubbhavo diTThI / viNaTThataraM hoi / evamavattavvasakAmayANa pi vattavva / Navari sammata parivaNNapadamasamae AdI kAyavvA / jayadha0 3 kudo; sammattaggAhayANamukkastarasta tappamANattovaesAdo | jayadha0 4 kudo; eyavAramavaTThidapariNAmeNa pariNaTaNANAjIvANamettiyametta kassatareNa puNo avaTThidasakamahedu pariNAma visesapa DilaMbhAdo | jayadha0 chatAmrapatravAlI pratimeM 'avattava' ke sthAnapara 'appayara' pATha mudrita hai / ( dekho pR0 1277 ) para vaha azuddha hai, kyoMki 'alpatara sakrAmakake' kAlakA nirUpaNa Age ke sUtra naM0 471 meM kiyA gayA hai /
Page #549
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 58] pradezasaMkrama-bhujAkAra-antara-nirUpaNa 441 476. sammattassa bhujagArasaMkAmayANamaMtaraM kevaciraM kAlAdo hodi ? 477. jahaNNeNa eyasamao / 478. ukkasseNa cauvIsamahoratte sAdireye / 479. appayarasaMkAmayANaM Natthi aMtaraM / 480. avattavyasaMkAmayaMtaraM kevaciraM kAlAdo hodi 1481. jahaNNeNa eyasamao / 482. ukkasseNa satta rAdidiyANi / 483. sammAmicchattassa bhujagAra-avattavyasaMkAmayaMtaraM kevaciraM kAlAdo hodi / 484. jahaNNeNa eyasamao" / 485. ukkasseNa satta rAdidiyANi / 486. Navari avattavyasaMkAmayANamukkasseNa cauvIsamahoratte sAdireye / 487. appayarasaMkAmayANaM Natthi aMtara / zaMkA-samyaktvaprakRtike bhujAkArasaMkrAmakokA antarakAla kitanA hai ? // 476 // samAdhAna-jaghanya antarakAla eka samaya aura utkRSTa antarakAla kucha adhika caubIsa ahorAtra hai // 477-478 // cUrNisU-samyaktvaprakRtike alpatarasaMkrAmakokA antara nahI hotA hai // 479 // zaMkA-samyaktvaprakRtike avaktavyasaMkrAmakoMkA antarakAla kitanA haiM ? // 480 // samAdhAna-samyaktvaprakRtike avaktavyasaMkrAmakokA jaghanya antarakAla eka samaya aura utkRSTa antarakAla sAta rAtri-divasa hai // 481-482 // zaMkA-samyagmithyAtvake bhujAkAra aura avaktavya saMkrAmakokA antarakAla kitanA hai ? // 483 // ___ samAdhAna-jaghanya antarakAla eka samaya aura utkRSTa antarakAla sAta rAtridivasa hai| kevala avaktavyasaMkrAmakokA utkRSTa antarakAla kucha adhika caubIsa ahorAtra hai // 484-486 // cUrNisU0-samyagmithyAtvake alpatara-saMkrAmakokA antara nahI hotA hai| nAnA 1 kudo; uvvellaNApavesayANamukkassataratsa tappamANattovaesAdo / jayadha0 2'kudo, sammattappayarasakAmayANamubvellaNApariNadamicchAiTThINamavocchiNNakameNa savvaddhamavaThThANaNiyamAdo / jayadha0 3 sammattAdo micchatta paDivajamANaNANAjIvANameyasamayamettajahaNNa siddhIe visvaadaabhaavaado| 4 kudo; sammattuppattipaDibhAgeNeva tatto micchattaM gacchamANajIvANamukkassatarasabhava paDi virohaamaavaado| jayadha0 "5 kudo; payadabhujagArAvattavvasakAmayaNANAjIvANameyasamayamataridANa puNo NANAjIvANusaMdhANeNa tadaNa tarasamae tahAbhAvapariNAmAvirohAdo / jayadha0 6 kudo; sammattuppAdayANamukkassatarassa vi tavbhAvasiddhIe paDiyadhAbhAvAdo / jayadha0 7 NedamukkassaMtaravihANa ghaDatayamuvasamasammattaggAhINa sattarAdidiyamettukatsataraNiyamo; tattha visaMvAdANuvalabhAdo / kiMtu NIsatakammiyamicchAiTThINamuvasamasammatta geNhamANANamedamukkassataramiha sutta vivakkhiyaM sasatakammiyANamuvasamasammattaggahaNe avattavvasakamasabhavANuvalabhAdo / jayadha0 8 kudoH sammAmicchattappayarasakAmayavedayasammAiTThINamunbellamANamicchAiTThINa ca pavAhavocchedeNa viNA savvaddhamavaThANaNiyamAdo | jayadha0 56 jayadha0
Page #550
--------------------------------------------------------------------------
________________ 442 kasAya pAhuDa sutta [5 saMkrama-arthAdhikAra 488. aNaMtANubaMdhINaM bhujagAra-appadara-avavidasaMkAmayaMtaraM Natthi / 489. avattavyasaMkAmayANamaMtaraM kevaciraM kAlAdo hodi 1490. jahaNaNeNa eysmo| 491. ukasseNa caudIsamahoratte sAdirege / 492. evaM sesANaM kammANaM / 493. Navari avattavyasaMkAmayANamukkasseNa vAsapudhattaM / 494. purisavedassa avahidasaMkAmayaMtaraM jahaNNeNa eyasayao / 495. ukkasseNa asaMkhejA logaa| 496. appAbahuaM / 497. savvatthovA micchattassa avaTTidasaMjhAmayA~ / 498 avattavyasaMkAmayA asaMkhejjaguNA / 499. bhujagArasaMkAmayA asaMkhejjaguNA / 500. appayarasaMkAmayA asaMkhejjaguNA / jIvokI apekSA anantAnubandhI kaSAyoMke bhujAkAra, alpatara aura avasthitasaMkrAmakokA kabhI antara nahI hotA hai // 487-488 // zaMkA-nAnA jIvoMkI apekSA anantAnuvandhI kapAyoke avaktavyasaMkrAmakokA antarakAla kitanA hai ? // 489 // samAdhAna-jaghanya antarakAla eka samaya aura utkRSTa antarakAla sAtireka caubIsa ahorAtra hai // 490-491 / / cUrNisa0--isIprakAra zeSa karmoM ke bhujAkArAdi saMkrAmakokA antara jAnanA cAhie / kevala zeSa karmoMke avaktavyasaMkrAmakokA utkRSTa antara varSapRthaktva hai / purupavedake avasthitasaMkrAmakokA jaghanya antarakAla eka samaya aura utkRSTa antarakAla asaMkhyAta lokapramANa hai / / 492-495 // cUrNisa0-aba bhujAkArAdi saMkrAmakokA alpabahutva kahara hai--mithyAtvake avasthitasaMkrAmaka sabase kama hote hai / avasthitasaMkrAmakose avaktavyasaMkrAmaka asaMkhyAtaguNita hote haiN| avaktavyasaMkrAmakose bhujAkArasaMkrAmaka asaMkhyAtaguNita hote hai| bhujAkArasaMkrAmakose alpatarasaMkrAmaka asaMkhyAtaguNita hote haiM // 496-500 // 1 visaMjoyaNAdo sajujatamicchAiTThINa jahaNNataratsa tappamANattAdo / jayadha0 2 aNatANubaMdhivisajojayANa va tassanojayANa pi ukkassatarassa tappamANattasiddhIe virohaabhaavaado| 3 kiM kAraNa; savvovasAmaNapaDivAdukkassatarassa tappamANattovalabhaNAdo / jayadha 4 kudo, egavAra purisavedAvaTTidasakameNa pariNadaNANAjINANa suThu bahua kAlamataridANamasakhejalogamettakAle volINe NiyamA tavbhAvasabhavovaesAdo / jayadha0 5 micchattassAvaTThidasakAmayA NAma puvvappaNNeNa sammattaNa micchattAdo sammattavipaDivaNNapaDhamA valiyamicchattavaTTamANA ukkasseNa sakhejasamayasacidA te savvatthovA, uvari bhaNissamANAsesapadehito thova yarA tti vutta hoi / jayadha0 / 6 katha sakhejasamayasa cayAdo pubillAdo eyasamayasacido avattavasakAmayarAsI asakhejaguNo hAI tti NehAsaNija, kudo, sammatta paDivajamANajIvAgamasakhejadibhAgatsevAvaTTidabhAveNa pariNAmanbhuvagamATo / kudo evamavadipariNAmasta sucha dullahattATo / jayadha0 7 kiM kAraNa; aMtomuhuttamettakAlasacidattAdo / jayadha0 8 kudo chAvaThisAgarovamamettavedayasammattakAlabhatarasacayAvalavaNATo / jayadha jayadha
Page #551
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 58] pradezasaMkrama-bhujAkAra-alpavahutva-nirUpaNa 443 501. sammatta-sammAmicchatANaM savvatthovA avatantrasaMkAmayA' / 502. bhujagArasaMkAmayA asaMkhejjaguNA / 503. appayarasaMkAmayA asNkhejjgunnaa| 504. solasakasAya-bhaya-duguMchANaM savvatthovA avattavyasaMkAmayA~ / 505. avaTTidasaMkAmayA aNaMtaguNA / 506. appayarasaMkAmayA asaMkhejjaguNA / 507. bhujagArasaMkAmayA saMkhejjaguNA / 508. itthiveda-hassa-radINaM savvatthovA avattavyasaMkAmayA / 509, bhujagArasaMkAyayA aNaMtaguNA' / 510. appayarasaMkAmayA sNkhejjgunnaa| ___511. purisavedassa savvatthovA avattavyasaMjhAmayA / 512. avahidasaMkAmayA - cUrNisU0-samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtvake avaktavyasaMkrAmaka savase kama hote haiN| avaktavyasaMkrAmakose bhujAkArasaMkrAmaka asaMkhyAtaguNita hote hai / bhujAkArasaMkrAmakose alpatarasaMkrAmaka asaMkhyAtaguNita hote hai // 501-503 // cUrNisU0-solaha kaSAya, bhaya aura jugupsAke avaktavyasaMkrAmaka sabase kama hote haiN| avaktavyasaMkrAmakose avasthitasaMkrAmaka anantaguNita hote haiN| avasthitasaMkrAmakose alpatarasaMkrAmaka asaMkhyAtaguNita hote haiN| alpatarasaMkrAmakose bhujAkArasaMkrAmaka saMkhyAtaguNita hote hai // 504-507 // cUrNisU0-strIveda, hAsya aura ratike avaktavyasaMkrAmaka sabase kama haiM / avaktavyasaMkrAmakose bhujAkArasaMkrAmaka anantaguNita haiN| bhujAkArasaMkrAmakose alpatarasaMkrAmaka saMkhyAtaguNita hote hai / / 508-510 // cUrNisa0-puruSavedake avaktavyasaMkrAmaka sabase kama hai| avaktavyasaMkrAmakose 1 kudo, eyasamayasacayAvalabaNAdo / jayadha0 2 kudo, atomuhuttasacidattAdo / jayadha0 3 kudo; sammAmicchattassa unbellamANamicchAiTThIhi saha chAvaTThisAgarovamakAlabhatarasacidavedayasammAiTThirAsissa sammattassa vi palidovamAsakhejabhAgamettubellaNakAlabhatarasakalidarAsissa gaNahAdo / jayadha0 4 kudo; aNatANubadhINaM visajoyaNApuvvasajoge vaTTamANANameyasamayasacida palidovamassa asakhenadibhAgamettajIvANa semANa ca savvovasAmaNApaDivAdapaDhamasamae payamANasakhejovasAmayajIvANa ghnnaado| jayadha 5 kudo, sakhejasamayasacidei diyarAsissa pahANIbhAveNetya vivakkhiyattAdo / jayadha0 6 ki kAraNa, palidovamAsakhejabhAgamettappayarakAlasacayAvala baNAdo / jayadha0 7 kudo, dhuvaba vINamappayarakAlAdo bhujagArakAlatsa sakhejaguNattovaesAdo / jayava0 8 sakhejoSasAmayajIvavisayattaNa payadAvattavasakAmayANa thovabhAvasiddhIe avirohaado| jayadha0 9 kudo, atomuhuttamettasagakAlasacideidiyarAsissa gahaNAdo / jayadha0 10 kudo, sagavadhakAlAdo sakhejaguNapaDivakkhavadhagaddhAe sacidarAsissa ghnnaado| jayadha0
Page #552
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sutta [ 5 saMkrama-arthAdhikAra asaMkhejjaguNA' / 513. bhujagAra saMkAmayA anaMtaguNA / 514. appayarasaMkAmayA saMkhejjaguNA / 515. buMsayaveda - araha-sogANaM savvatthovA avattavyasaMkAmayA / 516. appayarasaMkAmayA anaMtaguNA / 517. bhujagArasaMkAmayA saMkhejjaguNa / 444 bhujagAro samatto / 518. to padaNikkhevo / 519 tattha imANi tiNNi aNiyogaddArANi / 520. taM jahA - parUvaNA sAmittamappA bahugaM ca / 521. parUvaNA / 522. savvAsi paDI mukassiyA vaDDI hANI avaTThANaM ca asthi / 523. evaM jahaNNayassa vi NedavvaM / 524. Navari sammatta sammAmicchatta itthi - NavuMsayaveda-hassa - rai- araha - sogANamavadvANaM Natthi / avasthitasaMkrAmaka asaMkhyAtaguNita haiM / avasthita saMkrAmako se bhujAkArasaMkrAmaka anantaguNita hai / bhujAkArasaMkrAmako se alpatarasaMkrAmaka saMkhyAtaguNita haiM // 511-514 // cUrNi sU0 - napuMsakaveda, arati aura zokake avaktavya saMkrAmaka sabase kama hai / avaktavyasaMkrAmakoMse alpatarasaMkrAmaka anantaguNita hai / alpatarasaMkrAmako se bhujAkAra - saMkrAmaka saMkhyAtaguNita hote hai // 515-517 // isa prakAra bhujAkAra anuyogadvAra samApta huA / cUrNi sU ( 0 - aba isase Age padanikSepa kahate hai / usame ye tIna anuyogadvAra hote haiN| ve isa prakAra haiM- prarUpaNA, svAmitva aura alpabahutva / inameM se pahale prarUpaNA kahate hai- sarvaprakRtiyoMkI utkRSTa vRddhi, hAni aura avasthAna hote hai / isIprakAra jaghanya ke bhI jAnanA cAhie / vizeSatA kevala yaha hai ki samyaktva prakRti, samyagmithyAtva, strIveda, napuMsakaveda, hAsya, rati, arati aura zokakA avasthAna nahIM hotA hai // 518-524 // 1 kudo; palidovamAsakhejabhAgamettasammAiTThijIvANaM purisavedAvaTThidasakamapajAeNa pariNadANamuvalabhAdo | jayadha0 2 sagabadhakAlabbhatarasacideha diyarA sissa gahaNAdo / jayadha0 3 paDivakkhava dhagaddhA guNagArassa tapyamANattovalabhAdo | jayadha0 4 sakhejovasAmayajIvavisayattAdo / jayadha0 5 kiM kAraNa; aMtomuhuttamettapaDivakkhava dhagaddhAsacidei diyarA sissa samavalaMbaNAdo | jayadha * 6 kudo; edekhi kammANa paDivakkhavadhagaddhAdo sagavadhakAlassa sakhejaguNattovalabhAdo | jayadha0 7 ko padaNikkhevo NAma ? padANaM Nikkhevo padaNikkhevo, jahaSNuka savaDDhi hANi avaTTANapadArNa sAmittAdiNisamuheNa NicchayakaraNa padaNikkhevotti bhaNNade | jayadha0 8 kudo; savrvvesimeva kammANa jahANiddiTThavisae sabhyu kassa vaDDhi hANi avaTThANa saruveNa padesasaMkamapavRttIe bAhANuvalabhAdo | jayadha0 9 kudo, santrakAlamedesiM kammANamAgamaNijarANaM sarisattAbhAvAdo / jayadha0
Page #553
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 58 ] pradezasaMkrama-padanikSepa svAmitva-nirUpaNa 445 525. sAmittaM / 526. micchattassa ukassiyA vaDDI kassa 1527. guNidakammaM sissa micchattakvavayassa savvasaMkAmayassa' / 528. ukkassiyA hANI kassa ! 529. guNidakammaMsiyassa sammattamuppAdUNa guNasaMkameNa saMkAmidUNa paDhamasamayacijjJAdasaMkAmayassara / 530. ukassayamavadvANaM kassa 1531. guNidakammaMsio puvyuppaNNeNa sammatteNa micchattAdo sammattaM gado taM dusamayasammAiTTimAdi kADhUNa jAva AvaliyasammATThiti ettha aNNadaramhi samaye tappA ogga-ukasseNa vaDDi kADhUNa se kAle tattiyaM saMkAmayamANassa tassa ussayamavadvANaM / 0 - aba svAmitva kahate haiM // 525 // cUrNisU0 zaMkA- mithyAtvakI utkRSTa vRddhi kisake hotI hai ? // 526 // samAdhAna - jo guNitakarmAzika hai, mithyAtvakA kSapaNa kara rahA hai, vaha jaba mithyAtva kI carama phAliko sarvasaMkramaNase saMkrAnta karatA hai, taba usake midhyAtvakI utkRSTa vRddhi hotI hai // 527 // zaMkA- mithyAtvakI utkRSTa hAni kisake hotI hai ? // 528 // samAdhAna - jo guNitakarmAzika ( sAtavIM pRthvIkA nArakI ) samyaktvako utpanna karake guNasaMkramaNa se mithyAtvakA saMkramaNa karake vidhyAta saMkramaNa prAraMbha karatA hai, usake prathama samayameM mithyAtvakI utkRSTa hAni hotI hai // 529 // zaMkA-mithyAtvakA utkRSTa avasthAna kisake hotA hai ? // 530 // samAdhAna - jo guNita karmAMzika hai aura pUrvame jisane samyaktva utpanna kiyA hai, vaha mithyAtvase samyaktvako prApta huA, usa samyagdRSTi ke samyaktva utpanna karaneke dvitIya samayase lekara jaba taka vaha AvalI - praviSTa samyagdRSTi hai, taba taka isa antarAla ke kisI eka samayamai tatprAyogya utkRSTa vRddhi karake tadanantara kAlame utane hI dravyakA saMkramaNa karatA hai, TE ke mithyAtvakA utkRSTa avasthAna hotA hai // 531 // 1 jo guNidakammasiyo sattamA puDhavIe Neraiyo tatto uvvaNi sandhalahu samayAviroheNa maNuse suppajiya gavbhAdi-aThavastANi gamiya tado dasaNamohakkhavaNAe anbhuThido, tassa aNiyaTTiaddhAe sakhejesu bhAgeSu gadesu micchattacarimaphAliM savvasa kameNa sachuhamANayassa payadukkastasAmitta hoi, tattha kiMcUNadivaDDhaguNahANimettasamayapabaddhANamukkassava DhisarUveNa sakamadasaNAdo / jayadha0 2 jo guNidakammasio sattamA puDhavIe Neraiyo atomuhutteNa kammamukkassa kAhidi tti vivarIyabhAvamuvagatUNa sammattappA yaNAe vAvado, tassa savvukkasseNa guNasakameNa micchatta saMkAmemANayassa carimasamayaguNasamAdo paDhamasamayavijjhAdasakame padidassa payadukkassasAmitta hoi / tattha kiMcUNaca rimaguNasakamadavvassa hANisaruveNa sabhavadasaNAdo / jayadha0 3 ta jahA - tahA sammatta paDivaNNassa paDhamasabhae avattavvasakamo hoi / puNo vidiyasamae tappAoggukkassaeNa sakamapajjAeNa vaDidasta vaDhisakamo jAyade / eso ca vaDhisakamo samayapatraddhassA sakheja dibhaagmetto| evamedeNa tappA oggukkasyeNAsakhena dibhAgeNa vaDidUNa se kAle AgamaNinarANa sarisattavaseNa tattiya ceva sakAmemANayassa tassa ukasmayamavaTThANa hodi / eva tadiyAdisamAsu vi tappA oggukasseNa
Page #554
--------------------------------------------------------------------------
________________ 446 ___ kasAya pAhuDa sutta . [5 saMkrama-arthAdhikAra 532. sasmattassa ukkassiyA vaDDI kassa 1 533. ubellamANayassa carimasamae / 534. ukkassiyA hANI kassa ? 535. guNidakampraMsiyo sammattamuppAedaNa lahumicchattaM gao / tassa picchAiDissa paramasamae avattavyasaMkamo, vidiyasamae ukkassiyA hANI / 536. sammAmicchattassa ukkassiyA vaDDI kassa 1 537. guNidakammaMsiyassa savvasaMkAmayassa / 538. ukkassiyA hANI kassa ? 539. uppAdide sammatte sammAmicchattAdo sammatte jaM saMkAmedi taM padesaggamaMgulassAsaMkhejjabhAgapaDibhAgaM / 540. zaMkA-samyaktvaprakRtikI utkRSTa vRddhi kisake hotI hai ? // 532 // samAdhAna-samyaktvaprakRtikI udvelanA karanevAle jIvake carama sthitikhaMDake carama samayameM samyaktvaprakRtikI utkRSTa vRddhi hotI hai // 533 // zaMkA-samyaktvaprakRtikI utkRSTa hAni kisake hotI hai ? // 534 // samAdhAna-jo guNitakarmAzika jIva samyaktvako utpanna karake laghukAlase mithyAtvako prApta huaa| usa mithyAdRSTike prathama samayame avaktavyasaMkramaNa hotA hai aura dvitIya samayame usake samyaktvaprakRtikI utkRSTa hAni hotI hai // 535 // zaMkA-samyagmithyAtvakI utkRSTa vRddhi kisake hotI hai ? // 536 // samAdhAna-guNitakAMzika jIva java sarvasaMkramaNase samyagmithyAtvako saMkrAnta karatA hai, taba usake samyagmithyAtvakI utkRSTa vRddhi hotI hai // 537 // zaMkA-samyagmithyAtvakI utkRSTa hAni kisake hotI hai ? // 538 // samAdhAna-upazamasamyaktvake utpanna karanepara samyagmithyAtvase samyaktvaprakRtime jo dravya saMkramita karatA hai, vaha pradezAgra aMgulake asaMkhyAtave bhAgakA pratibhAgI hai| sakamapajAeNa vaDDhdUiNa tadaNatarasamae tattiya ceva sakAmemANayassa payadasAmittamaviruddha Nedavva jAva ducarimasamae tappAoggukassasa kamavuDDhIe vaDhi kAdUNa carimasamae ukkassAvaTThANapajAeNa pariNadAvaliyasammAiTThi tti / ettiyo cevukassAvaTThANasAmittavisayo / jayadha 1 guNidakammasiyalakkhaNeNAgatUNa sammattamuppAiya savvukkassiyAe pUraNAe sammattamAvUriya taTo micchattaM paDivajiya sambarahasseNuvvellaNakAleNuvvellamANayassa carimaTThidikhAyacarimasamae payadukkassasAmitta hoi / tattha kiMcUNasavvasakamaDhavvamettassa ukkssvddhisruuvennuvlddhiido| jayadha0 2 jo guNidakammasiyoatomuhutteNa kamma guNehidi tti vivarIya gatUNa sammattamuppAiya savvukkassiyAe pUraNAe sammattamAUriya tado savvalahu micchatta gado, tassa vidiyasamayamicchAiTThissa ukkassiyA sammatta padesasakamahANI hoi / kudo; tattha paDhamasamayaadhApavattasaMkramAdo avattavyasalavAdo vidiyasamae hIyamANasaMkamadavvassa uvarimAsesahANidavya pekkhiUNa bahuttovalabhAdo / jayadha0 3 uvasamasammatte samuppAdide micchattasmeva sammAmicchattassa vi guNasaMkamo asthiceva, uvasamasammattavidiyasamayappa haDi paDisamayamasakhejaguNAe seDhIe sammAmicchattAdo sammattasarUveNa sakamapavuttIe bAhANuvara lbhaado| kiMtu tahA saMkramamANasammAmicchattadavvassa paDibhAgo agulassAsakhejadibhAgo / jayadha0 * tAmrapatravAlI pratimeM 'carimasamae' isa padako TIkAkA aga banA diyA hai, jaba ki isa padakA TokAkArane svatatra vyAkhyA kI hai| (dekho pR0 1287 )
Page #555
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 58] pradezasaMkrama-padanikSepa-svAmitva-nirUpaNa 447 guNidakammaMsio sammattamuppAedUNa lahuceva picchattaM gado jahaNiyAe micchattaddhAe puNNAe sammattaM paDivaNNo / tassa paDhamasamayasammAidvissa ukkassiyA hANI / 541. aNaMtANubaMdhINamukkassiyA baDDI kassa ? 542. guNidakammaMsiyassa savvasaMkAmayassa' / 543 ukkassiyA hANI kassa ? 544. guNidakammaMsio tapyAogga-ukassayAdo adhApayattasaMkamAdo sammattaM paDivajjiUNa vijjhAdasaMkAmago jAdo / tassa pahamasamayasammAidvista ukkassiyA hANI / 545. ukassayamavahANaM kassa ? 546. jo adhApavattasaMkameNa tappAoggukkassaraNa vaDDidaNa abaDhido, tassa ukassayamavaTThANaM / 547 aDakasAyANa mukkassiyA vaDDI kaspta ? 548, guNida kammaMsiyassa savvasaMkAmayassa / 549. ukkassiyA hANI kassa ? 550. guNidakammaMsiyo paDhama( isalie usakI utkRSTa hAni nahI hotI hai / ) ataeva jo guNitakarmAzika jIva samyaktvako utpanna karake laghukAlase hI mithyAtvako prApta huA aura jaghanya mithyAtvakAlake pUrNa honepara samyaktvako prApta huA, usa prathamasamayavartI samyagdRSTike samyagmithyAtvakI utkRSTa hAni hotI hai // 539-540 // zaMkA-anantAnuvandhI kaSAyokI utkRSTa vRddhi kisake hotI hai ? // 54 1 // samAdhAna-guNitakarmAzika jIva anantAnubandhIkI visaMyojanA karate hue jaba sarvasaMkramaNake dvArA carama phAliko saMkrAnta karatA hai, taba usake anantAnuvandhI kapAyokI utkRSTa vRddhi hotI hai // 542 // zaMkA-anantAnubandhI kaSAyoMkI utkRSTa hAni kisake hotI hai ? // 543 // samAdhAna-guNitakarmAzika jIva tatprAyogya utkRSTa adhaHpravRttasaMkramaNase samyaktvako prApta karake vidhyAtasaMkramaNako prApta huaa| usa prathamasamayavartI samyagdRSTika anantAnubandhI kaSAyokI utkRSTa hAni hotI hai // 544 // zaMkA-anantAnubandhI kaSAyokA utkRSTa avasthAna kisake hotA hai ? // 545 / / samAdhAna-jo tatprAyogya utkRSTa adhaHpravRttasaMkramaNase vRddhiko prApta hokara avasthita hai, usake anantAnubandhI kaSAyokA utkRSTa avasthAna hotA hai // 546 / / zaMkA-ATha madhyama kaSAyokI utkRSTa vRddhi kisake hotI hai ? / / 547 / / samAdhAna-guNitakarmAzika jIva jaba cAritramohakI kSapaNAke samaya sarvasaMkramaNake dvArA ukta kapAyoke sarvadravyakA saMkramaNa karatA hai, taba usake ATho madhyama kapAyokI utkRSTa vRddhi hotI hai // 548 // zaMkA-ATho kaSAyokI utkRSTa hAni kisake hotI hai ? // 549 / / 1 guNidakammasiyalakkhaNeNAgatUNa savvalahu visajoyaNAe anmuTThidassa carimaphAlIe savvasa kameNa payadukkassasAmitta hoi, tattha kiMcUNakammaTTidisaMcayassa vaDhisarUveNa saMkatidasaNAdo / jayadha0 2 guNidakammasiyalakkhaNeNAgatUNa savvalahu khavaNAe anmuTThiya savvasakameNa pariNadammi payadakammANamukkassiyA vaDDhI hoi, tattha savasakameNa kiMcUNadivaDDhaguNahANimettasamayapabaddhANa payadavaDhisarUveNa sktidsnnaado| jayadha0
Page #556
--------------------------------------------------------------------------
________________ 448 kasAya pAhuDa jutta [5 saMkrama-arthAdhikAra dAe kasAyauvasAmaNaddhAe jAdhe duvihassa kohassa carimasamayasaMkAmago jaado| tado se kAle mado devo jaado| tassa paDama samayadevassa ukkassiyA hANI / 551. evaM duvihamANa-duvihamAyA duvihalohANaM / 552. Navari appappaNo carimasamayasaMkAmago hodUNa se kAle mado devo jAdo / tassa paDamasamayadevassa ukkassiyA hANI / 553. aTTaNhaM kasAyANamukkassayamavaTThANaM kassa ? 554. adhApavattasaMkameNa tappAoggaukkassaeNa vaDDipUNa se kAle avahidasaMkAmago jAdo / tassa ukassayamavaTThANaM / 555. kohasaMjalaNassa ukkassiyA vaDDI kassa 1556. jassa ukkassao sabasaMkamo tassa ukkassiyA vaDDhI / 557. tasseva se kAle ukkassiyA hANI / 558. Navari se kAle saMkamapAoggA samayapabaddhA jahaNNA kAyayA / 559. taM jahA / jesi se kAle AvaliyamettANaM samayapabaddhANaM padesaggaM saMkAmijjahidi te samayapabaddhA tappAoggajahaNNA / 560. edIe parUvaNAe savyasaMkama saMkuhidUNa jassa se kAle puvyaparUvido samAdhAna-guNitakarmAzika jIva prathama vAra kapAya-upazamanakAlame jisa samaya dono madhyama krodhoke dravyakA caramasamayavartI saMkrAmaka huA aura tadanantara samayame mara karake deva huA / usa prathamasamayavartI devake donoM krodhakaSAyoMkI utkRSTa hAni hotI hai / / 550 // cUrNisU0-isIprakAra dono madhyama mAna, dono mAyA aura donoM lobhakaSAyokI utkRSTa hAni jAnanA cAhie / vizeSatA kevala yaha hai ki mAna, mAyA aura lobhameMse apaneapane dravyakA caramasamayavartI saMkrAmaka hokara tadanantara samayame marA aura deva huaa| usa prathamasamayavartI devake vivakSita dvividha madhyama mAna, mAyA aura lobhakaSAyakI utkRSTa hAni hotI hai // 551-552 // zaMkA-ATho madhyama kaSAyokA utkRSTa avasthAna kisake hotA hai ? // 553 // samAdhAna-jo tatprAyogya utkRSTa adhaHpravRttasaMkramaNake dvArA vRddhiko prApta hokara tadanantarakAlame avasthita saMkrAmaka huaa| usake ATho madhyama kaSAyokA utkRSTa avasthAna hotA hai // 554 // zaMkA-saMjvalanakrodhakI utkRSTa vRddhi kisake hotI hai ? // 555 / / samAdhAna-jisa kSapakake saMjvalanakrodhakA utkRSTa sarvasaMkramaNa hotA hai, usake hI saMjvalanakrodhakI utkRSTa vRddhi hotI hai // 556 // __cUrNisU0-usa hI jIvake tadanantarakAlame saMjvalanakrodhakI utkRSTa hAni hotI hai / vizeSatA kevala yaha hai ki tadanantara samayameM usake saMkramaNake yogya jaghanya samayaprabaddha honA caahie| unakA spaSTIkaraNa isa prakAra hai-utkRSTa vRddhike anantara samayameM jina AvalImAtra navakabaddha samayaprabaddhoke pradezAgra saMkramita hoge, ve samayapravaddha apane baMdhakAlameM tatprAyogya jaghanya yogase baMdhe hue honA caahie| isa prarUpaNAke dvArA utkRSTa vRddhirUpa pradezAgra sarvasaMkramaNase saMkrAnta hokara jisake tadanantarakAlame pUrvaprarUpita ( AvalImAtra navakavaddha
Page #557
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 58] pradezasaMkrama-padanikSepa-svAmitva-nirUpaNa 449 saMkamo tassa ukkassiyA hANI kohasaMjalaNassa / 561. tasseva se kAle ukkassayamavahANaM / 562. jahA kohasaMjalaNassa tahA mANa-mAyAsaMjalaNa-purisavedANaM / 563. lohasaMjalaNassa ukkassiyA vaDDI kassa ? 564. guNidakammasieNa lahucattAri vAre kasAyA uvasAmidA / apacchime bhave do vAre kasAyovasAmeUNa khavaNAe abbhuTTido jAdhe carimasamae aMtaramakadaM tAdhe ukkassiyA vddddii'| 565. ukkassiyA hANI kassa ? 566. guNidakammaMsiyo tiNNi vAre kasAe uvasAmeUNa cautthIe uvasAmaNAe uvasAmemANo aMtare carimasamaya-akade se kAle mado devo jAdo / tassa samayAhiyAvaliya-uvavaNNassa-ukkassiyA haannii| 567. ukkssymvtttthaannmpcckkhaannaavrnnbhNgo| 568. bhaya-duguMchANamukkassiyA vaDDI kassa 1569. guNidakammaMsiyassa sabyajaghanya samayaprabaddhoMkA) saMkramaNa hogA, usake saMjvalanakrodhakI utkRSTa hAni hotI hai / usahI jIvake tadanantarakAlame utkRSTa avasthAna hotA hai / jisa prakArase saMjvalanakrodhake utkRSTa vRddhi, hAni aura avasthAnakI prarUpaNA kI gaI hai, usI prakArase saMjvalanamAna, saMjvalanamAyA aura puruSavedake utkRSTa vRddhi , hAni aura avasthAnakI prarUpaNA jAnanA cAhie // 557-562 // zaMkA-saMjvalanalobhakI utkRSTa vRddhi kisake hotI hai ? // 563 // samAdhAna-jisa guNitakarmAzika jIvane alpakAlame hI cAra vAra kaSAyokA upazamana kiyA hai, vaha antima bhavame do vAra kaSAyokA upazamana karake kSapaNAke lie abhyudyata huaa| usane jisa samaya carama samayame antarako nahIM kiyA hai, usa samaya usake saMjvalanalobhakI utkRSTa vRddhi hotI hai // 564 // zaMkA-saMjvalanalobhakI utkRSTa hAni kisake hotI hai ? // 565 // samAdhAna-jo guNitakAMzika jIva tIna cAra kapAyokA upazamana karake cauthI vAra upazAmanAme kapAyokA upazamana karatA huA carama samayame antarako na karake tadanantarakAlame marA aura deva huaa| usa utpanna hue devake eka samaya adhika AvalIke honepara saMjvalanalobhakI utkRSTa hAni hotI hai // 566 // cUrNisU0-saMjvalanalobhake utkRSTa avasthAnakA svAmitva apratyAkhyAnAvaraNakaSAyake avasthAnasvAmitvake samAna jAnanA cAhie // 567 // zaMkA-bhaya aura jugupsAkI utkRSTa vRddhi kisake hotI hai ? // 568 // samAdhAna-guNitakAMzika kSapaka jisa samaya ina dono prakRtiyoke dravyakA sarvasaMkramaNa karatA hai usa samaya usake bhaya aura jugupsAkI utkRSTa vRddhi hotI hai // 569 / / 1 kimaTThameso guNidakammaMsio cadukkhutto kasAyovasAmaNAe payaTTA vido ? avajjhamANapayaDIhito guNasa kameNa bahudavvasagahaNaThTha / jayadha0
Page #558
--------------------------------------------------------------------------
________________ 450 kasAya pAhuDa sutta [5 saMkrama-arthAdhikAra saMkAmayassa / 570. ukkassiyA hANI kassa ? 571. guNidakammaMsio paDamadAe kasAe uvasAmemANo bhaya-duguMchAsu carimasamayaaNuvasaMtAsu se kAle mado devo jAdo / tassa paDamasamayadevassa ukkassiyA hANI / 572.ukssymvtttthaannmpnyckkhaannaavrnnbhNgo| 573. evamitthi-NabuMsayaveda-hassa-raha-arai-sogANaM / 574. Navari avaTThANaM Natthi / 575. micchattassa jahaNiyA vaDDI kassa 1 576. jassa kammassa avadvidasaMkamo atthi, tassa asaMkhejalogapaDibhAgo vaDDI vA hANI vA avaTThANaM vA hoii| 577. jassa kammarasa avahidasaMkamo Natthi tassa vaDDI vA hANI vA asaMkhejA loga bhAgo Na labhaI / 578. esA parUvaNA aTThapadabhUdA jahaNiyAe vaDDIe vA hANIe vA avaTThANassa vA / 579. edAe parUvaNAe micchattassa jahaNiyA vaDDI hANI avahANaM vA kassa ? 580. jamhi tappAoggajahaNNageNa saMkameNa se kAle avaTThidasaMkamo saMbhavadi tamhi jahaNiyA baDDI vA hANI vA / se kAle jahaNNayamavaTThANaM / zaMkA-bhaya aura jugupsAkI utkRSTa hAni kisake hotI hai ? // 570 // samAdhAna-jo guNitakAMzika jIva prathama vAra kaSAyokA upazamana karatA huA bhaya aura jugupsAko carama samayame upazAnta na karake tadanantara kAlameM marA aura deva huA / usa prathamasamayavartI devake bhaya aura jugupsAkI utkRSTa hAni hotI hai / / 571 // cUrNisU0-bhaya aura jugupsAke utkRSTa avasthAnakA svAmitva apratyAkhyAnAvaraNake utkRSTa avasthAna-svAmitvake samAna jAnanA cAhie / isI prakAra strIveda, napuMsakaveda, hAsya, rati, arati aura zokakI utkRSTa vRddhi aura hAnikA svAmitva jAnanA cAhie / kevala ina karmoMkA avasthAna nahIM hotA hai / / 572-574 // zaMkA-mithyAtvakI jaghanya vRddhi kisake hotI hai ? jisa karmakA avasthita saMkramaNa hotA hai, usa karmakI asaMkhyAta lokakI pratibhAgI vRddhi, athavA hAni, athavA avasthAna hotA hai / jisa karmakA avasthita saMkramaNa nahIM hotA hai, usa karmakI vRddhi athavA hAni asaMkhyAta lokakI pratibhAgI nahIM prApta hotI hai / yaha prarUpaNA.jaghanya vRddhi, hAni athavA avasthAnakI arthapadabhUta hai| isa prarUpaNAse mithyAtvakI jaghanya vRddhi, hAni athavA avasthAna kisake hotA hai ? // 575-579 // samAdhAna-jahaoNpara tatprAyogya jaghanya saMkramaNase tadanantara samayame avasthita saMkramaNa saMbhava hai, vahaoNpara jaghanya vRddhi, athavA hAni hotI hai aura tadanantara kAlame jaghanya avasthAna hotA hai / / 580 // 1 guNidakammasiyalakkhaNeNAgatUNa khavagaseDhimAruhiya sambasakameNa pariNadammi savvukkassavaDhisabhava paDi virohaabhaavaado| jayagha0 2 kiM kAraNaM; avaTThANasakamapAoggapayaDIsu egegasatakammapakkhevuttarakameNa saMtakammaviyappANa payadajahaNNavaDhi hANi avaThThANaNibaMdhaNANamupyattIe virohAbhAvAdo / jayagha0 3 ki kAraNa; tattha taduvalabhakAraNasatakammaviyappANamaNuppattIdo / tado tatthAgamaNijjarAvata, palidovamassa asakhejadibhAga-paDibhAgeNa satakammatsa vaDDhI vA hANI vA hoi tti tadaNusAreNeva sakapaDa" bbA / jayagha0
Page #559
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 58] pradezasaMkrama-padanikSepa-svAmitva-nirUpaNa 451 581. sammattassa jahaNiyA hANI kassa ? 582. jo sammAiTThI* tappAoggajahaNNaeNa kammeNa sAgarovamavechAvaTThI ogAlidUNa micchattaM gdo| savya-mahaMtauvvellaNakAleNa ubellemANagassa tassa ducarimadvidikhaMDayassa carimasamae jahaNiyA haannii| 583. tasseva se kAle jahaNiyA vaDDI / 584. evaM sammAmicchattassa vi | 585. aNaMtANubaMdhINaM jahaNiyA vaDDI [ hANI avaThThANaM ca ] kassa ? 586. jahaNNageNa eI diyakammeNa visaMjoedUNa saMjoido / tado tAva gAlidA jAva tesiM galidasesANamadhApavattaNijjarA jahaNNeNa eiMdiyasamayapabaddheNa sarisI jAdA tti / kevaciraM puNa kAlaM gAlidassa aNaMtANubaMdhINamadhApavattaNijjarA jahaNNaeNa eiMdiyasamayapabaddheNa sarisI bhavadi ? tado palidovamassa asaMkhejjadibhAgakAlaM gAlidassa jahaNNeNa eiMdiyasamayapavaddheNa sarisI NijjarA bhavadi / jahaNeNa eidiyasamayavaddheNa sarisI NijjarA AvaliyAe samayuttarAe ettieNa kAleNa hohidi ti tado mado eiMdio zaMkA-samyaktvaprakRtikI jaghanya hAni kisake hotI hai ? // 581 / / samAdhAna-jo samyagdRSTi jIva tatprAyogya jaghanya karmake sAtha do vAra chayAsaTha sAgaropamakAla bitAkara mithyAtvako prApta huaa| vaha jaba sarva dIrgha udvelanakAlake dvArA samyaktvaprakRtikI udvelanA karatA huA dvicarama sthitikhaMDake carama samayame vartamAna hotA hai, tava usake samyaktvaprakRtikI jaghanya hAni hotI hai // 582 // cUrNisU0-usI jIvake tadanantara samayame samyaktvaprakRtikI jaghanya vRddhi hotI hai / isI prakAra samyagmithyAtvakI jaghanya vRddhi hAnikA svAmitva jAnanA cAhie // 583-584 // na zaMkAanantAnubandhI kapAyokI jaghanya vRddhi, hAni aura avasthAna kisake hotA hai ? // 585 // samAdhAna-jo jaghanya ekendriya-satkarmake sAtha paMcendriyome Akara aura vahA~ anantAnubandhI kaSAyokA visaMyojana karake antarmuhUrta ke pazcAt hI anantAnuvandhI kaSAyase saMyukta huA / tadanantara ekendriyome utpanna hokara usane anantAnuvandhIko taba taka galAyA, java taka ki anantAnuvandhIke galita-zeSa samayapravaddhokI adhaHpravRttanirjarA jaghanya ephendriya-samayapravaddhake sadRza nahIM ho jAtI hai| zaMkA-kitane kAlataka galAnepara anantAnuvandhI kaSAyokI adhaHpravRttanirjarA jaghanya ekendriya-samayaprabaddhake sadRza hotI hai / samAdhAna-ekendriyome tatprAyogya palyopamake asaMkhyAtaveM bhAga-pramita kAla taka galAnevAle jIvake jaghanya ekendriya-samayaprabaddhake sadRza nirjarA hotI hai / cUrNisU0-jaba jaghanya ekendriya-samayapravaddhake sadRza nirjarA eka samaya-adhika AvalI-pramita kAlase hogI arthAt honevAlI thI ki taba vaha marA aura jaghanyayogI eke tAmrapatravAlI pratime 'sammAiTThI ke sthAnapara 'sammA [ micchA ] haTThI' aisA pATha mudrita hai| (dekho pR0 1297 ) patA nahIM koSThakake bhItara 'micchA' padake denese sampAdakakA kyA abhiprAya hai ?
Page #560
--------------------------------------------------------------------------
________________ 452 kasAya pAhuDa sutta [5 saMkrama-arthAdhikAra jahaNNajogI jaado| tassa samayAhiyAvaliyaupavaNNassa aNaMtANubaMdhINaM jahaNiyA vaDDI vA hANI cA avaTThANaM vA / 587. aTTaNhaM kasAyANaM bhaya-duguMchANaM ca jahaNiyA vaDDI hANI avaTThANaM ca kassa ? 588. eI diyakammeNa jahaNNeNa saMjamAsaMjamaM saMjamaM ca bahuso gdo| teNeva cattAri vAre kasAyamuvasAmidA / tado eidie gado palidovamassa asaMkhejadibhArga kAlamacchiUNa uvasAmayasamayapabaddhe su galidesu jAdhe baMdheNa NijjarA sarisI bhavadi tAdhe edesi kammANaM jahaNiyA baDDI ca hANI ca avaThThANaM ca / / 589. cadusaMjalaNANaM jahaNiyA vaDDI hANI avaTThANaM ca kassa ? 590. kasAe aNuvasAmeUNa saMjamAsaMjamaM saMjamaM ca bahuso laddhaNa eiMdie gado / jAdhe baMdheNa NijjarA tullA tAdhe cadusaMjalaNassa jahaNiyA vaDDI hANI avaTThANaM ca / 591. purisavedassa jahaNiyA caDDI hANI avaThThANaM ca kassa ? 592. jamhi avaTThANaM tamhi tappAoggajahaNNaeNa kammeNa jahaNiyA vaDDI vA hANI vA avaTThANaM vA / ndriya huA / usa eka samaya-adhika AvalI kAlase utpanna honevAle jaghanyayogI ekendriya jIvake anantAnuvandhI kapAyokI jaghanya vRddhi, jaghanya hAni, athavA jaghanya avasthAna hotA hai / / 586 // zaMkA-ATho madhyama kapAyokI aura bhaya-jugupsAkI jaghanya vRddhi, hAni aura avasthAna kisake hotA hai ? // 587 / / samAdhAna-jo jaghanya ekendriyasatkarmake sAtha saMyamAsaMyama aura saMyamako bahuta cAra prApta huA aura usane cAra vAra kapAyokA upazamana kiyA / punaH vaha ekendriyome calA gyaa| vahA~ palyopamake asaMkhyAtave bhAgapramita kAlataka rahakara upazAmakakAlame bA~dhehue samayaprabaddhoke gala jAnepara jisa samaya usake vandhake sadRza nirjarA hotI hai, usa samaya usake ina uparyukta karmoMkI jaghanya vRddhi, hAni aura avasthAna hotA hai / / 588 // zaMkA-cAro saMjvalanakapAyokI jaghanya vRddhi, hAni aura avasthAna kisake hotA hai ? // 589 // samAdhAna-jo jIva kapAyoMkA upazamana karake aura saMyamAsaMyama tathA saMyamako vahuta vAra prApta karake ekendriyome utpanna huaa| usake jisa samaya vandhake tulya nirjarA hotI hai, usa samaya usake cAro saMjvalanakapAyokI jaghanya vRddhi, hAni aura avasthAna hotA hai / / 590 // zaMkA-purupavedakI jaghanya vRddhi, hAni aura avasthAna kisake hotA hai ? // 591 // samAdhAna-jahaoNpara puruSavedake pradezasaMkramaNakA avasthAna saMbhava hai, vahaoNpara tatprAyogya jaghanya karmake sAtha vartamAna jIvake purupavedakI jaghanya vRddhi, hAni aura avasthAna hotA hai // 592 //
Page #561
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 58] pradezasaMkrama-padanikSepa-svAmitva-nirUpaNa 453 593. hassa-radINaM jahaNiyA vaDDI kassa 1 594. eidiyakammeNa jahaNNaeNa saMjamAsaMjamaM saMjamaM ca bahuso laddhaNa cattAri vAre kasAe uvasAmeUNa eidie gado / tado palidovamassAsaMkhejjadibhAgaM kAlamacchiUNa saNNI jaado| savyamahatimaradi-sogabaMdhagaddha kAdUNa hassa-radIo pabaddhAo / pahamasamayahassa-raibaMdhagassa tappAoggajahaNNao baMdho ca Agamo ca tassa Avaliya-hassa-radivaMdhamANassa jahaNiyA hANI / 595. tasseva se kAle jahaNiyA vaDDI / 596. aradisogANamevaM ceva / Navari pucvaM hassa-radIobaMdhAveyavyAo / tado Avaliya-aradi-sogavaMdhagassa jahaNiyA haannii| se kAle jahaNiyA vaDDI / 597. evamitthiveda-NabuMsayavedANaM / 598. Navari jai ithivedassa icchasi, puvaM Naqsayaveda-purisavede baMdhAvedUNa pacchA itthivedo baMdhAveyavyo / tado AvaliyaitthivedabaMdhamANayassa itthivedassa jahaNiyA hANI / se kAle jahaNiyA vaDDI / 599. jadi NabuMsayavedassa icchasi, puvvamitthi-purisavede baMdhAvedUNa pacchA NabuMsayavedo zaMkA-hAsya aura ratikI jaghanya vRddhi aura hAni kisake hotI hai ? // 593 / / ___ samAdhAna-jo jIva jaghanya ekendriya-satkarmake sAtha saMyamAsaMyama aura saMyamako bahuta vAra prApta karake aura cAra vAra kaSAyokA upazamana karake ekendriyome gyaa| vahaoN palyopamake asaMkhyAtave bhAgapramita kAlataka rahakara saMjJI jIvomeM utpanna huaa| vahaoNpara sarvamahAn arati-zokake baMdha-kAlako karake hAsya aura ratiko bA~dhA / prathamasamayavartI hAsyaratike bandhakake tatprAyogya jaghanya bandha hai aura jaghanya nirjarA hai| isaprakAra eka AvalI taka hAsya aura ratike bandha karanevAle jIvake hAsya aura ratikI jaghanya hAni hotI hai| usake hI tadanantara samayame hAsya aura ratikI jaghanya vRddhi hotI hai // 594-595 // cUrNisU0-arati aura zokakI jaghanya vRddhi aura hAni bhI isI prakAra jAnanA caahie| vizeSatA kevala yaha hai ki usake pahale hAsya aura ratikA vandha karAnA cAhie / tadanantara eka AvalItaka arati-zokake bandha karanevAle jIvake arati-zokakI jaghanya hAni hotI hai aura tadanantara kAlameM usake arati-zokakI jaghanya vRddhi hotI hai // 596 // cUrNisU-isIprakAra strIveda aura napuMsakavedakI jaghanya vRddhi aura hAnikA svAmitva jAnanA caahie| vizepatA kevala yaha hai ki yadi strIvedakI jaghanya vRddhi aura hAni jAnanA cAhate ho, to pahale napuMsakaveda aura puruSavedakA baMdha karAke pIche strIvedakA bandha karAnA cAhie / tadanantara eka AvalItaka strIvedakA bandha karanevAle jIvake strIvedakI jaghanya hAni hotI hai aura tadanantarakAlame usake strIvedakI jaghanya vRddhi hotI hai / yadi napuMsakavedakI jaghanya vRddhi aura hAni jAnanA cAhate ho to pahale strIveda aura puruSavedakA bandha karAke pIche napuMsakavedakA bandha karAnA caahie| tadanantara eka AvalI taka
Page #562
--------------------------------------------------------------------------
________________ 454 kasAya pAhuDa sutta [ 5 saMkrama-arthAdhikAra vaMdhAdroit | tado AvaliyaNavuMsayavedaM baMdhamANayassa jahaNiyA hANI / se kAle jahaNiyA baDDI | 600, appAbahuaM / 609. ukkassayaM tAva / 602. micchattassa sanvatthovamukkasyamANaM / 603. hANI asaMkhejjaguNA' / 604. baDDI asaMkhejjaguNA' / 605. evaM vArasa kasAya-bhaya- duguMchANaM / + 606. sammattassa savvatthovA ukassiyA vaDDI / 607 hANI asaMkhejja - guNA / 608. sammAmicchattassa savvatthovA ukkassiyA hANIM / 609. ukassiyA baDDI asaMkhejjaguNa / 610 evamitthiveda - NavuMsayavedassa, hassa-raha- arai- sogANaM / 611. kohasaMjalaNassa savvatthovA ukkassiyA baDDI / 612. hANI avANaM ca visesAhiyaM / 613. evaM mANa-mAyA saMjalaNa- purisavedANaM / 614. lohasaMjanapuMsakavedakA vadha karanevAle jIvake napuMsakavedakI jaghanya hAni hotI hai aura tadanantara kAlame usake napuMsakavedakI jaghanya vRddhi hotI hai // 597-599 // cUrNi sU0 [0 - ava padanikSepasambandhI alpabahutvako kahate haiM / usameM pahale utkRSTa alpabahutva kahate hai / mithyAtvakA utkRSTa avasthAna sabase kama hotA hai / mithyAtva ke utkRSTa avasthAnase usakI utkRSTa hAni asaMkhyAtaguNita hotI hai / mithyAtvakI utkRSTa hAnise usakI utkRSTa vRddhi asaMkhyAtaguNita hotI hai / isIprakAra anantAnubandhI Adi vAha kaSAya, bhaya aura jugupsAkA alpavahutva jAnanA cAhie || 600 605 // cUrNisU0 - samyaktvaprakRtiko utkRSTa vRddhi sabase kama hotI hai / isakI utkRSTa vRddhise isIkI utkRSTa hAni asaMkhyAtaguNita hotI hai / samyagmithyAtva kI utkRSTa hAni sabase kama hotI hai / isase isakI utkRSTa vRddhi asaMkhyAtaguNita hotI hai / isI prakAra strIveda, napuMsakagheda, hAsya, rati, arati aura zokake alpabahutvako jAnanA cAhie // 606-610 // cUrNisU0 - saMjvalanakrodhakI utkRSTa vRddhi sabase kama hotI hai / isase saMjvalana - krodhakI utkRSTa hAni aura avasthAna vizeSa adhika hote haiM / isIprakAra saMjvalanamAna, saMjvalanamAyA aura puruSavedakA alpabahutva jAnanA cAhie / saMjvalana lobhakA utkRSTa aba 1 kudo; eyasamayapabaddhA saMkheja dibhAgapamANattAdo / jayadha0 2 ki kAraNa, carimaguNasakamAdo vijjhAdasakamammi padidassa paDhamasamayaasakheja samayapavaddhe hAidUNa hANI jAdA, teNeda padesaggamasakhejaguNa bhaNida / jayadha0 3 kudo, savvakamammi ukkarasavaDDhisAmittAvalavaNAdo | jayagha0 4 kiM kAraNaM; uvvellaNakAlabhatare galida se sadavvassa carimuvvellaNaka DayacarimaphAlIe ladukkassabhAvantAdo | jayagha 5 kudo; micchatta gayassa vidiyasamayammi adhApavattasakameNa paDila dukkasvabhAvattAdo | jayadha0 6 kudo; athApavattasakamAdo vijjhAdasakame padidapadamasamayasammATThimmi kiMcUNa adhApavattasakamadavvamettukka ssahANibhAveNa pariggahAdo | jayadha0 7 kudo daMsaNamohakkhavaNAe savvasaMkameNa tadukkassasA mittapaDilabhAdo / jayadha
Page #563
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 58 ] pradezasaMkrama-padaNikkheva alpabahutva-nirUpaNa 455 laNassa savvatthovamukassamavaTThANaM / 615. hANI visesAhiyA' / 616, baDDI visesAhiyA | 617. etto jahaNNayaM / 618. micchattassa solasakasAya- purisaveda-bhaya-duguMcha jahaNiyA baDDI hANI avaTThANaM ca tullANi / 619 sammatta sammAmicchattANaM savvatthovA jahaNiyA hANI / 620. vaDDI asaMkhejjaguNA / 651. itthi Natru sayaveda-hassa-rai- arai-sogANaM savvatthovA jahaNiyA hANI / 622. vaDDI visesAhiyA~ / padaNikkheva samatto / e sthAna sabase kama hotA hai / isase isakI utkRSTa hAni vizepa adhika hotI hai / isase isIkI utkRSTa vRddhi vizeSa adhika hotI hai // 611-616 // cUrNisU0 [0- aba isase Age jaghanya alpavahutva kahate haiM - mithyAtva, solaha kaSAya, puruSaveda, bhaya aura jugupsAkI jaghanya vRddhi, hAni aura avasthAna paraspara tulya hote haiM / samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtvakI jaghanya hAni sabase kama hotI hai / isase ina donoMkI jaghanya vRddhi asaMkhyAtaguNita hotI hai / strIveda, napuMsakaveda, hAsya, rati, arati aura zokakI jaghanya hAni sabase kama hotI hai / jaghanya hAnise inakI jaghanya vRddhi vizeSa adhika hotI hai // 617-622 // isa prakAra padanikSepa anuyogadvAra samApta huA / 1 ki pamANameva dadavvaM ? asakhejjasamayapatraddhapamANameda / kiM kAraNa, tappA oggukkassaadhApavattasakameNa vaDDhidUNAvaTThidammi vaDhiNi mittamUladavveNa sahAvaThANanbhuvagamAdo / tado divaDUDha - guNahANimettasamayapatraddhANamadhApavattabhAga hArapaDibhAgeNAsaMkhejjadibhAgametta ho sanvatthavameda ti tavva / jayadha 2 kiM kAraNa; unatabhaveDhI sapnuphpharasaguNasakamadavya paDicchiya kAla kAdUNa devesuvavaNNassa samayAhiyAvaliyAe aNUNA hiyatakkAlabhAve adhApavattasakameNa rANivavahArakhbhuvagamAdo / jayadha0 3 kudo, edesiM kammANamegasatakammapakkhevAvalavaNeNa jahaNNavaDDhi hA viThANANa sAmitta - paDilabhAdo / jayadha0 4 ki kAraNa, khavidakarmasiyaduvarimuvvellaNakhaDaya carimaphAlIe paDiladvajahaNabhAvattAdo | jaya 5 kudo, sammattassa carimuvvellaNakhaDayapaDhamaphAlIe guNasakameNa jahaNNabhAvapaDilaMbhAdo / sammAmicchattassa vi ducarimuvvellaNakhaDayacarimaphAliM sakAmiya sammatta paDivaNNassa paDhamasamaye vijjhAdasakameNa jahaNasAmittadasaNAdo | jayadha0 6 kiM kAraNaH khavidakammasiyalkkhaNeNAgatUNa eiMdiesu paldiovamassa asakhejjadibhAgamettakAlaM gAliya puNo saSNipacidiesuppaniya paDivakkhava dhagaddha volAviya sagavadhapAra bhAdo Avaliyacarimanmae vaTTamANassa galidasresajahaNNasatakammavisaya adhA pavattasakameNa paDiladva jahaNNabhAvattAdo / jaya0 7 kiM kAraNaM, puvvatteNeva kameNAgatUNa saNNipa cidiesu appappaNo paDivakkhadhagaddha gAliya sagadhapAra bhAdo samayAhiyAvaliyAe vaTTamANassa puvvillasatAdo vimesA hiyasatakammavisayattega paDivaNNajaNabhAvattAdo | jayadha0
Page #564
--------------------------------------------------------------------------
________________ 456 . kasAya pAhuDa sutta [5 saMkrama-arthAdhikAra 623. vaDDIe tiNi aNiyogaddArANi samukttiNA sAmittamappAvahuaM ca / 624. samukttiNA / 625. micchattassa asthi asaMkhejjabhAgavaDDi-hANI asaMkhejjaguNavaDDi-hANI, avaThThANamavattavyayaM ca / 626. evaM bArasakasAya-bhaya-duguMchANaM / 627. evaM sammAmicchattassa vi, Navari avahANaM Natthi / 628. sammattassa asaMkhejjabhAgahANI asaMkhejjaguNavaDDi-hANI avattavyayaM ca asthi / 629. tisaMjalaNa-purisavedANamatthi cattAri vaDhI cattAri hANIo avaTThANamavattavvayaM ca / 630. lohasaMjalaNassa atthi asaMkhejjabhAgavaDDI hANI avaThThANamavattatrayaM ca / 631. itthi-Navusayaveda-hassarai-arai-sogANamasthi do vaDDI hANIo avattavvayaM ca / 632. sAmitte appAbahue ca vihAside vaDDI samattA bhavadi / 633. etto hANANi / 634. padesasaMkamaTThANANaM parUvaNA appAbahuaM ca / 635. parUvaNA jahA / 636. micchattassa abhavasiddhiyapAoggeNa jahaNNaeNa kammeNa jahaNNayaM saMkayahANaM / cUrNisU0-pradezasaMkramaNasambandhI vRddhike tIna anuyogadvAra haiM-samutkIrtanA, svAmitva aura alpabahutva / unamese pahale samutkIrtanA kahate haiM-mithyAtvakI asaMkhyAtabhAgavRddhi hotI hai, asaMkhyAtabhAgahAni hotI hai, asaMkhyAtaguNavRddhi hotI hai, asaMkhyAtaguNahAni hotI hai, avasthAna hotA hai aura avaktavya hotA hai| isIprakAra anantAnubandhI Adi bAraha kapAyokI tathA bhaya aura jugupsAkI jAnanA cAhie / isIprakAra samyagmithyAtvakI bhI vRddhi-hAni jAnanA caahie| kevala usakA avasthAna nahI hotA hai // 623-627 / / cUrNisU0-samyaktvaprakRtikI asaMkhyAtabhAgahAni, asaMkhyAtaguNavRddhi , asaMkhyAtaguNahAni aura avaktavya hote haiN| saMjvalanakrodha, mAna, mAyA aura puruSavedakI cAroM prakArakI vRddhi, cAroM prakArakI hAni, avasthAna aura avaktavya hotA hai| saMjvalanalobhakI asaMkhyAtabhAgavRddhi, asaMkhyAtabhAgahAni, avasthAna aura avaktavyasaMkramaNa hotA hai / strIveda, napuMsakaveda, hAsya, rati, arati aura zokakI asaMkhyAtabhAgavRddhi, asaMkhyAtaguNavRddhi ye do vRddhiyaoN, asaMkhyArAmAgahAni, asaMkhyAtaguNahAni ye do hAniyA~ aura avaktavyasaMkramaNa hotA hai // 628-631 // cUrNisU0-samutkIrtanAke anusAra svAmitva aura alpavahutvakI vibhASA karanepara vRddhisambandhI prarUpaNA samApta ho jAtI hai // 632 // isa prakAra vRddhi anuyogadvAra samApta huA / cUrNisU0-aba isase Age pradezasaMkramaNasambandhI sthAnoko kahate haiM / pradezasaMkramaNasthAnoke viSayame prarUpaNA aura alpavahutva ye do anuyogadvAra hote haiN| uname prarUpaNA isa prakAra hai-abhavyasiddhi koke yogya jaghanya karmake dvArA mithyAtvakA jaghanya saMkramasthAna hotA hai // 633-636 // 1ta katha; edeNa (abhavasiddhiyapAoggeNa) jahaSNakammeNAgatUNa asaNipacidiesuvavajiya panattayadA hodUNa tasya devA ua vadhiya savvalahuM kAla kAdUNa devesuvajiya chahiM pajattIhi pajattayado hAdRNa paDhA
Page #565
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 58 ] pradezasaMkrama-sthAna-nirUpaNa 457 637. anaMtahi (aNNaM tamhi ) caiva kamme asaMkhejjaloga bhAguttaraM saMkamaTThA ho / 638. evaM jahaNNae kamme asaMkhejjA logA saMkamadvANANi' / 639. tado padesuttare dupadesuttare vA, evamaNaMtabhAguttare vA jahaNNae saMtakamme tANi caiva saMkamaTThANANi / 640. asaMkhejjaloge bhAge pakkhitte vidiyasaMkamaTThANa parivADI hoi / 641. jo jahaNNago pakkhevo jahaNNae kammasarIre tado jo ca jahaNNage kamme vidiya saMka maTThANavisesa asaMkhejjaguNo | 642 ettha vi asaMkhejjA logA saMkamaTTANANi / vizeSArtha - abhavyasiddhoke yogya jaghanya karmase abhiprAya yaha hai ki jo kSapitakarmAzika jIva ekendriyome karmasthitiparyanta rahA aura vahaoNpara usane jo jaghanya karma saMcita kiyA, vaha abhavyasiddhoke yogya jaghanya karma yahAeN vivakSita hai / isa jaghanya karma se sabase choTA saMkramasthAna utpanna hotA hai / isake atirikta jayadhavalAkArane dUsare prakArase bhI jaghanya saMkramasthAnakI utpatti batalAI hai / ve kahate hai ki jo jIva jaghanya karmake sAtha ekendriyo se Akara asaMjJipaMcendriyoMmeM utpanna hokara paryApta huA aura ati zIghra devAyukA baMdha kara marA aura devomeM utpanna huA / vahaoN paryApta hokara usane pahale upazamasamyaktvako prApta kiyA / tadanantara vedakasamyaktvako dhAraNa kiyA aura do vAra chyAsaTha sAgaropama taka vedakasamyaktvakA paripAlanakara usake anta me antarmuhUrta zeSa rahanepara darzanamohakI kSapaNAke lie udyata huA / usa jIvake adhaH pravRttakaraNa ke carama samaya me jaghanya pariNAmake kAraNa - bhUta vidhyAtasaMkramaNa ke dvArA mithyAtvakA sarvajaghanya pradezasaMkramaNasthAna utpanna hotA hai / aba mithyAtva ke ajaghanya pradezasaMkramasthAnakA nirUpaNa karate hai cUrNi sU 0 - usa hI satkarma meM asaMkhyAta lokapramitabhAgase adhika anya arthAt dUsarA saMkramasthAna utpanna hotA hai / punaH usI jaghanya satkarma meM asaMkhyAta lokabhAga se adhika tIsarA saMkramasthAna hotA hai / isaprakAra usI jaghanya satkarmame asaMkhyAta lokapramita saMkramasthAna hote hai / usase eka pradeza Adhaka, do pradeza adhika, tIna pradeza adhika, cAra pradeza adhika, ityAdi kramase saMkhyAta pradeza adhika, asaMkhyAta adhika aura ananta bhAga adhika jadhanya satkarmame ve hI saMkramasthAna utpanna hote hai / ( yaha saMkramasthAna---prathama paripATI yA paramparA hai / ) jaghanya satkarmame asaMkhyAta lokake prakSipta karanepara saMkramasthAna - kI dUsarI paripATI utpanna hotI hai / javanya karmazarIra arthAt patkarmame jo jaghanya prakSepa hai, usase jaghanya satkarmapara jo dvitIya saMkramasthAnavizeSa hai, vaha aselyAtaguNita hai / isa dvitIya saMkramasthAnaparipATIme bhI asaMkhyAta lokapramANa saMkramasthAna hote hai / / 637-642 / / sammattamupAiya tado vedayasammatta paDivajjiya vechAvasiAgarovamANi sammattamaNupAta tadavasANe ato muhutta se dasa mohakkhavaNAe avbhuTiTThado jo jIvo, tassa adhApavattakaraNacarimasamaye vaimANassa jaNa pariNAmaNi ghaNa vijjhAdasakameNa savvajahaNNapadesasakamaTThANa hoi / jayadha0 1 kudo; NANAkAlasabadhiNANAjIvehi tadiyAdipariNAmahANehiM parivADIe pariNa'viya tamsi jaddaNNasatakamme sakAmijjamANe avadipakkhevuttarakameNa punyaviracidapariNAmaTThANamettA cekamaThANANamuppattIe pariSphuDasuvalabhAdo / jayadha0 58
Page #566
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sutta [5 saMkrama-arthAdhikAra 643. evaM savyAsu parivADIsu / 644.Navari savyasaMkame aNaMtANi saMkamaTThANANi / 645. evaM sabakammANaM / 646 Navari lohasaMjalaNassa savyasaMkamo Natyi / 647. appAbahuaM / 648. savvatthovANi lohasaMjalaNe pdessNkmtttthaannaanni| 649. sammatte padesasaMkamaTThANANi aNaMtaguNANi / 650. apacakkhANamANe padesasaMkamaTThANANi asakhejjaguNANi / 651. kohe padesasaMkamaThANANi vissaahiyaanni| 652. mAyAe padesasaMkramaTThANANi visesAhiyANi / 653. lohe padesasaMkamaTThANANi visesAhiyANi / 654. paJcakkhANamANe padesasaMkamaTThANANi vise sAhiyANi / 655. kohe padesasaMkramaTThANANi visesAhiyANi / 656 mAyAe padesasaMkamANANi visesAhiyANi / 657. lohe padesasaMkamaTThANANi visesAhiyANi / 658. aNaMtANuvaMdhimANassa padesasaMkamaTThANANi visesAhiyANi / 659. kohe padesasaMkamaTThANANi visesAhiyANi / 660. mAyAe padesasaMkamaTThANANi visesAhiyANi / 661. lobhe padesasaMkamaTThANANi visesAhiyANi / cUrNisU0-isIprakAra sarvasaMkramasthAnaparipATiyomeM asaMkhyAta lokapramita saMkramasthAna hote haiN| kevala sarvasaMkramaNameM ananta saMkramasthAna hote haiN| jisa prakAra mithyAtvake saMkramasyAna hote haiM usI prakAra sarva karmoMke saMkramasthAna jAnanA caahie| kevala saMjvalanalobhakA sarvasaMkramaNa nahIM hotA hai // 643-646 // cUrNisU0-aba pradezasaMkramasthAnokA alpabahutva kahate hai| saMjvalanalobhame pradezasaMkramasthAna sabase kama haiN| saMjvalanalobhase samyaktvaprakRtime pradezasaMkramasthAna anantaguNita hai| samyaktvaprakRtise apratyAkhyAnamAnameM pradezasaMkramasthAna asaMkhyAtaguNita haiM / apratyAkhyAnamAnase apratyAkhyAnakrodhame pradezasaMkramasthAna vizeSa adhika haiM / apratyAkhyAnakrodhase apratyAkhyAnamAyAme pradezasaMkramasthAna vizepa adhika haiN| apratyAkhyAnamAyAse apratyAkhyAnalobhame pradezasaMkramasthAna vizeSa adhika haiN| apratyAkhyAnalomase pratyAkhyAnanAnameM pradezalaMkramasthAna vizeSa adhika hai| pratyAkhyAnamAnase pratyAkhyAnakrodhameM pradezasaMkrasasthAna vizeSa adhika haiM / pratyAkhyAnakrodhase pratyAkhyAnamAyAme pradezasaMkramasthAna vizepa adhika hai| pratyAkhyAnamAyAse pratyAkhyAnalobhame pradezasaMkramasthAna vizeSa adhika hai / pratyAkhyAnalobhase anantAnuvandhImAnameM pradezasaMkramasthAna vizeSa adhika haiN| anantAnuvandhImAnase anantAnubandhIkrodhame pradezasaMkramasthAna vizeSa adhika haiN| anantAnuvandhIkrodhase anantAnuvandhImAyAmeM pradezasaMkramasthAna vizepa adhika haiN| anantAnubandhImAyAse anantAnuvandhIlobhame pradezasaMkramasthAna vizeSa adhika haiM // 647-661 // 1 ki vAraNaM; parapayaDisachohaNeNa viNA khvidttaado| tamhA lohasajalaNassAsakhejjalogamettANi ceva saMkamaTa vAgANi aghApavattasakamamassiUNa palveyavANi tti bhAvatyo / jayadha0 2 do lohasaMjalaNatsa sabyasaMkamAbhAveNAsakhejalogamettANa ceva sakamaTThANANamuvalamAdo / jayadha0 3 kiM kAraNaM; abhavasiddhiehito aNataguNasiTANamaNatamAgapamANattATo / jayadha0
Page #567
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 58] pradezasaMkramasthAna-alpabahutva-nirUpaNa 459 662. micchattassa padesasaMkamaTThANANi visesAhiyANi / '663. sammAmicchatte padesasaMkapaTTANANi visesAhiyANi / 664. hasse padesasaMkamaTThANANi annNtgunnaanni| 665 radIe pademasaMkamaTThANANi visesAhiyANi / 666. itthivede padesasaMkamaTThANANi saMkhejjaguNANi / 667 soge padesasaMkamaTThANANi visesAhiyANi / 668. aradIe padesasaMkamaTThANANi visesAhiyANi / 669. NakuMsayavede padesasaMkayaTThANANi visesAhiyANi / 670. duguMchAe padesasaMkamaTThANANi visemAhiyANi / 671. bhaye padesasaMkapaTThANANi visesAhiyANi / 672. purisavede padesasaMkamaTThANANi visesAhiyANi / 673. kohasaMjalaNe padesasaMkamaTThANANi sakhejjaguNANi / 674. mANasaMjalaNe padesasaMkamaTThANANi visesAhiyANi / 675. mAyAsaMjalaNe padesasaMkamaTThANANi visesAhiyANi / 676. NirayagaIe savvatthovANi apaJcakkhANamANe padesasaMkamANANi / 677, kohe padesasaMkapaTThANANi visesAhiyANi / 678. mAyAe padesasaMkapaTTANANi visesA cUrNisU0-anantAnubandhIlobhase mithyAtvake pradezasaMkramasthAna vizeSa adhika haiN| mithyAtvase samyagmithyAtvame pradezasaMkramasthAna vizeSa adhika haiN| sabhyagmithyAtvase hAsyame pradezasaMkramasthAna anantaguNita haiN| hAsyase ratime pradezasaMkramasthAna vizeSa adhika hai| ratise strIvedameM pradezasaMkramasthAna saMkhyAtaguNita hai / strIvedase zokame pradezasaMkramasthAna vizeSa adhika haiM / zokase aratimeM pradezasaMkramasthAna vizeSa adhika haiN| aratise napuMsakavedameM pradezasaMkramasthAna vizeSa adhika haiN| napuMsakavedase jugupsAmeM pradezasaMkramasthAna vizeSa adhika haiN| jugupsAse bhayameM pradezasaMkramasthAna vizeSa adhika hai| bhayase puruSavedame pradezasaMkramasthAna vizeSa adhika hai| puruSavedase saMjvalanakrodhameM pradezasaMkramasthAna saMkhyAtaguNita haiN| saMjvalanakrodhase saMjvalanamAnameM pradezasaMkramasthAna vizeSa adhika hai| saMjvalanamAnase saMjvalanamAyAme pradezasaMkramasthAna vizeSa adhika haiM // 66226.55 // carNima0-( gatimArgaNAkI apekSA ) narakagItamAyAnamAna parezAna sthAna sabase kama hai / apratyAkhyAnamAnase apratyAkhyAnakrodha, pradezasaMkramasthAnApa hai| apratyAkhyAnakrodhase apratyAkhyAnamAyAmeM pradezasaMkramasthAne vizeSa adhika hai| 1 kiM kAraNa, micchattajahaNNacarimaphAlimukkassacarimaphAlIdo sohiya paddhasesadavAdo sammAnita tasuddhasesacarimaphAldivvassa guNasaMkamabhAgahAreNa khaDideyakhaDametta'Na ahiyattadasaNIdo, micchAiTiThammi vi sammAmicchattassa aNatANaM sakamaThANANamahiyANamuvalabhAdo ca / jayadha0 2 kudo, desaghAittAdo / jayadha0 3 kudo badhagaDApAhammAdo | jayadha0 4 kudo, dhuvabadhittoNitthi purisavedabadhagaddhAsu vi saMcayovalaMbhAdo / jayagha0 5 kudo; kasAyacaubhAgeNa saha NokasAyabhAgassa savvaraseva kohasajalaNacarimaphAlI savvasakama. sarUveNa pariNadassuvalabhAdo | jayadha0
Page #568
--------------------------------------------------------------------------
________________ 460 kasAya pAhuDa sutta [5 saMkrama-arthAdhikAra hiyANi / 679. lohe padesasaMkamaTThANANi visesAhiyANi / 680. paJcakkhANamANe padesasaMkamaTThANANi visesAhiyANi / 681. kohe padesasaMkamaTThANANi visesAhiyANi / 682. mAyAe padesasaMkamaTThANANi visesAhiyANi / 683. lohe padesasaMkamaTThANANi visesAhiyANi / 684. micchatte padesasaMkamahANANi asaMkhejjaguNANi / 685. hasse padesasaMkamaTThANANi asaMkhejjaguNANi / 686. radIe padesasaMkamaTThANANi visesAhiyANi / 687. itthivede padesasaMkamaTThANANi saMkhejjaguNANi / 688. soge padesasaMkamANANi visesAhiyANi / 689. aradIe padesasaMkamaTThANANi visesAhiyANi / 690. Nasayavede padesasaMkamaThANANi visesAhiyANi / 691. duguMchAe padesasaMkamaTThANANi visesAhiyANi / 692. bhae padesasaMkamANANi visesAhiyANi / 693. purisavede padesasaMkamaTThANANi visesAhiyANi / - 694. mANasaMjalaNe padesasaMkamaTThANANi visesAhiyANi / 695. kohasaMjalaNe padesasaMkamaTThANANi visesAhiyANi / 696. mAyAsaMjalaNe padesasaMkamaTThANANi visesAhiyANi / 697. lohasaMjalaNe padesasaMkamaTThANANi visesAhiyANi / 698. sammatte padesasaMkamaTThANANi aNaMtaguNANi / 699. sammAmicchatte padesasaMkamaTThANANi khyAnamAyAse apratyAkhyAnalobhame pradezasaMkramasthAna vizeSa adhika hai| apratyAkhyAnalobhase pratyAkhyAnamAname pradezasaMkramasthAna vizeSa adhika hai| pratyAkhyAnamAnase pratyAkhyAnakrodharma pradezasaMkramasthAna vizeSa adhika hai| pratyAkhyAnakrodhase pratyAkhyAnamAyAme pradezasaMkramasthAna vizepa adhika haiN| pratyAkhyAnamAyAse pratyAkhyAnalobhame pradezasaMkramasthAna vizeSa adhika haiM // 676-683 // cUrNisU0--pratyAkhyAnalobhase mithyAtvame pradezasaMkramasthAna asaMkhyAtaguNita haiM / mithyAtvase hAsyame pradezasaMkramasthAna asaMkhyAtaguNita haiN| hAsyase ratime pradezasaMkramasthAna vizepa adhika haiN| ratise strIvedame pradezasaMkramasthAna saMkhyAtaguNita hai| strIvedase zokame pradezasaMkramasthAna vizeSa adhipha haiN| zokase aratime pradezasaMkramasthAna vizeSa adhika haiM / ... aratise napuMsakavedame pradezasaMkramasthAna vizeSa adhika hai| napuMsakavedase jugupsAme pradezasaMkramasthAna vizeSa adhika haiN| jugupsAse bhayame pradezasaMkramasthAna vizeSa adhika haiM / bhayase purupayedame pradezasaMkramasthAna vizeSa adhika haiM // 684-693 // cUrNisU0-purupavedase saMjvalanamAname pradezasaMkramasthAna vizeSa adhika haiM / saMjvalanamAnase saMjvalanakrodhame pradezasaMkramasthAna vizeSa adhika haiN| saMjvalanakrodhase saMjvalanamAyAmeM pradezasaMkramasthAna vizepa adhika haiN| saMjvalanamAyAse saMjvalanalobhame pradezasaMkramasthAna vizeSa adhika haiM / saMjvalanalobhase samyaktvaprakRtime pradezasaMkramasthAna anantaguNita haiM / samyaktva 1 kudo, ubellaNacarimaphAlIe satvasakameNANaMtasakamANasabhavAvisase vi davabisesamarisaUNa thaabhaavovvttiido| jayagha0
Page #569
--------------------------------------------------------------------------
________________ 461 gA0 58] pradezasaMkrama-sthAna-alpabahutva-nirUpaNa asaMkhejjaguNANi / 700. aNaMtANuvaMdhimANe padesasaMkamaTThANANi asaMkhenjaguNANi / 701. kohe padesasaMkamaTThANANi visesAhiyANi / 702. mAyAe padesa saMkamaTThANANi visesAhiyANi / 703. lohe padesasaMkamaTThANANi visesAhiyANi / 704. evaM tirikkhagai-devagaIsu vi / 705. maNusagaI oghbhNgo|| prakRtise sanyagmithyAtvame pradezasaMkramasthAna asaMkhyAtaguNita hai| samyagmithyAtvase anantAnubandhImAnameM pradezasaMkramasthAna asaMkhyAtaguNita hai / anantAnubandhImAnase anantAnubandhIkrodhame pradezasaMkramasthAna vizeSa adhika hai| anantAnubandhIkrodhase anantAnubandhImAyAme pradezasaMkramasthAna vizepa adhika hai| anantAnubandhImAyAse anantAnubandhIlobhame pradezasaMkramasthAna vizeSa adhika haiM // 694-703 // cUrNim 0-isIprakAra tiryaggati aura devagatime bhI pradezasaMkramasthAnokA alpavahutva jAnanA cAhie / manuSyagatisambandhI pradezasaMkramasthAnokA alpabahutva oSake samAna hotA hai // 704-705 // vizeSArtha-yadyapi cUrNikArane devagatime bhI pradezasaMkramasthAnokA alpabahutva narakagatike alpabahutvake samAna sAmAnyase kaha diyA hai tathApi devoke alpabahutvame thor3IsI vizeSatA hai / vaha yaha ki anudizase Adi lekara sarvArthasiddhi takake devoke samyaktvaprakRtisambandhI pradezasaMkramasthAna nahIM hote hai / tathA unameM samyagmithyAtvake pradezasaMkramasthAna sabase kama hote haiN| samyagmithyAtvase mithyAtvame pradezasaMkramasthAna asaMkhyAtaguNita hote hai / mithyAtvase apratyAkhyAnamAnameM pradezasaMkramasthAna asaMkhyAtaguNita hote hai| apratyAkhyAnamAnase apratyAkhyAnakrodhame pradezasaMkramasthAna vizeSa adhika hote hai| apratyAkhyAnakrodhase apratyAkhyAnamAyAme pradezasaMkramasthAna vizeSa adhika hote hai| apratyAkhyAnamAyAse apratyAkhyAnalobhame pradezasaMkramasthAna vizeSa adhika hote hai| apratyAkhyAnalomase pratyAkhyAnamAname pradezasaMkramasthAna vizeSa adhika hote haiM / pratyAkhyAnamAnase pratyAkhyAnakrodhameM pradezasaMkramasthAna vizeSa adhika hote hai / pratyAkhyAnakrodhase pratyAkhyAnamApAneM--padezasaMkramasthAna vizeSa adhika hote haiN| pratyAkhyAnamAyAse pratyAkhyAnalobhame pradezasaMkramasthAna vizepa AdhAra pratyAkhyAnalobhase strIvedame pradezasaMkramasthAna asaMkhyAtaguNit hote hai| strIvedase napaMsakavedameM pradezasaMkramasthAna saMkhyAtaguNita hote hai| napuMsakavedase hAsyame pradezasaMkramasthAna asaMkhyAtaguNita hote hai / hAsyase ratime pradezasaMkramasthAna vizeSa adhike hote hai| ratise zoko pradezasaMkramasthAna vizepa adhika hote hai / zokase aratime pradezasaMsasthAna vizeSa adhika hote haiM / aratise jugupsAmeM pradezasaMkramasthAna vizepa adhika hote hai| jugupsAse bhayame pradezasaMkramasthAna vizepa adhika hote haiM / bhayase puruSavedameM pradezasaMkramasthAna vizeSa adhika 1 kudo, visajoyaNAcarimaphAlIe savvasakameNa samuppaNNANatasakamaTThANANa davamAhappeNa pubillasakamaTThANehito asakhejjaguNattadasaNAdo / jayadha0 /
Page #570
--------------------------------------------------------------------------
________________ 462 phasAya pAhuDa sutta [5 saMkrama-arthAdhikAra ___706.eIdiesu mavvatthovANi apazcakkhANamANe padesasaMkamaTThANANi / 707. kohe padesasaMkamaTThANANi visesAhiyANi / 708. mAyAe padesasaMkramaTThANANi visesAhiyANi / 709. lohe padesasaM kamaTThANANi visesAhiyANi / 710. paJcakkhANamANe padesasaMkayavANANi visesAhiyANi / 711. kohe padesasaMkamaTThANANi visesAhiyANi / 712. mAyAe padesasaMkamaTThANANi visesAhiyANi / 713. lohe padesasaMkamaTThANANi / visesAhiyANi / 714. aNaMtANuvaMdhimANe padesasaMkamaTThANANi visesAhiyANi / 715. kohe padesasaMkamaTThANANi visesAhiyANi / 716. mAyAe padesasaMkamaTThANANi visesAhiyANi | 717. lohe padesasaMkamaTThANANi visesAhiyANi / 718. hasse padesasaMkamaTThANANi asaMkhejaguNANi / 719. radoe padesasaMkamahote haiM / puruSavedase saMjvalanamAname pradezasaMkramasthAna vizeSa adhika hote hai| saMjvalanamAnase saMjvalanakrodhame pradezasaMkramasthAna vizeSa adhika hote haiN| saMjvalanakrodhase saMjvalanamAyAmeM pradezasaMkramasthAna vizeSa adhika hote haiN| saMjvalanamAyAse saMjvalanalobhameM pradezasaMkramasthAna vizeSa adhika hote haiM / saMjvalanalobhase anantAnubandhI mAnameM pradezasaMkramasthAna anantaguNita hote haiN| anantAnubandhI mAnase anantAnubandhI krodhame pradeza saMkramasthAna vizeSa adhika hote haiM anantAnubandhI krodhase anantAnubandhI mAyAmeM saMkramasthAna vizeSa adhika hote haiM / anantAnubandhI mAyAse anantAnubandhI lobhameM pradezasaMkramasthAna vizeSa adhika hote haiM / tiryaMcagatime bhI paMcendriyatithaMca aparyAptakoke pradezasaMkramasthAnokA alpavahutva Age kahe jAnevAle ekendriya jIvoke alpabahutvake samAna jAnanA cAhie / manuSya-aparyAptaka jIvoke pradezasaMkramasthAnoMkA alpavahutva paMcendriya-aparyAptakoke samAna jAnanA caahie| cUrNisU0-(indriyamArgaNAkI apekSA) ekendriyome apratyAkhyAnamAnake pradezasaMkramasthAna sabase kama haiN| apratyAkhyAnamAnase apratyAkhyAna dhime pradezasakramasthAna vizeSa adhika hai| apratyAkhyAna krodhase.. apratyAkhyAnamAyAme pradezasaMkramasthAna vizeSa adhika hai| apratyAkhyAnamAyAse apratyAkhyAnalobhame pradezasaMkramasthAna vizepa adhika haiN| apratyAkhyAnalobhase pratyAkhyAnamAname pradezasaMkramasthAna vizeSa adhika haiN| pratyAkhyAnamAnase pratyAkhyAnakrodhame pradezasaMkramasthAna vizeSa adhika haiN| pratyAkhyAnakrodhase pratyAkhyAnamAyAmeM pradezasaMkramasthAna vizeSa adhika haiN| pratyAkhyAnamAyAse pratyAkhyAna lobhameM pradezasaMkramasthAna vizeSa adhika haiM / pratyAkhyAnalobhase anantAnuvandhI mAname pradezasaMkramasthAna vizepa adhika haiM / anantAnubandhI mAnase anantAnubandhI krodhame pradezasaMkramasthAna vizepa adhika haiM / anantAnubandhI krodhase anantAnuvandhI mAyAmeM pradezasaMkramasthAna vizeSa adhika hai| anantAnuvandhI mAyAse anantAnubandhI lobhame pradezasaMkramasthAna adhika hai / / 706-717 / / cUrNisU0-anantAnuvandhI lobhase hAsyameM pradezasaMkramasthAna asaMkhyAtaguNita hai|
Page #571
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 58] pradezasaMkramasthAna-alpabahutva-nirUpaNa 463 hANANi visesAhiyANi / 720. ithivede padesasaMkamaTThANANi saMkhejjaguNANi / 721. soge padesasaMkamaTThANANi visesAhiyANi / 722. aradIe padesasaMkamaTThANANi visesAhiyANi / 723. Navusayavede padesasaMkamaTThANANi visesAhiyANi / 724. duguMchAe padesasaMkamaTTANANi visesAhiyANi / 725. bhae padesasaMkamaTThANANi visesAhiyANi / 726. purisavede padesasaMkamaTThANANi visesAhiyANi / 727. mANasaMjalaNe padesasaMkamaTThANANi visesAhiyANi | 728 kohasaMjalaNe padesasaMkamahANANi visesAhiyANi / 729. mAyAsaMjalaNe padesasaMkamaTThANANi visesAhiyANi / 730. lohasaMjalaNe padesasaMkamaTThANANi visesAhiyANi / 731. sammatte padesasaMkamaTThANANi aNaMtaguNANi / 732. sammAmicchatte padesasaMkamaTThANANi asaMkhejjaguNANi / 733. keNa kAraNeNa NisyagaIe paJcakkhANakasAyalobhapadesasaMkamaTThANehito micchatte padesasaMkamaTThANANi asaMkhejjaguNANi 1 734. micchattassa guNasaMkamo atthi, paJcakkhANakasAyalohassa guNasaMkamo Natthi; edeNa kAraNeNa NirayagaIe pacakkhANakasAyalohapadesasaMkamaTThANehito micchattassa padesasaMkamANANi asaMkhejjaguNANi / ___ 735. jassa kammassa savvasaMkamo Nasthi tassa kammassa asaMkhejjANi hAsyase ratime pradezasaMkramasthAna vizeSa adhika haiN| ratise strIvedame pradezasaMkramasthAna saMkhyAtaguNita haiN| strIvedase zokame pradezasaMkramasthAna vizeSa adhika hai| zokase aratimeM pradezasaMkramasthAna vizeSa adhika haiN| aratise napuMsakavedame pradezasaMkramasthAna vizeSa adhika haiN| napuMsakavedase jugupsAmeM pradezasaMkramasthAna vizeSa adhika haiN| jugupsAse bhayameM pradezasaMkramasthAna vizeSa adhika haiN| bhayase puruSavedameM pradezasaMkramasthAna vizeSa adhika haiN| puruSapepatte saMjvalanAnamA pradezasabhAmasthAna vizepa adhika haiN| saMjvalanamAnase saMjvalanakodhame pradezasaMkramasthAna vizeSa adhika haiM / saMjvalanakonaai jvalanamAyAma pradezasaMkramasthAna vizeSa adhika hai| saMjvalanamAyAse saMjvalanalobhama pradezasaMkramasthAna vizapa pika hai| saMjvalana lobhase samyaktvaprakRtime pradezasaMkramasthAna anantaguNita hai| samyaktvaprakRtise samyagmithyAtvame pradezasaMkramasthAna asaMkhyAtaguNita haiM // 718-732 // kA-narakagatimeM pratyAkhyAnalobhakapAyake pradezasaMkramasthAnoMse mithyAtvame pradezasaMkramasthAna kisa kAraNase asaMkhyAtaguNita hote haiM ? // 733 // samAdhAna-mithyAtvakA guNasaMkramaNa hotA hai, kintu pratyArAnalobhakaSAyakA guNasaMkramaNa nahI hotA , isa kAraNase narakagatimeM pratyAkhyAnalobhakapAyake pradesaMkramasthAnose mithyAtvake pradezasaMkramasthAna asaMkhyAtaguNita hote haiM // 734 // / cUrNisU0-jisa karmakA sarvasaMkramaNa nahIM hotA hai, usa karmake pradezasaMkramasthAna
Page #572
--------------------------------------------------------------------------
________________ 464 kasAya pAhuDa sutta [5 saMkrama-arthAdhikAra padesasaMkamaTThANANi / jassa kammassa savvasaMkamo asthi, tassa kammassa aNaMtANi pdessNkmtttthaannaanni| 736. mANassa jahaSNae saMtakammaTThANe asaMkhejjA logA padesasaMkamaTThANANi | 737. tammi ceva jahaNNae mANasaMtakamme vidiyasaMkamaTThANavisesassa asaMkhejjalogabhAgamette pakkhitte mANassa vidiyasaMkamANaparivADI / 738. tattiyamette ceva padesagge kohassa jahaNNasaMtakammaTThANe pakkhitte kohassa vidiyasaMkamaTThANaparivADI / 739. edeNa kAraNeNa mANapadesasaMkamaTThANANi thovANi, kohe padesasaMkamaTThANANi visesAhiyANi / 740. evaM sesesu vi kammesu vi NedavyANi / evaM guNahINaM vA guNavisihamidi attha-vihAsAe samattAe paMcamIe mulagAhAe atthaparUvaNA smttaa| tado padesasaMkamo samatto / asaMkhyAta hote hai| jisa karmakA sarvasaMkramaNa hotA hai, usa karmake pradezasaMkramasthAna anantaguNita hote haiM // 735 // cUrNisU0-mAnake jaghanya satkarmasthAname asaMkhyAtalokapramANa pradezasaMkramasthAna hote hai| usa hI mAnake jaghanya satkarmama dvitIya saMkramasthAnavizeSake asaMkhyAtalokabhAgamAtra prakSipta karanepara mAnakI dvitIya saMkramasthAnaparipATI utpanna hotI hai| tAvanmAtra hI pradezAgrake krodhake jaghanya satkarmasthAnameM prakSipta karanepara krodhakI dvitIya saMkramasthAnaparipATI utpanna hotI hai-1- isa kAraNase mAnake pradezasaMkramasthAna thor3e hote haiM aura krodhake pradezasaMkramasthAna vizeSa adhika hote hai / isI prakAra zeSa karmoM meM bhI saMkramasthAnokI hInAdhikatAke kAraNakI prarUpaNA karanA cAhie // 736-740 // isa prakAra 'guNahINaM vA guNavisiTU' isa padrakI vibhApAke.samApta honeke sAtha . pA~cavIM mUlagAthAkI arthaprarUpaNA samApta huI / isa prakAra pradezasaMkramaNa-adhikAra samApta huaa|
Page #573
--------------------------------------------------------------------------
________________ vedaga-asthAhiyAro 1. vedage tti aNiyogaddAre doNNi aNiyogaddArANi / taM jahA-udayo ca udIraNA ca / 2. tattha cattAri suttagAhAo / 3. taM jahA / kadi AvaliyaM pavesei kadi ca pavissaMti kassa AvaliyaM / khetta-bhava-kAla-poggala-TThidivivAgodayakhayo du // 59 // vedaka arthAdhikAra karmanike vedana-rahita siddhanikA jayakAra / karike bhASU ati gahana yaha vedaka adhikAra // aba kaSAyaprAbhRtake pandraha adhikAromeMse chaThe vedaka nAmake anuyogadvArako kahaneke lie yativRSabhAcArya cUrNisUtra kahate hai cUrNisU0-vedaka nAmake anuyogadvArameM udaya aura udIraNA nAmaka do anuyogadvAra hai // 1 // vizeSArtha-karmoMke yathAkAla-janita phala yA vipAkako udaya kahate hai aura udayakAla Aneke pUrva hI tapazcaraNAdi upAya-vizeSase karmoM ke paripAcanako udIraNA kahate haiM / udaya aura udIraNAko karma-phalAnubhavarUpa vedanakI apekSA 'vedaka' yaha saMjJA dI gaI hai / cUrNisU0-isa vedaka nAmake anuyogadvArame cAra sUtra-gAthAe haiN| ve isa prakAra hai // 2-3 // __prayoga-vizeSake dvArA kitanI karma-prakRtiyoMko udayAvalIke bhItara praveza karatA hai ? tathA kisa jIvake kitanI karma-prakRtiyoMko udIraNAke binA hI sthitikSayase udayAvalIke bhItara praveza karatA hai ? kSetra, bhava, kAla aura pugaladravyakA Azraya lekara jo sthiti-vipAka hotA hai, use udIraNA kahate haiM aura udaya-kSayako udaya kahate haiM // 59 // vizeSArtha-yahA~ 'kSetra' padase narakAdi kSetrakA, 'bhava' padase jIvoke ekendriyAdi bhavokA, 'kAla' padase zizira, vasanta Adi kAlakA, athavA vAla, yauvana, vArdhakya Adi kAla-janita paryAyokA aura 'pudgala' padase gaMdha, tAmbUla vastra-AbharaNa Adi iSTa-aniSTa padArthoMkA grahaNa karanA caahie| kahanekA sArAMza yaha hai ki dravya, kSetra, kAla, bhava AdikA Azraya lekara karmoMkA udaya aura udIraNArUpa phala-vipAka hotA hai|
Page #574
--------------------------------------------------------------------------
________________ 466 kasAya pAhuDa sutta [6 vedaka-arthAdhikAra ko kadamAe dvidIe pavesago ko va ke ya aNubhAge / sAMtara NiraMtaraM vA kadi vA samayA du boddhavvA // 60 // bahugadaraM bahugadaraM se kAle ko Nu thovadaggaM vA / aNusamayamudIreMto kadi vA samayaM (ye) udIredi // 61 // jo jaM saMkAmedi ya jaMbaMdhadi jaMca jo udIredi / taM keNa hoi ahiyaM dvidi-aNubhAge padesagge // 62 // kauna jIva kisa sthitimeM praveza karAnevAlA hai aura kauna jIva kisa anubhAga meM praveza karAtA hai| tathA inakA sAntara aura nirantara kAla kitane samayapramANa jAnanA cAhie // 6 // vizeSArtha-yadyapi gAthAke prathama caraNase sthiti-udIraNAkA aura dvitIya caraNase anubhAga-udIraNAkA ullekha kiyA gayA hai, tathApi sthiti-udIraNA prakRti-udIraNAkI aura anubhAga-udIraNA pradeza-udIraNAkI avinAbhAvinI hai, ataH gAthAke pUrvArdhase cAro udIraNAokA kathana kiyA gayA samajhanA cAhie / gAthAke uttarArdha-dvArA ukta cAro udIraNAokI kAlaprarUpaNA aura antaraprarUpaNA sUcita kI gaI hai| tathA gAthAke uttarArdhame paThita dvitIya 'vA' zabda anuktakA samuccaya karanevAlA hai ataH usase gAthAsUtrakArake dvArA nahIM kahe gaye samutkIrtanA Adi zeSa anuyogadvArokA grahaNa karanA cAhie / vivakSita samayase tadanantaravartI samayameM kauna jIva bahutakI arthAt adhikase adhikatara karmAkI udIraNA karatA hai aura kauna jIva stokase stokatara athot alpa karmoMkI udIraNA karatA hai ? tathA pratisamaya udIraNA karatA huA yaha jIva kitane samaya taka nirantara udIraNA karatA rahatA hai // 61 // vizepArtha-gAthAke prathama caraNase prakRti, sthiti, anubhAga aura pradeza udIraNAsambandhI bhujAkAra padakA nirdeza kiyA gayA hai aura dvitIya caraNase unhIke alpatara padakI sUcanA kI gaI hai / gAthAke pUrvArdhame paThita 'vA' zabdale avasthita aura avaktavya padokA grahaNa karanA caahie| isa prakAra gAthAke pUrvArdha-dvArA prakRti, sthiti, anubhAga aura pradeza-udIraNA-viSayaka bhujAkAra anuyogadvArakI prarUpaNA kI gaI hai / gAthAke uttarArdha-dvArA bhujAkAra-vipayaka kAlAnuyogadvArakI sUcanA kI gaI hai| aura isI dezAmarzaka vacanase zepa samasta anuyogadvArokA bhI saMgraha karanA caahie| tathA isIke dvArA hI padanikSepa aura vRddhi bhI kahI gaI samajhanA cAhie , kyoki bhujAkArake vizepako padanikSepa aura padanikSepake vizepako vRddhi kahate hai| jo jIva sthiti, anubhAga aura pradezAgra meM jise saMkramaNa karatA hai, jise cA~dhatA hai aura jisakI udIraNA karatA hai, vaha dravya kisase adhika hotA hai (ora kisase kama hotA hai )? // 62 //
Page #575
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 62 ] prakRtisthAna- udIraNA - nirUpaNa 467 4. tattha paDhamillagAhA payaDi- udIraNAe payaDi - udaya ca vaddhA / 5. kadi AvaliyaM paveseditti esa gAhAe paDhamapAdo payaDiudIraNAe / 6. edaM puNa sutaM payaDiTThANa - udIraNAe baddha / 7 edaM tAva ThavaNIyaM / 8. egegapayaDiudIraNA duvihA- ege mUlapaDiudIraNA ca egeguttarapayaDiudIraNA ca / 9. edANi vevi pattegaM cauvIsa maNiyogaddArehiM maggiUNa / 10. tado payaDiDANaudIraNA kAyavvA / vizeSArtha - yaha gAthA prakRti, sthiti, anubhAga aura pradeza -viSayaka baMdha, saMkramaNa, udaya, udIraNA tathA sattAsambandhI jaghanya utkRSTa padaviziSTa alpabahutvakA nirUpaNa karatI hai / prakRti ke vinA sthiti, anubhAga aura pradezavaMdhAdikA honA asaMbhava hai, ataH yahaoNpara 'prakRti' pada anukta siddha hai | gAthA - paThita 'jo jaM saMkAmedi' padase 'saMkramaNa', 'jaM baMdhadi' padase baMdha aura sattva tathA 'jaM ca jo udIredi' padase udaya aura udIraNAkI sUcanA kI gaI hai| aba yativRSabhAcArya ukta cAro sUtra - gAthAokA kramazaH vyAkhyAna karate hue pahale prathama gAthAkA vyAkhyAna karate hai cUrNi sU0 0 - ukta cAro sUtra - gAthAome se pahalI gAthA prakRti- udIraNA aura prakRtiudayame nibaddha hai, arthAt ina donokA nirUpaNa karatI hai / 'kadi AvaliyaM pavesedi' gAthA - kA yaha prathama pAda prakRti - udIraNAse pratibaddha hai / kintu yaha sUtra prakRtisthAna - udIraNAse sambaddha hai aura ise sthagita karanA cAhie // 4-7 // vizeSArtha - prakRti- udIraNA do prakArakI hai - mUlaprakRti - udIraNA aura uttaraprakRtiudIraNA / iname uttaraprakRti - udIraNA bhI do prakAra kI hai- ekaikottara prakRti - udIraNA aura prakRtisthAna-udIraNA / ukta sUtra isI prakRtisthAna - udIraNAse sambaddha hai, anyase nahI, yaha abhiprAya jAnanA cAhie / yahaoN cUrNikAra isa prakRtisthAna - udIraNAkA varNana sthagita karate haiM, kyoMki ekaikaprakRti-udIraNAkI prarUpaNA ke vinA usakA nirUpaNa karanA asambhava hai / cUrNisU0 - ekaikaprakRti- udIraNA do prakArakI hai - ekaikamUlaprakRti- udIraNA aura ekaikottaraprakRti- udIraNA / ina dono hI prakArakI udIraNAoko pRthak-pRthak cauvIsa anuyogadvArose anumArgaNa karake tatpazcAt prakRtisthAna- udIraNAkA varNana karanA cAhie // 8-10 // vizeSArtha - gaNadhara prathita pejjadosapAhuDame ekaikaprakRti - udIraNA ke dono bhedokA samutkIrtanAse Adi lekara alpabahutva - paryanta caubIsa anuyogadvArose vistRta varNana kiyA gayA hai / cUrNikAra kasAyapAhuDakI racanA saMkSipta hone ke kAraNa apanI cUrNine bhI vaisA vistRta varNana na karake vyAkhyAnAcAryoMke lie use varNana karanekA saMketa karake tatpazcAt prakRtisthAna - udIraNAke vyAkhyAna karaneke lie kaha rahe haiM / eka samayame jitanI prakRtiyokI udIraNA karanA sambhava hai, utanI prakRtiyoMke samudAyako prakRtisthAna- udIraNA kahate hai I
Page #576
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sutta [ 6 vedaka- arthAdhikAra 11. tattha dvANasamukkittaNA / 12. asthi ekisse payaDIe pavesago / 13. donhaM payaDINaM pavesago / 14. tinhaM payaDINaM pavesago Natthi / 15. cauNhaM paDINaM pavesago / 16. etto pAe niraMtaramatthi jAva dasahaM payaDINaM pavesago / cUrNisU0 - usame yaha sthAnasamutkIrtanA hai // 11 // vizeSArtha - prakRtisthAna - udIraNAkA varNana cUrNisUtrakAra samutkIrtanA Adi sattaraha anuyogadvArose karate hue pahale samutkIrtanAse varNana karate hai / samutkIrtanA do prakArakI hai - sthAnasamutkIrtanA aura prakRtisamutkIrtanA / ina donoMmeMse pahale sthAnasamutkIrtanAke dvArA prakRti - udIraNA kahI jAtI hai, aisA abhiprAya jAnanA cAhie / 468 0 - eka prakRtikA praveza karanevAlA hotA hai // 12 // cUrNis vizepArtha - tIno vedo meM se kisI eka veda aura cAro saMjvalana kapAyome se kisI eka kapAyake udayase kSapakazreNI yA upazamazreNIpara ArUr3ha hue jIvake vedakI prathama sthiti ke AvalimAtra zepa raha jAnepara vedakI udIraNA honA vanda ho jAtI hai, taba vaha upazAmaka yA kSapaka jIva eka saMvvalanaprakRti kI udIraNA karanevAlA hotA hai / cUrNisU0 - do prakRtiyokA praveza karanevAlA hotA hai // 13 // 0 vizeSArtha - 3 - upazama aura kSapakazreNIme anivRttikaraNa guNasthAnake prathama samayase lagAkara samayAdhika AvalImAtra vedakI prathamasthiti rahanetaka tInoM vedome kisI eka veda aura cAroM saMjvalanakaSAyomeMse kisI eka kapAyakI udIraNA karanevAlA hotA hai / cUrNisU0 - tIna prakRtiyo kA praveza karanevAlA nahIM hotA || 14 || vizeSArthaM - kyoMki, pUrvokta do prakRtiyokI udIraNA honeke pUrva apUrvakaraNaguNasthAnameM hAsya-rati aura arati zoka ina do yugalo meM se kisI eka yugala ke yugapata praveza honese tIna prakRtiyo kI udIraNArUpa sthAna nahI pAyA jAtA / [0 - cAra prakRtiyokA praveza karanevAlA hotA hai // 15 // cUrNisU0 vizeSArtha - aupazamika yA kSAyika samyagdRSTi jIva pramattasaMyata, apramattasaMyata aura apUrvakaraNa guNasthAname hAsya - rati aura arati-zoka yugalamese kisI eka yugalake sAtha kisI eka veda aura kisI eka saMjvalanakapAya ina cAra prakRtiyokI eka sAtha udIraNA karatA hai / cUrNi sU0 - yahA~se lekara nirantara daza prakRtiyoMtakakA praveza karanevAlA hotA hai // 16 // vizeSArtha - uparyukta cAra prakRtiyokI udIraNAke sthAnase lagAkara nirantara arthAta lagAtAra daza prakRtirUpa sthAna taka mohaprakRtiyoMkI udIraNA karatA hai / arthAt ukta cAra prakRtirUpa udIraNAsthAname bhaya, jugupsA, kisI eka pratyAkhyAnAvaraNa kapAya athavA samyaktvaprakRti, ina cAromeM se kisI ekake praveza karanepara paoNca prakRtirUpa udIraNAsthAna hotA hai / ukta sthAna meM kisI eka apratyAkhyAnAvaraNa kapAyake praveza karanepara chaha prakRtirUpa
Page #577
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 62] prakRtisthAna-udIraNA-bhaMga-nirUpaNa 17. edesu hANesu payaDiNiddeso kAyayo bhavadi / 10.eyapayaDiM pavesedi siyA kohasaMjalaNaM vA, siyA mANasaMjalaNaM vA, siyA mAyAsaMjalaNaM, siyA lobhasaMjalaNaM vA / 19. evaM cattAri bhaMgA / 20. doNhaM payaDINaM pavesagassa vArasa bhNgaa| udIraNAsthAna hotA hai / ukta chaha prakRtirUpa sthAname samyagmithyAtva yA kisI eka anantAnubandhIkaSAyake praveza karanepara sAta prakRtirUpa udIraNAsthAna ho jAtA hai| isIme samyagmithyAtva aura anantAnuvandhIkaSAya ina donoke sAtha mithyAtvake aura milAnepara ATha prakRtirUpa udIraNAsthAna hotA hai| samyaktvaprakRti, apratyAkhyAnAvaraNa, pratyAkhyAnAvaraNa, saMjvalanasambandhI krodhAdicatuSkameM se koI eka trika, koI eka veda, hAsyAdi yugaladvayameMse koI eka yugala aura bhaya aura jugupsAkI udIraNA karanevAleke nau prakRtirUpa udIraNAsthAna hotA hai| samyaktvaprakRtike sthAnapara mithyAtvako lekara tathA anantAnubandhI kisI eka kaSAyake aura milA denepara daza prakRtirUpa udIraNAsthAna hotA hai / cUrNisU0-ina uparyukta udIraNAsthAna meM prakRtiyokA nirdeza karanA cAhie // 17 // vizeSArtha-kina-kina prakRtiyoko lekara kauna-sA sthAna utpanna hotA hai, isa bAtakA nirdeza karanA Avazyaka hai, anyathA udIraNAsthAna-viSayaka ThIka jJAna nahIM ho sakegA / prakRtiyokA nirdeza Uparake vizeSArthame kiyA jA cukA hai| cUrNisU0-eka prakRtikA praveza karatA hai-kadAcit krodha saMjvalanakA, kadAcit mAnasaMjvalanakA, kadAcit mAyAsaMjvalanakA aura kadAcit lobhasaMjvalana kaa| isa prakAra cAra bhaMga hote hai // 18-19 // vizeSArtha-jo jIva eka prakRtirUpa sthAnakI udIraNA karate haiM, unake cAra vikalpa hote haiN| jo jIva saMjvalana krodhakaSAyake udayake sAtha zreNIpara car3hA hai, vaha vedakI prathama sthitike AvalimAtra avaziSTa raha jAnepara eka saMjvalanakrodhakI hI udIraNA kregaa| isI prakAra mAna, mAyA aura lobhakapAyake udayake sAtha zreNIpara car3hA huA jIva ukta samayapara eka mAna, mAyA athavA lobhakapAyakI hI udIraNA karegA / isa prakAra eka prakRtirUpa udIraNAsthAnake cAra bhaMga ho jAte hai / cUrNisU0-do prakRtiyokI udIraNA karanevAleke vAraha bhaMga hote hai // 20 // vizeSArtha-tIno vedoke sAtha cAro saMjvalanakapAyoke akSa-parivartanase bAraha bhaMga hote haiM / arthAt puruSavedake sAtha kramazaH saMjvalana krodha, mAna, mAyA athavA lobhakI udIraNA karanepara cAra bhaMga, strIvedake sAtha saMjvalana krodha, mAna, mAyA athavA lobhakI udIraNA karanepara cAra aura napuMsakavedake sAtha saMjvalana krodha, mAna, mAyA athavA lobhakI udIraNA karanepara cAra bhaMga hote hai / isa prakAra do prakRtiyokI udIraNA karanevAloke sava milAnepara (4+4+4=12) vAraha bhaMga hote hai|
Page #578
--------------------------------------------------------------------------
________________ 470 kasAya pAhuDa sutta [6 vedaka-arthAdhikAra 2.1. cauNhaM payaDINaM pavesagassa cavIsa bhaMgA / 22. paMcaNhaM payaDINaM pacesagassa cattAri cauvIsa bhaMgA / 23. chaNhaM payaDINaM pasagassa satta-cauvIsa bhNgaa| cUrNisU0-cAra prakRtiyokI udIraNA karanevAleke cauvIsa bhaMga hote hai // 21 // vizepArtha-hAsya-rati aura arati zoka yugalameMse kisI eka yugalake sAtha kisI eka veda aura kisI eka saMjvalanakapAyakI udIraNA karanepara cAra prakRtirUpa udIraNAsthAna hotA hai| ataeva uparyukta bAraha bhaMgokI utpatti hAsya-rati yugalake sAtha bhI saMbhava hai aura arati-zoka yugalake sAtha bhI / isa prakAra cAra prakRtiyokI udIraNA karanevAle jIvake (124 2-24 ) caubIsa bhaMga hote hai / cUrNi sU0-paoNca prakRtiyokI udIraNA karanevAleke cAra-guNita cauvIsa bhaMga hote hai // 22 // vizepArtha-ukta cAra prakRtirUpa udIraNAsthAname bhaya, jugupsA, samyaktvaprakRti, athavA kisI eka pratyAkhyAnakapAyake praveza karanepara paoNca prakRtirUpa udIraNAsthAna hotA hai / ataH uparyukta cauvIsa bhaMgoko kramazaH ina cAro prakRtiyokI udIraNAke sAtha milAnepara cAra-guNita cauvIsa arthAt ( 244496) cyAnave bhaMga hote hai| isakA spaSTIkaraNa isaprakAra hai-bhayaprakRtikI udIraNAke sAtha upayukta 24 bhaMga, jugupsAprakRtikI udIraNA ke sAtha 24 bhaMga, bhaya aura jugupsAko chor3akara samyaktvaprakRtikI udIraNAke sAtha 24 bhaMga, isa prakAra 72 bhaMga to pramatta-apramattasaMyatoke hote hai / tathA kSAyikasamyagdRSTi, athavA aupazamikasamyagdRSTi saMyatAsaMyatake bhaya-jugupsAke vinA pratyAkhyAnakapAyake pravezase 24 bhaMga aura hote hai| isaprakAra sava milAkara paoNca prakRtiyokI udIraNA karanevAle jIvake ( 72+24=96 ) chyAnave bhaMga hote haiM / - cUrNisU0-chaha prakRtiyokI udIraNA karanevAleke sAta guNita cauvIsa bhaMga hote hai // 23 // vizeSArtha-uparyukta paoNca prakRtirUpa udIraNAsthAnameM bhaya, jugupsA yA apratyAkhyAnAvaraNa kapAyake milAnepara chaha prakRtirUpa udIraNAsthAna hotA hai| isa sthAnake sAtaguNita cauvIsa arthAt (24 x 7=168) ekasau ar3asaTha bhaMga hote haiN| ve isa prakAra haiM-aupazamikasamyagdRSTi yA kSAyikasamyagdRSTi saMyatake bhaya aura jugupsAprakRtikI udIraNAke sAtha upayukta prathama 24 bhaMga, vedakasamyagdRSTi saMyatake bhayake vinA kevala jugupsAprakRtike sAtha dvitIya 24 bhaMga, usIke jugupsAke vinA kevala bhayaprakRtike sAtha tRtIya 24 bhaMga, isa prakAra saMyatake Azrayase tIna caubIsa (24+24+24-72) bhaMga hote haiM / punaH aupazamika yA kSAyikasamyagdRSTi saMyatake jugupsAke vinA pratyAkhyAnAvaraNa kapAyake kisI eka bhedake sAtha bhayaprakRtikA vedana karanepara caturtha 24 bhaMga hote haiN| isI jIvake bhayake vinA kisI eka pratyAkhyAnAvaraNa kapAya aura jugupsAke sAtha paMcama
Page #579
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 62] prakRtisthAna-udIraNA-bhaMga-nirUpaNa 471 . 24. sattaNhaM payaDINaM pavesagassa dasa-cauvIsa bhNgaa| 25. aTTaNhaM payaDINaM pavesagassa ekArasa-cauvIsa bhNgaa| 24 bhaMga, bhaya-jugupsAke udayase rahita vedakasamyagdRSTi saMyatAsaMyatake kisI eka apratyAkhyAnAvaraNakaSAyakI udIraNA karanepara paSTha 24 bhaMga tathA aupazamika yA kSAyikasamyaktvI asaMyatasamyagdRSTike bhaya-jugupsAke vinA kisI eka apratyAkhyAnAvaraNa kapAyakI udIraNA karanepara saptama 24 bhaMga hote hai / isa prakAra saba milakara chaha prakRtiyokI udIraNA karanevAloke ekasau ar3asaTha (168) bhaMga hote haiM / cUrNisU0-sAta prakRtiyoMkI udIraNA karanevAleke dasa-guNita caubIsa bhaMga hote hai // 24 // vizeSArtha-vedakasamyaktvI pramatta-apramattasaMyatake samyaktvaprakRti, kisI eka saMjvalanakaSAya, kisI eka veda, hAsya, arati yugalamese kisI eka yugala, bhaya aura jugupsAke Azrayase prathama 24 bhaMga utpanna hote hai| aupazamika yA kSAyika samyagdRSTi saMyatAsaMyatake kisI eka pratyAkhyAnAvaraNakaSAya, bhaya aura jugupsAke sAtha dvitIya 24 bhaMga, vedakasamyaktvI saMyatAsaMyatake samyaktvaprakRti aura bhayaprakRtike sAtha tRtIya 24 bhaMga, usIke bhayaka vinA aura jugupsAke sAtha caturtha 24 bhaMga hote haiN| aupazamika yA kSAyikasamyaktvI asaMyatasamyagdRSTike bhaya aura kisI eka apratyAkhyAnAvaraNakaSAyake sAtha paMcama 24 bhaMga usIke bhayake vinA aura jugupsAke sAtha paSTha 24 bhaMga tathA vedakasamyaktvI asaMyatasamyagdRSTike bhaya-jugupsAke vinA aura samyaktvaprakRtike sAtha saptama 24 bhaMga hote haiN| samyagmithyASTike bhaya-jugupsAke vinA samyagmithyAtvaprakRtike sAtha aSTama 24 aMga, sAsAdanasamyagdRSTike bhaya-jugupsAke vinA kisI eka anantAnubandhI kaSAyake pravezase navama 24 bhaMga aura saMyukta prathamAvalImeM vartamAna mithyAdRSTike anantAnubandhI, bhaya, jugupsAke vinA dazama 24 bhaMga hote hai| isaprakAra sava milAkara (244 10240) do sau cAlIsa bhaMga sAta prakRtiyokI udIraNA karanevAleke hote hai| cUrNisU0-ATha prakRtiyokI udAraNA karanevAleke gyAraha guNita cauvIsa bhaMga hote hai // 25 // vizeSArtha-vedakasamyaktvI saMyatAsaMyatake samyaktvaprakRti, pratyAkhyAnAvaraNa aura saMjvalanasaMbaMdhI eka-eka kaSAya, koI eka veda, hAsyAdi do yugalameM se eka bhaya aura jugupsA ina ATha prakRtiyokI udIraNA hotI hai, ataH inakI apekSA prathama 24 bhaMga, aupazamika yA kSAyikasamyagdRSTi asaMyatake samyaktvaprakRtike vinA aura apratyAkhyAnAvaraNake sAtha unhI prakRtiyoke grahaNa karanepara dvitIya 24 bhaMga, vedakasamyaktvI asaMyatake jugupsAke vinA aura bhayake sAtha tRtIya 24 bhaMga, bhayake vinA aura jugupsAke sAtha caturtha 24 bhaMga, samyagmithyASTike jugupsAke vinA aura samyagmithyAtvaprakRtike sAtha paMcama 24 bhaMga,
Page #580
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa suca [ 6 vedaka arthAdhikAra 12 26. NavaNhaM payaDINaM pavesagassa cha - caduvIsa bhaMgA" / 27. dasahaM payaDINaM pavesagassa ekka-caduvIsa bhaMgA " / 28. edesi bhaMgANaM gAhA dasaNhamudIraNaGkANamAdiM kAdU / 29. jahA 472 usIke bhayake vinA aura jugupsAke sAtha SaSTha 24 bhaMga hote haiM / bhayakI udIraNA karanevAle sAsAdanasamyagdRSTi ke jugupsAke vinA tathA anantAnubandhI kisI eka kapAya ke praveza se saptama 24 bhaMga, usIke bhayake vinA jugupsAkI udIraNA karanepara aSTama 24 bhaMga, saMyukta prathamAvalImeM vartamAna mithyAdRSTike bhaya ke sAtha mithyAtvakI udIraNA karanepara navama 24 bhaMga, bhayake vinA aura jugupsA ke sAtha midhyAtvakI udIraNA karanevAle ukta mithyAdRSTike dazama 24 bhaMga, tathA bhaya aura jugupsAke vinA anantAnubandhI kisI eka kaSAyake sAtha mithyAtvakI udIraNA karanevAle ukta jIvake ekAdazama 24 bhaMga hote hai / isa prakAra ATha prakRtiyokI udIraNArUpa sthAnake saba milAkara (24 11 = 264) do sau chayAsaTha bhaMga hote haiM / cUrNisu0 - nau prakRtiyoMkI udIraNA karanevAle ke chaha guNita cauvIsa bhaMga hote hai // 26 // vizeSArtha - samyaktvaprakRti, pratyAkhyAnAvaraNa, apratyAkhyAnAvaraNa, saMbvalanasambandhI krodhAdi catuSTayamese koI eka kaSAya, tIno vedomese koI eka veda, hAsya- rati aura arati zoka meM se koI eka yugala, bhaya aura jugupsA ina nau prakRtiyokI udIraNA karanevAle asaMyata vedakasamyagdRSTike prathama 24 bhaMga hote hai / ukta prakRtiyomeMse samyaktvaprakRtiko nikAlakara aura samyagmithyAtvako milAkara usakI udIraNA karanevAle samyagmithyAdRSTi ke dvitIya 24 bhaMga hote hai | samyagmithyAtvake sthAnapara kisI eka anantAnuvandhI ke praveza karanepara usakI udIraNA karanevAle sAsAdanasamyagdRSTi ke tIsare prakArase 24 bhaMga hote haiM / anantAnubandhIke sthAna - para mithyAtvaprakRti ke praveza karanepara saMyukta prathamAvalIvAle mithyAtva ke sAtha upayukta ATha prakRtiyo kI udIraNA karanevAle midhyAdRSTike caturtha 24 bhaMga, usIke anantAnuvandhI kisI ekakI bhayake vinA jugupsAke sAtha udIraNA karanepara paMcama 24 bhaMga, usIke jugupsA ke vinA bhayake sAtha ukta prakRtiyo kI udIraNA karanevAleke chaThe prakArase 24 bhaMga hote hai / isa prakAra saba bhaMgokA yoga ( 24x6 = 144 ) ekasau cavAlIsa hotA hai / cUrNisU0-daza prakRtiyokI udIraNA karanevAle ke eka hI prakArase cauvIsa bhaMga hote haiM // 27 // vizeSArtha - midhyAtva, anantAnubandhyAdicatuSTayameMse koI eka kapAyacatuSka, tIna vedome se koI eka veda, hAsyAdi yugaladvayame se koI eka yugala, bhaya aura jugupsA, ina daza prakRtiyoMkI udIraNA karanevAle mithyAdRSTi jIvake 24 bhaMga hote haiM / yahA~ anya kisI vikalpa ke saMbhava na honese eka hI prakArase cauvIsa bhaMga kahe gaye haiM / cUrNisU0- 0 - daza prakRtiyoke udIraNAsthAnako Adi lekarake Upara batalAye gaye bhaMgAkI nirUpaNa karanevAlI gAthA isa prakAra hai / / 28-29 //
Page #581
--------------------------------------------------------------------------
________________ 473 gA0 62] vedaka-svAmitva-nirUpaNa "ekkaga chakke kArasa dasa satta caukka ekagaM ceva / dosu ca bArasa bhaMgA ekkamhi ya hoti cattAri" // 1 // 30. *sAmittaM / 31. sAmittassa sAhaNaTThamimAo do suttagAhAo / 32. taM jhaa| "sattAdi dasukkassA micchatte missae NavukkassA / chAdI Nava ukkassA aviradasamme du Adisse // 2 // paMcAdi-ahaNihaNA viradAvirade udIraNahANA / egAdI tigarahidA sattukkassA ca viradesu" // 3 // 33. edAsu dosu gAhAsu vihAsidAsu sAmittaM samattaM bhavadi / "dazaprakRtirUpa sthAnake bhaMga eka, nauprakRtirUpa sthAnake chaha, AThaprakRtirUpa sthAnake gyAraha, sAtaprakRtirUpa sthAnake daza, chahaprakRtirUpa sthAnake sAta, paoNcaprakRtirUpa sthAnake cAra, cAraprakRtirUpa sthAnake eka, doprakRtirUpa sthAnake bAraha aura ekaprakRtirUpa sthAnake cAra bhaMga hote hai" // 1 // vizeSArtha-ukta sthAnoke bhaMgokI aMkasaMdRSTi isa prakAra hai 1 6 11 10 7 4 1 12 4 ina saba bhaMgokA yoga (24+144+264+240+168+96+24+12+ 4=976) nau sau chihattara hotA hai / cUrNisU0-aba upayukta udIraNAsthAnoke svAmitvakA varNana karate hai| svAmitvake sAdhana karaneke lie ye do sUtragAthAe~ hai / ve isa prakAra hai // 30-32 // "sAtase Adi lekara daza takake cAra udIraNAsthAna mithyAdRSTike hote hai / sAtase Adi lekara nau takake tIna udIraNAsthAna samyagmithyAdRSTike hote hai| (ye hI tIna sthAna sAsAdanasamyagdRSTike bhI hote haiM, kintu usake samyagmithyAtvaprakRtike sthAnapara kisI eka anantAnubandhI kaSAyakI udIraNA hotI hai|) chahase Adi lekara nau takake cAra udIraNAsthAna aviratasamyagdRSTike hote haiN| paoNcase Adi lekara ATha takake cAra udIraNAsthAna viratAvirata zrAvakake hote haiN| ekase Adi lekara madhyame tIna rahita sAta takake chaha sthAna saMyatomeM hote hai" // 2-3 // cUrNisU0-ina dono gAthAokI vyAkhyA karanepara svAmitva samApta hotA hai // 33 // *tAmrapatravAlI pratimeM isa sUtrake pUrva pattha sAdi-aNAdi-dhuva-ardhavANugamo tAva kAyavyo' yaha eka aura sUtra mudrita hai ( dekho pR0 1363 ) / para prakaraNako dekhate hue vaha sUtra nahI, api tu TIkAkA hI aMga pratIta hotA hai, kyoMki cUrNikArane kahIM bhI sAdi Adi anuyogadvAroMko nahIM kahA hai|
Page #582
--------------------------------------------------------------------------
________________ 474 phasAya pAhuDa sutta [6 vedaka-arthAdhikAra 34. eyajIveNa kAlo / 35. ekkisse doNhaM caduNhaM paMcaNhaM chahaM sattaNhaM aTThaNhaM NavaNhaM dasaNhaM payaDINaM pavesago kevaciraM kAlAdo hodi 136. jahaNNeNa eyasamao / 37. ukkasseNaMtomuhuttaM / 38. egajIveNa aMtaraM / 39. ekisse dohaM cauNhaM payaDINaM pavesargataraM kevaciraM kAlAdohodi ? 40. jahaNNeNa aMtomuhuttaM / 41. ukasseNa uvaDDapoggalapariyaTTa / 42. paMcaNhaM chaNhaM sattaNhaM payaDINaM pavesagaMtaraM kevaciraM kAlAdo hodi 143. jahaNNeNa eyasamao / 44. ukkasseNa ubaDDapoggalapariyaTTa / 45. aTTaNhaM NavaNhaM payaDINaM pavesagaMtaraM kevaciraM kAlAdo hodi 1 46. jahaNNeNa eyasamayo / 47. ukkasseNa puncakoDI desUNA / 48. dasaNhaM payaDINaM pavesagassa aMtaraM kevaciraM kAlAdo hodi 1 49. jahapaNeNa aMtomuhattaM / 50. ukkasseNa ve chAvadvisAgarovamANi sAdireyANi / 51. NANAjIvehi bhaMgavicayo / 52. savvajIvA dasahaM NavaNhamaDhaNThaM sattaNhaM cUrNisU0-ava eka jIvakI apekSA udIraNAsthAnoke kAlakA varNana karate haiM // 34 // zaMkA-eka, do, cAra, pA~ca, chaha, sAta, ATha, nau aura daza prakRtiyokI udIraNAkA kitanA kAla hai ? // 35 // samAdhAna-jaghanyakAla samaya aura utkRSTakAla antarmuhUrta hai / / 36-37 // cUrNisU0-aba eka jIvakI apekSA udIraNA-sthAnoke antarakA varNana karate haiM // 38 // zaMkA-eka, do aura cAra prakRtirUpa udIraNA sthAnokA antara kAla kitanA hai ? // 39 // . samAdhAna-jaghanya antarakAla antarmuhUrta aura utkRSTa antarakAla upArdhapudgalaparivartana hai // 40-41 // zaMkA-pAMca, chaha aura sAta prakRtirUpa udIraNA-sthAnokA antarakAla kitanA hai ? // 42 // samAdhAna-jaghanya antarakAla eka samaya aura utkRSTa antarakAla upArdhapudgalaparivartana hai // 43-44 // zaMkA-ATha aura nau prakRtirUpa udIraNA-sthAnokA antarakAla kitanA hai ? // 45 // samAdhAna-jaghanya antarakAla eka samaya aura utkRSTa antarakAla dezona pUrvakoTI varSa hai // 46-47 // zaMkA-daza prakRtirUpa udIraNAsthAnakA antarakAla kitanA hai ? // 48 // samAdhAna-jaghanya antarakAla antarmuhUrta aura utkRSTa antarakAla sAdhika do vAra chayAsaTha sAgaropama hai|49.50|| cUrNisU0-ava nAnA jIvIkI apekSA udIraNAsthAnokA bhaMgavicaya kahate haiM-sarva
Page #583
--------------------------------------------------------------------------
________________ vedaka- sannikarSa-nirUpaNa chaha paMcahaM caduNhaM NiyamA pavesagA / 53. donhamekkisse pavesagA bhajiyavvA / 54. NANAjIvehi kAlo / 55. ekkisse dohaM pavesagA kevaciraM kAlAdo hoMti 9 56. jahaNeNa eyasamao / 57. ukkasseNa aMtomuddattaM / 58, sesANaM payaDINaM pavesagA savvaddhA / mA0 62 ] " 475 59. NANAjIvehi aMtaraM / 60, ekisse dohaM pavesagaMtaraM kevaciraM kAlAdo hodi 9 61. jahaNeNa eyasamao / 62. ukkasseNa chammAsA / 63. sesANaM payaDINaM pavesagANaM Natthi aMtaraM / 64. saNNiyAso | 65. ekisse pavesago doNhamapavesago / 66. evaM sesANaM 1 jIva niyamase daza, nau, ATha, sAta, chaha, paoNca aura cAra prakRtirUpa sthAnokI udIraNA karanevAle sarva kAla pAye jAte hai / ( kyoki, nAnA jIvokI apekSA ukta sthAnokI udIraNA karanevAle jIvoMkA kabhI viccheda nahI pAyA jAtA / ) kintu do aura eka prakRrtirUpa sthAnakI udIraNA karanevAle jIva bhajitavya haiM / ( kyoki, upazama aura kSapaka zreNIpara car3hanevAle jIva sadA nahIM pAye jAte / ) // 51-53 // cUrNi sU0 - abe nAnA jIvokI apekSA udIraNAsthAnoMkA kAla kahate haiM // 54 // zaMkA- eka aura do prakRtirUpa sthAnoMkI udIraNA karanevAle jIvokA kitanA kAla hai ? // 55 // samAdhAna - jaghanya kAla eka samaya aura utkRSTa kAla antarmuhUrta hai / ( kyoMki, upazama yA kSapakazreNIkA utkRSTakAla antarmuhUrta hI hai ) zeSa prakRtirUpa sthAnokI udIraNA karanevAle sarva kAla pAye jAte haiM / / 56-58 // cUrNisU0- 0 - aba nAnA jIvokI apekSA udIraNAsthAnokA antara kahate haiM // 59 // zaMkA- eka aura do prakRtirUpa udIraNAsthAnokA antarakAla kitanA hai ? // 60 // samAdhAna- jaghanya antarakAla eka samaya aura utkRSTa antarakAla chaha mAsa hai / kyoMki, kSapakazreNIkA utkRSTa virahakAla chaha mAsa hotA hai | ) // 61-62 // cUrNisU0 - zeSa prakRtirUpa udIraNAsthAnokA antara nahI hotA ( kyoki, unakI udIraNA karanevAle jIva sarvakAla pAye jAte haiM / ) // 63 // cUrNis 0 ( 0 - aba udIraNAsthAnoke sannikarSakA varNana karate haiM - eka prakRtirUpa sthAnakI udIraNA karanevAlA do prakRtirUpa sthAnakI udIraNA nahI karatA hai / ( kyoki svAmi-bhedakI apekSA donoM paraspara virodhI svabhAvavAle hai / ) isIprakAra zepa udIraNAsthAnokA sannikarSa jAnanA cAhie || 64-66 // tAmrapatravAlI pratimeM 'pavesagA kevaciraM kAlAdo hodi' aisA pATha mudrita hai / (dekho pR0 1372 )
Page #584
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sutta [ 6 vedaka arthAdhikAra 67. appAbahuaM / 68. savvatthovA ekkisse pavesagA' / 69. donhaM pavesagA saMkhejjaguNA' / 70. caunhaM payaDINaM pavesagA saMkhejjaguNA / 71. paMcanhaM payaDINaM pavesagA asaMkhejjaguNA / 72. chahaM payaDINaM pavesagA asaMkhejjaguNA / 73 sattaNhaM payaDINaM pavesagA asaMkhejjaguNa / 74. dasahaM payaDINaM pavesagA anaMtaguNA~ / 75. NavaNhaM payaDINaM pavesagA saMkhejjaguNa / 76. aTTahaM payaDINaM pavesagA saMkhejjaguNA' / 77. NirayagadIe savvatthovA chaNhaM payaDINaM pavesagA / 78. sattaNhaM payaDINaM cUrNisU0 ( 7 - aba udIraNAsthAnokA alpabahutva kahate hai - eka prakRtirUpa sthAnakI udIraNA karanevAle sabase kama hai / eka prakRtirUpa sthAnake udIrakose do prakRtirUpa sthAnakI udIraNA karanevAle saMkhyAtaguNita haiM / do prakRtirUpa sthAnake udIrakose cAra prakRtirUpa sthAnakI udIraNA karanevAle saMkhyAtaguNita hai / cAraprakRtirUpa sthAnake udIrakose pA~ca prakRtirUpa sthAnakI uraNa karanevAle asaMkhyAtaguNita haiM | pA~caprakRtirUpa sthAnake udIrakose chaha prakRtirUpa sthAnakI udIraNA karanevAle asaMkhyAtaguNita hai / chaha prakRtirUpa sthAnake udIrakose sAta prakRtirUpa sthAnakI udIraNA karanevAle asaMkhyAtaguNita hai / sAta prakRtirUpasthAna ke udIrakoMse daza prakRtirUpa sthAnakI udIraNA karanevAle anantaguNita hai / dazaprakRtirUpa sthAnake udIrakose nau prakRtirUpa sthAnakI udIraNA karanevAle saMkhyAtaguNita haiN| nau prakRtirUpasthAnake udIrako se ATha prakRtiyokI udIraNA karanevAle saMkhyAtaguNita hai // 67-76 // 476 cUrNisU0 - narakagatime chaha prakRtiyokI udIraNA karanevAle sabase kama haiM / chaha prakRtirUpa sthAnake udIrakose sAta prakRtiyokI udIraNA karanevAle asaMkhyAtaguNita hai | 1 kudo, suhumasA parAiyaddhAe aNiyaTTiyaddhAsakhejadibhAge ca sacidakhavagovasAmagajIvANamihaggahaNAdo | jayadha0 2 kudo; aNi piDhamasamayappahuDi tadadvAe sastejesu bhAgesu sacidakhavagovasA magajIvANamihAvalavaNAdo | jayagha 3 kiM kAraNa; uvasama khaiya sammAiTTissa pamattApamattasajadANamapuvvakaraNakhavagovasAmagANa ca bhayadugu chodayavirahidANamettha gahaNAdo | jayadha0 4 kudo, uvasama khaiyasammA iTrigsajadA sajadarA sissa makhenANa bhAgANamettha pahANabhAveNAvalaci yattAdo | jayadha0 5 kudo; vedagasammAidinusaMjadAsajadANaM saMkhejehi bhAgehi saha uvasama khaiyasammAidiTa- asajada - rAsasa saMkhejANa bhAgANamiha pahANabhAvadasaNAdo | jayadha0 6 kudo, khaiyasammAiTThINa sakhejadibhAgeNa saha vedagasammATi amajadarAsista sakhejAga bhAgANamiha pahANattadasaNAdo / jayadha0 7 kudo; micchAiTThirAsissa sakhejadibhAgapamANattAdo | jayadha 0 8 kudo; bhaya-duguchANa doNTa pi samudidANamudayakAlAdo aSNadara virahidakAlassa sasejaguNattovasAdo | jayagha 9 kiM kAraNa, aNNadaravirahakAlAdo Tovha hi virahidakAlarasa sakhejaguNattAvalavaNAdo / jayadha0 10 kiM kAraNa, uvasama khaiyasammAiTriTajIvANa palidovamAsakheja bhAgavamANANamiha gaNAdo / jayabha0
Page #585
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 62] vedaka-bhujAkAra-arthapada-nirUpaNa pavesagA asaMkhejjaguNA' / 79. dasaNhaM payaDINaM pavesagA asNkhejjgunnaa'| 80. NavaNhaM payaDINaM pasagA saMkhejjaguNA / 81. aTThaNhaM payaDINaM pavesagA saMkhejjaguNA / prakRtisthAna-udIraNA samattA / 82. etto bhujagAra-pavesago / 83. tattha aTThapadaM kAyavvaM / 84. tado sAta prakRtirUpa sthAnake udIrakose daza prakRtiyokI udIraNA karanevAle asaMkhyAtaguNita hai| daza prakRtirUpa sthAnake udIrakose nau prakRtiyoMkI udIraNA karanevAle saMkhyAtaguNita hai / nau prakRtirUpa sthAnake udIrakose ATha prakRtiyokI udIraNA karanevAle saMkhyAtaguNita hai / (isI prakAra zepa gatiyomeM aura avaziSTa mArgaNAome alpavahutva jAnanA caahie| ) / / 77-81 / / isa prakAra prakRtisthAna-udIraNAkA varNana samApta huaa| cUrNisU0- aba isase Age bhujAkAra-udIraNA kahate hai| usameM pahale arthapadakI prarUpaNA karanA cAhie // 82-83 // vizeSArtha-bhujAkAra udIrakakI prarUpaNA karaneke pUrva arthapadakI prarUpaNA karanA Avazyaka hai, anyathA bhujAkAra Adi pada-vizepokA nirNaya nahIM ho sakatA hai / cUrNikArane bhujAkAra Adi padokI arthapada-prarUpaNA svayaM na karake vyAkhyAnAcAryoMke lie isa sUtra dvArA sUcanAmAtra kara dI hai| ataH jayadhavalA TIkAke AdhArapara vaha yahA~ kI jAtI haianantara-atikrAnta samayame stokatara (thor3I-sI) prakRtiyokI udIraNA karake vartamAna samayame usase adhika prakRtiyokI udIraNA karanevAleko bhujAkAra-udIraka kahate hai| anantara-atIta samayame bahutara (bahuta adhika) prakRtiyoMkI udIraNA karake vartamAna samayame usase alpa prakRtiyokI udIraNA karanevAle jIvako alpatara-udIraka kahate haiN| anantara-atIta samayame jitanI prakRtiyokI udIraNA kara rahA thA, utanI hI prakRtiyokI vartamAna samayame bhI udIraNA karanevAleko avasthita-udIraka kahate hai / anantara-atikrAnta samayame eka bhI prakRtikI udIraNA na karake jo isa vartamAna samayame udIraNA karanA prArambha karatA hai, use avaktavyaudIraka kahate hai| isa arthapadake dvArA svAmitvakA nirNaya karanA cAhie / 1 kudo; vedayasammAiTThirAsissa pahANabhAveNettha vivakkhiyattAdo / jayadha' 2 kiM kAraNa, bhaya-duguchodayasahidamicchAiTThirAsissa vivakkhiyattAdo / jayadha0 3 kudo, bhaya-duguchANamaNNadarodayavirahidakAlammi doNhamudayakAlATo sakhejaguNammi scidttaado| jayadha0 4 kudo; aNNadaravirahidakAlAdo sakhejaguNammi doNha virahidakAlasacidattAdo / jayadha0 5 ta jahA-aNtarAdikkatasamae thovayarapayaDipavesAdo eNhi bahudariyAo payaDIo pavesedi tti eso bhujagArapavesago / aNa taravadikkatasamae bahudarapayaDipavesAdo emhi thovayarapayaDIo pavesedi tti eso appdrpvesgo| aNataravidikkatasamae ehi ca tattiyAo ceva payaDIo pavesedi tti eso avaTipave. sgo| aNataravidikkatasamae apavesago hodUNa eNhi pavesedi tti esa avattavyapavesago / jayadha
Page #586
--------------------------------------------------------------------------
________________ 478 kasAya pAhuDa sunta [ 6 vedaka arthAdhikAra sAmittaM / 85. bhujagAra - appadara - avadvidapavesago ko hor3a 186 aNNadaro / 87. avattavyavego ko hoi 1 88. aNNadaro uvasAmaNAdo parivadamANago' / 89. egajIveNa kAlo / 90 bhujagArapavesago kevaciraM kAlAdo hodi 191. jahaNeNa eyasamao / 92. ukkasseNa cattAri samayA / cUrNisU0. (0 - ava sujAkAra - udIraNAke svAmitvakA varNana karate hai // 84 // zaMkA- bhujAkAra, alpatara aura avasthita udIraNA karanevAlA kauna hai ? || 85 // samAdhAna - koI eka midhyAdRSTi yA samyagdRSTi jIva hai // 86 // zaMkA- avaktavya - udIraNA karanevAlA kauna jIva hai ? // 87 // samAdhAna- upazAmanAse giranevAlA koI eka jIva hai // 88 // vizeSArtha -: - bhujAkAra, alpatara aura avasthita udIraNA karanevAle jIva samyagdRSTi bhI hote haiM aura midhyAdRSTi bhI hote hai / kintu avaktavya - udIraNA karanevAlA mohake sarvopazamase gyArahave guNasthAnase girakara eka prakRti kI udIraNA prAraMbha karanevAlA prathamasamayavartI sUkSmasAmparAyasaMyata yA marakara devagatime utpanna huA prathama samayavartI deva hotA hai / ina dono bAtoMke batalAneke lie sUtrameM 'anyatara' pada diyA hai / cUrNisU0 - aba eka jIvakI apekSA bhujAkAra udIrakakA kAlakA kahate haiM // 89 // zaMkA-bhujAkAra udIrakakA kitanA kAla hai ? // 90 // samAdhAna-jaghanyakAla eka samaya aura utkRSTakAla cAra samaya hai // 91-92 / / vizeSArtha - sAta prakRtirUpa sthAnakI udIraNA karanevAlA samyagdRSTi yA mithyAdRSTi jIva bhaya-jugupsAmeMse kisI ekakA praveza karake bhujAkAra - udIraka huA / punaH dvitIya samayame inhI ATho prakRtiyokI udIraNA karanepara bhujAkAra- udIrakakA eka samayapramANa jaghanya kAla siddha hotA hai / utkRSTakAla ke cAra samaya isa prakAra siddha hote haiM- aupazamikasamyaktvI pramattasaMyata, saMyatAsaMyata aura asaMyatasamyagdRSTi ye tIno hI yathAkramase cAra, pA~ca aura chaha prakRtiyokI udIraNA karate hue avasthita the / jaba aupazamikasamyaktvakA kA eka samayamAtra zepa rahA, taba ve sabhI sasAdanaguNasthAnako prApta hue / isaprakAra eka samaya prApta huaa| tatpazcAt hI dUsare samaya me mithyAtvaguNasthAna me pahu~canepara dvitIya samaya, tatpacAt hI bhayakI udIraNA karanepara tRtIya samaya aura tadanantara hI jugupsAkI udIraNA karanepara caturtha samaya upalabdha huA / isaprakAra bhujAkAra- udIrakakA utkRSTa kAla cAra samaya prApta hotA hai / athavA gyArahaveM guNasthAnase utaranevAlA aura kisI eka saMjvalana kapAyakI udIraNA karanevAlA anivRttikaraNa saMyata puruSavedakI udIraNA kara prathama vAra bhujAkAra udIraka huA / tadanantara samayameM bharaNa kara devome utpanna hone ke prathama samayame pratyAkhyAna, apratyAkhyAna kapAyoMkI udIraNA karanepara dvitIya vAra, tatpazcAt bhayakI udIraNA karanepara tRtIya vAra aura 1 somamaM kADhUNa parivadamAnago paDhamasamayahumatAparAiyo paTTamamamaya devo vA avattavyapavemago hoi / jayadha
Page #587
--------------------------------------------------------------------------
________________ 479 gA0 62] vedaka-bhujAkAra-kAla-nirUpaNa 93. appadarapavesago kevaciraM kAlAdo hodi ? 94. jahaNNeNa eysmo'| 95. ukkasseNa tiNNi samayA / 96. avahidapavesago kevaciraM kAlAdo hodi ? 97. jahaNNeNa egasamao / 98. ukkasseNa aMtomuhuttaM / 99. avattavyapavesago kevaciraM kAlAdo hodi ? 100. jahaNNukasseNa eyasamayo / tadanantara hI jugupsAkI udIraNA karanepara caturtha vAra bhujAkAra udIraka huaa| isa prakAra bhI bhujAkAra udIrakakA cAra samayapramANa utkRSTa kAla siddha ho jAtA hai / zaMkA-alpatara-udIrakakA kitanA kAla hai ? // 93 // samAdhAna-jaghanya kAla eka samaya aura utkRSTa kAla tIna samaya hai // 94-95 // vizeSArtha-kisI saMyata yA asaMyatake vivakSita alpatara prakRtirUpa udIraNAsthAnakI udIraNA karaneke anantara samayame hI usase adhika yA kama prakRtirUpa udIraNAsthAnakI udIraNA karanepara eka samaya jaghanyakAla siddha hotA hai / utkRSTakAlakI prarUpaNA isa prakAra hai-daza prakRtiyokI udIraNA karanevAle mithyAdRSTike bhayake vinA nau prakRtiyokI udIraNA karanepara eka samaya, tadanantara samayame jugupsAke vinA ATha prakRtiyokI udIraNA karanepara dvitIya samaya, tatpazcAt hI samyaktvake prApta honepara mithyAtva aura anantAnubandhIke vinA chaha prakRtiyokI udIraNA karanepara tRtIya samaya alpatara-udIrakakA prApta hotA hai / isI prakAra asaMyatasamyagdRSTike saMyamAsaMyamako prApta honepara aura saMyatAsaMyatake saMyamako prApta honepara alpatara udIrakake tIna samayapramANa utkRSTa kAlakI prarUpaNA karanA caahie| cUrNisU0-avasthita-udIrakakA kitanA kAla hai ? // 96 // samAdhAna-jaghanyakAla eka samaya aura utkRSTakAla antarmuhUrta hai // 97-98 // zaMkA-avaktavya-udIrakakA kitanA kAla hai ? // 99 // samAdhAna-jaghanya aura utkRSTakAla eka samayapramANa hai / / 100 // vizeSArtha-isakA kAraNa yaha hai ki sarvopazamanAse girakara prathama samayame udIraNA prAraMbha karanevAle jIvake atirikta anyatra avaktavya-udIraNAkA honA asaMbhava hai| 1 kudo, eyasamayamappathara kAdUNa tadaNatarasamae mujagAramavadi vA gadassa taduvalabhAdo / jayadha 2 ta jahA-micchA iTThI dasa payaDIo udIremANago bhayavocchedeNa NavaNhamudIrago hodUNekko appadarasamayo, se kAle duguchodayavocchedeNahamudIrago hodUNa vidiyo appayarasamayo, tadaNa tarasamae sammatta paDivaNNassa micchattANatANubadhivocchedeNa tadiyo appadarasamayo tti / eva appadarapavegassa ukkassakAlo tisamayametto / eva cevAsajadasammAiDhuissa sajamAsajama paDivanamANassa, sajadAsajadassa vA sajama paDivajamANassa tisamayamettappadaruvassakAlaparUvaNA kAyavvA / jayadha0 , 3 ta katha, NavapayaDipavesamANassa duguchAgameNeyasamaya bhujagArapajAeNa pariNamiya se kAle tattiyametaNAvaThThidassa tadaNatarasamae bhayavocchedeNappadarapajAyamuvagayassa laDo eyasamayametto avtthtthidjhnnnnkaalo| evamaNNattha vi daThavvaM / jayadha0 4 ta jahA-dasapayaDIodIremANassa bhaya duguMchANamudayavocchedeNagyadara kAdUNAvaThThidassa jAva puNo bhaya dugu chANamaNudayo tAva atomuhuttametto avaThThidapavesagassa ukkassakAlo hoi / jayadha0 5 kudo, samvovasAmaNAdo parivadidapaDhamasamaya mottUNaNNattha tadasabhavAdo / jayadha0
Page #588
--------------------------------------------------------------------------
________________ 480 kasAya pAhuDa sutta [6 vedaka-arthAdhikAra / 101. eyajIveNa aMtaraM / 102. bhujagAra-appadara-avadvidapavesagaMtaraM kevaciraM kAlAdo hodi ? 103. jahaNNeNa eyasamao / 104. uksse Na aMtomuhuttaM / , cUrNisU0-aba eka jIvakI apekSA bhujAkAra-udIrakakA antara kahate haiM // 101 // zaMkA-bhujAkAra, alpatara aura avasthita udIrakakA antarakAla kitanA hai? // 102 / / samAdhAna-jaghanya antarakAla eka samaya aura utkRSTa antarakAla antarmuhUrtapramANa hai / / 103-104 // vizeSArtha-gyArahaveM guNasthAnase utarakara kisI eka saMjvalanakI udIraNA karanevAlA upazAmaka puruSavedakI udIraNA kara bhujAkAra-udIraka huA / tadanantara samayameM utanI hI prakRtiyoMkI udIraNA kara avasthita-udIraka ho antarako prApta huA aura tadanantara samayame maraNa kara devoMmeM utpanna hokara adhika prakRtiyoMkI udIraNA karanepara bhujAkAra-udIraka huaa| isa prakAra bhujAkAra-udIrakakA eka samayapramANa antarakAla siddha ho jAtA hai| isIprakAra nIceke guNasthAnoMmeM bhI jAnanA cAhie / aba alpatarakA jaghanya antara kahate haiM-bhaya aura jugupsAke sAtha vivakSita udIraNAsthAnakI udIraNA karanevAlA koI eka guNasthAnavartI jIva bhayake vinA zeSa alpatara prakRtiyoMkI udIraNA kara tadanantara samayameM utanI hI prakRtiyoMkI avasthita udIraNA kara antarako prApta huA / tadanantara samayame hI jugupsAke vinA aura bhI alpatara prakRtiyokI udIraNA karanevAlA huA, isaprakAra alpatara-udIrakakA eka samayapramANa jaghanya antara siddha ho jAtA hai| isI prakAra mithyASTike samyaktvake grahaNa karanepara aura asaMyatasamyagdRSTike saMyamAsaMyama yA saMyamake grahaNa karanepara bhI alpataraudIrakakA jaghanya antarakAla siddha hotA hai| avasthita-udIrakakI jaghanya-antara-prarUpaNA isa prakAra hai-sAta yA ATha prakRtiyoMkI udIraNA karanevAlA jIva bhayakI udIraNA karanepara eka samaya bhujAkAra-udIrakarUpase rahakara antarako prApta ho taduparitana samayame sAta yA ATha hI prakRtiyoMkI udIraNA karanevAlA ho gyaa| isI prakAra alpataraudIrakake sAtha bhI jaghanya antara siddha karanA cAhie / aba ukta samasta udIrakoke utkRSTa antarakA varNana karate hai| uname pahale bhujAkAra-udIrakakA utkRSTa antara kahate hai-pAMca prakRtirUpa sthAnakI udIraNA karanevAlA eka saMyatAsaMyata asaMyamako prApta honeke prathama samayameM bhujAkAra-udIraNAkA prArambha kara antarako prApta huA aura sarvotkRSTa antarmuhUrta taka antarita rahakara bhaya yA jugupsAkI udIraNAke vazase phira bhI bhujAkAra-udIraka huA / isa prakAra utkRSTa antarmuhUrtakAla-pramANa antara prApta ho gyaa| athavA cAra prakRtiyoMkI udIraNA karanevAlA eka aupazamikasamyagdRSTi pramatta yA apramattasaMyata bhaya yA jugupsAke pravezase bhujAkAra-udIraNAko prArambha kara aura svasthAname hI utkRSTa antarmuhUrta taka raha kara antarako prApta ho upazamazreNIpara car3hakara sarvopazama karake utaratA * huA saMjvalana lobhakI udIraNAkara aura nIce girakara jisa samaya strIvedakI udIraNA karatA huA bhujAkAra-udIraka huA usa samaya bhujAkAra-udIrakakA utkRSTa antara siddha ho jAtA
Page #589
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 62] vedaka-bhujAkAra-antara-nirUpaNa 481 105, avattavyapavesagaMtaraM kevaciraM kAlAdo hodi 1 106. jahaNNeNa" aNtomuhuttN'| 107. ukkasseNa ubaDDapoggalapariyaTTa / hai / aba alpatara-udIrakakA utkRSTa antara kahate hai-nau yA daza prakRtiyoMkI udIraNA karanevAle jIvake bhaya-jugupsAkI udIraNAke vinA alpatara udIraNArUpa paryAyase pariNata honeke anantara samayameM antarako prApta hokara antamuhUrta ke pazcAt bhaya aura jugupsAkI udIraNA karane para phira bhI antamuhUrta taka antarita rahanevAle jIvake antamuhUrtapramANa utkRSTa antara siddha hotA haiM / athavA upazamazraNIpara car3hakara strIvedakI udIraNA-vyuccheda karake alpatara-udIraka banakara antarako prApta ho, Upara car3hakara aura nIce girakara, bhaya-jugupsAkI udIraNA prAraMbha kara antarmuhUrta taka udIraNA karane para utkRSTa antara siddha ho jAtA hai / aba avasthita-udIrakakA utkRSTa antara kahate haiM-saMjvalana lobhakI udIraNA karanevAlA upazAmaka avasthita udIraNAkA Adi karake anudIraka bana antarmuhUrta taka antarita raha kara punaH utaratA huA sUkSmasAmparAyasaMyata hokara aura dUsare samayame marakara devome utpanna ho yathAkramase do samayomeM bhaya aura jugupsAkI udIraNA kara tatpazcAt avasthita-udIraka huA / isa prakAra utkRSTa antara siddha ho jAtA hai / zaMkA-avaktavya-udIrakakA antarakAla kitanA hai ? // 105 // samAdhAna-jaghanya antarakAla antarmuhUrta hai aura utkRSTa antarakAla upAdhapudgalaparivartana hai // 106-107 // vizeSArtha-koI saMyata upazamazreNIpara car3hakara sarvopazamanAse giraneke prathama samayame avaktavya udIraNAkA prArambha kara aura nIce girakara antarako prApta huaa| punaH sarvalaghu antarmuhUrta ke dvArA upazamazreNIpara car3hakara aura vahA~se girakara sUkSmasAmparAyakI caramAvalIke prathama samayameM eka prakRtikA udIraka banake aura vahIM para maraNa karake usake devomeM utpanna honeke prathama samayame antarmuhUrtapramANa jaghanya antara upalabdha ho jAtA hai| utkRSTa antarakI prarUpaNA isa prakAra hai-koI vivakSita jIva saMsArake ardhapudgalaparivartanapramANa avaziSTa rahaneke prathama samayame samyaktvako utpannakara sarvalaghu antarmuhUrta ke dvArA tatkAla upazamazreNIpara car3hakara girA aura dazave guNasthAname avaktavya udIraka vanake antarako prApta huA / pazcAt kucha kama ardhapudgalaparivartana taka saMsAra meM paribhramaNakara saMsArake alpa zeSa raha jAnepara punaH sarva vizuddha hokara upazamazraNIpara car3hakara aura vahA~se giranepara eka prakRtikI udIraNAke prathama samayame utkRSTa antarako prApta huA / isa prakAra upAdhapudgalaparivartanapramANa utkRSTa antarakAla siddha ho jAtA hai / 1 ta jahA-uvasamaseDhimAruhiya savvovasAmaNApaDivAdapaDhamasamae avattavyassAdi kAdUNa heTTA Nivadiya atrido| puNo vi savvalahumatomuhutteNa uvasamaseDhimArohaNa kAdUNa suhumasAparAiyacarimAvaliyapaDhamasamae apavesagabhAvamuvaNamiya tattheva kAla kAdUNa devesuppaNNapaDhamasamae laddhamatara karedi; payAratareNa jhnnnntraannuppttiido| jayadha0 2 taM katha, addhapoggalapariyapaDhamasamae sammattamuppAiya savvalahumuvasamameDhisamArohaNapurassarapaDivA.
Page #590
--------------------------------------------------------------------------
________________ 382 kasAya pAhuDa suta [ 6 vedaka arthAdhikAra 108. NANAjIvehi bhaMgavicayAdi-aNiyogaddArANi appA bahuavajjANi kAyavvANi / + 109. appAcahuaM / 110 savvatthovA avattaccapavesagA' / 111. bhujagArapavesagA anaMtaguNA / 112. appadarapavesagA bisesAhiyA~ / 113. avaTTida pavesagA asaMkhejjaguNa / 114. padaNikkheva vaDDIo kAdavvAo / tado 'kadi AvaliyaM paveseDa' ci padaM samattaM / evaM payaDi- udIraNA samattA | cUrNisU0. 0 - nAnA jIvokI apekSA bhaMgavicayako Adi lekara alpabahutvake pUrvavartI anuyogadvAroMkI zrarUpaNA karanA cAhie || 108 // cUrNi sU0 - ava bhujagAra- udIrako ke alpabahutvako kahate hai - avaktavya - udIraka sabase kama hai / (kyoki sarvopazama karake giranevAle jIva saMkhyAta hI pAye jAte hai / ) avaktavyaudIrakose bhujAkAra - udIraka anantaguNita haiM / ( kyoki, yahaoNpara dvisamaya- saMcita ekendriyajIvarAzikA pradhAnatA se grahaNa kiyA gayA hai / ) bhujAkAra - udIrakose alpatara- udIraka vizeSa adhika hai / ( yadyapi bhujAkAra - udIraka aura alpatara- udIraka sAmAnyataH samAna hai, tathApi samyaktvako utpanna karanevAle anAdimidhyAdRSTiyoke sAtha darzanamoha aura cAritramohakA kSyakara alpatara-udIraka jIvokI saMkhyA ke kucha adhika honese yahAeN alpatara- udIraka bhujAkAra- udIrakose vizepa adhika batAye gaye hai / ) alpatara- udIrakose avasthita - udIraka asaMkhyAtaguNita hai / ( kyoki avasthita - udIraNAkA kAla antarmuhUrta hai, usameM saMcita honevAlI ekendriya jIvarAgikI yahA~ pradhAnatA honese alpatara- udIrako se avasthita - udIrakoko asaMkhyAtaguNita kahA gayA hai / / 109 - 113 // cUrNisU0 - yahaoNpara padanikSepa aura vRddhikI prarUpaNA karanA cAhie // 114 // isa prakAra 'kadi AvaliyaM pavesei' pahalI gAthAke isa prathama caraNakI vyAkhyA samApta huI aura isa prakAra prakRtisthAna - udIraNAkI prarUpaNA samApta hotI hai / deNAdi kAdUNatarido kiMcUNamaddhapoggalapariyahaM pariyaTTidUNa thovAvasese sasAre puNo vi savvavisuddho hodUNa uvasamaseTimAruDho paDivAdapaDhamasamae laDamatara karedi tti vattavva / jayadha0 1 kiM kAraNa, uvasamaseDhIe savvovasama kADhUNa parivadamANajIvesu ceva taduvalabhAdo / jayadha0 2 ki kAraNa; dusamayasa cidei diyajIvANamettha pahANabhAveNAvalavaNAdo | jayagha0 3 ki kAraNa; micchatta paDivajjamANasammAiTThINa sammatta paDivajjamANamicchA iTThINa ca jahAkama bhujagArappadara pariNadANa satyANamicchAiTThINa ca savvatya bhujagArappadarapavesagANa samANatte sate visammatta - muppAemANANAdiyamicchAiTThIhi saha dasaNa cArittamo hakkhavayajIvANa bhujagAreNa viNA appadarameva kuNamANAmetthA hiyattadasaNAdo | jayadha0 4 kiM kAraNa; aMtomuhuttamaM cideiMTiyarAsimsa pahANattAdo / jayadha
Page #591
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 62 ] udIraNA-sthAna-nirUpaNa 115. 'kadi ca pavisaMti kassa AvaliyaM' ti ? 116. ettha puvvaM gamaNijA ThANasamuktittaNA payaDiNideso ca / 117. tANi ekado bhaNissaMti / 118. aTThAvIsaM payaDIo udayAvaliyaM pavisaMti / 119. sattAvIsaM payaDIo udayAvaliyaM pavisaMti sammatte uvvellide / 120. chabbIsaM payaDIo udayAvaliyaM pavisaMti sammattasammAmicchattesu uvvellidesu| cUrNisU0-aba pahalI gAthAke 'kadi ca pavisaMti kassa AvaliyaM' isa dvitIya caraNakI vyAkhyA kI jAtI hai| yahaoNpara pahale sthAnasamutkIrtanA aura prakRtinirdeza gamanIya arthAt jJAtavya hai, ataH ye dono eka sAtha kahe jAvege // 115-117 // vizeSArtha-pahalI gAthAke dUsare caraName prakRtipravezakA nirdeza kiyA gayA hai udayAvalIke bhItara prakRtiyoke praveza karaneko prakRtipraveza kahate hai| prakRtipravezake do bheda haiM-mUlaprakRtipraveza aura uttaraprakRtipraveza / uttaraprakRtipravezake bhI do bheda haiM-ekaikottaraprakRtipraveza aura prakRtisthAnapraveza / isame mUlaprakRtipraveza aura ekaikottaraprakRtipravezake sugama honese curNikArane unakI prarUpaNA nahIM kI hai| yahA~ prakRtisthAnapraveza vivakSita hai / usakA varNana Age samutkIrtanA Adi sattaraha anuyogadvArose kiyA jAyagA, aisA abhiprAya maname rakha kara cUrNikAra pahale samutkIrtanA anuyogadvArakA prarUpaNa kara rahe hai / samutkIrtanA ke do bheda haiM-sthAnasamutkIrtanA aura prakRtisamut kiirtnaa| aTThAIsa prakRtirUpa sthAnako Adi lekara guNasthAna aura mArgaNAsthAnoMke dvArA itane prakRtisthAna udayAvalIke bhItara praveza karate haiM, isa prakArakI prarUpaNA karaneko sthAnasamutkIrtanA kahate haiM / itanI prakRtiyoko grahaNa karanepara yaha amuka yA vivakSita prakRtisthAna utpanna hotA hai, isa prakArake varNana karaneko prakRtisamutkItanA kahate hai| isIkA dUsarA nAma prakRtinirdeza hai| cUrNikAra ina donoMkA eka sAtha varNana krege| cUrNisU0-mohakarmakI aTThAIsa ( sabhI ) prakRtiyA~ udayAvalImeM praveza karatI hai| inamese samyaktvaprakRtikI udvelanA karane para mohakarmakI zepa sattAIsa prakRtiyA~ udayAvalIme praveza karatI hai| samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtvakI udvelanA karanepara zepa chabbIsa prakRtiyA~ udayAvalImeM praveza karatI hai // 118-120 // 1 tattha ThANasamuktittaNA NAma aTThavIsAe payaDiTThANamAdi kAdUNa oghAdesehi ettiyANi payaDiTThANANi udayAvaliya pavisamANANi asthi tti parUvaNA / payaDiNidda so NAma edAo payaDIo ghettUNeda pavesaTThANamuppajjai tti NirUvaNA / jayadha0 2 Na kevalamuvvelidasammatta-sammAmicchattasseva, kiMtu aNAdiyamicchAiwiNo vi chabbIsAe pavesaTThANamasthi tti ghettavya / aThThAvIsa-sattAvIsANamaNNadarasatakammiyamicchAiTThiNA vA uvasamasammattAhimuddeNatara kAdUNa sammatta-sammAmicchattANamAvaliyamettapaDhamaTTidIe galidAe chanvIsapavesaThANamuvalabbhai / uvasamasammAiwiNA paNuvIsapavesageNa micchatta-sammatta-sammAmicchattANamaNNadare okaDDide sAsaNasammAiTThiNA vA micchatte paDivaNNe eyasamaya chavvIsAe pavesaTThANamuvalanbhai / Navari sutte sammatta sammAmicchattasu unvellidesu tti Niso udAharaNametto; teNedesi pi payArANa saMgaho kAyayo / jayadha0
Page #592
--------------------------------------------------------------------------
________________ 484 kasAya pAhuDa sutta [6 vedaka arthAdhikAra 121. paNuvIsaM payaDIo udayAvaliyaM pavisaMti dasaNatiyaM mottRNa' / 122. aNaMtANubaMdhINamavisaMjuttassa uvsNtdNsnnmohnniiyss| 123. Natthi aNNassa kassa vi| 124. cauvIsaM payaDIo udayAvaliyaM pavisaMti aNaMtANuvaMdhiNo vaJja / vizeSArtha-yaha chabbIsa prakRtirUpasthAna samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtvakI udvelanA karanevAle sAdi mithyAdRSTike hI nahIM hotA hai, kintu anAdimithyAdRSTike bhI pAyA jAtA hai, kyoki usake to ukta donoM prakRtiyoMkA astitva hI nahIM pAyA jAtA hai / tathA aTThAIsa yA sattAIsa prakRtiyoMkI sattAvAle mithyAdRSTike upazamasamyaktvake abhimukha honepara antara karake samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtvakI AvalImAtra prathama sthitike galA dene para chabbIsa prakRtirUpa sthAna pAyA jAtA hai| isake atirikta paJcIsa prakRtiyokA praveza karanevAle upazamasamyagdRSTike samyagmithyAtva yA samyaktvaprakRtike apakarSaNa karanepara, athavA sAsAdanasamyagdRSTike mithyAtvako prApta honepara bhI eka samaya chabbIsa prakRtiyoke pravezarUpa sthAna pAyA jAtA hai| cUrNikArane udAharaNakI dizAmAtra batalAne ke lie samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtvakI udvelanAkA nirdeza kiyA hai, ataH ukta anya prakArokA bhI yahA~ saMgraha kara lenA caahie| cUrNisU0-darzanamohakI tIna prakRtiyAM chor3akara cAritramohakI paccIsa prakRtiyAM udayAvalIme praveza karatI haiN| yaha prakRtiudIraNAsthAna anantAnuvandhIkI visaMyojanA na karake darzanamohanIyakA upazamana karanevAle upazamasamyagdRSTi jIvake hI hotA hai, anya kisIke bhI nahIM hotA / / 121-123 // vizeSArtha-darzanamohakI tIna prakRtiyokA upazama karanevAle upazamasamyagdRSTi jIvake cAritramohakI paccIsa prakRtiyokA praveza udayAvalIke bhItara nirAvAdharUpase pAyA jAtA hai / yahA~ para 'anantAnuvandhIkI visaMyojanA na karanevAle' isa vizepaNake denekA abhiprAya yaha hai ki jo anantAnuvandhIkI visaMyojanA karake upazamasamyagdRSTi banegA, usake to ikkIsa prakRtirUpa sthAna prApta hogA, paccIsa prakRtivAlA sthAna nhiiN| isI arthakI puSTi karaneke lie kahA hai ki yaha sthAna avisaMyojita upazamasamyagdRSTike sivAya aura kisIke nahIM pAyA jAtA hai| cUrNisU0-anantAnuvandhI catuSkako chor3akara zepa cauvIsa mohaprakRtiyA~ udayAvalImeM praveza karatI haiM // 124 // 1 kasAya-NokasAyapayaDINa udayAvaliyapavesassa kattha vi samuvalaMbhAdo / jayadha 2 kiM kAraNaM; uvasatadaMsaNamohaNIyammi dasaNatiya mottUNa paNuvIsacarittamohapayaDINamudayAvaliyapavesassa nnippddibdhmuvlNmaado| etyANanANubaMdhINamavisajuttassetti visesaNa visajoidANatANuvavicaukkammi paNuvIsapavesaTThANAsaMbhavapaduppAyaNaphala, uvasamasammAiTTiNA aNaMtANuvaMdhIsu visajoDaTesu igiviispvestttthaannuppttidsnnaado| jayagha0 3 kudo;avisajoidANatANuvadhicaukkamuvasamasammAichi mottUNaNNatthapaNuvIsapavesaTThANAsabhavAdo / 4 cauvIsasatakammiyavedayasammAiTThi-sammAmicchAiTThIsu taduvalabhAdo / visajoyaNAyuvatajogapaDhamasamae vaTTamANamicchAiTThimmi vi edatsa pavesaTThANasma sabhavo daTTayo / jayadha0 jayadha0
Page #593
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 62] udIraNA-sthAna-nirUpaNa 485 125. tevIsaM payaDIo udayAvaliyaM pavisaMti micchatte khavide / 126. vAvIsaM payaDIo udayAvaliyaM pavisaMti sammAmicchatte khvide| 127. ekavIsaM payaDIo udayAvaliyaM pavisaMti dasaNamohaNIe khavide / 128. edANi hANANi asaMjadapAoggANi / 129 etto uvasAmagapAoggANi tANi bhnnissaamo| 130. uvasAmaNAdo vizeSArtha-caubIsa prakRtiyokI sattAvAle vedakasamyagdRSTi yA samyagmithyAdRSTike caubIsa prakRtirUpa sthAnakI udIraNA hotI hai| tathA visaMyojanAke pazcAt mithyAtva guNasthAname AnevAle mithyAdRSTi ke bhI prathama samayame yaha udIraNAsthAna pAyA jAtA hai| cUrNisU0-mithyAtvake kSaya ho jAne para teIsa prakRtiyA~ udyAvalImeM praveza karatI haiN| unamese samyagmithyAtvake kSaya ho jAnepara vAIsa prakRtiyA~ udayAvalIme praveza karatI haiN| darzanamohanIyake kSaya ho jAnepara ikkIsa prakRtiyA~ udayAvalIme praveza karatI haiM // 125-127 // vizeSArtha-darzanamohanIyakI kSapaNAke lie udyata ukta vedakasamyagdRSTike mithyAtvake kSayakara denepara teIsa prakRtiyokA, antarmuhUrta pazcAt samyagmithyAtvake kSaya kara denepara bAIsa prakRtiyoMkA aura antarmuhUrta pazcAt samyaktvaprakRtike kSayakara denepara ikkIsa prakRtiyokA udIraNAsthAna pAyA jAtA hai / yahA~ itanA vizeSa hai ki anantAnuvandhI kapAya-catuSTayakI visaMyojanA aura darzanamohanIya-trikakI upazamanAkara upazamasamyaktva prApta karanevAle aupazamikasamyagdRSTike mithyAtva, anantAnuvandhI, samyagmithyAtva yA samyaktvaprakRtimese kisI eka prakRtike udaya Anepara vivakSita guNasthAnakI prAptike prathama samayame bhI vAIsa prakRtiyokA udIraNAsthAna pAyA jAtA hai| isI prakAra anantAnuvandhI-catuSkakI visaMyo. janA pUrvaka darzanamoha-trikakA upazama karanevAle aupazamikasamyagdRSTike bhI ikkIsa prakRtirUpa udIraNAsthAna pAyA jAtA hai / cUrNikArane yahA~ ina dono prakArokI vivakSA nahIM kI hai, aisA abhiprAya jAnanA cAhie / cUrNisU0-ye saba uparyukta sthAna asaMyatoke yogya haiM // 128 / / vizeSArtha-Upara kahe gaye aTThAIsa, sattAIsa, chabbIsa, paccIsa, cauvIsa, teIsa, bAIsa aura ikkIsa prakRtirUpa ATha udIraNAsthAna asaMyata jIvoke hote haiN| cUrNikArakA yaha kathana asaMyatoke yogya udIraNAsthAnoke nirdezake lie hai, ataH ukta sabhI sthAna asaMyatoke hI hote hai, aisA avadhAraNa nahIM karanA cAhie, kyoki sattAIsa prakRtirUpa udIraNAsthAnako chor3akara zepa sAta sthAna yathAsaMbhava saMyatome bhI pAye jAte haiN| cUrNisU0-aba isase Age upazAmaka-prAyogya jo sthAna haiM, unhe kahege // 129 // 1 eso ekko payAro suttayAreNa NihiTa Tho tti payAratareNa vi edassa sabhavavisayo aNumaggiyaco, aNatANubadhiNo visajoiya igivIsapavesayabhAveNAvaThThidatsa uvasamasammAiTTissa micchattavedayasammattasammAmicchatta-sAsaNasammattANamaNNadaraguNapaDivattipaDhamasamae payadaTThANasabhavaNiyamadasaNAdo / jayadha0
Page #594
--------------------------------------------------------------------------
________________ 486 kasAya pAhuDa sutta [6 vedaka-arthAdhikAra parivadaMteNa tiviho loho okaDDido / tattha lobhasaMjalaNamudae diNNaM, duviho loho udayAvaliyabAhire Nikkhitto / tAdhe ekA payaDI pavisadi / 131. se kAle tiNNi payaDIo pavisaMti / 132. tado aMtomuhutteNa tivihA mAyA okaDDidA / tattha mAyAsaMjalaNamudae diNNaM, duvihamAyA udayAvaliyabAhire NikkhittA / tAdhe cattAri payaDIo pavisaMti / / 133. se kAle chappayaDIo pavisaMti / 134. tado aMtomuhutteNa tiviho mANo okaDDido, tattha mANasaMjalaNamudaye diNaM, duviho pANo AvalibAhire nnikhitto| tAdhe satta payaDIo pavisaMti / 135. se kAle Nava payaDIo pavisaMti / 136. tado aMtomuhutteNa tiviho koho okaDDido / tattha kohasaMjalaNamudae diNNaM, duviho koho udayAvaliyabAhire Nikkhitto, tAdhe dasa payaDIo pavisaMti / se kAle vArasa payaDIo pavisaMti / 137, tado aMtomuhutteNa purisaveda-chaNNokasAyavedaNIyANi okaDDidANi / tattha purisavedo udae diNNo / chaNNokasAyaveda vizeSArtha-upara asaMyatoke yogya sthAna batalAkara ava saMyatoke yogya udIraNAsthAnoMkA varNana karanekI cUrNikAra pratijJA kara rahe hai| saMyata do prakArake hote haiM-upazAmaka saMyata aura kSapaka saMyata / ina donoke sthAnokA varNana karanA eka sAtha asaMbhava hai, ataH pahale upazAmaka-saMyatoMke yogya udIraNAsthAnoko kahate hai / cUrNisU0-upazAmanAse arthAt mohakarmakA sarvopazama karake gyArahave guNasthAnase giratA huA jIva dazave guNasthAnake prathama samayameM tIna prakArake lobhakA apakarpaNa karatA hai / usameMse saMjvalana lobhako udayameM detA hai, tathA apratyAkhyAna aura pratyAkhyAna ina dono lobhoMko udayAvalIke bAhira nikSipta karatA hai, usa samaya eka saMjvalanalobha prakRti udayAvalImeM praveza karatI hai| tadanantara samayame pUrvokta dono lobhoke mila jAnese tIno lobha prakRtiyA~ udayAvalIme praveza karatI haiM / isake antarmuhUrta pazcAt tIno mAyAkapAyokA apakarpaNa karatA hai / unameMse saMjvalana mAyAko udayame detA hai aura zepa dono mAyAkapAyoko udayAvalIke bAhira sthApita karatA hai| usa samaya cAra prakRtiyA~ udayAvalIme praveza karatI hai / tadanantara samayame tIno lobha va tIno mAyArUpa chaha prakRtiyA~ praveza karatI hai / isake antarmuhUrta pazcAt tIno prakArake mAnakA apakarpaNa karatA hai| unamese saMjvalana mAnako udayame detA hai aura zeSa dono prakArake mAnoko udayAvalIke vAhira nikSipta karatA hai / usa samaya tIna lobha, tIna mAyA aura saMjvalanamAna ye sAta prakRtiyA~ praveza karatI hai / tadanantara kAlameM zepa dono mAnakapAyoke milanepara nau prakRtiyA~ praveza karatI hai| isake antarmuhUrta paJcAt tIno prakArake krodhakA apakarpaNa karatA hai| unamese saMjvalana krodhako udayame detA hai aura zeSa dono prakArake krodhoko udayAvalIke bAhira nikSipta karatA hai / usa samaya daza prakRtiyA~ praveza karatI hai| tadanantara samayame dono krodha milanepara bAraha prakRtiyA~ praveza karatI hai| isake antarmuhurta pazcAt purupaveda, aura hAsyAdi chaha nokapAya
Page #595
--------------------------------------------------------------------------
________________ 487 gA0 62] udIraNA-sthAna-nirUpaNa NIyANi udayAvaliyabAhire NikkhittANi / tAdhe terasa payaDIo pavisaMti / 138. se kAle egUNavIsaM payaDIo pavisaMti / 139. tado aMtomuhutteNa itthivedamokaDDiUNa udayAvaliyabAhire Nikkhivadi / 140. se kAle cIsaM payaDIo pvisNti| 141. tAva, jAva aMtaraMNa viNassadi tti / 142. aMtare viNAsijjamANe NaqsayavedamokaDDidUNa udayAvaliyabAhire Nikkhivadi / 143. se kAle ekavIsaM payaDIo pavisaMti / 144. etto pAe jai khINadaMsaNamohaNIyo, edAo ekavIsaM payaDIo pavisaMti jAva akkhavaga-aNuvasAmago tAva / 145. edassa ceva kasAyoksAmaNAdo parivedanIyakA apakarSaNa karatA hai| inamese puruSavedako udayame detA hai aura chaho nokapAyavedanIyaprakRtiyoko udayAvalIke bAhira nikSipta karatA hai / usa samaya pUrvokta dazame zeSa dono krodha, aura puruSavedake mila jAnese teraha prakRtiyA~ praveza karatI hai| tadanantara samayame hAsyAdiSaTkake bhI udyAvalIme AjAnese unnIsa prakRtiyA~ praveza karatI hai| isake antamuhUrta pazcAt strIvedakA apakarpaNa karake udayAvalIke vAhira nikSipta karatA hai| (kyoki yaha kathana puruSavedake udayake sAtha upazamazreNIpara car3he hue jIvakI apekSAse kiyA jA rahA hai / ) tadanantara samayame ukta unnIsa prakRtiyome strIvedake aura mila jAnese vIsa prakRtiyA~ praveza karatI hai| isa sthAnapara jabataka antarakA vinAza nahIM ho jAtA hai, taba taka yahI bIsa prakRtirUpa pravezasthAna barAbara avasthita rahatA hai / antarake vinAza ho jAnepara napuMsakavedakA apakarpaNakara udayAvalIke bAhira use nikSipta karatA. hai / tadanantara samayame napuMsakavedake mila jAnese ikkIsa prakRtiyA~ praveza karatI hai // 130-143 // cUrNisU0-isa sthalapara yadi vaha jIva kSapita-darzanamohanIya arthAt kSAyikasamyagdRSTi hai, to ye ikkIsa prakRtiyA~ taba taka udayAvalIme praveza karatI hai, jaba taka ki vaha akSapaka yA anupazamaka rahatA hai // 144 // vizepArtha-upazamazreNIse girA huA kSAyikasamyagdRSTi jIva apramattasaMyata, pramattasaMyata, saMyatAsaMyatta aura asaMyatasamyagdRSTi guNasthAname jitane kAlataka rahatA hai, utane kAlataka ikkIsa prakRtirUpa pravezasthAna barAbara pAyA jAtA hai / Age upazama yA kSapaka zreNIpara car3hanepara hI usakA vinAza hotA hai, aisA jAnanA cAhie / aba upazamasamyagdRSTikI apekSA jo anya pravezasthAna pAye jAte hai, unhe vatalAneke lie cUrNikAra uttara sUtra kahate hai cUrNisU0-kapAyopazAmanAse giranevAle upazamasamyagdRSTi jIvake jo kucha vibhinatA hai, use kahate hai / jisa samaya antara vinaSTa ho jAtA hai, usa sthAnapara ikkIsa prakR 1 kudo, purisavedodaeNa cddhidttaado| Na ca sodaeNa viNA udayAdiNikkhevasabhavo; vippaDisehAdo / jayadha0 2 kudo, udayAvaliyavAhire Nikkhittassa isthivedassa tAdhe udayAvalyibhatarapavemadasaNAdo | jayadha0
Page #596
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sunta [ 6 vedaka arthAdhikAra vadamANayassa' / 146. jAdhe aMtaraM viNaGkaM tatto pAe ekavIsaM payaDIo pavisaMti jAya sammattamudaraMto sammattamudae dedi, sammAmicchattaM micchataM ca AvaliyabAhire Nikkhivadi, tAdhe vAvI payaDIo pavisaMti / 147. se kAle caDavIsaM payaDIo pavisaMti / 148. jai so kasAyauvasAmaNAdo parivadido daMsaNamohaNIya-uvasaMtaddhAe acarimesu samaesa AsANaM gacchai, tado AsANagamaNAdo se kAle paNuvIsaM payaDIo pavisaMti / tiyA~ udadyAvalI meM praveza karatI haiM / jaba upazamasamyaktvakA kAla samApta ho jAtA hai, tava samyaktvaprakRtikI udIraNA karake samyaktva prakRtiko udayAvalIme detA hai aura samyagmithyAtva tathA mithyAtva prakRtiko udayAvalI ke bAhira nikSipta karatA hai / usa samaya bAIsa prakRtiyA~ udadyAvalImeM praveza karatI hai / yahA~ itanA vizeSa jAnanA cAhie ki jisa prakAra samyaktvaprakRtikI udIraNAkara udayAvalIme denepara vAIsa prakRtirUpa pravezasthAna banatA hai, usI prakAra mithyAtva yA samyagmithyAtvakI udIraNA karanevAle jIvake bhI bAIsa prakRtirUpa pravezasthAna pAyA jAtA hai / ) tadanantara samayame cauvIsa prakRtiyA~ praveza karatI hai / arthAt jina do darzanamohanIya prakRtiyoko udadyAvalIke vAhira nikSipta kiyA thA, eka kSaNa pazcAt unake udadyAvalImeM A jAnepara caubIsa prakRtirUpa sthAna pAyA jAtA hai / / 145-147 // 488 * cUrNisU0 - yadi vaha jIva kapAyopazamanAse girakara darzanamohanIyake upazamana-kAlake acarima samayome sAsAdanaguNasthAnako prApta hotA hai, taba sAsAdanaguNasthAna meM pahu~cane ke eka samaya pazcAt paccIsa prakRtiyA~ udayAvalI me praveza karatI hai // 148 // vizeSArtha - kaSAyoke sarvopazama se gire hue caturtha guNasthAnavartI upazamasamyagdRSTi jIvake upazamasamyaktvake kAlame chaha AvalIkAlase lekara eka samaya avaziSTa rahane taka sAsAdana guNasthAna honA saMbhava hai / yahA~ antima samaya me sAsAdanaguNasthAnako prApta honevAle jIvakI vivakSA nahI kI gaI hai, yaha bAta 'acarima samayome' isa padase prakaTa hotI hai, kyoki usakI prarUpaNA meM kucha vibhinnatA hai / jo jIva dvicarama samaya se lekara chaha AvalI - kAlake bhItara sAsAdana guNasthAnako prApta hotA hai, usake sAsAdanabhAvako prApta hone ke prathama samayame hI anantAnubandhI kisI eka kapAyake udaya AjAnese bAIsa prakRtirUpa pravezasthAna pAyA jAtA hai / anantAnubandhIcatuSkamese kisI eka kapAyake udayame AnekA to vi parisesiyaNNAeNa taduvalabho 1 jai vi ettha uvasaMtadaMsaNamohaNIyassetti sutte Na vutta, daThavvo / jayagha0 2 etadukta bhavati - ataraviNAsANa tarameva samuvaladdha saruvassa igivIsapavesaThANassa tAva avaTUTThApa hoi jAva uvasaMtasammattakAlaca rimasamayo tti / tatto para muvasamasammattadvAkkhaeNa sammattamudaremANeNa sammatta udae diNNe micchatta sammAmicchattasu ca AvaliyavAhire Nikkhittasu takkAle vAvIsapavesaTThANamuppattI jAyaditi / Na kevala sammattamudIremANassa esa kamo, kiMtu micchatta sammAmicchatta vA udIremANassa vi edeNeva kameNa vAvIsapavesaTTANuppattI vattavyAH suttassedassa desAmAsayattADho / jayadha0
Page #597
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 62] udIraNAsthAna-nirUpaNa 482 149. jAdhe micchattamudIredi tAdhe chabbIsaM payaDIo pavisaMti / 150. tado se kAle aTThAvIsaM payaDIo pavisaMti / 151. aha so kasAya-uvasAmaNAdo parivadido dasaNamohaNIyassa uvasaMtaddhAe carimasamae AsANaM gacchai se kAle micchattamokaDDamANayassa chabbIsaM payaDIo pavisaMti / 152. tado se kAle aTThAvIsaM payaDIo pavisaMti / kAraNa yaha hai ki sAsAdanaguNasthAname usakA udaya niyamase pAyA jAtA hai| yahA~ yaha AzaMkA nahIM karanA cAhie ki jaba anantAnubandhI kapAya sattA me thI hI nahIM, taba yahA~ usakA bandha hue vinA udaya sahasA kahA~se AgayA ? isakA samAdhAna yaha hai ki samyaktvaranarUpa parvatase girAnevAle pariNAmoke kAraNa apratyAkhyAnAdi zeSa kaSAyarUpa dravya tatkAla hI anantAnubandhI kaSAyarUpase pariNata hokara udayameM AjAtA hai / isake eka samaya pazcAt udayAvalIke vAhira sthita zeSa tIna anantAnubandhI kapAyokA udaya AjAnese paccIsa prakRtirUpa pravezasthAna pAyA jAtA hai| cUrNisU0-jisa samaya ukta jIva mithyAtvaprakRtikI udIraNA karatA hai, usa samaya chabbIsa prakRtiyA~ udayAvalIme praveza karatI hai| ( kyoki samyagmithyAtva aura samyaktvaprakRtiko usa jIvane udayAvalIke bAhira nikSipta kiyA hai|) isake eka samaya pazcAt hI samyagmithyAtva aura samyaktvaprakRtike udayAvalIme AjAnese mohakI aTThAIsa prakRtiyA~ praveza karatI haiM, arthAt sabhI prakRtiyokA udaya ho jAtA hai // 149-150 // aba darzanamohanIyake upazamanakAlake antima samayame sAsAdanaguNasthAnako prApta honevAle jIvake pravezasambandhI vizeSatA batalAneke lie cUrNikAra uttara sUtra kahate hai cUrNimU0-athavA kaSAyopazamanAse girA huA vaha jIva yadi darzanamohanIyake upazamanakAlake antima samayame sAsAdanaguNasthAnako prApta hotA hai, to tadanantara samayame mithyAtvakI udIraNA karanepara usake chabbIsa prakRtiyaoN udayAvalIme praveza karatI hai // 151 // vizeSArtha-jo upazamazreNIse girA huA upazamasamyagdRSTi jIva upazamasamyaktvake kAlameM eka samayamAtra zeSa raha jAnepara sAsAdanaguNasthAnako prApta hotA hai, vaha kisI eka anantAnubandhIkaSAyake udayase bAIsa prakRtiyokA udayAvalIme praveza karegA aura zepa tIna anantAnubandhI prakRtiyoMko udayAvalIke vAhira hI nikSipta kregaa| dUsare hI samayame vaha girakara mithyAtvaguNasthAnako prApta hogA, vahA~ eka sAtha hI mithyAtvaprakRti aura zepa tIna anantAnubandhI kaSAya ina cAra prakRtiyoMkA udaya Anese chabbIsa prakRtirUpa hI pravezasthAna pAyA jAtA hai / pUrvokta jIvake samAna usake paccIsa prakRtirUpa pravezasthAna nahIM pAyA jAtA hai, aisA abhiprAya jAnanA caahie| cUrNisU0-tadanantara kAlame arthAt mithyAtvaguNasthAname pahu~caneka dvitIya samayameM hI samyagmithyAtva aura samyaktvaprakRtikA udya AjAnese aTThAIsa prakRtiyA~ udayAvalIme 82
Page #598
--------------------------------------------------------------------------
________________ [ 6 vedaka arthAdhikAra 490 kasAya pAhuDa sutta 153. ede viyappA kasAya-uvasAmaNAdo parivadamANagAdo / 154. etto khavagAdo maggiyavvA kadi pavesANANi ti / 155. daMsaNamohaNIe khavide ekkAvIsaM payaDIo pavisaMti / 156. aTThakasAesa khavidesu terasa payapraveza karatI haiM / ye uparyukta vikalpa kapAyo ke sarvopazamase gire hue jIvakI apekSA se kahe, gaye hai / / 152 - 153 // vizeSArtha - Upara jo mohakarma ke pravezasthAnokA varNana kiyA gayA hai, vaha mohake sarvopazama se girakara mithyAtva guNasthAna taka pahueNcanevAle jIvakI apekSA jAnanA cAhie / kintu jo jIva sarvopazamase girate hI maraNako prApta hokara devomeM utpanna hote haiM, unakI apekSA kucha anya bhI vikalpa saMbhava hai, jo isa prakAra hai- sarvopazamase girakara tIna prakAra ke lobhakA apakarSaNa karake tIna prakRtiyokA praveza karanevAlA hokara marA aura devomeM utpanna huA / vahA~ utpanna honeke prathama samaya meM hI puruSaveda, hAsya, rati, bhaya aura jugupsA ina pA~ca prakRtiyAMkA eka sAtha udaya Anese ATha prakRtiyA~ udayAvalIme praveza karatI hai / isI prakAra sarvopazama se girakara chaha prakRtiyokA udayAvalI me praveza karake maraNakara devome utpanna honevAle jIvake prathama samayameM hI ukta pA~ca prakRtiyo ke eka sAtha udayameM Ane se gyAraha prakRtiyA~ udayAvalImeM praveza karatI hai / jo jIva sarvopazamanAse girakara nau prakRtiyokA udayAvalIme praveza kara maraNa karatA hai, usake devome utpanna honeke prathama samaya meM caudaha prakRtiyA~ udadyAvalImeM praveza karatI hai / isI prakAra jo tIno krodhakA bhI apakarSaNa karake bAraha prakRtiyokA udyAvalImeM praveza karake maraNa karatA hai, usake devomeM utpanna honeke prathama samayame' bhaya aura jugupsA ke vinA zeSa tIna prakRtiyoke udaya Anese pandraha prakRtiyA~ udayAvalIme praveza karatI hai / isI yA isI prakArake jIvake bhaya aura jugupsAme se kisI ekake udaya AjAnese solaha aura dono ke udaya AjAnese sattaraha prakRtiyA~ udadyAvalImeM praveza karatI haiM / isa prakAra ATha, gyAraha, caudaha, pandraha, solaha aura sattaraha prakRtirUpa pravezasthAna devome utpanna honeke prathama samayameM hI pAye jAte haiM / yahaoNpara cUrNikArane svasthAna prarUpaNA karanekI apekSA inheM nahIM kahA hai, aisA jAnanA cAhie / 1 cUrNisU0. 0 - ava isase Age kSapakakI apekSA kitane pravezasthAna hote hai, isa vAtakI gaveSaNA karanA cAhie | darzanamohanIyakarmake kSaya ho jAnepara ikkIsa prakRtiyA~ udyAvalImeM praveza karatI haiM / apratyAkhyAnacatuSka aura pratyAkhyAnacatuSka ina ATha kapAyoke kSaya ho jAnepara avaziSTa teraha prakRtiyA~ udadyAvalImeM praveza karatI haiM / arthAt pUrvokta kSAyikasamyagdRSTi jIva kSapakazreNIpara car3hakara naveM guNasthAname pravezakara ukta ATha kapAyokA kSapaNa kara usase Age jaba taka antarakaraNako samApta nahI karatA hai, taba taka cAra saMjvalana kapAya aura nava nokapAya ye teraha prakRtiyA~ udyAvalIma praveza karatI hai / / 154 - 156 // * tAmrapatravAlI pratimeM 'etto satraNAdo maggiyavyA' itanA ho sUtra mudrita hai / Age ke aMgako TIkAkA aga banA diyA hai / ( dekhA pR0 1394 )
Page #599
--------------------------------------------------------------------------
________________ 491 gA0 62] udIraNAsthAna-nirUpaNa DIo pavisaMti' / 157. aMtare kade do payaDIo pavisaMti / 158. purisavede khavide ekA payaDI pavisadi / 159. kodhe khavide mANo pavisadi / 160. mANe khavide mAyA pavisadi / 161. mAyAe khavidAe lobho pavisadi / 162. lobhe khavide apvesgo| 163. evamaNumANiya sAmittaM NedavyaM / cUrNisU0-antarakaraNake karanepara puruSaveda aura saMjvalanakodha ye do prakRtiyA~ udayAvalIme praveza karatI haiM // 157 // vizeSArtha-antarakaraNa karanevAlA jIva purupaveda aura saMjvalanakrodha ina do prakRtiyoMkI antarmuhUrta-pramANa prathamasthitiko sthApita karatA hai aura zeSa tIna kaSAya aura nokaSAyoke udayAvalIko chor3akara avaziSTa sarva dravyako antarake lie grahaNa kara letA hai / isa prakAra antara karatA huA jisa samaya antara samApta karatA hai, usa samaya puruSaveda aura saMjvalanakrodhakI antarmuhUrtapramANa prathama sthiti bAkI rahatI hai| zeSa gyAraha prakRtiyokI udayAvalIke bhItara eka samaya kama AvalImAtra gopucchA avaziSTa rahatI hai| punaH una prakRtiyokI adhaHsthitike niravazeSa gA denepara do hI prakRtiyA~ udayAvalIme praveza karatI haiM, kyoki, puruSaveda aura saMjvalanakrodha ina do prakRtiyoMko chor3akara anya prakRtiyokI prathama sthiti asaMbhava hai| cUrNisU0-puruSavedake kSaya ho jAnepara eka saMjvalanakrodha prakRti udayAvalIme praveza karatI hai| saMjvalanakrodhake kSaya ho jAnepara saMjvalanamAna udayAvalImeM praveza karatA hai| saMjvalanamAnake kSaya ho jAnepara saMjvalanamAyA udayAvalIme praveza karatI hai / saMjvalanamAyAke kSaya ho jAnepara saMjvalanalobha udayAvalIme praveza karatA hai / saMjvalanalobhake kSaya ho jAnepara yaha apravezaka ho jAtA hai| arthAt phira mohanIyakarmakI koI bhI prakRti udayAvalImeM praveza nahIM karatI hai, kyoki usakI samasta prakRtiyokA kSaya ho jAnese koI bhI prakRti avaziSTa nahIM rahI hai // 158-162 // isa prakAra sthAnasamutkIrtanAkA varNana samApta huaa| cUrNisU0-isI samutkIrtanAkA Azraya lekara svAmitvakA varNana karanA caahie||163|| vizeSArtha-amuka sthAna saMyatoke yogya haiM aura amuka sthAna asaMyatoMke yogya hai| 1 puvuttai givIsapavesageNa khavagaseDhimArUDheNa aNiyaTTiguNaTThANa pavisiya aThThaka sAesu khavidenu tattoppahuDi jAva atarakaraNa Na samayai tAva cadusa jalaNa NavaNokasAyasaNNidAo terasa payaDIo tassa khavagassa udayAvalipa pavisati tti samukkittida hoi / jayagha0 2 (kudo,) purisaveda kohasajalaNe mottUNaNNesiM paDhamaTThidIe asaMbhavAdo | jayadha0 3 Natrari kohapaDhamaTThidIe AvaliyamettasesAe mANasaMjalaNamoka DDiya paDhamaTiThadi kadi, tatthu. cchichAvaliyamettakAla doNha pavemago hodUNa tado ekisse pavesago hodi tti ghettavvaM / lAbhe kharide puNa Na kiMci kamma pavisadi, vivakkhiyamohaNIyakammarasa tatto paramasabhavAdo / jayabhaH
Page #600
--------------------------------------------------------------------------
________________ 492, kasAya pAhuDa sutta : [6 vedaka-arthAdhikAra - 164. eyajIveNa kAlo / 165. ekisse dohaM chaNhaM NavaNhaM bArasaNhaM terasaNhaM egUNavIsaNhaM vIsaNhaM payaDINaM pavesago kevaciraM kAlAdo hoi ? 166. jahaNNeNa eyasamao / 167. ukkasseNa aMtomuhuttaM / 168. caduNhaM sattaNhaM dasahaM payaDINaM pavesago kevaciraM kAlAdo hoi ? 169. jahaNNukasseNa eyasamao / 170. paMca aTTa ekkArasa codasAdi jAva aTThArasA tti edANi suNNaTThANANi / 171. ekavIsAe payaDINaM pavesago kevaciraM kAlAdo hodi 1 172. jahaNNeNa aMtomuhuttaM / 173. ukkasseNa tettIsaM sAgarovamANi sAdireyANi / saMyatomeM bhI amuka sthAna upazAmaka saMyatoke yogya haiM aura amuka sthAna kSapaka saMyatoke yogya haiM / asaMyatoMme amuka sthAna samyagdRSTike yogya haiM aura amuka sthAna mithyAdRSTi Adike yogya hai, ityAdikA nirNaya samutkIrtanAke AdhArapara sugamatAse ho jAtA hai, ataH cUrNikArane svAmitvakA varNana pRthak nahIM kiyA hai| cUrNi sU0-aba eka jIvakI apekSA uparyukta praveza-sthAnoke kAlakA varNana karate haiM // 164 // zaMkA-eka, do, tIna, chaha, nau, bAraha, teraha, unnIsa aura bIsa prakRtiyoke udIrakakA kitanA kAla hai ? // 165 // samAdhAna-ukta sthAno ke udIrakakA jaghanya kAla eka samaya aura utkRSTa kAla antarmuhUrta hai / / 166-167 // _ vizepArtha-maraNa AdikI apekSA jaghanya kAla eka samaya aura svasthAnakI apekSA antarmuhUrtapramANa utkRSTa kAla AgamAvirodhase jAnanA caahie| zaMkA-cAra, sAta aura daza prakRtiyoke udIrakakA kitanA kAla hai ? // 168 // samAdhAna-ukta pravezasthAnokA jaghanya aura utkRSTa kAla eka samayamAtra hai / kyoMki ukta prakRtiyoke udayAvalImeM praveza karaneke eka samaya pazcAt hI kramazaH chaha, nau aura bAraha prakRtiyA~ udyAvalIme praveza kara jAtI haiM // 169 // cUrNisU0-paoNca, ATha, gyAraha, aura caudahase lekara aThAraha takake sthAna, ye saba zUnya sthAna haiM // 17 // vizeSArtha-isakA kAraNa yaha hai ki ukta pravezasthAna kisI bhI kAlameM kisI jIvake pAye nahIM jAte hai, isalie inhe zUnya sthAna kahate haiN| aura isIlie unake jaghanya aura utkRSTa kAlako nahIM batalAyA gyaa| zaMkA-ikkIsa prakRtiyoke udIrakakA kitanA kAla hai ? // 171 // samAdhAna-jaghanya kAla antarmuhUrta aura utkRSTa kAla sAtireka tetIsa sAgaropama hai // 172-173 // - vizepArtha-ikkIsa prakRtiyoke udIrakakA antarmuhUrtapramANa jaghanya kAla isa prakAra saMbhava hai-cauvIsa prakRtiyoMkA udIraka vedakasamyagdRSTi darzanamohanIyakA kSaya karake iphIsa
Page #601
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 62] : . . udIraNAsthAna-kAla-nirUpaNa 493 . 174. vAvIsAeM paNuvIsAe payaDINaM pavesago kevaciraM kAlAdo hodi ? 175. jahaNNeNa eyasamao / 176. uksse Na aMtomuhuttaM / prakRtiyokA pravezaka huA aura antarmuhUrtakAlake bhItara hI kSapakazreNIpara car3hakara ATha kAyokA kSayakara teraha prakRtiyokA pravezaka bana gayA / isa prakAra antarmuhUrtapramANa jaghanya kAla upalabdha ho gyaa| athavA koI upazamasamyagdRSTi jIva anantAnubandhI kaSAyacatuSTayakI visaMyojanA karake sarvajaghanya antarmuhUrtapramANa ikkIsa prakRtiyokA pravezaka rahakara chaha AvalI kAlake * avazepa rahanepara sAsAdanaguNasthAnako prApta hokara bAIsa prakRtiyokA pravezaka bana gayA / isa prakAra bhI antarmuhUrtapramANa jaghanya kAla siddha ho jAtA hai| aba ikkIsa prakRtiyoke praveza karanevAle jIvake utkRSTa kAlakI prarUpaNA karate hai-mohakarmakI caubIsa prakRtiyokI sattAvAlA koI eka deva yA nArakI pUrva koTIkI AyuvAle karmabhUmija manuSyoMmeM utpanna huaa| garbhase lekara ATha varSa aura antarmuhUrtake pazcAt darzanamohanIyakA kSapaNakara ikkIsa prakRtiyokA pravezaka banA aura apanI zeSa manuSyAyuko pUrA karake marakara tetIsa sAgaropamakI AyuvAle devoMmeM utpanna huaa| vahaoNkI Ayu pUrI karake cyuta hokara punaH pUrvakoTIkI Ayuke dhAraka karmabhUmiyaoN manuSyomeM utpanna huA / jaba jIvanakA antarmuhUrtakAla zeSa raha gayA, taba saMyamako grahaNakara kSapakazreNIpara car3hakara aura ATha kapAyokA kSayakara teraha prakRtiyokA pravezaka huA / isa prakAra kucha antarmuhUrtoMse adhika ATha varSoMse kama do pUrvakoTI sAtireka tetIsa sAgaropama utkRSTa kAla ikkIsa prakRtiyoke pravezakakA siddha hotA hai / cUrNisU0-bAIsa prakRtiyo aura paccIsa prakRtiyoke praveza karanevAle jIvakA kitanA kAla hai ? // 174 // samAdhAna-jaghanyakAla eka samaya aura utkRSTakAla antarmuhUrta hai // 175-176 // 'vizeSArtha-inameMse pahale bAIsa prakRtiyoke praveza karanevAle jIvake eka samayapramANa jaghanya kAlakI prarUpaNA karate haiM-anantAnubandhI kapAyakI visaMyojanA karake banA huA upazamasamyagdRSTi jIva apanA kAla pUrA karake sAsAdana, mithyAtva, samyagmithyAtva yA samyaktvaprakRtiko prApta honepara prathama samayame vaha vAIsa prakRtiyoMkA praveza karatA hai aura tadanantara samayameM hI yathAkramase paccIsa, aTThAIsa, yA caubIsa prakRtiyokA praveza karanevAlA ho jAtA hai, isa prakAra eka samayapramANa jaghanya kAla siddha ho jAtA hai / aba paccIsa prakRtiyoke praveza karanevAle jIvake jaghanya kAlakI prarUpaNA karate haiM-anantAnuvandhIkI visaMyojanA karanevAle upazamasamyagdRSTi jIvake upazama samyaktva-kAlake dvicarama samayameM sAsAdana guNasthAnako prApta honeke prathama samayame kisI eka anantAnuvandhIke udaya Anese pAIsa prakRtirUpa praveza sthAna upalabdha huA aura dUsare samayameM hI udayAvalIke vAhira avasthita zeSa tIna anantAnubandhI prakRtiyoke udayAvalImeM praveza karanepara paccIsa prakRtiyokA praveza upalabdha huA / isake dUsare samayame hI mithyAtvako prApta ho jAnese chabbIsa prakRtirUpa praveza
Page #602
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sutta [6 vedaka-arthAdhikAra 177. tevIsAe payaDINaM pavesago kevaciraM kAlAdo hodi 1 178. jahaNNukasseNa aMtomuhuttaM / 179. cauvIsAe payaDINaM pavesago kevaciraM kAlAdo hodi ? 180. jahaNNeNa aMtomuhuttaM / 181. ukkasseNa ve chAvadvisAgarovamANi desUNANi / 182. chabbIsAe payaDINaM pavesago kevaciraM kAlAdo hodi ? 183. tiNNi bhaMgA / 184. tattha jo so sAdio sapajjavasido tassa jahaNNeNa eyasamao / 185. sthAna utpanna ho jAtA hai| isa prakAra paccIsa prakRtiyoke pravezakA jaghanya kAla bhI eka samayamAtra hI siddha hotA hai| bAIsa prakRtiyoke utkRSTa praveza kAlakI prarUpaNA isa prakAra' hai-kSAyikasamyaktvako prApta karanevAlA jIva samyagmithyAtvakA kSapaNa karake jaba taka samyaktvaprakRtikA kSaya karatA hai, taba taka vAIsa prakRtiyokA antarmuhUta -pramANa utkRSTa pravezakAla pAyA jAtA hai / isI prakAra anantAnubandhI kapAyakA visaMyojana nahIM karanevAle upazamasamyagdRSTikA antarmuhUrta-pramANa sarvakAla paccIsa prakRtiyoke pravezakA utkRSTa kAla jAnanA caahie| zaMkA-teIsa prakRtiyoke praveza karanevAle jIvakA kitanA kAla hai ? // 177 // samAdhAna-jaghanya aura utkRSTakAla antarmuhUrta hai / kyoki, samyagmithyAtvaprakRtika kSapaNa karanekA antarmuhUrtapramANa sarvakAla hI teIsa prakRtiyoke pravezakA kAla hai // 178 // zaMkA-caubIsa prakRtiyoke praveza karanevAle jIvakA kitanA kAla hai 1 / / 179 // samAdhAna-jaghanya kAla antarmuhUrta aura utkRSTakAla dezona do vAra chayAsaTha sAgaropama hai // 180-181 // vizeSArtha-cauvIsa prakRtiyoke jaghanya praveza kAlakI prarUpaNA isa prakAra hai-aTThAIsa prakRtiyokI sattAvAlA vedakasamyagdRSTi jIva anantAnuvandhI-catuSkakA visaMyojana karake cauvIsa prakRtiyoMkA praveza karanevAlA vanA aura sarvajaghanya antarmuhUrta ke pazcAt hI mithyAtvako prApta hokara aTThAIsa prakRtiyokA praveza karanevAlA ho gyaa| isa prakAra cauvIsa prakRtiyokA antarmuhUrtapramANa jaghanya praveza-kAla siddha ho jAtA hai / aba isIke utkRSTa pravezakAlakI prarUpaNA karate haiM koI eka mithyAdRSTi jIva upazamasamyaktvako grahaNa karake upazamasamyaktvake kAlake bhItara hI cauvIsa prakRtiyokI sattAvAlA ho gayA aura vedakasamyaktvako prApta karaneke dUsare samayase lekara caubIsa-prakRtiyokA pravezaka banakara do vAra chayAsaTha sAgaropama kAlataka deva aura manuSyagatimeM paribhramaNa karake antameM darzanamohanIyake kSapaNake lie abhyudyata honepara mithyAtvakA kSapaNa kara teIsa prakRtiyokA praveza karanevAlA huA / isa prakAra eka samaya adhika sasyagmithyAtva aura samyaktvaprakRtike kSapaNa kAlase kama do bAra chayAsaTha sAgaropama cauvIsa prakRtiyoMkA utkRSTa pravezakAla jAnanA caahie| zaMkA-chanvIsa prakRtiyokA praveza karanevAle jIvakA kitanA kAla hai ? // 182 / / samAdhAna-isa vipayame tIna bhaMga haiM-anAdi-ananta, anAdi-sAnta aura sAdisAnta / inameM jo tIsarA sAdi-sAnta bhaMga hai, usakI apekSA chaccIsa prakRtiyoMke pravezakA
Page #603
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 62] udIraNAsthAna-bhaMgavicaya-nirUpaNa 495 ukasseNa ubaDDapoggalapariyaTTa / 186. sattavIsAe payaDINaM pavesago kevaciraM kAlAdo hodi ? 187. jahaNNeNa eyasamao / 188. ukasseNa palidovamassa asNkhejjdibhaage| 189. aTThAvIsaM payaDINaM pavesago kevaciraM kAlAdo hodi ? 190. jahaNNeNa aMtomuhutta / 191. ukkasseNa ve chAvadvisAgarovamAmi sAdireyANi / 192. aMtaramaNuciMtiUNa NedavyaM / 193 NANAjIvehi bhaMgavicayo / 194. aTThAvIsa-sattAvIsa-chavvIsa-caduvIsajaghanya kAla eka samaya hai, kyoki aTThAIsa prakRtiyokI sattAvAle upazamasamyagdRSTi jIvake mithyAtva, samyagmithyAtva yA vedakasamyaktva prApta karanepara, athavA sAsAdanasamyagdRSTike mithyAtvame jAnepara eka samayapramANa jaghanya praveza-kAla pAyA jAtA hai| chabbIsa prakRtiyoke pravezakA utkRSTa kAla upArdhapudgala parivartana hai // 183-185 // vizeSArtha-jisa jIvane apane saMsAra-paribhramaNake ardhapudgalaparivartana kAla avaziSTa rahaneke prathama samayameM upazamasamyaktvako utpanna kiyA aura sarva jaghanya antarmuhUrtakAla samyaktvake sAtha rahakara mithyAtvako prApta ho sarvalaghukAla-dvArA samyaktva aura samyagmithyAtva prakRtiyoMkI udvelanAkara chabbIsa prakRtiyokA pravezaka banakara ardhapudgalaparivartana taka saMsArame paribhramaNakara antarmuhUrtapramANa saMsArake zepa raha jAnepara samyaktvako prApta kiyA / aise jIvake kucha kama ardhapudgalaparivartana-pramANa chabbIsa prakRtiyokA utkRSTa praveza kAla pAyA jAtA hai / zaMkA-sattAIsa prakRtiyoke praveza karanevAle jIvakA kitanA kAla hai ? // 186 // samAdhAna-jaghanya kAla eka samaya aura utkRSTa kAla palyopamakA asaMkhyAtavA~ bhAga hai / kyoki samyagmithyAtvake udvelanakA utkRSTa kAla palyopamakA asaMkhyAtavaoN bhAga batalAyA gayA hai // 187-188 // zaMkA-aTThAIsa prakRtiyoke praveza karanevAle jIvakA kitanA kAla hai 1 // 189 // samAdhAna-jaghanya kAla antarmuhUrta aura utkRSTa kAla sAtireka do vAra chayAsaTha sAgaropama hai // 190-191 // vizeSArtha-kisI mithyAdRSTi jIvake upazamasamyaktvako grahaNakara tadanantara hI vedakasamyaktvI banakara aTThAIsa prakRtiyoke pravezako prArambhakara sarvalaghu antarmuhUrtakAlake pazcAt hI anantAnubandhI kaSAyakA visaMyojanakara caubIsa prakRtiyokA pravezaka bananepara antarmuhUrtapramANa jaghanya kAla siddha ho jAtA hai / isI prakAra utkRSTa kAlakI prarUpaNA jAnanA caahie| vizeSa yaha hai ki yahA~ sAtirekase tIna vAra palyopamake asaMkhyAtaveM bhAgase adhika artha abhISTa hai| cUrNisU0-isI prakAra ukta praveza sthAnokA eka jIvakI apekSA antara bhI Agamake anusAra cintavana karake jAnanA cAhie // 192 // cUrNisU0-aba nAnA jIvokI apekSA bhaMgavicaya karate hai-aTThAIsa, sattAIsa, cauvIsa aura ikkIsa prakRtiyA~ niyamase udayAvalIme praveza karatI hai| (kyoki, nAnAjIvokI
Page #604
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sutta [6 vedaka-arthAdhikAra ekavIsAe payaDIo NiyamA pavisaMti / 195. sesANi ThANANi bhjiyvaanni| 196. NANAjIvehi kAlo aMtaraM ca aNuciMtiUNa NedavyaM / 197. appaabhuaN| 198. cauNhaM sattaNhaM dasaNhaM payaDINaM pasagA tullA thovA / 199. tiNhaM pavesagA saMkhejjaguNA / 200. chaNhaM pavesagA visesAhiyA / 201. NavaNhaM pavesagA visesAhiyA~ / 202. vArasaNhaM pavesagA visesAhiyA~ / 203. egUNavIsAe pavesagA visesAhiyA~ / 204. vIsAe pavesagA visesaahiyaa| apekSA ye pravezasthAna sarvakAla pAye jAte haiN| ) zepa pravezasthAna bhajanIya hai / arthAt unake praveza karanevAle jIva kabhI pAye jAte hai aura kabhI nahIM pAye jAte hai / / 193-195 // cUrNisU0-isI prakAra nAnA jIvokI apekSA kAla aura antarako AgamAnusAra cintavana karake jAnanA cAhie // 196 / / cUrNisU0-aba ukta praveza-sthAnokA alpavahutva kahate hai cAra, sAta, aura daza prakRtiyoke praveza karanevAle jIva parasparame varAvara haiM, kintu vakSyamANa sthAnokI apekSA sabase kama hai / tIna prakRtiyoMke praveza karanevAle jIva uparyukta praveza-sthAnose saMkhyAtaguNita haiM / tIna prakRtiyoMke pravezaka jIvose chaha prakRtiyoke praveza karanevAle jIva vizepa adhika hai / chaha prakRtiyoMke pravezaka jIvose nI prakRtiyoke praveza karanevAle jIva vizeSa adhika haiN| nau prakRtiyoke pravezaka jIvose bAraha prakRtiyoke praveza karanevAle jIva vizeSa adhika haiM / bAraha prakRtiyoM ke pravezaka jIvose unnIsa prakRtiyoke praveza karanevAle jIva vizeSa adhika hai| unnIsa prakRtiyoke pravezaka jIvose bIsa prakRtiyoke praveza karanevAle jIva vizeSa adhika hai // 197-204 // 1 kudo; NANAjIvAvekkhAe edesi pavesaTTANANa dhuvabhAveNa savvakAlamavaTThANadasaNAdo / jayadha0 2 kudo; paNuvIsAdisesapavesaTThANANama vabhAvadasaNAdo / jayadha0 / 3 kudo eyasamayasacidattAdo / ta jahA-tiNha lobhANamuvari mAyAsaMjalaNe paveside eyasamayaM caduNha pavesago hoi / tiNha mAyANamuvari mANasajalaNa pavesiya egasamaya sattaNha pavesago hoda / tiNha mANANamuvari kohasajalaNa pavesayamANo eyasamayaM ceva dasaNhaM pavesagohodi tti edeNa kAraNeNa edesiM tiNha pi pavesaTTANANa sAmiNo jIvA aNNoNNeNa sarisA hodUNa uvari bhaNissamANasesapadehito thovA jAdA / jayadha0 4 kiM kAraNa; svykaalbhuttaado| ta jahA-tiviha lobhamokaDDiUga TThidasuhumasAparAiyakAle puNo aNiyaTiaddhAe sakhejje bhAge ca sacido jIvarAsI tiNha pavesago hoi / teNa puvillAdo egasamayasacayAdo eso atomuhuttasacao sakhejjaguNo tti Nasthi sadeho / jayadha0 5 keNa kAraNeNa, visesAhiyakAlabhatarasacidattAdo / jayadha0 / 6 kudo; mAyAvedagakAlAdo visesAhiyamANavedagakAlammi sacidajIvarAsissa gahaNAdo / jayadha0 7 kiM kAraNa; pubillasacayakAlAdo visesAhiyakohaveDhagakAlammi avagadaveTapaDibaddhammi sacida. jIvarAsissa gahaNAdo / javadha0 8 kiM kAraNa; purisaveda-chaNNokasAe okaDDiya puNo jAva isthivedaM Na okaDDa di, tAva edammi kAle puvillasacayakAlAdo visesAhivammi sacidajIvarA sitsa vivakkhiyattAdo / jayadha0 9 kudo itthivedamokaDDiya puNo jAva Navusayaveda Na okdi tAva edammi phAle pubillasacayakAlAdo visesAhiyammi sacidajIvANamihaggahaNAdo ! jayadha0
Page #605
--------------------------------------------------------------------------
________________ 427 gA0 62] udIraNAsthAna-alpabahutva-nirUpaNa 205. doNhaM pavesagA saMkhejjaguNA' / 206. ekisse pavesagA saMkhejjaguNA / 207. terasahaM pavesagA saMkhejjaguNA / 208. tevIsAe pavesagA saMkhejjaguNA / 209. vAvIsAe pavesagA asaMkhejjaguNA / 210. paNuvIsAe pavesagA asaMkhejjaguNA / 211. sattAvIsAe pavesagA asaMkhejjaguNA / 212. ekavIsAe pasagA asaMkhejjaguNA / 213. cauvIsAe pavesagA asaMkhejjaguNA / 214. aTThAvIsAe vizepArtha-ukta ina sabhI praveza-sthAnoMkA saMcaya-kAla uttarottara vizeSa adhika honese jIvokI saMkhyA bhI vizeSa-vizeSa adhika batalAI gaI hai| cUrNisU0-bIsa prakRtiyoMke pravezaka jIvose do prakRtiyoMke praveza karanevAle jIva saMkhyAtaguNita hai| do prakRtiyoke pravezaka jIvose eka prakRtike praveza karanevAle jIva saMkhyAtaguNita haiM / eka prakRtike pravezaka jIvose teraha prakRtiyoke praveza karanevAle jIva saMkhyAtaguNita haiM / teraha prakRtiyoke pravezaka jIvose teIsa prakRtiyoke praveza karanevAle jIva saMkhyAtaguNita haiM // 205-208 // vizeSArtha-ukta pravezasthAnoMkA saMcaya kAla uttarottara saMkhyAtaguNita hai, ataH unameM praveza karanevAle jIvoMkI saMkhyA bhI uttarottara saMkhyAtaguNita batalAI gaI hai| cUrNisU0-teIsa prakRtiyoke pravezaka jIvose bAIsa prakRtiyoMke praveza karanevAle jIva asaMkhyAtaguNita haiN| vAIsa prakRtiyoke pravezaka jIvose paccIsa prakRtiyoke praveza karanevAle jIva asaMkhyAtaguNita haiN| paccIsa prakRtiyoke pravezaka jIvose sattAIsa prakRtiyoke praveza karanevAle jIva asaMkhyAtaguNita haiM / sattAIsa prakRtiyoke pravezaka jIvose ikkIsa prakRtiyoke praveza karanevAle jIva asaMkhyAtaguNita hai| ikkIsa prakRtiyoke pravezaka jIvose cauvIsa prakRtiyoke praveza karanevAle jIva asaMkhyAtaguNita haiN| cauvIsa prakRtiyoke pravezaka jIvose aTThAIsa prakRtiyoke praveza karanevAle jIva asaMkhyAtaguNita haiM // 209-214 // 1 keNa kAraNeNa ? purisavedodaeNa khavagaseDimArUDhasa atarakaraNAdo samayUNAvaliyAgadAe tadoppahuDi jAva purisavedapaDhamaTiThadicarimasamayo tti tAva edammi kAlavisese pydscyaavlbnnaado| jaivi uvasamaseDhIe ceva payadasacayo avalavijade, to vi puTivallado edassa sacayakAlamAhappeNa sakhejaguNatta 2 kudo, pugvillAdo edasta saMcayakAlamAhappadasaNAdo / jayadha0 . . 3 kiM kAraNa, aTThakasAemu khavidesu tattoppahuDi jAva atarakaraNa samANiya samayUNAvaliyametto kAlo gacchadi tAva edammi kAle puvvillakAlAdo sakhejaguNo terasapavesagANa scyaavlbnnaado| jayadha0 4 kudo; dasaNamohakkhavaNAe anmuTThideNa micchatte khavide tattoppahuDi jAva sammAmicchattakkhavaNacarimasamayo tti tAva edammi kAle punvillakAlAdo sakhejaguNe sacidajIvANa gahaNAdo / jayadha0 5 kudo palidovamassAsakhejabhAgapamANattAdo / jayadha0 6 kudo; aNatANuba dhivisajoyaNAvirahidANamuvasamasammAiTThINa sAsaNasammAiTThINa ca aMtomuhutta 7 kudo; sammatte udvellide puNo palidovamAsakhejjabhAgapamANasammAmicchattuvvellaNAkAlabhatare pydscyaavlbnnaado| jayadha0 8 kudo; cauvIsasatakamsiyavedayasammAThirAsissa gahaNAdo / jayagha0 Na virujjhade / jayadha0 2 sacidANamihaggahaNAdo | jayadha0
Page #606
--------------------------------------------------------------------------
________________ 498 kasAya pAhuDa sutta [6 vedaka-arthAdhikAra pavesagA asaMkhejjaguNA' / 215. chabbIsAe pavesagA aNaMtaguNA / 216. bhujagAro kAyavyo / 217. padaNikkhevo kAyayo / 218. vaDDI vi kaaycaa| 219. 'khetta-bhava-kAla-poggalaTThidi-vivAgodayakhayo du' tti edassa vihAsA / 220. kammodayo khetta-bhavakAla-poggala-dvidivivAgodayakkhao bhavadi / / vizeSArtha-ina ukta sarva pravezasthAnoMkA saMcaya kAla uttarottara asaMkhyAtaguNita honese unameM praveza karanevAle jIvoMkI saMkhyA bhI asaMkhyAtaguNita batalAI gaI hai| cUrNisU0-aTThAIsa prakRtiyoM ke pravezaka jIvoMse chabbIsa prakRtiyoke praveza karanevAle jIva anantaguNita haiM // 215 // vizeSArtha-kyoMki chabbIsa prakRtiyoMkI sattAvAle jIvokI saMkhyA kucha kama sarva jIvarAzi-pramANa hai, jo ki ananta hai / ataeva chabbIsa prakRtiyoMke praveza karanevAle jIva anantaguNita batalAye gaye haiN| cUrNisU0-bhujAkAra-prarUpaNA karanA cAhie, padanikSepakA varNana karanA cAhie aura vRddhikI prarUpaNA bhI karanA cAhie // 216-218 // isa prakAra ina bhujAkArAdi anuyogadvAroke nirUpaNa karanepara 'kitanI prakRtiyA~ kisa jIvake udayAvalImeM praveza karatI haiN| prathama gAthAke isa dvitIya pAdakA artha samApta huaa| cUrNisU0-aba 'kSetra, bhava, kAla aura pudgala dravyakA Azraya lekara jo sthitivipAkarUpa udaya hotA hai, use kSaya kahate haiM' gAthAke isa uttarArdhakI vibhApA kI jAtI hai apakkapAcanake vinA yathAkAla-janita karmoMke vipAkako karmodaya kahate haiM ? vaha karmodaya kSetra, bhava, kAla aura pudgala dravyake Azrayase sthitike vipAkarUpa hotA hai / arthAt karma udayameM Akara apanA phala dekara jhar3a jAte hai / isIko udaya yA kSaya kahate hai / / 219-220 // vizeSArtha-yaha karmodaya prakRti, sthiti, anubhAga aura pradezake bhedase cAra prakArakA hai / inameMse yahaoNpara prakRti-udayase prayojana hai, kyoki prakRti-udIraNAke varNanake pazcAt prakRti-udayakA varNana hI nyAya-prApta hai / cUrNisUtrakArane karmodayakI artha-vibhApA isalie nahIM kI hai ki udIraNAke varNanase hI udayakA varNana bhI ho hI jAtA hai| aura phira udayase udIraNA sarvathA bhinna bhI to nahIM hai, kyoMki udayake avasthA-vizeSako hI udIraNA kahate haiM / 1 kiM kAraNa aTThAvIsasatakammiyavedagasammAiTTiAsissa pahANabhAveNa vivakkhiyattAdo / jayadha0 2 kudo; kiMcUNasavvajIvarAsipamANattAdo / jayadha0 3 kammeNa udayo kammodayo, apakkapAcaNAe viNA jahAkAlajaNido kammANa chidikkhaeNa jo vivAgo so kammodayo tti bhaNNade / so vuNa khetta-bhatra kAla-poggAdivivAgodarakha yo tti edassa gAhApacchaddhassa samudAyastho mavadi / kudo, kheta-bhava-kAla-poggale assiUNa jo Tidikkhayo udiNNa' phalakhadhaparisaDaNalakkhaNo sodayo tti mutttyaavlNgnnaado| jayadha
Page #607
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 62] anubhAga-udAraNA arthapada-nirUpaNa 499 221. 'ko kadapAe dvidIe pavesago' tti padassa dvidi-udIraNA kaayyaa| 222. ettha hidiudIraNA duvihA-mUlapayaDiDidiudIraNA uttarapayaDiDidiudIraNA ca / 223. tattha imANi aNiyogaddArANi / taM jahA- pamANANugamo sAmittaM kAlo aMtaraM NANAjIvehi bhaMgavicayo kAlo aMtaraM saNNiyAso appAbahuaM bhujagAro padaNikkhevo vaDDI hANANi ca / 224. edesu aNiyogaddAresu vihAsidesu 'ko kadamAe hidIe pavesagI tti padaM samattaM / 225. 'ko va ke ya aNubhAge tti aNubhAgaudIraNA kAyavvA / 226. tattha tattha aTThapadaM / 227. aNubhAgA payogeNa okaDDiyUNa udaye dijati sA udIraNA / 228. tattha jaM jisse AdiphaddayaM taM Na okaDDijjadi / 229. udaya aura udIraNAme jo thor3I-sI vizeSatA hai, vaha vyAkhyAnAcAryoM ke vizeSa vyAkhyAnase jJAta hI ho jAtI hai| isa prakAra karmodayake vyAkhyAna kara denepara vedaka adhikArakI prathama gAthAkA artha samApta ho jAtA hai| cUrNisU0-'kauna jIva kisa sthitimeM pravezaka hotA hai' dUsarI gAthAke isa prathama padakI sthiti-udIraNA (-rUpa vyAkhyA ) karanA caahie| yaha sthiti-udIraNA do prakArakI hai-mUlaprakRtisthiti-udIraNA aura uttaraprakRtisthiti-udIraNA / ina dono prakArakI udI. raNAoMke prarUpaNa karanevAle anuyogadvAra isa prakAra haiM-pramANAnugama, svAmitva, eka jIvakI apekSA kAla, antara, nAnA jIvokI apekSA bhaMgavicaya, kAla aura antara, sannikarpa, alpabahutva, bhujAkAra, padanikSepa, sthAna aura vRddhi / ina anuyogadvAroke vyAkhyAna karanepara 'ko kadamAe hidIe pavesago' isa padakA artha samApta ho jAtA hai // 222-224 // vizeSArtha-cUrNisUtrakArane grantha-vistArake bhayase ukta anuyogadvArokA varNana nahIM kiyA hai / ataH vizeSa jijJAsuoko jayadhavalA TIkA dekhanA cAhiye / cUrNisU0 - 'kauna jIva kisa anubhAgameM praveza karatA hai| dUsarI gAthAke. isa dUsare padameM anubhAga-udIraNAkI prarUpaNA karanA caahie| isa viSayame yaha arthapada hai| vaha isa prakAra haiM -prayoga arthAt pariNAma-vizeSake dvArA spardhaka, varga, vargaNA aura avibhAgapraticchedasvarUpa anantabheda-bhinna anubhAgakA apakarSaNa karake aura anantaguNahIna banAkara jo spardhaka udayameM diye jAte haiM, use udIraNA kahate haiN| usame jisa karma-prakRtikA jo Adi spardhaka haiM, vaha udIraNAke lie apakarSita nahI kiyA jA sakatA hai / isa prakAra dvitIya, tRtIya Adi 1 payaDi udIraNANatarametto TThidiudIraNA kAyavvA, pattAvasarattAdI / jayadha0 / 2 kima Tapada NAma 1 jattA sAdArANa payadatthavisae sammamavagamo samuppajai, tamassa vA varSa padamaThThapadamidi bhaNNade / jayadha' 3 aNubhAgA mUluttarapayaDINamaNatabheyabhiSaNaphaddayavaggaNAvibhAgapalicchedasarUvA, payogeNa pariNAma. viseseNa okaDDiyUNa aNataguNahINasarUveNa jamudae dijati, sA udIraNA NAma / jayadha0 4 kudo, tatto heThA aNubhAgaphaddayANamasabhavAdo / jayadha0
Page #608
--------------------------------------------------------------------------
________________ 500 kasAya pAhuDa sutsa . [6 ghedaka-arthAdhikAra evamaNaMtANi phaddayANi Na okaDDijaMti' / 230. kettiyANi ? jattigo jahaNNago Nikkhevo jahaNiyA ca aicchAvaNA tattigANi / 231. AdIdo pahuDi ettiyamettANi phayANi aicchidUNa taM phddymokddddijdi| 232. teNa paramapaDisiddhaM / 233: edeNa aTThapadeNa aNubhAgudIraNA duvihA-mUlapayaDi-aNubhAgaudIraNA ca uttarapayaDi-aNubhAgaudIraNA ca / 234 ettha mUlapayaDiaNubhAga udIraNA bhANiyavvA / 235. uttarapayaDiaNubhAgudIraNaM vattaissAmo / 236. tatthemANi cauvIsamaNiyogaddArANi saNNA savvaudIraNA evaM jAva appAbahue ti / bhujagAra-padaNikkheva-vaDDi-hANANi ca / 237. tattha puvvaM gamaNijjA duvihA-saSNA ghAisaNNA ThANasaNNA ca / 238. tAo ananta spardhaka udIraNAke lie apakarpita nahIM kiye jA sakate hai / udIraNAke lie ayogya spardhaka kitane haiM ? jitanA jaghanya nikSepa hai aura jitanI jaghanya atisthApanA hai, tatpramANa arthAt utane udIraNAke ayogya spardhaka hote haiM // 225-230 // cUrNisU-vivakSita karma-prakRtike Adi spardhakase lekara itane arthAt jaghanya nikSepa aura jaghanya atisthApanA-pramANa spardhakoko chor3akara jo spardhaka prApta hotA hai, vaha spardhaka udIraNAke lie apakarpita kiyA jAtA hai| isase pare koI niSedha nahIM hai, arthAt Ageke samasta spardhaka udIraNAke lie apakarSita kiye jA sakate haiN| isa arthapadake dvArA varNanakI jAnevAlI anubhAga-udIraNA do prakArakI hai-mUlaprakRti-anubhAga-udIraNA aura uttaraprakRtianubhAga-udIraNA / inamese mUlaprakRtianubhAga-udIraNAkA saMjJA Adi teIsa anuyogadvArose vyAkhyAnAcAryoMko nirUpaNa karanA cAhie // 231-234 // cUrNisU0-aba uttaraprakRti-anubhAga-udIraNAko khege| usake vipayameM ye cauvIsa anuyogadvAra haiM-1 saMjJA, 2 sarvaudAraNA, 3 nosarvaudIraNA, 4 utkRSTaudIraNA, 5 anutkRSTaudIraNA, 6 jaghanyaudIraNA, 7 ajadhanyaudIraNA, 8 sAdiudIraNA, 9 anAdiudIraNA, 10 dhruvaudIraNA, 11 adhruvaudIraNA, 12 eka jIvakI apekSA svAmitva, 13 kAla, 14 antara, 15 nAnAjIvokI apekSA bhaMgavicaya, 16 bhAgAbhAga, 17 parimANa, 18 kSetra, 19 sparzana, 20 kAla, 21 antara, 22 sannikarSa, 23 bhAva aura 24 alpavahutva / tathA bhujAkAra, padanikSepa, vRddhi aura sthAna, ina sarva anuyogadvArose anubhAga-udIraNAkA varNana karanA cAhie // 235-236 // cUrNisa0-uttaraprakRti-udIraNAke varNana karanevAle anuyAgadvAroM meM prathama saMjJA nAmaka anuyogadvAra jAnaneke yogya hai / vaha isa prakAra hai-saMjJAke do bheda haiM ghAtisaMjJA aura sthAnasaMjJA / ina dono hI saMjJAoko eka sAtha kaheMge // 237-238 // 1 kettivANi ? atigo jahaNNago Nikkhevo, jahaNiyA ca aicchAvaNA; tattigANi / aNaMtANi Na okaDijati / jayadha 2 tattha jA sA ghAdisaNNA, sA duvihA, savvadhAdi-desaghAdibhedeNa / ThANasaNNA caunvihA, ladAsamANAdisahAvabhedeNa bhinnnncaado| nayadha0
Page #609
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 62 ] anubhAga- udIraNA -saMjJA-nirUpaNa 501 do vi ekado vattassamo / 239. taM jahA - micchatta-vArasakasAyANamaNubhAga- udIraNA sanghAdI' / 240. duTThANiyA tiTThANiyA cauTTANiyA vA / 241. sammattassa aNubhAgudIraNA desavAdI / 242. egaTThANiyA vA duTTharNiyA vA / 243. sammAmicchattassa aNubhAgaudIraNA savvavAdI viTThANiyA~ / 244. cadusaMjalaNa-tivedANabhAgudIraNA desavAdI savvavAdI vA / 245. egaTTANiyA vA duTThANiyA tiDhANiyA vizeSArtha - varNyamAna viSayake nAmako saMjJA kahate haiM / yahA~ anubhAgakI udIraNAkA varNana sarvaghAti aura dezaghAtirUpa ghAtisaMjJAke dvArA, tathA latA, dAru, asthi aura zailarUpa cAra prakArakI sthAnasaMjJAke dvArA kiyA jAyagA / 0 cUrNisU0 - una donokA eka sAtha varNana isa prakAra hai - midhyAtva aura anantAnubandhI Adi bAraha kaSAyokI anubhAga- udIraNA sarvaghAtI hai, tathA vaha dvisthAnIya, tristhAnIya aura catuHsthAnIya hai / samyaktvaprakRtikI anubhAga- udIraNA dezaghAtI tathA ekasthAnIya aura dvisthAnIya hai / samyagmithyAtvakI anubhAga- udIraNA sarvaghAtI aura dvisthAnIya hai cAra saMjvalana aura tInoM vedokI anubhAga- udIraNA dezaghAtI bhI hai aura sarvaghAtI bhI hai, tatha eka sthAnIya bhI hai, dvisthAnIya bhI hai, tristhAnIya bhI hai aura catuHsthAnIya bhI hai // 239-245 // 1 vizeSArtha - anubhAga- udIraNAsambandhI ekasthAnIya Adi cAra bheda kramazaH jaghanya, ajaghanya, utkRSTa aura anutkRSTa anubhAgazaktikI apekSAse kiye gaye haiM / ataeva mithyAtva aura anantAnubandhI Adi bAraha kaSAyoke utkRSTa anubhAgakI apekSA dvisthAnIya aura tristhAnIya bheda jAnanA cAhie / samyaktvaprakRti samyagdarzanakA vinAza karaneme asamartha 1 kudo, esimaNubhAgodIraNAe sammattaH sajamaguNANa Niravasesa viNAsadasaNAdo / paJcakkhANakasAyodIraNA satIe videsasaMjamo samuvalabbhadi, tadoNa tesiM savvadhAdittamidi NAsakaNija, sayalasajamamassiUNa tesiM savvaghAdittasamatthaNAdo | jayadha0 2 kudo, micchatta bArasakasAyANa mukkassANubhAgudIraNAe cauTTANiyattadasaNAdo, tesiM cevANukkassANubhAgudIraNAe cauTThANa tiTThANa duTThANiyattadasaNAdo / jayadha0 shi 3 kudo, micchattadIraNAe iva sammattudIraNAe sammattasaNNidajIvapajAyarasa accatucchedAbhAvAdo / jayadha0 4 kudo, sammattajahaNNANubhAgudIraNAe egaTThANiyattadasaNAdo, tadukassANubhAgudIraNAe duTThANiyattadasaNAdo | jayadha0 5 kudo tAva savvaghAditta ! micchattodIraNAe iva sammAmicchattodIraNAe vi sammattasaSNidajIvaguNassa NimmUlaviNAsadasaNAdo / esA puNa duTThANiyA ceva / kudo, sammAmicchattANubhAgammi duTThANiyatta mottUNa payAratarAsabhavAdo | jayadha0 6 kudo, edesiM jahaNANubhAgudIraNAe desaghAdittaNiyamadasaNAdo, ukkassANubhAgudIraNAe ca Niyamado savvaghAdittadasaNAdo, ajahaSNANukassANubhAgodIraNAsu desa- savvaghAdibhAvANaM donha pi samuvalabhAdo ca / etadukta bhavati-micchAiTriTThappa huDi jAva asajada sammAiTThiti tAva edesiM kammANamaNubhAgudIraNAe savvaghAdI desadhAdI ca hodi, sakilesa visohivaseNa / sajadAsajada pahuDi uvari savvatyeva desaghAdI hodi. tatya sanvaghAdiudIraNAe tagguNapariNAmeNa saha virohAdo ti / jayadha0
Page #610
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasA pAhuDe suru [ 6 vedaka-arthAdhikAra cauDANiyA vA' / 246. chaNNokasApANamaNubhAga- udIraNA desavAdI vA savvadhAdI vA' / 247. duTThANiyA vA tiTThANiyA vA cauTTANiyA vA / 248. cadusaMjalaNeNavaNokasAyANamaNubhAga- udIraNA eha die vi desavAdI hoI / 502 honese dezaghAtI kahI gaI hai / use jaghanya anubhAgakI apekSA ekasthAnIya aura utkRSTa anubhAgakI apekSA sthAnIya kahA hai / samyagmidhyAtvaprakRti samyaktvakI vinAzaka hai, ataH sarvadhAtI hai aura isakA anubhAga dvisthAnIya hI kahA hai, kyoki isameM anya tIna vikalpa saMbhava nahI haiN| cAro saMjvalana aura tInoM veda jaghanya anubhAgakI apekSA sarvaghAtI haiM / tathA ajaghanya aura utkRSTa anubhAgakI apekSA dono rUpa bhI haiM / isakA abhiprAya yaha hai ki mithyAdRSTi se lekara asaMyatasamyagdRSTi taka saMkleza aura vizuddhike nimittase ukta karmaprakRtiyokI anubhAga- udIraNA sarvaghAtI bhI hotI hai aura dezaghAtI bhI hotI hai / kintu saMyatAsaMyata se lekara Upara ke guNasthAnomeM anubhAga- udIraNA sarvatra dezaghAtI hI hotI hai, kyoki, vahA~ sarvaghAtIrUpa udIraNAkA honA saMbhava nahIM hai / ukta prakRtiyokI cAro hI sthAnarUpa udIraNA kahanekA Azaya yaha hai ki narve guNasthAnameM antarakaraNa karanepara ukta prakRtiyokI anubhAga- udIraNA niyamase latArUpa ekasthAnIya hI dikhAI detI hai / isase nIce dUsare guNasthAnataka dvisthAnIya hI anubhAgaudIraNA hotI hai / kintu mithyAdRSTi guNasthAna meM pariNAmo ke parivartanake anusAra dvisthAnIya, tristhAnIya aura catuHsthAnIya bhI hotI hai / cUrNisU0 - hAsyAdi chaha nokapAyokI anubhAgaudIraNA dezaghAtI bhI hai aura sarvaghAtI bhI hai / tathA dvisthAnIya bhI hai, tristhAnIya bhI hai aura catuHsthAnIya bhI hai // 246 // vizeSArtha - saMyatAsaMyatAdi uparima guNasthAnoM meM hAsyAdiSaTkakI anubhAga- udIraNA dvisthAnIya honepara bhI dezaghAtI hI hotI hai / kintu isase nIce sAsAdanaguNasthAna taka dvisthAnIya hote hue bhI dezaghAtI aura sarvaghAtI ina donoM hI rUpome anubhAga- udIraNA hotI hai / midhyAdRSTikI anubhAga- udIraNA dvisthAnIya, tristhAnIya tathA catuHsthAnIya hotI hai / cUrNisu0 - cAro saMJcalana aura navoM nokapAyokI anubhAga- udIraNA ekendriya jIvame bhI dezaghAtI hotI hotI hai // 248 // 1 kudo; aMtarakaraNe kade edesimaNubhAgodIraNAe piyameNegaTThANiyattada saNAdo / heTThA savvatyeva guNapaDivaNNesu duTThANiyattaNiyamadaNAdo / micchAiTThimmi duTThANa - tiTThANa cauTThANabhedeNa pariyattamANANubhAgodIraNAe dasaNAdo | jayadha0 2 kudo; asaMjadasammAiTiThappahuDi heTThA savvattheva desa-savvadhAdibhAveNede simaNubhA godIraNAe utti saNAdo; sajadAsajadappahuDi jAva apuvvakaraNo tti desaghAdibhAveNudIraNAe pauttiNiyamaTa saNAdo ca / jayadha0 3 kuDho, sajadAsa jaDhAdiuvarimaguNaTTThANesu chaSNokasAyANamaNubhAgodIraNAe demaghAdi duTTANiyattaNiyama saNAdo | heThimesu vi guNapaDivaNesu viTThANiyANubhAgudIraNAe desa savvadhAdivisesidAra saMbhavocalabhAdo / micchAiTriTThammi vidyANa-tiTThANa cauTThANaviyappANaM savvesimeva sabhavAdo | jayadha0 4 etya desadhAdo ceva udIraNAe hoi ti NAvahAreyavvaM, kiMtu edesu jIvasamAsesu savvadhAdi
Page #611
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 62] anubhAga-udIraNA-svAmitva-nirUpaNa 249. egajIveNa sAmittaM / 250. taM jhaa| 251. micchattassa ukkassANubhAgudIraNA kassa 1 252. micchAiTThissa saNNissa savvAhiM pajjattIhiM pajjattayadassa ukkassasaMkiliTThassa' / 253. evaM solasakasAyANaM / 254. sammattassa ukkassANubhAgu vizeSArtha-ukta prakRtiyokI dezaghAtI anubhAga-udIraNA saMyatAsaMyatAdi uparima guNasthAnoke samAna asaMyatasamyagdRSTi se lekara saMjJI paMcendriya mithyAdRSTiyome bhI pariNAmokI vizuddhike samaya pAI jAtI hai| itanA hI nahIM, asaMjJI paMcendriya aura vikalendriyome bhI yathAyogya saMbhava vizuddhike kAraNa dezaghAtI anubhAga-udIraNAke pAye jAnekA kahI koI niSedha nahIM hai / aura to kyA, ekendriya jIvo takame yathAsambhava vizuddhike kAraNa ukta prakRtiyokI dezaghAtI anubhAgaudIraNA pAI jAtI hai / yahA~ prakRta sUtrake dvArA asaMjJI paMcendriyAdi ekendriya jIvome sarvaghAtI anubhAga-udIraNAkA niSedha nahIM kiyA gayA hai kintu sarvaghAtIke samAna dezaghAtIke sadbhAvakA bhI nirUpaNa kiyA gayA hai, aisA abhiprAya lenA cAhie / cUrNisU0-ava eka jIvakI apekSA anubhAga-udIraNAkA svAmitva kahate hai| vaha isa prakAra hai // 249-250 // zaMkA-mithyAtvakI utkRSTa anubhAga-udIraNA kisake hotI hai ? // 251 / / samAdhAna-sarva paryAptiyose paryApta aura utkRSTa saMklezako prApta, saMjI paMcendriya mithyASTike hotI hai // 252 // cUrNisU0-isI prakAra anantAnubandhI Adi solaha kaSAyokI utkRSTa anubhAgaudIraNAkA svAmitva jAnanA cAhie / arthAt utkRSTa saMklezako prApta, saMjI, paryAptaka mithyAdRSTi jIva hI solaha kaSAyokI utkRSTa anubhAga-udIraNAkA svAmI hai // 253 // zaMkA-samyaktvaprakRtikI utkRSTa anubhAga-udIraNA kisake hotI hai ? // 254 // udIraNAsambhAvamavippaDivattisiddha kAdUNa desaghAdi-udIraNAe tatthAsabhavaNirAyaraNamuheNa sabhavavihANamedeNa sutteNa kIrade / tado saNimicchAiTThippahuDi ei diyapajavasANasavvajIvasamAsesu edesi kammANamaNubhAgudIraNA desaghAdI vA savvaghAdI vA hodUNa labhadi tti Nicchayo kAyavyo / jayadha0 1 kimaTThamaNNajogavavacchedeNa savvasa kiliTaraseva payadasAmittaNiyamo ? Na, ma dasakileseNa visohIe vA pariNadassa savvukkassANubhAgudIraNANuvavattIdo / tado ukkarasANubhAgasatakammaTThANacarimaphaddayacarimavaggaNAvibhAgapaDicchede ukkassasakilesavaseNa thovayare ceva hodUNa tappAoggaheTThimANataguNahINaca uTThANANubhAgasarUveNa udIremANassa saNNipacidiyapajattamicchAdiThissa ukkassaya micchattANubhAgudIraNAsAmitta hodi tti eso suttasthasamuccayo / etya ukkassANubhAgasatakammAdo ceva ukkarasANubhAgudIraNA hodi tti Natthi Niyamo, kiMtu tappAoggANukkassANubhAgasatakammeNa vi ukassANubhAgudIraNAe hodavya, aNNahA thAvarakAyAdo AgatUNa tasakAiesuppaNNassa savvakAlamukkassANubhAgasatakammuppattIe abhAvappasagAdo / jayadha0 2 ettha savvukkassasakilimicchAiTThi-aNubhAgudIraNAe sAmittavisaIkayAe mAhappajANAvaNa?medamappAbahuamaNugatavva / ta jahA-sammattAhimuhacarimasamayamicchAiThissa aNubhAgudIraNA thovA, ducarimasamae aNataguNabhahiyA, ticarimasamae aNataguNanmahiyA / eva cautthasamayAdI Nedavya jAva savvukkassasakiliTThamicchAiTThissa aNubhAgudIraNA aNataguNA tti / tado aNNajAgavavacchedeNestheva micchatta-solasakasAyANamukAssasAmittamavahArayannamidi / jayagha0
Page #612
--------------------------------------------------------------------------
________________ - kAya pAhuDa sutta [6 ghedapha-arthAdhikAra dIraNA kassa ? 255. micchattAhimuhacarimasamayaasaMjadasammAdihissa savvasaMkilidussa' / 256. sammAmicchattassa ukassANubhAgudIraNA karata ? 257. micchattAhimuhacarimasamaya-sammAmicchAidvissa savvasaMkilihassa / 258.itthiveda-purisavedANamukkassANubhAgudIraNA kassa ? 259.paMciMdiyatirikkhassa aTThavAsajAdassa karahassa' savvasaMkiliTThassa / 260. NavUsayaveda-aradi-soga-bhaya-duguMchANamukkassANubhAgudIraNA kassa ? samAdhAna-sarvotkRSTa saMklezako prApta aura mithyAtvake abhimukha caramasamayavartI asaMyatasamyagdRSTike hotI hai // 255 // zaMkA-samyagmithyAtvakI utkRSTa anubhAga-udIraNA kisake hotI hai ? // 256 // samAdhAna-sarvAdhika saMkleza-yukta evaM mithyAtvako prApta honeke sammukha caramasamayavartI samyagmithyAdRSTike hotI hai // 257 // zaMkA-strIveda aura purupavedakI utkRSTa anubhAga-udIraNA kisake hotI hai ? // 258 // samAdhAna-aSTavarSAyuSka, sarvAdhika saMkliSTa, paMcendriya tiryaca karabha arthAt U~Ta aura U~TanIke hotI hai // 259 // vizepArtha-karmodayakI vicitratApara Azcarya hai ki hajAro zarIra banAkara eka sAtha strIsevana karanevAle cakravartI yA indrake puruSavedakI utkRSTa anubhAga-udIraNA nahIM hotii| aura isI prakAra hajAro rUpa banAkara eka sAtha indrake sAtha vaiSayika sukha bhoganevAlI indrANIke bhI strIvedakI utkRSTa anubhAga-udIraNA nahIM hotI, java ki ATha varSa yA isase adhika Ayuke dhAraka aura vedodayase utkRSTa vaikalya yA saMklezako prApta U~Take purupavedakI aura U~TanIke strIvedakI utkRSTa anubhAga-udIraNA hotI hai| isakA ekamAtra kAraNa jAtigata svabhAva hI hai| U~TaU~TanIke kAmakI vedanA deva, manuSya aura tiryaca ina tInome sabase adhika hotI hai, vaha strI yA puruSavedake tIvra udaya honepara kAmAndha yA unmatta ho jAtA hai, jaba taka usake prakRtavedakI udIraNA nahIM ho jAtI hai, taba taka use aura kucha nahI sUjhatA hai / zaMkA-napuMsakaveda, arati, zoka, bhaya aura jugupsAkI utkRSTa anubhAga-udIraNA kisake hotI hai ? // 260 // 1 kudo, jIvAdipayatthe dUsiya micchatta gacchamANassa tassa ukkassasakileseNa bahuANubhAgahANIe abhAveNa sammattukkassAgubhAgudIraNAe tattha samvaddhamuvalabhAdo / jayadha 2 uSTro mayaH zRGkhalikaH karamaH zIghragAmukaH // 91 // dhanajayaH 3 ettha paMciMdiyatirikkhaNidde so maNusa-devagadivudAsaTTho; tatthukkasavedasa kilesaabhaavaado| kudo eda Navvade ? edamhAdo ceva suttAdo / aThvAsajAdassetti tatsa visesaNamachvassehito heTTA sabukkasto vedasakileso Na hodi tti jANAvaNaTuM | karabhassetti vayaNaM nAdiviseseNa tatthevitthi purisadANamuya ssANu. mAgudIraNA hodi tti paduppAyaNacha / tatsa vi ukatsasakileseNa pariNadAvatthAe ceva umassANubhAgaudIraNA hodi tti jANAvaNaTTha savvasaMkiliTThassetti bhaNida / tado evaM vihassa jIvatsa payadukkarasasAmittamidi siddh| jayagha
Page #613
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 62] anubhAga-udIraNA-svAmitva-nirUpaNa 505 261. sattamAe puDavIe Neraiyassa savvasaMkiliTThassa / 262. hassa-radINamukkassANubhAgaudIraNA kassa ? 263. sadAra-sahassAradevassa svvsNkilitttthss| 264. etto jahaNiyA udIraNA / 265. micchattassa jahaNNANubhAgudIraNA kassa ? 266 saMjayAhimuhacarimasamayamicchAiTThissa savvavisuddhassa / 267. sammattassa jahaNNANubhAgudIraNA kassa ? 268. samayAhiyAvaliya-akkhINadaMsaNamohaNIyassa / samAdhAna-sAtavI pRthivIke sarvotkRSTa saMklezako prApta nArakIke hotI hai // 261 // vizeSArtha-ye napuMsakavedAdi sUtrokta prakRtiyA~ atyanta aprazasta-svarUpa honese nitarAM mahAduHkhotpAdana-svabhAvavAlI hai| phira tribhuvaname sAtave narakase adhika duHkha bhI aura kahIM nahIM / aura napuMsakaveda, arati, zokAdikI udIraNAke nimittakAraNarUpa azubhatama bAhya dravya saptama narakase bar3hakara anyatra sambhava nahIM haiM, inhI saba kAraNose ukta prakRtiyokI utkRSTa anubhAgaudIraNA saptama narakake sarvasaMkliSTa nArakIke batalAI gaI hai| zaMkA-hAsya aura ratiprakRtikI utkRSTa anubhAga-udIraNA kisake hotI hai ? // 162 // samAdhAna-sarvAdhika saMkliSTa, zatAra-sahasrAra-kalpavAsI devoke hotI hai // 263 // vizeSArtha-kyoki, ukta rAga bahula devome hAsya aura ratike kAraNa pracuratAse pAye jAte hai / ukta devoke hAsya-ratikA chaha mAsa taka nirantara eka-sA udaya banA rahatA hai, arthAt vahaoNke deva chaha mAsa taka lagAtAra ha~sate hue raha sakate haiM / cUrNisU0-aba isase Age jaghanya anubhAga-udIraNAke svAmitvakA varNana karate haiM // 264 // zaMkA-mithyAtvakI jaghanya anubhAga-udIraNA kisake hotI hai ? // 265 // samAdhAna-(samyaktva aura ) saMyamako grahaNa karaneke abhimukha, sarvavizuddha caramasamayavartI mithyASTike hotI hai // 266 // zaMkA-samyaktvaprakRtikI jaghanya anubhAga-udIraNA kisake hotI hai ? // 267 // samAdhAna-eka samaya adhika AvalIkAlavAle akSINadarzanamoha samyagdRSTike hotI hai, arthAt jisane darzanamohakA kSapaNa prArambha kara diyA hai, para abhI jisake kSayame eka samaya-adhika eka AvalIpramANa kAla bAkI hai, aise vedakasamyaktvIka samyaktvaprakRtikI jaghanya anubhAga-udIraNA hotI hai // 268 // 1 edAo payaDIo aJcataappasatyasarUvAo, eyateNa dukkhuppaaynnshaavttaado| tado edAsimudIraNAe sattamapuDhavIe ceva ukkassasAmitta hoiH tatto aNNadarassa dukkhaNihANasa tihuvaNabhavaNabhatare kahiM pi aNuvalabhAdo, tadudIraNAkAraNabajjhadavvANa pi asuhayarANa tattheva bahulaM sabhavovalabhAdo / jayadha0 2 kudo, sadAra-sahassAradevesu rAgabahulesu hassa-radikAraNANa bahUNamuvalabhAdo / NedamasiddhaH ukkatseNa chammAsamettakAla tattha hassa-radINamudayo hodi tti paramAvagamovaesavaleNa siddhattAdo / jayadha0 3 kiM kAraNa, visohipayariseNa appasatthANa kammANamaNubhAgo suTThu ohaTTiUNa heThimANa timabhAgasarUveNudIrijadi tti / tado sammatta sajama ca jugava geNhamANacarimasamayamicchAihissa jahaNNasAmittameda daTThavva / jayadha0 4 kudo, dasaNamohakkhavayativvapariNAmehi bahua khaDayaghAda pAvidUNa puNo atomuhuttamettakAlamaNu
Page #614
--------------------------------------------------------------------------
________________ 506 kasAya pAhuDa sutta [6 vedaka-arthAdhikAra 269. sammAmicchattassa jahaNNANubhAgudIraNA kassa 1 270. sammattAhimuhacarimasamayasammAmicchAiDissa savvavisuddhassa / 271. aNaMtANuvaMdhINaM jahaNNANubhAgaudIraNA kassa 1272. saMjamAhimuha carimasamayamicchAihissa savvavisuddhassa / 273. apacakkhANakasAyassa jahaNNANubhAgaudIraNA kassa 1 274. saMjamAhimuhacarimasamaya-asaMjadasammAihissa savvavisuddhassa / 275. paJcakkhANakasAyassa jahaNNANubhAgaudIraNA kassa ? 276. saMjamAhimuhacarimasamaya-saMjadAsaMjadassa savvavisuddhassa / 277. kohasaMjalaNassa jahaNNANubhAgaudIraNA kassa ? 278. khavagassa carimasamayakodhavedagassa' / 279. zaMkA-samyagmithyAtvakI jaghanya anubhAga-udIraNA kisake hotI hai ? // 269 // samAdhAna-samyaktvako grahaNa karaneke abhimukha, sarva-vizuddha carama samayavartI samyagmithyAdRSTike hotI hai / / 270 // vizeSArtha-yahAM 'saMyamake abhimukha' aisA na kahanekA kAraNa yaha hai ki koI bhI jIva tIsare guNasthAnase samyaktva aura saMyamako eka sAtha grahaNa nahIM kara sakatA hai / zaMkA-anantAnuvandhI kapAyokI jaghanya anubhAga-udIraNA kisake hotI hai ? // 27 // samAdhAna-saMyamake abhimukha, sarva-vizuddha carama samayavartI mithyASTike hotI hai // 272 // zaMkA-apratyAkhyAnAvaraNa kaSAyakI jaghanya anubhAga-udIraNA kisake hotI hai ? // 273 // samAdhAna-saMyamake abhimukha, sarva-vizuddha caramasamayavartI asaMyatasamyagdRSTike hotI hai // 274 // zaMkA-pratyAkhyAnAvaraNa kaSAyakI jaghanya anubhAga-udIraNA kisake hotI hai ? // 275 // samAdhAna-saMyamake abhimukha, sarva-vizuddha, caramasamayavartI saMyatAsaMyattake hotI hai // 276 // zaMkA-saMjvalana krodhakI jaghanya anubhAga-udIraNA kisake hotI hai ? // 277 // samAdhAna-caramasamayavartI krodhakA vedana karanevAle anivRttisaMyata kSapakake hotI hai ? ||278 // samaovaTTaNAe suThu ohaNi TThidasammattANubhAgavisayaudoraNAe tattha jahaNNabhAvasiddhIe NivyAhamuvalaMbhAdo / esA samayAhiyAvaliyaakkhINadasaNamohaNIyassa jahaNNANubhAgudIraNA eyaTThANiyA / etto pucillAsesaaNubhAgudIraNAo eyaTaTANiya-viTThANiyasalavAo jahAkamamaNaMtaguNAo / tado tapparihAreNe. stheva jahaNNasAmitta gahidaM / jayadha0 1 jo khavago kodhodaeNa khavagaDhimAruDho, aTThakasAe khaviya puNo jahAkamamaMtarakaraNaM samANiya NavaMsaya-ityiveda-chapNokasAe purisavedaM ca jahAvuttaNa kmeNa NiNNAsiya tado assakaSNakaraNa-kiTTIkaraNaddhAo gamiya kohatiNNisaMgahakiTIo vedemANo tadiyasagahakiTTIvedayapaDhamaTThiTIe samayAhiyAvaliyamettasesAe carimasamayakohavedago jAdo, tatsa kohasanalaNavisayA jahaNNANubhAguTIraNA hodi, hechimAsesa udIraNAhito editse udIraNAe aNaMtaguNahINattadaMsaNAdo / jayadha0
Page #615
--------------------------------------------------------------------------
________________ 507 gA0 62] anubhAga-udIraNA-svAmitva-nirUpaNa mANasaMjalaNassa jahaNNANubhAgaudIraNA kassa 1 280. khavagassa carimasamayamANavedagassa / 281. mAyAsaMjalaNassa jahaNNANubhAgaudIraNA kassa 282. khavagassa carimasamayamAyAvedagassa / 283. lohasaMjalaNassa jahaNNANubhAgaudIraNA kassa ? 284. khavayassa samayAhiyAvaliya carimasamayasakasAyassa' / 285, itthivedassa jahaNNANubhAgaudIraNA kassa ? 286. itthivedakhavagassa samayAhiyAvaliyacarimasamayasavedassa / 287. purisavedassa jahaNNANubhAgaudIraNA kassa ? 288. purisavedakhavagassa samayAhiyAvaliyacarimasamayasavedassa / 289. Naqsayavedassa jahaNNANubhAgudIraNA kassa ? 290. NavaMsayavedakhavayassa samayAhiyAvaliya-carimasamayasavedassa / 291. chaNNokasAyANaM jahaNNANubhAgudIraNA kassa ? 292. khavagassa carimasamaya-apucakaraNe cttttmaannss| zaMkA-saMcalanamAnakI jaghanya anubhAga-udIraNA kisake hotI hai ? // 279 / / samAdhAna-caramasamayavartI mAnakA vedana karanevAle anivRtti saMyata kSapakake hotI hai // 280 // zaMkA-saMjvalana mAyAkI jaghanya anubhAga-udIraNA kisake hotI hai ? // 281 // samAdhAna-caramasamayavartI mAyA-vedaka anivRttisaMyata kSapakake hotI hai / / 282 / / zaMkA-saMjvalana lobhakI jaghanya anubhAga-udIraNA kisake hotI hai ? // 283 / / samAdhAna-samayAdhika AvalIke carama samayame vartamAna sakaSAya (sUkSmasAmparAya guNasthAnavartI) kSapakake hotI hai // 284 // zaMkA-strIvedakI jaghanya anubhAga-udIraNA kisake hotI hai ? // 285 // samAdhAna-samayAdhika AvalIke caramasamayavartI savedI strIveda-kSapakake hotI hai // 286 // zaMkA-puruSavedakI jaghanya anubhAga-udIraNA kisake hotI hai ? // 287 // samAdhAna-samayAdhika AvalIke caramasamayavartI savedI puruSaveda-kSapakake hotI hai // 288 // zaMkA-napuMsakavedakI jaghanya anubhAga-udIraNA kisake hotI hai ? // 289 // samAdhAna-samayAdhika AvalIke caramasamayavartI savedI napuMsakaveda-kSapakake hotI hai // 29 // zaMkA-hAsyAdi chaha nokaSAyokI jaghanya anubhAga-udIraNA kisake hotI hai // 291 // samAdhAna-apUrvakaraNa guNasthAnake antima samayame vartamAna kSapakake hotI hai // 292 // 1 kudo, samayAhiyAvaliyacarimasamayavaTTamANa suhumasAparAiyakhavagassa suhumakiTTisarUvANubhAgodIraNAe suThu jahaNNabhAvovavattIdo / jayadha0 2 kudo, tatthedesimaputvakaraNacarimavisohIe heTiThamAsesavisohIhito aNataguNAe udIrijamANANubhAgasa sucha jahaNNANubhAvovavattIdo / jayadhadeg
Page #616
--------------------------------------------------------------------------
________________ 508 kasAya pAhuDa sutta [6 vedaka-arthAdhikAra 293. egajIveNa kAlo / 294. micchattassa ukkassANubhAgaudIrago kevaciraM kAlAdo hoi ? 295. jahaNNeNa eysmo| 296. ukkasseNa ve samayA' / 297. aNukkassANubhAgudIrago kevaciraM kAlAdo hodi ? 298. jahaNNeNa egsmo| 299. ukkasseNa asaMkhejjA poggalapariyaTTA / vizeSArtha-tIno vedoMmeMse vivakSita vedake udayase ApakazreNI para car3hakara naveM guNasthAnake saveda bhAgake eka samaya adhika AvalIke antima samayameM vartamAna jIvake usa usa vivakSita vedakI jaghanya anubhAga-udIraNA hotI hai| cUrNisU0-aba eka jIvakI apekSA anubhAga-udIraNAke kAlakA varNana karate haiN||293|| zaMkA-mithyAtvake utkRSTa anubhAgakI udIraNAkA kitanA kAla hai ? // 294 // samAdhAna-jaghanyakAla eka samaya aura utkRSTakAla do samaya hai / (kyoki, isase adhika utkRSTa saMkleza saMbhava nhiiN|) // 295-296 // zaMkA-mithyAtvake anutkRSTa anubhAgakI udIraNAkA kitanA kAla hai ? // 297 / / samAdhAna-jaghanyakAla eka samaya aura utkRSTakAla asaMkhyAta pudgalaparivartana hai // 298-299 // vizeSArtha-utkRSTa sthitivandhake kAraNabhUta eka utkRSTa kapAyAdhyavasAyasthAnake asaMkhyAta lokapramANa anubhAgabandhake yogya adhyavasAyasthAna hote haiN| jo jIva utkRSTa anubhAgavandhake yogya utkRSTa saMklezase pariNata hokara aura utkRSTa anubhAgakI udIraNA karake pariNAmoke vazase tadanantara hI eka samaya anutkRSTa anubhAgakI udIraNA karake phira bhI tadanantara samayameM utkRSTa saMklezako prApta hokara utkRSTa anubhAgakI udIraNA karanevAlA huaa| isa prakAra mithyAtvake anutkRSTa anubhAgakI udIraNAkA jaghanyakAla eka samayamAtra siddha ho gyaa| yahA~ yaha zaMkA nahI karanA cAhie ki utkRSTa saMklezase gire hue jIvake antarmuhUrtake vinA kevala eka samayameM hI punaH utkRSTa saMklezakA honA kaise sambhava hai ? isakA kAraNa yaha hai ki anubhAgavandhAdhyavasAyasthAnome isa prakArakA koI niyama nahIM mAnA gayA 1 ta jahA-aNukkassANubhAgudIrago saNNimicchAiTThI egasamaya ukkassasakileseNa pariNamiya ukkaramANubhAgaudIrago jAdo / vidiyasamae ukkassasa kileskkhennaannukkssbhaavmuvgo| lado tassa micchattukkassANubhAgodIraNakAlo egasamayametto / jayadha0 2 ta katha ? aNukkassANumAgudIrago ukkassasatakammio ukassasakilesamAvRriya dosu samaesu micchattatsa ukkaramANubhAgudIrago jaado| tado se kAle sakilesaparikkhaeNANukasabhAve nnivdido| lado micchattukkassANubhAgudIragassa ukkassakAlo visamayametto, tatto paramukkassasakilesassAvaTTANAbhAvAdo / jayadha0 3 kathamukkassasakilesAdo paDimaggassa aMtomuhutteNa viNA egasamayeNeva puNo ukasasakilesAvaraNasabhavo tti NehAsakaNija; aNubhAgavadhajjhavasANaTThANesu tahAvihaNiyamANabhuvagamAdo / jayadha0 4 kudo; paciMdie hiMto eidiesu paiTThassa ukassasakilesapaDilabheNa viNA AvaliyAe asaMkhena. dibhAgamettapoggalapariyahetu paribhamaNadasaNAdo / jayagha0
Page #617
--------------------------------------------------------------------------
________________ 509 gA0 62 ] anubhAga-udIraNA-kAla-nirUpaNa 300. sammattassa ukassANubhAgudIrago kevaciraM kAlAdo hodi 1 301. jahaNNuka sseNa egsmo| 302. aNukkassANubhAga-udIrago. kevaciraM kAlAdo hodi ? 303. jahaNNeNa aMtomuhurta / 304. ukkasseNa chAvadvisAgarovamANi AvaliyUNANi / 305. sammAmicchattassa ukassANubhAgaudIrago kevaciraM kAlAdo hodi ? 306. jahaNNukkasseNa eyasamayoM / hai / mithyAtvakI anutkRSTa anubhAga-udIraNAkA utkRSTakAla AvalIke asaMkhyAtaveM bhAgamAtra pudgalaparivartanapramANa mAnA gayA hai / kyoki, paMcendriyose Akara ekendriyome utpanna hue jIvoMke utkRSTa saMklezake prApta hue vinA asaMkhyAta pudgalaparivartanakAla taka paribhramaNa dekhA jAtA hai| zaMkA-samyaktvaprakRtikI utkRSTa anubhAga-udIraNAkA kitanA kAla hai ? // 30 // samAdhAna-jaghanya aura utkRSTakAla eka samayamAtra hai // 301 // vizeSArtha-kyoki, mithyAtvake abhimukha, sarvAdhika saMkliSTa asaMyatasamyagdRSTike antima samayako chor3akara anyatra samyaktva-prakRtikI utkRSTa anubhAga-udIraNAkA honA sambhava nahIM hai| zaMkA-samyaktvaprakRtikI anutkRSTa anubhAga-udIraNAkA kitanA kAla hai // 302 // samAdhAna-jaghanyakAla antarmuhUrta aura utkRSTakAla AvalI kama chayAsaTha sAgaropama hai // 303-304 // vizeSArtha-vedakasamyaktvako grahaNa kara sarvajaghanya antarmuhUrtake pazcAt hI mithyAtvako prApta honepara samyaktvaprakRtikI anutkRSTa anubhAga-udIraNAkA jaghanyakAla antarmuhUrtapramANa hI pAyA jAtA hai / samyaktvaprakRtikI anutkRSTa anubhAga-udIraNAkA utkRSTakAla eka AvalI kama chayAsaTha sAgaropama hai| isakA kAraNa yaha hai ki vedakasamyaktvakA utkRSTa kAla hI itanA mAnA gayA hai / eka AvalI kama kahanekA abhiprAya yaha hai ki vedakasamyaktvake chayAsaTha sAgaropamakAlake pUrA honeme antamuhUrta zepa raha jAnepara darzanamohanIyako kSapaNa karanevAle jIvake samyaktvakI prathama sthitike samayAdhika AvalIpramANa zeSa raha jAnepara samyaktvaprakRtikI udIraNAkA avasAna hotA hai| zaMkA-samyagmithyAtvakI utkRSTa anubhAga-udIraNAkA kitanA kAla hai 1 // 305 / / samAdhAna-jaghanya aura utkRSTakAla eka samaya hai / / 306 / / 1 kudo; micchattAhimuhasavvasakiliTThAsajadasammAdiThThicarimasamaya mottUNaNNattha sammattukkassANubhAgudIraNAe sabhavANuvalabhAdo / jayadha0 2 kudo, vedagasammatta ghettUNa savvajahaNNatomutteNa kAleNa micchatta paDivaNNammi aNukassajahaNNakAlassa tappamANattovalabhAdo / jayadha0 3 kudo, vedagasammattaukkassakAlassAvaliyUNassa pydukksskaalttnnaavlbiyttaado| kudo Avali- - yUNattamidi ce chAvaTThisAgarovamANamavasANe aMtomuhuttasese dasaNamohaNIyaM kharvatassa sammattapaDhamachidIe samayAhiyAvaliyamettasesAe sammattu dIraNAe pajavasANa hoi, teNAvaliyUNattamettha daTThavvamidi / jayadha0 4 kiM kAraNa, savvukkassasakileseNa micchatta paDivajamANasammAmicchAiTThicarimasamae ceva sammAmicchatta kassANubhAgudIraNadasaNAdo / jayadha0
Page #618
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa susta [6 vedaka arthAdhikAra 307. aNukkassANubhAgudIrago kevaciraM kAlAdo hodi 1308 jahaNNukkasseNa aMtomuhattaM / 309. sesANaM kammANaM micchattabhaMgo / 310. Navari aNukkassANubhAgudIraga-ukkassakAlo payaDikAlo kAdavyo / 311. etto jahaNNago kAlo / 312. savvAsiM payaDINaM jahaNNANubhAgaudIrago kevaciraM kAlAdo hodi 1313. jahaNNukasseNa egsmo| 314. ajahaNNANubhAgudIraNA payaDi-udIraNAbhaMgo / 315. aMtaraM / 316. micchattassa ukassANubhAgudIragaMtaraM kevaciraM kAlAdo hodi ? 317. jahaNNeNa egsmo| 318. ukkasseNa asaMkhejjA poggalapariyaTTA / vizeSArtha-kyoki, sarvotkRSTa saMklezase mithyAtvako prApta honevAle samyagmithyAdRSTike carama samayame hI samyagmidhyAtvakI utkRSTa anubhAga-udIraNA hotI hai / zaMkA-samyagmithyAtvakI anutkRSTa anubhAga-udIraNAkA kitanA kAla hai ? // 307 // samAdhAna-jaghanya aura utkRSTakAla antarmuhUrta hai / (kyoMki, tIsare guNasthAnakA utkRSTakAla antarmuhUrtapramANa hI mAnA gayA hai / ) // 308 // __cUrNisU0-mohakI zepa paccIsa karmaprakRtiyokI anubhAga-udIraNAkA kAla mithyAtvake samAna jAnanA caahie| vizeSatA kevala yaha hai ki ukta paccIso prakRtiyokI anutkRSTa anubhAga-udIraNAke utkRSTakAlakA nirUpaNa prakRti-udIraNAke utkRSTa kAlake samAna karanA cAhie // 309-310 // cUrNisU0-aba isase Age jaghanya anubhAga-udIraNAkA kAla kahate hai // 311 // zaMkA-mohakarmakI sarvaprakRtiyoke jaghanya-anubhAgakI udIraNAkA kitanA kAla hai ? // 312 // samAdhAna-jaghanya aura utkRSTakAla eka samaya hai // 313 // vizeSArtha-kyoki, samyaktva aura saMyamako eka sAtha grahaNa karake sammukha caramasamayavartI mithyAvRSTi hI jaghanya anubhAga-udIraNAkA svAmI vatalAyA gayA hai| cUrNisU0-mohakarmakI sabhI prakRtiyoke jaghanya anubhAga-udIraNAkA kAla prakRtiudIraNAke kAlake samAna hai // 314 // cUrNisU0-ava eka jIvakI apekSA anubhAga-udIraNAke antarako kahate haiM / / 315 // zaMkA-mithyAtvake utkRSTa anubhAgakI udIraNAkA antarakAla kitanA hai ? // 316 // samAdhAna-jaghanyakAla eka samaya aura utkRSTakAla asaMkhyAta pudgalaparivartana hai // 317-318 // 1 kudo; jahaNNukassasammAmicchattaguNakAlasa tappamANattAdo / jayadha0 2 kudo, ukkassAdo aNukassamAva gatUNegasamayamatariya puNo vi vidiyasamae ukasabhAvamuvaga. cammi taduvalaMmAdo / jayadha0 3 kudo, saNNipacidiesukkatsasaMkileseNukkatsANumAgudIraNAe Adi kAdUNatariya eidiema
Page #619
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 62] anubhAga-udIraNA-kAla-nirUpaNa 319. aNukkassANubhAgudIragaMtaraM kevaciraM kAlAdo hodi ? 320jahaNNeNa egsmo| 321. ukkasseNa ve chAvahisAgarovamANi sAdireyANi / 322. evaM sesANaM kammANaM sammatta-sammAmicchattavajjANaM / 323. Navari aNukassANubhAgudIragaMtaraM payaDiaMtaraM kAyavvaM / 324.sampatta-sammAmicchattANamukkassANukkassANubhAgadIragaMtaraM kevaciraM kAlAdo hodi 1 325. jahaNNeNa aMtomuhutta / 326. ukasseNa addhapoggalapariyaTTa desUNaM / vizeSArtha-utkRSTa antarakA spaSTIkaraNa isa prakAra hai-koI eka jIva, saMjJI paMcendriyoMme utkRSTa saMklezase utkRSTa anubhAga-udIraNA prArambha karake antarako prApta hokara ekendriyomeM utpanna ho, unakI asaMkhyAta pudgalaparivartanapramANa utkRSTa sthitiko pAlana karake punaH vahA~se lauTakara basomeM utpanna hokara utkRSTa saMklezase utkRSTa anubhAgaudIraNAkA punaH prArambha karanevAle jIvameM asaMkhyAta pudalaparivartana pramANa utkRSTa antarakAla pAyA jAtA hai| zaMkA-mithyAtvake anutkRSTa anubhAga-udIrakakA antarakAla kitanA hai ? // 319 // samAdhAna-jaghanya antarakAla eka samaya aura utkRSTa antarakAla sAtireka do vAra cha thAsaTha sAgaropama hai // 320-321 // vizeSArtha-mithyAtvake utkRSTa anubhAgaudIraNAke utkRSTa antarakI prarUpaNA isa prakAra hai--koI jIva mithyAtvake anutkRSTa anubhAgakI udIraNA karatA huA prathamopazamasamyaktvake abhimukha hokara mithyAtvakI prathama sthitike AvalImAtra zeSa raha jAne para anudIraka banake antarako prApta huA aura samyaktvako utpanna kara tathA sarvotkRSTa upazamasamyaktvakA kAla bitAkara vedakasamyaktvako prApta huaa| vahA~ antarmuhUrta kama cha yAsaTha sAgaropama pUrA karake antame samyagmithyAtvake udayase girA aura antarmuhUrta antarako prApta hokara phira bhI vedakasamyaktvako prApta hokara aura dUsarI bAra chayAsaTha sAgaropama paribhramaNa karake antarmuhUrtakAlake zepa raha jAnepara mithyAtvame jAkara mithyASTi honeke prathama samayame mithyAtvake anutkRSTa anubhAgakI udIraNA karanevAlA huA / isa prakAra sUtrokta antarakAla siddha ho jAtA hai / cUrNisU0-isI prakAra samyaktvaprakRti aura samyagmidhyAtvako chor3akara zeSa karmoMkI anubhAga-udIraNAke antarakI prarUpaNA karanA caahie| kevala anutkRSTa anubhAga-udIraNAke antarakI prarUpaNA prakRti-udIraNAkI antara-prarUpaNAke samAna jAnanA cAhie // 322-323 // zaMkA-samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtvake utkRSTa aura anutkRSTa anubhAgaudIrakakA antarakAla kitanA hai ? // 324 // samAdhAna-jaghanya antarakAla antarmuhUrta aura utkRSTa antarakAla dezona ardhapudgalaparivartana pramANa hai // 325-326 // pavisiya tadukkassachidimettamukkassataramaNupAliya puNo vi paDiNiyattiya tasesu AgatUNa paDivaNNatabhA vammi taduvalabhAdo / jayadha0
Page #620
--------------------------------------------------------------------------
________________ 512 kasAya pAhuDa sutta [6 vedaka-arthAdhikAra 327. jahaNNANubhAgudIragaMtaraM kesiMci atthi, kesiMci Natthi' / 328. NANAjIvehi bhaMgavicao bhAgAbhAgo parimANaM khettaM phosaNaM kAlo aMtaraM saNNiyAso ca edANi kAdavyANi / 329. appAbahuaM 330. savyativyANubhAgA micchattassa ukkassANubhAgudIraNA' / 231. aNaMtANuvaMdhINamaNNadarA ukkassANubhAgudIraNA tullA aNaMtaguNahINAM / vizeSArtha-prathamopazama samyaktvako prApta hokara usake chUTa jAneke pazcAt jIva adhikase adhika ukta prakRtiyoke anubhAga-udIraNAke antarabhAvako kucha antarmuhUrta kama ardhapudgalaparivartana taka dhAraNa kara sakatA hai / cUrNisa0-jaghanya anubhAgakI udIraNAkA antara kitane hI jIvoke hotA hai aura kitane hI jIvoke nahIM hotA hai // 327 // vizeSArtha-isakA kAraNa yaha hai ki ApakazreNIme aura darzanamohanIyakI kSapaNAme prApta honevAle jaghanya anubhAga-udIraNAke svAmiyoke antarake abhAvakA niyama dekhA jAtA hai| kintu anantAnubandhI Adi kaSAyoke jaghanya anubhAga-udIraNAkA antara pAyA jAtA hai, so AgamAnusAra jAnanA cAhie / cUrNisU0-nAnA jIvoMkI apekSA bhaMgavicaya, bhAgAbhAga, parimANa, kSetra, sparzana, kAla, antara aura sannikarpa itane anuyogadvArose anubhAga-udIraNAkI prarUpaNA karanA cAhie // 328 // vizeSa jijJAsuoMko uccAraNAcAryake upadezake vala para likhI gaI jayadhavalA TIkA dekhanA caahie| cUrNisU0-ava anubhAga-udIraNAsambandhI alpabahutvako kahate hai-mithyAtvakI utkRSTa anubhAga-udIraNA sabase adhika tIvra anubhAgavAlI hotI hai / ( kyoki, vaha sarvadravyoke vipayabhUta zraddhAnakI prativandhaka hai / ) anantAnubandhI kapAyomese kisI eka kaSAyakI utkRSTa anubhAga-udIraNA parasparame samAna hote hue bhI mithyAtvakI utkRSTa anubhAgase, anantaguNI hIna hai| ( kyoki mithyAtvake utkRSTa anubhAgase anantAnuvandhI kapAyokA utkRSTa anubhAga anantaguNita hInasvarUpase hI avasthita dekhA jAtA hai|) saMjvalana kaSAyomeMse kisI eka kapAyakI utkRSTa anubhAga udIraNA parasparame 1 kudo; khavagaseDhIe dasaNamohakkhavaNAe ca laddhajahaNNasAmittANamatarAbhAvaNiyamadasaNAdo | jayadha0 2 kudo; savvadavvavisayasaddahaNaguNapaDibadhittAdo / jayadha0 3 kudo micchattukkatsANubhAgAdo edesimukkassANubhAgassa anntgunnhiinnsruuvennaavtthaanndsnnaado| etya aNatAguvadhimANAdINa maNubhAgudIraNA satthANe samANA tija bhaNida, taNNa ghaDade / kiM kAraNa ? visesAhiyasarUveNedesimaNubhAgasatakammatsAvaTThANadasaNAdo?Na esa doso; visesAhiyasaMtakammAdo visesahINasaMtakammAdo ca samANapariNAmaNibadhaNA udIraNA sarisI hodi tti atbhuvgmaatto| eso atyo uvari sajalaNAdikasAenu vi jojeyanyo / jayagha0
Page #621
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 62 ] anubhAga- udIraNA alpabahutva-nirUpaNa 332. saMjalaNANamaNNadarA ukassANubhAgudIraNA anaMtaguNahINA' / 333. pacakkhANAvaraNIyANamukassANubhAgudIraNA aNNadarA anaMtaguNahINAM / 334. apacakkhANAvaraNI yANamukassANubhAgudIraNA aNNadarA anaMtaguNahINA / 335. NavuMsayavedassa ukkassANubhAgudIraNA anaMtaguNahINA / 336. aradIe samAna hote hue bhI anantAnubandhI kisI eka kaSAyakI utkRSTa anubhAga - udIraNAse ananta - guNI hIna hai | ( kyoki, samyaktva aura cAritrakI ghAtaka anantAnubandhI kapAyake utkRSTa anubhAga kevala cAritrakA hI ghAta karanevAlI saMjvalanakapAyakA utkRSTa bhI anubhAga ananta - guNita hIna hI pAyA jAtA hai / ) pratyAkhyAnAvaraNIya kaSAyome se kisI eka kaSAyakI utkRSTa anubhAga- udIraNA parasparame samAna hote hue bhI kisI eka saMjvalana kaSAyakI utkRSTa anubhAga- udIraNAse anantaguNI hIna hai / ( kyoki, yathAkhyAtasaMyamake virodhI saMjvalana kaSAyoM ke anubhAgako dekhate hue kSAyopazamika saMyama ke pratibandhaka pratyAkhyAnAvaraNIya kaSAyake anubhAgakA anantaguNita hIna honA nyAyasaMgata hI hai / ) apratyAkhyAvaraNIya kaSAyomese kisI eka kaSAyakI utkRSTa anubhAga udIraNA parasparame samAna hote hue bhI kisI eka pratyAkhyAnAvaraNIya kaSAyakI utkRSTa anubhAga- udIraNAse anantaguNI hIna hai // 329-334 // vizeSArtha-sakala saMyama ke ghAtaka pratyAkhyAnAvaraNIya kaSAyake utkRSTa anubhAga dezasaMyamake ghAtaka apratyAkhyAnAvaraNIya kaSAyake utkRSTa anubhAgakA anantaguNita hona honA svAbhAvika hI hai / yahA~ yaha zaMkA kI jA sakatI hai ki jaba anantAnubandhI Adi kaSAyokA anubhAga-sattva svasthAname vizeSAdhika hai, arthAt anantAnubandhI mAnake anubhAgasattvase usIke krodha kA anubhAga-sattva vizeSa adhika hotA hai / isase isIkI mAyAkA anubhAga-sattva vizeSa adhika hotA hai aura lobhakA vizeSa adhika hotA hai / yahI krama cAro jAtikI kaSAyoke lie batalAyA gayA hai, to phira yahAeN cUrNikArane ukta kaSAyokI anubhAgaudIraNA svasthAname paraspara tulya kaise kahI ? isa zaMkAkA samAdhAna yaha hai ki anubhAgasattvake uttarottara vizeSa adhika honepara bhI samAna pariNAmake nimittase honevAlI anubhAgaudIraNA samAna hI hotI hai, aisA artha Agamame svIkAra kiyA gayA hai / ataeva ukta kaSAyokI anubhAga- udIraNA svasthAna meM samAna pAI jAtI hai / cUrNisU0 - napuMsaka vedakI utkRSTa anubhAga- udIraNA apratyAkhyAnAvaraNIya kisI 513 1 kudo; dasaNa carittapaDiba dhiaNatANubadhINamukkassANubhAgudIraNAdo carittamettapaDibaMdhINa sajala - mukkANubhAgudIraNAe anaMtaguNahINatta paDi virodhAbhAvAdo / jayadha0 2 kudo, jahAkkhAdasajama virohisajalaNANubhAga pekkhiyUNa vayovasamiyasajamappaDivadhipaccakkhANakasAyassANubhAgassANataguNahINattasiddhIe NAiyattAdo / jayadha0 3 kiM kAraNaM; sayalasajamaghAdipaJcakkhANakasAyANubhAgAdo desasajama virohi apaJcakkhANANubhAgasvANaM taguNahINa sarUveNAvaThANadasaNAdo / jayadha 0 4 kudo, kasAyANubhAgAdo NokasAyaNubhAgassANataguNahINattasiddhIe NAiyattADho / jayadha0 65
Page #622
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sunta [ 6 vedaka-arthAdhikAra 9 ukkassANubhAgudIraNA anaMtaguNahINA / 337. sogassa ukkassANubhAgudIraNA anaMtaguNahINA' / 338. bhaye ukassANubhAgudIraNA anaMtaguNahINA / 339. durguchAe ukkassANubhAgudIraNA anaMtaguNahINA / 340. itthivedassa ukassANubhAgudIraNA anaMtaguNahINAM / 341. purisavedassa ukkassANubhAgudIraNA anaMtaguNahINA / 442. radIe ukassANubhAgudIraNA anaMtaguNahINAM / 343. hasse ukassANubhAgudIraNA e 514 eka kapAyakI utkRSTa anubhAga- udIraNAse anantaguNI hIna hai / ( kyoMki, kaSAyoke anubhAgase nokaSAyoke anubhAgakA anantaguNita hIna honA nyAya prApta hai / ) aratikI utkRSTa anubhAgaudIraNA napuMsakavedakI utkRSTa anubhAga- udIraNAse anantaguNI hIna hai / ( kyoki, arati prakRtikI anubhAga- udIraNA to kevala aratibhAvako hI utpanna karatI hai, kintu napuMsakavedakI anubhAga- udIraNA iSTapAka-IMToke paMjAbA ke samAna nirantara prajvalita pariNAmoko utpanna karatI hai, ataeva napuMsakavedase aratikI anubhAga- udIraNAkA anantaguNita hIna honA ucita hI hai / ) zokakI utkRSTa anubhAga- udIraNA aratikI utkRSTa anubhAga- udIraNAse anantaguNI hIna hai / ( kyoki aratipUrvaka hI zoka hotA hai / ) bhayakI utkRSTa anubhAgaudIraNA zokakI utkRSTa anubhAga- udIraNAse anantaguNI hIna hai / ( kyoki, zokake udayake samAna bhayakA udaya bahuta kAla taka duHkha utpAdana karanemeM asamartha hai / ) jugupsAkI utkRSTa anubhAga- udIraNA bhayakI utkRSTa anubhAga- udIraNAse anantaguNI hIna hai / ( kyoMki, bhayake udaya ke samAna jugupsA ke udayase kisIkA maraNa nahI dekhA jAtA hai / ) strIvedakI utkRSTa anubhAga- udIraNA jugupsAkI utkRSTa anubhAga- udIraNAse anantaguNI hIna hai / ( kyoki, jugupsAke udayakI apekSA strIveda ke udaya ke prazastapanA dekhA jAtA hai / puruSavedakI utkRSTa anubhAga- udIraNA strIvedakI utkRSTa anubhAga - udIraNAse anantaguNI hIna hai / ( kyoki, kArIpa (govara ke kaNDA) kI amise palAla (dhAnyake vAsa) kI agni hIna dahana - zaktivAlI hotI hai / ) ratikI utkRSTa anubhAga- udIraNA puruSavedakI utkRSTa anubhAga- udIraNAse anantaguNI hIna hotI hai / ( kyoki, purupavedake udayake samAna ratikarmake udadyame santApa utpanna karanekI zaktikA abhAva hai / ) hAsyakI utkRSTa anubhAga- udIraNA ratikI utkRSTa anubhAgaudIraNAse anantaguNI hIna hai / ( kyoki yaha ratipUrvaka hotI hai / ) samyagmithyAtvakI 1 kudo; aradimettakAraNattAdo / NavuMsayavedANubhAgo puNa iTThavAgaggisamANo tti / jayadha0 2 kudo; aradipuragamattAdo / jayadha0 3 kudo; sogodayasseva bhayodayatsa bahukAla paDivaDhadukkhuppAyaNasattIe abhAvAdo | jayadha0 4 kudo; bhayodaeva duguMchodaeNa maraNAnuvalabhAdo | jayadha0 5. kudo; pubvillaM pekkhiUNedassa pasatthabhAvovalabhAdo / jayadha0 6 kudo; ityivedo kArisaggimANo / purisavedo puNa palAlaggisamANo, teNANataguNahINo jAdo | jayadha0 7 kudo; puMvedodayasyeva radikammodayasya taMtApajaNaNasattIe abhAvATo / jayagha0
Page #623
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 62] . . . anubhAga-udIraNA-alpavahutva-nirUpaNa aNaMtaguNahINA' / 344. sammAmicchattassa ukkassANubhAgudIraNA annNtgunnhiinnaa'| 345. samAte ukkarasANubhAgudIraNA annNtgunnhiinnaa| . - 346. jhnnnnaannubhaagudiirnnaa| 347. savvamaMdANubhAgA lobhasaMjalaNassa jahaNNANubhAgudIraNA / 348. mAyAsaMjalaNasa jahaNNANubhAgaudIraNA aNaMtaguNA / 349. mANasaMjalaNassa jahaNNANubhAgudIraNA aNaMtaguNA / 350. kohasaMjalaNassa jahaNNANubhAgudIraNA aNaMtaguNA / 351. sammatte jahaNNANubhAgudIraNA aNaMtaguNA / 352. purisavede jahaNNANubhAgudIraNA aNaMtaguNA / 353. itthivede jahaNNANubhAguutkRSTa anubhAga-udIraNA hAsyakI utkRSTa anubhAga-udIraNAse anantaguNI hIna hai / (kyoki, samyagmithyAtvakA anubhAga sarvaghAtI honepara bhI dvisthAnIya hI hai / ) samyaktvaprakRtikI utkRSTa anubhAga-udIraNA samyagmithyAtvakI anubhAga-udIraNAse anantaguNI hIna hai| kyoki, isa samyaktvaprakRtikA anubhAga dvisthAnIya honepara bhI dezaghAtI hI hai|335-345|| cUrNisU0 --aba isase Age jaghanya anubhAga-udIraNAkA alpavahutva kahA jAtA hai-saMjvalana lobhakaSAyakI jaghanya anubhAga-udIraNA sabase manda anubhAgavAlI hotI hai / mAyAsaMjvalanakI jaghanya anubhAga udIraNA lobhasaMjvalanakI jaghanya anubhAga udIraNAse anantaguNI hai / mAnasaMjvalanakI jaghanya anubhAga udIraNA mAyA saMjvalanakI jaghanya anubhAgaudIraNAse anantaguNI hai / krodhasaMjvalanakI jaghanya anubhAga-udIraNA mAyAsaMjvalanakI jaghanya anubhAga-udIraNAse anantaguNI hai| samyaktvaprakRtikI jaghanya anubhAga-udIraNA krodhasaMjvalanakI jaghanya anubhAga-udIraNAse anantaguNI hai / puruSavedakI jaghanya anubhAga-udIraNA samyaktvaprakRtikI jaghanya anubhAga-udIraNAse anantaguNI hai| strIvedakI jaghanya anubhAgaudIraNA puruSavedakI jaghanya anubhAga-udIraNAse anantaguNI hai| napuMsakavedakI jaghanya anubhAga-udIraNA strIvedakI jaghanya anubhAga-udIraNAse anantaguNI hai| hAsyakI jaghanya 1 kudo, radipuraMgamattAdo / jayadha0 2 kudo, viThThANiyattAdo | jayadha 3 kudo desaghAdiviTThANiyasarUvattAdo / jayagha0 4 kudo, suhumakiTTIe atomuhuttamaNusamayovaNAe sucha jahaNNabhAva pattAe paDiladdhajahaNNabhAvattAdo / jayadha0 5 kudo, bAdarakiTTisarUveNa carimasamayamAyAvedagammi paDiladdhajahaNNabhAvattAdo / jayadha0 6 kudo punvillasAmittavisayAdo atomuhuttamosaridUThThidacarimasamayamANavedagammi puvillakiTiaNubhAgAdo aNataguNamANatadiyasagahakiTTi-aNubhAga ghettUNa jahaNNasAmittavihANAdo / jayaghadeg 7 kiM kAraNa; kiTTiaNubhAgAdo aNaMtaguNaphaddayagadANubhAgamegANiya ghettUNa samayAhiyAvaliyacarimasamayaakkhINadasaNamohaNIyammi jahaNNasAmittapaDilabhAdo / jayagha0 8ta jahA-carimasamayasavedaeNa baddhapurisavedaNavakabadhANubhAgo samayAhiyAvaliyaakkhINadasaNamohaNIyassa sammattajahaNNANubhAgasakamAdo aNataguNo hodi tti sakame bhaNida / edamhAdo puNa carimasamayaNavakabadhAdo tattheva purisavedasma jahaNNANubhAgodayo aNataguNo / puNo edamhAdo vi udayAdo samayAhiyAvaliyacarimasamayasavedassa purisavedajaddaNNANubhAgudIraNA aNataguNA / jayagha0
Page #624
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sutta [6vedaka arthAdhikAra dIraNA aNaMtaguNA' / 354. Naqsayavede jahaNNANubhAgudIraNA aNaMtaguNA / 355, hasse jahaNNANubhAgudIraNA aNaMtaguNA / 356. radIe jahaNNANubhAgudIraNA aNaMtaguNA / 357, duguMchAe jahaNNANubhAgudIraNA aNaMtaguNA / 358.bhaye jahaNNANubhAgudIraNA aNaMtaguNA / 359. sogassa jahaNNANubhAgudIraNA aNaMtaguNA / 360, aradIe jahaNNANubhAgudIraNA aNaMtaguNA / 361. paJcakkhANAvaraNajahaNNANubhAgudIraNA aNNadarA aNaMtaguNA / 362. apacakkhANAvaraNajahaNNANubhAgudIraNA aNNadarA aNaMtaguNA / 363. sammAmicchattassa jahaNNANubhAgudIraNA aNaMtaguNA / 364. aNaMtAanubhAga-udIraNA napuMsakavedakI jaghanya anubhAga-udIraNAse anantaguNI hai| ratikI jaghanya anubhAga-udIraNA hAsyakI jaghanya anubhAga-udIraNAse anantaguNI hai| jugupsAkI jaghanya anubhAga udIraNA ratikI jaghanya anubhAga-udIraNAse anantaguNI hai / bhayakI jaghanya anubhAgaudIraNA jugupsAkI jaghanya anubhAga-udIraNAse anantaguNI hai| zokakI jaghanya anubhAgaudIraNA bhayakI jaghanya anubhAga-udIraNAse anantaguNI hai| aratikI jaghanya anubhAgaudIraNA zokakI jaghanya anubhAga-udIraNAse anantaguNI hai| pratyAkhyAnAvaraNIya kisI eka kapAyakI jaghanya anubhAga-udIraNA aratikI jaghanya anubhAga-udIraNAse anantaguNI hai| apratyAkhyAnAvaraNIya kisI eka kaSAyakI jaghanya anubhAga-udIraNA pratyAkhyAnAvaraNIya kisI eka kapAyakI jaghanya-anubhAga-udIraNAse anantaguNI hIna hai| samyagmithyAtvakI jaghanya anubhAga-udIraNA apratyAkhyAnAvaraNIya kisI eka kaSAyakI jaghanya anubhAga-udIraNAse anantaguNI hIna hai / anantAnuvandhI kisI eka kaSAyakI jaghanya anubhAga-udIraNA samyamithyAtvakI jaghanya anubhAga-udIraNAse anantaguNI hai| mithyAtvakI anubhAga-udIraNA 1 kiM kAraNa; purisavedajahaNNasAmittavisayAdo heTThA atomuhuttamodariyUNa samayAhiyAvaliyacarima- . samayaitthivedakhavagammi jahaNNasamittapaDilabhAdo / jayadha 2 jaivi doNhamedesiM sAmittavisayo samANo, egaTThANiyA ca doNhamaNubhAgudIraNA paDisamayamaNataguNahANIe paDiladdhajahaNNabhAvA, to vi puvillAdo eTassa payaDimAhappeNANataguNattamaviruddha daTThavva | jayadha0 3 kiM kAraNa; aNiyaTTipariNAmAdo aNataguNahINa carimasamayAputvakaraNavisohIe desaghAdiviTThANiyasarUveNa hassANubhAgudIraNAe jahaNNabhAvovalaMbhAdo / javadha0 4 taM jahA-chaNNokasAyANamaNubhAgudIraNA apuvakaraNapariNAmehiM bahua ghAdaM pAvedUNa carimasamayApuvakaraNavisohIe desaghAdisaruveNa jahaNNabhAvaM pattA / paJcakkhANAvaraNIyANaM puNa apuvvakaraNavisohIdo aNaMtaguNahINasajadAsaMjadacarimavisohIe jahaSNasAmitta jAdaM / savvaghAdisarUvA ca edesiM jaddaNNANubhAgudIraNA, tado aNataguNA jAdA / jayadha0 5 kudo, sajamAhimuhacarimasamayaasajadasammAiTiThavisohIe puvillavisohIdo aNataguNahINasarUvAe pattajaNNabhAvattAdo / jayadha0 6 kudo, savvaghAdiviTANiyattAvisesevi puvillAdo edatsa visohipAhammeNANaMtaguNattasiddhIe NinvAhamuvalaMmAdo| jayagha0
Page #625
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 62 ] anubhAga- udIraNA alpabahutva-nirUpaNa 517 baMdhINaM jahaNNANubhAgudIraNA aNNadarA anaMtaguNA' / 365. micchattassa jahaNNANubhAgudIraNA anaMtaguNA / 366. evamoghajahaNNao samatto / 367. girayagadI savvamaMdANubhAgA sammattassa jahaNNANubhAgudIraNA / 368. hassassa jahaNNANubhAgaudIraNA anaMta guNA / 369. radIe jahaNNANubhAgadIraNA anaMtaduguNA / 370, durgA chAe jahaNNANubhAgudIraNA anaMtaguNA / 371. bhayassa jahaNNANubhAgudIraNA anaMtaguNA / 372. sogassa jahaNNANubhAgudIraNA aNaMtaguNA / 373, aradIe jahaNNANubhAgudIraNA anaMtaguNA / 374 . Na sayavede jahaNNANubhAgudIraNA anaMtaguNA / 375. saMjalaNassa jahaNNANubhAgudIraNA aNNadarA anaMtaguNA / 376. apaccakkhANAvaraNa-jahaNNANubhAgudIraNA aNNadarA anaMtaguNA / 377. paccakkhA - anantAnubandhI kisI eka kaSAyakI jaghanya anubhAga- udIraNAse anantaguNI hai / isa prakAra oghakI apekSA jaghanya anubhAga- udIraNAkA varNana samApta huA || 346-366 // aba AdezakI apekSA jaghanya anubhAga- udIraNAkA varNana karate haiM cUrNisU0 - narakagatime samyaktvaprakRtikI jaghanya anubhAga- udIraNA sabase kama bhanda anubhAgavAlI hotI hai / hAsyakI jaghanya anubhAga- udIraNA samyaktva prakRtikI jaghanya anubhAgaudIraNAse anantaguNI hai / ratikI jadhanya anubhAga - udIraNA hAsyakI jaghanya anubhAgaudIraNAse anantaguNI hai / jugupsAkI jaghanya anubhAga - udIraNA ratikI jaghanya anubhAgaudIraNAse anantaguNI hai / bhayakI jaghanya anubhAga- udIraNA jugupsAkI jaghanya anubhAgaudIraNAse anantaguNI hai / zokakI jaghanya anubhAga- udIraNA bhayakI jaghanya anubhAgaudIraNAse anantaguNI hai / aratikI jaghanya anubhAga- udIraNA zokakI jaghanya anubhAgaudIraNAse anantaguNI hai / napuMsakavedakI jaghanya anubhAga- udIraNA aratikI jaghanya anubhAgaudIraNAse anantaguNI hai / saMjvalanacatuSkamese kisI eka kaSAyakI jaghanya anubhAga- udIraNA napuMsakavedakI jaghanya anubhAga- udIraNAse anantaguNI hai / apratyAkhyAnAvaraNIyacatuSkamese kisI eka kaSAyakI jaghanya anubhAga- udIraNA kisI eka saMjvalanakapAyakI jaghanya anubhAgaudIraNAse anantaguNI hai / pratyAkhyAnAvaraNIyacatuSkamese kisI eka kapAyakI jaghanya 1 kudo, savva visuddha sajamA hi muhacarimasamayamicchA haTThimmi pattajahaNNabhAvattAdo / jayadha0 2 kiM kAraNa; uhayattha visesAbhAve vi pavaDiviseseNevANatANuvadhINamaNubhAgAdo micchattANubhAgassa savvakAlamaNataguNAhiyasarUveNAvaTThANadasaNAdo / jayadha0 2 kudo; egaTThANiyasarUvattAdo / jayadha0 4 kudo, desaghAdiviTThANiyasarUvattAdo / jayadha0 5 kudo; desaghAdi-viTThANiyattAvisese sAmittavisayabhedAbhAve ca kasAyANubhAgamAhappeNa puvillAdo edisse anaMtaguNattasiddhIe NivvAhamuvalabhAdo | jayadha0 6 kiM kAraNa; sAmittabhedAbhAvevi savvadhAdimAhappeNa puvvillAdo edisse tahAmAvovaladvIdo | jayagha0
Page #626
--------------------------------------------------------------------------
________________ 518 kasAya pAhuDa sutta [6 vedaka-arthAdhikAra NAvaraNajahaNNANubhAgudIraNA aNNadarA aNaMtaguNA' / 378. sammAmicchattassa jahaNNANubhAgudIraNA aNaMtaguNA / 379. aNaMtANuvaMdhINaM jahaNNANubhAgaudIraNA aNNadarA aNaMtaguNA / 380. micchattassa jahaNNANubhAgudIraNA aNaMtaguNA / 381. evaM devagadIe vi / 382. bhujagAraudIraNA uvarimagAhAe parUvihidi / padaNikkhevo vi tatthe / vaDDI vi tattheva / tado 'ko va ke ya aNubhAge' tti padassa attho samatto / 383. padesudIraNA duvihA-mUlapayaDipadesudIraNA uttarapayaDipadesudIraNA ca / anubhAga-udIraNA apratyAkhyAnAvaraNIya kisI eka kaSAyakI jaghanya anubhAga-udIraNAse anantaguNI hai / samyagmithyAtvakI jaghanya anubhAga-udIraNA pratyAkhyAnAvaraNIya kisI eka kaSAyakI jaghanya anubhAga-udIraNAse anantaguNI hai / anantAnubandhIcatuSkamese kisI eka kapAyakI jaghanya anubhAga-udIraNA samyagmithyAtvakI jaghanya anubhAga-udIraNAse anantaguNI hai| mithyAtvakI jaghanya anubhAga-udIraNA anantAnuvandhI kisI eka kaSAyakI jaghanya anubhAga-udIraNAse anantaguNI hai // 367-380 // isa prakAra narakagatime oghakI apekSA jaghanya anubhAga-udIraNA khii| cUrNisU0-isI prakAra nAraka-oghAlApake samAna devagatime bhI jaghanya anubhAgaudIraNA-sambandhI alpabahutvakA AlApa (kathana) hai / jo thor3I bahuta vizeSatA hai, vaha svayaM Agamase jAnanA cAhie // 381 // isa prakAra alpavahutvake samApta honepara uttaraprakRtianubhAga-udIraNAkA varNana samApta huaa| aba bhujAkArAdi udIraNAkA varNana krama-prApta hai, ataH usakA varNana karaneke lie cUrNikAra uttarasUtra kahate hai cUrNisU0-bhujAkAra-udIraNA uparima arthAt Age kahI jAnevAlI 'bahudaragaM bahudaragaM se kAle ko Nu thovadaragaM vA' isa gAthAme prarUpaNa kI jAyagI / padanikSepa bhI vahIMpara kahA jAyagA aura vRddhi bhI usI gAthAme kahI jAyagI / / 382 // isa prakAra 'ko va ke ya aNubhAge' mUlagAthAke isa padakA artha samApta huaa| ava pradeza-udIraNAkA varNana kiyA jAtA hai cUrNisU0-pradeza-udIraNA do prakArakI hai-mUlaprakRtipradeza-udIraNA aura uttaraprakRti 1 kudo, doNhamedesi sAmittabhedAbhAve vi desa-sayalasaMjamapaDibadhittamassiyUNa tahAbhAvasiddhIe NippaDivaMdhamuvalabhAdo | jayadha0 2 kudoH savvaghAdiviTThANiyattAvisese vi sammAiTThivisohIdo sammAmicchAiTThivisohIe aNaMtaguNahINattamassiyUNa tahAbhAvovalabhAdo / jayadha0 visohIdo arNatagaNahINamicchAiTiTavisohIe jahaNasAmittapaDi lNbhaado| jayagha0
Page #627
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 62 ] padesa - udIraNA-svAmitva-nirUpaNa 519 384. mUlapaDipadesudIraNaM maggiyUNa / 385 tado uttarapayaDipadesudIraNA ca samukittaNAdi-appA bahuaMtehi aNi ogaddArehi maggiyanvA / 386, tattha sAmittaM / 387. micchattassa ukkassiyA padesudIraNA kassa 1388. saMjamA himuhacarimasamayamicchAiTThissa / se kAle sammattaM saMjamaM ca paDivajamANagassa' / 389. sammattassa ukkassiyA padIraNA kassa 1390. samayAhiyAvaliya- akkhINadaMsaNamohaNIyassa' / pradeza-udIraNA / pahale mUlaprakRti pradeza - udIraNAkA anumArgaNa kara (vyAkhyAnAcAryoMse jAnakara ) tadanantara uttaraprakRtipradeza- udIraNA samutkIrtanAko Adi lekara alpabahutva- paryanta caubIsa anuyogadvArose jAnanA cAhie // 383-385 // 0 cUrNasU0 - uname se samutkIrtanAdi anuyogadvAroMke sugama honese unakA varNana na karake svAmitvanAmaka anuyogadvArakA varNana karate hai // 386 // zaMkA- mithyAtvakarmakI utkRSTa pradeza - udIraNA kisake hotI hai ? // 387 // samAdhAna - saMyama grahaNa ke abhimukha caramasamayavartI midhyAdRSTi jIvake hotI hai, jo ki tadanantara samaya meM samyaktva aura saMyamako ekasAtha grahaNa karanevAlA hai // 388 // vizeSArtha - jo vedakasamyaktvake grahaNa karaneke yogya midhyAdRSTi adhaHpravRtta aura apUrvakaraNako karake saMyama grahaNa karaneke abhimukha huA hai, usake antarmuhUrta taka anantaguNI vizuddhise vizuddha hokara caramasamayavartI mithyAdRSTirUpase avasthita honepara mithyAtvakI utkRSTa pradeza - udIraNA hotI hai, kyoki usake hI tadanantarakAla me samyaktvake sAtha saMyamako prApta hone ke kAraNa sarvotkRSTa vizuddhi dekhI jAtI hai / yahA~ yaha AzaMkA nahIM karanA cAhie ki upazamasamyaktvake sAtha saMyamako grahaNa karanevAle mithyAdRSTi ke mithyAtvakI prathamasthitike samayAdhika AvalImAtra zeSa raha jAnepara utkRSTa pradeza - udIraNA kyo nahI batalAI ? kyoki, pUrvokta saMyamAbhimukha caramasamayavartI midhyAdRSTikI apUrvakaraNa - pariNAma-janita vizuddha isakI vizuddhi anivRttikaraNa - pariNAmake mAhAtmyase anantaguNI dekhI jAtI hai / isakA samAdhAna yaha hai ki upazamasamyaktva ke sAtha saMyamako grahaNa karanevAle jIvakI apekSA vedakasamyaktvake sAtha saMyamako grahaNa karanevAle jIvake hI saMyamakI pratyAsattike base apUrvakaraNa-janita bhI pariNAmavizuddhi bahuta adhika hotI hai / ataH sUtrokta svAmitva hI yukti-saMgata hai / zaMkA-samyaktvaprakRti kI utkRSTa pradeza-udIraNA kisake hotI hai ? || 389 // AvalIkAlase yukta akSINadarzanamohI kRtakRtyavedaka samAdhAna - samayAdhika samyagdRSTike hotI hai // 390 // 1 jo micchAiTThI aNNadarakamma sio vedagasammattapAoggo adhApavattApuvvakaraNANi kADhUNa sajamAddimuho jAdo, tassa atomuhuttamaNataguNAe visohIe visujjhidUNa crimsmymicchaaittttibhaavennaavtthtthidss payadukkassasAmitta hoi / se kAle sammatteNa saha sajama paDivajamANassa tassa savvukkassavisohidAdotti eso edasya suttassa samudAyatyo / jayadha 2 jo dasaNamohaNIyakkhavago aNNadarakammaMsio aNiyaTTiddhAe sakhejjesu bhAgeSu gadesu asakhejANa
Page #628
--------------------------------------------------------------------------
________________ 520 phasAya pAhuDa sutta [6vedaka arthAdhikAra 391. sammAmicchattassa ukkassiyA padesudIraNA kassa ? 392. sammattAhimuha-carimasamayasammAmicchAiDissa savvavisuddhassa' / 393. aNaMtANubaMdhINaM ukkassiyA padesudIraNA kassa ? 394, saMjamAhimuha-carimasamayamicchAiTThissa savvavisuddhassa / 395. apaJcakkhANakasAyANamukassiyA padesa-udIraNA kassa 1396. saMjamA. vizeSArtha-jo darzanamohanIyakA kSapaNa karanevAlA jIva anivRttikaraNakAlake saMkhyAta bhAgoke vyatIta honepara asaMkhyAta samayaprabaddhokI udIraNA prArambha karake mithyAtva aura samyagmithyAtvakA yathAkramase kSayakara tadanantara samyaktvaprakRtikA kSapaNa karatA huA anivRttikaraNake antima samayameM samyaktvaprakRtikI carama phAliko dUrakara aura kRtakRtyavedaka hokara antarmuhUrta taka samayAdhika AvalIse yukta akSINa-darzanamohanIyarUpase avasthita hai, usake hI samyaktvaprakRtikI sarvotkRSTa pradeza-udIraNA hotI hai| kyoki, isake hI adhastanakAlavartI samasta pradeza-udIraNAose asaMkhyAtaguNI pradeza-udIraNA pAI jAtI hai| yahA~ yaha AzaMkA nahIM karanA cAhie ki yadi Age jAkara kRtakRtyavedakasamyagdRSTi saMklezako prApta ho gayA, to usake ukta samayapara samyaktvaprakRtikI sarvotkRSTa pradeza-udIraNA kaise sambhava hai ? isakA samAdhAna yaha hai ki Age jAkara bhale hI kRtakRtyavedakasamyagdRSTi saMklezako prApta ho jAya, parantu kRtakRtyavedaka hone ke pazcAt antarmuhUrta taka to apane kAlake bhItara pratisamaya asaMkhyAtaguNita dravyakI udIraNA karatA hI hai, isalie isake atirikta anyatra samyaktvaprakRtikI pradeza-udIraNAkA utkRSTa svAmitva sambhava nahIM hai| zaMkA-samyagmithyAtvakI utkRSTa pradeza-udIraNA kisake hotI hai ? // 391 // samAdhAna- sarva-vizuddha aura samyaktvake abhimukha caramasamayavartI samyagmithyAdRSTi jIvake hotI hai / / 392 // zaMkA-anantAnubandhI cAro kaSAyokI utkRSTa pradeza-udIraNA kisake hotI hai ? // 393 // samAdhAna-sarva-vizuddha aura saMyamake abhimukha caramasamayavartI mithyAdRSTika hotI hai||394|| zaMkA-apratyAkhyAnAvaraNakapAyokI utkRSTa pradeza-udIraNA kisake hotI hai // 395 // samayapabaddhANamudIraNamADhaviya micchatta-sammAmicchattANi jahAkama khaviya tado sammatta khavemANo aNiyahiH karaNacarimasamae sammattacarimaphAliM NivAdiya kadakaraNijo hodaNatomuhattaM samayAvaliyaakkhINadasaNamohaNIyabhAveNAvaThThido, tassa payadukkassasAmitta hoi / kudo; tassa samayAhiyAvaliyamettaguNaseDhigovucchANa carimaThThidIdo udIrijamANamasakhevANaM samayapavaddhANa heTTimAsesapadesudIraNAhiMto asaMkhenaguNattaTamaNAdo / jayagha0 - 1 kiM kAraNaM; ukassavisohipariNAmeNa viNA padesudIraNAe ukphassabhAvANuvavattIdo / jayadha0
Page #629
--------------------------------------------------------------------------
________________ pradeza- udIraNA - svAmitva-nirUpaNa 521 gA0 62 ] - himuhacarimasamaya- asaM jadasammAiTThissa sambavisuddhassa IsimajjhimapariNAmassa vA' | 397. paccakkhANakasAyANamukkassiyA padesudIraNA kassa 1398. saMjamAhimuhacarimasamaya saMjadAsaMjadassa savvaviyuddhassa IsimajjhimapariNAmassa vA / 399. kohasaMjalaNassa ukkassiyA padesudIraNA kassa 1400 khavagassa carimasamayakodhavedagassa / 401. evaM mANa-mAyA saMjalaNANaM / 402. lohasaMjalaNassa ukkassiyA padesudIraNA kassa 1 403. khavagassa samayA samAdhAna - sarvavizuddha yA ISanmadhyama pariNAmavAle aura saMyama ke abhimukha carama - samayavartI asaMyatasamyagdRSTike hotI hai / / 396 // vizeSArtha - ISansadhyamapariNAma kisakA nAma hai ? isakA spaSTIkaraNa isa prakAra hai - saMyama grahaNa karaneke sammukha caramasamayavartI asaMyatasamyagdRSTike jaghanya sthAna se lekara SaDvRddhirUpase avasthita vizuddha pariNAma asaMkhyAta lokapramANa hote hai / unake isa AyAmako AvalIke asaMkhyAtaveM bhAgapramANa bhAgahArase khaMDita karanepara unamekA jo antima khaMDarUpa utkRSTa pariNAma hai, vaha to sarvavizuddha pariNAma kahalAtA hai aura usI khaMDakA jo jaghanya pariNAma hai, vaha ISanmadhyama pariNAma kahalAtA hai / zeSa samasta pariNAmoko madhyama pariNAma kahate hai | zaMkA-pratyAkhyAnAvaraNakapAyokI utkRSTa pradeza- udIraNA kisake hotI hai ? // 397 // samAdhAna-sarvavizuddha yA ISanmadhyama pariNAmavAle saMyamAbhimukha caramasamayavartI saMyatAsaMyatake hotI hai // 398 // zaMkA-saMjvalanakodhakI utkRSTa pradeza-udIraNA kisake hotI hai ? // 399 // samAdhAna- caramasamayavartI krodhakA vedana karanevAle kSapakake hotI hai // 400 // cUrNisU0 - isIprakAra saMjvalana mAna aura mAyAkI utkRSTa pradeza - udIraNAkA svAmitva jAnanA cAhie ||401 // vizeSArtha - yahA~ kevala itanA vizepa jAnanA cAhie ki mAnakI utkRSTa pradezaudIraNA mAnakA vedana karanevAle caramasamayavartI kSapakake aura mAyAkI utkRSTa pradeza - udIraNA mAyAkA vedana karanevAle caramasamayavartI kSapakake hotI hai / zaMkA- saMnvalana lobhakI utkRSTa pradeza- udIraNA kisake hotI hai ? // 402 // 1 etadukta bhavati - saMjamA himuhacarimasamayaasaM jadasammAiTriTThassa asakhenalogamettANi visohiTTANANi jahaNNaThANappahuDi chavaDhisarUveNAvaTThidANi atthi, tesimAyAme AvaliyAe asakhejabhAgamettabhAgahAreNa khaDide tattha carimakhaDayasanvapariNAmehi asaMkheja loga bheyabhiNNehiM ukkassiyA padesudIraNA paNa virujjhadi tti / takkhaDacarimapariNAmo savvavisuddha pariNAmo NAma / tattheva jahaNNapariNAmo IsipariNAmo NAma / sesa pariNAmA majjhimapariNAmA tti bhaNNate / jayadha0 66
Page #630
--------------------------------------------------------------------------
________________ 522 kasAya pAhuDa sutta [6 vedaka-arthAdhikAra hiyAvaliyacarimasamayasakasAyassa / 404. itthivedassa ukkassiyA padesudIraNA kassa ? 405 khavagassa samayAhiyAvaliyacarimasamayaitthivedagassa / 406. purisavedassa ukkassiyA padesudIraNA kassa ? 407. khavagassa samayAhiyAvaliyacarimasamayapurisavedagassa / 408 NavaMsayavedassa ukkassiyA padesudIraNA kassa ? 409. khavagassa samayAhiyAvaliyacarimasamayaNaqsayavedagassa / 410. chaNNokasAyANamukkassiyA padesudIraNA kassa 1 411. khavagassa carimasamayaapubakaraNe vaTTamANagassa / 412. jahaNNasAmittaM / 413. micchattassa jahaNiyA padesudIraNA kassa ? 414. saNNimicchAidvissa ukassasaMkiliTThassa IsimajjhimapariNAmassa vA / 415. sammattassa jahaNiyA padesudIraNA kassa ? 416 micchattAhimuhacarimasamayasammAidvissa samAdhAna-samayAdhika AvalI kAlavAle caramasamayavartI sakapAya (dazamaguNasthAnI) kSapakake hotI hai // 403 // zaMkA-strIvedakI utkRSTa pradeza-udIraNA kisake hotI hai ? // 404 // samAdhAna-samayAdhika AvalI kAlavAle caramasamayavartI strIvedakA vedana karanevAle kSapakake hotI hai // 405 // * zaMkA-puruSavedakI utkRSTa pradeza-udIraNA kisake hotI hai ? // 406 // samAdhAna-samayAdhika AvalI kAlavAle aura caramasamayame puruSavedakA vedana karanevAle kSapakake hotI hai // 407 // zaMkA-napuMsakavedakI utkRSTa pradeza-udIraNA kisake hotI hai ? // 408 // samAdhAna-samayAdhika AvalI kAlavAle caramasamayavartI napuMsakavedaka kSapakake hotI hai // 409 // vizeSArtha-yahA~ sarvatra samayAdhika AvalIvAle caramasamayase, eka samaya adhika AvalIpramANa kAlake pazcAt vivakSita vedakA antima samayame vedana karanevAle jIvakA abhiprAya hai| zaMkA-chaha nokaSAyokI utkRSTa pradeza-udIraNA kisake hotI hai ? // 410 // samAdhAna-apUrvakaraNaguNasthAnake antima samayame vartamAna kSapakake hotI hai / / 411 / / cUrNisU0-ava jaghanya pradeza-udIraNAke svAmitvako kahate haiM // 412 // zaMkA-mithyAtvakI jaghanya pradeza-udIraNA kisake hotI hai ? // 413 // samAdhAna-utkRSTa saMklezavAle yA IpanmadhyamapariNAmavAle saMjI mithyASTike hotI hai // 414 // zaMkA-samyaktvaprakRtikI jaghanya pradeza-udIraNA kisake hotI hai ? // 415 // samAdhAna-(caturtha guNasthAnake yogya ) sarvotkRSTa saMklezako prApta yA Ipanmadhyama
Page #631
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 62] pradesa-udIraNA-kAla-nirUpaNa 523 savvasaMkiliTThassa IsimajhimapariNAmassa vA / 417. sammAmicchattassa jahaNiyA padesudIraNA kasma / 418. micchattAhimuhacarimasamayasammAmicchAidvissa savvasaMkilihassa IsimajjhimapariNAmassa vaa| 419. solasakasAya-NavaNokasAyANaM jahaNiyA padesudIraNA micchattabhaMgo / 420. egajIveNa kAlo / 421. micchattassa ukassapadesudIrago kevaciraM kAlAdo hodi 1 422. jahaNNukkasseNa eyasamao' / 423. aNukkassapadesudArago kevaciraM kAlAdo hodi ? 424. ettha tiNNi bhaMgA / 425. jahaNNeNa aMtomuhuttaM / 426. ukkasseNa uvaDDapoggalapariyaTTa / 427. sesANaM kammANamukkassapadesudIragA kevaciraM kAlAdo hodi 1 428. jahaNNukkasseNa eyasamao / 429. aNukkassapadesudIrago pyddi-udiirnnaabhNgo| pariNAmavAle mithyAtvake abhimukha caramasamayavartI asaMyatasamyagdRSTike hotI hai // 416 // zaMkA-samyagmithyAtvakI jaghanya pradeza-udIraNA kisake hotI hai ? // 417 // samAdhAna-tRtIya guNasthAnake yogya sarvotkRSTa saMklezako prApta yA ISanmadhyama pariNAmavAle mithyAtvake abhimukha caramasamayavartI samyagmithyAdRSTike hotI hai // 418 // cUrNisU0-solaha kaSAya aura nava nokaSAyokI jaghanya pradeza-udIraNAkA svAmitva mithyAtvakI jaghanya pradeza-udIraNAke svAmitvake samAna jAnanA cAhie // 419 / / cUrNisU0-aba eka jIvakI apekSA pradeza-udIraNAkA kAla kahate haiM // 420 // zaMkA-mithyAtvakI utkRSTa pradeza-udIraNAkA kitanA kAla hai ? // 421 // samAdhAna-jaghanya aura utkRSTa kAla eka samaya hai 1 // 422 // vizeSArtha-kyoMki, saMyamake abhimukha mithyASTike antima samayameM hI mithyAtvakI utkRSTa pradeza-udIraNA hotI hai| zaMkA-mithyAtvakI anutkRSTa pradeza udIraNAkA kitanA kAla hai ? // 423 // samAdhAna-isa viSayameM tIna bhaMga haiM-anAdi-ananta, anAdi-sAnta, aura sAdisAnta / inameMse mithyAtvakI sAdi-sAnta anutkRSTa pradeza-udIraNAkA jaghanya kAla antarmuhUrta aura utkRSTa kAla upArdhapudgalaparivartana hai // 424-426 / / zaMkA-mithyAtvake atirikta zepa karmoMkI utkRSTa pradeza-udIraNA karanevAle jIvokA kitanA kAla hai ? // 427 / / samAdhAna-jaghanya aura utkRSTa kAla eka samaya hai // 428 // __ cUrNisU0-ukta sarva karmoMkI anutkRSTa pradeza-udIraNAkA kAla prakRti-udIraNAke kAlake samAna jAnanA cAhie / / 429 // 1 kudo, sajamAhimuhamicchAiTiThThacarimasamae ceva taduvalabhAdo / jayadha0 2 kudo, sanvesimappappaNo sAmittavisae carimavisohIe samuvaladdhajaNNabhAvattAdo / jayadha0
Page #632
--------------------------------------------------------------------------
________________ 524 kasAya pAhuDa sutta [6 vedaka-arthAdhikAra 430. NirayagadIe micchatta-sammatta-sammAmicchattANatANuvaMdhINamukkassapadesudorago kevaciraM kAlAdo hodi 1 431. jahaNNukkasseNa egsmo'| 432. aNukassapadesudIrago payaDi-udIraNAbhaMgo / 433. sesANaM kammANamitthi-purisavedavajANamukkassiyA padesudIraNA kevaciraM kAlAdo hodi 1434. jahaNNeNa egsmo| 435. ukkasseNa AvaliyAe asaMkhejadibhAgo / 436.aNukkassapadesudIrago kevaciraM kAlAdo hodi 1 437. jahaNNeNa egasamao / 438. ukkasseNa aMtomuhuttaM / 439. Navari Naqsayaveda-arai-sogANamudIrago ukassAdo tettIsaM sAgarovamANi / 440. evaM sesAsu gadIsu udIrago sAheyavyo / aba AdezakI apekSA pradeza-udIraNAkA kAla kahate hai zaMkA-narakagatimeM mithyAtva, samyaktvaprakRti, samyagmithyAtva aura anantAnuvandhI cAro kavAyokI utkRSTa pradeza-udIraNAkA kitanA kAla hai ? / / 430 // samAdhAna-jaghanya aura utkRSTa kAla eka samaya hai / / 331 / / cUrNisU0-inhIM karmoMkI anutkRSTa pradeza-udIraNAkA kAla prakRti-udIraNAke kAlake samAna jAnanA cAhie / / 432 / / zaMkA-pUrva sUtrokta karmoMke atirikta, tathA strIveda aura puruSavedako chor3akara ( kyoki, narakagatime ina dono vedokA udaya hI nahIM hotA, ) zepa karmoMkI utkRSTa pradezaudIraNAkA kitanA kAla hai ? / / 433 / / ___ samAdhAna-jaghanya kAla eka samaya aura utkRSTa kAla AvalIke asaMkhyAtaveM bhAgapramANa hai / / 434-435 // zaMkA-inhIM pUrvokta karmoMkI anutkRSTa pradeza-udIraNAkA kitanA kAla hai ? / / 436 // samAdhAna-jaghanya kAla eka samaya aura utkRSTakAla antarmuhUrta hai| vizepa vAta yaha hai ki napuMsakaveda, arati aura zokakI pradeza-udIraNAkA utkRSTakAla tetIsa sAgaropama hai // 437-439 // cUrNisU0-isI prakAra zepa gatiyoMme pradeza-udIraNA karanevAle jIvokA kAla siddha 1 kudo; micchattANatANuvadhINamuvasamayasammattAhimuhamicchAiTThissa samayAhiyAvaliyacarimasamae ducarimasamae ca jahAkameNukkassasAmittapaDilaMbhAdo / sammattassa kadakaraNijasamayAhiyAvaliyAe, sammAmicchattassa vi sammattAhimuhasammAmicchAiTThicarimavisohIe visayataraparihAreNukkassasAmittadasaNAdo / 2 kudo; satthANasammAiTThissa sabukkassavisohIe IsimajjhimapariNAmeNa vA egasamaya pariNamiya vidiyasamae pariNAmatara gadassa taduvalabhAdo / jayadha0 3 kudo; ukatsapadesudIraNApAoggacarimakhaDajhavasANahANesu asakhejalogamettesu avaThThANakAlarasa ukkaraseNa tappamANattovaesAdo / jayadha0 4 kudo; ukkarasAdo aNukarasabhAva gatUNa egasamaeNa puNo vi pariNAmavaseNukassabhAveNa pariNadammi savvesimegasamayamettANukatsajaddaNNakAlovalabhAdo / jayadha0 5 kudo, kasAyaNokasAyANaM payaDi udIraNAe uphalmakAlatsa tapyamANattovalaMbhAdo / jayadha0 6 kudo; edesi kammANa payaDi-udIraNukatsakAlarasa NirayagaIe tappamANattovalaMmAdo / jayadha0 jayadha0
Page #633
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 62] pradesa-udIraNA-antara-nirUpaNa 441. etto jahaNNapadesudIragANaM kAlo / 442. savvakammANaM jahaNNapadesudIrago kevaciraM kAlAdo hoi ? 443. jahaNNeNa egasamao / 444. ukkasseNa AvaliyAe asaMkhejadibhAgo / 445. ajahaNNapadesudIrago kevaciraM kAlAdo hodi ? 446. jahaNNeNa eyasamao / 447. ukkasseNa payaDi udIraNAbhaMgo / 448. Navari sammatta-sammAmicchattANaM jahaNNapadesudIrago kevaciraM kAlAdo hodi ? 449. jahaNNukasseNa eyasamao / 450. ajahaNNapadesudIrago jahA pyddi-udiirnnaabhNgo| 451. egajIveNa aMtaraM / 452. micchattukkassapadesudIragaMtaraM kevaciraMkAlAdo hodi 1 453. jahaNNeNa aMtosuhuttaM / 454. ukkasseNa addhapoggalapariyaTTU desUNaM / karanA cAhie / / 440 // cUrNisU0-aba isase Age jaghanya pradeza-udIraNA karanevAle jIvo kA kAla kahate hai // 441 // zaMkA-sarva karmoMkI jaghanya pradeza-udIraNAkA kitanA kAla hai ? // 442 // samAdhAna-jaghanyakAla eka samaya aura aura utkRSTakAla AvalIke asaMkhyAtave bhAgapramANa hai // 443-444 // zaMkA-sarva karmoMkI ajaghanya pradeza-udIraNAkA kitanA kAla hai ? // 445 / / samAdhAna-jaghanyakAla eka samaya aura utkRSTa kAla prakRti-udIraNAke samAna jAnanA cAhie // 446-447 / / zaMkA-kevala samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtva, ina do karmoMkI jaghanya pradezaudIraNAkA kitanA kAla hai ? // 448 // samAdhAna-jaghanya aura utkRSTa kAla eka samaya hai / / 449 / / cUrNisU0-inhIM dono prakRtiyokI ajaghanya pradeza-udIraNAkA kAla prakRtiudIraNAke kAlake samAna jAnanA cAhie / / 450 // cUrNisU0-aba eka jIvakI apekSA pradeza-udIraNAke antarako kahate hai // 451 / / zaMkA-mithyAtvakI utkRSTa pradeza-udIraNA karanevAle jIvakA antarakAla kitanA hai // 452 // samAdhAna-jaghanyakAla antarmuhUrta aura utkRSTakAla dezona ardhapudgalaparivartana hai // 453-454 // 1 ta katha; saNNimicchAiTThI ukkassasakileseNa pariNamiya egasamaya jahaNNapadesudIrago jAdo / puNo vidiyasamae jahaNNabhAveNa pariNado / laddho saTvesi kammANa jahaNNapadesudIragakAlo jhnnnneysmymetto| jayadha0 . 2 kudo, jahaNNapadesudIraNakAraNapariNAmesu asakhejalogamettesu ukkasseNAvaThANakAlssa egajIvavisayassa tappamANattovalabhAdo | jayadha0 3 ta katha, aNNadarakammasiyalakkhaNeNAgadasaMjamAhimuhacarimasamayamicchAiTiTaNA ukassavisohi
Page #634
--------------------------------------------------------------------------
________________ 526 455. sesehiM kasmehiM aNumaggiyUNa davvaM / 456. NANAjIvehi bhaMgavicayo bhAgAbhAgo parimANaM khettaM posaNaM kAlo aMtaraM ca edANi bhANidavvANi / kasAya pAhuDa lupta [ 6 vedaka- arthAdhikAra 457. tado saNNiyAso / 458. micchattassa ukkassapade sudIrago anaMtANuvaMdhINamukkassaM vA aNukkastaM vA udIredi / 459. ukkassAdo aNukkassA caupadA' / 460. evaM davvaM / cUrNisU0 - isI prakAra zepa karmoMkI apekSA anumArgaNakara antarakAla jAnanA cAhie ||455|| cUrNisU0 0 - nAnA jIvokI apekSA bhaMgavicaya, bhAgAbhAga, parimANa, kSetra, sparzana, kAla aura antara, ina anuyogadvArokA vyAkhyAna karanA cAhie || 456 // vizeSArtha - cUrNikArane sugama samajhakara ina anuyogadvArokA vyAkhyAna nahIM kiyA hai / ataH vizeSa jijJAsu janoko jayadhavalA TIkAse jAnanA cAhie / cUrNisU0 0 - ukta anuyogadvAroke pazcAt aba sannikarSa nAmaka anuyogadvAra kahate haiMmidhyAtvakI utkRSTa pradeza - udIraNAkA karanevAlA jIva anantAnubandhI kaSAyokI utkRSTa pradezaudIraNA bhI karatA hai aura anutkRTa pradeza - udIraNA bhI karatA hai ||457-458 / / anantAnuvandhIkI anutkRSTa pradeza - udIraNA kitane vikalparUpa karatA hai ? aisA prazna honepara AcArya uttara sUtra kahate haiMcUrNisU0 - utkRSTase anutkRSTa pradeza udIraNA catuHsthAna - patita hotI hai / arthAt asaMkhyAta bhAgahIna, saMkhyAta bhAgahIna, saMkhyAtaguNahIna aura asaMkhyAtaguNahIna pradezokI udIraNA karatA hai // 459 // I isI vIjapadake dvArA zeSa karmoMkI pradeza udIraNAkA sannikarSa bhI jAna lenA cAhie, aisA batalAne ke lie AcArya uttara sUtra kahate haiM cUrNisU0 - isI prakAra zepa karmoM kA bhI sannikarSa jAnanA cAhie || 460 // vizeSArtha - jisa prakAra midhyAtvakA anantAnuvandhI ke sAtha sannikarSakA nirUpaNa kiyA pariNadekassapadesuda raNAe kadAe AdI ditttthaa| tado saMjamaM gatUNatariya savvajahaNato muhutte puNo micchatta paDivajiya jahaNaMtarAviroheNa visohimAvRriya saMjamA himuho hoTUNa micchAiTThicarimasamae ukassapadesudIrago jAdo / ladvamatara | jayava0 1 micchattasma ukkasmapadesudIrago NAma sajamA himuddacarimasamayamicchAiTI savyavimuDho so atANuvaMghINamaNNadarasma NiyamA evamudIremANo uktsa vA aNukkasaM vA udIredi; sAmittabhedAbhAve pi appaNI visesapaccayamastiyUNa tahAbhAvasiddhIe virohAbhAvAdI / jayadha0 2 kudo; micchattu kassapadesudIragatmANaMtANubaMdhINaM cauTThANapadipadesudIraNAkAraNapariNAmANa pi saMbhave virohAbhAvAdo / tado micchattakkassapadenudIrago aNaMtANutraMcINamaNuvatsamudIremANo asakhejabhAgahINaM saMkhena bhAgaNaM sakhenaguNahINaM asakhejaguNahINamudoreditti siddha / jayagha0
Page #635
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 62 ] pradesa - udIraNA - alpabahutva-nirUpaNa 527 461. appA bahuaM / 462 savvatthovA micchattassa ukkassiyA padesudIraNA' / 463. anaMtANubaMdhINamukkassiyA pade sudIraNA aNNadarA tullA saMkhejjaguNA' / 464. sammAmicchattassa ukkassiyA padesudIraNA asaMkhejjaguNA / 465, apaccakkhANaca ukkassa ukkassiyA padesudIraNA aNNadarA tullA asaMkhejjaguNA / 466. paccakkhANacaukkassa ukkassiyA padesudIraNA aNNadarA tullA asaMkhejjaguNA / 467. sammattassa ukkassiyA padesudIraNA asaMkhejjaguNA / 468. bhaya-durguchANamukkassiyA hai, usI prakAra zeSa karmoM ke sAtha bhI jAnanA cAhie / tathA isI prakAra anantAnubandhI pratyeka kaSAyako niruddha karake bhI zepa karmoMke sAtha sannikarpakA nirUpaNa karanA cAhie | cUrNisU0 - aba pradeza - udIraNA-sambandhI alpabahutvako kahate haiM-mithyAtvakI utkRSTa pradeza - udIraNA sabase thor3I hotI hai / mithyAtvakI utkRSTa pradeza - udIraNAse anantAnubandhI pratyeka kaSAyakI pradeza-udIraNA parasparameM tulya ho karake bhI saMkhyAtaguNI hai // 461-462 // vizeSArtha - isakA kAraNa yaha hai ki anantAnubandhI kisI eka kaSAyakI udIraNA honepara zeSa tInoM kaSAya bhI stibukasaMkramaNase udayame praveza kara jAtI haiM, ataH mithyAtvakI udIraNAse anantAnubandhI kaSAyoMkI pradeza - udIraNA kucha kama caugunI ho jAtI hai / cUrNisU0 - anantAnubandhIkI utkRSTa pradeza - udIraNAse samyagmithyAtvakI utkRSTa pradezaudIraNA asaMkhyAtaguNI hotI hai / samyagmithyAtvakI utkRSTa pradeza-udIraNAse apratyAkhyAnAvaraNacatuSkakI pradeza-udIraNA parasparameM tulya hote hue bhI asaMkhyAtaguNI hotI hai / apratyAkhyAnAvaraNa-catuSkakI pradeza - udIraNAse pratyAkhyAnAvaraNa - catuSkakI utkRSTa pradeza - udIraNA kisI eka kaSAyakI parasparame samAna hokara bhI asaMkhyAtaguNI hotI hai / pratyAkhyAnAvaraNa-catuSkakI utkRSTa pradeza - udIraNAse samyaktva prakRti kI utkRSTa pradeza - udIraNA asaMkhyAtaguNI hotI hai / samyaktvaprakRtikI pradeza- udIraNAse bhaya aura jugupsAkI utkRSTa pradeza - udIraNA parasparame samAna ho karake bhI anantaguNI hotI hai / bhaya aura jugupsAkI utkRSTa pradeza - udIraNAse hAsya aura 1 kudo, sajamAhimuhacarimasamayamicchAiTThiNA asakhejalogapaDibhAgeNa udIridadavvaggahaNAdo / jayagha0 2 kudo; micchattudIraNAdo aNatANuvadhINamaNNadarodIraNA udayapaDibhAgeNa thovUNaca uguNattuvalabhAdo / ta jahA - aNatANubadhikohAdINamaNNadarassa udae sate se kasAyA tiSNi vi tthiukkasa kameNudaya pavimatitti micchattudayAdo arNatANuvadhi-udayo yovUNaca ugguNo hoi, paryADavisesavaseNa tattha thovUNabhAvadaMsaNAdo | jayadha0 3 kudo, pariNAmapAhammAdo ta jahA - anaMtANuvadhINa micchAiTriTThavisohIe ukkassiyA padesudIraNA jAdA / sammAmicchattassa puNa tavvisohIdo aNataguNasammAmicchAiTThivisohIe ukkassiyA padesudIraNA gahidA / deNa kAraNeNa puvvillAdo edisse asakhenaguNatta jAda | jayadha0 4 kiM kAraNa; asajada sammAiTThavisohIdo aNataguNasajamA himuhacarimasamayasajadAsaMjadukkassavisohIe paccakkhANakasAyANa mukkassa pade sudIraNasA mittappaDilabhAdo / jayadha0 5 kudo; asakhejasamayapabaddha pamANattAdo / jayagha0
Page #636
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sunta [ 6 vedaka arthAdhikAra padesudIraNAtullA anaMtaguNA' / 469. hassa - sogANa mukkassiyA padesudIraNA visesAhiyA / 470. radi- aradINamukkassiyA padesudIraNA visesAhiyA / 528 471. itthi savede ukkassiyA padesudIraNA asaMkhejjaguNA / 472. purisavede ukkassiyA padesudIraNA asaMkhejjaguNA / 473. kohasaMjalaNassa ukkassiyA padesudIraNA asaMkhejjaguNA / 474 mANasaMjalaNassa ukkassiyA padesudIraNA asaMkhejjaguNA / 475. mAyAsaM jalaNassa ukkassiyA padesudIraNA asaMkhejjaguNA / 476. lohasaMjalaNassa ukkassiyA padesudIraNA asaMkhejjaguNA / 477 NirayagadIe savvatthovA micchattassa ukkassiyA padesudIraNa / zokakI utkRSTa pradeza - udIraNA vizeSa adhika hotI hai / hAsya aura zokakI utkRSTa pradezaudIraNAse rati aura aratikI utkRSTa pradeza-udIraNA vizeSa adhika hotI hai // 463-470 // vizeSArtha - yahA~ aisA artha jAnanA cAhie ki hAsyase ratikI aura aratise zokakI utkRSTa pradeza-udIraNA vizeSa adhika hotI hai / cUrNi sU0 - rati- aratikI utkRSTa pradeza - udIraNAse strIveda aura napuMsakavedakI utkRSTa pradeza- udIraNA asaMkhyAtaguNI hotI hai / strIveda- napuMsakavedakI utkRSTa pradeza - udIraNAse puruSavedakI utkRSTa pradeza-udIraNA asaMkhyAtaguNI hotI hai / purupavedakI utkRSTa pradeza - udIraNAse saMjvalanakrodha kI utkRSTa pradeza - udIraNA asaMkhyAtaguNI hotI hai / saMjvalanakrodhakI utkRSTa pradezaudIraNAse saMjvalanamAnakI utkRSTa pradeza-udIraNA asaMkhyAtaguNI hotI hai / saMjvalanamAnakI utkRSTa pradeza - udIraNAse saMncAlanamAyAkI utkRSTa pradeza - udIraNA asaMkhyAtaguNI hotI hai / saMjvalanamAyAkI utkRSTa pradeza - udIraNAse saMjvalana lobhakI utkRSTa pradeza - udIraNA asaMkhyAtaguNI hotI hai // 471-476 // isa prakAra kI apekSA pradeza - udIraNAkA alpabahutva samApta huA / ava AdezakI apekSA pradeza - udIraNAkA alpabahutva kahate haiM - cUrNisU0 - narakagatime mithyAtvakI utkRSTa pradeza - udIraNA sabase kama hotI hai / 1 kudo desaghAdipaDibhAgattAdo / jayava0 2 kudo; paryADavisesasamastiUNa visesAhiyattadasaNAdo | jayadha0 3 kudo, asakheja samayapatraddha pamANattAdo | jayagha0 4 kiM kAraNaM; itthi vuMsayavedANa mukkassapademudIraNAsAmittavisayAdo atomuhuttamuvari gatUNa samayA hipAvaliyamettapurisavedapaDhamaTThidIe sesAe tatthudIritamANasakheja samayapavadvANamiddaggahaNAdo | jayadha0 5 kiM kAraNa; purisavedasA mittadde sAdo atomuhuttamuvari gatRRNa kohasajalaNapaDhamavidIe samayahiyAvaliyamettasesAe paDiladukkatsabhAvattAdo | jayagha0 6 kudo; sammattAddimuhamicchAiTriNA udIrina mANAsa jogapavibhAgiyaTavvatsa gahaNAdo / jayagha0
Page #637
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 62 ] pradeza- udIraNA - alpabahutva-nirUpaNa 529 478. anaMtANurvadhINa mukkassiyA padesudIraNA aNNadarA saMkhejjaguNA' / 479. sammAmicchattassa ukkassiyA padesudIraNA asaMkhejjaguNA / 480. apaccakkhANakasAyANamukkassiyA padesudIraNA aNNadarA asaMkhejjaguNA / 481. paccakkhANakasAyANa mukkassiyA padesudIraNA aNNadarA visesAhiyA / 482. sammattassa ukkassiyA padesudI - raNA asaMkhejjaguNA / 483. NavuMsayavedassa ukkassiyA padesudIraNA anaMtaguNA / mithyAtvakI utkRSTa pradeza - udIraNAse anantAnubandhIkapAyome se kisI eka kaSAyakI utkRSTa pradezaudIraNA saMkhyAtaguNI hotI hai / / 477-478 // vizeSArtha - yaha vedakasamyaktvake abhimukha caramasamayavartI mithyAdRSTikI apekSA kathana hai / kintu upazamasamyagdarzanake abhimukha midhyAdRSTikI apekSA utkRSTa pradeza - udIraNA niyamase asaMkhyAtaguNI hotI hai, aisA uccAraNAvRttikArakA mata hai / cUrNisU0 - anantAnubandhIkI utkRSTa pradeza- udIraNAse samyagmithyAtvakI utkRSTa pradeza - udIraNA asaMkhyAtaguNI hotI hai / samyagmithyAtvakI utkRSTa pradeza - udIraNAse apratyAkhyAnAvaraNIya kisI eka kaSAyakI utkRSTa pradeza - udIraNA asaMkhyAtaguNI hotI hai / apratyAkhyAnAvaraNIya kisI eka kaSAyakI utkRSTa pradeza - udIraNA se pratyAkhyAnAvaraNIya kisI eka kaSAyakI utkRSTa pradeza - udIraNA vizeSa adhika hotI hai / pratyAkhyAnAvaraNIya kisI eka kaSAyakI utkRSTa pradeza - udIraNA se samyaktva prakRti kI utkRSTa pradeza - udIraNA asaMkhyAtaguNI hotI hai / samyaktvaprakRtikI utkRSTa pradeza - udIraNAse napuMsakavedakI utkRSTa pradeza - udIraNA anantaguNI hotI hai / napuMsakaveda kI utkRSTa pradeza - udIraNAse bhaya aura jugupsAkI utkRSTa pradeza - udIraNA 1 kudo, egA sakheja loga paDibhAgiyamicchattadavvAdo caduNhamasa khejalogapaDibhAgiyadavvANaM thovuunncuggunnttdsnnaado| ettha codago bhaNai uvasamasammattA himuhasamayAhiyAvaliyamicchAiTriTThammi micchattassa ukkassiyA padesudIraNA jAdA / aNatANuvadhINa puNa micchattapaDhamadidIe carimasamayammi ukkarasasAmitta jAda | tahA ca sate micchattu kassapadesudIraNAdo aNatANubadhINa mukkassapadesudIraNAe asakhejaguNAe hodavyamidi / ettha parihAro buccade - saccameda, tahAvihasAmittAvalabaNe asakhejaguNattabhuvagamAdo / kiMtu uvasamasammattAddimuha mottUNa vedayasammattA himuhamicchAiTThicarimasamae micchattANatANuvadhINamakameNa sAmitta hoditti eNAhippAraNa sakhejaguNattameda sutta yAreNa paduppAyiya, tado Na doso tti / uccAraNAhippApaNa puNaNiyamA asakhejaguNeNa hodavva, tattha sAmittabhedadasaNAdo, tadanusAreNeva tattha saNNiyAsavihANAdo ca / tado uccAraNAsAmitta mottUNa suttasAttimamaNNA risaM ghettUNa payadappA bahuasamatthaNameda kAyanvamidi Na kiM ci viruddha | jayadha0 2 kudo; sammattA himuhaca rimasamayamicchA iTThi savvaksassa vimohIe aNataguNasammattAhi muhasammAmicchA cirimavisohIe paDiladdha kkarasabhAvattAdo | jayadha0 3 kudo; sammAmicchAiTThivisohIdo aNataguNasatyANasammA isi vyuk kastavisohIe apaJcakkhANakasAyANamukkarasasA bhittAvalavaNAdo / jayadha 0 4 sAmittabhedAbhAve vi paya DivisesamastiyUNa visesAhiyattasiddhIe NiccAimuvalabhAdo | jayadha0 5 kudo; desaghAdimA happAdo / jayadha0 67
Page #638
--------------------------------------------------------------------------
________________ 530 kasAya pAhuDa sutta 484. bhaya-duguMchANamukkassiyA padesudIraNA visesAhiyA' / 485.hassa-sogANamukkastiyA padesudIraNA visesaahiyaa| 486. radi-aradINamukkassiyA padesudIraNA visesAhiyA / 487. saMjalaNANamukkassiyA padesudIraNA saMkhejjaguNA / 488. etto jahaNiyA / 489. savvatthovA micchattassa jahaNiyA padesudIraNA' / 490. apaJcakkhANakasAyANaM jahaNiyA padesudIraNA aNNadarA tullA saMkhejjaguNA / 491. paccakkhANakasAyajahapiNayA padesudIraNA aNNadarA tullA visesaahiyaa| 492. aNaMtANuvaMdhINaM jahaNiyA padesudIraNA aNNadarA tullA visesaahiyaa| 493. sammAmicchattassa jahaNiyA padesudIraNA asaMkhejjaguNA / 494. sammattassa jahaNiyA vizeSa adhika hotI hai| bhaya-jugupsAkI utkRSTa pradeza-udIraNAse hAsya aura zokakI utkRSTapradeza-udIraNA vizeSa adhika hotI hai / hAsya aura zokakI utkRSTa pradeza-udIraNAse rati aura aratikI utkRSTa pradeza-udIraNA vizeSa adhika hotI hai / rati-aratikI utkRSTa pradeza-udIraNAse saMjvalanacatuSkakI utkRSTa pradeza-udIraNA saMkhyAtaguNI hotI hai / / 479-487 / / cUrNisU0-aba isase Age jaghanya pradeza-udIraNAsambandhI alpabahutva kahate haimithyAtvakI jaghanya pradeza-udIraNA Age kahe jAnevAle padokI apekSA sabase kama hotI hai / mithyAtvakI jaghanya pradeza-udIraNAse apratyAkhyAnAvaraNIya kaSAyokI jaghanya pradeza-udIraNA paraspara samAna hokarake bhI saMkhyAtaguNI hotI hai| apratyAkhyAnAvaraNIya kisI eka kaSAyakI jaghanya pradeza-udIraNAse pratyAkhyAnAvaraNIya kisI eka kaSAyakI jaghanya pradeza-udIraNA parasparame samAna hote hue bhI vizeSa adhika hotI hai| pratyAkhyAnAvaraNIya kisI eka kaSAyakI jaghanya pradeza-udIraNAse anantAnubandhI kisI eka kapAyakI jaghanya pradeza-udIraNA parasparameM samAna hote hue vizeSa adhika hotI hai| anantAnuvandhI kisI eka kapAyakI jaghanya pradeza udIraNAse samyagmithyAtvakI jaghanya pradeza-udIraNA asaMkhyAtaguNI hotI hai| samya 1 taM jahA-NirayagadIe tiNha vedANamasakhebAlogapaDibhAgiya davva NavusayavedasarUveNudIrijamANa ghettUNa egadhuvapayaDipamANamudIraNAdava hodi / bhaya duguchANa puNa pAdekka dhuvarayaDipamANamudIraNaTavyamuva labhai, tesi dhuvava dhittAdo / kintu vedabhAga pekkhiyUNa payaDiviseseNa visesahINa hodi / hota pi bhaya-duguMchANa doNha pi danva tadaNNadarasatveNudIrijamANamuvalambhade, tthivukkasakamavaseNa tesimaNoSNANuppavesa kAdRNukkassasAmittAvalabaNAdo / eva lambhadi tti kAdRNa jo tivedabhAgo tatthegadavya pekkhiyUNa payaDivireseNa mahio so doNhamanvogADhadavvasamudAyAdo visesahINo ceva hoi, kiMcUNaddhamettadavyeNa parihINatta dsnnaado| tado kiMcUNaduguNapamANattAdo visesAhiyamedaM davvamidi siddhaM / jayadha0 . 2 kudo; sayukkassasakiliTThamicchAiTThiNA uTIrijamANAsakhejalogaraDibhAgiyadabyassa gnnaatto| jayagha0 3 kudoH sAmittavimayabhedAbhAve vi egAsakhejalogapaDibhAgiyadavvAdo caduNhamasakhebalogapaDibhA. giyadavyANa samudAyassa yovRNaca ugguNattavalabhAdo / jayadha0 4 kudo; micchAiTiThasakilesa pekkhiyUNANa taguNahINasammAmicchAiTTinakilesapariNAmeNudIritamANAsakhejalogapaDibhAgiyadadhvassa gahaNATo / jayagha0
Page #639
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 62 ] pradeza udIraNA- alpabahutva-nirUpaNa 531 3 padesudIraNA asaMkhejjaguNA / 495. durguchAe jahaNiyA padesudIraNA anaMtaguNA / 496. bhayassa jahaNiyA padesudIraNA visesAhiyA / 497, hassa - sogANaM jahaNiyA padesudIraNA visesAhiyA / 498. radi - aradINaM jahaNiyA padesudIraNA visesAhiyA / 499. tinhaM vedANaM jahaNiyA padesudIraNA aNNadarA visesAhiyA / 500. saMjalaNANaM jahaNiyA pade sudIraNA aNNadarA saMkhejjaguNA / 501. bhujagAra- udIraNA uvarimAe gAhAe parUvihidi / padaNikkhevo vaDDI vi tattheva / tado padesudIraNA samattA / gmithyAtvakI jaghanya pradeza - udIraNAse samyaktvaprakRtikI jaghanya pradeza - udIraNA asaMkhyAta - guNI hotI hai / samyaktvaprakRtikI jaghanya pradeza - udIraNAse jugupsAkI jaghanya pradeza - udIraNA anantaguNI hotI hai / jagupsAkI jaghanya pradeza - udIraNAse bhayakI jaghanya pradeza - udIraNA vizeSa adhika hotI hai / bhayakI jaghanya pradeza - udIraNAse hAsya aura zokakI jaghanya pradeza - udIraNA vizeSa adhika hotI hai / hAsya- zokakI jaghanya pradeza - udIraNAse rati aura aratikI jaghanya pradeza-udIraNA vizeSa adhika hotI hai / rati aratikI jaghanya pradeza- udIraNA se tIno vedomeMse kisI eka vedakI jaghanya pradeza - udIraNA vizeSa adhika hotI hai| tInoM vedomeMse kisI eka vedI jaghanya pradeza - udIraNAse saMjvalana kaSAyomese kisI eka kaSAyakI jaghanya pradeza-udIraNA saMkhyAtaguNI hotI hai // 488-500 // cUrNisU0-uttaraprakRtipradeza-udIraNA-sambandhI bhujAkAra-udIraNA AgekI gAthAke vyAkhyAnAvasarameM kahI jAvegI / vahIM para padanikSepa aura vRddhi anuyogadvArokA bhI prarUpaNa kiyA jAyagA ||501 // isa prakAra pradeza-udIraNA samApta huI aura usake sAtha dUsarI gAthAke pUrvArdhakA vyAkhyAna samApta huA / aba vedaka adhikArakI dUsarI gAthAke uttarArdhakI vyAkhyA karaneke lie AcArya uttara sUtra kahate hai 1 kudo; sammAmicchAiTThisa kilesAdo aNa taguNahINasammAiTisa kilesa pariNAmeNudIrija mANadavvaggahaNAdo | jayadha0 2 kudo, desaghAdipa DibhAgiyattAdo / tado jai vi micchAiTriusa kile seNa jahaNNA jAdA, to vi puvvillAdo esA aNa taguNA tti siddha / jayadha0 3 ettha bhaya-dugu chANamaNNadarassa jahaNabhAve icchijamANe donha pi udayaM kAdUNa geNDiyanvaM; aNNA jahaNabhAvANuvavattIdo / jayagha0 4 ko guNagAro 1 sAdireyapacarUvametto, NokasAyabhAgassa pacamabhAgamettavedudIraNAdavvAdo sapuNNakasAyabhAgamettasaMjalaNodIraNaDhavvassa payaDivise sagavbhassa tAvadiguNattasiddhIe NivvAha muvalabhAdo / jayadha0
Page #640
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sutta [ 6 vedaka- arthAdhikAra 502. 'sAMtara NiraMtaraM vA kadi vA samayA du boddhavvA' tti ettha aMtaraM ca kAlo ca do vihAsiyA' / 532 vidiyagAhAe atthaparUvaNA samattA / 503. 'bahugadaraM bahugadaraM se kAle ko Nu thovadaragaM vA' tti etto bhujagAro kAyavvo / 504. payaDibhujagAro TThidibhujagAro aNubhAgabhujagAro padesa bhujagAro / 505. evaM maggaNAe kadAe samattA gAhA / 'jo jaM saMkAmedi ya jaM baMdhadi jaM ca jo udIredi / taM hoi keNa ahiyaM dvidi- aNubhAge padesagge // " 506. edisse gAhAe attho - baMdho saMtakammaM udayo udIraNA saMkamo edesiM cUrNisU0 - 'sAMtara NiraMtaraM vA kadi vA samayA du bodhavvA' dUsarI gAthAke isa uttarArdhame Aye aMtara aura kAla (tathA unake avinAbhAvI zeSa anuyogadvAra ) adhastana arthAt pahale prakRti- udIraNA Adike vyAkhyAnAvasarameM hI yathAsthAna kaha diye gaye haiM ||502 // isa prakAra dUsarI gAthAkI artha- prarUpaNA samApta ho jAtI hai / aba vedaka adhikArakI tIsarI gAthAke vyAkhyAnake lie cUrNikAra uttara sUtra kahate haiMcUrNisU0 - 'bahugadaraM bahugadaraM se kAle ko Nu thovadaragaM vA' isa tIsarI gAthAke dvArA bhujAkAra - udIraNAkA vyAkhyAna karanA cAhie / vaha bhujAkAra cAra prakArakA hai - prakRti - bhujAkAra, sthiti-bhujAkAra, anubhAga-bhujAkAra aura pradeza - bhujAkAra ||503-504 // vizeSArtha- isa gAthA dvArA kevala bhujAkAra - udIraNAkI hI prarUpaNA karanekI sUcanA nahIM kI gaI hai / api tu padanikSepa aura vRddhikI bhI prarUpaNA karanA cAhie, yaha bhI sUcita kiyA gayA hai, kyoki bhujAkAra ke vizeSa varNanako padanikSepa kahate hai aura padanikSepake vizeSa varNanako vRddhi kahate haiM / isalie ina donokA bhujAkAra - udIraNAme hI antarbhAva ho jAtA hai| yaha saba vyAkhyAna yathAvasara dUsarI gAthAkI vyAkhyAme kara hI Ae haiM, ataH phira unakA prarUpaNa nahIM karate haiM / cUrNis0(0 - isa prakAra bhujAkArAdi tIno anuyogadvAroke anumArgaNa karanepara tIsarI gAthAkA artha samApta ho jAtA hai ||505 // cUrNisU0 - 'jo jIva sthiti, anubhAga aura pradezAprame jise saMkramaNa karatA hai jise bA~dhatA hai aura jisakI udIraNA karatA hai, vaha dravya kisase adhika hotA hai aura 1 'sAMtara Nirataro vA' tti edeNa gAhAsuttAvayayeNa sUcidakAlatarANa heTTimovarima se sANiogaddArAvaNAbhAva paDa-TiTThadi-aNubhAga-padesudIraNAsu savittharamaNumaggiyattAdo | jayagha 2 'bahugadaraM bahugadaraM' iccadeNa suttAvayaveNa bhujagArasaSNido avasthAviseso sUcido / se kAle 'koNu thovadaragaMvA' tti edeNa vi appadarasaNNido avasthAviseso sUcido / doNhamedesiM desAmAsayabhAveNAcaTTidAvattatvasaSNidANamavatyaMtarANametyeva sagaho / daTThavvo / puNo 'aNusamayamudIraMto' icceNa gAhApaccha deNa bhujagAravisayANa samukkittaNAdiaNiyogaddArANa detAmAsayabhAveNa kAlANiyogo paruvido | jayagha0
Page #641
--------------------------------------------------------------------------
________________ 533 gA0 62] prakRtyapekSayA bandhAdi-paMcapada-alpabahutva-nirUpaNa paMcaNhaM padANaM ukassamukkasseNa jahaNaM jahaNNeNa appAbahuaM payaDIhiM hidIhiM aNubhAgehiM pdesehiN| 507. payaDIhiM ukkasseNa jAo payaDIo udIrijjaMti, udiNNAo ca tAo thovAo / 508. jAo bajhaMti tAo sNkhejjgunnaao'| 509. jAo saMkAmijjati kisase kama hotA hai ? vedaka adhikArakI isa cauthI gAthAkA artha kahate haiM-bandha, satkarma, udaya, udIraNA aura saMkrama, ina paoNco padokA prakRti, sthiti, anubhAga aura pradezakI apekSA utkRSTakA utkRSTake sAtha aura jaghanyakA jaghanyake sAtha alpavahutva kahanA cAhie // 506 // vizeSArtha-gAthAse saMkrama Adi paoNco padokA ukta artha kisa prakAra nikalatA hai, isakA spaSTIkaraNa isa prakAra hai-'jo jaM saMkAmedi' gAthAke isa prathama padase 'saMkrama'kA grahaNa kiyA gayA hai| 'jaM baMdhadi' isa dvitIya padase 'bandha'kA tathA 'satkarma yA sattA'kA artha grahaNa kiyA gayA hai, kyoMki, bandhakI hI dvitIyAdi samayomeM 'sattA' saMjJA ho jAtI hai / 'jaM ca jo udIredi' isa tRtIya padase udaya aura udIraNA'kA grahaNa kiyA gayA hai| 'taM keNa hoi ahiyaM' arthAt ye saMkrama, bandha Adi kisase adhika hote haiM aura kisase kama hote hai, isa cauthe padase alpabahutvakA artha-bodha hotA hai / 'vidi-aNubhAge padesagge' isa antima caraNase prakRti, sthiti, anubhAga aura pradezakA grahaNa kiyA gayA hai| 'prakRti' pada yadyapi gAthA-sUtrameM nahIM kahA gayA hai, tathApi sthiti, anubhAga aura pradeza prakRtike avinAbhAvI haiM, ataH prakRtikA grahaNa anukta-siddha hai| yahA~ yaha AzaMkA kI jA sakatI hai ki vedaka adhikArame udaya-udIraNAkA varNana to saMgata hai, para bandha, saMkrama aura satkarmakA varNana asaMgata hai ? isakA samAdhAna yaha hai ki udaya aura udIraNA-sambandhI vizepa nirNaya karaneke lie bandha, saMkrama aura satkarmake varNanakI bhI AvazyakatA hotI hai aura unake sAtha alpabahutva lagAye vinA udaya-udIraNAsambandhI alpabahutvakA samIcIna bodha ho nahIM sakatA hai / ataH yahaoNpara unakA varNana asaMgata nahIM hai| yaha gAthA isa adhikArakI cUlikArUpa jAnanA caahie| ____ aba cUrNikAra inakA yathAkramase varNana karate hue pahale prakRtiyoMkI apekSA utkRSTa alpabahutvakA varNana karate haiM carNisa0-prakRtiyokI apekSA utkRSTataH arthAt adhika se adhika jitanI prakRtiyA~ udayameM AtI haiM aura udIraNA kI jAtI haiM, ve Age kahe jAnevAle padokI apekSA sabase kama haiN| kyoMki, mohakI daza prakRtiyokA hI eka sAtha udaya yA udIraNA hotI hai| jitanI prakRtiyA~ baMdhatI haiM, ve udaya aura udIraNAkI prakRtiyose saMkhyAtaguNI haiN| kyoki, mohakI bandha-yogya prakRtiyA~ chabbIsa batalAI gaI haiM, samyagmithyAtva aura samyaktvaprakRtikA vandha 1 kudo; edAsiM thovabhAvaNiSNayo ce dsskhaavcchinnnnpmaannttaado| jayadha0 2 kudo, chanvIsasakhAvacchiNNapamANattAdo / jayadha0
Page #642
--------------------------------------------------------------------------
________________ 534 . kasAya pAhuDa sutta [6 vedaka-arthAdhikAra tAo visesAhiyAo' | 510. saMtakammaM visesAhiyaM / 511. jahaNNAo / 512. jAo payaDIo bajhaMti saMkAmijjati udIrijjati udiNNAo saMtakammaM ca ekA payaDI / 513 dvidIhiM ukkasseNa jAo dvidIo micchattassa bajhaMti tAo thovaaoN| nahIM hotA hai / jitanI prakRtiyA~ saMkramaNako prApta hotI hai, ve baMdha-yogya prakRtiyose vizepa adhika haiM / kyoki unakI saMkhyA sattAIsa vatalAI gaI hai / saMkramaNa-yogya prakRtiyose satkarma yogya prakRtiyA~ vizeSa adhika hai, kyoki mohakI sattA-yogya prakRtiyA~ aTThAIsa vatalAI gaI haiM // 507-510 // aba prakRtiyokI apekSA jaghanya alpavahutva kahate hai cUrNisU0-jitanI prakRtiyA~ baMdhatI hai, saMkramaNa karatI haiM, udaya aura udIraNAko prApta hotI haiM, tathA sattvameM rahatI haiM, una prakRtiyokI saMkhyA eka hai // 511-512 // vizeSArtha-navama guNasthAname mohakI eka saMjvalana lobhaprakRti hI baMdhatI hai / saMkramaNa bhI eka mAyAsaMjvalanakA nave guNasthAname hotA hai| udaya, udIraNA aura sattva bhI dazame guNasthAnameM eka sUkSma lobhasaMjvalanakapAyakA pAyA jAtA hai| isa prakAra yaha siddha huA ki vandha, udaya, udIraNA, saMkrama aura satkarma jaghanyataH mohakI eka prakRtikA hI hotA hai| isa prakAra prakRti-viSayaka alpavahutva samApta huaa| ava sthiti-vipayaka-alpavahutva kahaneke lie cUrNikAra uttara sUtra kahate haiM cUrNim 0-sthitikI apekSA utkarSase mithyAtvakI jitanI sthitiyA~ vaMdhatI haiM, ve sabase kama haiM / / 513 // vizepArtha-isakA kAraNa yaha hai ki yahaoNpara AvAdhAkAlase nyUna sattara kor3Akor3I sAgarapramANa nipekasthitikI vivakSA kI gaI hai| mithyAtvakA utkRSTa AvAdhAkAla sAta hajAra varSa hai| 1 kudo; sattAvIsapayaDipamANattAdo | jayadha0 2 kudo; aTThAvIsapayaDINamukkassasatakammabhAveNa samuvalabhAdo / 3 taM jahA-paMdheNa tAva jahaNNeNa lohasaMjalaNasaNNidA ekkA ceva payaDI hodi, aNiyaTTimmi mAyA saMjalaNavadhavocchede taduvalabhAdo / sakamo vi mAyAsajalaNasaNNidAe ekkisse ceva payaTIe hoi; mANasaja* laNasaMkamavocchede tadubalabhAdo / udayodIraNasatakammANa pi japaNabhAvo aNiyaTTi suhumasAparAieu ghettavyo / evamedAsiM jahaNNavadha-sakama matakammodayodoraNANameyapagaDipamANattATo Natthi appAbahuamidi jANAvidamaideNa suttaNa | jayadha 4 kiMpamANAo micchattatsa ukkatseNa vajjhamANadvidIo ! AvAhaNasattarisAgarovarakoDAkoTimettAo / kudo, NisevaTiTadINaM ceva vivkkhiyttaatto| jayadha0
Page #643
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 62] sthityapekSayA vandhAdi-paMcapada-alpavahutva-nirUpaNa 535 514. udIrijaMti saMkAmijaMti ca visesAhiyAo / 515. udiNNAo visesaahiyaao| 516. saMtakammaM visesAhiyaM / 517 evaM solasakasAyANaM / 518. sammattassa ukkasseNa jAo dvidIo saMkAmijjati udIrijjati ca cUrNisa0-jo sthitiyA~ mithyAtvakI utkarpase udIraNAko prApta hotI haiM aura saMkramaNako prApta hotI hai, ve parasparameM samAna hokara bhI mithyAtvakI baMdhanevAlI sthitiyose vizepa adhika hai / / 514 // vizeSArtha-inakA pramANa baMdhAvalIse kama sattara koDAkor3I sAgaropama hai / cUrNimU0-mithyAtvakI udIraNA aura saMkramaNako prApta honevAlI sthitiyose udayako prApta honevAlI sthitiyA~ vizeSa adhika hai / / 515 / / vizeSArtha-kyoki, udIyamANa sarva sthitiyA~ to udayako prApta hotI hI hai, kintu tatkAla vedyamAna udaya-sthiti bhI isameM sammilita ho jAtI hai, ataH yahaoNpara eka sthitimAtrase adhika vizeSa jAnanA caahie| cUrNisU0-mithyAtvakI udayako prApta honevAlI sthitiyose usakA satkarma vizeSa adhika hai // 516 // vizeSArtha-kyoki, satkarmakA pramANa pUrA sattara kor3Akor3I sAgaropama hai / yahaoNpara eka samaya kama do AvalI pramANakAla vizeSa adhika hai| isakA kAraNa yaha hai ki vaMdhAvalIke sAtha samayona udayAvalIkA yahaoNpara praveza dekhA jAtA hai| cUrNisU0-isI prakAra anantAnubandhI Adi solaha kaSAyokA bhI alpabahutva jAnanA cAhie // 517 / / vizeSArtha-kaSAyokI sthiti-AdikA alpabahutva kahate samaya sattara kor3Akor3I sAgaropamake sthAnapara cAlIsa koDAkor3I sAgaropama kahanA caahie| " cUrNisU0-samyaktvaprakRtikI utkarSase jitanI sthitiyA~ saMkramaNako prApta hotI hai aura udIraNAko prApta hotI hai, ve parasparame samAna hokara bhI vakSyamANa padokI apekSA sabase kama hai / / 518 // vizeSArtha-kyoki, usakA pramANa eka antarmuhUrta aura AvalIse kama sattara kor3Akor3I sAgaropama hai| 1 kudo edAsiM visesAhiyatta 1 baMdhAvaliyAe udayAvaliyAe ca UNasattarisAgarovamakoDAkoDipamANattAdo / jayadha0 2.ta katha ? udIrijamANaTThidIo savvAo ceva udiNNAo / puNo tatkAlavedijamANaudayaTTidI vi udiSNA hoi, pattodayakAlattAdo / tado egachidimettaNa visesAhiyattamettha ghettavya / 3 kudo, sapuNNasattarisAgarovamakoDAkoDipamANattAdo / kettiyametto viseso 1 samayUNadoAvaliyametto, badhAvaliyAe saha samayUNudayAvaliyAe etya pavesuvalabhAdo / jayagha0
Page #644
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sutta [ 6 vedaka-arthAdhikAra tAo thovAo / 519. udiNNAo visesAhiyAo / 520.saMtakammaM visesAhiyaM / 521. sammAmicchattassa jAo dvidIo udIrijjati tAo thovaao| 522. udiNNAo dvidIo visesaahiyaao| 523. saMkAmijjati dvidIo visesA cUrNisa0-samyaktvaprakRtikI saMkramaNa aura udIraNAko prApta honevAlI sthitiyose usIkI udayako prApta honevAlI sthitiyA~ kucha vizeSa adhika haiM // 519 / / vizeSArtha-yahA~ eka sthitise adhika vizeSa jAnanA cAhie / cUrNisa0-samyaktvaprakRtikI udayako prApta honevAlI sthitiyoMse usIkA satkarma vizeSa adhika hai // 520 // vizepArtha-yaha vizeSatA sampUrNa AvalImAtrase adhika hai| . cUrNisU0-samyagmithyAtvakI jitanI sthitiyA~ udIraNAko prApta hotI haiM, ve vakSyamANa padokI apekSA savase kama haiM // 521 // vizeSArtha-kyoki, unakA pramANa do antarmuhUrta aura eka udayAvalIse kama sattara kor3Akor3I sAgaropama hai| cUrNisU0-samyagmithyAtvakI udIraNAko prApta honevAlI sthitiyose usIkI udayako prApta honevAlI sthitiyA~ kucha vizeSa adhika haiM // 522 // vizeSArtha-yaha vizeSatA eka sthitimAtra jAnanA cAhie / cUrNisU0-samyagmithyAtvakI udayako prApta honevAlI sthitiyose usIkI saMkramaNako prApta honevAlI sthitiyA~ kucha vizeSa adhika hai / / 523 // vizepArtha-yahA~ vizeSa adhikatAkA pramANa eka antarmuhUrtamAtra hai / wwwwwwwwwwwwwww 1 micchattassa ukkassaTThidiM vadhiya atomuhuttapaDibhAgeNa vedagasammatta paDivaNNe sammattassa ukkassaTTidisatakammamatomuhutta NasattarisAgarovamametta hoi / puNo ta satakamma sammAiTiThavidiyasamae udayAvaliyavAhirAdo okaDDiyUNa vedayamANassa ukkassaTThidiudIraNA ukkassaTThidisaMkamo ca hodi / teNa kAraNeNatomuhutta NasattarisAgarovamakoDAkoDIo AvaliyUNAo sammannassa sakAmijamANodIrijamANaTTidIo hoti tti thovAo jAdAo / jayadha0 ___2 kettiyametto viseso ? egaThidimetto / kiM kAraNa, takkAlavedinamANudayaTThidIe vi ettha tmbhaavdsnnaado| jayadha0 3 kettiyametto viseso 1 sapuNNAvaliyametto / kiM kAraNa, sammAipiDhamasamae galidegaThThidIe saha samayU NudayAvaliyAe ettha pavesuvalabhAdo / jayagha0 4 kiMpamANAo tAo ? dohi atomuhuttehiM udayAvaliyAe ca uunnsttrisaagrovmkoddaakottipmaannaao| ta katha ? micchattassa ukkasaTThidiM vadhiyUNatomuhuttapaDibhaggo savvalahu sammatta ghettaNa sammAmicchattassa ukkassaTidisaMtakammamuppAiya puNo savvajahaNNeNatomuhuttaNa sammAmicchattamuvaNamiya ta satakammamudayAvaliyabAhiramudIredi tti edeNa kAraNeNANataraNiddiThThapamANAo hodUNa thovAo naadaao| jayadhadeg 5 kettiyametto viseso ? egaThidimeco / kudo, tAlavedijjamANudayahidIe pi etthatanbhUdattAdo / jayadha
Page #645
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 62 ] sthityapekSayA vandhAdi-paMcapada-alpabahutva-nirUpaNa hiyaao'| 524. saMtakammadvidIo visesAhiyAo / 525. NavaNokasAyANaM jAo dvidIo vajhaMti tAo thovaao| 526. udIrijjati saMkAmijjati ya saMkhejjaguNAo / 527. udiNNAo visesAhiyAo / 528. saMtakammahidIo visesAhiyAo / cUrNisU0-samyagmithyAtvakI saMkramaNako prApta honevAlI sthitiyose usIkI satkarmasthitiyA~ kucha vizeSa adhika hai // 524 // vizeSArtha-yaha vizeSa adhikatA sampUrNa AvalImAtra jAnanA cAhie / cUrNisa0-nava nokaSAyokI jo sthitiyA~ bandhako prApta hotI hai, ve sabase kama haiM // 525 // vizeSArtha-kyoki, unakA pramANa AvAdhAkAlase hIna apanA-apanA utkRSTa sthitibandha hai| cUrNisU0- nava nokapAyokI baMdhanevAlI sthitiyose unakI udIraNA aura saMkramaNako prApta honevAlI sthitiyA~ saMkhyAtaguNI hai // 526 // vizeSArtha-kyoki, unakA pramANa bandhAvalI, saMkramaNAvalI aura udayAvalIse hIna cAlIsa koDAkor3I sAgaropama hai| cUrNisU0-nava nokaSAyokI udIraNA aura saMkramaNako prApta honevAlI sthitiyoMse unhIMkI udayako prApta honevAlI sthitiyA~ kucha vizeSa adhika haiM // 527 / / vizeSArtha- yahA~ adhikatAkA pramANa eka sthitimAtra hai| cUrNisa0-nava nokaSAyokI udayako prApta honevAlI sthitiyose unhIkI satkarmasthitiyA~ kucha vizeSa adhika hai // 528 / / vizeSArtha- yahA~ adhikatAkA pramANa eka samaya kama do AvalImAtra hai, kyoki yahA~ para samayona udayAvalI ke sAtha saMkramaNAvalIkA bhI antarbhAva ho jAtA hai| aba jaghanya sthiti-sambandhI alpabahutvako kahate haiM Annarma 1 kettiyametto viseso ? atomuttametto / kudo, micchattu kassaTThidi badhiyUNa sammatta paDivaNNavidiyasamae ceva sammAmicchattassukkassaTThidisakamAvalabaNAdo / jayadha0 2 kettiyametto viseso ? spunnnnaavliymetto| kudo, sammAipiDhamasamae ceva ukassavidisaMkamAvalabaNAdo / jayadha0 3 kudo, AbAhUNasaga-sagukatsaThidivadhapamANattAdo / jayadha0 4 kudo, savvAsiM badhasakamaNAvaliyAhiM udayAvaliyAe ca parihINacattAlIsasAgarovamakoDAkoDImettaThdiINa sakAmijamANodIrijamANANamuvalabhAdo / jayadha0 5 kettiyametto viseso ? egaThidimetto / jayadha0 -6 kettiyametto viseso ? samayUNa-do-Avaliyametto / kiM kAraNa; samayU NudayAvaliyAe saha saMkamaNAvaliyAe tattha pavesuvalaMbhAdo / jayadha0 68
Page #646
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sutta [ 6 vedaka arthAdhikAra 529. jahaNeNa micchattassa egA hiMdI udIrijjadi, udayo saMtakammaM ca zroNi / 530. jaTTidi udayo ca tattiyo ceva / 531. jaDidi saMtakammaM saMkhejja - guNaM / 532. jaDidi udIraNA asaMkhejjaguNA / 533. jaNNao dvidisaMta kammo asaMkhejjaguNo" / 534 jahaNNao TThidibaMdho asaMkhejjaguNo / e 538 cUrNisU0 - jayanyakI apekSA mithyAtvakI eka sthiti udIraNAko prApta hotI hai, sthitipramANa hai / ( ataH ye tIno eka savase kama hai / ) midhyAtvakA jaghanya jaghanya yatsthitika udayase yatsthitika udaya bhI eka sthitipramANa hai aura satkarma bhI eka sthitimAtra hokarake bhI vakSyamANa padokI apekSA yatsthitika udaya bhI tatpramANa hI hai / midhyAtva ke satkarma saMkhyAtaguNA hai // 529-531 // vizeSArtha - mithyAtva ke jaghanya yatsthitika - udayase yatsthitika satkarmake saMkhyAtaguNita kahanekA kAraNa yaha hai ki eka sthitikI apekSA do samaya sambandhI sthiti dugunI hotI hai / vivakSita prakRtikI saMkramaNakAlame jo sthiti hotI hai, use 'yatsthiti' kahate haiM / vaha 'yatsthiti' jisake pAI jAve, use 'yatsthitika' kahate hai / isa prakArake yatsthitike udayako 'yatsthitika-udaya', udIraNAko 'yatsthitika - udIraNA' aura satkarmako 'yatsthitika satkarma' kahate haiM / Age bhI sarvatra 'jaTThiti' par3hase 'yatsthiti' kA hI artha grahaNa karanA cAhie / cUrNisU0-mithyAtvake yatsthitika satkarmase usIkI yatsthitika udIraNA asaMkhyAtaguNI hai // 532 // 1 vizeSArtha-kyoki, usakA pramANa eka samaya adhika AvalIpramANa hai / asaMkhyAta samayokI eka AvalI hotI hai, ataH isake asaMkhyAtaguNita honA siddha hai / cUrNima0 - midhyAtvakI yatsthitika - udIraNAse usIkA jaghanya sthitika-satkarma asaMkhyAtaguNA hai / / 533 // vizeSArtha - kyoki, isakA prabhAga palyopamake asaMkhyAtaveM bhAga hai / | cUrNisU0 - mithyAtva ke jaghanya sthiti-satkarmase usIkA jaghanya sthitivandha asaMkhyAta - guNA hai // 534 // 1 ta jahA - udIraNA tAva paDhamasammattAbhimuhamicchAiTThissa samayAhiyAvaliyamettamicchattapaDhamaTThidIe sesAe egaTTidimettA hovUNa jahaNiyA hoI / udayo vi tassevA valiyapaviTThapaDhamaTThadiyatsa jahaNao hoi / satakramma puNa daMsaNamohakkhavagassa eTThididusamayakAlamettamicchattaTThidisatakamma ghettU jahaNNayaM hoi / tado micchattassa jahaNNiyA Thidi udIraNA udayo satakamma ca ergAdimettANi hoNa thovANi jAdANi / jayagha0 2 kiM kAraNa; micchattapaDhamalidIe AvaliyapaviTThAe AvaliyamettakAla jahaNao TriTThadi-udao hoi / tattha jaThidi udayo vi tattiyo ceva, tamhA jaThidi udayo tattiyo cevetti bhaNida / jayagha0 3 kiM kAraNa; egaTThadIdo dusamayakAlaTThidIe duguNattuvalabhAdo | jayadha0 4 kudo; samayAhiyAvaliyapamANattAdo / jayadha0 5 kudo; palidovamassa asakhenadibhAgapamANattAdo | jayadha0 6 kiM kAraNa, savvavisuddha bAdarei diyapanattatsa pAldovamAsaMkhejabhAgaparikSINasAgarocamamettajaddaSNaTidinaMghaggaNAdo / jayadha
Page #647
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA062] sthityapekSayA bandhAdi-paMcapada-alpabahutva-nirUpaNa 539 535. sammattassa jahaNNagaM hidisaMtakammaM saMkamo udIraNA udayo ca egA dvidI' / 536 jaTThidisaMtakammaM jaTThidi-udayo ca tattiyo ceva / 537. sesANi jaTThidigANi asaMkhejjaguNANi / 538. sammAmicchattassa jahaNNayaM dvidisaMtakasma thovaM / 539. jaTThidi-. saMtakamma saMkhejjaguNaM / 540. jahaNNao hidisaMkamo asaMkhejjaguNo / 541. jahaNiyA dvidi-udIgNA asaMkhejjaguNA / 542. jahaNNao hidi-udayo visesaahio| vizeSArtha-kyoki, sarvavizuddha vAdara ekendriya paryAptakake palyopamake asaMkhyAtaveM bhAgase hIna sAgaropamapramANa jaghanya sthitivandha mAnA gayA hai| cUrNisU0-samyaktvaprakRtikA jaghanya sthiti satkarma, saMkramaNa, udIraNA aura udaya eka sthitimAtra hai| (ataH vakSyamANa sarvapadokI apekSA unakA pramANa sabase kama hai|) samyaktvaprakRtikA jitanA jaghanyasthiti satkarma hai yasthitika-satkarma aura yasthitika-udaya bhI utanA hI hai / mamyaktvaprakRtike yatsthitika-udayase usIke zepa yasthitika (udIraNA Adi) asaMkhyAtaguNita hote hai / kyoki, unakA pramANa eka samayase adhika AvalIpramANa hai // 535-537 // cUrNisU0-samyagmithyAtvakA jaghanya sthitisatkarma vakSyamANa sarva padokI apekSA sabase kama hai / ( kyoMki, usakA pramANa eka sthitimAtra / ) samyagmithyAtvake jaghanya sthitisatkarmase usIkA yasthitika-satkarma saMkhyAtaguNA hai / ( kyoki, usakA pramANa do sthitipramANa hai| ) samyagmithyAtvake yasthitikasatkarmase usIkA jaghanya sthiti-saMkramaNa asaMkhyAtaguNA hai / ( kyoki, usakA pramANa palyopamake asaMkhyAtaveM bhAga hai| ) samyagmithyAtvake jaghanya sthiti-saMkramaNase usIkI jaghanya sthiti-udIraNA asaMkhyAtaguNI hai| ( kyoki, usakA pramANa kucha kama sAgaropama hai| ) samyagmithyAtvakI jaghanya sthiti-udIraNAse usIkA jaghanya sthiti-udaya vizeSa adhika hai / (yaha vizeSatA kevala eka sthitimAtra hai| ) // 538-542 // 1 ta jahA-kadakaraNijacarimasamaye sammattassa jhnnnntttthidistkmmmegtthidimettmvlnbhde| jahaNNadvidi-udayo vi tattheva gaheyavyo / athavA kadakaraNijacarimAvaliyAe savvattheva jahaNaTThidi-udayo va samuvalanmade; tettiyamettakAlamekisseva ThdiIe udydsnnaado| puNo kdakaraNijasa samayAhiyAvaliyAe samvattheva jahaNNaTThidi udIraNA jaNNiyA hoi, egtthidivisyttaado| sakamo vi tattheva gheyvvo| evamedesimegachidipamANattAdo thovattamidi siddhaH / jayadha0 2 kudo, kadakaraNijacarimasamae tesi pi egachidipamANattadasaNAdo / jayagha0 3 kudo samayADiyAvaliyapamANattAdo / jayadha0 4 kudo, egtthidipmaannttaado| jayadha0 5 kudA, dumamayakAlachidipamANattAdo / jayagha0 6 kudo; palidovamAsakhejjabhAgapamANattAdo / jayadha0 7 kudA, desUNasAgarAvamapamANattAdo / jayadha0 8 phettiyametto viseso 1 egachidimetto ? kiM kAraNa; udayaTThidIe vi etya pavesadasaNAdo / jayagha0
Page #648
--------------------------------------------------------------------------
________________ } kasAya pAhuDa sutta [ 6 vedaka- arthAdhikAra 543. vArasakasAyANaM jahaNNayaM dvidisaMtakammaM thovaM / 544. jaTThi disaMtakammaM saMkhejjaguNaM' / 545. jahaNNago dvidisaMkamo asaMkhejjaguNo / 546. jahaNNago baMdho asaMkhejjaguNo / 547. jahaNiyA Didi udIraNA visesAhiyAM / 548. jaha- ghaNago Thidi udayo visesAhiyo / E * 540 549. tinhaM saMjalaNANaM jahaNiyA Thidi - udIraNA thovA / 550, jahaNNago Didi udayo saMkhejjaguNo / 551 . jaDidi - udayo jaDidi udIraNA ca asaMkhejjaguNo / 552. jahaNNago ThidibaMdho ThidisaMkamo ThidisaMtakammaM ca saMkhejjaguNANi" / 553. cUrNim 0 - anantAnubandhI Adi bAraha kaSAyokA jaghanya sthiti - satkarma vakSyamANa sarva par3hoMkI apekSA savase kama hai / vAraha kaSAyoke jaghanya sthitisatkarma se unhIkA yatsthitika satkarma saMkhyAtaguNA hai / bAraha kaSAyoMke yatsthitika satkarmase unhI kA jaghanya sthitisaMkramaNa asaMkhyAtaguNA hai / vAraha kaSAyoke jaghanya sthitisaMkramaNa se unhIM kA jaghanya sthiti - vandha asaMkhyAtaguNA hai / bAraha kapAyoke jaghanya sthitibandhase unhIMkI jaghanya sthitiudIraNA vizeSa adhika hai / bAraha kapAyokI jaghanya sthiti - udIraNAse unhIMkA jaghanya sthiti- udaya vizeSa adhika hai / / 543-548 // cUrNisU0 krodhAdi tIno saMjvalana kaSAyokI jaghanya sthiti - udIraNA vakSyamANa sarva padokI apekSA sabase kama hai / ( kyoki, vaha eka sthitipramANa hai / ) tIno saMjvalanokI jaghanya sthiti-udIraNAse unhIkA jaghanya sthiti - udaya saMkhyAtaguNA hai / ( kyoki, vaha do sthitipramANa hai | ) tIno saMjvalanoke jaghanya sthiti - udayase unhIkA yatsthitika - udaya aura yatsthitika - udIraNA asaMkhyAtaguNI hai / ( kyoki, unakA pramANa eka samaya adhika AvalIkAla hai | ) tIno saMjvalanakapAyoke yatsthitika - udaya aura udIraNAse unhIkA jaghanya sthitivandha, jaghanya sthitisaMkramaNa aura jaghanya sthitisatkarma ye tIno saMkhyAtaguNita haiM / ( kyoki, 1 kudo, egaThidipamANattAdo / jayadha0 2 kudo; dusamayakAlaTThidipamANattAdo / jayadha0 3 kudo; palidovamAsaMkheja bhAgapamANattAdo | jayadha0 4kiM kAraNaM; savvavisuddhavAdarei diyajahaNNa Thidivadhassa gahaNAdo / jayadha0 5 kudo; sacvavisuddha vAdarei diyassa jahaNNaTThidi badhAdo visesAhiyahadasamutpattiya-jaNa ThidisatakammavisayatteNa paDiladvajahaNNabhAvattAdo / jayadha0 6 kettiyametto vimeso ? egaTiTThadimetto / kudo; udayaTThidIe vi etyaMta bhAvadasaNAdo | jaya0 7 kiM kAraNaM; egaTThadipamANattAdo / jayadha0 8 kudo dotttthidipmaannttaado| NedamasiddhaH tammi caiva vimae udayadidIe maha udIrijamANaTriTThadIe jahaSNodayabhAveNa vivakkhiyattAdo / jayadha0 9 kudo; samayAhiyAvaliyapamANattAdo / jayadha0 10 kudo; AvAhUNa-vemAsa mAsa - pakkhamANattAdo / kimamAbAhAra Uttamettha kIrade ? Na, jahaNavaMgha - satakammANa NiseyapahANattAvalaMvaNAdo | jayadha0
Page #649
--------------------------------------------------------------------------
________________ 0 62 ] sthityapekSayA bandhAdi-paMcapada - alpabahutva-nirUpaNa 541 disaMkamo visesAhio' / 554. jaTThidisaMtakammaM visesAhiyaM / 555 jaGkidibaMdho visesAhio / 556. lohasaMjalaNassa jahaNNaDidisaMkamo saMtakampamudayodIraNA ca tullA thovA / 557, jaTTidi udayo jaTTi disaMtakammaM ca tattiyaM ceva / 558. jaDidi-udI unakA pramANa kramazaH AbAghAkAla se hIna do mAsa, eka mAsa aura eka pakSa pramANa kahA gayA hai / ) tIno saMjvalanoke jaghanya sthitibandha Adi padokI apekSA unhIkA yatsthitikasaMkramaNa vizeSa adhika hai / ( yaha vizeSa antarmuhUrtapramANa hai, kyoki yahaoNpara samayona do AvalIse hIna jaghanya AbAdhAkAlakA praveza dekhA jAtA hai / ) tIno saMjvalanoke yatsthitika saMkramaNase unhIMkA yatsthitika-satkarma vizeSa adhika hai / ( yaha vizeSa eka sthitimAtra hai | | ) tIno saMjvalanoMke yatsthitika satkarma se unhIMkA yatsthitika-bandha vizeSa adhika hai / ( yaha vizeSa do samaya kama do AvalImAtra jAnanA cAhie | kyoki, sampUrNa AbAdhAkAla ke sAtha hI sthitibandhake jaghanyapanA mAnA gayA hai / ) / / 549-555 / / I cUrNisU0 - lobhasaMjvalanakA jaghanya sthitisaMkramaNa, jaghanya sthitisatkarma, jaghanya udaya aura jaghanya udIraNA ye cAro parasparameM tulya haiM aura vakSyamANa padokI apekSA sabase kama haiM / ( kyoki, ina sabakA pramANa eka sthitimAtra hai / ) lobhasaMjvalanakA jaghanya yatsthitika-udaya aura jaghanya yatsthitika - satkarma bhI utanA hI arthAt eka sthitipramANa hI hai / lobhasaMjvalana ke jaghanya yatsthitika udaya aura jaghanya yatsthitika-satkarmase usIkI jadhanya yatsthitika udIraNA aura jaghanya yatsthitika saMkramaNa asaMkhyAtaguNita hai / ( kyoki, unakA pramANa eka samaya adhika AvalIkAla hai / ) lobhasaMjvalanake jaghanya yatsthitika - udIraNA aura jaghanya saMkramaNase usIkA jaghanya sthitibandha saMkhyAtaguNA hai / ( kyoki, anivRttikaraNa guNasthAnake antima samayame honevAle AbAdhA - vihIna antarmuhUrta -pramANa sthitibandhako 1 kettiyametto viseso ? atomuhuttametto / kuDho, samayUNado AvaliyA hiM parihINa - jahaNNAvAhAe ettha pavedasaNAdo / jayadha0 2 kettiyametto viseso ! egaTThadimetto / ki kAraNa, sakamaNAvaliyAe carimasamayammi jaTThidisakamo jahaNNo jAdo / jaTThidisatakamma puNa tatto heTThimANatarasamae vaTTamANassa jahaNNa hoi, teNa kAraNa sakamaNAvaliyAe ducarimasamayappaveseNa visesA hiyattamettha gaheyatva | jayagha0 3 kettiyametto viseso 1 dusamayUNadoAvaliyametto / kiM kAraNa, sapuSNAvAhAe jaTThidivadhassa jahaNabhAvadasaNAdo | jayadha0 4 kudo, savve simeTThidipamANattAdo / ta katha; suhumasa parAiyassa samayAhiyAvaliyAe diTThadisakamo diTThadi udIraNA ca jahaNiyA hoi / [ tasseva carimasamae TriTThadisatakammamudayo ca jahaNNabhAva pddivjde| tado savve simeTThidipamANattAdo thokttamidi siddha / 5 kiM kAraNaM, uddayattha jahaNNaTThidIdo jaTThidIe bhedANuvalaMbhAdo / jayadha0
Page #650
--------------------------------------------------------------------------
________________ kalAya pAhuDa sutta [6 vedaka arthAdhikAra raNA saMkamo ca asNkhejjgunno'| 559. jahaNNago dvidivaMdho saMkhejjaguNoM / 560. jaDhidivaMdho visesAhiyo / 561. itthi-NaqsayavedANaM jahaNNaTThidisaMtakammamudayodIraNA ca thovANi / 562. jahidisaMtakammaM jaTTidi-udayo ca tattiyo ceva / 563. jahidi-udIraNA asaMkhejjagaNA / 564. jahaNNago hidisaMkamo asaMkhejjaguNo / 565. jahaNNago dvidibaMdho asNkhejjgunnoN| 566. purisavedassa jahaNNago Didi-udayo dvidi-udIraNA ca thovA / 567. grahaNa kiyA gayA hai / ) lobhasaMjvalanake jaghanya sthitivandhase usIkA yasthitika bandha vizeSa adhika hai| (kyoki, yahA~ para usame jaghanya AbAdhAkAla bhI sammilita ho jAtA hai|) ||556-560 // cUrNisa0-strIveda aura napuMsakavedakA jaghanya sthiti-satkarma, jaghanya sthiti-udaya aura jaghanya sthiti-udIraNA ye tIno parasparame samAna haiM aura vakSyamANa padokI apekSA sabase kama hai| ( kyoki, unakA pramANa eka sthitimAtra hai / strI aura napuMsaka vedakA jaghanya yasthitikasatkarma aura jaghanya yatsthitika udaya bhI utanA arthAt eka sthitipramANa hI hai / strI aura napuMsaka vedake jaghanya yasthitika-satkarma aura jaghanya yatsthitika-udayase unhIMkI jaghanya yasthitika-udIraNA asaMkhyAtaguNI hai / ( kyoki, usakA pramANa eka samaya adhika AvalIkAla hai / ) strIveda aura napuMsakavedakI jaghanya yasthitika-udIraNAse usIkA jaghanya sthiti-saMkramaNa asaMkhyAtaguNA hai| ( kyoki, usakA pramANa palyopamake asaMkhyAtave bhAga hai / ) strI aura napuMsakavedake jaghanya sthitisaMkramaNase unhIMkA jaghanya sthitibandha asaMkhyAtaguNA hai / ( kyoki, palyopamake asaMkhyAtave bhAgase hIna sAgaropamake do vaTe sAta (3) bhAgapramANa ekendriyoke strI aura napuMsakaveda-sambandhI jaghanya sthitibaMdhako yahA~ grahaNa kiyA gayA hai / / 561-565 / / ___ cUrNisa0-puruSavedakA jaghanya sthiti-udaya aura jaghanya sthiti-udIraNA savase kama haiM / ( kyoki, vaha eka sthiti-pramANa hai / ) puruSavedakA yatsthitika-udaya bhI utanA hI hai, 1 kudo; samayAhiyAvaliyapamANattAdo / jayadha0 2 kiM kAraNa, aNiyaTTikaraNacarimaTidibadhassa atomuhuttapamANassAvAhAe viNA ghidttaado| jayadha0 3 kudo; jahaNNAvAhAe vi esthatabhAvadasaNAdo / jayadha0 4 kudo egaThidipamANattAdo / jayagha0 5 kiM kAraNa; etya jajhidIe jaddaNNaTTidIdo bhedANuvalabhAdo / jayadha0 6 kudo; samayAhiyAvaliyapamANattAdo / jayadha0 7 kudo plidovmaasNkhejdimaagmettcrimphaalivisyttaado| jayadha0 raidiyajA ghassa palTiovamAsaMkhejjabhAgapariTTINasAgarovama-ve-sattamAgapamANassa gaddaNAdo / jayadha 9 kudo; egadvidipamANattAdo / jayadha0
Page #651
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 62] sthityapekSayA-vandhAdi-paMcapada-alpabahutva-nirUpaNa 543 jaDhidi-udayo tattiyo ceva / 568. jaDidi-udIraNA samayAhiyAvaliyA sA asaMkhejjaguNA / 569. jahaNNago hidibaMdho dvidisaMkamo hidisaMtakammaM ca tANi saMkhejjaguNANi' / 570. jahidisaMkamo visesAhiyo / 571. jahidisaMtakammaM visesAhiyaM / 572. jadvidibaMdho visesaahioN| 573. chaNNokasAyANaM jahaNNago DidisaMkamo saMtakammaM ca thovaM / 574. jahaNNago dvidibaMdho asaMkhejaguNo / 575.jahaNiyA dvidi-udIraNA sNkhejjgunnaa*| arthAt eka sthitipramANa hai / puruSavedaphI yasthitika-udIraNA eka samaya adhika AvalIpramANa hai / vaha puruSavedake yasthitika-udayase asaMkhyAtaguNI hai / puruSavedakI yatsthitika-udIraNAse usIkA jaghanya sthitibandha, jaghanya sthitisaMkrama aura jaghanya sthitisatkarma ye saba saMkhyAtaguNita haiM / ( kyoki, yahaoNpara abAdhAkAlase rahita ATha varSapramANa puruSavedake carama sthitivandhako grahaNa kiyA gayA hai / ) puruSavedake jaghanya sthitisaMkramase usIkA yatsthitikasaMkrama vizeSa adhika hai| (kyoki, yahaoNpara eka samaya-hIna do AvalIkAlase kama puruSavedakA jaghanya AbAdhAkAla bhI sammilita ho jAtA hai|) purupavedake yatsthitika-saMkramase usIkA yatsthitikasatkarma (eka sthitise) vizeSa adhika hai| puruSavedake yatsthitika-satkarmase usIkA yatsthitikabandha vizeSa adhika hai ( yaha vizeSa do samayase kama do AvalIpramANa adhika jAnanA cAhie / ) // 566-572 / / cUrNisa0 hAsyAdi chaha kaSAyokA jaghanya sthitisaMkrama aura jaghanya sthitisatkarma vakSyamANa sarva padokI apekSA sabase kama hai / hAsyAdiSaTkake jaghanya sthitisaMkramase unhIMkA jaghanya sthitibandha asaMkhyAtaguNita hai| ( kyoki, usakA pramANa palyopamake asaMkhyAtaveM bhAgase hIna do vaTe sAta (3) sAgaropama hai / ) hAsyAdiSaTkake jaghanya sthitibandhase unhIkI jaghanya sthiti-udIraNA saMkhyAtaguNI hai / ( kyoki, usakA pramANa palyopamake asaMkhyAtaveM 1 kudo, purisavedacarimaThidibadhassa aTThavassapamANassa AbAhAe viNA gahaNAdo / jayadha0 2 kudo; samayUNa do-AvaliyAhi parihINajahaNNAbAhAe ettha pavesadasaNAdo / jayadha0 3 kettiyametto viseso 1 egaThidimetto / jayadha0 4 kettiyametto viseso ? dusamayUNa-do-Avaliyametto / jayadha0 5 kudo khavagassa carimachidikhaDayavisaye paDilddhajahaNNabhAvattAdo | jayadha0 6 kiM kAraNa; ei diyajahaNNaThidibadhassa palidovamAsakhejabhAgaparihINasAgarovama-ve-sattabhAgapamANassa gahaNAdo / jayadha0 7 kiM kAraNa, palidovamAsakhejabhAgaparihINasAgarovamacadusattabhAgamettajaNNachidisatakammavisayatteNa chidiudIraNAe jahaNNasAmittapavuttidasaNAdo / jayadha0 9 tAmrapatravAlI pratime 'asaMkhejaguNA' pATha mudrita hai (dekho pR0 1596 ) / para TIkAke anusAra 'saMkhejaguNA' pATha honA caahie|
Page #652
--------------------------------------------------------------------------
________________ 544 kalAya pAhuDa sutta [6 vedaka-arthAdhikAra 576. jahaNNao hidi-udayo visesaahio'| 577. etto aNubhAgehiM appAbahuaM 578. ukkasseNa tAva / 579. micchatta-solasakasAya-NavaNokasAyANamukkassa-aNubhAgaudIraNA udayo ca thovA / 580. ukkassao baMdho saMkamo saMtakammaM ca aNaMtaguNANi / / 581. sammatta-sammAmicchattANamukkassa-aNubhAgaudao udIraNA ca thovANi / 582. ukkassao aNubhAgasaMkamo saMtakammaM ca aNaMtaguNANi / 583. etto jahaNNayamappAbahuaM / 584. micchatta-bArasakasAyANaM jahaNNago bhAgase hIna cAra vaTe sAta (3) sAgaropama hai / ) hAsyAdipaTakakI jaghanya sthiti-udIraNAse unhIMkA jaghanya sthiti-udaya ( eka sthitise ) vizeSa adhika hai / / 573-576 / / isa prakAra jaghanya sthiti-vipayaka alpavahutva samApta huaa| cUrNisU0-aba isase Age anubhAgakI apekSA alpabahutva khege| usame pahale utkRSTakI apekSA varNana karate haiM / mithyAtva, solaha kaSAya aura nava nokaSAyokI utkRSTa anubhAga-udIraNA aura utkRSTa udaya vakSyamANa padokI apekSA sabase kama hai| ( kyoki, utkRSTa anubhAga vandha aura utkRSTa anubhAga-satkarmake anantave bhAgakI hI sarvadA udaya aura udIraNArUpa pravRtti dekhI jAtI hai / ) mithyAtvAdike utkRSTa udaya aura udIraNAse unhIkA utkRSTa anubhAgavandha, utkRSTa anubhAga-saMkrama aura utkRSTa anubhAga-satkarma anantaguNA hai| ( kyoki, yahaoNpara mithyAdRSTike sarvotkRSTa saMklezase baMdhe hue utkRSTa anubhAgako niravazeSarUpase grahaNa kiyA gayA hai / ) // 577-580 // cUrNisU0-samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtvakA utkRSTa anubhAga-udaya aura utkRSTa anubhAga-udIraNA vakSyamANa padokI apekSA savase kama haiM / (kyoki, inake utkRSTa anubhAgasatkarmake carama spardhakase anantaguNita hIna-svarUpase hI sarvakAla udaya aura udIraNAkI pravRtti dekhI jAtI hai / ) samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtvake utkRSTa anubhAga-udaya aura udIraNAse unhIMkA utkRSTa anubhAga-saMkrama aura utkRSTa anubhAga-satkarma anantaguNita hai / ( kyoki, vinA kisI vighAtake sthita utkRSTa anubhAgako yahA~ grahaNa kiyA gayA hai / ) / / 581-582 // cUrNisU0-ava isase Age anubhAga-sambandhI jaghanya alpabahutvako kahate haiMmithyAtva aura anantAnubandhI Adi bAraha kapAyokA jaghanya anubhAgavandha vakSyamANa padokI 1 kettiyametto viseso ? egahidimetto / jayadha0 / 2 kudo; ukkatsAgubhAgabadhasatakammANamaNa timabhAge ceva savyakAlamudayodIraNANaM pattidasaNAdo / 3 kudo; saNNipaciMdiyamicchAiTThissa sabukkasasakileseNa vadhukarasANubhAgatsa aNUNAhiyassa gahaNAdo / jayadha0 4 kudo; edesimukkatsANubhAgasaMtakammacarimaphadda yAdo aNataguNahINaphadda yasarUveNa madhyasamudayodIra. NANa pattidasaNAdo | jayadha0 5 kRdo; kiMci vi ghAdamapAvedUNa disaguNatsANubhAgasaruveNa pattuparasabhAvattAdo / nayadhaH jayagha
Page #653
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 62] anubhAgApekSayA vandhAdi-paMcapada-alpabahutva-nirUpaNa 545 aNubhAgabaMdho thovo' / 585. jahaNNayo udayo udIraNA ca aNaMtaguNANi / 586. jahaNNago aNubhAgasaMkamo saMtakammaM ca aNaMtaguNANi / 587 sammattassa jahaNNayamaNubhAgasaMtakammamudayo ca thovANi / 588. jahaNiyA aNubhAgudIraNA aNaMtaguNA / apekSA sabase kama hai / ( kyoki, yahaoNpara saMyamake grahaNa karaneke abhimukha caramasamayavartI mithyAdRSTi, asaMyatasamyagdRSTi aura saMyatAsaMyatake utkRSTa vizuddhise baddha jaghanya anubhAgakA grahaNa kiyA gayA hai / ) mithyAtva aura bAraha kaSAyoMke jaghanya anubhAgabandhase unhIMke jaghanya udaya aura udIraNA anantaguNita hai| ( kyoki, yahaoNpara saMyamAbhimukha carama samayavartI mithyAdRSTi, asaMyatasamyagdRSTi aura saMyatAsaMyatake baddha navIna jaghanya bandhake samakAla ( sAtha ) hI purAtana baddha satkarmoMkA bhI udaya aura udIraNA honese anantaguNitatA dekhI jAtI hai| ) mithyAtva aura bAraha kaSAyoMke jaghanya anubhAga-udayase unhIke jaghanya anubhAga-saMkrama aura jaghanya anubhAga-satkarma anantaguNita haiM // 583-586 // vizeSArtha-isakA kAraNa yaha hai ki mithyAtva aura apratyAkhyAnAvaraNAdi ATha kapAyoke sUkSma ekendriya-sambandhI hatasamutpattika jaghanya anubhAgako viSaya karanese, tathA anantAnubandhI kaSAyoke visaMyojanApUrvaka saMyojanAke prathama samaya honevAle jaghanya navaka vaMdhako viSaya karanese unake anantaguNitapanA dekhA jAtA hai| cUrNisU0-samyaktvaprakRtikA jaghanya anubhAga satkarma aura jaghanya udaya vakSyamANa padokI apekSA sabase kama hai // 587 // vizeSArtha-isakA kAraNa yaha hai ki yahaoNpara pratisamaya apavartanAghAtase samyaktvaprakRtikA bhalIbhA~ti ghAta karake sthita kRtakRtyavedaka samyagdRSTike carama samayame honevAle udaya aura satkarmakI vivakSA kI gaI hai| cUrNisU0-samyaktvaprakRtike jaghanya anubhAga satkarma aura udayase usIkI jaghanya anubhAga-udIraNA anantaguNI hai / / 588 // 1 kudo; micchattANatANubadhINa sajamAhimuhacarimasamayamicchAiTThiNA sabukkassavisohIe vaddhajahaNNANubhAgaggahaNAdo / apaJcakkhANa-paJcakkhANakasAyANa pi sajamAhimuhacarimasamayaasajadasammAiTiTha-sajadAsajadANamukkassa-visohiNibadhaNANubhAgabadhammi jahaSNasAmittAvalabaNAdo / jayagha0 / 2 kiM kAraNa, sajamAhimuhacarimasamayamicchAiTThi-asajada-sajadAsajadesu jahaNNavadheNa samakAlameva pattajahaNNabhAvANa pi udayodIraNANa cirANasatasarUveNa tatto aNataguNattadasaNAdo / jayadha0 3 kiM kAraNa, micchatta-aThakasAyANa suhumeiMdiyahadasamuppattiyajahaNNANubhAgavisayatteNa aNatANuvadhINa pi visa joyaNApuvvasajogapaDhamasamayajahaNNaNavakavadhavisayattaNa sakamasatakammANa jahaNNasAmittAvalaMbaNAdo / jayagha0 4 kudo, aNusamayovaNAghAdeNa suTTha ghAda pAviyUNa diThadakadakaraNijjacarimasamayajahaNNANubhAgasarUvattAdo / jayava0 5 kiM kAraNa; heTTA samayAhiyAvaliyamettamosaridUNa paDiladdhajahaNNabhAvattAdo / jayadha0
Page #654
--------------------------------------------------------------------------
________________ 546 kasAya pAhuDa sutta [6 vedapha-arthAdhikAra 589. jahaNNo aNubhAgasaMkamo annNtgunno'| 590. sammAmicchattassa jahaNNago aNubhAgasaMkamo saMtakammaM ca thovaanni| 591. jahaNNago aNubhAga-udayo udIraNA ca aNaMtaguNANi / 592. kohasaMjalaNassa jahaNNago aNubhAgabaMdho saMkamo saMtakammaM ca thovANi / 593. jahaNNANubhAga-udayo vizepArtha-isakA kAraNa yaha hai ki kRtakRtyavedaka honese eka samaya adhika AvalI kAla pahale samyaktvaprakRtikI jaghanya anubhAga-udIraNA hotI hai| cUrNisa0-samyaktvaprakRtikI jaghanya anubhAga-udIraNAse usIkA jaghanya anubhAga saMkrama anantaguNA hai // 589 / / vizeSArtha-isakA kAraNa yaha hai ki yadyapi jaghanya udIraNAke viSayameM hI apavartanAke vazase jaghanya anubhAgakA saMkrama huA hai, tathApi usa jaghanya anubhAga-udIraNAse yaha jaghanya anubhAga-saMkrama anantaguNA hai| kyoki, apakRSyamANa anubhAgake anantaveM bhAgasvarUpase hI udaya aura udIraNAkI saMkramame pravRtti dekhI jAtI hai| cUrNisU0-samyagmithyAtvakA jaghanya anubhAgasaMkrama aura jaghanya anubhAga-satkarma vakSyamANa padokI apekSA sabase kama haiM // 590 // vizepArtha-isakA kAraNa yaha hai ki darzanamohakA kSapaNa karanevAle jIvake apUrvakaraNa aura anivRttikaraNa pariNAmoke dvArA samyagmithyAtvakA bhalIbhaoNti ghAta karake sthita carama anubhAgakhaMDako yahA~ grahaNa kiyA gayA hai / ____cUrNima0-samyagmithyAtvake jaghanya anubhAgasaMkrama aura jaghanya anubhAga-satkarmase usIke jaghanya anubhAga udaya aura jaghanya anubhAga-udIraNA anantagaNita hai // 591 // vizeSArtha-kyoki, ghAtake vinA samyaktvake abhimukha carama samayavartI samyagmithyASTika tatprAyogya utkRSTa vizuddhike dvArA udIryamANa jaghanya anubhAgakI yahA~ vivakSA kI gaI hai| cUrNisU0-saMjvalanakrodhakA jaghanya anubhAgabandha, jaghanya saMkrama, aura jaghanya satkarma ye tIno parasparame samAna hokarake bhI vakSyamANa padokI apekSA sabase kama haiN| 1 jai vi jahaNNodIraNAvisaye ceva okaduNAvaseNa jahaNNANubhAgasakamo jAdo, to vi tatto eso aNataguNo / kiM kAraNa; okaDijamANANubhAgassa aNatabhAgasaruveNa udayodIraNANaM tatya pavuttidasaNAdo / jayadha0 2 kudo; dasaNamohakkhavaya-apuvANiyaTTikaraNapariNAmehi sucha dhAdaM pAveyUNa ThThidacarimANubhAgakhaMDayavisayatta Na paDiladdhajahaNNabhAvattAdo / jayadha0 3 kudo; ghAdaNa viNA sammattAhimuhacarimasamayasammAmicchAiTisa tappAogguphAtsavisAhIe udIrijamANajahaNNANubhAgavisayattaNa pydhaannsaamittaavlNbnnaado| jayadha0 4 kudA; kodhavedagacarimasamayajahaSNANubhAgabaMdhavisayataNa tiNhamedesi jhssnnsaamittovlmaado| jayadha
Page #655
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 62 ] anubhAgApekSayA bandhAdi - paMcapada - alpabahutva-nirUpaNa udIraNA ca anaMtaguNANi / 594. evaM mANa - mAyAsaM jalaNANaM / 595 lAhasaMjalaNassa jahaNNago aNubhAga- udayo saMtakammaM ca thovANi' | 596. jahaNiyA aNubhAga- udIraNA anaMtaguNA / 597. jahaNNago aNubhAgasaMkamo anaMtaguNo' / 598. jahaNNago aNubhAgabaMdho anaMtaguNA / 5 547 saMjvalanakrodhake jaghanya anubhAgabandha Adise usIke jaghanya anubhAga - udaya aura jaghanya anubhAga- udIraNA anantaguNita hai // 592 593 // vizeSArtha - i - isakA kAraNa yaha hai ki saMjvalanakrodha - vedakakI prathama sthiti ke eka samayAdhika AvalIpramANa zeSa raha jAnepara jaghanya bandhake samakAlame hI purAtana satkarmake udaya aura udIraNArUpase pariNata ho jAnepara unakA parimANa jaghanya anubhAgabandha Adike parimANase anantaguNA ho jAtA hai / cUrNisU0 - isI prakAra saMjvalana mAna aura mAyAke anubhAgasambandhI sarva padoM kA alpabahutva jAnanA cAhie ||594 // cUrNimU0 - saMjvalanalobhakA jaghanya anubhAga- udaya aura jaghanya anubhAga-satkarma vakSyamANa sarva padokI apekSA sabase kama hai / ( kyoki ye donoM sUkSmasAmparAyika apakake antima samaya meM pAye jAte hai / ) saMjvalanalobhake javanya anubhAga- udaya aura jaghanya anubhAga-satkarmase usIkI jaghanya anubhAga udIraNA anantaguNI hai / ( kyoki, yahAeN sUkSmasAmparAyake antima samayase samayAdhika AvalIkAla pahale honevAle udayasvarUpa se udIryamANa anubhAgakA grahaNa kiyA gayA hai / ) lobhasaMjvalanakI jaghanya anubhAga- udIraNAse usIkA jaghanya anubhAgasaMkrama anantaguNA hai // 595-597 // vizeSArtha - isakA kAraNa yaha hai ki lobhasaMjvalana ke udayase bahuta nIce haTakara patita anubhAgako grahaNa karanekI apekSA to udIraNA anantaguNita ho jAtI hai, aura usase bhI anantaguNita apakRSyamANa anubhAgako grahaNakara honevAle saMkramaNakI apekSA saMjvalana lobhakA jaghanya anubhAgasaMkrama anantaguNita ho jAtA hai / cUrNisU0 -saMjvalana-lobhake jaghanya anubhAga-saMkramase usIkA jaghanya anubhAgabandha anantaguNA hai / ( kyoki, yahaoNpara anivRttikaraNa ke antima samaya meM bAdarakRSTisvarUpase vaMdhane - vAle anubhAgakA grahaNa kiyA gayA hai // 598 // 1 ta jahA - kodhavedagapaDhamariThadIe samayAhiyAvaliyamettare sAe jahaNNaya gheNa samakAlameva udayodIraNANa pi jahaNasAmitta jAdaM / kiMtu eso cirANasatakammasarUvo hodUNANataguNA jAdA | jayagha0 2 kudro. suhumasA grAiyakhavagacarimasamayammi laddhajahaNNabhAvanAdo / jayadha0 3 kiM kAraNa, tatto samayAhiyAvaliyametta heTThA osaridUNa takkAlabhAviudayamaruveNudIrijamANANubhAgassa gahaNAdo / jayadha0 4 ta katha; udIraNA NAma udayasarUveNa suThu ohaTTidUNa padidANubhAga gheNa jahaNA jAdA | sakamo puNa tatto aNataguNokanamANANubhAga ghettU jahaNNA jAdo / teNa kAraNeANataguNatta medassaNa virujjhada | jayadha0 5 kudo, bAdara kiTTisarUveNANiyaTTikaraNaca rimasamaye bajjhamANajahaNNANubhAgava dhassa gahaNAdo | jayagha0
Page #656
--------------------------------------------------------------------------
________________ 548 kasAya pAhuDa sutta [ 6 vedaka-arthAdhikAra __599. isthi-NabuMsayavedANaM jahaNNago aNubhAga-udayo saMtakammaM ca thovANi / 600. jahaNiyA aNubhAga-udIraNA annNtgunnaa'| 601. jahaNNago aNubhAgavaMdho aNaMtaguNo / 602. jahaNNago aNubhAgasaMkamo aNaMtaguNoM / / 603. purisavedassa jahaNNago aNubhAgavaMdho saMkamo saMtakammaM ca thovANi / 604. jahaNNago aNubhAga-udayo aNaMtaguNo / 605. jahaNiyA aNubhAga-udIraNA annNtgunnaa| 606. hassa-radi-bhaya-duguchANaM jahaNNANubhAgavaMdho thovo / 607. jahaNNago aNubhAga-udayo udIraNA ca aNaMtaguNo / 608. jahaNNago aNubhAgasaMkamo saMtakamma cUrNisU0-khI aura napuMsaka vedakA jaghanya anubhAga-udaya aura jaghanya anubhAgasatkarma vakSyamANa padoMkI apekSA sabase kama hai / strI aura napuMsaka vedake jaghanya anubhAgaudayase unhIMkI jaghanya anubhAga-udIraNA anantaguNI hai| strI aura napuMsaka vedakI jaghanya anubhAga-udIraNAse unhIkA jaghanya anubhAga-bandha anantaguNA hai| strI aura napuMsakavedake jaghanya anubhAgabandhase unhIMkA jaghanya anubhAgasaMkrama anantaguNA hai // 599-602 / / cUrNisU0-puruSavedakA jaghanya anubhAgabandha, jaghanya anubhAga saMkrama aura jaghanya anubhAga-satkarma vakSyamANa padoMkI apekSA sabase kama hai| purupavedake jaghanya anubhAga bandha Adise usIkA jaghanya anubhAga-udaya anantaguNA hai| puruSavedake jaghanya anubhAga-udayase usIkI jaghanya anubhAga-udIraNA anantaguNI hai // 603-605 // cUrNisa0-hAsya, rati, bhaya aura jugupsAkA jaghanya anubhAgavandha vakSyamANa padokI apekSA sabase kama hai| ukta prakRtiyoke jaghanya anubhAgavandhase unhIMkA jaghanya anubhAgaudaya aura jaghanya anubhAgaudIraNA anantaguNI hai / ukta prakRtiyoke jaghanya anubhAga-udayase 1 kudo; desaghAdiegachANiyasarUvattAdo | jayadha0 2 esA vi desaghAdiegaTThANiyasarUvA ceya, kiMtu heTThA samayAhiyAvaliyametto osariyUNa jahaNNA jAdA / tado uvarimAvaliyamettakAlamapattaghAdattAdo emA aNataguNA tti siddha / jayadhadeg 3 kiM kAraNa; viTANiyasarUvattAdo / jayadha0 4 jahaNNasakamo NAma aMtarakaraNe kade suhumei diyajahaNNANubhAgasatakammAdo heTThA aNataguNahINo hodUNa puNo vi sakhejasahassANubhAgakhaDaesu ghAdidesu carimaphAlisarUveNa jahaNNo jAdo / eva viddaghAda patto vi cirANasatakamma hodUNa punbuttabadhAdo sakamANubhAgo aNataguNo jAdo / jayadha0 5 kudo; carimasamayasaveDhajahaNNANubhAgavadha desaghAdieyaTThANiyasaruva ghettRNa tiNhamedemi jahaSNasAmittAvalaMbaNAdo / jayadha0 6 kudo; desaghAdievaTa chANiyattAvisese vi sapahi-baMdhAdo udayo aNataguNo ti NAyamassiyUNa punvillANubhAgAdo edatsa tahAbhAvasiddhIe nninvaahmuvlbhaado| jayagha0 7 esA vi desayAdieyaTThANiyasaruvA ceya; kiMtu samayAhiyAvaliyameta heTThA omariyaNa jahaNNA jAdA; teNa puvillAdo edisse aNataguNatta Na virujjhade / jayava0 8 kudo apuvakaraNacarimasamayaNavakabadhatsa desaghAdiviTThANiyamasvatsa gahaNAdo | jayadha 9 kudo edesi pi tattheva jahaNNasAmice sate vi saMpAhibadhAdo mapahi-udayammANataguNattamassiyUNa tahAbhAvasiddhIdo / jayagha0
Page #657
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 62] pradezApekSayA bandhAdi-paMcapada-alpabahutva-nirUpaNa 549 ca annNtgunnaanni| 609. aradi-sogANaM jahaNNago aNubhAga-udayo udIraNA ca thovANi / -610. jahaNNago aNubhAgavaMdho annNtgunno| 611. jahaNNANubhAgasaMkamo saMtakamma ca aNaMtaguNANi / aNubhAgavisayamappAbahuaM samattaM / 612. padesehiM ukkassamukkasseNa / 613. micchatta-cArasakasAya-chaNNokasAyANamukkassiyA padesudIraNA thovA / 614. ukkassago baMdho asaMkhejjaguNo / 615. ukkassapadesudayo asaMkhejjaguNo / 616. ukkassapadesasaMkamo asaMkhejjaguNo / 617. unhIMkA jaghanya anubhAga-saMkrama aura jaghanya anubhAga-satkarma anantaguNita hai||606-608|| cUrNisU0-arati aura zokakA jaghanya anubhAga-udaya aura jaghanya anubhAgaudIraNA vakSyamANa padokI apekSA sabase kama hai| ukta prakRtiyoke jaghanya anubhAga-udayase unhIMkA jaghanya anubhAgabandha anantaguNA hai / arati-zokake jaghanya anubhAgabandhase unhIkA jaghanya anubhAga-saMkrama aura jaghanya anubhAga-satkarma anantaguNita hai // 609-611 // isa prakAra anubhAga-viSayaka alpabahutva samApta huaa| cUrNisU0-aba pradezokI apekSA alpabahutva khege| uname pahale pradezavandhAdi pA~co padoMke utkRSTakA utkRSTake sAtha kahate hai-mithyAtva, anantAnuvandhI Adi bAraha kapAya 'aura hAsyAdi chaha nokaSAyokI utkRSTa pradeza-udIraNA vakSyamANa padokI apekSA sabase kama hai| mithyAtvAdi ukta prakRtiyoMkI utkRSTa pradeza-udIraNAse unhIMkA utkRSTa pradezabandha asaMkhyAtaguNA hai| mithyAtvAdi sUtrokta prakRtiyoke utkRSTa pradezabandhase unhIkA utkRSTa pradeza'udaya asaMkhyAtaguNA hai / mithyAtvAdike utkRSTa pradeza-udayase unhIkA utkRSTa pradeza-saMkrama 1 kiM kAraNa, khavagaseDhimmi carimANubhAgakhaDayacarimaphAlIe savvaghAdi-viTThANiyasarUvAe payadajahaNNasAmicovalabhAdo / jayadha0 2 kiM kAraNa; apuvakaraNacarimasamayammi desaghAdi-viThThANiyasarUveNa tdubhysaamitvaavlNbnnaadoN| jayava0 3 kiM kAraNa, pamattasajadatappAoggavisohIe baddhadesaghAdiviTThANiyamarUvaNavakavadhAvalabaNeNa payadajahaNNasAmicavihAsaNAdo / jayadha0 4 kudo, savvaghAdiviTThANiyacarimaphAlivisayattaNa paDiladdha jahaNNabhAvattAdo / jayadha0 5 kudo; appappaNo sAmittavisaye ukkassavisohIe udIrijamANAsakhejalogapaDibhAgiyadavvassa gahaNAdo / jayadha0 6 kudo, saNNipacidiyapajattaNukkassajogiNA bajjhamANukkassassa samayapabaddhassa aNUNAhiyassa gahaNAdo / jayagha0 7 kudo, asakhejasamayapabaddhapamANattAdo / jayadha0 .8 kiM kAraNa, kicUNasaga-sagukkassadavvapamANattAdo / jayadha0 .
Page #658
--------------------------------------------------------------------------
________________ 550 - kalAya pAhuDa sutta [6 vedaka-arthAdhikAra ukkassapadesasaMtakammaM visesAhiyaM / 618. sammattassa ukkassapadesasaMkamo thovo' / 619. ukassapadesudIgNA asaMkhejjaguNA / 620. ukkassapadesasaMkramo asaMkhejjaguNo / 621. ukkassapadesasaMtakamma visesaahiyN"| 622. sammAmicchattassa ukkassapadesudIraNA thovA / 623. ukkassapadesudayo asaMkhejjaguNo / 624. ukkassapadesasaMkamo asaMkhejjANo / 625. ukkassapadesasaMtakammaM visesAhiyaM / asaMkhyAtaguNA hai / mithyAtvAdike utkRSTa pradeza-saMkramase unhIMkA utkRSTa pradezasatkarma vizeSa adhika hai // 612-617 // cUrNisU0-samyaktvaprakRtikA utkRSTa pradezasaMkrama vakSyamANa padokI apekSA sabase kama hai| samyaktvaprakRtike utkRSTa pradezasaMkramase usIkI utkRSTa pradeza-udIraNA asaMkhyAtaguNI hai| samyaktvaprakRtikI utkRSTa pradeza-udIraNAse usIkA utkRSTa pradeza-udaya asaMkhyAtaguNA hai| samyaktvaprakRtike utkRSTa pradeza-udayase usIkA utkRSTa pradeza-satkarma vizeSa adhika hai // 618-621 // cUrNisU0-samyagmithyAtvakI utkRSTa pradeza-udIraNA vakSyamANa padoMkI apekSA sabase kama hai / samyagmithyAtvakI utkRSTa pradeza-udIraNAse usIkA utkRSTa pradeza-udaya asaMkhyAtaguNA hai / samyagmithyAtvake utkRSTa pradeza-udayase usIkA utkRSTa pradezasaMkrama asaMkhyAtaguNA hai / samyagmithyAtvake utkRSTa pradezasaMkramase usIkA utkRSTa pradeza-satkarma vizepa adhika hai // 622-625 // 1 kudo; guNidakammasiyalakkhaNeNukassasaMca kAdUNAvaTThida carimasamayaNeraiyammi payadukkassasAmittavihANAdo / jayadha0 2 kiM kAraNa, adhApavattasakameNa paDiladdhakkassabhAvattAdo / jayadha0 3 kudo; dasaNamohakkhavayassa samayAhiyAvaliyametachidisatakamme sese udIrijamANadavvassa kiMcUNamicchattu kassadabamokDuNabhAgahAreNa khaDeyUNa tattheyakhaDapamANassa gahaNAdo | jayadha0 4 kiM kAraNa; udIraNA NAma guNa meDhisIsayasa asakhejadibhAgo / udayo puNa guNaseDhisIsaya savva ceva bhavadi, teNAsaMkhejaguNattamedassa Na virujjhade / jayadha0 5 kettiyametto viseso ? heTThA ducarimAdi-guNaseDhigobucchAsu NaTThadavyametto / jayadha0 6 kudo; sammattAhimuhacarimasamayasammAmicchAiTThiNA tappAoggu kassavisohIe udIrijamANAsakhejalogapaDibhAgiyavassa gahaNAdo / jayadha0 7 kiM kAraNaM; asaMkhejasamayapavaddhapamANaguNaseDhigobucchasarUvattAdo / jayadha0 8 kudo, yovUNadivaDaguNahANimetta katsasamayapayaddhapamANattAdo / jayadha0 9 kettiyametto viseso ? micchatta sammAmicchattammi pavikhapiya puNo sammAmichatta khamANo jAva carimaphAliM Na pAvedi, tAva edammi atare guNaseDhIe guNasaMkameNa ca vinndvymetto| jayadha0
Page #659
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 62 ] pradezApekSayA vandhAdi-paMcapada - alpabahutva-nirUpaNa 551 ra 626. tisaMjalaNa-tivedANa mukassapadesaMbaMdho thovo' / 627 ukassiyA padesudIraNA asaMkhejjaguNA / 628. ukassapadesudayo asaMkhejjaguNo / 629. ukkastapadesa kamI asaMkhejjaguNo / 630. ukkassapadesa saMtakammaM visesAhiya" / 3 631. lobhasaMjalaNassa ukkassapadesabaMdhI thovo | 632 ukassapadesa saMkamo asaMkhejjaguNo / 633. ukkassapadesudIraNA asaMkhejjaguNa / 634. ukassapadesudayo asaMkhejjaguNo' / 635. ukkassapadesa saMtakammaM visesAhiyaM / saMjvalana krodhAdike saMjvalana krodhAdike cUrNisU0 - krodhAdi tIna saMjvalana kapAya aura tIno vedokA utkRSTa pradezabandha vakSyamANa padokI apekSA sabase kama hai| saMjvalana krodhAdi ukta prakRtiyoke utkRSTa pradezabandha unhIMkI utkRSTa pradeza- udIraNA asaMkhyAtaguNI hai / saMjvalana krodhAdi sUtrokta prakRtiyokI utkRSTa pradeza - udIraNAse unhIM kA utkRSTa pradeza - udaya asaMkhyAtaguNA hai / utkRSTa pradeza - udayase unhIMkA utkRSTa pradeza- saMkrama asaMkhyAtaguNA hai / utkRSTa pradeza-saMkramase unhIMkA utkRSTa pradezasatkarma vizeSa adhika hai || 626-630 // cUrNisU0 - lobhasaMjvalanakA utkRSTa pradezabandha vakSyamANa padokI apekSA sabase kama hai / lobhasaMjvalanake utkRSTa pradezabandhase usIkA utkRSTa pradezasaMkrama asaMkhyAtaguNA hai / lobhasaMjvalanake utkRSTa pradezasaMkramase usIkI utkRSTa pradeza - udIraNA asaMkhyAtaguNI hai / lobhasaMjvalanakI utkRSTa pradeza - udIraNAse usIkA utkRSTa pradeza-udaya asaMkhyAtaguNA hai / lobhasaMjvalana ke utkRSTa pradeza - udayase usIkA utkRSTa pradeza satkarma vizeSa adhika hai / / 631-635 // 1 kiM kAraNaM, sapicidiyapatattaNuka ssajogeNa baddhasamayapaddhapamANattAdo | jayadha0 2 kudo. khavagaseDhIe appappaNI paDhamaTThidIe samayAddiyAvaliyamettase sAe udIrijjamANANamasakheja samayapacANamihaggahaNAdo | jayadha 3 ko guNagAro 1 palidovamassa asakhejadibhAgametto / jayadha0 4 ko guNagAro ? asakhejANi palidovamapaDhabhavaggamUlANi / kiM kAraNa, appappaNo savvukkassasavvasa kamadavvassa gahaNAdo / jayadha0 5 kettiyametto viseso ? appappaNI davvamukkassa kADhUNa puNo jAva savvasakameNa Na pariNamai, tAva emma atarAle NaTThAsakhejabhAgametto / jayagha0 6 kudo, atarakaraNakArayacarimasamavammi adhApavattasakameNa sakamatANamasakhejjANa samayapavaddhAName sAmittavisAIka yANamuvalabhAdo / ettha guNagAro asakhejjANi paldiovamapaDhamavaggamUlANi / jayadha0 7 kiM kAraNa; ukkassasakamo NAma aNiyaTTikaraNammi atara karemANo se kAle lobhassa asaMkAmago hohidi ti etthu se adhApavattasakameNa jAdo / udIraNA puNa savva mohaNIyadavvaM paDicchiya suhumasAMparAiyakhavagassa paDhamahidIe samayAhiyAvaliyamettasesAe udIrijamANAe sakhenasamayapavaddhe ghettRNukassA jAdA, teNAsakhejaguNA bhaNidA / adhApavattabhAgahAra pekkhiyUNudIraNA hedubhUdokaDDUNA bhAgahArassA skhejgunnhiinnttaado| jayadha0 8 kudo, suhumasApa iyakhavagacarimaguNase DhisIsayasavvadavvassa ghnnaado| ettha guNagAro palidovamassa asakhejadibhAgametto / jayagha0 9 kettiyametto viseso 1 mAyAdavva paDicchiyUNa jAva gharimasamayasuhumasAparAiyo Na hoi, tAva edammi atarAle NaTThadavvametto / / jayadha0
Page #660
--------------------------------------------------------------------------
________________ 552 kasAya pAhuDa sutta 636. jahaNNayaM / 637. micchatta-aTTakasAyANaM jahaNiyA padesudIraNA thovA' / 638. udayo asNkhejjgunno'| 639. saMkamo asaMkhejjaguNo / 640. baMdho asaMkhejjaguNo / 641. saMtakammamasaMkhejjaguNa / '' 642. sammattassa jahaNiyA padesudIraNA thovA / 643. udayo asaMkhejjaguNoM / 644. saMkamo asaMkhejjaguNo / 645. saMtakammamasaMkhejjaguNaM / 646. evaM sammAmicchattassa / cUrNisU0-aba pradezoMkI apekSA jaghanya alpavahutva kahate haiM-mithyAtva aura apratyakhyAnAvaraNAdi ATha karAyokI jaghanya pradeza-udIraNA vakSyamANa padokI apekSA sabase kama hai / mithyAtvAdi ukta prakRtiyokI jaghanya pradeza-udIraNAse unhIMkA jaghanya pradeza-udaya - asaMkhyAtaguNA hai / mithyAtvAdi sUtrokta prakRtiyoMke jaghanya pradezodayase unhIMkA jaghanya pradeza-saMkrama asaMkhyAtaguNA hai| mithyAtvAdi pUrvokta prakRtiyoke jaghanya pradeza-saMkramase unhIkA jaghanya vandha asaMkhyAtaguNA hai| mithyAtvAdike jaghanya vandhase unhIkA jaghanya pradeza-satkarma asaMkhyAtaguNA hai // 636-641 // cUrNisU0-samyaktvaprakRtikI jaghanya pradeza-udIraNA vakSyamANa padokI apekSA sabase kama hotI hai / samyaktvaprakRtikI pradeza-udIraNAse usIkA saMkrama asaMkhyAtaguNA hotA hai / samyaktvaprakRtike saMkramase usIkA satkarma asaMkhyAtaguNA hotA hai / isIprakAra samyagmithyAtvakA pradezasambandhI jaghanya alpavahutva jAnanA cAhie // 642-646 / / 1 kudo; micchAiTiTThaNA sabukkassasaMkileseNudIritnamANAsakhejalogapaDibhAgiyadavvarasa savvatthovatta paDi virohAbhAvAdo / jayagha0 " ' 2 ta jahA-micchattassa tAva uvasamasammAiTThI sAsaNaguNa paDivajiya chAvaliyAo acchiyUNa micchatta gado / tassa AvaliyamicchAiTThissa asakhebalogapaDibhAgeNokkaDiya NisittadavvaM ghettUNa jahaNNodayo jAdo, jeNa sasthANamicchAiTTisavvukkassasaMkilesAdo etthataNasakileso aNataguNahINo, teNeda davya puvilladavvAdo asakhejaguNa jAdaM / aThakasAyANa puNa uvasatakasAyo kAla kAdaNa devesuvavaSNo, tassa asaMkhenalogapaDibhAgeNudayAvaliyambhatare Nisittadabassa carimaNiseya ghettRNa jahaNNasAmitta jAda | eso ca asajadasammAiTTivisohiNibaMdhaNo udIraNodayo satthANa micchAiTissa sabukkassasakileseNudIridadavvAdo asakhejaguNo tti Nasthi saMdeho / jayadha0 , 3 puvyuttudayo NAma asakhejalogamettabhAgahAratteNa jAdo / imo puNa agulassAsakhejadibhAgamettabhAgahAreNa jAdo / tado siddhamasakhenaguNattaM / jayadha0 4 kiM kAraNa; suhumaNigodajahaNNovavAdanogeNa baDhegasamayapabaddhapamANattAdo / jayadha0 5 kudo; khavidakammaMsiyalakkhaNeNAgaMtUNa khavaNAe egaThidi dusamayakAlasese asakhejapa cidiyasamayapabaddhasamuttaguNaseTiMgovucchAvalaMbaNeNa jahaNNasAmittagahaNATo / tado siddha masakhejaguNatta | jayadha0 6 kudo, micchattAhimuha-asaMjadasammAiTThiNA uphatsasakileseNudIrijamANAsakhejaloga paribhAgiya davbassa gaNAdo| jayagha0 7 kiM kAraNaM, uvasamasammattapacchAyada vedayasammAidvitsa paDhamAvaliyacarimasamaye udIraNAdayadavya ghettaNa jddnnnnsaamittaavlvnnaado| jayadha0 8 kiM kAraNa; khavidakamAMsiyalakkhaNeNAgatRNubelemANansa ducarimasahayacarimaphAlI ubellaNa bhAgahANa jahaNNasAmittAvalavaNAdojiyagha0
Page #661
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 62] pradezApekSayA bandhAdi-paMcapada-alpabahutva-nirUpaNa 553 647. aNaMtANuvaMdhINaM jahaNiyA padesudIraNA thovA' / 648. saMkamo asaMkhejjaguNo / 649. udayo asaMkhejjaguNo / 650. baMdho asaMkhejjaguNo / 651. saMtakammamasaMkhejjaguNaM / - 652. kohasaMjalaNassa jahaNiyA padesudIraNA thovA / 653. udayo asaMkhejjagaNo / 654. baMdho asaMkhejjaguNo / 655. saMkamo asaMkhejjaguNo / 656. saMtakammamasaMkhejjagaNaM / 657. evaM mANa-mAyAsaMjalaNa-purisavedANaM vaMjaNado ca atthado ca kAyavvaM / cUrNisU0-anantAnubandhI cAro kapAyokI jaghanya pradeza-udIraNA sabase kama hotI hai / anantAnuvandhIkI udIraNAse usIkA saMkrama asaMkhyAtaguNA hotA hai| anantAnubandhIke saMkramase usIkA udya asaMkhyAtaguNA hotA hai| anantAnubandhIke udayase usIkA bandha asaMkhyAtaguNA hotA hai aura anantAnubandhIke bandhase inhI cAro kaSAyoMkA satkarma asaMkhyAtaguNA hotA hai / / 647-651 / / cUNisU0-krodhasaMjvalanakI jaghanya pradeza-udIraNA sabase kama hotI hai| krodhasaMjvalanakI pradeza-udIraNAse usIkA udaya asaMkhyAtaguNA hotA hai| krodhasaMjvalanake udayase usIkA bandha asaMkhyAtaguNA hotA hai| krodhasaMjvalanake bandhase usIkA saMkrama asaMkhyAtaguNA hotA hai aura krodhasaMjvalanake saMkramase krodhasaMjvalanakA satkarma asaMkhyAtaguNA hotA hai // 651-656 // cUNisU0-isIprakAra mAnasaMjvalana, mAyAsaMjvalana aura puruSavedakA pradezasambandhI jaghanya alpavahutva vyaMjana arthAt zabdokI apekSA aura artha arthAt bhAva yA tattvakI apekSA 1 kudo; savvasakilimicchAiTThiNA asakhebalogapaDibhAgeNudIrijamANadavvassa gahaNAdo / 2 kudo khavidakammasiyalakkhaNeNAgatUNa tasakAiesuppajiya savvalahumaNatANuvadhINa visaMjoyaNApunvasajogeNatomuhuttamacchiya vedagasammattapaDivattipurassara ve chAvaThisAgarovamakAlammi asakhejaguNahANIo gAliya puNo galidasesasatakammaM visajoemANa-avApavattakaraNacarimasamayammi agulssAsaMkhejadimAgamettavijjhAdabhAgahAreNa sakAmidadavvassa pugvillAsakhejalogapaDibhAgiyadavvAdo asakhejaguNatta paDi virohAbhAvAdo / jayadha0 3 kiM kAraNa, asaMkhejapaciMdiyasamayapabaddhasajuttaguNaseDhigovucchasarUvattAdo / jayadha0 4 kudo, micchAiTThiNA sabukkassasakileseNudIrijamANAsaMkhejalogapaDibhAgiyadavvassa ghnnaado| jayagha0 5ki kAraNa, uvasamaseDhIe atarakaraNa samANiya kAla kAdUNa devesuppaNNassa asaMkhejjalogapaDibhAgeNudayAvaliyambhatare Nisittadavvatsa carimaNiseyamassiyUNa payadajahaNNasAmittAvalabaNAdo / jayadha0 6 kiM kAraNa, suhumeidiyauvavAdajogeNa baddhasamayapabaddhassa ghnnaado| jayadha0 7 kiM kAraNa, aNiyaTTikhavagammi kodhavedagacarimasamayagholamANajahaNNajogeNa baddhaNavakavadhatsa asakhejje bhAge ghettUNa carimaphAlivisae jahaNNasAmittAvalavaNAdo / jayagha0 8 taM puNa katha kAyavamidi bhaNide 'vajaNado ca atyado ca kAdava' iti vutta / zabdatazcAryatazca kartavyamityarthaH na zabdaMgato'rthagato vA kazcidvizeSo'stItyabhiprAyaH / jayadha0 jayagha0 70
Page #662
--------------------------------------------------------------------------
________________ 554 kasAya pAhuDa sutta [ 6 vedaka arthAdhikAra 658 lohasaMjalasma vi eso ceva AlAvo / Navari attheNa NANattaM', vaMjaNado Na kiMci jANattamasthi / 659 itthi-NaQmayaveda arai sogANaM jahaNiyA padesudIraNA thovaa| 660. saMkayo asaMkhejjaguNo / 661. baMdho asaMkhejjaguNo / 662. udayo asaMkhejjagaNo / 663 saMtakammamasaMkhejjaguNaM / vyAkhyAna karanA cAhie / arthAt krodhasaMjvalanakI apekSA mAnasaMjvalanAdi prakRtiyoke alpavahutvame zavdagata yA arthagata koI bhI bheda nahIM hai / lobhasaMcalanakA bhI yahI AlApa hai, arthAt pradezasambandhI alpavahutvakA krama hai, parantu usame arthakI apekSA vibhinnatA hai, vyaMjana ( zabda ) kI apekSA koI vibhinnatA nahIM hai // 657-658 // vizeSArtha-saMjvalana lobhakI jaghanya pradeza-udIraNA alpa hai, usase udaya, saMkrama aura satkarma uttarottara asaMkhyAtaguNita haiM, isa prakArase yadyapi alpabahutvame zabdagata koI vibhinnatA nahIM hai, tathApi arthagata vibhinnatA hai| aura vaha isa prakAra hai ki saMkramagata dravyase yahaoNpara kSapitakauzika lakSaNase Akarake kSapaNAke lie udyata hue aura apUrvakaraNakI AvalIke carama samayame vartamAna jIvake adhaHpravRttasaMkramagata jaghanya dravyakA grahaNa karanA cAhie / yahaoNpara guNakArakA pramANa palyopamakA asaMkhyAtavaoN bhAga yA palyopamake asaMkhyAta prathama vargamUla hai / lobhasaMjvalanake jaghanya saMkramase usakA satkarma asaMkhyAtaguNita hai / yahaoNpara usI upayukta jIvake adhaHpravRttakaraNake carama samayame dvayardhaguNahAnipramita ekendriyake yogya samayapravaddhokA grahaNa karanA caahie| yahaoNpara guNakArakA pramANa adhaHpravRttabhAgahAra hai / isa arthagata vizeSatAkA cUrNikArane ukta sUtrame saMketa kiyA hai| cUrNima0-strIveda, napuMsakaveda, arati aura zoka, ina prakRtiyokI jaghanya pradezaudIraNA vakSyamANa padokI apekSA sabase kama hotI hai| inakI pradeza-udIraNAse unakA saMkrama asaMkhyAtaguNA hotA hai / unake saMkramase unakA vandha asaMkhyAtaguNA hotA hai / unake vandhase unakA udaya asaMkhyAtaguNA hotA hai aura unake udayase unakA satkarma asaMkhyAtaguNA hotA hai // 659.663 // 1 ko vuNa so asthagao visemo ce? jahaNNasakama satakammesu dadhvagao viseso tti bhaNAmo | ta jahA-lohasajalaNa-jahaNNapadesudIraNA thobA, udayo askhejgunno| ettha puvva va guNagAro vattavbo visesA bhAvAdo / sakamo asakhela guNo | kudo, khavidakammasiyalakkhaNeNAgatUNa khavaNAe anbhuhidassa apuvvakaraNAvaliya carimasamae vaTTamANassa adhaapvttskm-jhnnnndvygrhnnaado| ko guNagAro? palidovamassa asakhejadibhAgo amukhejANi palidovamapaDhamavaggamalANi / satakammamasakhejaguNa | kudo khavidakammasiyalakkhaNeNAgatUNa khavagaseDhi caDhaNummuhassa adhApavanakaraNacarimasamara divaDaDhagaNahANimeta idiyasamayapabaddhe ghettaNa jhnnnnsaamittvihaannaado| ettha guNagAro adhaapvttbhaaghaaro| evameso atyaviseso etya jANeyanvo / jayagha0 2 ki pamANameda davva ? asakhejalogapaDibhAgiya-micchAiTThi-udIridadavyameta / tado samvatyovattamedassaNa virunnjhde| jayagha0 3 kiM kAraNa; appappaNA pAoggakhavidakammasiyalakkhaNoNAganUNa khatraNAe anmuTTidatsa adhA. pavattakaraNacarimasamaye vijhAdamakameNa jahANasAmittapaDilamATo| jayadha0 4 kiM kAraNa; suhamaNigoTajahaNyovavAdanogeNa vdsmypvddhpmaannttaado| jayadha0
Page #663
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 62] pradezApekSayA bandhAdi-paMcapada-alpabahutva-nirUpaNa 555 664. hassa-radi-bhaya duguchANaM jahaNiyA padesudIraNA thovA' / 665. udayo asaMkhejjaguNoM / 666 baMdho asaMkhejjaguNoM / 667. saMkamo asaMkhejjaguNo / 668. saMtakammamasaMkhejjaguNaM / evamappAbahue samatte 'jo jaM saMkAyedi ya edisse cautthIe suttagAhAe attho samatto hoi| __ tado vedage tti samattamaNiogaddAraM / / cUrNisU0-hAsya, rati, bhaya aura jugupsA, ina prakRtiyokI jaghanya pradeza-udIraNA sabase kama hai| inakI udIraNAse unakA udaya asaMkhyAtaguNA hotA hai| unake udayase unakA bandha asaMkhyAtaguNA hotA hai| unake bandhase unakA saMkrama asaMkhyAtaguNA hotA hai aura unake saMkramase unakA satkarma asaMkhyAtaguNA hotA hai // 664-668 // isa prakAra pradezabandha-sambandhI alpabahutvake samApta honeke sAtha hI 'jo jaM saMkAmedi ya' isa cauthI sUtragAthAkA artha bhI samApta hotA hai| isa prakAra vedaka anuyogadvAra samApta huaa| 1 kudo, savvukasmasakiliTramicchAidri-jahaNodIraNadavvaggahaNAdo / jayadha0 2 kiM kAraNa , uvasAmayapacchAyadadevassa udIraNodayadavva ghettUNAvaliyacarimasamaye jahaNNasAmittAvalabaNAdo / jayagha0 3 kudoH suhumaNigoduvavAdajogeNa baddha jahaNNasamayabaddhapamANAdo / jayadha0 4 kiM kAraNa; apuvakaraNAvaliyapaviTaThacarimasamaye adhApavattasa meNa jahaNNabhAvAvala baNAdo / ettha guNagAge akhejANi palida'vamapaDhamavaggamUlANi, jAgaguNagAraguNidadivaDaguNahANIe adhApattabhAgahAreNovaTTidAe paradaguNagAruppattidasaNAdo | jayadha0 5 ko guNagArA ? adhaapvttbhaaghaaro| kiM kAraNaM, khadikammasiyala kkhaNeNAgadakhavagacarimaphAlIe DDhaguNahANi mettaeidiyasamayapabaddha paDibaDAe pydjhssnnsaamittaavlbnnaado| jayagha0
Page #664
--------------------------------------------------------------------------
________________ 7 uvajoga-atthAhiyAro 1. uvajoge tti aNiyogaddArassa suttaM / 2. taM jahA / ___ (10) kevaciraM uvajogo kammi kasAyammi ko va keNahiyo / ko vA kammi kasAe abhikkhamuvajogamuvajutto // 6 // 7 upayoga-arthAdhikAra yugapad upayogadvayI jinavarake nami pAya / isa upayoga-dvArako bhASU ati umagAya / / cUrNi sU0-aba kasAyapAhuDake pandraha arthAdhikAroMmeMse jo upayoga nAmakA sAtavA~ anuyogadvAra hai, usake AdhAra-svarUpa gAthA-sUtroko kahate hai| ve gAthAsUtra isa prakAra kisa kaSAyameM eka jIvakA upayoga kitane kAla taka hotA hai ? kauna upayogakAla kisase adhika hai aura kauna jIva kisa kapAyameM nirantara eka sadRza upayogase upayukta rahatA hai ? // 63 // vizeSArtha-yaha gAthA tIna arthokA nirUpaNa karatI hai / (1) kevaciraM uvajogo kammi kasAyammi' arthAt kisa kaSAyame eka jIvakA upayoga kitane kAla taka hotA hai ? kyA sAgaropama, palyopama, palyopamakA asaMkhyAtavaoN bhAga, AvalI, AvalIkA asaMkhyAtavaoN bhAga, saMkhyAta samaya, athavA eka samaya-pramANa kAla taka vaha upayoga rahatA hai ? isa prakArakI yaha prathama pRcchA hai / cUrNisUtrakAra Age calakara svayaM isakA uttara dege ki sabhI kaSAyokA upayogakAla nirvyAghAta avasthAme jaghanya aura utkRSTa antarmuhUrta-mAtra hai| kintu vyAghAtakI apekSA eka samaya-pramANa bhI kAla hai| isa gAthA-dvArA yaha prathama artha sUcita kiyA gayA hai / (2) 'ko va keNahio' arthAt krodhAdi kapAyokA upayogakAla kyA paraspara sadRza hai, athavA asadRza ? yaha dUsarI pRcchA hai / isake dvArA kapAyoke kAla-sambandhI alpaghahutvakI sUcanA kI gaI hai / isakA nirNaya cUrNisUtrakAra Age svayaM kreNge| (3) 'ko vA kammi kasAe abhikkhamuvajogamuvajutto' arthAt narakagati Adi mArgaNAvizepase prativaddha kauna jIva kisa kaSAyame nirantara eka sadRza upayogase upayukta rahatA hai ? yaha tIsarI pRcchA hai| isakA abhiprAya yaha hai ki nArakI Adi jIva apanI bhavasthitike bhItara kyA krodhopayogase bahuta vAra upayukta hote haiM, athavA mAnopayogase, mAyopayogase, athavA lobhopayogase ? * tAmrapatravAlI pratimeM 'uvajoge tti' itanA mAtra hI sUtra mudrita hai aura Ageke agako TIkAkA aga banA diyA hai (dekho pR0 1610) / para TIkAse hI 'aNiogahArasla suttaM' isa azake sUtratA siddha hai|
Page #665
--------------------------------------------------------------------------
________________ A gA0 65] upayoga-anuyogadvAra-gAthAsUtra-samutkIrtanA 557 (11) ekkamhi bhavaggahaNe ekkakasAyamhi kadi ca uvjogaa| ekamhi yA uvajoge ekakasAe kadi bhavA ca // 64 // (12) uvajogavaggaNAo kammi kasAyammi ketiyA hoti ? kadarisse ca gadIe kevaDiyA vaggaNA hoti // 65 // isa praznakA nirNaya bhI Age cUrNikAra svayaM kareMge / isa prakAra yaha gAthA ukta tIna arthoMkA nirUpaNa karatI hai| eka bhavake grahaNa-kAlameM aura eka kaSAyameM kitane upayoga hote haiM, tathA eka upayogameM aura eka kapAyameM kitane bhava hote haiM ? // 64 // vizeSArtha-eka bhavake grahaNa-kAlame aisA kahanekA abhiprAya yaha hai ki naraka Adi cAra gati-sambandhI savomese kisI eka vivakSita bhavake grahaNa karanepara tatsambandhI sthitikAlake bhItara krodhAdika kaSAyomase kisI eka kaSAya-sambandhI kAlameM kitane upayoga hote haiM ? kyA ve saMkhyAta hote haiM, athavA asaMkhyAta ? jisa narakAdi vivakSita bhava-grahaName kisI eka vivakSita kaSAyake upayoga saMkhyAta athavA asaMkhyAta hote haiM, vahaoNpara zeSa kaSAyoke upayoga kitane hote hai ? kyA tatpramANa hI hote hai, athavA usase hInAdhika ? isa prakArakA artha isa gAthAke pUrvArdhame nibaddha hai| 'eka upayogameM aura eka kaSAyameM kitane bhava hote haiM,' isa pRcchAkA abhiprAya yaha hai ki yahaoNpara krodhAdi kaSAya-sambandhI saMkhyAta, athavA asaMkhyAta upayogoko AdhAra-svarUpa mAnakara punaH uname atItakAlika bhava kitane hote haiM ? isa prakArase bhavoko AdheyarUpa mAnakara unake alpabahutva-sambandhI anuyogadvArakI sUcanA kI gaI hai / isakA nirNaya Age cUrNisUtroke dvArA kiyA jAyagA / kisa kaSAyameM upayoga-sambandhI vargaNAeM kitanI hotI haiM ? tathA kisa gatimeM kitanI vargaNAeM hotI haiM ? // 65 // vizeSArtha-vargaNA, vikalpa athavA bhedako kahate hai| ve vargaNAe~ do prakArakI hotI haiM-kAlopayoga-vargaNA aura bhaavopyog-vrgnnaa| inameMse kAlakI apekSA kapAyoke jaghanya upayogakAlase lekara utkRSTa upayogakAla taka nirantara avasthita vikalpoko kAlopayogavargaNA kahate haiM / bhAvakI apekSA tIvra, manda Adi bhAvose pariNata kapAyoke udayasthAnasambandhI jaghanya bhedase lekara utkRSTa bheda taka paDvRddhi-kramase avasthita vikalpoko bhAvopayogavargaNA kahate haiM / ina dono prakArakI vargaNAoMke nirUpaNa karaneke lie prarUpaNA, pramANa aura alpabahutva ye tIna anuyogadvAra isa gAthA-dvArA sUcita kiye gaye hai| unamese kisa kaSAyameM kitanI upayogavargagAe~ hotI hai, isa pRcchAke dvArA dono prakArakI vargaNAoke pramANa-anuyogadvAra-sambandhI ogha-prarUpaNAkI sUcanA kI gaI hai / aura, kisa gatime
Page #666
--------------------------------------------------------------------------
________________ 558 kasAya pAhuDa sutta - [7 upayoga-arthAdhikAra (13) ekamhi ya aNubhAge ekkakasAyammi ekkakAleNa / uvajuttA kA ca gadI visarisamuvajujade kA ca // 66 // (14) kevaDiyA uvajuttA sarisIsu ca vaggaNA kamAesu / kevaDiyA ca kasAe ke ke ca visissade keNa // 6 // kitanI vargaNAe~ hotI hai, isa pRcchAke dvArA ukta dono hI vargaNAoke pramANako AdezaprarUpaNA sUcita kI gaI hai| eka anubhAgameM aura eka kapAyameM eka kAlakI apekSA kauna sI gati sadRzarUpase upayukta hotI hai aura kauna-sI gati visadRzarUpase upayukta hotI hai ? // 66 // vizeSArtha-anubhAga-saMjAvAle eka hI kapAyame eka hI samayakI apekSA kauna gati hotI hai, arthAt kisa gatime sabhI jIva krodhAdi kapAyomese kisI eka kaSAyame eka samayakI apekSA upayukta pAye jAte hai ? isI prakAra do, tIna athavA cAra kapAyomeM bhI eka hI samayakI apekSA kauna gati upayukta athavA anupayukta pAI jAtI hai| yaha 'apravAhyamAna'-paramparAke anusAra artha hai / 'pravAhyamAna'-paramparAke upadezAnusAra kapAya aura anubhAga ina donome bheda hai / tadanusAra eka 'anubhAgame' aisA kahane para 'eka kapAyaudayasthAname' yaha artha lenA caahie| tathA, 'eka kAlase' aisA kahane para eka samayasambandhI eka upayoga-vargaNAkA grahaNa karanA cAhie / ataeva yaha artha huA ki krodhAdi kaSAyoMmeMse eka-eka kapAyake asaMkhyAta lokamAtra kapAya-udayasthAna hote hai aura saMkhyAta AvalIpramANa kapAya-upayogasthAna hote hai| unamese eka kapAyakA eka kapAya-udayasthAname aura eka kapAya-upayogasthAname, vivakSita eka samayame hI kauna gati upayukta hotI hai ? arthAt kyA sabhI jIvoke eka hI vAra ukta prakArake pariNAma sambhava hai, athavA nahIM ? isa prakArakI pRcchA kI gaI hai / 'visarisamuvajujjade kA ca' aisA kahane para do kaSAyaudayasthAnome, tIna kapAya-udayasthAnome athavA cAra kapAya-udayasthAnome, isa prakAra saMkhyAta aura asaMkhyAta kaSAya-udayasthAnome eka hI kAlakI apekSA kauna gati upayukta hotI hai ? usI samaya do kAlopayoga-vargaNAose, athavA tIna kAlopayoga-vargaNAose, isa prakAra saMkhyAta aura asaMkhyAta kAlopayoga-vargaNAoMse pratibaddha pUrvokta kapAya udayasthAnokI apekSA eka hI vAra upayukta kauna gati hotI hai ? isa prakAra yaha cauthI gAthA do prakArake arthoMse sambaddha hai / ina pRcchAoMkA samAdhAna Age cUrNisUtroke dvArA kiyA jaaygaa| sadRza kapAya-upayogavargaNAoMmeM kitane jIva upayukta haiM, tathA cAroM kapAyoMse uparyukta sarva jIvoMkA kauna-sA bhAga eka eka kapAyameM upayukta hai aura kisa kisa kapAyase upayukta jIva kauna-kaunasI kapAyoMse upayukta jIvarAzike sAtha guNakAra aura bhAgahArakI apekSA hIna athavA adhika hote haiM ? // 67 //
Page #667
--------------------------------------------------------------------------
________________ 559 gA0 69] upayoga-anuyogadvAra-gAthAsUtra-samutkIrtanA (15) je je jamhi kasAe uvajuttA kiNNu sUdapuvvA te / hohiti ca uvajuttA evaM savvattha boddhavvA // 68 // (16) uvajogavagaNAhi ca avirahidaM kAhi virahidaM cAvi / paDhamasamayovajuttehi carimamama e ca boddhavvA (7) // 69 // vizeSArtha-isa gAthAke dvArA kapAyopayukta jIvoke vizeSa parijJAnake lie ATha anuyogadvArokI sUcanA kI gaI hai / 'kevaDiyA uvajuttA' isa padake dvArA dravyapramANAnugama anuyogadvAra sUcita kiyA gayA hai| tathA isI padake dvArA satprarUpaNAkI bhI sUcanA kI gaI hai / kyoki satprarUpaNAke vinA dravyapramANAnumagakI pravRtti nahI ho sakatI hai| kSetra-anuyogadvAra aura sparzana-anuyogadvAra bhI isI padase saMgRhIta samajhanA cAhie / kyoki, una dono anuyogadvArokI pravRtti dravyapramANAnugama-pUrvaka hI hotI hai| isa prakAra gAthAsUtrake isa prathama avayavame cAra anuyogadvAra antarnihita hai| 'sarisIsu ca vaggaNAkasAesu' isa dvitIya sUtrAvayavake dvArA nAnA aura eka jIva-sambandhI kAlAnugama anuyogadvArakI sUcanA kI gaI hai / tathA yahI para antarAnugama anuyogadvArakA bhI antarbhAva jAnanA cAhie / kyoki, kAla aura antara ye dono anuyogadvAra parasparame sambaddha hI dekhe jAte haiM / 'kevaDiyA ca kasAe' isa tRtIya sUtrAvayavase bhAgAbhAgAnugama anuyogadvAra kahA gayA hai / 'ke ke ca visissade keNa' isa caturtha sUtrAvayavase alpabahutva anuyogadvAra sUcita kiyA gayA hai| isa gAthAme dravyAnugama, kAlAnugama, bhAgAbhAgAnugama aura alpavahutvAnugama ye cAra anuyogadvAra to spaSTa kahe hI gaye haiM, tathA zeSa cAra anuyogadvArokI sUcanA kI gaI hai / jo jo jIva vartamAna samaya meM jisa krodhAdi kisI eka kapAyameM upayukta dikhalAI dete haiM, ve sabake saba kyA atIta kAlameM usI hI kaSAyake upayogase upayukta the, athavA ve sabake saba AgAmI kAlameM usI hI kapAyarUpa upayogase upayukta hoMge ? isI prakAra sarvatra sarva mArgaNAoMmeM jAnanA cAhie // 68 // vizeSArtha-isa gAthAke dvArA vartamAna samayame krodhAdi kapAyose upayukta ananta jIvokI atIta aura anAgata kAlame bhI vivakSita kapAyopayogake pariNamana-sambandhI sambhava asambhava bhAvokI gavepaNA kI gaI hai / gAthAke prathama tIna caraNoke dvArA oghapraparUNA aura caturtha caraNake dvArA AdezaprarUpaNA sUcita kI gaI hai| isakA nirNaya Age cUrNikAra svayaM kreNge| kitanI upayoga-vargaNAoMke dvArA kauna sthAna avirahita pAyA jAtA hai aura kauna sthAna virahita ? tathA prathama samayameM upayukta jIvoMke dvArA aura isI prakAra antima samayameM upayukta jIvoMke dvArA sthAnoMko jAnanA cAhiye (7) // 69 // 1 ettha gAhAsuttaparisamattIe sattaNhamakaviNNAso kimaTTa kado ? edAo satta ceva gAhAo uvajogANiogaddAre paDibaddhAo tti jANAvaNaTTha / jayadha0
Page #668
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sutta [ 7 upayoga arthAdhikAra 3. edAo satta gAhAo / 4. edAsiM vihAsA' kAyavvA / 5. 'kevaciraM uvajogo kamhi kasAyamhi' ti edassa padassa attho addhAparimANaM / 6. taM jahA / 7. koddhA mANaddhA mAyaddhA lohaddhA jahaNNiyAo vi ukkassiyAo vi aMtomuhutaM / 560 vizeSArtha - upayoga vargaNAeN do prakArakI hotI haiM- kapAya - udayasthAnarUpa aura upayoga- adhvasthAnarUpa / ina donome hI kitane kAlopayoga vargaNAvAle jIvoMse aura kitane bhAvopayogavargaNAvAle jIvose kauna sthAna azUnya aura kauna sthAna zUnya pAyA jAtA hai, isa prakArake zUnya- azUnya sthAnoMkA ogha aura AdezakI apekSA nirUpaNa karanekI sUcanA gAthA ke pUrvArdhase kI gaI hai / tathA gAthAke uttarArdha- dvArA naraka Adi gatiyoMkA Azraya karake krodhAdi kaSAyopayogayukta jIvoke tIna prakArakI zreNiyoke dvArA alpabahutvakI sUcanA kI gaI hai, jisakA nirNaya cUrNisUtrakAra Age svayaM kareMge / isa upayoga adhikArame sAta hI sUtragAthAeM nivaddha hai, yaha sUcita karane ke lie cUrNikArane gAthAke anta meM sAtakA aMka sthApita kiyA hai / cUrNisU0 - ye sAta sUtra - gAthAeN kasAyapAhuDake upayoga nAmaka sAtaveM arthAdhikArameM pratibaddha hai / aba ina sAto gAthAokI vibhASA karanA cAhie // 3-4 // vizeSArtha - gAthA - sUtrase sUcita arthakA nAnA prakArase vyAkhyAna, vivaraNa yA vivecana karaneko vibhASA kahate hai / cUrNikAra aba ina gAthAsUtroMkI vibhApA kareMge / cUrNisU0 - ' kisa kaSAya meM kitane kAla upayoga rahatA hai' isa padakA artha addhAparimANa hai // 5 // vizeSArtha - addhA nAma kAlakA hai / kAlake parimANako addhAparimANa kahate haiM / jisakA abhiprAya yaha hai ki eka jIvakA kisa kapAyame kitane kAla taka upayoga rahatA hai ? cUrNisU0 - usakA spaSTIkaraNa isa prakAra hai - krodhakapAthakA kAla, mAnakapAyakA kAla, mAyAkapAyakA kAla, aura lobhakaSAyakA kAla jaghanya bhI antarmuhUrta hai aura utkRSTa bhI antarmuhUrta hai // 6-7 // vizeSArtha - cAro hI kaSAyokA jaghanya aura utkRSTa kAla antarmuhUrta hI batalAyA gayA hai / isakA kAraNa yaha hai ki kisI bhI kapAyakA eka sadRza upayoga antarmuhUrta se adhika nahI ho sakatA hai, kyoki usake bAda kaSAyoke upayoga- parivartanake vinA avasthAna asambhava hai / yadyapi maraNa aura vyAghAtakI apekSA kapAyoke upayogakA jaghanyakAla 'jIvasthAna' Adi granyome eka samayamAtra bhI kahA gayA hai, kintu cUrNisUtrakArake abhiprAya se vaisA honA sambhava nahIM hai | 1 kA vihAsA NAma ? gAhAsuttasUcidasya atthassa visesiyUNa bhAsaNa vihAsA vivaraNamidi vutta hoi | jayagha
Page #669
--------------------------------------------------------------------------
________________ kaSAyopayogakAla- alpabahutva-nirUpaNa 561 gA0 69 ] 8. gadIsu kkhimANa- pavesaNeNa egasamayo hoja / 9. 'ko va keNahio' tti edasya padassa attho addhANamappAcahuaM / 10. taM jahA / 11. ogheNa mANaddhA jahaNNiyA thovA' / 12. kodhaddhA jahaNiyA vise cUrNim 0 - gatiyo meM niSkramaNa aura pravezakI apekSA cAro kaSAyokA jaghanyakAla eka samaya bhI hotA hai // 8 // vizeSArtha - niSkramaNakI apekSA eka samayakI prarUpaNA isa prakAra jAnanA cAhiekoI eka nArakI mAnAdi kisI eka kaSAyase upayukta hokara sthita thA, jaba AyukA eka samaya-mAtra zeSa rahA, taba krodhopayogase pariNata hokara eka samaya narakame rahakara nikalA aura tiryaMca yA manuSya ho gayA / isa prakAra niSkramaNakI apekSA krodhopayogakA eka samaya mAtra jaghanyakAla prApta huA / aba pravezakI apekSA eka samayakI prarUpaNA karate haiM-- koI eka tiryaMca athavA manuSya jIva krodhakapAyase upayukta hokara sthita thA, jaba krodhakaSAyake kAlame eka samaya avaziSTa rahA, taba marakara nArakiyomeM utpanna ho prathama samayame krodhopayogake sAtha dikhAI diyA aura dUsare hI samayame anya kaSAyase upayukta ho gayA / isa prakAra yaha pravezakI apekSA eka samaya-pramANa krodhakaSAyakA jaghanya - kAla prApta huA / isI prakAra se zeSa kaSAyo tathA zeSa gatiyome bhI niSkramaNa aura pravezakI apekSA eka samayakI prarUpaNA karanA cAhie / cUrNisU0 - ' kisa kaSAyakA upayogakAla kisa kapAyake upayogakAlase adhika hai' gAthAke isa dvitIya padakA artha kapAyoke upayogakAla sambandhI alpabahutva hai / vaha kapAyoke upayogakAla-sambandhI alpabahutvakA krama isa prakAra hai-- odhakI apekSA mAnakapAyakA jaghanyakAla sabase kama hai // 9-11 // vizeSArtha - yadyapi tiryaMca aura manuSyoM ke nirvyAghAtakI apekSA mAnakaSAyake upayogakA jaghanyakAla antarmuhUrta-pramANa hI hai tathApi Age batAe jAnevAle kapAyoke upayogakAlase yaha mAnakaSAyakA upayoga- kAla sabase alpa hai, kyoki vaha saMkhyAta AvalIpramANa hI hotA hai / cUrNim 0 - krodhakaSAyakA jaghanyakAla, mAnakaSAyake jaghanyakAla se vizeSa adhika 0 tAmrapatravAlI pratimeM 'ko va keNahio tti' itanA hI sUtra mudrita hai aura Age ke azako TIkAmeM sammilita kara diyA hai (dekho pR0 1616 ) | parantu TIkAse hI zeSa isa azake sUtratA siddha hai. tathA sUtra naM0 5 se bhI / 1 ettha 'mANaddhA jahaNiyA' tti vRtta e tirikkha maNumANa NivvAghAdeNa mANovajogajahaNNakAlo atomuhuttapamANo ghettanvo, aNNattha ghepamANe mANajahaNNadvAra savvatthovattANutravattI do / tado jahaNiyA mANadvA sakhenAvaliyamettA hodUNa savvatthovA tti siddha / jayagha0 71
Page #670
--------------------------------------------------------------------------
________________ 562 kasAya pAhuDa sutta [7 upayoga-arthAdhikAra sAhiyA / 13. mAyaddhA jahaNiyA visesAhiyA / 14. lobhaddhA jahaNiyA visesAhiyA / 15. mANaddhA ukkassiyA saMkhejaguNA / 16. kodhaddhA ukkassiyA visesAhiyA / 17. mAyaddhA ukkassiyA visesAhiyA / 18. lobhaddhA ukkassiyA visesAhiyA 19. pavAinjaMteNa uvadeseNa addhANaM viseso aMtomuhattaM / 20. teNeva uvadeseNa caugaisamAseNa appAbahuaM bhaNihidi / 21. cadugadisamAseNa jahaNNukkassapadeseNa NirayagadIe jahaNiyA lobhaddhA thovA / 22. devagadIe jahaNiyA kodhaddhA visehai / mAyA kaSAyakA jaghanyakAla krodhakaSAyake jaghanyakAlase vizeSa adhika hai| lobhakapAyakA jaghanyakAla mAyAkaSAyake jaghanyakAlase vizeSa adhika hai // 12-14 // cUrNisU0-mAnakaSAyakA utkRSTakAla lobhakaSAyake jaghanyakAlase saMkhyAtaguNA hai / krodhakaSAyakA utkRSTakAla mAnakapAyake utkRSTakAlase vizeSa adhika hai| mAyAkapAyakA utkRSTakAla krodhakaghAyake utkRSTakAlase vizeSa adhika hai| lobhakaSAyakA utkRSTakAla mAyAkaSAyake utkRSTakAlase vizeSa adhika hai // 15-18 // ___ cUrNisU0-pravAhyamAna upadezakI apekSA krodhAdi kapAyoke kAlakI vizeSatA antarmuhUrta hai / // 19 // vizepArtha-Upara jo oghakI apekSA kaSAyokA kAla-sambandhI alpavahutva batalAyA gayA hai, vaha jisa jisa sthAnapara vizeSa adhika kahA gayA hai, vahA~ vahA~ para vizepa adhikase antarmuhUrtakAlakI adhikatA samajhanA caahie| vaha antarmuhUrta yadyapi aneka bhedarUpa hai, koI saMkhyAta AvalIpramANa, koI AvalIke saMkhyAtave bhAgapramANa aura koI AvalIke asaMkhyAtave bhAgapramANa hotA hai| kintu yahA~ para pravAhyamAna upadezake anusAra AvalIke asaMkhyAtave bhAgamAtra hI vizeSa adhika kAla samajhanA cAhie / jo upadeza sarva AcAryoMse sammata hai, cirakAlase avicchinna sampradAya-dvArA pravAharUpase A rahA hai, aura guru-ziSya-paramparAke dvArA prarUpita kiyA jAtA hai, vaha pravAhyamAna upadeza kahalAtA hai / isase bhinna jo sarva AcArya-sammata na ho aura avicchinna guru-ziSya-paramparAse nahIM A rahA ho, aise upadezako apravAhyamAna upadeza kahate haiN| athavA AryamaMkSu AcAryake upadezako apravAhyamAna aura nAgahasti kSamAzramaNake upadezako pravAhyamAna upadeza samajhanA caahie| cUrNisa0-usI pravAhyamAna upadezakI apekSA ava cAro gatiyokA samuccaya Azraya karake kapAyoke kAla-sambandhI alpavahutvako kahate hai-caturgatike samAsase jaghanya aura ukRSTa padakI apekSA narakagatimeM lobhakapAyakA jaghanyakAla sabase kama hai / (kyoki dveSa-bahula nArakiyome jAti-vizepase hI preyarUpa lobhapariNAmakA cirakAla taka rahanA asa 1 ko vuNa pavAijatovaeso NAma vuttameda 1 savvAiriyasammado cirakAlmavvocchiNNasagdAyakameNAgacchamANo no sitsaparaparAe pavAinade paNNavijade so pavAijatAvaeso ti bhaNNade / athavA ajjamakhubhayavaMtANamuvaeso etthApavAijamANo NAma / NAgahatthikhavaNANamuvaeso pavAijatao ti ghettavyo / jayagha0
Page #671
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 69] kaSAyopayogakAla-alpabaddhatva-nirUpaNa 563 sAhiyA / 23. devagadIe jahaNiyA mANaddhA saMkhejjaguNA / 24 NirayagadIe jahaNiyA mAyaddhA visemAhiyA / 25. NirayagadIe jahaNiyA mANaddhA saMkhejjaguNA / 26. devagadIe jahaNiyA mAyaddhA visesAhiyA / 27 maNusa-tirikkhajoNiyANaM jahaNiyA mANaddhA saMkhejjaguNA / 28.maNusatirikkhajoNiyANaM jahaNiyA kodhaddhA visemAhiyA / 29. maNusa-tirikkhajoNiyANaM jahaNiyA mAyaddhA visesAhi yA / 30, maNusa-tirikkhajoNiyANaM jahaNiyA lohaddhA visesAhiyA / 31. NirayagadIe jahaNiyA kodhaddhA saMkhejaguNA / 32. devagadIe jahaNiyA lobhaddhA visesAhiyA / 33.NirayagadIe ukkassiyA lobhaddhA saMkhejjaguNA / 34. devagadIe ukkassiyA kodhaddhA visesAhiyA / 35. devagadIe ukkassiyA mANaddhA saMkhejjaguNA / 36. NirayagadIe ukassiyA mAyaddhA visesAhiyA / 37 NirayagadIe ukkassiyA mANaddhA saMkhejjaguNA / 38. devagadIe ukkassiyA mAyaddhA visesA hiyA / 39. maNuma-tirikkhajoNiyANamukkassiyA mANaddhA sakhejjaguNA / 40. tesiM mbhava hai| devagatime krodhakA jaghanya kAla narakagatike jaghanya lobha-kAlase vizeSa adhika hai| devagatimeM mAnakA jaghanyakAla devagatike jaghanya krodhakAlase saMkhyAtaguNA hai| narakagatimeM mAyAkA jaghanyakAla devagatike jaghanya mAnakAlase vizeSa adhika hai| narakagatimeM mAnakA jaghanyakAla narakagatike hI jaghanya mAyAkAlase saMkhyAtaguNA hai| devagatimeM mAyAkA jaghanyakAla narakagatike jaghanya mAnakAlase vizeSa adhika hai // 20-26 // cUrNisU0-manuSya aura tiryaMca yonivAle jIvoke mAnakA jaghanyakAla devagatike jaghanya mAyAkAlase saMkhyAtaguNA hai| una hI manuSya aura tiryaMca yoniyoke krodhakA jaghanyakAla unhIMke jaghanya mAnakAlase vizeSa adhika hai| manuSya aura tiryaMca yoniyoke mAyAkA jaghanyakAla unhIMke jaghanya krodhakAlase vizeSa adhika hai| manuSya aura tiryaMca yoniyoMke lobhakA jaghanyakAla unhIke jaghanya mAyAkAlase vizeSa adhika hai // 27-30 // cUrNisU0-narakagatime krodhakA jaghanyakAla manuSya aura tiryaMcayoniyoke jaghanya lobhakAlase saMkhyAtaguNA hai| devagatimeM lobhakA jaghanyakAla narakagatike jaghanya krodhakAlase vizeSa adhika hai| narakagatimeM lobhakA utkRSTakAla devagatike jaghanya lobhakAlase saMkhyAtaguNA hai / devagatime krodhakA utkRSTakAla narakagatike utkRSTa lobhakAlase vizeSa adhika hai| devagatime mAnakA utkRSTa kAla devagatike hI utkRSTa krodhakAlase saMkhyAtaguNA hai| narakagatime mAyAkA utkRSTakAla devagatike utkRSTa mAnakAlase vizeSa adhika hai| narakagatimeM mAnakA utkRSTakAla narakagatike hI utkRSTa mAyAkAlase saMkhyAtaguNA hai| devagatimeM mAyAkA utkRSTakAla narakagatike utkRSTa mAnakAlase vizeSa adhika hai // 31-38 // cUrNisa0-manuSya aura tiryaMcayoniyoke mAnakA utkRSTakAla devagatike utkRSTa mAyA
Page #672
--------------------------------------------------------------------------
________________ * 564 phalAya pAhuDa succa [7 upayoga-arthAdhikAra ceva ukkassiyA kodhaddhA visesAhiyA / 41. tesiM ceva ukkassiyA mAyaddhA visesAhiyA 42. tesiM ceva ukkassiyA lobhaddhA visesAhiyA / 43. NirayagadIe ukkassiyA kodhaddhA saMkhejjaguNA / 44. devagadIe ukkassiyA lobhaddhA visesAhiyA / 45. tesiM ceva uvadeseNa codasa-jIvasamAsehiM daMDago bhaNihidi / 46. codasaNhaM jIvasamAsANaM deva-NeraiyavajjANaM jahaNiyA pANaddhA tullA thovA / 47.jahaNiyA kodhaddhA visesAhiyA / 48. jahaNiyA mAyaddhA visesAhiyA / 49. jahaNiyA lobhaddhA vise sAhiyA / 50. suhumassa apajjattayassa ukkassiyA mANaddhA saMkhejjaguNA / 51.ukkassiyA kodhaddhA visesaahiyaa| 52. ukkassiyA mAyaddhA visesaahiyaa| 53. ukkassiyA lobhaddhA visesaahiyaa| kAlase saMkhyAtaguNA hai| unhIMke krodhakA utkRSTakAla unhIMke utkRSTa mAnakAlase vizeSa adhika hai| unhIM manuSya-tiryaMcayoniyoke mAyAkA utkRSTakAla unhIMke utkRSTa krodhakAlase vizeSa adhika hai| unhIM manuSya-tiryaMcayoniyoke lobhakA utkRSTakAla unhIMke utkRSTa mAyAkAlase vizeSa adhika hai| narakagatimeM krodhakA utkRSTakAla manuSya-tiryaMcayoniyoke utkRSTa lobhakAlase saMkhyAtaguNA hai| devagatimeM lobhakA utkRSTakAla narakagatike utkRSTa krodhakAlase vizeSa adhika hai / / 39-44 // cUrNisU0-ava pravAhyamAna upadezake anusAra caudaha jIvasamAsoke dvArA jaghanya aura utkRSTa pada-viziSTa kapAyoke kAlasamvandhI alpavahutva-daMDakako kahate haiM-deva aura nArakiyose rahita zepa caudaha jIvasamAsoke mAnakA jaghanya kAla parasparame samAna hokarake bhI vakSyamANa padokI apekSA sabase kama hai| unhI deva-nArakI-rahita caudaha jIvasamAsoMke krodhakA jaghanyakAla unhIMke jaghanya mAnakAlase vizepa adhika hai| unhIM deva-nArakI-rahita caudaha jIvasamAsoke mAyAkA jaghanyakAla unhIke jaghanya krodhakAlase vizepa adhika hai| unhIM deva-nArakI-rahita caudaha jIvasamAsoke lobhakA jaghanya kAla unhIke jaghanya mAyAkAlase vizeSa adhika hai // 45-49 / / cUrNisU-sUkSma labdhyaparyApta nigodiyAke mAnakA utkRSTakAla deva-nArakI-rahita caudaha jIvasamAsoMke jaghanya lobhakAlase saMkhyAtaguNA hai| sUkSma labdhyaparyApta nigodiyAke krodhakA utkRSTakAla unhIke utkRSTa mAnakAlase vizeSa adhika hai / unhIM sUkSma labdhyaparyApta nigodiyAke mAyAkA utkRSTakAla unhIke utkRSTa krodhakAlase vizepa adhika hai / unhIM sUkSma labdhyaparyApta nigodiyAke lobhakA utkRSTa kAla unhIMke utkRSTa mAyAkAlase vizepa adhika hai // 50-53 // 1 tesi ceva bhayavatANamajamavu NAgahatthINa pavAijateNuvaeseNa coddasajIvasamAsesu jahaNukkassapadavisesido anyAbahuadaDao etto bhaNihidi bhaNijyata ityarthaH / jayadha0
Page #673
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 69] kaSAyopayogakAla-alpabahutva-nirUpaNa 54. bAdarei diya-apajattayassa ukassiyA mANaddhA saMkhejjaguNA / 55.ukAssiyA kodhaddhA visesAhiyA / 56. ukkassiyA mAyaddhA visesAhiyA / 57. ukkassiyA lobhaddhA visesAhiyA / 58. suhamapajjattayassa ukkassiyA mANaddhA saMkhejjaguNA / 59. ukkassiyA koghaddhA visesAhiyA / 60. ukkassiyA mAyaddhA visesAhiyA / 61. ukkassiyA lobhaddhA visesaahiyaa| 62. bAdarei diyapajjattayassa ukkassiyA mANaddhA saMkhejjaguNA / 63. ukkassiyA kodhaddhA visesAhiyA / 64. ukkassiyA mAyaddhA vise sAhiyA / 65. ukkassiyA lobhaddhA visesAhiyA / 66 beiM diya-apajjattayassa ukkassiyA mANaddhA saMkhejjaguNA / 67. teI diyaapajjattayassa ukkassiyA mANaddhA visesAhiyA / 68. cauridiya-apajjattayassa ukkassiyA mANaddhA visesaahiyaa|69.veiNdiy-apjjttyss ukkassiyA kodhaddhA visesaahiyaa| cUrNisU0-bAdara ekendriya labdhyaparyApta jIvake mAnakA utkRSTakAla sUkSmaladhyaparyApta nigodiyA jIvake utkRSTa lobhakAlase saMkhyAtaguNA hai| usI vAdara ekendriya labdhyaparyApta jIvake krodhakA utkRSTakAla usIke utkRSTa mAnakAlase vizeSa adhika hai| usI vAdara ekendriyalabdhyaparyApta jIvake lobhakA utkRSTakAla usIke utkRSTa mAyAkAlase vizeSa adhika hai // 54-57 // cUrNisa0-sUkSmaparyApta ekendriya jIvake mAnakA utkRSTakAla bAdara ekendriyalabdhyaparyApta jIvake utkRSTa lobhakAlase saMkhyAtaguNA hai| usI sUkSmaparyApta ekendriyake krodhakA utkRSTakAla usIke utkRSTa mAnakAlase vizeSa adhika hai / usI sUkSmaparyApta ekendriyake mAyAkA utkRSTakAla usIke utkRSTa krodhakAlase vizeSa adhika hai| usI sUkSmaparyApta ekendriyake lobhakA utkRSTakAla usIke utkRSTa mAyAkAlase vizeSa adhika hai // 58-61 // cUrNisU0-bAdara ekandriyaparyApta jIvake mAnakA utkRSTakAla sUkSmaparyApta ekendriya jIvake utkRSTa lobhakAlase saMkhyAtaguNA hai| usI vAdara ekendriyaparyApta jIvake krodhakA utkRSTa kAla usIke utkRSTa mAnakAlase vizeSa adhika hai / usI vAdara ekendriyaparyApta jIvake mAyAkA utkRSTakAla usIke utkRSTa krodhakAlase vizeSa adhika hai / usI vAdara ekendriyaparyApta jIvake lobhakA utkRSTakAla usIke utkRSTa mAyAkAlase vizeSa adhika hai // 62-65 // cUrNisU0-dvIndriyalabdhyaparyApta jIvake mAnakA utkRSTakAla bAdara ekendriyaparyApta jIvake utkRSTa lobhakAlase saMkhyAtaguNA hai| trIndriyalavdhyaparyApta jIvake mAnakA utkRSTakAla dvIndriyalabdhyaparyApta jIvake utkRSTa mAnakAlase vizeSa adhika hai| caturindriyalabdhyaparyApta jIvake mAnakA utkRSTakAla zrIndriya labdhyaparyApta jIvake utkRSTa mAnakAlase vizeSa adhika hai| dvIndriyalabdhyaparyApta jIvake krodhakA utkRSTakAla caturindriyalabdhyaparyApta jIvake utkRSTa
Page #674
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa susta [7 upayoga arthAdhikAra 70. teiM diya-apajjattayassa ukassiyA kodhaddhA visesAhiyA / 71. cauridiyaapajjattayassa ukkassiyA kodhaddhA visesAhiyA / 72. beidiya-apajjattayassa ukkassiyA mAyaddhA visesAhiyA / 73. tei diyaapajjattayassa ukkassiyA mAyaddhA visesAhiyA / 74. cauridiya-apajjattayassa ukkassiyA mAyaddhA visesAhiyA / / 75. veiMdiya-apajjattayassa ukkassiyA lobhaddhA visesAhiyA / 76. tei diyaapajjattayassa ukkassiyA lobhaddhA visesAhiyA / 77. caduriMdiya-apajjattayassa ukkassiyA lobhaddhA visesAhiyA / 78. veiM diyapajjattayassa ukkassiyA mANaddhA saMkhejjaguNA / 79 tei diyapajjattayassa ukkassiyA mANaddhA visesAhiyA / 80. cauriMdiyapajjattayassa ukkassiyA mANaddhA visesAhiyA / 81. veI diyapajjattayassa ukkassiyA kodhaddhA visesAhiyA / 82. tei diyamAnakAlase vizeSa adhika hai| trIndriyalavdhyaparyApta jIvake krodhakA utkRSTakAla dvIndriyalabdhyaparyApta jIvake utkRSTa krodhakAlase vizeSa adhika hai| caturindriya labdhyaparyApta jIvake krodhakA utkRSTakAla trIndriyalabdhyaparyApta jIvake utkRSTa krodhakAlase vizeSa adhika hai // 66-71 // cUrNisU0-dvIndriyalavdhyaparyApta jIvake mAyAkA utkRSTakAla caturindriyalavdhyaparyApta jIvake utkRSTa krodhakAlase vizeSa adhika hai| trIndriyalabdhyaparyApta jIvake mAyAkA utkRSTakAla dvIndriyalabdhyaparyAptake utkRSTa mAyAkAlase vizeSa adhika hai| caturindriyalavdhyaparyApta jIvake mAyAkA utkRSTakAla trIndriyalabdhyaparyApta jIvake utkRSTa mAyAkAlase vizeSa adhika hai // 72-74 // cUrNisU0-dvIndriyalabdhyaparyApta jIvake lobhakA utkRSTakAla caturindriyalabdhyaparyApta jIvake utkRSTa mAyAkAlase vizepa adhika hai| zrIndriyalabdhyaparyApta jIvake lobhakA utkRSTakAla dvIndriyalavdhyaparyApta jIvake utkRSTa lobhakAlase vizeSa adhika hai| caturindriyalabdhyaparyApta jIvake lobhakA utkRSTakAla trIndriyalabdhyaparyApta jIvake utkRSTa lobhakAlase vizeSa adhika hai // 75-77 // cUrNimU0-dvIndriyaparyApta jIvake mAnakA utkRSTakAla caturindriyalabdhyaparyApta jIvake utkRSTa lobhakAlase saMkhyAtaguNA hai| trIndriyaparyApta jIvake mAnakA utkRSTakAla dvIndriyaparyApta jIvake utkRSTa mAnakAlase vizepa adhika hai / caturindriyaparyApta jIvake mAnakA utkRSTakAla trIndriyaparyApta jIvake utkRSTa mAnakAlase vizepa adhika hai // 78-80 // cUrNisU0-dvIndriyaparyApta jIvake krodhakA utkRSTakAla caturindriyaparyApta jIvake utkRSTa mAnakAlase vizepa adhika hai| trIndriyaparyApta jIvake krodhakA utkRSTakAla dvIndriya
Page #675
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 69] kaSAyopayogakAla-alpabahutva-nirUpaNa 567 pajjattayassa ukkassiyA kodhaddhA visesAhiyA / 83. cau riMdiyapajattayassa ukkassiyA kodhaddhA visesaahiyaa| 84. beiMdiyapajjattayassa ukkassiyA mAyaddhA visesAhiyA / 85. teiMdiyapajjattayassa ukkassiyA mAyaddhA visesAhiyA / 86. cauriMdiyapajjattayassa ukkassiyA mAyaddhA visesaahiyaa| 87. beIdiyapajjattayassa ukkassiyA lobhaddhA visesAhiyA / 88 tei diyapajjattayassa ukkassiyA lobhaddhA visesAhiyA / 89. cauriMdiyapajjattayassa ukkassiyA lobhaddhA visesAhiyA / 90. asaNNi-apajjattayassa ukkassiyA mANaddhA saMkhejjaguNA / 91. tasseva uskassiyA kodhaddhA visesAhiyA / 92. tasseva ukkassiyA mAyaddhA visesAhiyA / 93. tasseva ukkassiyA lobhaddhA visesAhiyA / / 94. asaNNipajjattayassa ukkassiyA mANaddhA saMkhejjaguNA / 95. tasseva ukkassiyA kodhaddhA visesAhiyA / 96. tasseva ukkassiyA mAyaddhA visesAhiyA / paryApta jIvake utkRSTa krodhakAlase vizeSa adhika hai / caturindriyaparyApta jIvake krodhakA utkRSTakAla trIndriyaparyApta jIvake utkRSTa krodhakAlase vizeSa adhika hai // 81-83 // cUrNisU0-dvIndriyaparyApta jIvake mAyAkA utkRSTakAla caturindriyaparyApta jIvake utkRSTa krodhakAlase vizeSa adhika hai| trIndriyaparyApta jIvake mAyAkA utkRSTakAla dvIndriyaparyApta jIvake utkRSTa mAyAkAlase vizeSa adhika hai| caturindriyaparyApta jIvake mAyAkA utkRSTakAla trIndriyaparyApta jIvake utkRSTa mAyAkAlase vizeSa adhika hai / / 84-86 // cUrNimU-dvIndriyaparyApta jIvake lobhakA utkRSTakAla caturindriyaparyApta jIvake utkRSTa mAyAkAlase vizeSa adhika hai| trIndriya paryApta jIvake lobhakA utkRSTakAla dvIndriya paryApta jIvake utkRSTa lobhakAlase vizeSa adhika hai| caturindriyaparyApta jIvake lobhakA utkRSTakAla trIndriyaparyApta jIvake utkRSTa lobhakAlase vizeSa adhika hai // 87-89 // cUrNima0--asaMjJI paMcendriya aparyApta jIvake mAnakA utkRSTa kAla caturindriya paryApta jIvake utkRSTa lobhakAlase saMkhyAtaguNA hai| usI asaMjJI paMcendriya aparyApta jIvake krodhakA utkRSTakAla usIke utkRSTa mAnakAlase vizeSa adhika hai| usI asaMjJI paMcendriyaaparyApta jIvake mAyAkA utkRSTakAla usIke utkRSTa krodhakAlase vizeSa adhika hai| usI asaMjJI paMcendriya aparyApta jIvake lobhakA utkRSTa kAla usIke utkRSTa mAyAkAlase vizeSa adhika hai // 90-93 // cUrNisU0-asaMjJI paryApta paMcendriyajIvake mAnakA utkRSTakAla asaMjJI aparyApta paMcendriya jIvake utkRSTa lobhakAlase saMkhyAtaguNA hai / usI asaMjJI paryApta paMcendriya jIvake krodhakA utkRSTakAla usIke utkRSTa mAnakAlase vizepa adhika hai| usI asaMjJI paryApta
Page #676
--------------------------------------------------------------------------
________________ 568 kasAya pAhuDa sutta 97. tasseva ukkassiyA lobhaddhA visesAhiyA / 98. saNiapajjattayassa ukkassiyA mANaddhA saMkhejjaguNA / 99. tasseva ukkassiyA ko dhaddhA visesAhiyA / 100 tasseva ukkassiyA mAyaddhA visesAhiyA / 101 tasseva ukkassiyA lobhaddhA visesAhiyA / 102. saNNi-pajjattayassa ukkassiyA mANaddhA saMkhejjaguNA / 103. tasseva ukkassiyA kodhA visesAhiyA / 104 tasseva ukkassiyA lobhaddhA visesAhiyA / 105. tasseva ukkassiyA lobhaddhA visesAhiyA / [ 7 upayoga-arthAdhikAra tado pamagAhAe pugvaddhassa atthavihAsA samattA | 106. 'ko vA kamhi kasAe abhikkhanajogamuvajutto" ti ettha abhikkhamuvajogaparUvaNA kAyavvA / 107. ogheNa tAva lobho mAyA kodho mANo ti paMcendriya jIvake mAyAkA utkRSTakAla usIke utkRSTa krodhakAlase vizepa adhika hai / usI asaMjJI paryApta paMcendriya jIvake lobhakA utkRSTakAla usIke utkRSTa mAyAkAlase vizeSa adhika hai // 94-97 // cUrNim 0 - saMjJI labdhyaparyApta paMcendriya jIvake mAnakA utkRSTakAla asaMjJI paryApta paMcendriya jIvake utkRSTa lobhakAlase saMkhyAtaguNA hai / usI saMjJI labdhya parpApta pacendriya jIvake krodhakA utkRSTakAla usIke utkRSTa mAyAkAlase vizeSa adhika hai / usI saMjJI labdhyaparyApta paMcendriya jIvake mAyAkA utkRSTakAla usIke utkRSTa krodhakAlase vizeSa adhika hai / usI saMjJI paryApta paMcendriya jIvake lobhakA utkRSTakAla usIke utkRSTa mAyAkAlase vizeSa adhika hai // 98-101 // cUrNisU0 - saMjJI paMcendriya paryAptaka jIvake mAnakA utkRSTakAla saMjJI paMcendriya labdhyaparyApta jIvake utkRSTa lobhakAla se saMkhyAtaguNA hai / isase isIkA utkRSTa krodhakAla vizeSa adhika hai / isase isIkA utkRSTa mAyAkAla vizeSa adhika hai / isase isIkA utkRSTa lobhakAla vizeSa adhika hai // 102-105 // isa prakAra prathama gAthAke pUrvArdha ke arthakA vivaraNa samApta huA / cUrNisU0 - 'kauna jIva kisa kaSAya me nirantara eka sadRza upayogase upayukta rahatA hai' gAthAke isa uttarArdha me nirantara honevAle upayogokI prarUpaNA karanA cAhiye / ( vaha isa prakAra hai - ) okI apekSA lobha, mAyA, krodha aura mAna isa avasthita svarUpa paritAmrapatravAlI pratime 'ko vA kahi' ke sthAnapara 'ko mhi' pATha mudrita hai ( dekho pR0 1622 ) | para vaha azuddha hai, kyoMki yaha isI adhikArake prathama gAthAkA uttarArdha hai, jisameM ki 'ko vAha' pATha diyA huA hai / 1 abhIkSNamupayogo muhurmuhurupayoga ityarthaH / ekasya jIvasyaikasmin kaSAye paunaHpunyenopayoga iti yAvat / jayagha*
Page #677
--------------------------------------------------------------------------
________________ 561 gA069] kaSAya-parivartana-vAra-nirUpaNa asaMkhejjesu Agarisesu gadesu saI lobhAgarisI adiregA bhavadi / 108. asaMkhejjesu lobhAgarisesu adiregesu gadesu kodhAgarisehiM mAyAgRrisA adiregA hoi / 109. pATIse asaMkhyAta apakarSo arthAt parivartanavAroke vyatIta ho jAnepara eka bAra lobhakapAyake parivartanakA vAra atirikta arthAt adhika hotA hai // 106-107 // vizeSArtha-yahA~ para yadyapi sAmAnyase hI kaSAyoke upayoga-parivartanakA krama batalAyA jA rahA hai, tathApi vaha tiryaMca aura manuSyagatikA hI pradhAnarUpase kahA gayA samajhanA caahie| kapAyoke upayogakA parivartana isa kramase hotA hai--manuSya-tiryaMcoke pahale eka antarmuhUrta taka lobhakaSAyarUpa upayoga hogaa| punaH usake parivartita ho jAne para eka antarmuhUrta taka mAyAkapAyarUpa upayoga hogaa| punaH usakA kAla samApta ho jAne para eka antarmuhUrta taka krodhakaSAyarUpa upayoga hogA / punaH isa upayoga-kAlake bhI samApta ho jAne para eka antarmuhUrta taka mAnakaSAyarUpa upayoga hogaa| isa kramase asaMkhyAta parivartanavAroke vyatIta ho jAne para pIche lobha, mAyA, krodha aura mAnarUpa hokara punaH lobhakaSAyase upayukta hokara mAyAkapAyake upayogameM avasthita jIva uparyukta paripATI-kramase krodharUpa upayukta nahIM hogA, kintu punaH lauTakara lobhakaSAyarUpa upayogake sAtha antarmuhUrtakAla rahakara punaH mAyAkaSAyakA ullaMghana kara krodhakapAyarUpa upayogako prApta hogA aura tatpazcAt mAnakaSAyako / isI prakAra pUrvokta avasthita paripATI-kramase cAro kaSAyoke asaMkhyAta upayoga parivartana-vAra vyatIta ho jAne para punaH eka vAra lobhakaSAya-sambandhI parivartana-vAra adhika hotA hai| cUrNisU0-ukta prakArase asaMkhyAta lobhakapAyasambandhI apakarSoM arthAt parivartanavAroke atirikta ho jAne para krodhakaSAya-sambandhI parivartana-vArase mAyAkapAya-sambandhI upayogakA parivartana-bAra atirikta hotA hai // 108 // vizeSArtha-Upara jisa avasthita lobha, mAyA, krodha aura mAnake parivartana kramase asaMkhyAta apakarSa vyatIta hone para eka bAra lobha-apakarSa atirikta hotA hai yaha batalAyA gayA, usI prakAra asaMkhyAta lobha apakarpoke adhika ho jAne para mAyAkapAya-sambandhI apakarSe adhika hogA / arthAt ukta avasthita apakarSa-paripATI-kramase lobhake pazcAt mAyA aura krodhake parivartana ho jAnepara punaH lauTakara mAyAke upayogake sAtha antarmuhUrta taka rahakara tatpazcAt krodhakA ullaMghana kara mAnako prApta hogA / punaH avasthita paripATIse asaMkhyAta lobhApakarSoM ke vyatIta ho jAne para phira usI kramase eka vAra mAyAkA apakarpa adhika hogaa| isI bAtako batalAneke lie sUtrakArane kahA hai ki asaMkhyAta lobha-apakarpoke atirikta ho jAne para krodha-apakarpase mAyA-apakarSa atirikta hotA hai / isa prakAra mAyApakarpake asaMkhyAta atirikta vAra hote hai, taba vakSyamANa anya krama prArambha hotA hai| 1 etthAgarisA ti vutte pariyaNavArANi gaheyavva / jayadha. 2 adirittA ahiyA ( adhikAH) ityarthaH / jayagha0 72
Page #678
--------------------------------------------------------------------------
________________ 570 phasAya pAhuDa sutta [7 upayoga arthAdhikAra asaMkhejjehi mAyAgarisehiM adiregehiM gadehi mANAgarisehi kodhAgarisA adiggA hodi / 110. evamogheNa / 111. evaM tirikkhajoNigadIe maNumagadIe ca / 112. NirayagaIe koho mANo, koho mANo tti vArasahassANi pariyattidUNa saI mAyA cUrNimU0-asaMkhyAta mAyA-apakoMke atirikta ho jAne para mAna-apakarpakI apekSA krodha-apakarpa atirikta hotA hai // 109 // vizepArtha-Upara jisa kramase lobha aura mAyAkaSAya-sambandhI atirikta apakarpakA nirUpaNa kiyA hai, usI kramase asaMkhyAta mAyA-apakoMke ho jAnepara eka vAra krodha-apakarpa adhika hotA hai / arthAt avasthita paripATI-kramase lobha, mAyA aura krodhase upayukta honeke pazcAt krama-prApta mAnakapAyase upayukta na hogA, kintu punaH lauTakara krodhakaSAyase upayukta hogaa| isa prakAra krodhakaSAyake apakarpa bhI asaMkhyAta hote haiM / vivakSita manuSya yA tiryacakI asaMkhyAta varSavAlI Ayume ye atirikta vAra lobhakaSAyake sabase adhika hote hai aura mAyA, krodha aura mAnake uttarottara kama hote haiN| cUrNisU0-isa prakAra yaha kapAya-samvandhI upayoga paripATI-krama oghakI apekSA kahA gayA hai / isI prakAra tiryaMcayoniyokI gatime aura manuSyagatimeM jAnanA cAhie // 110-111 // vizeSArtha-yadyapi yahA~ sAmAnyase hI tiryaMca aura manuSyokA ullekha kiyA gayA hai, tathApi ukta krama asaMkhyAta varSakI AyuvAle manuSya aura tiryaMcokI apekSAse hI kahA gayA jAnanA caahie| isakA kAraNa yaha hai ki lobhAdi kapAyoke asaMkhyAta vAra sadRza hokara jaba taka vyatIta nahIM ho jAte haiM, taba taka unake atirikta vAra nahIM hote haiM / isa prakAra sUtrakA vacana hai| ataH yahI niSkarSa nikalatA hai ki saMkhyAta-varSAyuSka manuSya aura tiryacome kaSAyoke parivartana-bAra samAna hI hote haiN| cUrNisa0-narakagatime krodha, mAna, punaH krodha aura mAna, isa kramase sahato parivartana-vAroke parivartita ho jAne para eka vAra mAyAkapAya-sambandhI upayoga parivartita hotA hai // 112 // vizepArtha-jisa prakAra oghaprarUpaNAme lobha, mAyA krodha aura mAna isa avasthita paripATIse asaMkhyAta apakarSoM ke vyatIta honepara punaH anya prakArakI paripATI AraMbha hotI hai, vaisI paripATI yahA~ narakagatimeM nahIM hai / kintu yahaoNpara krodhakapAya-sambandhI upayogake parivartita honepara mAnakapAyarUpa upayoga hotA hai| usake pazcAt punaH krodha aura mAnakapAyarUpa upayoga hotA hai / nArakiyokA yahI avasthita upayoga-parivartana krama hai / ima 1 eda sanva pi asakhejjavassAuatirikkha-maNusse assiyUNa parUvida | sakhejavarasAuatirikkha. maNuse assiyUNa jai vuccai to kohamANamAyAlohANamAgarisA aNNoNNa pekkhiyaNa sarisA caMba hacati / ki kAraNaM, asaMkhejjaparivattaNavArA sarisA hodUNa jAva Na gadA tAva lobhAdINamAgarimA ahiyA Na hoti tti suttvynnaadaa| jayadha0
Page #679
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 69] kaSAya-parivartana-vAra-nirUpaNa 571 parivattadi / 113. mAyAparivattehiM saMkhejjehiM gadehiM saI loho parivattadi / 114. devagadIe lobho mAyA lobho mAyA tti vArasahassANi gaMdUNa tado saImANo parivattadi / 115. mANassa saMkhejjesu Agarisesu gadesu tado saIkodho privttdi| avasthita-paripATI-kramase sahasro parivartana-vAroMke ho jAnepara tatpazcAt eka vAra mAyAkaSAyarUpa upayoga hotA hai| isakA kAraNa yaha hai ki atyanta dveSa-pracura nArakiyoMme krodha aura mAnakaSAya hI pracuratAse pAye jAte haiN| cUrNisU0-saMkhyAta sahasra mAyAkaSAyasambandhI upayoga-parivartanoke vyatIta ho jAnepara tatpazcAt eka vAra lobhakaSAyarUpa upayoga parivartita hotA hai // 113 // vizeSArtha-Upara batalAI gaI narakagati-sambandhI avasthita paripATI mase krodha aura mAnasambandhI sahasroM upayoga-parivartanoke ho jAnepara eka vAra mAyAparivartana hotA hai| punaH isa prakArake sahalo mAyAparivartanoke vyatIta ho jAnepara eka vAra lobhakaSAya-sambandhI upayogakA parivartana hotA hai / isakA kAraNa yaha hai ki atyanta pApa-bahula narakagatimeM preyasvarUpa lobhapariNAmakA honA atyanta durlabha hai / isa prakArakA yaha krama nArakI jIvoMke apanI Ayuke antima samaya taka hotA rahatA hai| cUrNisU0-devagatime lobha, mAyA, punaH lobha aura mAyA isa kramase sahasro pari- . vartana-vAroke vyatIta ho jAnepara tatpazcAt eka vAra mAnakaSAya-sambandhI upayogakA parivartana hotA hai / / 114 // vizeSArtha-devagatimeM narakagatise viparIta krama hai| yahaoNpara pahale lobhakaSAyarUpa upayoga hogA, punaH mAyAkaSAyarUpa / punaH lobha aura punaH maayaa| isa avasthita paripATIkramase ina dono kaSAya-sambandhI sahasroM upayoga-parivartanoke ho jAnepara tatpazcAt eka vAra mAnakaSAya parivartita hotI hai| isakA kAraNa yaha hai ki devagatimeM preyasvarUpa lobha aura mAyApariNAma hI bahulatAse pAye jAte haiM / ataeva lobha aura mAyA-sambandhI saMkhyAta sahasra parivartana-vAroMke ho jAnepara punaH lobhakaSAyarUpa upayogase pariNata hokara krama-prApta mAyA kaSAyarUpa upayogakA ullaMghana kara eka vAra mAnakapAyarUpa parivartanase pariNata hotA hai / cUrNisa0-mAnakaSAyake upayoga-sambandhI saMkhyAta sahasra parivartana-vAroMke vyatIta ho jAnepara tatpazcAt eka vAra krodhakaSAyarUpa upayoga parivartita hotA hai // 115 // vizeSArtha-devagati-sambandhI kapAyoke avasthita upayoga paripATI-kramase sahasroM mAnaparivartana-bAroke vyatIta ho jAnepara eka vAra krodhakaSAyarUpa upayoga parivartita hotA 1 kiM kAraNa ?Neraiesu accatadosabahulesu koha-mANANaM ceya paura sbhvaado| 2 kudo eva ceva ? NirayagadIe accatapApabahulAe pejasarUvalohapariNAmassa suTaThu dullahattAdo / jayadha0 3 kudo eva, pejasarUvANa lobha-mAyANa tattha bahula sbhvdNsnnaado| jayagha0 4 devagadIe appasatyayarakohapariNAmassa pAeNa sabhavANuvalabhAdo / jayadha0
Page #680
--------------------------------------------------------------------------
________________ 572 phasAya pAhuDa lutta [7 upayoga arthAdhikAra 116. edIe parUvaNAe ekkamhi bhavaggahaNe NirayagadIe saMkhejjavAsige vA asaMkhejjavAsige vA bhave lobhAgarisA thovA / 117. mAyAgarisA saMkhejjaguNA / 118. mANAgarisA saMkhejjaguNA / 119. kohAgarisA visesAhiyA / 120. devagadIe kodhAgarisA thovA / 121. mANAgarisA saMkhejjaguNA / hai / kyoki, devagatimeM aprazasta krodhapariNAma prAyaH sambhava nahIM hai| isa prakArase ukta parivartana-krama devoke apanI Ayuke antima samaya-paryanta hotA rahatA hai| cUrNisU0-isa upayukta prarUpaNAke anusAra eka bhavake grahaNa karanepara narakagatimeM saMkhyAta varpavAle athavA asaMkhyAta varSavAle bhavame lobhakaSAyake parivartana-vAra zeSa kapAyoke parivartana-bArokI apekSA sabase kama hai // 116 // vizeSArtha-isakA kAraNa yaha hai ki narakagatime lobhakaSAyake parivartana-vAra atyanta kama pAye jAte hai| ___ cUrNisa0-mAyAkaSAyasambandhI parivartana-vAra, lobhakapAyasambandhI parivartana-vArose saMkhyAtaguNita haiM // 117 // vizepArtha- isakA kAraNa yaha hai ki eka-eka lobhaparivartana-bArame saMkhyAta sahasra mAyAkaSAyake parivartana-vAra pAye jAte haiN| cUrNisa0-narakagatime sAnakaSAyasambandhI parivartana vAra, mAyAkapAyasambandhI parivartana-vArose saMkhyAtaguNita hai // 118 // vizepArtha-isakA kAraNa yaha hai ki eka-eka mAyAparivartana-dhArameM saMkhyAta saharU mAnakaSAyake parivartana-vAra pAye jAte haiM / cUrNisU0-narakagatimeM krodhakapAyasambandhI parivartana-vAra, mAnakaSAyasambandhI parivartana-vArose vizeSa adhika haiM / / 119 // vizepArtha-isakA kAraNa yaha hai ki mAnaparivartana-vArokI apekSA lobha aura mAyA parivartanoke pramANase krodhaparivartanake vAra vizepa adhika pAye jAte haiN| cUrNisU0-devagatime krodhakapAya-sambandhI upayogaparivartana-bAra vahaoNke zepa kapAyoke parivartana-vArokI apekSA sabase kama hai // 120 // vizeSArtha-isakA kAraNa yaha hai ki devagatimeM krodhakapAyake parivartana-bAra atyanta alpa pAye jAte haiN| cUrNisa0-devagatime mAnakapAyasambandhI parivartana-bAra, krodha-kapAyasambandhI parivartana-bArose saMkhyAtaguNita haiM // 121 // vizeSArtha-isakA kAraNa yaha hai ki eka-eka krodha-parivartana-vArameM saMkhyAta sahana mAnakapAyake parivartana-vAra pAye jAte haiM / 1 kuTo edesiM thovattamidice NirayagadIe lobhapariyaNavArANa suTu viralANamubalamAdo / jayagha0
Page #681
--------------------------------------------------------------------------
________________ 573 gA0 69] kaSAya-apakarSa-alpabaSTutva-nirUpaNa 125. mAyAgarisA saMkhejjaguNA / 123. lobhAgarisA visesAhiyA / 124. tirikkha-maNusagadIe asaMkhejjavassige bhavaggahaNe mANAgarisA thovA / 125. kohAgarisA vise sAhiyA / 126 mAyAgarisA visesAhiyA / 127. lobhAgarisA visesaahiyaa| 128. etto vidiyagAhAe vibhAsA / 129. taM jahA / 130. 'ekammi bhavaggahaNe ekkasAyammi kadi ca uvajogA' tti* / cUrNisU0-devagatime mAyAkapAyasambandhI parivartana-vAra, mAnakapAyasambandhI parivartana-vArose saMkhyAtaguNita haiM // 122 // vizeSArtha-isakA kAraNa yaha hai ki eka eka mAnaparivartana-vArameM saMkhyAta sahasra mAyAparivartana-vAra pAye jAte hai| cUrNisa0-devagatimeM lobhakapAya-sambandhI parivartana-vAra, mAyAkapAyake parivartanavAroMse vizeSa adhika haiM // 123 // vizeSArtha-isakA kAraNa yaha hai ki mAyA-parivartana-vArokI apekSA krodha aura mAnaparivartanoMke pramANase lobhaparivartanake vAra vizeSa adhika pAye jAte haiM / cUrNisU0-tiryaMcagati aura manuSyagatime asaMkhyAta varpavAle bhava-grahaNake bhItara mAnakaSAyake parivartana-vAra ina donoM gati-sambandhI zeSa kapAyoke parivartana-vAroMkI apekSA sabase kama haiM / tiryaMca aura manuSyagatime asaMkhyAta varSavAle bhavagrahaNake bhItara krodhakaSAyake parivartana-vAra, mAnakapAyake parivartana-vAroMse vizeSa adhika haiM // 124-125 // vizeSArtha-isakA kAraNa yaha hai ki krodha aura mAnasambandhI asaMkhyAta parivartanaparipATiyoke avasthita-svarUpase vyatIta honepara tatpazcAt eka vAra mAnaparivartanakI apekSA krodhaparivartanake adhikatA pAI jAtI hai| ___ cUrNisU0-tiryaMca aura manuSyagatimeM asaMkhyAta varSavAle bhavagrahaNake bhItara mAyAkaSAyake parivartana-vAra, krodhakaSAyake parivartana-vArose vizepa adhika hote haiN| tiryaMca aura manuSyagatime asaMkhyAta varSavAle bhavagrahaNake bhItara lobhakapAyake parivartana-vAra, mAyAkapAyake parivartana-vAroMse vizeSa adhika hote hai / / 126-127 // isa prakAra prathama gAthAkA artha samApta huaa| cUrNisU0-prathama gAthAke vyAkhyAna karaneke pazcAt aba 'ekammi bhavaggahaNe' isa dvitIya gAthAkI vibhASA kI jAtI hai| vaha isa prakAra hai-'eka bhavake grahaNa karanepara aura eka kaSAyame kitane upayoga hote hai ? // 128-130 // vizepArtha-narakAdi gatiyoMme saMkhyAta varSavAle athavA asaMkhyAta varSavAle bhavako tAmrapatravAlI pratime isa cUNisUtrako 'taM jahA' isa sUtrako TIkAkA aga banA diyA hai / ( dekho pR0 1628 ) para isakI sUtratA isa sthalkI TIkAse svataH siddha hai /
Page #682
--------------------------------------------------------------------------
________________ phasAya pAhuDa lutta [7 upayoga arthAdhikAra 131. ekkammi NeraiyabhavaggahaNe kohovajogA saMkhejjA vA asaMkhejjA vA / 132. mANovajogA saMkhejjA vA asaMkhejjA vA / 133. evaM sesANaM pi / 134. evaM sesAsu vi gadIsu / 135. NityagadIe jamhi kohovajogA saMkhejA, tamhi mANovajogA NiyamA saMkhejjA / 136 evaM mAyA-lobhovajogA / 137. jamhi mANovajogA saMkhejjA, tamhi kohovajogA saMkhejjA vA asaMkhejjA vA / 138. mAyovajogA lohovajogA NiyamA AdhAra karake usa bhavagraNameM eka eka kaSAyake kitane upayoga hote haiM, kyA upayogoke saMkhyAta vAra hote haiM, athavA asaMkhyAta ? isa prakArakI pRcchA isa gAthAsUtrase kI gaI hai| __ ava cUrNikAra ukta pRcchAkA uttara dete haiM cUrNisU0-eka nArakIke bhavagrahaName krodhakapAyasambandhI upayogake vAra saMkhyAta bhI hote haiM aura asaMkhyAta bhI hote hai // 131 // vizepArtha-dasa hajAra varpako Adi lekara yathAyogya saMkhyAta varSakI AyuvAle nAraphIke bhavame krodhakapAyake upayoga-vAra saMkhyAta pAye jAte hai| isase Upara utkRSTa saMkhyAta varSavAle athavA asaMkhyAta varpavAle bhavame krodhakapAyake upayoga-vAra asaMkhyAta hI hote haiM / isI vyavasthAko dhyAname rakhakara sUtrame kahA gayA hai ki eka nArakIke bhavagrahaNameM krodhakapAyake upayoga-bAra saMkhyAta bhI hote haiM aura asaMkhyAta bhI hote haiM / cUrNisU0-nArakIke eka bhavame mAnakapAyake upayoga-vAra saMkhyAta bhI hote haiM aura asaMkhyAta bhii| isI prakArase narakagatimeM zeSa mAyA aura lobhakaSAya sambandhI upayogoke vAra bhI jAnanA cAhie / isI prakAra zepa gatiyome bhI cAro kapAyoke upayoga-bAroko jAnanA cAhie // 132-134 // cUrNisa0-narakagatike jisa bhavagrahaName krodhakapAyake upayoga vAra saMkhyAta hote haiM, usa bhavagrahaName mAnakapAyake upayoga-vAra niyamase saMkhyAta hI hote haiM / isI prakArase mAyA aura lobhakapAya-sambandhI upayoga-vAra bhI jAnanA cAhie / narakagatike jisa bhavagrahaNameM mAnakapAyake upayoga-bAra saMkhyAta hote hai, usa bhavagrahaName krodhakapAyake upayoga-vAra saMkhyAta bhI hote haiM aura asaMkhyAta bhI hote haiM // 135-137 // vizepArtha-isakA kAraNa yaha hai ki utkRSTa saMkhyAtamAtra mAnakapAyake upayoga-vAra honepara usase vizeSa avika krodhakapAyake upayoga-vAra asaMkhyAta hI hoge / kintu utkRSTa saMkhyAtase nIce yathAsambhava saMkhyAta-pramANa mAnakapAyake upayoga-vAra honepara to krodhakapAyake upayoga-vAra saMkhyAta hI hoge| cUrNimU0-narakagatike jisa bhavagrahaNameM mAnakapAyake upayoga-vAra saMkhyAta hote haiM, usa bhavagrahaNameM mAyAkapAyake upayoga-vAra aura lobhakapAyake upayoga-vAra niyamase saMkhyAta hI hote haiM / narakagatike jisa bhavagrahaName mAyAkayAyake upayoga-vAra saMkhyAta hote haiM, usa
Page #683
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 69] kaSAyopayoga-alpabahutva-nirUpaNa 575 saMkhejjA / 139. jamhi pAyovajogA saMkhejjA tamhi kohovajogA mANovajogA saMkhejjA vA asaMkhejjA vA / 140. lobhovajogA NiyamA saMkhejA / 141. jattha lobhovajogA saMkhejjA tattha kohovajogA mANovajogA mAyovajogA bhajiyavvA / 142. jattha NirayabhavaggahaNe kohAvajogA asaMkhejjA. tattha sesA siyA saMkhejjA, siyA asaMkhejjA / 143. jattha mANovajogA asaMkhejjA tattha kohovajogA NiyamA asNkhejjaa| 144. sesA bhajiyavvA / 145. jattha mAyovajogA asaMkhejjA tattha kohobajogA mANovajogA NiyamA asaMkhejjA / 146. lobhovajogA bhjiyvyaa| 147 jattha lohovajogA asaMkhejjA tattha koha-mANa-mAyovajogA NiyamA asaMkhejjA / bhavame krodhakaSAyake upayoga-vAra aura mAnakaSAyake upayogavAra saMkhyAta bhI hote haiM aura asaMkhyAta bhI hote hai // 138-139 vizeSArtha-isakA kAraNa yaha hai ki mAyAkapAyake upayoga-bAra utkRSTa saMkhyAtapramANa honepara to krodha aura mAnakapAyake upayoga-bAra asaMkhyAta hI pAye jAveMge / kintu usase saMkhyAta-guNita-hIna mAyAke upayoga-vAra honepara krodha aura mAnake upayoga-vAra saMkhyAta hI pAye jAte hai| cUrNisU0-narakagatike jisa bhavagrahaName mAyAkaSAyake upayoga-vAra saMkhyAta hote hai, usa bhavame lobhakaSAyake upayoga-vAra niyamase saMkhyAta hI hote haiN| nArakIke jisa bhavagrahaName lobhakaSAyake upayoga-bAra saMkhyAta hote hai, usa bhavame krodhake upayoga-vAra, mAnake upayogake vAra aura mAyAke upayoga-vAra bhAjya haiM, arthAt saMkhyAta bhI hote haiM aura asaMkhyAta bhI hote haiM / nArakIke jisa bhavagrahaName krodhakapAyake upayoga-bAra asaMkhyAta hote hai, usa bhavameM zeSa kapAyoMke upayoga-vAra saMkhyAta bhI hote haiM aura asaMkhyAta bhI hote hai / nArakIke jisa bhavagrahaName mAnakaSAyake upayoga-vAra asaMkhyAta hote haiM, usa bhavame krodhakaSAyake upayoga-bAra niyamase asaMkhyAta hote hai| nArakIke jisa bhavagrahaNameM mAnakapAyake upayoga-vAra asaMkhyAta hote haiM, usa bhavame zeSa arthAt mAyA aura lobhakapAyake upayoga-bAra bhAjya hai, arthAt saMkhyAta bhI hote haiM aura asaMkhyAta bhI hote haiN| nArakIke jisa bhavagrahaNameM mAyAkaSAyake upayoga-vAra asaMkhyAta hote hai, usa bhavame krodhakapAyake upayoga-bAra aura mAnakaSAyake upayoga-vAra niyamase asaMkhyAta hote haiM / nArakIke jisa bhavagrahaName mAyAkaSAyake upayogavAra asaMkhyAta hote hai, usa bhavameM lobhakapAyake upayoga-vAra bhAjya hai, arthAt saMkhyAta bhI hote haiM aura asaMkhyAta bhI / nArakIke jisa bhavagrahaName lobhakapAyake upayoga-vAra asaMkhyAta hote haiM, usa bhavame krodha, mAna aura mAyAkaSAyake upayoga-vAra niyamase asaMkhyAta hote hai // 142-147 //
Page #684
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sutta [7 upayoga-arthAdhikAra 148. jahA NeraiyANaM kohovajogANaM viyappA, tahA devANaM lobhovajogANaM viyappA / 149. jahA NeraDyANaM mANovajogANaM viyappA, tahA devANaM mAyovajogANaM viyappA / 150. jahA NeraiyANaM mAyovajogANaM viyappA, tahA devANaM mANovajogANaM viyappA / 151 jahA rahayANaM lobhovajogANaM viyappA, tahA devANaM kohovajogANaM viyappA / 152 jesu NeraDyabhavesu asaMkhejjA kohovajogA mANa-mAyA-lobhovajogA vA jesu vA saMkhejjA, edesimaTThaNhaM padANamappAbahuaM / 153. tattha upasaMdarisaNAe karaNaM / 154. ekkamhi vasse jattiyAo kohovajogaddhAo tattieNa jahaNNAsaMkhejjayassa bhAgo jaM bhAgaladdhamettiyANi vassANi jo bhavo tamhi asaMkhejjAo kohobajogaddhAo / cUrNisU0-jisa prakArase nArakI jIvoke krodhakapAyasambandhI upayoga-vAroke vikalpa kahe gaye haiM, usI prakArase devoke lobhakaSAyasambandhI upayoga-vAroke vikalpa jAnanA caahie| jisa prakArase nArakiyoke mAnakaSAyasambandhI upayogavAroke vikalpa kahe gaye haiM, usI prakArase devoke mAyAkapAyasambandhI upayoga-vAroke vikalpa jAnanA cAhie / jisa prakAra nArakiyoke mAyAkapAyasambandhI upayoga-bAroke vikalpa kahe gaye haiM, usI prakArase devoke mAnakaSAyasambandhI upayoga-vAroke vikalpa hote haiN| jisa prakArase nArakiyoke lobhakapAyasambandhI upayoga-bAroke vikalpa kahe gaye haiM, usI prakArase devoke krodhakapAyasambandhI upayoga vAroke vikalpa hote haiM // 148-151 / / cUrNisU0-nArakI jIvIke jina bhavome krodha, mAna, mAyA aura lobhakapAyasambandhI upayogoke vAra asaMkhyAta hote haiM, athavA jina bhavome krodha, mAna, mAyA aura lobhakapAyasambandhI upayogoke vAra saMkhyAta hote haiM, tatsambandhI ina ATho padokA alpavahutva isa prakAra hai| unameM se aba ina krodhAdi kaSAyoke saMkhyAta athavA asaMkhyAta upayoga-vAravAle bhavoMke viSaya-vibhAga batalAnekA nirNaya karate hai-eka varSameM jitane krodhakapAyake upayogakAla-vAra hote haiM, utanese jaghanya asaMkhyAtako bhAga deve| jo bhAga labdha ho, utane varpa-pramANa jo bhava haiM, usa bhavame krodhakapAyasambandhI upayogakAlakaM vAra asaMkhyAta hote hai / / 152-154 // vizeSArtha-isa sUtrake dvArA krodhakaSAyasambandhI saMkhyAta upayogakAla-bAra athavA asaMkhyAta upayogakAlavAravAle bhavagrahaNokA nirNaya kiyA gayA hai| vaha isa prakAra jAnanA cAhie-eka antarmuhUrta ke bhItara yadi krodhakapAyakA eka upayogakAla-bAra pAyA jAtA hai to eka varSake bhItara kitane krodhakapAyake upayogakAla-vAra prApta hoge? isa prakAra trairAzika karanese eka varSake bhItara krodhake saMkhyAta sahasra upayogakAla-bAra prApta hote hai / punaH ina eka varSasambandhI krodhake upayogakAla-vAroMse jaghanya asaMkhyAtakA bhAga karanA cAhie / arthAt yadi 1 kimuvasaMdarisaNAkaraNa NAma ? uvasaMdarisaNAkaraNa NidarisaNakaraNa NiNNayakaraNamidi evacho / jayagha01
Page #685
--------------------------------------------------------------------------
________________ kaSAyopayukta-bhava-alpabahutva-nirUpaNa 577 155. evaM mANa-mAyA-lobhovajogANaM / 156. edeNa kAraNeNa je asaMkhejjalobhovajogigA bhavA te bhavA thovA / 157 je asaMkhejjamAyovajogigA bhavA te bhavA asaMkhejjaguNA / 158. je asaMkhejjamANovajogigA bhavA te bhavA asaMkhejjaguNA / 159. je asaMkhenjakohovajogigA bhavA te bhavA asaMkhejjaguNA / 160. je saMkhejjakohovajogigA bhavA te bhavA asaMkhejjaguNA / 161. je saMkhejjamANojogigA bhavA te bhavA visesAhiyA / 162. je saMkhejjamAyovajogigA bhavA te bhavA visesAhiyA / 163. je saMkhejjalobhovajogigA bhavA te bhavA visesAhiyA / saMkhyAta sahasra upayogakAla-bAra eka varpake bhItara prApta hote hai, to jaghanya parItAsaMkhyAtapramANa upayogoke kAla-vArake kitane varSa prApta hoge ? isaprakAra trairAzika karanese jaghanyaparItAsaMkhyAtake saMkhyAtave bhAgapramANa varSa prApta hote haiN| punaH itane arthAt jaghanyaparItAsaMkhyAtake saMkhyAtaveM bhAgapramANa varSoMkA jo eka bhava hogA, usame krodhakapAyasambandhI upayogakAla-vAra asaMkhyAta hote hai| isakA kAraNa yaha hai ki yadi eka varSake bhItara saMkhyAta sahasra krodhake upayogakAla-vAra prApta hote hai, to jaghanyaparItAsaMkhyAtake saMkhyAtaveM bhAgapramANa varSoM ke bhItara kitane upayoga-bAra prApta hoge ? isa prakAra trairAzika karanepara jaghanyaparItAsaMkhyAta-pramANa krodhakapAya-sambandhI upayogakAla-vAra prApta hote hai| isa prakAra isa sUtrase krodhaka saMkhyAta aura asaMkhyAta upayogavAle bhavokA viSaya-vibhAga batalAyA / sUtra-nirdiSTa kAlase UparakI AyuvAle saba jIvoke asaMkhyAta hI upayogakAla-bAra dekhe jAte haiM / tathA isase adhastana prasANavAle varSoMke bhavame krodhakaSAyake upayogakAla-vAra saMkhyAta hI hote haiN| ___cUrNisU0-isIprakAra mAna, mAyA aura lobhakaSAyasambandhI saMkhyAta aura asaMkhyAta upayogavAle bhavokA viSaya-vibhAga jAnanA cAhiye / isakAraNase jo asaMkhyAta lobhakaSAyasambandhI upayoga-vAravAle bhava hai, ve bhava sabase kama hai| jo asaMkhyAta mAyAkaSAyasambandhI upayoga-bAravAle bhava haiM ve bhava Upara batalAye gaye bhavose asaMkhyAtaguNita haiN| jo asaMkhyAta mAnakaSAyasambandhI upayoga-vAravAle bhava hai, ve bhava Upara kahe gaye bhavose asaMkhyAtaguNita haiN| jo asaMkhyAta krodhakapAyasambandhI upayoga-vAravAle bhava haiM, ve bhava Upara batalAe gaye mAnakaSAyasambandhI bhavose asaMkhyAtaguNita haiM / jo krodhakaSAyasambandhI saMkhyAta upayoga-vAravAle bhava hai, ve bhava krodhake asaMkhyAta upayoga-vAravAle bhavose asaMkhyAtaguNita haiM / jo mAnakaSAyasambandhI saMkhyAta upayogavAle bhava haiM, ve bhava krodhake saMkhyAta upayogavAle bhavose vizeSa adhika haiM / jo mAyAkapAyasambandhI saMkhyAta upayogavAle bhava haiM, ve bhava mAnake saMkhyAta upayogavAle bhavose vizepa adhika hai| jo lobhakapAyasambandhI saMkhyAta upayogavAle bhava haiM, ve bhava mAyAke saMkhyAta upayogavAle bhavose vizepa adhika hai // 155-163 // 73
Page #686
--------------------------------------------------------------------------
________________ 578 kasAya pAhuDa sutta [7 upayoga-arthAdhikAra 164. jahA raiema, tahA devesu / Navari kohAdo aaddveynyo| 165. taM jhaa| 166. je asaMkhejjakohovAMgigA bhavA- te bhavA thovA / 167. je asaMkhejamANovajogigA bhavA te bhavA asaMkhejjaguNA / 168. je asaMkhejjamAyovajogigA bhavA te bhavA asaMkhejjagaNA / 169 je asaMkhejjalobhovajogigA bhavA te bhavA asaMkhejjagaNA | 170. je saMkhejjalobhovajogigA bhavA te bhavA asaMkhejjaguNA / 171. je saMkhejjamAyovajogigA bhavA te bhavA visesAhiyA / 172. je saMkhejjamANovajogigA bhavA te avA visesAhiyA / 173. je saMkhejjakohovajogigA bhavA te bhavA visesAhiyA / 174 vidiyagAhAe atthavihAsA samattA / 175 'uvajogavaggaNAo kamhi kasAyamhi kettiyA hoti' tti esA savvA vigAhA pucchAsuttaM' / 176. tassa vihAsA / 177. taM jahA / 178. uvajoga - cUrNisU-jisa prakArase nArakiyome ATha pada-sambandhI alpavahutvakA kathana kiyA hai, usI prakArase devoma bhI alpabahutvakA kathana jAnanA cAhie / vizeSa bAta yaha hai ki devoke alpavahutva kahate samaya krodhakapAyase kathana prArambha karanA caahie| vaha isa prakAra hai-devomeM jo asaMkhyAta krodhakapAyasambandhI upayogavAle bhava haiM, ve bhava sabase kama hote haiN| jo mAnakapAyasambandhI upayogavAle asaMkhyAta bhava haiM, ve bhava krodhakapAyake upayogavAle bhavoMse asaMkhyAtaguNita hote haiN| jo asaMkhyAta mAyAkapAya-sambandhI upayogavAle bhava haiM, ve bhava mAnakapAyake upayogavAle bhavose asaMkhyAtaguNita haiN| jo asaMkhyAta lobhakaSAyasambandhI upayogavAle bhava haiM, ve bhava mAyAkapAyake upayogavAle bhavose asaMkhyAtaguNita haiM / jo saMkhyAta lobhakapAyasambandhI upayogavAle bhava hai, ve bhava asaMkhyAta lobhakapAyake upayogavAle bhavose asaMkhyAtaguNita haiN| jo saMkhyAta mAyAkapAyasambandhI upayogavAle bhava haiM, ve bhava saMkhyAta lobhakapAyasambandhI upayogavAle bhavose vizepa adhika haiN| jo saMkhyAta mAnakapAyasambandhI upayogavAle bhava hai, ve bhava saMkhyAta mAyAkapAyake upayogavAle bhavose vizee adhika haiN| jo saMkhyAta krodhakapAyasambandhI upayogavAle bhava haiM, ve bhava saMkhyAta mAnakapAyake upayogavAle bhavose vizeSa adhika haiN| isa prakAra dvitIya gAthAkI arthavibhApA samApta huI // 164-174 // cUrNisU0-'upayoga-vargaNAe~ kisa kaSAyame kitanI hotI haiN| yaha samasta gAthA pRcchAsUtra hai / arthAt isase krodhAdikapAya-vipayaka upayogavargaNAokA ogha aura Adezase pramANa pUchA gayA hai| usakI vibhApA kahate haiN| vaha isa prakAra hai-upayogavargaNAe~ 1 tattha gAhApubaddheNa 'uvajogavaggaNAo kamhi kasAyamhi kettA hoti' ti ogheNa pucchANideto ko / pacchadreNa vi 'kadarisme ca gadIe kevaDiyA vaggaNA hoti' tti AdemavisayA pucchA NiddiTTA tti daTThavvA; gadimaggaNAvisayatsedassa pucchANidde satsa sesAsesamaggaNANa TesAmAsayamAveNAvaTThANadama NAdo | jayagha0
Page #687
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 69 ] kaSAya- upayogavargaNA-nirUpaNa 579 araNAo duvihAo kAlovajogavaggaNAo bhAvovajogavaggaNAo ya' / 179. kAlojogavaggaNao NAma kasAyovajogaDANANi / 180. bhAvova jogavaggaNAo NAma kasAyodayaGkANANi / 181. edAniM duvihANaM pi vaggaNANaM parUvaNA pamANamappAbahuaM ca vattavyaM / 182. tado tadiyAe gAhAe vihAsA samattA / do prakArakI hai -- kAlopayogavargaNAe~ aura bhAvopayogavargaNAe~ / kaSAyoke upayogasambandhI kAlake jaghanya utkRSTa Adi sthAnoko kAlopayogavargaNAeN kahate hai // 175-179 // vizeSArtha - krodhAdi kapAyoMke sAtha jIvake samprayoga honeko upayoga kahate hai / kaSAyoM ke upayogako kaSoyopayoga kahate hai / isaprakAra ke kaSAyopayogake kAlako kapAyopayogakAla kahate haiM / vargaNA, vikalpa, sthAna aura bheda ye saba ekArthavAcI nAma haiM / kaSAyake jaghanya upayogakAlake sthAnase lekara utkRSTa upayogakAlake sthAna taka nirantara avasthita bhedoko kAlopayogavargaNA kahate haiM / cUrNisU0-kaSAyoke udayasthAnoko bhAvopayogavargaNA kahate haiM // 180 // vizeSArtha - bhAvakI apekSA tIvra - manda Adi bhAvoMse pariNata kaSAyoMke jaghanya vikalpase lekara utkRSTa vikalpa taka SaD-vRddhikramase avasthita udayasthAnoko bhAvopayogavargaNA kahate haiM / ve kaSAya-udayasthAna asaMkhyAta lokoMke jitane pradeza haiM, tatpramANa hote haiM / ve udayasthAna mAnakaSAyame sabase kama haiM, krodhakaSAyame vizeSa adhika haiM, mAyAkapAyame vizeSa adhika haiM aura lobhakaSAyame vizeSa adhika hote haiM / / cUrNi sU0 - [0- ina dono hI prakArakI vargaNAoMkI prarUpaNA, pramANa aura alpatrahutva kahanA cAhie / isa prakAra tIsarI gAthAkI arthavibhASA samApta huI / / 181-182 // 1 uvajogo NAma kohAdi - kasAehi saha jIvassa sapajogo, tassa vaggaNAo viyappA bhedA ti eyaTTho / jahaNNovajogaTThANa pahuDi jAva ukkassovajogaTThANe tti girataramavaTThidANa tavviyappANamuvajogavaggaNAvavasotti vRtta hoi / so ca jahaNNukkastabhAvo dohiM payArehiM saMbhavai kAlAdo bhAvado ca / tattha kAlado jahaNovajogakAlappahuDi jAvukkassovajogakAlo ttiNirataramarvAdANa viyappANa kAlova - jogavaggaNA tti saNNA; kAlavisayAdo uvajogavaggaNAo kAlovajogavaggaNAo tti gahaNAdo / bhAvado tivva madAdibhAvapariNadakSaNa kasAyudayaThANANa jahaNNaviyappa pahuDi jAvukkassaviyappo tti chavaDDhikameNAvaTThiyANa bhAvovajogavaggaNA tti vavaeso, bhAvavise sidAo uvajogavaggaNAo bhAvovajogavaggaNAo ti vivakkhiyattAdo / jayadha0 2 ko hAdikasAyovajogajahaNNakAlamukkassakAlAdo sohiya suddhasesamma egarUve pakkhitte kasAyovajogaTThANANi hoti / jayadha0 3 kohAdikasAyANamekvekkassa kasAyassa asakhejalogamettANi udayaThANANi asthi / tANi puNa mANe thovANi, kohe visesAhiyANi, mAyAe visesAhiyANi, lobhe visesAhiyANi / edANi savvANa samudidANi saga-sagakasAyapaDibaddhANi bhAvovajogavaggaNAo NAma; tivvamadAdibhAvaNibadhaNattAdo nti / jayagha
Page #688
--------------------------------------------------------------------------
________________ 580 kasAya pAhuDa sutta [ 7 upayoga-arthAdhikAra 183. cautthIe gAhAe vihAsA / eka du aNubhAge ekakasAyammi ekakAleNa / uvajuttA kA ca gar3hI visarisaGghava jujade kA ca // tti 184. edaM savvaM pucchAsutaM / 185 ettha vihAsAe doNi uvaesA / 186. ekkeNa uvaeseNa' jo kasAyo so aNubhAgo / 187. kodho kodhANubhAgo / 188. evaM mANa- mAyA lobhANaM / 189. tado kA ca gadI egasamaeNa egakasAyovajuttA vA dukasAyovajuttA vA tikasAyovajuttA vA cadukasAyo juttA vA ci edaM pucchAsutaM / 190 tado dirisaNaM / 191. taM jahA / 192. Niraya- devagadINamede viyappA asthi, sesAo gadIo NiyamA cadukasAyovajuttAo / cUrNisU0 0 - aba cauthI gAthAkI arthavibhASA kI jAtI hai " eka kapAya- sambandhI eka anubhAgame aura eka hI kAlame kauna gati upayukta hotI hai, athavA kauna gativisadRza arthAt viparIta-krama se upayukta hotI hai / " yaha samasta gAthA pRcchasUtra hai / isa gAthAkI arthavibhASAmeM do upadeza pAye jAte hai / eka arthAt apravAhyamAna upadezake anusAra jo kapAya hai, vahI anubhAga hai / ataeva jo krodhakaSAya hai vahI krodhAnubhAga hai / isI prakAra se jo mAnakapAya hai, vahI mAnAnubhAga hai / jo mAyAkapAya hai, vahI mAyAnubhAga hai aura jo lobhakaSAya hai, vahI lobhAnubhAga hai / isalie kauna gati eka samayame eka kaSAyase upayukta hai, athavA kauna gati eka samayameM do kaSAyose upayukta hai, athavA tIna kaSAyose upayukta hai, athavA cAra kaSAyose upayukta hai ? isa prakAra yaha sarva pRcchAsUtra hai // 183-189 // vizeSArtha - kauna gati eka samayame eka kaSAyase upayukta hai, yaha prathama pRcchA hai aura kauna gati do, tIna athavA cAra kapAyose upayukta hai, yaha dvitIya pRcchA hai / jo ki 'kauna gati visadRza kramase upayukta hotI hai, isa antima caraNa se utpanna huI hai / cUrNi sU0 0 - aba ina dono pRcchAoke anantara unakA nidarzana arthAt nirNaya karate hai / vaha isa prakAra hai- narakagati aura devagatime ye uparyukta vikalpa hote haiM / kintu zepa donoM gatiyA~ niyamase cAro kapAryo se upayukta hotI haiM // / 190-192 // vizeSArtha -- - naraka aura devagatime eka kapAyase upayukta, athavA do kapAyase upayukta, athavA tIna kaSAyase upayukta, athavA cAro kapAyose upayukta jIva pAye jAte haiM / isakA kAraNa yaha hai ki narakagatime krodhakapAyase upayukta jIvarAzi kAlakI adhikatA se sabase adhika pAI jAtI hai / isI prakAra devagatime bhI lobhakapAyase upayukta jIvarAtri sabase adhika pAI jAtI hai / isalie ina dono gatiyoMmeM eka kapAyase upayukta vikalpa pAyA jAtA hai / I 1 ekkeNa uvaeseNa apavAija teNuvaeseNetti vRtta hoi / jayadha0
Page #689
--------------------------------------------------------------------------
________________ 581 gA069) gatyapekSayA kaSAyopayoga-nirUpaNa 193. NirayagaIe jai ekko kasAyo, NiyamA koho / 194. jadi dukasAyo, koheNa saha aNNadaro dusaMjogo / 195. jadi tikasAyo, koheNa saha aNNadaro tisaMjogo / 196. jadi caukasAyo savve ceva kasAyA / 197. jahA NirayagadIe koheNa, tahA devagadIe lobheNa kAyavvA / 198. ekkeNa uvaeseNa cautthIe gAhAe vihAsA samattA bhvdi| 199. pavAijateNa uvaeseNa cautthIe gAhAe vihAsA / 200. 'ekkammi du aNubhAge' tti, jaM kasAya-udayaTThANaM so aNubhAgo NAya ? 201. 'egakAleNetti' kasAyovajogaTTANetti bhaNidaM hodi / 202. esA saNNA / 203. tado pucchaa| 204. kA ca gadI ekkamhi kasAya-udayaTThANe ekkamhi vA kasAyuvajogahANe bhave ? tathA usa eka kaSAyake sAtha yathAsambhava mAna, mAyA Adi kaSAyoka pAye jAnese do, tIna aura cAroM kaSAyoMse upayukta jIva pAye jAte hai / kintu zeSa tiryaMca aura manuSyagatime cAro kapAyose upayukta hI jIvarAzi dhruvarUpase pAI jAtI hai, isaliye unameM zeSa vikalpa sambhava nahIM haiN| cUrNisU0-narakagatime yadi eka kaSAya ho, to vaha niyamase krodhakapAya hotI hai| yadi do kaSAya hoM, to krodhake sAtha zeSa kapAyomese koI eka kapAya saMyuktarUpase rahatI hai| jaise-krodha aura mAna, krodha aura mAyA, athavA krodha aura lobha / yadi tIna kapAya ho, to krodhake sAtha zepa kaSAyomeMse koI do kapAya rahegI / jaise krodha-sAna, mAyA, athavA krodha, mAna, lobha, athavA krodha mAyA aura lobha / yadi cAro kapAya ho, to krodha, mAna, mAyA aura lobha ye sabhI kapAya rahegI // 194-164 // cUrNisU0-jisa prakAra narakagatime krodhake sAtha zeSa vikalpokA nirNaya kiyA hai, usI prakAra devagatimeM lobhakapAyake sAtha zeSa vikalpokA nirNaya karanA caahie| isaprakAra eka arthAt apravAhyamAna upadezase cauthI gAthAkI arthavibhASA samApta hotI hai // 197-198 // __cUrNisU0-ava pravAhyamAna upadezake anusAra cauthI gAthAkI arthavibhApA kI jAtI hai 'eka anubhAgameM' aisA kahanepara jo kapAya-udayasthAna hai, usIkA nAma anubhAga hai // 20 // vizeSArtha-apravAhyamAna upadezake anusAra 'jo kaSAya hai, vahI anubhAga hai' isa prakAra vyAkhyAna kiyA thaa| kintu pravAhyamAna upadezAnusAra 'jo kapAyoke udayasthAna haiM, vaha anubhAga hai, aisA artha samajhanA cAhie / / cUrNisU0-'eka kAlase' isa padakA artha kapAyopayoga kAlasthAna itanA lenA caahie| yaha saMjJA hai| arthAt anubhAga yaha saMjJA kaSAyopayogakAlasthAnakI jAnanA cAhie / isalie isa saMjJA-vizepakA Alambana lekara gAthAsUtrAnusAra pRcchA karanA cAhie // 201-203 // cUrNisU0-eka kaSAya-udayasthAname athavA eka kaSAyayogakAlasthAname kauna gati
Page #690
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sutta [7 upayoga-arthAdhikAra 205. adhavA aNegesu kasAya-udayahANesu aNegesu vA kasAya-uvajogaddhaTThANesu / 206. esA pucchA / 207 ayaM nnihso| 208. tasA ekzekkammi kasAyudayaTThANe AvaliyAe asaMkhejjadibhAgo / 209. kasAya-uvajAgaTThANesu puNa ukkasseNa asaMkhejjAo seddiio| 210. evaM bhaNidaM hoi sabbAmao gadIo NiyamA aNegesu kasAyudayahANesu aNegesu ca kasAyauvajogaddhaTThANesu tti / 211. tado evaM parUvaNaM kAdaNa NavahiM padehi appAbahuaM / 212. taM jahA / 213. ukkassae kasAyudayaTThANe ukkassiyAe mANovajogaddhAe jIvA thovA / 214. upayukta hotI hai, athavA aneka kapAya-udayasthAnAme aura aneka kapAyopayogakAlasthAnomeM kauna gati upayukta hotI hai ? yaha pRcchA hai| usake nirNaya karaneke liye aba yaha nirdeza kiyA jAtA hai / vaha isa prakAra hai-eka eka kapAyake udayasthAname trasakAyika jIva utkarSase AvalIke asaMkhyAtaveM bhAgamAtra hote haiM // 204-208 // vizeSArtha-yahaoNpara 'eka kapAya-udayasthAname kauna gati upayukta hai' isa pRcchAkA nirNaya trasajIvoke Azrayase kiyA jA rahA hai / jisakA abhiprAya yaha hai ki yadi AvalIke asaMkhyAta bhAgamAtra trasajIvokA eka kapAya-udayasthAna pAyA jAtA hai, to jagatpratarake asaMkhyAtaveM bhAgapramANa trasajIvarAzike bhItara kitane kaSAya-udaya-sthAna prApta hoge ? isa prakAra trairAzika karanepara asaMkhyAta jagacchaNIpramANa kapAya-udayasthAna upalabdha hote haiM / yadyapi sabhI kapAyodayasthAnome trasajIvokA avasthAna sazarUpase sambhava nahIM hai, to bhI samIkaraNa karaneke lie isa prakArase trairAzika kiyA gayA hai| cUrNisU0-kintu eka eka kapAyake upayogakAla sthAnameM utkarpase asaMkhyAta jagacchaNI pramANa sajIva rahate haiM / isa prakAra upayukta vyAkhyAnase yaha artha nikalatA hai ki sabhI gativAle jIva niyamase aneka kaSAya-udayasthAnome aura aneka kapAyopayoga-kAlasthAnomeM upayukta rahate haiM // 209-210 // cUrNisU0-isa prakAra gAthAke arthakA prarUpaNa karake aba gAthAse sRcita alpabahutvako nau padoke dvArA kahate haiN| vaha alpavahutva isa prakAra hai-utkRSTa kapAyodayasthAnameM aura utkRSTa mAnakapAyopayogakAlame jIva sabase kama hote haiM / isase utkRSTa kapAyodayasthAnameM 1 kANi tANi Nava padANi ? mANAdINamekkekarasa kasAyassa jahaNNukkassAjaNNANukassabheyabhiSNakasAyudayachANapaDibaddhANa tiNha padANa kasAyovajogavATANehi tahA ceva tihAvihattahiM sajogeNa samuppapNANi Nava padANi hoti / jayadha0 2 ukkatsakasAyodayaTThANa NAma uktassANubhAgodayajaNido msAyapariNAmo asaMkhejaloyabheya bhiNNANamajhavasANaTThANANaM carimajhavasANaTThANamidi vutta hodi / ukasmiyAe mANIvajogadAe tti vutte mANakasAyarasa ukatsakAlovajogavaggaNAe gaNa kAyava / tado edehiM dohi utsapadahi mANa kasAyapaDivahiM aNNoSNasajuttehi pariNadA tasajIvA yovA ti uttatyamava dho / vRdo?xx dopda pi udhArasamAveNa pariNamatANa lANamuvaesAdo | jayagha0
Page #691
--------------------------------------------------------------------------
________________ '583 gA0 69 ] kaSAyopayoga kAla-alpabahutva-nirUpaNa jahaNNiyAe mANovajogavAe jIvA asaMkhejjaguNA / 215. aNukkassamajahaNNAsu mANovajogadvAsu jIvA asaMkhejjaguNA / 216. jahaNNae kasAyudayaTTANe ukkassiyAe mANovajogavAe jIvA asaMkhejjaguNA / 217. jahaNNiyAe mANovajogaddhAe jIvA asaMkhejjaguNA / 218. aNukkassamajahaNNAlu mANovajogaddhAsu jIvA asaMkhejjaguNA / 219. aNukka samajaNesu aNubhAgaTThANesu ukkassiyAe mANovajogAe jIvA asaMkhejjaguNA / 220. jahaNiyAe mANovajogavAe jIvA asaMkhejjaguNA / 221. aNukka samajaNNAsu mANovajoga ddhAsu jIvA asaMkhejjaguNA / 222. evaM sesANaM ksaayaannN| 223. etto chattIsapadehi appAbahuaM kAyanvaM / aura jaghanya mAnakaSAyopayogakAlame jIva asaMkhyAtaguNita hote hai / isase utkRSTa kaSAyo - dayasthAnameM aura anutkRSTa- ajaghanya mAnakaSAyopayogakAlameM jIva upayukta padase asaMkhyAta - guNita hote hai / isase javanya kaSAyodayasthAname aura utkRSTa mAnakaSAyopayogakAlameM jIva asaMkhyAtaguNita hote hai / isase jaghanya kapAyodayasthAname aura jaghanya mAnakapAyopayogakAlame jIva asaMkhyAtaguNita hote hai / isase jaghanya kaSAyodayasthAname aura anutkRSTa- ajaghanya mAnakaSAyopayogakAlame jIva asaMkhyAtaguNita hote hai / isase anutkRSTa - ajaghanya anubhAgasthAnameM aura utkRSTa mAnakaSAyopayogakAlameM jIva asaMkhyAtaguNita hote hai / isase anutkRSTaajavanya anubhAgasthAname aura jaghanya mAnakaSAyopayogakAlame jIva asaMkhyAtaguNita hote haiM / isase anutkRSTa ajaghanya anubhAgasthAname aura anutkRSTa- ajaghanya mAnakaSAyopayogakAlameM jIva asakhyAtaguNita hote haiM / / 211-221 // 1 O cUrNi sU0 - jisa prakAra se uparyukta nau padoke dvArA mAnakaSAyopayogase pariNata jIvoM kA nirNaya kiyA gayA hai, usI prakArase krodha mAyA aura lobha, ina zepa tIna kapAyo - payogose pariNata jIvo ke alpabahutvakA bhI nirNaya karanA cAhie // 222 // cUrNi s0[0- aba isase Age isI upayukta svasthAnapadasambandhI alpabahutvase parasthAnapadasambandhI alpabahutva bhI chattIsa padoke dvArA siddha karanA cAhie // 223 // vizeSArtha - vaha chattIsa padagata alpabahutva isaprakAra hai - utkRSTa kapAyodayasthAname aura utkRSTa mAnopayogakAlame upayukta jIva sabase kama hote hai / isase utkRSTa kapAyo - dayasthAname aura utkRSTa krodhopayogakAlase pariNata jIva vizeSa adhika hote haiM / isase utkRSTa kaSAyodayasthAname utkRSTa mAyA- kaSAyake upayogakAlase pariNata jIva vizeSa adhika hote hai / isase utkRSTa kapAyodayasthAnameM utkRSTa lobhakaSAyake upayogakAlase pariNata jIva vizeSa adhika hote haiM / isase utkRSTa kaSAyodayasthAnameM jaghanya mAnaka pAyake upayogakAla se pariNata jIva asaMkhyAtaguNita hote haiM / isase utkRSTa kapAyodayasthAname jaghanya krodho - payogakAlase pariNata jIva vizeSa adhika hote hai / isase utkRSTa kapAyodayasthAna meM jaghanya mAyAkapA ke upayogakAlase pariNata jIva vizeSa adhika hote hai / isase utkRSTa kapAyodaya
Page #692
--------------------------------------------------------------------------
________________ [ 7 upayoga arthAdhikAra sthAnameM jaghanya lobhakaSAyake upayogakAlase pariNata jIva vizeSa adhika hote haiM / isase utkRSTa kapAyodayasthAnameM ajaghanya - anutkRSTa mAnakaSAyake upayogakAlame jIva asaMkhyAtaguNita hote hai / isase utkRSTa kapAyodayasthAnama aura ajaghanya- anutkRSTa krodhakaSAyake upayoga kAlame jIva vizeSa adhika hote haiM / isase utkRSTa kapAyodayasthAname aura ajaghanya- anutkRSTa mAyAkaSAyake upayoga kAlame jIva vizeSa adhika hote hai / isase utkRSTa kapAyodayasthAnameM aura ajaghanya - anutkRSTa lobhakapAyake upayogakAlame jIva vizeSa adhika hote haiM / isase jaghanya kapAyodayasthAname aura utkRSTa mAnakaSAyake upayogakAlame jIva asaMkhyAtaguNita hote haiM / isase, jaghanya kaSAyodayasthAna meM aura utkRSTa krodhakapAyake upayogakAlame jIva vizeSa adhika hote hai / isase, jaghanya kapAyodayasthAnameM aura utkRSTa mAyAkapAya ke upayogakAlame jIva vizeSa adhika hote hai / isase jaghanya kapAyodayasthAna meM aura utkRSTa lobhakapA ke upayoga kAlame jIva vizeSa adhika hote / isase jaghanya kapAyodayasthAname aura jaghanya mAnakapAyake upayogakAlame jIva asaMkhyAtaguNita hote hai / isase jaghanya kaSAyodayasthAname aura jaghanya krodhakapAyake upayogakAla meM jIva vizeSa adhika hote haiM isase jaghanya kaSAyodayasthAnameM aura jaghanya mAyAkapAyake upayogakAla meM jIva vizeSa adhika hote hai / isase jaghanya kapAyodayasthAnameM aura jaghanya lobhakapAyake upayogakAlameM jIva vizeSa adhika hote hai / isase jaghanya kapAyodayasthAnase aura ajaghanya - anutkRSTa mAnakapAyake upayogakAlameM jIva asaMkhyAtaguNita hote hai / isase jaghanya kapAyodayasthAna meM aura ajaghanya - anutkRSTa krodhakapAyake upayogakAlame jIva vizeSa adhika hote haiM / isase jaghanya kapAyodayasthAnameM aura ajavanya- anutkRSTa mAyAkapAyake upayogakAlame jIva vizeSa adhika hote hai / isase jaghanya kaSAyodayasthAname aura ajaghanya - anutkRSTa lobhakapAya ke upayogakAlameM jIva vizepa adhika hote haiM / isase ajaghanya- anutkRSTa kapAyodayasthAna meM aura utkRSTa mAnakapAyake upayogakAlameM jIva asaMkhyAtaguNita hote haiM / isase ajaghanyaanutkRSTa kaSAyodayasthAname aura utkRSTa krodhakapAyake upayogakAlameM jIva vizeSa adhika hote hai| isase ajaghanya-anutkRSTa kapAyodayasthAname aura utkRSTa mAyAkapAyake upayogakAlameM jIva vizeSa adhika hote haiM / isase ajaghanya - anutkRSTa kapAyodayasthAna meM aura utkRSTa lobhakapAyake upayogakAlame jIva vizeSa adhika hote haiM / isase ajaghanya - anutkRSTa kapAyo - dayasthAnameM aura jaghanya mAnakapAyake upayogakAlame jIva asaMkhyAtaguNita hote haiM / isase ajaghanya-anutkRSTa kaSAyodayasthAna meM aura jaghanya krodhakaSAyake upayogakAlameM jIva vizeSa adhika hote haiM / isase ajaghanya - anutkRSTa kapAyodayasthAnameM aura jaghanya mAyAkapA ke upayogakAlameM jIva vizeSa adhika hote haiM / isase ajaghanya - anutkRSTa kapAyodayasthAna meM aura jaghanya lobhakapAyake upayogakAlameM jIva vizeSa adhika hote haiN| isase ajaghanyaanutkRSTa kapAyodayasthAname aura ajaghanya- anutkRSTa mAnakapAsa ke upayogakAlameM jIva asaMkhyAta 584 kasAya pAhuDa sutta
Page #693
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 69] aSTa-anuyogadvArApekSayA kaSAyopayoga-nirUpaNa 224. evaM cautthIe gAhAe vihAsA smttaa| 225. 'kevaDigA uvajuttAsarisIsu ca vaggaNAkasAesu' ceti edisse gAhAe atthavihAsA / 226. esA gAhA sUcaNAsuttaM / 227. edIe sUcidANi aTTha aNiogaddArANi / 228. taM jahA / 229. saMtaparUvaNA, davvapamANaM khettapamANaM phosaNaM kAlo aMtaraM bhAgAbhAgo appAbahuaM ca / 230. 'kevaDigA uvajuttA' tti davvapamANANugamo / 231. 'sarisIsu ca vaggaNAkasAesu' tti kAlANugamo / 232. 'kevaDigA ca kamAe' tti bhAgAbhAgo / 233. ke ke ca visissade keNetti' appaabhuaN| 234. evamedANi cattAri aNiogadArANi suttaNibaddhANi / 235. sesANi sUcaNANumANeNa kAyavANi / guNita hote hai / isase ajaghanya-anutkRSTa kaSAyodayasthAname aura ajaghanya-anutkRSTa krodhakaSAyake upayogakAlame jIva vizeSa adhika hote haiN| isase ajavanya-anutkRSTa kapAyodayasthAnameM aura ajaghanya-anutkRSTa mAyAkaSAyake upayogakAlase jIva vizeSa adhika hote hai / isase ajaghanya-anutkRSTa kaSAyodayasthAname aura ajaghanya-anutkRSTa losakapAyake upayogakAlameM jIva vizeSa adhika hote hai| isa prakArase oghakI apekSA parasthAnapada-sambandhI alpabahutvakA nirUpaNa kiyA / cUrNisU0--isa prakAra cauthI sUtragAthAkI arthavibhApA samApta huI // 224 // cUrNisU0-aba 'sadRza kaSAyopayoga-vargaNAome kitane jIva upayukta hai' isa paoNcavIM gAthAkI arthavibhApA kahate haiN| yaha gAthA sUcanAsUtra hai, kyoki, isa gAthAse ATha anuyogadvAra sUcita kiye gaye haiM / ve ATha anuyogadvAra isa prakAra haiM-satprarUpaNA, dravyapramANANugama, kSetrapramANANugama, sparzanAnugama, kAlAnugama, antarAnugama, bhAgAbhAgAnugama aura alpabahutvAnugama / 'kitane jIva upayukta haiM', gAthAke isa prathama caraNase dravyapramANAnugama nAmaka anuyogadvAra sUcita kiyA gayA hai| 'sadRza arthAt eka kapAyase pratibaddha kapAyopayogavargaNAomeM jIva kitane kAla taka upayukta rahate hai' gAthAke isa dvitIya caraNase kAlAnugama nAmaka anuyogadvAra sUcita kiyA gayA hai| 'kisa kaSAyameM kaSAyopayukta sarva jIvokA kitanevAM bhAga upayukta hai' gAthAke isa tRtIya caraNase bhAgAbhAgAnugama nAmaka' anuyogadvAra sUcita kiyA gayA hai / 'kisa-kisa vivakSita kapAyase upayukta jIva kisa avivakSita kaSAyase upayukta jIvose viziSTa adhika hote haiM' gAthAke isa antima caraNase alpabahutva anuyogadvAra sUcita kiyA gayA hai| isaprakAra dravyapramANAnugama, kAlAnugama, bhAgAbhAgAnugama aura alpabahutva, ye cAra anuyogadvAra to gAthAsUtrameM hI nibaddha hai / zepa arthAt satprarUpaNA, kSetrAnugama, sparzanAnugama aura antarAnugama ye cAra anuyogadvAra sUcanArUpa anumAnase grahaNa karanA cAhie // 225-235 // 74
Page #694
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa supta [ 7 upayoga arthAdhikAra 236. kamAyo jutte aTThahiM aNi ogaddArehiM gadi -i diya-kAya joga - veda-NANasaMjama daMsaNa lesma-bhaviya sammatta-saNNi AhArA tti edesu terasasu aNugameSu maggiyUNa | 237. mahAdaMDayaM ca kADhUNa samattA paMcamI gAhA / 586 cUrNi sU0 - ukta ATho anuyogadvArose kaSAyopayukta jIbokA gati, indriya, kAya, yoga, veda, jJAna, saMyama, darzana, lezyA, bhavyatva, samyaktva, saMjJitva aura AhAra, ina teraha mArgaNAsthAnarUpa anugamoke dvArA anveSaNa karake aura punaH caturgati-sambandhI alpabahutvaviSayaka mahAdaMDakakA nirUpaNa karanepara paoNcavI gAthAkI arthavibhASA samApta hotI hai / / 236-237 // vizeSArtha ukta samarpaNasUtra se cUrNikArane prathama gati Adi sarva mArgaNAsthAnomeM satprarUpaNA Adi ATho anuyogadvArose krodhAdi kapAyopayukta jIvoke anveSaNa karanekI sUcanA kI hai / punaH gati, indriya Adi mArgaNA - viSayaka kapAyopayukta jIvoke alpabahutva ke nirUpaNakI sUcanA kI hai / isa alpabahutvadaMDakako mahAdaMDaka kahanekA kAraNa yaha hai ki jisa prakAra cAro kaSAyose upayukta jIvokA gatimArgaNA - sambandhI eka alpabahutva-daMDaka hogA, usI prakAra, indriyamArgaNA-sambandhI bhI dUsarA alpabahutva - daMDaka hogA, kAya mArgagAsambandhI tIsarA alpabahutva - daMDaka hogA / isa prakAra sarva mArgaNAoke alpabahutvadaMDako ke samudAyarUpa isa alpabahutvadaMDakako 'mahAdaMDaka' isa nAmase sUcita kiyA hai / isa mahAdaMDakakI dizA batalAneke lie yahaoNpara gatimArgaNA - samvandhI alpabahutva - daMDaka kA nirUpaNa kiyA jAtA hai - manuSyagati meM mAnakapAyase upayukta jIva sabase kama haiM, krodhakaSAyase upayukta jIva vizeSa adhika hai, mAyAkaSAyase upayukta jIva vizeSa adhika hai, aura lobhakapAyase upayukta jIva vizeSa adhika hai | manuSyagatike lobhakaSAyopayukta jIvose narakagatime lobhakaSAyopayukta jIva asaMkhyAtaguNita hai, mAyAkapAyopayukta jIva saMkhyAtaguNita haiM, mAnakapAyopayukta jIva saMkhyAtaguNita hai aura krodhakaSAyopayukta jIva saMkhgataguNita haiM / narakagati ke krodhakaSAyopayukta jIvose devagatimeM krodhakaSAyopayukta jIva asaMkhyAtaguNita hai, mAnakaSAyopayukta jIva saMkhyAtaguNita haiM, mAyAkaSAyopayukta jIva saMkhyAtaguNita haiM aura lobhakapAyopayukta jIva saMkhyAtaguNita haiM / devagati ke lobhakaSAyopayukta jIvose tiryaggati ke mAnakapAyopayukta jIva anantaguNita hai / krodhakapAyopayukta jIva vizeSa adhika haiM, mAyAkapAyopayukta jIva vizeSa adhika haiM aura lobhakaSAyopayukta jIva vizeSa adhika haiM / isI prakAra indriya, kAya, Adi zeSa mArgaNAokI apekSA pRthak pRthak alpabahutva - daMDaka ke dvArA cAroM kapAyoMse upayukta jIvoke alpabahutvakA nirNaya karanA cAhie, aisA ukta samarpaNasUtrakA abhiprAya hai / 1 tAmrapatrabAlI pratirme-'edesu terasasu aNugamesu maggiyuga' itane sUtrAzako TIkAma sammilita kara diyA hai ( dekho pR0 1649 ) / parantu isa sUtra TIkAse hI ukta agrake sutratA siddha hotI hai /
Page #695
--------------------------------------------------------------------------
________________ 587 gA0 69] kaSAyopayoga trividha-kAla-nirUpaNa 238.'je je jamhi kasAe uvajuttA kiNNu bhUdapubbA te' tti edisse chaTThIe gAhAe kAlajoNI kAyavvA / 239 taM jahA / 240. je assi samae mANovajuttA, tesiM tIde kAle mANakAlo NomANakAlo missayakAlo idi evaM tiviho kaalo| 241. kohe ca tiviho kAlo / 242. mAyAe tiviho kAlo / 243. lobhe tiviho kAlo / 244 evameso kAlo mANovajuttANaM baarsviho| cUrNisU0- 'jo jo jIva jisa kaSAyameM vartamAnakAlameM upayukta haiM, kyA ve jIva atItakAlameM usI kaSAyase upayukta the' isa chaThI gAthAkI kAla-yoni arthAt kAla-mUlaka prarUpaNA karanA cAhie / vaha kAla-mUlaka prarUpaNA isa prakAra hai-jo jIva isa vartamAna-samayameM mAnakapAyase upayukta haiM, unakA atItakAlameM mAnakAla, nomAnakAla aura mizrakAla, isa prakArase tIna prakArakA kAla vyatIta huA hai // 238-240 // vizepArtha-jisa kAlavizeSame vivakSita vartamAnakAlika mAnakaSAyopayukta samasta jIvarAzi ekamAtra mAnakaSAyopayogase hI pariNata pAI jAtI hai, usa kAlako 'mAnakAla kahate haiM / isI vivakSita jIvarAzimese jisa kAla vizeSameM eka bhI jIva mAnakapAyameM upayukta na hokara krodha, mAyA aura lobhakaSAyomeM hI yathAvibhAga pariNata ho, usa kAlako 'nomAnakAla' kahate hai / isakA kAraNa yaha hai ki vivakSita mAnakaSAyake atirikta zeSa kaSAya 'nomAna' isa nAmase vyavahRta kiye jAte hai / punaH isI vivakSita jIvarAzimese jisa kAlameM thor3I jIvarAzi mAnakaSAyase upayukta ho aura thor3I jIvarAzi krodha, mAyA athavA lobhakaSAyameM yathAsaMbhava upayukta hokara pariNata ho, usa kAlako 'mizrakAla' kahate haiN| mAnakaSAyase upayukta jIvoMkA ukta tIna prakArakA kAla vyatIta huA hai| cUrNi sU0-krodhakapAyameM tIna prakArakA kAla hotA hai / mAyAkaSAyameM tIna prakArakA kAla hotA hai / lobhakaSAyame tIna prakArakA kAla hotA hai / isa prakAra mAnakaSAyase upayukta jIvokA yaha kAla bAraha prakArakA hai / / 241-244 // vizeSArtha-Upara jisa prakAra vartamAna samayameM mAnakaSAyopayukta jIvarAzikA atItakAlameM mAnakAla, nomAnakAla aura mizrakAla, yaha tIna prakArakA kAla vyatIta huA batalAyA gayA hai, usI prakArase usI mAnakaSAyase upayukta jIvarAzikA atIta kAlame krodhakaSAyasambandhI krodhakAla, nokrodhakAla aura mizrakAla yaha tIna prakArakA kAla vyatIta huA 1 kAlo ceva joNI Asayo payadaparUvaNAe kAyanvo tti vutta hoi / jayadha0 2 tattha jammi kAlavisese emo AdiTTho (vivakkhido ) vaTTamANasamayamAgovajuttajIvarAsI aNUNAhio hodUNa mANovajAgeNeva pariNado lanmai, sA mANakAlo tti bhaNNai / emA ceva giruddha jIvarAmI jammi kAlavisase ego vi mANe ahodUNa koha-mAyA lobhesu ceva jahA pavibhAga pariNAdA so Na mANakAlo tti bhaNNade, mANavadirittasakamAyANa NomANavavaesA rhtennaavlvnnaado| puNo hamo ceva NiruddhajIvarAsI jammi kAle thAvo mANovajutto, thovo koha-mAyA lAbhesu jahAsabhavamuvajutto hodUNa pareNado diTdo, so missayakAlo NAma | jayadha0
Page #696
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa khutta [ 7 upayoga arthAdhikAra 245. asi samae kohobajuttA tesiM tIde kAle mANakAlo Natthi, gomANakAlo missakAlo ya / 246. avase sANaM Navaviho kAlo / 247. evaM kohovajuttAkArasaviho kAlo vidito / 248. je assi samae mAyovajuttA tesiM tIde kAle mANakAlo duviho, kohakAlo duviho, mAyAkAlo tiviho, lobhakAlo tiviho / 588 hai / usI mAnakapAyase upayukta jIvarAzikA atItakAla meM mAyAkapAya- sambandhI mAyAkAla, nomAyAkAla aura mizrakAla, tathA lobhakapAya -sambandhI lobhakAla, nolobhakAla aura mizrakAla, isa prakAra se tIna tIna prakArakA aura bhI kAla vyatIta huA hai / isa prakAra se upayukta cAro kaSAya-sambandhI tIno kAloke bheda milAkara mAnakapAyase upayukta jIvokA yaha kAla bAraha prakArakA ho jAtA hai / cUrNim 0 - jo jIva isa vartamAna samaya meM krodhakapAyase upayukta haiM, unakA atIta kAlameM mAnakAla nahIM hai, kintu nomAnakAla aura mizrakAla, ye do hI prakAra ke kAla hote haiM / / 245-246 / / J vizeSArtha - vartamAna samaya me krodhakapAyase upayukta jIvoke atItakAlameM mAnakAla na hone kA kAraNa yaha hai ki kovakapAyakA kAla adhika honese krodhakapAyase upayukta jIvarAgi bahuta hai, kintu mAnakAyakA kAla alpa honese mAnakavAyase upayukta jIvarAzi kama hai / isalie vartamAna samaya meM krodharUpAyase upayukta hokara yadi koI vivakSita jIvarAzi avasthita hai, to atItakAlame eka hI samaya me vahI sabakI saba jIvarAzi mAnakapAyase upayukta hokara nahIM raha sakatI hai / isalie yahaoNpara 'mAnakAla nahIM hai' aisA kahA hai / nomAnakAla aura mizrakAla hote haiM / isakA kAraNa yaha hai ki vivakSita jIvarAzikA mAnavyatirikta zeSa kapAyoMmeM avasthAna pAye jAnese nomAnakAla vana jAtA hai, tathA mAna tathA mAnase bhinna mAyA aura lobhAdi kaSAyome yathAsaMbhava avasthAna pAye jAne se mizrakAla bana jAtA hai / cUrNisU0 - unhIM vartamAna samayame krodhakaSAyase upayukta jIvoke atIta kAlamai mAnakapAyake atirikta avazepa kaSAyokA nau prakArakA kAla hotA hai / isa prakAra krodhakapAyase upayukta jIvo ke atItakAlase gyAraha prakArakA kAla vyatIta huA hai // 246-247 // vizeSArtha - krodhakAla, nokrodhakAla, mizrakAla, isa prakArase pratyeka kaSAyake tInatIna prakArake kAla hote haiM / ataeva cAro kaSAyo ke kAlasambandhI vAraha bheda hote haiM / inameM se vartamAna samayameM krodhakaSAyase upayukta jIvoke atItakAla meM 'mAnakAla' nahI hotA hai, isakA kAraNa Upara vatalA Aye hai / ataH usa eka bhedako chor3akara zeSa gyAraha bhedarUpa kAla krodhakaSAyase vartamAna samayame upayukta jIvo ke atItakAlameM vyatIta huA hai, aisA kahA hai / cUrNisU0 - jo jIva vartamAna samayame mAyAkapAya ke upayoga se upayukta hai, unake atItakAla meM do prakArakA mAnakAla, do prakArakA krodhakAla, tIna prakArakA mAyA aura tIna prakArakA lobhakAla vyatIta huA hai || 248 //
Page #697
--------------------------------------------------------------------------
________________ 589 gA0 69] kaSAyopayoga-trividha-kAla-nirUpaNa -249. evaM mAyovajuttANaM dasaviho kaalo| 250. je assi samae lobhovajuttA tesiM tIde kAle mANakAlo duviho, kohakAlo duviho, mAyAkAlo duviho, lobhakAlo tiviho / 251. evameso kAlo lohovajunANaM Navaviho / 252 evamedANi savvANi padANi vAdAlIsaM bhavaMti / 253. etto vArasa matthANapadANi gahiyANi / 254. kadhaM satthANapadANi bhavaMti ? 255. mANovajuttANaM mANakAlo NomANakAlo missayakAlo / 256 kohovajuttANaM kohakAlo NokohakAlo missayakAlo / 257. evaM mAyovajutta-lohovajuttANaM pi|| vizeSArtha-yahaoNpara mAna aura krodhakaSAya-sambandhI do do prakArake hI kAla batalAye gaye haiM, arthAt mAnakAla aura krodhakAlako nahIM batalAyA gayA hai, isakA kAraNa yaha hai ki vartamAna samayameM mAyAkaSAyase upayukta jIvarAzikA kAla mAna aura krodhakaSAyase upayukta jIvarAzike kAlase adhika pAyA jAtA hai| cUNisU0-isa prakAra vartamAna samayame mAyAkaSAyase upayukta jIvoke atItakAlame cAro kaSAyasambandhI daza prakArakA kAla pAyA jAtA hai / jo jIva vartamAnasamayameM lobhakapAyake upayogase upayukta haiM, unake atItakAlameM mAnakAla do prakArakA, krodhakAla do prakArakA, mAyAkAla do prakArakA aura lobhakAla tIna prakArakA pAyA jAtA hai // 249 250 // vizepArtha-Upara batalAye gaye cAro kapAyoke kAla-sambandhI bAraha bhedomese mAnakAla, krodhakAla aura mAyAkAla, ye tIna bheda nahIM hote haiN| isakA kAraNa yaha hai ki vartamAnasamayameM lobhakapAyase upayukta jIvarAzikA kAla krodha, mAna aura mAyAkaSAyake kAlase adhika hai| cUrNisU0-isa prakAra vartamAnasamayameM lobhakaSAyase upayukta jIvoMke atItakAlameM cAroM kaSAyasambandhI yaha upayogakA kAla nau prakArakA hotA hai| isa prakArase ye Upara batalAye gaye cAro kapAyoke kAlasambandhI pada vyAlIsa hote hai // 251-252 // . vizepArtha-Upara mAnakaSAyake kAlasambandhI bAraha bheda, krodhakapAyake gyAraha bheda, mAyAkaSAyake daza bheda aura lobhakaSAyake nau bheda batalAye gaye haiM / una sava bhedoko milAnese ( 12+11+10+9=42 ) vyAlIsa bheda ho jAte haiM / cUrNisU0-ina ukta vyAlIsa bhedomese vAraha svasthAnapadoko alpavahutvake kahaneke lie grahaNa karanA cAhie // 253 // zaMkA-ve bAraha svasthAnapada kaise hote haiM ? // 254 // samAdhAna-mAnakapAyase upayukta jIvoMkA mAnakAla, nomAnakAla aura mizrakAla, krodhakaSAyase upayukta jIvokA krodhakAla, nokrodhakAla aura mizrakAla, isI prakAra mAyAkapAyase upayukta jIvoMkA mAyAkAla, nomAyAkAla aura mizrakAla, tathA lobhakaSAyase upayukta jIvokA lobhakAla, nolobhakAla aura mizrakAla, isa prakAra ye bAraha svasthAnapada hote haiM // 255-257 //
Page #698
--------------------------------------------------------------------------
________________ 590 __ kasAya pAhuDa sutta [7 upayoga arthAdhikAra 258. edesi vArasaNhaM padANamappAbahuaM / 259. taM jahA / 260. lobhovajuttANaM lobhakAlo thovo / 261. mAyovajuttANaM mAyakAlo annNtgunno| 262. kohovajuttANaM kohakAlo aNaMtaguNo / 263. mANovajuttANaM mANakAlo aNaMtaguNo / 264. lobhovajuttANaM NolobhakAlo aNaMtaguNo / 265. mAyovajuttANaM NopAyakAlo aNaMtaguNo / 266. kohovajuttANaM NokohakAlo aNaMtaguNo / 267. mANovajuttANaM NomAkAlo aNaMtaguNo / 268. mANovajuttANaM missayakAlo aNaMtaguNo / 269. kohovajuttANaM missayakAlo visesAhio / 270. mAyovajuttANaM missayakAlo visesaahio| 271. lobhovajuttANaM missayakAlo visesAhiyo / - 272. etto vAdAlIsapadappAbahuaM kAyavyaM / cUrNisU0-ava ina bAraha svasthAnapadokA alpabahutva kahate haiN| vaha alpavahutva isa prakAra hai vartamAnasamayameM lobhakapAyase upayukta jIvoke atItakAlasambandhI lobhakA kAla savase kama hai| vartamAnasamayameM mAyAkapAyase upayukta jIvoke atItakAlasambandhI mAyAkA kAla uparyukta lobhakAlase anantaguNA hai| vartamAnasamayameM krodhakaSAyase upayukta jIvoke atItakAlasambandhI krodhakA kAla uparyukta mAyAkAlase anantaguNA hai| vartamAnasamayameM mAnakaSAyase upayukta jIvoke atItakAlasambandhI mAnakA kAla upayukta krodhakAlase anantaguNA hai| vartamAnasamayameM lobhakaSAyase upayukta jIvoke atItakAlasambandhI nolobhakAla upayukta mAnakAlase anantaguNA hai| vartamAnasamayame mAyAkaSAyase upayukta jIvoke atItakAlasamvandhI nomAyAkAla uparyukta nolobhakAlase anantaguNA hai| vartamAnasamayameM krodhakaSAyase upayukta jIvoke atItakAlasambandhI nokrodhakAla uparyukta nomAyAkAlase anantaguNA hai / vartamAnasamayameM mAnakapAyase upayukta jIvoke atItakAlasambandhI nomAnakAla upayukta nokrodhakAlase anantaguNA hai| vartamAnasamayame mAnakapAyase upayukta jIvoke atItakAlasambandhI mizrakAla upayukta nomAnakAlase anantaguNA hai / vartamAnasamayame krodhakaSAyase upayukta jIvoke atItakAlasambandhI mizrakAla uparyukta mizrakAlase vizepa adhika hai| vartamAnasamayameM mAyAkaSAyase upayukta jIvoke atItakAlasambandhI mizrakAla uparyukta mizrakAlase vizeSa adhika hai / vartamAnasamayame lobhakapAyase upayukta jIvoke atItakAlasambandhI mizrakAla upayukta mizrakAlase vizeSa adhika hai // 258-271 // cUrNisU0-isa svasthAnapada-sambandhI alpabahutvakI prarUpaNAke pazcAt pUrvameM batalAye gaye vyAlIsa padoke kAlasambandhI alpabahutvakA prarUpaNa karanA cAhie // 272 // vizepArtha-isa sUtrakI TIkA karate hue jayadhavalAkAra likhate haiM ki Aja vartamAna 1 etto vAdAlIsapadaNibaddha paratthANapyAbahua pi ciMtiya Nedavvamidi vutta hoi / ta puNa vAdAlIsapadamappAbahua saMpahiyakAle visiTThovaesAbhAvAdo Na sammavagammadi tti Na tavivaraNaM kIrade / jayadhadeg
Page #699
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 69] kaSAyopayoga-vargaNA-virahitAvirahita-sthAna-nirUpaNa 591 273. tado chaTThI gAhA samattA bhavadi / 274. 'ucajogavaggaNAhi ya avirahidaM kAhi virahiyaM vA vi' tti edammi addhe eko attho, vidiye addha eko attho, evaM do atthA / __275. purimaddhassa vihAsA / 276. ettha duvihAo uvajogavaggaNAo kasAyaudayaTThANANi ca uvajogaddhaTThANANi ca / 277. edANi duvihANi vi dvANANi uvajogavaggaNAoM tti vucaMti / 278. uvajogaddhaTThANehi tAva kettiehiM virahidaM, kehi kAlame viziSTa upadezakA abhAva honese vaha vyAlIsa pada-sambandhI alpabahutva samyak jJAta nahIM hai, isIlie usakA prarUpaNa nahIM kiyA gayA hai| carNisU0-isa prakAra chaThI gAthAkI artha vibhApA samApta huI // 273 // cUrNisU0-'kitanI upayoga-vargaNAoMse kauna sthAna avirahita pAyA jAtA hai, aura kauna sthAna virahita' ? isa gAthAke pUrvArdhame eka artha kahA gayA hai aura gAthAke uttarArdhame eka artha / isa prakAra isa gAthAme do artha sambaddha hai // 274 // vizeSArtha-gAthAke pUrvArdhameM do prakArakI vargaNAoko lekara uname jIvose rahita athavA bharita ( sahita ) sthAnokI prarUpaNA karanevAlA prathama artha nivaddha hai / tathA gAthAke uttarArdhameM kaSAyopayukta jIvokI gatiyoMkA Azraya lekara tIna prakArakI zreNiyokA alpabahutva sUcita kiyA gayA hai / yaha dUsarA artha hai / isa prakArase isa gAthAme do artha sambaddha haiM, aisA kahA gayA hai| upayoga-vargaNAsthAnoMkA tathA tIno prakArakI zreNiyokA varNana Age cUrNikAra svayaM kreNge| cUrNisU0-aba isa gAthAsUtrake pUrvArdhakI arthavibhASA kI jAtI hai-isa gAthAmeM kahI gaI upayogavargaNAe~ do prakArakI hotI haiM-kaSAyodayasthAna rUpa aura upayogakAla-sthAna rUpa // 275.276 // vizeSArtha-krodhAdi pratyeka kaSAyake jo asaMkhyAta lokoke pradeza-pramANa udayaanubhAga-sambandhI vikalpa haiM, unhe kapAyodaya-sthAna kahate haiM / krodhAdi pratyeka kaSAyake jo jadhanya upayogakAlase lekara utkRSTa upayogakAla takake bheda haiM, unhe upayogakAla-sthAna kahate haiN| cUrNisU0-ina dono hI prakArake sthAnoko 'upayogavargaNA' isa nAmase kahate haiM // 27 // zaMkA-kina jIvose kisa gatimeM avicchinnarUpase upayogakAlasthAnoMke dvArA kauna sthAna virahita arthAt zunya pAyA jAtA hai, aura kauna sthAna avirahita arthAt paripUrNa pAyA jAtA hai ? // 278 // * tAmrapatravAlI pratimeM 'uvajogaddhavANehi' ke sthAnapara 'uvajogahANaNi' aisA pATha mudrita hai| (dekho pR0 1658) para vaha isI sUtrakI TIkAke anusAra azuddha hai|
Page #700
--------------------------------------------------------------------------
________________ 592 kasAya pAchuDa sutta [7 upayoga-arthAdhikAra kamhi avirahidaM ? 279. ettha maggaNA / 280. NirayagadIe egassa jIvassa kohovajogaddhahANesu NANAjIvANaM javamajjhaM / 281. taM jahA ThANANaM saMkhejjadibhAge 282. egaguNavaDDi-hANihANataramAvaliyacaggamUlassa' asaMkhejjadibhAgo / . 283. heTA jabamajjhassa savvANi guNahANi-hANaMtarANi AvuNNANi sadA / 284. savva-ahANANaM puNa asaMkhejja bhAgA AvuNNA / 285. uvarima-javamajjhassa jahaNNeNa guNahANihANaMtarANaM saMkhejadibhAgo AyuNNA / ukkaraseNa savvANi guNahANihANaMtarANi AdhuNNANi / 286 jahaNNeNa aTThANANaM saMkhejjadibhAgo AvuNNo / ukkasseNa addhaTThANANamasaMkhejjA bhAgA aaunnnnaa| 287.eso upaemo pavAijjai / 288. aNNo uvadaMso savvANi guNahANihANaMtarANi avirahiyANi jIvehi uvajogaddhaTThANANa __samAdhAna-isa zaMkA uttarasvarUpa Age kahe jAnevAlI mArgaNA kI jAtI hai| narakagatime eka jIvake krodhasambandhI upayoga-addhAsthAnomeM nAnAjIvokI apekSA yavamadhya hotA hai / vaha yavamadhya sampUrNa upayoga-addhAsthAnoke saMkhyAtave bhAgameM hotA hai / yavamadhyake Upara aura nIce eka guNavRddhi aura eka guNahAnirUpa sthAna AvalIke prathama vargamUlake asaMkhyAtaveM bhAgapramANa haiN| cUrNisU0-yavamadhyake adhastanavartI sarva guNahAnisthAnAntara ( kaSAyodaya-sthAna ) ApUrNa haiM, arthAt jIvose bhare hue hai / kintu sarva-addhAsthAno arthAt upayogakAla sthAnokA asaMkhyAta bahubhAga hI ApUrNa hai / arthAt upayogakAla-sthAnokA asaMkhyAta eka bhAga jIvose zUnya pAyA jAtA hai| yavamadhyake UparavAle guNahAnisthAnAntaroMkA jaghanyase saMkhyAtavaoN bhAga jIvose paripUrNa hai aura utkarSase sarvaguNahAnisthAnAntara jIvose paripUrNa haiM / jaghanyase yavamadhyake uparima upayogakAlasthAnokA saMkhyAtavA~ bhAga jIvoMse paripUrNa hai aura utkarSase addhAsthAnokA asaMkhyAta bahubhAga jIvose ApUrNa hai // 279-286 // . cUrNim 0-yaha upayukta sarva kathana pravAhyamAna upadezakI apekSA kiyA gayA hai / kintu apravAhyamAna upadeza to yaha hai ki sabhI yavamadhyake arthAt Upara aura nIceke sarva guNahAnisthAnAntara sarvakAla jIvose paripUrNa hI pAye jAte hai| upayogakAla-sthAnokA asaMkhyAta bahubhAga to jIvose paripUrNa rahatA hai, kintu zeSa asaMkhyAta eka bhAga jIvoMse virahita pAyA jAtA hai| ina dono hI upadezokI apekSA trasajIvoke kaSAyodayasthAna jAnanA cAhie // 287-288 // vizeSArtha-Upara jisa prakAra narakagatikI apekSA kaSAyodayasthAnokA nirUpaNa kiyA hai, usI prakAra anya mArgaNAokI apekSA trasajIvoke kapAyodayasthAnokA varNana jAnanA cAhie / isa viSayame dono upadezoMkI apekSA koI bheda nahIM hai| 1 AvaliyA NAma pamANaviseso, tisse vagamUlamidi vutte tappaDhamavaggamUlatsa gahaNaM kAyavvaM / . jayadha __ . . . .
Page #701
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 69 ] kaSAyodayasthAna- yavamadhya-nirUpaNa 593 masaMkhejA bhAgA avirahidA / 289. edehi dehiM uvadesehiM kasAya-udayaGkANANi vedavvANi tasANaM / 290 taM jahA / 291. kasAyudayaDANANi asaMkhejjA logA' / 292. tesu jattiyA tasA tattiyamettANi ANNANi / . 293. kasAyudaTThANesu javamajjheNa jIvA rAMti / 294 . jahaNNae kasAyudANe tasA thobA' / 295 vidie vitattiyA caitra / 296. evamasaMkhejjesu logaTThANesu tattiyA ceva / 297. tado puNo aNNamhi DhANe ekko jIvo anmahio / 2986 tado puNa asakhejjesu logesu dvANe tattiyA ceva / 299 tado aNNamhi TThANe eko jIvo anmahio / 300. evaM gaMtUNa ukkasseNa jIvA ekahi kuANe AvaliyAe asaMkhejjadibhAgo / cUrNisU0 10- vaha isa prakAra hai- kapAyoke udayasthAna asaMkhyAta lokapramANa hai / unameM jitane trasa jIba hai, utane kaSAyodayasthAna trasa jIvose ApUrNa hai / / 290 292 // vizepArtha - asaMkhyAta lokoke jitane pradeza hai utane trasajIvoke kapAyodayasthAna hote hai / unameM se eka- eka kapAyodayasthAnapara eka-eka trasajIva rahatA hai, yaha avasthA kisI kAla-vizeSame hI saMbhava hai, kyoki utkarSase AvalI ke asaMkhyAtave bhAgamAtra hI kaSAyodayasthAna basa jIvose bhare hue pAye jAte haiM, aisA upadeza hai, yaha jayadhavalAkAra kahate hai / ataH prastuta sUtrakA aisA artha lenA cAhie ki sAntara yA nirantara kramase sajIvokA jitanA pramANa hai utane kapAyodayasthAna trasa jIvoMse sadA bhare hue pAye jAte haiM / yaha kathana vartamAna kAlakI apekSA jAnanA cAhie / aba atIta kAlakI apekSAse kaSAyodayasthAnopara jIvoke avasthAna-kramako batalAne ke lie uttarasUtra kahate haiM - cUrNi0 - atItakAlakI apekSA kapAyodayasthAnopara trasa jIva yavamadhyake AkAra se rahate haiM / uname jaghanya kapAyodayasthAnapara trasa jIva sabase kama rahate haiM / dUsare kaSAyodayasthAnapara bhI trasa jIva utane hI rahate hai / isa prakAra lagAtAra asakhyAta lokamAtra sthAnopara jIva utane hI rahate haiM / tadanantara punaH Age AnevAle sthAnapara eka jIva pUrvokta pramANase adhika rahatA hai / tadanantara punaH asaMkhyAta lokapramANa kapAyodaya-sthAnopara itane hI jIva rahate hai / tatpazcAt prApta honevAle anya sthAnapara eka jIva adhika rahatA hai / isa prakAra eka-eka jIva bar3hate hue jAnepara utkarSase eka kaSAyodayasthAnapara AvalIke asaMkhyAtaveM bhAgapramANa trasa jIva pAye jAte hai // 293-300 // 1 asakhejAga logANa jattiyA AgAsapadesA asthi, tattiyamettANi ceva kasAbudayaTThANANi hoti tti bhaNida hoi / jayadha0 2 kudo ? savvajahaNasa kileseNa pariNamamANajIvANa bahUNamaNutralabhAdo | jayadha0 * tAmrapatravAlI pratimeM 'jIvahiM ucajogaddhaDDANAmasaMkhejjA bhAgA avirahidA' itane sUtrAMzako TIkAmeM sammilita kara diyA hai ( dekho pR0 1661 ) / para isa bhazakI sUtratA TIkA se hI pramANita hotI hai / 75
Page #702
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sutta [ 7 upayoga arthAdhikAra 301. jattiyA ekammi TThANe ukkasmeNa jIvA tattiyA ceva aNNamhi dvANe / evamasaMkhejjalo gaTThANi / edesu asaMkhejjesu logesu hANesu javamajjhaM / 302. tado aNNa DANamekeNa jIveNa hINaM / 303. evamasaMkhejjalogaTTANANi tullajIvANi / 304. evaM sesesu viTThANesu jIvA vedavvA / 305. jaNNae kasAdayadvANe cattAri jIvA, ukassae kasAyudayahANe do jIvA' / 306. javamajjha jIvA AvaliyAe asaMkhejjadibhAgo / 307. javamajjhajIvANaM jattiyANi addhacchedaNANi tesipasaMkhejjadibhAgo heDA javamajjhassa guNahANiTThANaMtarANi / tesimasaMkhejjabhAgamettANi ucari javamanjhassa guNahANiTThANaMtarANi / 308. evaM padupaNa tasANaM javamayaM / 594 cUrNisU 0 - eka kaSAyodayasthAnapara utkarSase jitane jIva hote haiM, utane hI jIva dUsare anya sthAnapara bhI pAye jAte haiM / isa prakAra yaha krama asaMkhyAta lokapramANa kaSAyodayasthAno taka calA jAtA hai / ina asaMkhyAta lokapramANa sthAnapara yavamadhya hotA hai / tadanantara anya sthAna eka jIvase hIna upalabdha hotA hai / isa prakAra asaMkhyAta lokapramANa kaSAyo - dayasthAna tulya jIvavAle hote haiM / arthAt una sthAnopara samAna jIva pAye jAte haiM / isI prakAra zeSa sthAnopara bhI jIvokA avasthAna le jAnA cAhie / arthAt jaghanya sthAna se lekara yavamadhyataka jisa kramase vRddhi hotI hai, usI prakAra yavamadhyase Upara hAnikA krama jAnanA cAhie || 301-304 // aba isI artha-vizeSako saMdRSTi dvArA batalAneke lie cUrNivAra uttara sUtra kahate haiMcUrNi 0. 0 - jaghanya kaSAyodayasthAnapara cAra jIva haiM aura utkRSTa kaSAyodayasthAnapara do jIva haiM // 305 // bhAvArtha - yadyapi jaghanya bhI kaSAyodayasthAnapara vastutaH AvalIke asaMkhyAtaveM bhAgapramANa jIva haiM aura utkRSTa kaSAyodayasthAnapara bhI / para yahA~ aMkasaMdRSTimeM ukta arthaMkA bodha karAne ke lie cAra aura dokI kalpanA kI gaI hai / cUrNisU0 - yavamadhyavartI jIva AvalIke asaMkhyAtave bhAgapramANa hai / yavamadhyavartI jIvoke jitane ardhaccheda hote haiM, unake asaMkhyAtaveM bhAgapramANa yavamadhya ke adhastanavartI guNahAnisthAnAntara hai aura una ardhacchedoke asaMkhyAta bahubhAgapramANa yavamadhyake Upara guNahAni - sthAnAntara hote haiM / isa prakAra trasajIvoke kaSAyodayasthAnasambandhI yavamadhya niSpanna ho jAtA hai // 306-308 // 1 jai vi jahaNNae kasAyudayaThANe AvaliyAe asakheja dibhAgamettA jIvA hoMti; to vi sadaTUTThIe tesiM pamANa cattArirUvamettamidi ghettavvaM / ukkassAe vi kasAgudayaTThANe do jIvA tti sadiTThIe gavvA / jayagha tAmrapatravAlI pratimeM 'ukkasseNa' ke sthAnapara 'ukkassiyA' pATha mudrita hai| * tAmrapatravAlI pratimeM 'asaMkhejadibhAgA' pATha mudrita hai /
Page #703
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA069] kaSAya-trividha zreNI-nirUpaNa 595 / 309. esA suttavihAsA / 310. sattamIe gAhAe paDamassa addhassa atthavihAsA samattA bhvdi| . . * 311 etto vidiyaddhassa atthavihAsA kAyavvA / 312 taM jahA / 313. 'paramamamayovajuttehiM carimasamae ca boddhavyA' tti ettha tiSNi seddaao| 314. taM jahA / 315. vidiyAdiyA paDamAdiyA carimAdiyA (3) / vizeSArtha-yahA~ yaha AzaMkA nahIM karanA cAhie ki trasajIvoMke samAna sthAvarajIvoMmeM bhI yavamadhyaracanA kyo nahIM batalAI ? isakA samAdhAna yaha hai ki sthAvarajIvoMke yogya batAye gaye kaSAyodayasthAnomese eka-eka kaSAyodayasthAnapara ananta jIva pAye jAte hai. imalie unakI yavamadhyaracanA anya prakArase hotI hai| ataeva mUlagAthAsUtra meM jo kaSAyodayasthAnoke virahita-avirahitakA varNana hai, vaha sajIvoM kI apekSAse jAnanA cAhie / cUrNima0-yaha mUlagAthAsUtrakI vibhASA hai isa prakAra isa upayoga adhikArakI sAtavIM gAthAke pUrvArdhakI artha-vyAkhyA samApta hotI hai // 309-310 // ___ cUrNisU0-aba isase Age ukta sAtavIM gAthAke dvitIya-ardha arthAt uttarArdhakI arthavibhASA karanA caahie| vaha isa prakAra hai |-'prthm samayame upayukta jIvoke dvArA aura antima samayame upayukta jIvoke dvArA sthAnoko jAnanA cAhie' sAtavIM gAthAke isa uttarArdhame tIna zreNiyA~ pratipAdana kI gaI haiN| ve isa prakAra haiM dvitIyAdikA zreNI, prathamAdikA zreNI aura caramAdikA zreNI // 311-315 // vizeSArtha-zreNI nAma eka prakArakI paMkti yA krama-paripATI kA hai| prakRtameM yahA~ zreNI padase alpabahutva paddhatikA artha grahaNa kiyA gayA hai| jisa alpabahutva-paripATImeM mAna saMjJita dUsarI kaSAyase upayukta jIvoko Adi lekara alpabahutvakA varNana kiyA gayA hai, use dvitIyAdikA zreNI kahate haiM / yaha manuSya aura tirya bokI apekSA varNana kI gaI hai, kyoki inameM hI mAnakaSAyase upayukta jIva sabase kama pAye jAte hai / jisa alpabahutva paripATImeM krodhanAmaka prathama kapAyase upayukta jIvoko Adi lekara alpabahutvakA varNana kiyA gayA hai, use prathamAdikA zreNI kahate haiM / yaha devoMke hI sambhava hai, kyoki, vahA~ hI krodhakaSAyase upayukta jIva sabase kama pAye jAte haiN| tathA jisa alpavahutvazreNIkA lobhanAmaka antima kaSAyase prArambha kiyA gayA hai, use caramAdikA zreNI kahate hai| yaha nArakiyokI apekSA jAnanA cAhie, kyoki narakagatime hI lobhakaSAyase upayukta jIva sabase kama pAye jAte haiN| isa prakAra ina tIno zreNiyokA varNana isa sUtra-gAthAke uttarArdhameM kiyA gayA hai / do zreNiyokA nAmollekha to sUtrameM kiyA hI gayA hai aura gAthA paThita 'ca' zabdase dvitIyAdikA zreNIkI sUcanA kI gaI hai, aisA artha yahA~ samajJanA cAhie /
Page #704
--------------------------------------------------------------------------
________________ 596 phasAya pAhuDa sutta [7 upayoga-arthAdhikAra 316. vidiyAdiyAe sAhaNaM / 317. mANovajuttANaM pavesaNaga' thovaM / 318. kohovajattANaM pavesaNagaM visesAhiyaM / 319 [ evaM mAyA-lobhovajuttANaM] / 320. eso viseso ekkaNa ubadaseNa palidovamassa asNkhejjdi-bhaagpddibhaago| 321. pavAijjateNa uvadesaNa AvaliyAe asaMkhejadibhAgo / evamuvajogo tti samattamaNiogadAraM / cUrNisu0-ava dvitIyAdikA zreNI-sambandhI alpabahutvakA sAdhana karate haiM-mAnakaSAyase upayukta jIvoMkA pravezana-kAla sabase kama hai / krodhakapAyase upayukta jIvokA pravezanakAla vizeSa adhika hai| isIprakAra mAyAkapAyase upayukta jIvoMkA pravezana-kAla vizeSa adhika hai aura losakapAyase upayukta jIvokA pravezana-kAla vizeSa adhika hai // 316-319 // vizepArtha-yaha dvitIyAdikA zreNI-sambandhI alpabahutva manuSya-tiryaMcokI apekSAse jAnanA cAhie, kyoki vaha unhImeM saMbhava hai| prathamAdikA zreNIkA alpavahutva isa prakAra hai-devagatimeM krodhakapAyase upayukta jIva sabase kama haiM, mAnakaSAyase upayukta jIva saMkhyAtaguNita haiM, mAyAkapAyase upayukta jIva saMkhyAtaguNita haiM aura lobhakapAyase upayukta jIva saMkhyAtaguNita haiN| isa prakAra uttarottara saMkhyAtaguNita honekA kAraNa yaha hai ki unakA kAla aura praveza uttarottara saMkhyAtaguNita pAyA jAtA hai / caramAdikA zreNI-sambandhI alpavahatva nArakI jIvokI apekSA jAnanA cAhie / usakA krama isa prakAra haiM-nArakiyoMme lobhakapAyase upayukta jIva sabase kama haiN| unakI apekSA mAyAkaSAyase upayukta jIva saMkhyAtaguNita haiN| unakI apekSA sAnakapAyase upayukta jIva saMkhyAtaguNita haiN| unakI apekSA krodhakapAyase upayukta jIva saMkhyAtaguNita hai / cUrNisU0-yaha vizeSa eka upadezakI apekSA arthAt apravAhyamAna upadezase palyopamake asaMkhyAtaveM bhAgake pratibhAgarUpa hai| kintu pravAhyamAna upadezakI apekSA AvalIke asaMkhyAtave bhAgapramANa hai // 320-321 // isa prakAra upayoga nAsaka sAtavaoN adhikAra samApta huaa| 1 kathaM punaH pravezanazabdena pravezakAlo gRhItu zakyata iti nAzaMkanIyam ; pravizantyasmin kAle iti pravezanazabdasya vyutpAdanAt / jayadha0
Page #705
--------------------------------------------------------------------------
________________ 8 caTTAna - atyAhiyAro 1. cauTThANetti aNiyogaddAre puvvaM gamaNijjaM suttaM / 2. taM jahA / (17) koho vaha vRtto mANo vi cauvviho bhave / mAyA cauvvihA vRttA loho vi ya cauvviho // 70 // (18) ga. puDhavi vAlugodaya rAIsariso caunviho koho / selavaNa - aTThi dArua ladAsamANo havadi mANo // 71 // 8 catuHsthAna arthAdhikAra cUrNisU0 - kasAyapAhuDake catuHsthAna nAmaka anuyogadvArameM pahale gAthA-sUtra anveSaNa karanA cAhie / ve isa prakAra haiM // 1-2 // krAMdha cAra prakArakA kahA gayA hai| mAna bhI cAra prakArakA hotA hai / mAyA bhI cAra prakArakI kahI gaI hai aura lobha bhI cAra prakArakA hai // 70 // vizeSArtha - catuHsthAna- adhikAra kI guNadharAcArya- mukhakamala-vinirgata yaha prathama sUtragAthA hai / inameM krodhAdi pratyeka kapAyake cAra-cAra bheda honekA nirdeza kiyA gayA hai / yahaoNpara anantAnubandhI AdikI apekSAse krodhAdike cAra-cAra bhedokA varNana nahIM kiyA jA rahA hai, kyoMki una bhedokA to prakRtivibhakti AdimeM pahale hI nirNaya kara cuke hai / ataeva isa catuHsthAna adhikArame latA, dAru Adi anubhAga kI apekSA vatalAye gaye eka sthAna, dvisthAna AdikI apekSAse kaSAyoke sthAnokA varNana kiyA jA rahA hai / isa prakArakA artha grahaNa karanepara hI Age kahI jAnevAlI gAthAokA artha susaMgata baiThatA hai, anyathA nahIM, kyoki anantAnubandhI Adi tIna kaSAyomeM eka sthAnIyatA sambhava nahIM hai / latA, dAru Adi cAra prakArake sthAnoke samAhArako catuHsthAna kahate haiM / isa prakArake catuHsthAnake prarUpaNa karanevAle anuyogadvArako catuHsthAna anuyogadvAra kahate hai / ava krodhAdikaSAyoke ukta cAra-cAra bhedokA guNadharAcArya svayaM gAthAsUtrIke dvArA nirUpaNa kahate haiM krodha cAra prakArakA hai - nagarAjisadRza, pRthivIgajisadRza, vAlukArAjisadRza aura udakarAjisadRza | isI prakAra mAnake bhI cAra bheda haiM- zailadhanasamAna, asthisamAna, dArusamAna aura latAsamAna // 71 // vizeSArtha - isa gAthAmeM kAlakI apekSA krodhake aura bhAvakI apekSA mAnake cAra-cAra
Page #706
--------------------------------------------------------------------------
________________ - 598 kasAya pAhuDa sutta [8 catuHsthAna-arthAdhikAra prakAra batalAye gaye haiM / unakA spaSTIkaraNa isa prakAra hai-jaise kisI parvatake zilAkhaMDameM kisI kAraNase yadi bheda ho jAya, to vaha kabhI bhI kisI bhI prayoga Adise punaH mila nahIM sakatA hai, kintu tadvastha hI banA rahatA hai / isI prakAra jo krodhapariNAma kisI nimittavizeSase kisI jIva-vizepase utpanna ho jAya, to vaha kisI bhI prakArase upazamako prApta na hogA, kintu niSpratIkAra hokara usa bhavameM jyokA tyo banA rahegA / itanA hI nahIM, kintu jisakA saMskAra janma-janmAntara taka calA jAya, isa prakArake dIrghakAlasthAyI krodhapariNAmako nagarAjisadRza krodha kahate haiM / pRthvIke rekhAke samAna krodhako pRthvIrAjisadRza krodha kahate haiM / yaha zailarekhA-sadRza krodhakI apekSA alpakAlasthAyI hai, arthAt cirakAlataka avasthita rahane ke pazcAt kisI-na-kisI prayogase zAnta ho jAtA hai / pRthvIkI rekhAkA abhiprAya yaha hai ki jisa prakAra grISmakAlame garmIkI adhikatAse pRthvIkA rasa sUkha jAneke kAraNa pRthvIme bar3I-bar3I darAre ho jAtI haiM, ve tabataka varAvara vanI rahatI haiM jabataka ki varSARtume lagAtAra varSA honese jalapravAha-dvArA miTTI gIlI hokara uname na bhara jAya / gIlI miTTIke bhara jAnepara pRthvIkI vaha rekhA miTa jAtI hai| isI prakAra jo krodha kisI kAraNa-vizepase utpanna hokara bahuta dinotaka banA bhI rahe, para samaya Anepara guruke upadeza AdikA nimitta milanese dUra ho jAya, use pRthvIrAjisadRza krodha kahate hai / vAlukI rekhAke samAna krodhako vAlurAjisadRza krodha kahate hai| jisa prakAra nadIke pulina ( vAlukA maya ) pradezame kisI puruSake prayogase, jalake pUrase yA anya kisI kAraNa-vizeSase koI rekhA utpanna ho jAya to vaha tava taka banI rahatI hai jaba taka ki punaH jorakA jala pravAha na Ave / jorake jalapUra Anepara, yA pracaMDa oNdhIke calanepara yA isI prakArake kisI kAraNa-vizeSake milanepara vaha vAlukI rekhA miTa jAtI hai / isI prakAra jo krodha-pariNAma guruke upadezarUpa jalake pUrase zIghra hI upazAnta ho jAya, use vAlurAjisadRza krodha kahate haiM / yaha pRthvIko rekhAkI apekSA aura bhI alpakAlasthAyI hotA hai| jalakI rekhAke samAna aura bhI alpa kAlasthAyI krodhako udakarAjisadRza krodha kahate haiN| yaha pUrvokta krodhakI apekSA aura bhI kama kAlataka rahatA hai| jaise jalameM kisI nimitta-vizeSase eka ora rekhA hotI jAtI hai aura dUsarI ora turanta miTatI -jAtI hai, isI prakAra jo kaSAya antarmuhUrtake bhItara hI turanta upazAnta ho jAtI hai, use jalarAjisamAna krodha jAnanA cAhie / mAnakaSAyake cAro nidarzanokA isI prakArase artha karanA cAhie / arthAt jisa prakAra zailaghanazilAstambha yA pattharakA khambhA kabhI bhI kisI upAyase komala nahIM ho sakatA, isI prakAra jo mAnakaSAya kabhI bhI kisI guru Adike upadeza milanepara bhI dUra na ho sake, use zailadhana-sadRza mAnakaSAya jAnanA caahie| jaise pApANase asthi ( haDDI ) kucha komala hotI hai, vaise hI jo mAnakaSAya zailasamAna mAnase manda anubhAgavAlI ho, use asthi ke samAna jAnanA caahie| jaise asthise kASTha aura bhI mRdu hotA hai, isI prakAra jo mAnakapAya
Page #707
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 73 ] kaSAya-catuHsthAna-nirUpaNa 599 (19) vaMsIjaNhagasarisI meMDhavisANasarisI ya gomuttii| ___ avalehaNIsamANA mAyA vi cauvvihA bhaNidA // 72 // (20) kimirAgarattasamago akkhamalasamo ya pNsulevsmo| hAlihavatthasamago lobho vi cauviho bhaNido // 73 // asthise bhI manda anubhAgavAlI ho aura prayatnase komala ho sake, use kASThake samAna mAna kahA hai / jo mAna latAke samAna mRdu ho, arthAt zIghra dUra ho jAya, use latAsamAna mAna jAnanA cAhie / isa prakAra kAlakI hInAdhikatAkI apekSA krodha aura pariNAmokI tIvra-mandatAkI apekSA mAnake cAra-cAra bheda kahe gaye haiN| mAyA bhI cAra prakArakI kahI gaI hai-vA~sakI jar3ake sadRza, meMr3heke sIMgake sadRza, gomUtrake sadRza aura avalekhanIke samAna // 72 // vizeSArtha-jisa prakAra vaoNsake jar3akI kuTilatA pAnImeM galAkara, mor3akara yA kisI bhI anya upAyase dUra nahIM kI jA sakatI hai, isI prakAra jo mAyArUpa kuTila pariNAma kisI bhI prakArase dUra na kiye jA sakeM, aise atyanta vakra yA kuTilatama bhAvokI pariNatirUpa mAyAko vaoNsakI jar3ake samAna kahA gayA hai| jo mAyA kapAya upayukta mAyAse to manda anubhAgavAlI ho, phira bhI atyanta vakratA yA kuTilatA liye hue ho, use mer3heke sIga sadRza kahA hai / jaise meMr3heke sIMga atyanta kuTilatA liye hote hai, tathApi unhe agnike tApa Adi dvArA sIdhA kiyA jA sakatA hai / isI prakAra jo mAyApariNAma vartamAnameM to atyanta kuTila ho, kintu bhaviSyameM guru Adike upadeza-dvArA sarala banAye jA sakate ho, unhe meMr3heke sIMga samAna jAnanA caahie| jaise calate hue mUtanevAlI gAyakI mUtra-rekhA vakratA lie hue hotI hai usI prakAra jo mAyApariNAma mer3heke sIgase bhI kama kuTilatA liye huye ho, unhe gomUtrake samAna kahA gayA hai| jina mAyA-pariNAmome kuTilatA apekSAkRta sabase kama ho, unhe avalekhanIke samAna kahA gayA hai| avalekhanI nAma dAtuna yA.jIbhakA maila sApha karanevAlI jIbhIkA hai, isame aurokI apekSA vakrapanA sabase kama hotA hai aura vaha saralatAse sIdhI kI jA sakatI hai| isI prakAra jisa mAyAma kuTilatA sabase kama ho aura jo bahuta AsAnIse sarala kI jA sakatI ho, use avalekhanIke samAna jAnanA cAhie / . lobha bhI cAra prakArakA kahA gayA hai-kRmirAgake samAna, akSamalake samAna, pAMzulepake samAna aura hAridravastra ke samAna // 73 // vizeSArtha-kRmi nAma eka vizeSa jAtike choTese kIr3ekA hai| usakA aisA svabhAva hai ki vaha jisa raMgakA AhAra karatA hai, usI raMgakA atyanta sUkSma cikanA sUtra ( DorA) apane maladvArase bAhara nikAlatA hai / usa sUtrase tantuvAya (julAhe yA yunakara) nAnA prakArake bahumUlya vana banAte haiM / una vasrokA raMga prAkRtika honese itanA pakA hotA hai ki tIkSNase
Page #708
--------------------------------------------------------------------------
________________ 600 kasAya pAhuDa sutta [8 catuHsthAna-arthAdhikAra (21) edesi ThANANaM cadusu kasAesu solasaNhaM pi / kaM keNa hoi ahiyaM dvidi-aNubhAge padesagge // 74 // tIkSNa kSAra dekara bhaTTIme pakAnepara aura varSAMtaka jaladhArAmeM prakSAlana karanepara bhI vaha nahIM dUra hotA hai, arthAt vaha vastra bhale hI sar3a-galakara naSTa ho jAya, para usakA raMga kabhI nahIM utrtaa| yahaoNtaka ki usa vastrako agnise jalA denepara bhI usakI bhasma ( rAkha ) bhI usI vasrake hI. raMgakI banI rahatI hai / isI prakAra jo jIvokA hRdayavartI lobhapariNAma atyanta tIvratama ho, kisI bhI upAyase chUTa na sake, 'camar3I calI jAya, para damar3I na jAya,' isa jAtikA ho, usa lobhapariNAmako kRmirAgake samAna kahA gayA hai| isase manda anubhAgavAlA lobhapariNAma akSamalake samAna batalAyA gayA hai / akSanAma ratha, zakaTa tAMgA Adike cakra (cakkA, pahiyA) kA hai, usame jo saralatAse ghUmaneke lie kAle raMgakA gAr3hA tela ( ogana ) lagAyA jAtA hai, use akSamala kahate hai| vaha cakrake paribhramaNakA nimitta pAkara aura bhI cikanA aura gAr3hA ho jAtA hai / vaha yadi kisI vastrake laga jAya, to usakA dUra honA bar3A kaThina hotA hai, atyanta tIkSNa kSAra AdikA nimitta milanepara hI bahuta dinome vaha dUra ho pAtA hai, isI prakAra jo lobhapariNAma kRbhirAgase to manda anubhAgavAlA ho, para phira bhI saralatAse zuddha na ho sake, use akSamalake samAna lobha kahA gayA hai| pAMzunAma dhUlikA hai / jisa prakAra pairomeM lagI huI dhUli taila pasInA AdikA nimitta pAkara yadyapi jama jAtI hai, phira bhI vaha garma jala Adike dvArA dvArA saralatAse dUra hI jAtI hai, isI prakAra jo lobha-pariNAma saralatAse dUra kiye jA sake, unhe pAMzu-lepake samAna kahA gayA hai / jo lobha isase bhI manda anubhAgavAlA hotA hai, use hAridra vastrakI upamA dI gaI hai / jaise haridrA ( haladI ) se raMgA gayA vastra dekhaneme to pIle raMgakA mAlUma hotA hai, para pAnIse dhote hI usakA raMga bahuta zIghra saralatAse chUTa jAtA hai, yA dhUpa Adike nimittase bhI jaldI ur3a jAtA hai / isI prakAra jo lobha saralatAse chUTa jAya vahuta kAlataka AtmAme avasthita na rahe, atyanta manda jAtikA ho, use hAridravatrake samAna kahA gayA hai / isa prakAra anubhAgakI hInAdhikatAke tAratamyase lobhake cAra bheda kahe gaye haiM; aisA jAnanA caahie| ___ aba ina Upara kahe gaye solaha bhedarUpa sthAnoMkA alpavahutva nirNaya karaneke lie guNadharAcArya gAthAsUtra kahate haiM ina anantara-nirdiSTa cAroM kaSAyoM sambandhI solahoM sthAnoMmeM sthiti, anubhAga aura pradezakI apekSA kauna sthAna kisa sthAnase adhika hotA hai, (aura kauna kisase kama hotA hai ) 1 // 74 // vizepArtha-yaha gAthA praznAtmaka hai aura isake dvArA granthakArane alpabahutvasambandhI prazna uThAkara vakSyamANa kramase samAdhAna karaneke lie upakrama kiyA hai / gAthAme yadyapi sthitikI apekSA bhI alpavahutva karanekA nirdeza kiyA gayA hai, tathApi sthitikI apekSA alpabahutva
Page #709
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 76 ] anubhAga- pradezApekSayA catuHsthAna alpabahutva nirUpaNa (22) mANe ladAsamANe ukassA vaggaNA jahaNNAdo / hINA ca padesagge guNeNa NiyamA anaMteNa // 75 // (23) niyamA ladAsamAdo dArusamANo anaMtaguNahINo / sesA kameNa hINA guNeNa NiyamA anaMteNa // 76 // 601 saMbhava nahIM hai, kyoMki kapAyokI utkRSTa sthitime bhI eka- sthAnIya anubhAga pAyA jAtA hai| aura jaghanya sthiti meM bhI catuHsthAnIya anubhAga pAyA jAtA hai / guNadharAcAryane Age anubhAga aura pradezakI apekSAse hI solahasthAnokA alpabahutva kahA hai, sthitikI apekSA nahI, isase ukta artha phalita hotA hai / latA-samAna mAnameM utkRSTa vargaNA arthAt antima spardhaka antima vargaNA, jaghanya vargaNAse arthAt prathama spardhakakI pahalI vargaNAse pradezoM kI apekSA niyamase anantaguNI hIna hai | ( kintu anubhAgakI apekSA jaghanya vargaNAse utkRSTa vargaNA nizcayase anantaguNI adhika jAnanA cAhie | ) // 75 // vizeSArtha - isa gAthA ke dvArA svasthAna- alpabahutvakI sUcanA kI gaI hai / isalie jisa prakAra latAsthAnIya mAnakI utkRSTa aura jaghanya vargaNAomeM anubhAga aura pradezakI apekSA alpabahutva batalAyA gayA hai, usI prakArase zepa pandraha sthAno meM bhI lagA lenA cAhie / aba mAnakapAyake cAro sthAnokA parasthAna - sambandhI alpabahutva kahaneke lie uttara gAthAsUtra kahate haiM-- latAsamAna mAnase dArusamAna mAna pradezoM kI apekSA niyamase anantaguNita hIna hai / isI kramase zeSa arthAt dArusamAna mAnase asthisamAna mAna aura asthisamAna mAnase zailasamAna mAna niyamase anantaguNita hIna hai || 76 // vizeSArtha - 'latAsamAna mAnase dAru - samAna mAna anantaguNita hIna haiM' isakA abhiprAya yaha hai ki latAsthAnIya mAnake sarva pradeza piMDase dArusthAnIya mAnakA sarva pradezapiMDa anantaguNA hIna hotA hai / isakA kAraNa yaha hai ki latAsamAna mAnakI jaghanya vargaNAse dArusamAna mAnakI jaghanya vargaNA pradezokI apekSA anantaguNI hIna hotI hai| isI prakAra latAsthAnIya mAnakI dUsarI vargaNAse dArusthAnIya mAnakI dUsarI vargaNA bhI anantaguNI hIna hotI hai / isI kramase Age jAkara latAsthAnIya mAnakI utkRSTa vargaNAse dArusthAnIya mAnakI utkRSTa vargaNA bhI anantaguNI hIna hotI hai, ataeva latAsamAna mAnake sarva pradeza piDase dArusamAna mAnakA sarva pradeza - piMDa anantaguNita hIna svataH siddha ho jAtA hai / isI prakAra dArusamAna mAnake sarva pradeza - piMDase asthisamAna mAnakA sarva pradezapiMDa aura asthisamAna mAnase zailasamAna mAnakA sarva pradezapiMDa anantaguNita hIna jAnanA cAhie / 1 76
Page #710
--------------------------------------------------------------------------
________________ 602 phasAya pAhuDa sutta [8 catuHsthAna-arthAdhikAra (24) NiyamA ladAsamAdo aNubhAgaggeNa vaggaNaggeNa / sesA kameNa ahiyA guNaNa NiyamA aNaMteNa // 77 // (25) saMdhIdA saMdhI puNa ahiyA NiyamA ca hoi annubhaage| hINA va padesagge do vi ya NiyamA viseseNa // 78 // ukta prakArase pradezokI apekSA alpavahutva batA karake aba anubhAgakI apekSA alpabahutva kahaneke lie AcArya uttara gAthA-sUtra kahate haiM latAsamAna mAnase zeSa sthAnIya mAna anubhAgAyakI apekSA aura vargaNAgrakI apekSA kramazaH niyamase anantaguNita adhika hote haiM // 77 // vizeSArtha-yahA~ para 'agra' zabda samudAyavAcaka hai, ataH 'anubhAgAgrase' abhiprAya anubhAgamamudAyase hai aura 'vargaNAna' se 'vargaNAsamUha' yaha artha lenA cAhie / tadanusAra yaha artha hotA hai ki latAsthAnIya mAnake anubhAga-samudAyase dArusthAnIya mAnakA anubhAga-samUha anantaguNita hai, dArusthAnIya anubhAga-samUhase asthisthAnIya anubhAga-samUha anantaguNita hai aura asthisthAnIya anubhAga-samUhase zailasthAnIya anubhAga-samUha anantaguNita hai / athavA anubhAga hI anubhAgAna hai, isa apekSA 'a' zabdakA avibhAgapraticcheda bhI artha hotA hai, isalie aisA bhI artha kara sakate haiM ki latAsthAnIya mAnake anubhAgasambandhI avibhAgapraticchedoke samudAyase dArusthAnIya mAnake anubhAgasambandhI avibhAgapraticchedokA samUha anantaguNita hotA hai; dArusthAnIya mAnake avibhAgapraticchedose asthisambandhI aura asthise zailasambandhI avibhAga-praticcheda anantaguNita hote haiM / isI prakAra 'vargaNAna' ke 'agra' zabdakA bhI 'vargaNAsamUha athavA vargaNAke avibhAgapraticchedoMkA samUha 'aisA artha grahaNa karake upayukta vidhise uname anantaguNitatA samajhanA cAhie / - aba latAsamAna carama sandhise dArusamAna prathama sandhi anubhAga yA pradezokI apekSAhIna yA adhika kisa prakArakI hotI hai, isa zaMkAke nivAraNa karaneke lie AcArya uttara gAthA sUtra kahate haiM- vivakSita sandhise agrima sandhi anubhAgakI apekSA niyamase anantabhAgarUpa vizepase adhika hotI hai aura pradezoMkA apekSA niyamase anantabhAgase hIna hotI hai / / 78 // 1 etya aggasaddo samudAyasthavAcao, aNubhAgasamUho aNubhAgagga; vaggaNAsamUho vaggaNaggamidi / athavA aNubhAgo ceva aNubhAgaggaM, vaggaNAo ceva vaggaNaggamidi ghettavvaM / jayadha0 2 ettha dovAra NiyamasaduccAraNaM kiM phalamidi ce vuccade-ladAsamANaThANAdo sesANaM jahAkamamaNubhAga-vaggaNaggehiM ahiyattamettAvahAraNaphalo paDhamo nniymsho| vidiyo tesimaNataguNatmahiyattameva, na visesAhiyattaM, NAvi sakhenAsakhenguNabhahiyattamidi avahAraNaphalo / jayadha0 3 ladAmamANacarimavaggaNA dAruasamANapaDhamavagANA cado vi saMdhi tti vuccati / evaM sesasadhINa yattho vattanvo| jayadha0
Page #711
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 80 ] catuHsthAna-deza- sarvaghAti-vibhAga-nirUpaNa (26) savvAvaraNIyaM puNa ukassaM hoi dAruammANe / TThA desAvaraNaM savvAvaraNaM ca uvarilaM // 79 // (27) eso kaso ca mANe mAyAe jiyamamA du lobhe vi / savvaM ca kAhakammaM cadusu TThANesu boddhavvaM // 80 // 603 vizeSArtha - vivakSita kaSAyakI vivakSita sthAnIya antima vargaNA aura tadagrima sthAnIya Adi vargaNAko sandhi kahate haiM, arthAt, jahA~para vivakSita latAdi sthAnIya anubhAgakI samApti ho aura dAru Adi sthAnavAle anubhAgakA prArambha ho, usa sthalako sandhi kahate hai / isa prakAra latA, dAru, asthi Adi sabhI sthAnoMkI antima vargaNA aura usase Age ke sthAnAle anubhAgakI Adi vargaNAko sandhi jAnanA cAhie / vivakSita pUrva sandhise tadagrima sandhi anubhAgakI apekSA niyamase anantabhAgase adhika hotI hai aura pradezokI apekSA niyamase anantave bhAgase hIna hotI hai / jaise mAnakapAya ke latAsthAnIya antima vargaNArUpa sandhise dArusthAnIya Adi vargaNArUpa sandhi anubhAgakI apekSA to ananta' bhAgase adhika hai aura pradezokI apekSA anantave bhAgase hIna hai / yahI niyama cAro kaSAyoke solaha sthAna sambandhI pratyeka sandhipara lagAnA cAhie | aba latA Adi cAroM sthAnoMmeM dezaghAtI aura sarvaghAtIkA vibhAga batalAne ke lie uttara gAthAsUtra kahate haiM dArusamAna sthAnameM jo utkRSTa anubhAga aMza hai, vaha sarvAvaraNIya arthAt sarvaghAtI hai| usase adhastana bhAga dezaghAtI hai aura uparitana bhAga sarvaghAtI hai // 79 // vizeSArtha - latA, dAru, asthi aura zaila ina cAra sthAnomese asthi aura zailasthAnIya anubhAga to sarvadhAtI haiM hI / kintu dArusamAna anubhAga meM utkRSTa aMza arthAt raparitana ananta bahubhAga to sarvaghAtI hai aura adhastana eka anantavAM bhAga dezaghAtI hai / tathA latAsamAna anubhAga bhI dezaghAtI hai| aba yaha upayukta krama krodhAdi cAro kaSAyoke cAro sthAnomeM samAna hai, yaha . batalAne ke lie uttara gAthAsUtra kahate hai yahI krama niyamase mAna, mAyA, lobha aura krodhakapAyasambandhI cAroM sthAnoMmeM niravazeSa rUpa se jAnanA cAhie ||80|| vizeSArtha - krodhAdi cAro kapAyoke nagarAji, pRthivIrAji Adi cAra-cAra sthAnokA varNana pahale kiyA jA cukA hai / unameM se pratyeka kapAyake dvitIya sthAnasambandhI anubhAgakA uparitana bahubhAga sarvaghAtirUpa hai aura adhastana eka bhAga dezaghAtirUpa hai / tRtIya aura caturtha sthAnasambandhI sarva anubhAga sarvaghAtI hI hai aura prathamasthAnIya sarva anubhAga deza
Page #712
--------------------------------------------------------------------------
________________ 604 kasAya pAhuDa sutta [8 catuHsthAna arthAdhikAra (28) edesi TANANaM kadamaM ThANaM gadIe kadamisse / baddha ca bajjhamANaM uvasaMtaM vA udiNNaM vA // 1 // (29) saNNIsu asaNNIsu ya pajate vA tahA apajate / sammatte micchatte ya missage ceya boddhavvA // 2 // (30) viradIya aviradIe viradAvirade tahA aNAgAre / sAgAre jogamhi ya lessAe ceva boddhavvA // 83 // ghAtI hI hai / yaha vyavasthA cAro kapAyoke sthAnoMmeM samAna hI hai, isI bAtake vatalAneke lie isa gAthAkI svataMtra racanA kI gaI hai| gati Adi mArgaNAome ina uparyukta sthAnoke vandha, sattva AdikI apekSA vizeSa nirNayake lie AcArya Ageke gAthA-sUtroko kahate haiM ina uparyukta sthAnoM se kauna sthAna kisa gatimeM baddha, vadhyamAna, upazAnta yA udIrNa rUpase pAyA jAtA hai ? // 81 // isa gAthAme uThAye gaye sarva praznokA samAdhAna Age kahI jAnevAlI gAthAoke AdhArapara kiyA jaaygaa| uparyukta solaha sthAna yathAsaMbhava saMjJiyoMmeM, asaMjJiyoMmeM, paryAptameM, aparyAptameM samyaktvameM mithyAtvameM aura samyagmithyAtvameM jAnanA cAhie // 82 // vizeSArtha-uparyukta solaha sthAna saMjJI Adi mArgaNAomeM pAye jAte haiM, yaha vatalAneke lie gAthApaThita saMjI Adi padoke dvArA kaI mArgaNAokI sUcanA kI gaI hai / jaise saMjI-asaMjJI padose saMnimArgaNAkI, paryApta-aparyApta padose kAya aura indriyamArgaNAkI aura samyaktva, mithyAtva Adi padose samyaktvamArgaNAko sUcanA kI gaI hai / zeSa mArgaNAokI sUcanA AgekI gAthAmekI gaI hai / tadanusAra yaha artha hotA hai ki ve solaha sthAna yathAsaMbhava gati Adi caudaha mArgaNAome pAye jAte haiN| ve hI solaha sthAna aviratimeM, viratimeM, viratAviratameM, anAkAra upayogarma, sAkAra upayogameM, yogameM aura lezyAmeM bhI jAnanA cAhie / / 83 // ___ vizeSArtha-gAthA-paThita virati Adi padose saMyamamArgaNAkI, anAkAra padase darzanamArgaNAkI, sAkAra padase jJAnamArgaNAkI, yoga padase yogamArgaNAkI aura lezyA padase leNyA mArgaNAkI sUcanA kI gaI hai| isa prakAra ina dono gAthAose uparyukta nau mArgaNAoMkI to spaSTataH hI sUcanA kI gaI hai| zeSa paoNca mArgaNAokA samuccaya gAthA-paThita ,'ca' yA 'caiva' padase kiyA gayA hai|
Page #713
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 85 ) . catuHsthAna-vandhaka-vedaka-sannikarSa-nirUpaNa (31) kaM ThANaM vedaMto kassa va TThANassa baMdhago hoi|| kaM ThANamavedaMto abaMdhagA kassa hANassa / / 84 // (32) asaNNI khalu baMdhai ladAsamANaM ca dAruyasamagaM ca / saNNI, cadusu vibhajjo evaM savvastha kAyavvaM (16) // 5 // kisa sthAnakA vedana karatA huA kauna jIva kisa sthAnakA baMdhaka hotA hai aura kisa sthAnakA avedana karatA huA kauna jIva kisa sthAnakA abaMdhaka rahatA hai ? // 84 // ___ isa gAthAke dvArA ogha aura AdezakI apekSA cAro kaSAyoke solaho sthAnokA bandha aura udayake sAtha sannikarSa karanekI sUcanA kI gaI hai| jisakA vizeSa vivaraNa jayadhavalAse jAnanA caahie| asaMjJI jIva niyamase latAsamAna aura dArusamAna atubhAgasthAnako bA~dhatA hai / saMjJI jIva cAroM sthAnoM meM bhajanIya hai / isI prakArase sabhI mArgaNAoMmeM bandha aura abandhakA anugama karanA cAhie (16) // 85 // vizeSArtha-isa gAthA-sUtrake dvArA dezAmarzakarUpase uparyukta sabhI praznokA uttara diyA gayA hai| jisakA thoDAsA varNana yahA~ jayadhavalAke AdhArapara kiyA jAtA hai'asaMjJI jIva latA aura dArusamAna anubhAga-sthAnako bA~dhatA hai', isa vAkyase yaha bhI artha sUcita kiyA gayA hai ki asthi aura zaila samAna sthAnokA vandha nahI karatA hai / isakA kAraNa yaha hai ki asaMjJI jIvome asthi aura zailasthAnIya anubhAgako vaoNdhaneke kAraNabhUta utkRSTa saMklezakA abhAva hai| yahA~ itanA vizepa jAnanA cAhie ki asaMjiyome dono sthAnokA avibhaktarUpase hI bandha hotA hai, kyoMki vibhaktarUpase unameM ukta dono sthAnokA bandha asaMbhava hai / saMjJiyome kisa prakArase ukta sthAnokA bandha hotA hai, isa zaMkAkA samAdhAna yaha hai ki saMjJI jIva cAro sthAnomeM bhajanIya hai' / arthAt syAt ekasthAnIya anubhAgakA vaMdha karatA hai, syAt dvisthAnIya anubhAgakA baMdha karatA hai, syAt tristhAnIya anubhAgakA aura syAt catuHsthAnIya anubhAgakA vandha karatA hai| isakA kAraNa yaha hai ki saMjJI jIvomeM cAro sthAnoke bandhake kAraNabhUta saMkza aura vizuddhikI hInAdhikatA pAI jAtI hai / jisa prakAra saMjJimArgaNAkA Azraya lekara bandha-vipayaka praznakA nirNaya kiyA gayA hai, usI prakArase udaya, upazama aura sattvakI apekSA bhI ukta sthAnokA nirNaya karanA cAhie / jaise--asaMjJI jIvoMme udaya dvisthAnIya hI hotA hai, kyoki uname zepa sthAnIya anubhAgaudayake kAraNabhUta pariNAma nahIM pAye jAte haiN| asaMjJiyome upazama ekasthAnIya, dvisthAnIya, nisthAnIya aura catuHsthAnIya pAyA jAtA hai / kevala itanA vizepa jAnanA cAhie ki asaM * tAmrapatravAlI pratimeM 'saNNIsu' pATha mudrita hai ( dekho pR0 1682 ) / rwarwww
Page #714
--------------------------------------------------------------------------
________________ 606 .phasAya pAhuDa sutta . [ 8 catuHsthAna-arthAdhikAra 3. edaM sutta / 4. ettha atthavihAsA / 5. cauhANetti ekkagaNikkhevo ca dvANaNikkhevo' ca / 6. ekkagaM puccaNikkhitta puvvaparUvidaM ca / jiyomeM zuddha yA vibhakta ekasthAnIya upazama nahIM pAyA jAtA hai / kintu saMjJiyome , upazama, sattva aura udayakI apekSA sabhI sthAna pAye jAte haiN| aba 'kisa sthAnakA vedana karatA huA jIva kisa sthAnakA vandha karatA hai' isa praznakA saMjJimArgaNAkI apekSA nirNaya kiyA jAtA hai-asaMjJI jIva dvisthAnIya anubhAgakA vedana karatA huA niyamase dvisthAnIya anubhAgako hI vaoNdhatA hai / kintu saMjJI jIva ekasthAnIya anubhAgakA vedana karatA huA niyamase ekasthAnIya hI anubhAgako baoNdhatA hai, zeSa sthAnoko nhiiN| dvisthAnIya anubhAgakA vedana karanevAlA saMjJI dvisthAnIya, tristhAnIya aura catuHsthAnIya anubhAgako baoNdhatA hai / tristhAnIya anubhAgakA vedana karanevAlA tristhAnIya aura catuHsthAnIya anubhAgako vaoNdhatA hai| kintu catuHsthAnIya anubhAgakA vedana karanevAlA niyamase catuHsthAnIya anubhAgako hI baoNdhatA hai, zeSa sthAnoMkA avandhaka rahatA hai| isI varNanase 'kisa sthAnakA avedana karatA huA kisa rathAnakA avandhaka rahatA hai / isa praznakA bhI samAdhAna kiyA gayA samajhanA cAhie / kyoki, ekasthAnIya anubhAgakA avedana karatA huA jIva ekasthAnIya anubhAgakA avandhaka rahatA hai, isa prakAra vyatireka mukhase usakA pratipAdana ho hI jAtA hai / jisa prakAra saMjJimArgaNAkI apekSA ukta praznoMkA samAdhAna kiyA gayA hai, usI prakAra gati Adi mArgaNAokI apekSA bhI jAnanA cAhie, aisI sUcanAke lie granthakArane gAthAsUtrame 'evaM savvattha kAyavvaM' pada diyA hai / arthAt tiryaggatime to saMjJI aura asaMjJI mArgaNAke samAna anubhAga sthAnokA bandhAyandha Adi jAnanA cAhie / tathA naraka, deva aura manuSya gatimeM saMjJimArgaNAke samAna bandhAbandha Adi jAnanA caahie| kevala itanA vizepa dhyAname rakhanA cAhie ki manuSyagatike sivAya anya gatiyome ekasthAnIya anubhAgake zuddha bandha aura udaya saMbhava nahIM haiM / isI prakArase indriyamArgaNA AdikI prarUpaNA bhI kara lenA cAhie / cUrNisa0-catuHsthAna nAmaka adhikArake ye solaha gAthAsUtra hai / aba inakI arthavibhASA kI jAtI hai / 'catuHsthAna' isa anuyoga dvArake vipayame ekaikanikSepa aura sthAnanikSepa karanA cAhie / unamese ekaikanikSepa pUrva-nikSipta hai aura pUrva-prarUpita bhI hai // 3-6 / / vizeSArtha-catuHsthAna padakA kyA artha hai, yaha jAnaneke lie nikSepa karanA Avazyaka hai / isa viSayameM do prakArase nikSepa kiyA jA sakatA hai-ekaikarUpase aura sthAnarUpase / inamese pahale ekaikanikSepakA artha kahate haiM-catuHzabdake artharUpase vivakSita latA, 1 tatya ekagaNikkhevo NAma cadusaddassa atyabhAveNa vivakkhiyANa dAsamANAdi ThANANa kohAdikasAyANaM vA ekeka ghettaNa NAma ivaNAbhedeNa NikkhevaparUvaNA / TThANaNikkhevo NAma temi abbogADhasarU veNa vivakkhiyANaM vAcao jo ThANasaddA, tassa atthavisaNiNNayajaNaNa? NAma-TThavaNAdibhedeNa paavnnaa| jayagha
Page #715
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 85 ] catuHsthAna- nikSepa - nirUpaNa 607 7. dvANaM NikkhividavvaM / 8. taM jahA / 9. NAmaTThANaM TuvaNaTThANaM davvadvANaM khettaTThANaM aDANaM palivIciTThANaM uccadvANaM saMjamadvANaM payogadvANaM bhAvadvANaM ca / 10. Negamo savvANi ThANANi iccha / 11. saMgaha bavahArA palivIcidvANaM uccadvANaM ca avarNeti / dAru Adi sthAnokI, athavA krodhAdi kaSAyokI eka-eka karake nAma, sthApanA Adike dvArA prarUpaNA karaneko ekaikanikSepa kahate hai / tathA inhI latA, dAru Adi vibhinna anubhAga-zaktiyoke samudAyarUpase vAcaka 'sthAna' zabdakI nAma, sthApanA Adike dvArA prarUpaNA karaneko sthAnanikSepa kahate haiM / inamese ekaikanikSepakA arthAt krodhAdi kapAyokA grantha ke Adime 'kasAya- pAhuDa' yA 'pejjadosa - pAhuDa' kA artha- nirUpaNa karate samaya pahale vistAra se kaI vAra nikSepaNa aura prarUpaNa kiyA jA cukA hai, isalie yahA~ punaH nahIM kahate haiM / aba cUrNikAra sthAnanikSepakA varNana karate hai - cUrNisU0 (0 - sthAnakA nikSepa karanA cAhie / vaha isa prakAra hai - nAmasthAna, sthApanAsthAna, dravyasthAna, kSetrasthAna, addhAsthAna, parivIcisthAna, uccasthAna, saMyamasthAna, prayogasthAna aura bhAvasthAna // 7-9 // 1 vizeSArtha-jIva, ajIva aura tadubhaya ke saMyoga se utpanna hue ATha' bhaMgokI nimi'ttAntara- nirapekSa 'sthAna' aisI saMjJA karaneko nAmasthAna kahate haiM / yaha sthAna hai, isa prakAra sadbhAva yA asadbhAvarUpase jisa kisI padArtha meM sthApanA karanA sthApanAsthAna hai / dravyasthAna Agama aura noAgamake bheda se do prakArakA hai / iname Agama dravyasthAna, tathA no AgamadravyasthAnake jJAyakazarIra aura bhAvibheda pUrvame aneka vAra prarUpita hone se sugama haiM bhUmi AdimeM rakhe huye hiraNya-suvarNa Adike avasthAnako noAgama dravyasthAna kahate haiM / Urdhvaloka, madhyaloka Adi ke apane-apane akRtrima saMsthAnarUpase avasthAnako kSetrasthAna kahate hai / samaya, AvalI, muhUrta Adi kAlake bhedoko addhAsthAna kahate hai / sthitibandhake vIcArasthAna, sopAnasthAna yA adhyavasAyasthAnoko palivIcisthAna kahate hai / parvata Adi ke uccapradezako yA mAnya sthAnako uccasthAna kahate haiM / sAmAyika, chedopasthApanA Adi saMyama ke labdhisthAnoko, athavA saMyamaviziSTa pramattasaMyata Adi guNasthAnoko saMyamasthAna kahate haiM / mana, vacana, kAyakI caMcalatArUpa yogoko prayogasthAna kahate hai / bhAvasthAna Agama noAgamake bheda se do prakArakA hai / AgamabhAvasthAnakA artha sugama hai / kaSAyoke latA, dAru Adi anubhAga-janita udayasthAnoko, yA audayika Adi bhAvoMko no AgamabhAvasthAna kahate haiN| aba cUrNikAra ina aneka prakAra ke sthAnanikSepoMkA naya- vibhAgadvArA varNana karate haiM I cUrNisU0 - naigamanaya uparyukta sabhI sthAnoko svIkAra karatA hai, kyoMki vaha sAmAnya aura vizeSarUpa padArthako grahaNa karatA hai / saMgraha aura vyavahAranaya palivIcisthAna aura uccasthAnakA apanayana karate hai, arthAt zeSa sthAnoko grahaNa karate haiM / / 10-11 // 1 ve ATha bhaga isa prakAra haiM- eka jIva, eka ajIva, aneka jIva, aneka ajIva, eka jIvaaneka ajIva, aneka jIva eka ajIva, eka jIva eka ajIva aura aneka jIva aneka ajIva /
Page #716
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sutta [ 8 catuHsthAna arthAdhikAra 12. ujumudo edANi ca ThavaNaM ca addhadvANaM ca avaNei / 13. sadaNayo NAmaTThAgAM saMjamaTThANaM khettaTThANaM bhAvadvANaM ca icchadi / 14. ettha bhAvadvANe payadaM / 15. to suttavihAsA / 16. taM jahA / 17. AdIdo cattAri suttagAhAo edesi solasaha dvANANaM NidarisaNa-uvaNaye / 18. kohaDANANaM caunhaM pi kAleNa NidarisaNa- uvaNao kao / 19. sesANaM kasAyANaM bArasaNhaM dvANANaM bhAvado NidarisaNauvaNao kao | 608 vizeSArtha - isakA kAraNa yaha hai ki saMgrahanaya padArtha ko saMgrahAtmaka saMkSipta rUpase grahaNa karatA hai, ataH palivIcisthAnakA to kapAyapariNAmoke tAratamyakI apekSA addhAsthAnamai antarbhAva ho jAtA hai, athavA sopAnasthAnakI apekSA kSetrasthAname praveza ho jAtA hai / tathA uccasthAnakA kSetrasthAname antarbhAva ho jAtA hai, ataH saMgrahanaya pRthak rUpase ina dono sthAnokA astitva svIkAra nahIM karatA hai / vyavahAranaya to saMgrahanayakA hI anugAmI hai, saMgRhIta arthako hI apanA viSaya banAtA hai, ataH vaha bhI palivIcisthAna aura uccasthAnako grahaNa nahI karatA hai / cUrNisU0 - RjusUtranaya palivIcisthAna, uccasthAna, sthApanAsthAna aura addhAsthAnako chor3akara zeSa sthAnoko grahaNa karatA hai / isakA kAraNa yaha hai ki RjusUtra naya eka samayasthAyI padArthako grahaNa karatA hai aura ye saba sthAna bhUta aura bhaviSyat kAlake grahaNa kiye binA saMbhava nahIM haiM / zabdanaya-nAmasthAna, saMyamasthAna kSetrasthAna aura bhAvasthAnako svIkAra karatA hai / kyoki, ye sthAna zabdanayake vipayakI maryAdAme Ate hai / para zeSa sthAna sthUla arthAtmaka yA saMgrahAtmaka honese zabdanayakI maryAdAse vAhira par3a jAte haiM, ataH zabdana unheM viSaya nahI karatA hai / / 12-13 // Upara jina aneka prakAra ke sthAnokA varNana kiyA gayA hai, uname se yahA~ kisase prayojana hai, isa zaMkAkA samAdhAna karaneke lie cUrNikAra uttarasUtra kahate haicUrNi sU0 - yahaoNpara bhAvasthAna se prayojana hai // 14 // vizeSArtha-yadyapi cUrNikArane sAmAnyase bhAvasthAnako prakRta kahA hai, tathApi yahaoNpara bhAvasthAnakA dUsarA bheda jo noAgama-bhAvasthAna hai, usIkA grahaNa karanA cAhie, kyoki latA dAru Adi anubhAgasthAnokA isIme hI avasthAna mAnA gayA hai / cUrNisU 0. (0 - ava gAthA sUtroMkI vibhASA kI jAtI hai / vaha isa prakAra hai - Adise cAra sUtra-gAthAe~ ina uparyukta solaha sthAnokA nidarzana ( dRSTAnta ) pUrvaka artha-sAdhana karatI haiM / inameMse krodha kaSAyake cAroM sthAnokA nidarzana kAlakI apekSA kiyA gayA hai aura zepa tIna mAnAdi kaSAyoke bAraha sthAnokA nidarzana bhAvakI apekSA kiyA gayA hai // 15- 19 // *tAmrapatravAlI pratime 'padesiM solasaNhaM dvANANaM NirisaNa- ucaNaye' itane sUtrAko TIkAkA aMga banA diyA hai | tathA agrima sUtrakI utthAnikA ke anantara 'paderli solasaTTANANa NiirisagovaNaye paDivaddhAo tti paDhamagAhA' isa TIkAke aMzako sUtra vanA diyA gayA hai / (dekho pR01687)
Page #717
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 85 ] kaSAya- vAsanA-kAla-nirUpaNa 609 20. jo aMtohuttigaM nidhAya kohaM vedayadi so udayarAisamArNa kohaM vedayadi / 21. jo aMtomuhuttAdIdamaMto addhamAsassa kodhaM vedayadi so bAluvarAisamArNa kohaM vedayadi / 22. jo addhamAsAdIdamaMto chahaM mAsANaM kothaM vedayadi so puDhavirAivizeSArtha - krodhakaSAyake jo nagarAji, pRthvIrAji Adi cAra sthAna Upara batalAye gaye haiM, ve kAlakI apekSA jAnanA caahie| jaise naga (pApANa) kI rekhA bahuta lambA kAla vyatIta ho jAnepara bhI jyo kI tyo banI rahatI hai, pRthvIkI rekhA usase kama samaya taka avasthita rahatI hai, isI prakAra krodhakaSAyake saMskAra yA vAsanArUpa sthAna bhI taratamabhAvako liye hue alpa yA adhika kAla taka pAye jAte hai isalie inheM kAlakI apekSA kahA gayA hai / mAna Adi tIno kaSAyoke sthAnoko jo latA, dAru, Adi rUpa dRSTAnta diye gaye hai, unhe bhAvakI apekSA jAnanA cAhie / arthAt latAke samAna komala yA mRdu bhAvavAle sthAnako latAsamAna kahA / isase kaThora bhAvavAle sthAnako dAru ( kATha) ke sadRza kahA aura usase bhI kaThora bhAvoko asthi yA zailake samAna kahA / mAyAke cAro dRSTAnta bhI pariNAmokI saralatA yA vakratAkI hInAdhikatA se kahe gaye hai / lobhake cAro udAharaNa bhI tRSNAjanita kRpaNabhAvakI adhikatA yA hInatA kI apekSA kahe gaye haiM / isa prakAra cUrNikArane ina aat kaSAyake sabhI sthAnoko bhAvakI apekSA kahA hai / aba cUrNikAra kAlakI apekSA Upara batalAye gaye krodhakaSAyake cAro sthAnokA vizeSa nirUpaNa karate hai cUrNisa0 - jo jIva antarmuhUrta taka roSabhAvako dhAraNa kara krodhakA vedana karatA hai, vaha udakarAjisamAna krodhakA vedana karatA hai // 20 // vizeSArtha - jala- rekhA antarmuhUrta se adhika Thahara nahI sakatI hai / antarmuhUrta ke pazcAt jisa prakAra jala - rekhAkA astitva saMbhava nahI hai, usI prakAra jala - rekhAke sadRza krodha bhI antarmuhUrta se adhika nahIM Thahara sakatA / yaha jalarekhAke sadRza krodha saMyamakA ghAtaka to nahIM hai, phira bhI saMyamameM mala, doSa yA aticAra avazya utpanna karatA hai / cUrNisU0 - jo antarmuhUrta ke pazcAt ardha mAsa taka krodhakA vedana karatA hai, caha vAlukArAjisamAna krodhakA vedana karatA hai // 21 // vizeSArtha - jisa prakAra vAlume utpanna huI rekhA eka pakSase adhika nahIM Thahara sakatI, usI prakAra jo kapAyodaya-janita kalupa pariNAma antarmuhUrta se lekara ardha mAsa taka AtmAme zalyarUpase yA badalA lenekI bhAvanAse avasthita rahatA hai, use vAlukArAjike samAna kahA gayA hai / yaha vAlukAji - sadRza kaSAyapariNAma saMyamakA ghAtaka hai, arthAt isa jAtikI kapAyake udayameM jIva saMyamako nahIM dhAraNa kara sakatA hai, kintu saMyamAsaMyamako grahaNa bhI kara sakatA hai aura pAlana bhI / cUrNisa0 - jo ardha mAsa se lekara chaha mAsa taka krodhakA vedana karatA hai, vaha pRthivIrAjisamAna krodhakA vedana karatA hai // 22 // bh7
Page #718
--------------------------------------------------------------------------
________________ 610 kasAya pAhuDa sutta [8 catuHsthAna-arthAdhikAra samANaM kohaM vedayadi / 23. jo savvesi [ saMkhejjAsaMkhejjANaMtehi ] bhavehiM utsama Na gacchai, so pavvadarAisamANaM kohaM vedayadi (4) / 24. edANumANiyaM sesANaM pi kasAyANaM kAyavvaM / 25. evaM cattAri suttagAhAo vihAsidAo bhavaMti / evaM cauTThANe tti samattamaNiogaddAraM / vizeSArtha-jisa prakAra halake jotanese yA garmIkI adhikatAse pRthivIme utpanna huI rekhA adhikase adhika chaha mAsa taka banI raha sakatI hai, usI prakAra jo ropapariNAma pratizodhakI bhAvanAko lie hue ardha mAsase lekara chaha mAsa taka banA rahe, use pRthivIkI rekhAke sadRza jAnanA cAhie / isa jAtike kapAyodaya-kAlameM jIva saMyamAsaMyamako bhI nahIM dhAraNa kara sakatA hai / haoN, samyaktvako avazya dhAraNa kara letA hai| cUrNisU0-jo jIva saMkhyAta, asaMkhyAta yA ananta bhavoke dvArA bhI upazamako prApta nahIM hotA hai, vaha parvatarAjisamAna krodhakA vedana karatA hai // 23 // vizeSArtha-jisa prakAra parvata-zilAmeM utpanna huA bheda kabhI bhI saMdhAnako prApta nahIM hotA hai, isI prakAra kisI kAraNase utpanna hokara jo ropapariNAma kisI jIvameM avasthita rahatA huA saMkhyAta, asaMkhyAta yA ananta bhava taka bhI upazAnta na ho, pratyuta itane lambe kAlake vyatIta ho jAnepara bhI apane pratipakSI jIvako dekhakara badalA leneke lie udyata ho jAya, use parvatarAjisadRza kahA gayA hai| isa jAtikI kapAyake udaya honepara jIva samyaktvako bhI grahaNa nahIM kara sakatA hai, kintu mithyAtvameM hI par3A rahatA hai / yaha krodha kaSAyakA cauthA bheda hai, yaha batalAne ke lie ukta sUtrake antame cUrNikArane (4) kA aMka diyA hai / Upara jo pRthivIrAji Adike sadRza krodhakA pakSa, chaha mAsa Adi kAla batalAyA gayA hai, aura pahale upayoga-adhikArame pratyeka kapAyakA antarmuhUrta hI utkRSTa kAla batalAyA hai, so isame virodha nahIM samajhanA cAhie / vAstavame kisI bhI kaSAyakA upayoga antarmuhurtase adhika nahIM raha sakatA hai| tathApi yahaoNpara ukta kAla taka una-una kaSAyoMka avasthAnakA jo varNana kiyA gayA hai, vaha pratizodhakI bhAvanAse avasthita zalya, vAsanA yA saMskArakI apekSAse kiyA gayA jAnanA cAhie / cUrNisU0-isI prakArake anumAnakA Azraya lekara zeSa kaSAyoke sthAnokA bhI upanaya arthAt dRSTAntapUrvaka arthakA pratipAdana karanA caahie| isa prakAra cAra sUtragAthAokI vibhASA kI gaI hai| isI dizAse zeSa vAraha gAthAoMkI bhI vibhASA kara lenA cAhie // 24-25 // isa prakAra. catuHsthAna nAmaka AThavaoN anuyogadvAra samApta huA /
Page #719
--------------------------------------------------------------------------
________________ 9 vaMjaNa-asthAhiyAro 1. vaMjaNe tti aNiogaddArassa suttaM / 2. taM jhaa| (33) koho ya kova roso ya akkhama saMjalaNa-kalaha-vaDDI ya / jhaMjhA dosa vivAdo dasa koheyaTiyA hoti // 86 // (34) mANa mada dappa thaMbho ukAsa pagAsa tatha smuksso| attukariso paribhava ussida dasalakkhaNo mANo // 87 // 9 vyaJjana-arthAdhikAra cUrNisU0-aba vyaJjana nAmaka anuyogadvArake gAthAsUtrokA vyAkhyAna karate haiM / vaha isa prakAra hai // 1-2 // krodha, kopa, roSa, akSamA, saMjvalana, kalaha, vRddhi, jhaMjhA, dveSa aura vivAda, ye daza krodhake ekArthaka nAma haiM // 86 // vizeSArtha-gussA karaneko krodha yA kopa kahate haiM / krodhake Avezako roSa kahate hai / kSamA yA zAntike abhAvako akSamA kahate hai / jo sva aura para donoko jalAve use saMjvalana kahate hai / dUsarese lar3ane yA dUsareke lar3Aneko kalaha kahate haiM / jisase pApa, apayaza, kalaha aura vaira Adika bar3he use vRddhi kahate hai / atyanta tIvra saMkleza pariNAmako jhaMjhA kahate hai / Antarika aprIti yA kaluSatAko dvepa kahate hai| vivAda nAma spardhA yA saMgharSakA hai / isa prakAra ye daza nAma krodhake paryAya-vAcaka hai / mAna, mada, darpa, stambha, utkarSa, prakarSa, samutkarpa, Atmotkarpa, paribhava aura usikta ye daza nAma mAnakaSAyake haiM // 87 // vizeSArtha-jAti, kula AdikI apekSA apaneko var3A mAnanA mAna kahalAtA hai / jAti-madAdikase yukta hokara madirA-pAnake samAna matta honeko mada kahate haiN| madase bar3he hue ahaMkArake prakaTa karaneko darpa kahate haiM / garvakI adhikatAse sannipAta-avasthAke samAna anagela yA yadvA-tadvA vacanAlApa karaneko stambha kahate haiN| apanI vidvattA, vibhUti yA khyAti Adike Adhikyako cAhanA utkarSa hai / utkarSa ke prakaTa karane ko prakarpa kahate haiM / utkarSa aura prakarSake liye mahAn udyoga karaneko samutkarSa kahate hai / mai hI jAtyAdikI apekSA sabase var3A hU~, merese utkRSTa aura koI nahIM hai isa prakArake avyavasAyako AtmotkarSa kahate haiM / dUsareke tiraskAra yA apamAna karaneko paribhava kahate haiN| AtmotkarSa aura para-paribhavake
Page #720
--------------------------------------------------------------------------
________________ 612 phasAya pAhuDa sutta [9vyaJjana-arthAdhikAra (35) mAyA ya sAdijogo NiyadI vi ya vaMcaNA aNujjugadA / gahaNaM maNuNNamaggaNa kaka kuhaka gRhaNacchaNNo // 8 // (36) kAmo rAga NidANo chaMdo ya sudo ya peja doso ya / __NehANurAga AsA icchA mucchA ya giddhI y||89|| (37) sAsada patthaNa lAlasa aviradi taNhA ya vijajibmA y| lobhassa NAmadhejA vIsaM egaTThiyA bhaNidA // 90 // evaM vaMjaNe tti samattamaNiogaddAraM / dvArA uddhata yA garva-yukta honeko usikta kahate haiN| ye saba hI nAma ahaMkArake rUpAntara honese mAnake paryAyavAcI kahe gaye hai| mAyA, sAtiyoga, nikRti, vaMcanA, anRjutA, grahaNa, manojJamArgaNa, kalka, kuhaka, gUhana aura channa ye gyAraha nAma mAyAkaSAyake haiM // 88 // vizeSArtha-kapaTake prayogako mAyA kahate hai| sAtiyoga nAma kUTavyavahArakA hai / dUsareke Thaganeke abhiprAyako nikRti kahate haiN| yoga-vakratA yA mana, vacana, kAyakI kuTilatAko anRjutA kahate haiN| dUsareke manojJa arthake grahaNa karaneko grahaNa kahate hai / dUsareke gupta abhiprAyake jAnanekA prayatna karanA manojJa-mArgaNa hai / athavA manoja padArthako dUsarese vinayAdi mithyA-upacAroke dvArA lenekA abhiprAya karanA manojJa-mArgaNa hai / dambha karaneko kalka kahate haiM / asadbhUta maMtra-taMtra Adike upadeza-dvArA logoko anuraMjana karake AjIvikA karaneko kuhaka kahate hai / apane bhItarI khoTe abhiprAyako bAhara nahIM pragaTa hone denA gRhana kahalAtA hai / gupta prayogako yA vizvAsa-ghAta karaneko channa kahate haiN| ye saba nAma mAyApradhAna honeke kAraNa mAyAke paryAyavAcI kahe gaye haiN| kAma, rAga, nidAna, chanda, svata, preya, doSa, sneha, anurAga, AzA, icchA, mUrchA, gRddhi, sAzatA yA zAsvata, prArthanA, lAlasA, avirati tRSNA, vidyA, aura jihvA ye vIsa lobhake ekArthaka nAma kahe gaye haiM // 89-90 // vizeSArtha-iSTa putra, strI Adi parigrahakI abhilASAko kAma kahate hai / iSTa viSayome Asaktiko rAga kahate haiN| janmAntara-sambandhI saMkalpa karaneko nidAna kahate haiM / manonukUla veSa-bhUSAmeM upayoga rakhanA chanda kahalAtA hai / vividha viSayoke abhilAparUpa kalupita jalake dvArA Atma-siMcanako svata kahate haiN| athavA 'sva' zabda AtmIya-vAcaka bhI hai| sva ke bhAvako svata kahate haiM, tadanusAra svatakA artha mamatA yA mamakAra hotA hai| priya vastuke pAneke bhAvako praya kahate haiN| dUsareke vaibhava Adiko dekhakara IrSAlu ho usake samAna yA usase adhika parigraha jor3aneke bhAvako dveSa yA dopa kahate haiN| iSTa vastumeM manake
Page #721
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 90] kaSAya-ekArthaka-nAma-nirUpaNa 613 rAga-yukta praNidhAnako sneha kahate haiM / snehake Adhikyako anurAga kahate haiM / avidyamAna padArthakI AkAMkSA karaneko AzA kahate haiN| athavA 'Azyati' arthAt AtmAko jo kRza kare, use AzA kahate haiM / bAhya aura Abhyantara parigrahakI abhilApAko icchA kahate haiM / parigraha rakhanekI atyanta tIvra manovRtti (abhidhvaMga)ko mUrchA kahate hai / iSTa parigrahake nirantara vRddhi yA atitRSNA rakhaneko gRddhi kahate haiM / AzA-yukta pariNAma yA spRhAko sAzatA kahate hai| athavA zasvat (nitya) ke bhAvako zAsvata kahate hai| arthAt jo lobhapariNAma sadA kAla banA rahe use zAsvata kahate haiN| lobhako zAsvata kahanekA kAraNa yaha hai ki parigrahakI prAptike pahile aura pIche lobhapariNAma sarvakAla vItarAga honetaka barAbara banA rahatA hai / dhanaprAptikI atyanta icchAko prArthanA kahate haiM / parigraha-prAptikI Antarika vRddhiko lAlasA kahate haiM / parigrahake tyAgake pariNAma na honeko avirati kahate haiN| athavA avirati nAma asaMyamakA bhI hai| lobha hI saba prakArake asaMyamakA pradhAna kAraNa hai, isaliye aviratiko bhI lobhakA paryAyavAcI kahA / vipaya-pipAsAko tRSNA kahate haiN| "vedyate vedanaM vA vidyA" arthAt jisakA nirantara pUrvasaMskAra-vaza vedana yA anubhavana hotA rahe, use vidyA kahate haiN| isa prakArake niruktyarthakI apekSA saMsArI jIvoko parigrahake arjana, saMrakSaNa AdikI apekSA lobhakaSAyakA nirantara saMvedana hotA rahatA hai, isaliye lobhakI vidyA yaha saMjJA sArthaka hai| athavA jo vidyAke samAna durArAdhya ho / jisaprakAra vidyAkI prApti atyanta kaSTa-sAdhya haiM, usI prakAra dhanakI prApti bhI atyanta parizramase hotI hai| jihvA bhI lobhakA paryAyavAcI nAma hai / lobhako jihvA aisA nAma denekA kAraNa yaha hai ki jisa prakAra jihvA (jIbha) nAnA prakArake sundara aura susvAdu vyaMjanoMko dekhakara yA nAma zravaNa kara unake khAneke liye lAlAyita rahatI hai, usI prakAra sAMsArika uttamottama bhogopabhoga sAdhaka vastuoko dekhakara yA unakI kathA sunakara jIvoMke usakI prAptike lie atyanta lolupatA banI rahatI hai| isaprakAra 'jihyeva jihvA' upamArthake sAdharmyakI apekSA lobhako jihvA saMjJA dI gaI hai| lobhake ye vIsa nAma jAnanA caahiye| isa prakAra vyaMjana nAmakA navaoN arthAdhikAra samApta huA
Page #722
--------------------------------------------------------------------------
________________ 10 sammatta atyAhiyAro 1. kasAyapAhuDe sammatte tti aNi ogaddAre adhApavattakaraNe hamAo cattAri suttagAhAo parUveyavvAo / 2. taM jahA / (38) daMsaNamoha uvasAmagassa pariNAmo keriso bhave / jAge kasA uvajAMge lessA vedo ya ko bhave // 91 // (39) kANi vA puvvavaddhANi ke vA aMse NibaMdhadi / kadi AvaliyaM pavisaMti kadihaM vA pavesago // 92 // 10 samyaktva - arthAdhikAra jinavara gaNadharako praNami, samakita meM mana lAya / isa samyaktva - dvArako, bhApU~ ati harSAya // cUrNisU0 - kasAyapAhuDake isa samyaktvanAmaka anuyogadvArame adhaHpravRttakaraNake viSayame ye vakSyamANa cAra sUtra - gAthAe~ prarUpaNa karanA cAhie / ve isaprakAra hai // 1-2 // darzanamohake upazAmakakA pariNAma kaisA hotA hai, kisa yoga, kapAya aura upayoga meM vartamAna, kisa lezyAse yukta aura kaunase vedavAlA jIva darzanamohakA upazAmaka hotA hai ? // 91 // isa gAthA ke dvArA upazamasamyaktvake utpanna karanevAle jIvake caudaha mArgaNA - sthAnomeM saMbhava bhAvoke anveSaNakI sUcanA kI gaI hai, jisakA nirNaya Age cUrNisUtroke AdhArapara kiyA jAyagA / darzanamohake upazama karanevAle jIvake pUrva baddha karma kauna-kaunase haiM aura aba kauna-kauna se navIna karmAzoMko bA~dhatA hai / upazAmakake kauna-kauna prakRtiyA~ udayAvalImeM praveza karatI haiM aura yaha kauna - kauna prakRtiyoMkA pravezaka hai, arthAt udIraNArUpase udayAvalImeM praveza karAtA hai ? ||92|| vizeSArtha - isa gAthAke prathama caraNake dvArA darzanamohake upazamase pUrvavartI prakRti, sthiti, anubhAga aura pradezasambandhI sattvakI pRcchA kI gaI hai, kyoMki, pUrvavaddha karmako hI sattva kahate hai / gAthAke dvitIya caraNase navIna vadhanevAle karmoM ke viSaya meM prazna kiyA gayA 1 hai / tRtIya caraNase upazamana - kAlame udayameM AnevAle kamoMkI pRcchA kI gaI hai aura antima 1 caraNase usa samaya kisa-kisa prakRtiko udIraNA hotI hai, yaha prazna pUchA gayA hai / ina cAroM pRcchAokA nirNaya Age cUrNisUtroM dvArA kiyA jAyagA /
Page #723
--------------------------------------------------------------------------
________________ . upa gA0 94] . upazAmaka yogyatA-nirUpaNa ' (40) ke aMse jhIyade puvvaM baMdheNa udaeNa vaa| ___ aMtaraM vA kahiM kiccA ke ke uvasAmago kahiM // 13 // (41) kiM TidiyANi kammANi aNubhAgesu kesu vA / ovaTTadUNa sesANi kaM ThANaM paDivajadi // 14 // 3. edAo cattAri suttagAhAo adhApavattakaraNassa paDamasamae pruuvidvyaao| 4 taM jahA / 5. 'daMsaNamohauvasAmagassa pariNAmo keriso bhave' tti vihAsA / 6. taM jahA / 7. pariNAmo visuddho| 8. puvvaM pi aMtopnuhuttappahuDi aNaMtaguNAe visohIe visujjhamANo aagdo| 9. 'joge'tti vihAsA / 10. aNNadaramaNajogo vA aNNadaravacijogo vA darzanamohake upazamamakAlase pUrva bandha athavA udayakI apekSA kauna-kaunase kA~za kSINa hote haiM ? antarako kahA~para karatA hai aura kahA~para tathA kina karmokA yaha upazAmaka hotA hai ? // 13 // darzanamohakA upazama karanevAlA jIva kisa-kisa sthiti-anubhAga-viziSTa kauna-kaunase karmoMkA apavartana karake kisa sthAnako prApta karatA hai aura avaziSTa karma kisa sthiti aura anubhAgako prApta hote haiM / // 14 // cUrNisU0-ina upayukta cAra sUtra-gAthAokI adhaHpravRttakaraNake prathama samayame prarUpaNA karanA caahie| vaha prarUpaNA isa prakAra hai-'darzanamohake upazAmakakA pariNAma kaisA hotA hai ?' prathama gAthAke isa pUrva-aMzakI vibhASA isa prakAra hai-darzanamohake upazAmakakA pariNAma atyanta vizuddha hotA hai, kyoki vaha isake antarmuhUrta pUrvase hI anantaguNI vizuddhise vizuddha hotA huA ArahA hai // 3-8 // vizeSArtha-darzanamohanIya karmake upazamana karaneke lie udyata jIva adhaHpravRttakaraNa karaneke antamuhUrta pUrvase hI anantaguNI vizuddhike dvArA antamuhUrtataka nirantara vRddhigata vizuddhivAlA hotA hai| isakA kAraNa yaha hai ki ati dustara, mithyAtva gatase apanA uddhAra karaneke lie udyata, alabdha-pUrva samyaktva-ratnakI prAptike lie pratikSaNa prayatnazIla, kSayopazama, dezanA Adi labdhiyokI prAptike kAraNa mahAn sAmarthya se samanvita aura pratisamaya saMvega-nirvedake dvArA upacIyamAna hAtirekase saMyukta sAtizaya mithyAdRSTike anantaguNI vizuddhi antarmuhUrta taka pratikSaNa honA svAbhAvika hI hai / isa prakAra yaha prathama sUtragAthAke pUrvArdhakA vyAkhyAna hai| ____ aba cUrNikAra prathama gAthAke uttarArdhake pratyeka padakI vibhApA karate hai cUrNisU0- 'joga' isa padakI vibhASA isa prakAra hai-anyatara manoyogI, anyatara vacanayogI, audArikakAyayogI yA vaikriyikakAyayogI jIva darzanamohakA upazamana prArambha
Page #724
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sutta [10 samyaktva arthAdhikAra orAliyakAyajogo vA ubdhiyakAyajogo vA / 11. 'kasAe'tti vihAsA / 12. aNNadaro kasAyo / 13. kiM so vaDDamANo hAyamANo tti ? NiyamA hAyamANakasAyo / 14. 'uvajoge' tti vihAsA / 15. NiyamA saagaaruvjogo| 16. 'lessA'tti vihaasaa| 17. teu-parama-sukkalessANaM NiyamA vaDDamANalessA / 18. 'vedo ya ko bhave'tti vihAsA / 19. aNNadaro vedo| 20. 'kANi vA puvvavaddhANi'tti vihAsA / 21. ettha payaDisaMtakammaM dvidisaMtakammamaNubhAgasaMtakammaM padesasaMtakammaM ca maggiyavvaM / 22. 'ke vA ase NivaMdhaditti vihAsA / 23. ettha payaDibaMdho hidivaMdho aNubhAgabaMdho padesabaMdho ca maggiyavyo / 24. 'kadi AvaliyaM pavisaMti'tti vihAsA / 25. mUlapayaDIo savyAo pavisaMti / 26. uttarapayaDIo vi jAo atthi tAo pavisaMti / 27. Navari jai parabhAviyAuamatthi, taM Na pavisadi / karatA hai| 'kapAya' isa padakI vibhApA isa prakAra hai-cAroM kapAyomese kisI eka kaSAyase upayukta jIva darzanamohake upazamakA prArambha karatA hai // 9-12 // zaMkA-kyA vaha vardhamAna kapAya-yukta hotA hai, yA hIyamAna ? samAdhAna-niyamase hIyamAna kapAya-yukta hotA hai // 13 // cUrNisU0-'upayoga' isa padakI vibhApA isa prakAra hai-darzanamohakA upazAmaka jIva niyamase sAkAropayogI hotA hai| 'lezyA' isakI vibhApA isa prakAra hai-darzanamohaupazAmakake teja, padma aura zukla lezyAomese niyamase koI eka vardhamAna lezyA hotI hai / 'kaunasA veda hotA hai' isa antima padakI vibhApA isa prakAra hai-tIno vedomese koI eka vedavAlA jIva darzanamohakA upazAmaka hotA hai // 14-19 // isa prakAra prathama gAthAkI artha vibhASA samApta huii| cUrNisa0-aba dUsarI gAthAke 'kANi vA puvvavaddhANi' isa prathama padakI vibhASA karate haiM-yahaoNpara prakRtisatkarma, sthitisatkarma, anubhAgasatkarma aura pradezasatkarmakA anumArgaNa karanA cAhie / arthAt upazama-samyaktvako prApta honevAle jIvake sattAyogya prakRtiyoke saMbhavAsaMbhavakA vicAra karanA cAhie // 20-21 // cUrNisa0-'ke vA aMse NibaMdhadi' isa dUsare padakI vibhASA karate haiM-isa viSayameM prakRtivandha, sthitibandha, anubhAgabandha, aura pradezabandhakI mArgaNA karanA cAhie // 22-23 // carNisa0-'kadi AvaliyaM pavisaMti' isa tIsare padakI vibhASA isa prakAra haidarzanamohakA upazamana karanevAle jIvake sabhI mUla prakRtiyA~ udayAvalIme praveza karatI haiM / uttaraprakRtiyoMmese bhI jo hotI haiM, arthAt jinakA sattva pAyA jAtA hai, ve praveza karatI haiM, anya nahIM / vizepa itanA jAnanA ki yadi para-bhava-sambandhI AyukA astitva ho, to vaha udayAvalImeM praveza nahIM karatI hai / / 24-27 //
Page #725
--------------------------------------------------------------------------
________________ mA0 94 ] upazAmaka - yogyatA -nirUpaNa 617 28 'kadihaM vA pavesago' tti vidyAsA' / 29. mUlapayaDINaM saccAsi pavesago / 30. uttarapayaDINaM paMca NANAvaraNIya cadudaMsaNAvaraNIya micchatta- paMcidiyajAdi - tenAkammaiyasara ra-vaNNa gaMdha-rasa- phAsa - agurugalahuga- uvaghAda- paraghAdussAsa-tasa bAdara-pajjattapattaMya sarIra thirAthira - subhAsubha- NimiNa-paMcaMtarAiyANaM NiyamA pavesago / 31. sAdAsAdANamaNNadarassa pavesagAM / 32. caTuhaM kasAyANaM tiNhaM vedANaM donhaM jugalANamaNNadarassa pavesago / 33. bhaya-durguchANaM siyA pavesago / 34. cauNhamAuANamaNNadarassa patre sago / 35. caduNhaM gaNAmANaM dopahaM sarIrANaM chaNhaM saMThANANaM doNhamaMgovaMgANamaNNadarassa pavesago / 36. chaNhaM saMghaDaNANaM aNNadarasta siyA / 37 ujjovassa miyA | | 38. do vihAya gai subhaga- dubhaga-sussara dussara-Adejja aNAdejja-jasagitti - ajasagitti- aNNadarasa pavesago / 39. uccANI cAgodANamaNNadarassa pavesago / 40. ' ke aMse jhIyade puvvaM baMdheNa udaraNa vA' ttivihAsA / 41. asAdAveda * cUrNisU0 - 'kadihaM vA pavesago' dUsarI gAthAke isa antima padakI vibhASA isa prakAra hai- darzanamohakA upazAmaka jIva sabhI mUla prakRtiyokI udIraNA karatA hai / uttara prakRtiyoM meM se pA~co jJAnAvaraNIya, cAra darzanAvaraNIya, mithyAtva, paMcendriyajAti, taijasa-kArmaNazarIra, varNa, gandha, rasa, sparza, agurulaghu, upaghAta, paraghAta, ucchvAsa, trasa, bAdara, paryApta, pratyekazarIra, sthira, asthira, zubha, azubha, nirmANa aura antarAyakI pA~co prakRtiyokA udagAdvArA niyamase udyAvalIme praveza karatA hai / sAtAvedanIya aura asAtAvedanIyameM se kisI ekakA praveza karatA hai / cAro kaSAyomese kisI eka kaSAyakA, tIno vedome se kisI eka vedakA aura hAsyAdi do yugalomeMse kisI eka yugalakA praveza karatA hai / bhaya aura jugupsAkA syAt praveza karatA hai / cAro Ayume se kisI ekakA praveza karatA hai / cAro gatinAmomese kisI ekakA, audArika aura vaikriyika ina do zarIromeMse kisI ekakA, chaho saMsthAnomese kisI ekakA, tathA audArikAMgopAMga aura vaikriyikAMgopAMga se kisI ekakA praveza karatA hai / chaho saMhananome se kisI ekakA syAt praveza karatA hai / udyotakA syAt praveza karatA hai / dono vihAyogati, subhaga- dubhaMga, susvara duHsvara, Adeya- anAdeya, yaza kIrti aura ayaza kIrtti ina yugalo meM se kisI eka ekakA praveza karatA hai / uccagotra aura nIcagotra mese kisI ekakA praveza karatA hai // 28-39 // cUrNi sU00 - aba tIsarI gAthAke 'ke aMse jhIyade puvvaM baMdheNa udaeNa vA' isa pUrvArdhakI vibhASA karate haiM-darzanamohanIyakarmakA upazama karanevAle jIvake asAtAvedanIya, strIcha tAmrapatravAlI pratimeM yaha sUtra isa prakArase mudrita hai - [sAdAsAda vedaNIyANamaNNadarassa pavesago] ( dekho pR0 1700 ) | tAmrapatravAlI pratime 'siyA' padako TIkAmeM sammilita kara diyA hai (dekho pR0 1701 ) / para TIkA ke anusAra ise sUtrakA aza honA cAhie / 78
Page #726
--------------------------------------------------------------------------
________________ 618 kasAya pAhuDa sutta [10 samyaktva arthAdhikAra NIya-inthi-NabuMsayaveda-aradi-soga-caduAu-Nirayagadi-cadujAdi-paMcasaMThANa-paMcasaMghaDaNa - NirayagaipAoggANupugvi-AdAva-appasatthavihAyagai-thAvara suhuma-appajjatta - sAhAraNaathira-asubha-dubhaga-dussara-aNAdejja-ajasamittiNAmANi edANi baMdheNa vocchinnnnaanni| veda, arati, zoka, cAro Ayu, narakagati, paMcendriyajAtike vinA cAra jAti, prathama saMsthAnake vinA paoNca saMsthAna, prathama saMhananake vinA pA~ca saMhanana, narakagatiprAyogyAnupUrvI, AtApa, aprazastavihAyogati, sthAvara, sUkSma, aparyApta , sAdhAraNa, asthira, azubha, durbhaga, duHsvara, anAdeya aura ayazaHkIrti, ye prakRtiyA~ baMdhase pahale hI vyucchinna ho jAtI haiM // 40-41 // vizepArtha-darzanamohake upazama honese pUrva hI ina uparyukta prakRtiyoMkI bandhavyucchitti isa kramase hotI hai-darzanamohake upazamanake lie udyata sAtizaya mithyAdRSTi jIvake abhavyoke baMdhane yogya antakor3A kor3I-prasANa sthitivandhakI avasthA taka to eka bhI karma-prakRtikA bandha-viccheda nahIM hotA hai| isase antarmuhUrta Upara jAkara sAgaropamazatapRthaktvapramANa sthitibandhApasaraNa honepara anya sthitiko bA~dhaneke kAlame sabase pahale narakAyukI vandha vyucchiti hotI hai / isase Age sAgaropamapRthaktva sthitivandhApasaraNa honepara tiryagAyukI vandha-vyucchitti hotI hai / isase Age sAgaropamapRthaktva sthitibandhApasaraNa honepara manuSyAyukI vandha-jyucchitti hotI hai| isase Age sAgaropamapRthaktva sthitibandhApasaraNa honepara devAyukI vandha-vyucchitti hotI hai| isase Age sAgaropamapRthaktva sthitivandhApasaraNa honepara narakagati aura narakagatyAnupUrvI kA eka sAtha bandha-vyuccheda hotA hai| isase Age sAgaropamapRthaktva sthitibandhApasaraNa honepara sUkSma, aparyApta aura sAdhAraNazarIra ina tIna anyonyAnugata prakRtiyokA eka sAtha bandha-viccheda hotA hai| tatpazcAt sAgaropamazatapRthaktva sthitivandhApasAraNa honepara sUkSma, aparyApta aura pratyekazarIra ina tIna anyonyAnugata prakRtiyoMkA eka sAtha bandha-viccheda hotA hai| tatpazcAt sAgaropamapRthaktva sthitibandhApasaraNa hone para vAdara, aparyApta aura sAdhAraNazarIra ina tIna anyonyAnugata prakRtiyokA ekasAtha vandha-viccheda hotA hai| tatpazcAt sAgaroga. ktva sthitibandhApasaraNa honepara vAdara, aparyApta aura pratyekazarIra, ina tIna anyonyAnugata prakRtiyokA eka sAtha bandhaviccheda hotA hai| punaH sAgaropamapRthaktva sthitivandhApasaraNa honepara dvIndriyajAti aura aparyAptanAmakA paraspara-saMyukta rUpase bandha-viccheda hotA hai| punaH sAgaropamapRthaktva sthitivandhApasaraNa honepara trIndriyajAti aura aparyAptanAmakA paraspara-saMyuktarUpase bandha-viccheda hotA hai / punaH sAgaropamapRthaktva sthitivandhApasaraNa honepara caturindriyajAti aura aparyAptanAmakA paraspara saMyuktarUpase vandha-viccheda hotA hai / punaH sAgaropamapRthaktva sthitivandhApasaraNa honepara asaMjJipaMcendriyajAti aura aparyAptanAmakA paraspara-saMyuktarUpase vandha viccheda hotA hai / punaH sAgaropamapRthaktva sthitibandhApasaraNa honepara saMjJipaMcendriyajAti aura aparyAptanAmakA paraspara-saMyuktarUpase bandha-viccheda hotA hai / punaH sAgaropamapRthaktva sthitivandhApasaraNa honepara
Page #727
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 94 ] upazAmaka - yogyatA -nirUpaNa 619 sUkSma, paryApta aura sAdhAraNazarIra, ina tInoMkA paraspara saMyuktarUpase bandha-viccheda hotA hai / punaH sAgaropamapRthaktva sthitibandhApasaraNa honepara sUkSma, paryApta aura pratyekazarIra, ina tInoMkA paraspara-saMyuktarUpase bandha-viccheda hotA hai / punaH sAgaropamapRthaktva sthitibandhApasaraNa honepara bAdara, paryApta aura sAdhAraNazarIra, ina tInokA paraspara saMyuktarUpase bandhaviccheda hotA hai / punaH sAgaropamapRthaktva sthitibandhApasaraNa honepara vAdara, paryApta, pratyekazarIra, ekendriya, AtApa, aura sthAvaranAma, ina chaha prakRtiyokA eka sAtha bandha-viccheda hotA hai / punaH sAgaropamapRthaktva sthitibandhApasaraNa honepara dvIndriyajAti aura paryAptanAmakA vandha viccheda hotA hai / punaH sAgaropamapRthaktva sthitivandhA pasaraNa honepara trIndriyajAti aura paryAptanAmakA bandha-viccheda hotA hai / punaH sAgaropamapRthaktva sthititrandhApasaraNa honepara caturindriyajAti aura paryAptanAmakA vandha-viccheda hotA hai / punaH sAgaropamapRthaktva sthitibandhA pasaraNa honepara asaMjJipaMcendriya jAti aura paryAptanAmakA vandha-viccheda hotA hai / punaH sAgaropamapRthaktva sthitibandhApasaraNa honepara tiryaggati, tiryaggatiprAyogyAnupUrvI aura udyota ina tIna prakRtiyoMkA ekasAtha bandha-viccheda hotA hai / punaH sAgaropamapRthaktva sthitibandhApasaraNa honepara nIcagotrakA bandha-viccheda hotA hai / yahA~ itanA vizeSa jAnanA ki sAtavI pRthivIke nArakIkI apekSA tiryaggati, tiryaggatiprAyogyAnupUrvI, udyota aura nIcagotra, ina prakRtiyokA bandha-viccheda nahIM hotA hai, isIlie cUrNisUtrame ina prakRtiyoke bandha-vicchedakA nirdeza nahIM kiyA gayA / punaH sAgaropamapRthaktva sthitibandhApasaraNa honepara aprazastavihAyogati, durbhAga, duHsvara aura anAdeya, ina prakRtiyokA eka sAtha bandha-viccheda hotA hai / punaH sAgaropasapRthaktva sthitibandhApasaraNa honepara huMDakasaMsthAna aura asaMprAptAsRpATikA saMhanana, ina dono prakRtiyokA eka sAtha bandha-viccheda hotA hai / punaH sAgaropamapRthaktva sthitibandhAsaraNa honepara napuMsaka vedakA bandha-viccheda hotA hai / punaH sAgaropamapRthaktva sthitibandhAsaraNa honepara vAmanasaMsthAna aura kIlakasaMhanana ina dono prakRtiyokA eka sAtha bandha-viccheda hotA hai / punaH sAgaropamapRthaktva sthitibandhApasaraNa honepara kubjakasaMsthAna aura ardhanArAcasaMhanana ina do prakRtiyokA eka sAtha bandhavyuccheda hotA hai - punaH sAgaropamapRthaktva sthitibandhApasaraNa honepara strIvedakA bandha viccheda hotA hai / punaH sAgaropamapRthaktva sthitibandhApasaraNa honepara svAtisaMsthAna aura nArAcasaMhanana ina do prakRtiyokA eka sAtha bandha-viccheda hotA hai / punaH sAgaropamapRthaktva sthitibandhApasAraNa honepara nyagrodhaparimaMDala saMsthAna aura vajranArAcasaMhanana, ina do prakRtiyokA eka sAtha bandhaviccheda hotA hai / punaH sAgaropamapRthaktva sthitibandhApasaraNa honepara manuSyagati, audArikazarIra, audArika aMgopAMga, vajravRSabhanArAcasaMhanana, aura manuSyagati-prAyogyAnupUrbI, ina pA~ca prakRtiyokA eka sAtha bandha-viccheda hotA hai / yaha saba bandhavicchedakA varNana tiryaMca aura manuSyokI apekSAse kiyA hai / kyoki, deva aura nArakiyome ina prakRtiyoko bandha
Page #728
--------------------------------------------------------------------------
________________ 620 kasAya pAhuDa sutta [10 samyaktva-arthAdhikAra 45. paMcadaMsaNAvaraNIya-cadujAdiNAmANi caduANupuSiNAmANi AdAnathAvara-suhuma-apajjatta sAhAraNasarIraNAmANi edANi udaeNa vAMcchiNANi / 43. 'aMtaraM vA kahiM kiccA ke ke uvasAmago kahiM' ti vihAsA / 44. Na tAva aMtaraM, uvasAmago vA purado hohidi tti / evaM tadiyagAhAe atthavihAsA smttaa| 45. 'kiM ThidiyANi kammANi aNubhAgesu kesu vaa| ovaTTeyaNa sesANi kaM / ThANaM paDivajjadi' tti vihAsA / 46. dvidighAdo* saMkhejjA bhAge ghAdedaNa saMkhejjadiviccheda nahIM pAyA jAtA hai, isIlie sUtrame ina ukta prakRtiyo ke bandha-vicchedakA nirdeza nahIM kiyA gayA hai / bandha-prakRtiyoke vicchedakA nirdezaka yaha cUrNisUtra caturgati-sAmAnyakI apekSAse pravRtta huA hai| punaH sAgaropamapRthaktva sthitibandhApasaraNa honepara asAtA. vedanIya, arati; zoka, asthira, azubha aura ayazaHrkArti, ina prakRtiyokA eka sAtha bandhaviccheda hotA hai / isa prakAra cauMtIsa bandhApasaraNoke dvArA upayukta prakRtiyA~ bandhase vyucchinna hotI hai, arthAt upazamasamyaktvake abhimukha sAtizaya mithyAdRSTi jIva ukta prakatiyoMkA bandha nahIM karatA hai| isa prakAra darzanamohake upazamanake pUrva honevAle prakRtivandha-vyucchedako batalAkara aba cUrNikAra prakRti viSayaka udaya-vyucchedakA nirUpaNa karaneke lie uttarasUtra kahate haiM cUrNisa0-pA~ca darzanAvaraNIya, ekendriyAdi cAra jAtinAmakarma, cAro AnupUrvyanAmakarma, AtApa, sthAvara, sUkSma, aparyApta aura sAdhAraNazarIranAmakarma, itanI prakRtiyA~ udayase vyucchinna hotI haiM // 42 // vizeSArtha-yahaoNpara darzanAvaraNIyakI paoNca prakRtiyoMmese paoNco nidrAkarmIkA grahaNa karanA cAhie, kyoki darzanamohakA upazamana karanevAle jIvake sAkAra-upayoga aura jAgRtaavasthA batalAI gaI hai, jo ki kisI bhI prakArake nidrAkarmake udayame saMbhava nahIM hai| yahI bAta cAra jAti Adi zeSa prakRtiyoke udaya vicchedake viSayame jAnanA caahie| ___ cUrNisa0-ava 'aMtaraM vA kahiM kiccA ke ke uvasAmago kahiM' tIsarI gAthAke isa uttarArdhakI vibhApA karate haiM-adhaHpravRttakaraNake prathama samayamai na antarakaraNa hotA hai aura na yahA~ para vaha mohakarmakA upazAmaka hI hotA hai, kintu Age jAkara anivRttikaraNake kAlameM ye donoM hI kArya hoge // 43-44 // __ isa prakAra tIsarI gAthAkI artha-vibhASA samApta huii| cUrNisU0-aba 'kiM ThidiyANi kammANi' isa cauthI gAthAkI vibhASA kI jAtI hai| sthitiyAta saMkhyAta bahubhAgokA ghAta karake saMkhyAtaveM bhAgako prApta hotA hai / anubhAgaghAta ananta bahubhAgoMkA ghAta karake anantaveM bhAgako prApta hotA hai| isalie isa adha: 7 tAmrapatravAlI pratimeM vidighAdo' ke sthAnapara 'TThidiyAdo' pATha mudrita hai (dekho pR0 1706) /
Page #729
--------------------------------------------------------------------------
________________ mA0 94 ] upazAmaka - yogyatA- nirUpaNa 621 bhAgaM paDivajjai / 47. aNubhAgavAdo arNate bhAge ghAdidUNa anaMtabhAgaM paDivajjai / 48. tado issa carimasamaya adhApavattakaraNe vaTTamANassa Natthi dvidighAdo vA, aNubhAgAdo vA / se kAle do vi ghAdA pattIhiMti / 49. edAo cattAri suttagAhAo adhApavattakaraNassa paDamamamae parUvidAo / 50. daMsaNamoha uvasAmagassa tivihaM karaNaM / 51 taM jahA / 52. adhApavattakaraNamaputrakaraNamapiTTikaraNaM ca / 53. cautthI uvasAmaNaddhA / pravRttakaraNake carama samayame vartamAna jIvake na to sthitighAta hotA hai aura na anubhAgadhAta hotA hai / kintu tadanantara samayameM arthAt apUrvakaraNake kAlameM ye dono hI ghAta prArambha hoge // 45-48 // cUrNisU0 - isa prakAra ukta cAroM sUtra -gAthAe~ adhaHpravRttakaraNake prathama samayameM prarUpita kI gaIM / darzanamohakA upazamana karanevAle jIvake tIna prakArake karaNa arthAt pariNAmavizeSa hote haiM / ve isa prakAra haiM- adhaH pravRttakaraNa, apUrvakaraNa aura anivRttikaraNa / ukta jIvake cauthI upazAmanAddhA bhI hotI hai / / 49-53 // vizeSArtha - jina pariNAmavizeSoke dvArA mohakarmakA upazama, kSaya yA kSayopazama kiyA jAtA hai unheM karaNa kahate haiM / ve pariNAmavizeSa tIna prakAra ke hote haiM - adhaHpravRttakaraNa, apUrvakaraNa aura anivRttikaraNa / cUrNikAra Age svayaM hI tInoM karaNokA vistRta vivecana karege / yahA~ inakA itanA abhiprAya samajha lenA cAhie ki jisa bhAva meM vartamAna jIvoke uparitanasamayavartI pariNAma adhastana samayavartI jIvoke sAtha saMkhyA aura vizuddhikI apekSA sadRza hote hai, una bhAvoke samudAyako adhaH pravRttakaraNa kahate hai / isa adhaHpravRttakaraNakA kAla antarmuhUrta hai / adhaHpravRttakaraNake kAlake saMkhyAtaveM bhAgapramANa apUrvakaraNakA kAla hai aura apUrvakaraNa kAlake saMkhyAtaveM bhAgapramANa anivRttakaraNakA kAla hai / ina tIno pariNAmokA samudAyAtmaka kAla bhI antarmuhUrta hI hai / jisa kAlameM pratisamaya anantaguNI vizuddhiko lie hue apUrva - apUrva pariNAma hote haiM, una pariNAmoko apUrvakaraNa kahate haiM / apUrva - karaNa ke vibhinna samayo meM vartamAna jIvoM ke pariNAma sadRza nahIM hote, kintu visadRza yA asamAna aura anantaguNI vizuddhatAse yukta pAye jAte haiM / adhaHpravRttakaraNake pariNAma asakhyAta lokapramANa haiM / yadyapi adhaHpravRttakaraNa ke kAla se apUrvakaraNakA kAla alpa hai, tathApi pariNAmoMke saMkhyA kI apekSA adhaHpravRttakaraNake pariNAmose apUrvakaraNake pariNAma asaMkhyAta lokaguNita hote haiM / anivRttikaraNake pariNAmokI saMkhyA usake kAlake samayoke samAna hai / arthAt eka samayavartI jIvake eka hI pariNAma pAyA jAtA hai aura eka samayavartI aneka jIvoke bhI eka sadRza hI pariNAma pAye jAte haiM / eka kAlavartI jIvoMke pariNAmoM meM nivRtti, bheda yA visadRzatA nahIM pAI jAtI hai, isIlie unheM anivRttikaraNa kahate haiM / cauthI upazAmanAddhA hotI hai / addhA nAma kAlakA hai, jisa kAlavizepa meM darzanamohanIya karma I
Page #730
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sunta | 10 samyaktva arthAdhikAra 54. esiM karaNANaM lakkhaNaM / 55. adhApavattakaraNa paDhamasapae jahaNNiyA visohI thovA / 56. vidiyasamae jahaNiyA visohI anaMtaguNA / 57. evamaM tomuttaM / 58. tado paramasamae ukkassiyA visohI anaMtaguNA / 59. jamhi jahaNiyA visohI giTTidA, tado uvarimasapae jahaNNiyA visohI anaMtaguNA / 60 vidiyasamae ukkassiyA visohI anaMtaguNA / 61. evaM NivvaggaNakhaMDayamaMto muhuttaddhamettaM adhApavattakaraNacarimasamayo tti / 62. tado aMtohuttamosariyUNa jamhi ukkassiyA visohI giTTidA, tatto | uvarimasamae ukkassiyA visohI anaMtaguNA / 63. evamukassiyA visohI davyA jAva adhApavattakaraNacarimasamayo ti / 64. edamadhApavattakaraNassa lakkhaNaM / upazama avasthAko prApta hokara avasthita rahatA hai, use upazAmanAddhA yA upagamakAla kahate hai | 622 1 cUrNisU0- - aba ina tIno karaNokA lakSaNa kahate hai - adhaH pravRttakaraNa ke prathama samayame jaghanya vizuddhi sabase kama hotI hai| prathama samayase dvitIya samayame jaghanya vizuddhi anantaguNI hotI hai / ( dvitIya samayase tRtIya samayase jaghanya vizuddhi anantaguNI hotI hai | ) isa prakAra yaha krama antarmuhUrta taka calatA hai / tatpazcAt prathama samayame utkRSTa vizuddhi anantaguNI hotI hai / jisa samayame jaghanya vizuddhi samApta ho jAtI hai, usase uparima samayameM, arthAt prathama nirvargaNAkAMDaka ke antima samaya ke Age ke samayame jaghanya vizuddhi anantaguNI hotI hai / prathama samayakI utkRSTa vizuddhise dvitIya samayakI utkRSTa vizuddhi anantaguNI hotI hai / isa prakAra yaha krama nirvargaNAkAMDakamAtra antarmuhUrtakAlapramANa adhaHpravRttakaraNake antima samaya taka calatA hai / tatpazcAt antarmuhUrtakAla apasaraNa karake jisa samayameM utkRSTa vizuddhi samApta hotI hai, usase arthAt dvicaramanirvargaNAkAMDaka ke antima samayase - uparima samayame arthAt antima nirvargaNAkAMDake prathama samayame utkRSTa vizuddhi anantaguNI "hotI hai / isa prakArase utkRSTa vizuddhikA yaha krama adhaHpravRttakaraNake antima samaya taka le jAnA cAhie / yaha adhaHpravRttakaraNakA lakSaNa hai // 54-64 // vizeSArtha - adhaHpravRtta karaNake svarUpako aura Upara batalAye gaye alpabahutvako eka dRSTAnta-dvArA spaSTa karate haiM- do jIva eka sAtha avaHkaraNapariNAmako prApta hue| uname eka to sarva-jaghanya vizuddhike sAtha adhaHpravRttakaraNako prApta huA aura dUsarA sarvotkRSTa vizuddhike sAtha / prathama jIvake prathama samayame pariNAmAMkI vizuddhi sabase manda hotI hai / ise dUsare samayame usake jaghanya vizuddhi anantaguNI hotI hai| isase tIsare samayame usake jaghanya vizuddhi anantaguNI hotI hai / yaha krama taba taka calatA rahatA hai, jaba taka ki adhaHpravRtta tAmrapatravAlI pratimeM isa sUtrako 53 na0 ke sUtrakI TIkAme sammilita kara diyA hai (dekho pR0 1708 pakti pakti ) / para tAr3apatrIya pratise isake sUtratvakI puSTi huI hai / * tAmrapatravAlI pratimeM 'tatto' ke sthAnapara 'taTo' pATha mudrita hai (dekho pR0 1712 ) /
Page #731
--------------------------------------------------------------------------
________________ haraDuM gA0 94] apUrvakaraNa-svarUpa-nirUpaNa - 65. apuvyakaraNassa paDamasamae jahaNiyA visohI thovA / 66. tattheva ukkassiyA visohI aNaMtaguNA / 67. vidiyasamae jahaNiyA visohI aNaMtaguNA / 68. tattheva ukkarisayA visohI aNaMtaguNA / 69 samaye samaye asaMkhejjA logA pariNAmaTThANANi* 70. evaM NivvaggaNA ca / 71. edaM ayudhakaraNassa lakkhaNaM / / karaNakA saMkhyAtavA bhAga arthAt nirvargaNAkAMDakakA antima samaya na prApta ho jAya / isa prakAra adhaHpravRttakaraNake saMkhyAtave bhAgako prApta prathama jIvake jo vizuddhi hogI, usase anantaguNI vizuddhi usa dUsare jIvake prathama samayame hogI jo ki utkRSTa vizuddhike sAtha adhaHkaraNako prApta huA thaa| isa dUsare jIvake prathama samayame jitanI vizuddhi hotI hai, usase anantaguNI vizuddhi usa prathama jIvake hotI hai jo ki eka nirvargaNAkAMDaka yA adhaHpravRttakaraNake saMkhyAtave bhAgase Upara jAkara dUsare nirvargaNAkAMDakake prathama samayame jaghanya vizuddhise vartamAna hai| isa prathasa jIvake isa sthAnapara jitanI vizuddhi hai, usase anantaguNI vizuddhi usa dUsare jIvake dUsare samayameM hogii| isase anantaguNI vizuddhi prathama jIvake eka samaya Upara car3hanepara hogii| isa prakAra ina dono jIvoko Azraya karake yaha anantaguNita vizuddhikA krama adhaHpravRttakaraNake antima samaya-sambandhI jaghanya vizuddhike prApta hone taka le jAnA cAhie / usase Upara utkRSTa vizuddhike sthAna anantaguNita kramase hote haiM / isa prakAra adhaHpravRttakaraName vidyamAna jIvake pariNAmokI vizuddhi uttarottara samayome anantaguNita kramase bar3hatI jAtI hai| aba apUrvakaraNakA lakSaNa kahate haiM cUrNisU0-apUrvakaraNake prathama samayame jaghanya vizuddhi vakSyamANa padoMkI apekSA sabase kama hotI hai| isI prathama samayame jaghanya vizuddhise utkRSTa vizuddhi anantaguNI hotI hai / prathama samayakI utkRSTa vizuddhise dvitIya samayakI jaghanya vizuddhi anantaguNI hotI hai| dvitIya samayakI jaghanya vizuddhise dvitIya samayakI hI utkRSTa vizuddhi anantaguNI hotI hai| ( isaprakAra yaha krama apUrvakaraNa-kAlake antima samaya taka calatA hai / ) apUrvakaraNake kAlameM samaya-samaya arthAt pratisamaya asaMkhyAta loka-pramANa pariNAmasthAna hote hai| isa prakAra vaha krama nirvargaNAkAMDaka taka calatA hai| yaha apUrvakaraNakA lakSaNa hai // 65-71 // vizeSArtha-adhaHpravRttakaraNake kAlame jisa prakAra anukRSTi racanA hotI hai usa tAmrapatravAlI pratime isa sUtrako sUtra na0 68 kI TIkAmeM sammilita kara diyA hai ( dekho pR0 1713, pakti 14 ) / para ukta sthalakI TokAse tathA tADapatrIya pratise usakI sUtratA siddha hai| + tAmrapatravAlI pratimeM yaha sUtra isa prakAra mudrita hai-'evaMNicagaNAca jattiyamaddhANamuvari gaMtUNa NiruddhasamayapariNAmANamaNukaTTI vocchijjadi, tameva NivvaggaNakhaMDayaM NAma' / (dekho pR0 1713 ) para 'jattiya' padase AgekA aza TIkAkA aga hai, jisameM ki nivargaNAkADakakA svarUpa vatalAyA gayA hai|
Page #732
--------------------------------------------------------------------------
________________ 624 kasAya pATa jutta [10 samyaktva-arthAdhikAra 72. aNiyaTTikaraNe samae samae ekekkapariNAmaTThANANi aNaMtaguNANi ca / 73. edamaNiyaTTikaraNassa lakSaNaM / 74. aNAdiyamicchAdihissa uvasAmagassa parUvaNaM vttismaamo| 75. taM jahA / 76. adhApavattakaraNe hidikhaMDayaM vA aNubhAgakhaMDayaM vA guNasehI vA guNasaMkamo vA Natthi, kevalamaNaMtaguNAe visAhIe visujjhadi / 77. appasatthasammaMsa je baMdhai te duhANiye aNaMtaguNahINe ca / pasatthakammase je baMdhai te cauTThANie aNaMtaguNe ca samaye samaye / 78. dvidivaMdhe puNNe puNNe aNNaM dvidibaMdha palidovayasma saMkhejjadibhAgahINaM baMdhadi / prakArase apUrvakaraNake kAlame anukRSTiracanA nahIM hotI hai, kyoki yahA~ pratyeka samayameM hI jaghanya vizuddhise utkRSTa vizuddhi anantaguNI hotI hai| phira bhI yaha krama nirvargaNAkAMDaka taka calatA hai, aisA kahanekA abhiprAya yaha hai ki yahaoNpara pratyeka samayame hI nirvargaNAkAMDaka jAnanA caahie| isakA kAraNa yaha hai ki vivakSita kisI bhI samayake pariNAma uparitana kisI bhI samayake sAtha samAna nahIM hote hai, kintu asamAna yA apUrva hI apUrva hote haiM / nirvargaNAkAMDaka kise kahate hai ? isa zaMkAkA samAdhAna yaha hai ki jitane kAla Age jAkara niruddha yA vivakSita samayake pariNAmokI anukRSTi vicchinna ho jAtI hai, use nirvargaNAkAMDaka kahate haiN| aba anivRttikaraNakA lakSaNa kahate haiM cUrNisU0-anivRttikaraNake kAlame samaya-samayame arthAt pratyeka samayameM eka-eka hI pariNAmasthAna hote haiM arthAt anivRttikaraNakAlake jitane samaya haiM, utane hI usake pariNAmokI saMkhyA hai| tathA ve uttarottara anantaguNita hote haiN| anivRttikaraNake prathama samayake pariNAmase dvitIya samayakA pariNAma anantaguNI vizuddhise yukta hotA hai / yaha krama antima samaya taka jAnanA cAhie / yaha anivRttikaraNakA lakSaNa hai / / 72-73 // cUrNisa0-atra upazamasamyaktvako prApta honevAle anAdimithyAdRSTi jIvakI prarUpaNA karate haiM / vaha isa prakAra hai-anAdimithyAdRSTike adhaHpravRttakaraName sthitikAMDakaghAta, anubhAgakAMDakayAta, guNazreNI aura guNasaMkrama nahIM hotA hai| vaha kevala pratisamaya anantaguNI vizuddhise vizuddha hotA huA calA jAtA hai| yaha jIva jina aprazasta kAMzoko vaoNdhatA hai, unhe dvisthAnIya arthAt nimba aura kAMjIrarUpa aura samaya-samaya anantaguNahIna anubhAgazaktise yukta hI vaoNdhatA hai| jina prazasta karmAMzoko baoNdhatA hai, unhe gur3a, khAMDa Adi catuHsthAnIya aura samaya samaya anantaguNI anubhAgazaktise yukta vaoNdhatA hai| adhaHpravRttakaraNakAlame sthitivandhakA kAla antarmuhUrta mAtra hai| eka eka sthitibandhakAlake pUrNapUrNa honepara palyopamake saMkhyAtave bhAgase hIna anya sthitivandhako vaoNdhatA hai / isa prakAra 2 tAmrapatravAlI pratimeM 'samaye samaye' itane sUtrAzako TIkAmeM sammilita kara diyA hai ( dekho pR0 1715 paMkti 2) /
Page #733
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA094] apUrvakaraNa-svarUpa-nirUpaNa 625 79. apucakaraNapaDhamasamaye dvidikhaMDayaM jahaNNagaM palidovamassa saMkhejjadibhAgo ukassagaM sAgarovamapudhattaM / . 80. dvidibaMdho apuro / 81. aNubhAgakhaMDayamappasatthakammasANamaNatA bhAgA / 82. tassa padesaguNahANihANaMtaraphayANi thovANi / 83. aicchAvaNAphaddayANi aNaMtaguNANi / 84. NikkhevaphaddayANi aNaMtaguNANi / 85. AgAidaphayANi aNaMtaguNANi / 86.. apuvvakaraNassa ceva paDhamasamae AugavajjANaM kammANaM guNase DhiNikkhevo aNiyaTTiaddhAdo apuvvakaraNaddhAdo ca visesAhio / 87. tamhi dvidikhaMDayaddhA ThidivaMdhagaddhA ca tullA / 88. ekkamhi dvidikhaMDae aNubhAgakhaMDayasahassANi ghAdadi / 89. ThidikhaDage samatte saMkhyAta sahasra sthitibandhApasaraNoke honepara adhaHpravRttakaraNakA kAla samApta ho jAtA hai // 74-78 // cUrNisU0-apUrvakaraNake prathama samayame jaghanya sthitikhaMDa palyopamakA saMkhyAtavA~ bhAga hai aura utkRSTa sthitikhaMDa sAgaropamapRthaktva hai| adhaHpravRttakaraNake antima samayameM honevAle sthitivandhase palyopamake saMkhyAtaveM bhAgase hIna apUrva sthitivandha apUrvakaraNake prathama samayame hotA hai / apUrvakaraNake prathama samayame anubhAgakAMDakaghAta aprazasta prakRtiyokA ananta bahubhAga hotA hai| vizuddhike bar3hanese prazasta koMke anubhAgakI vRddhi to hotI hai, para anubhAgakA ghAta nahIM hotA hai // 79-81 // . aba cUrNikAra anubhAgakAMDakaghAtakA mAhAtmya batalAne ke lie alpabahutva kahate haiM cUrNisU0-anubhAgake eka pradezaguNahAnisthAnAntarame jo anubhAgasambandhI spardhaka haiM, ve vakSyamANa padokI apekSA sabase kama hai| unase atisthApanAke spardhaka anantaguNita hote haiM, ( kyoMki jaghanya bhI atisthApanAke bhItara ananta guNahAnisthAnAntara pAye jAte haiN| ) atisthApanAke spardhakose nikSepa sambandhI spardhaka anantaguNita hote hai| nikSepasambandhI spardhakose anubhAgakAMDakarUpase grahaNa kiye gaye spardhaka anantaguNita hote haiM, (kyoki, yahaoNpara saMbhava dvisthAnIya anubhAgasattvake anantaveM bhAgako chor3akara zeSa ananta bahubhAgako kAMDakasvarUpase grahaNa kiyA gayA hai / ) apUrvakaraNake hI prathama samayame Ayuko chor3akara zeSa karmoMkA guNazreNInikSepa anivRttikaraNake kAlase aura apUrvakaraNake kAlase vizeSa adhika hai| apUrvakaraName sthitikAMDakakA utkIraNakAla aura sthitibaMdhakA kAla, ye dono tulya hote hai / ( kyoki ina donoMkA kAla antarmuhUrtamAtra hai / itanA vizeSa hai ki prathama sthitikAMDakake utkIraNakAla aura sthitivandhake kAla yathAkramase vizeSa hIna hote jAte hai / ) eka sthitikAMDakake kAlameM sahasro anubhAgakAMDakokA ghAta karatA hai, (kyoki, sthitikAMDakake utkIraNa-kAlase anubhAgakAMDakakA utkIraNa-kAla saMkhyAtaguNita hIna hotA hai| ) sthitikAMDaka-ghAtake samApta honepara anubhAgakAMDaka-ghAta aura sthitivandhakakA kAla 72
Page #734
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sutta [ 10 samyaktva arthAdhikAra aNubhAgakhaMDayaM ca dvidibaMdhagaddhA ca samattANi bhavaMti / 90. evaM ThidikhaMDaya sahasse hiM bahuhiM gadehiM apuvyakaraNaddhA samattA bhavadi / 91. apuvyakaraNassa paDhamasamae Didi - saMtakammAdo carimasamae dvidisaMtakammaM saMkhejjaguNahINaM / 92. aNiyasi paDhamasamae aNNaM dvidikhaMDayaM, aNNo dvidibaMdho, aNNamaNubhAgakhaMDayaM / 93. evaM dvidikhaMDaya sahassehiM aNiyaTTiaddhAe saMkhejjesu bhAgesu gadesu aMtaraM karedi / 94. jA tamhi dvidibaMdhagaddhA tattieNa kAleNa aMtaraM karemANo guNasamApta ho jAtA hai / isa prakAra aneka sahasra sthitikAMDaka - ghAto ke vyatIta ho jAnepara apUrvakaraNakA kAla samApta ho jAtA hai| apUrvakaraNake prathama samayame honevAle sthitisattvase ( aura sthitibandhase ) apUrvakaraNa ke antima samayame sthitisattva ( aura sthitibandha ) saMkhyAtaguNita hIna hotA hai / isa prakAra apUrvakaraNakA kAla samApta hotA hai / / 82-91 / cUrNisU0 - anivRttikaraNa ke prathama samaya meM anya sthitikhaMDa, anya sthitibandha aura anya anubhAgakAMDaka-ghAta prArambha hotA hai / ( kintu guNazreNinikSepa apUrvakaraNake samAna hI pratisamaya asaMkhyAtaguNita pradezo ke vinyAsa se viziSTa aura galitAvazeSarUpa hI rahatA hai / ) isa prakAra sahasro sthitikAMDaka - ghAto ke dvArA anivRttikaraNa- kAlake saMkhyAta bahubhAgoke vyatIta honepara ukta jIva mithyAtvakarmakA antara karatA hai / / 92-93 // 626 vizeSArtha - vivakSita karmoMkI adhastana aura uparima sthitiyoMko chor3akara madhyavartI antarmuhUrtapramANa sthitiyoke niSekoMkA pariNAmavizeSase abhAva karaneko antarakaraNa kahate haiM / jaba anAdimidhyAdRSTi jIva kramazaH adhaHkaraNa aura apUrvakaraNakA kAla samApta karake anivRttikaraNakAla ke bhI saMkhyAta bahu bhAga vyatIta kara letA hai, usa samaya mithyAtva karmakA antarmuhUrta kAla taka antarakaraNa karatA hai / arthAt antarakaraNa prArambha karane ke samaya se pUrva udayame AnevAle mithyAtvakarmakI antarmuhUrta - pramANa sthitike niSekokA utkIraNa kara kucha karma-pradezako prathamasthitime kSepaNa karatA hai aura kucha ko dvitIyasthitimeM / antarakaraNase nIcekI antarmuhUrta - pramita sthitiko prathamasthiti kahate haiM aura antarakaraNa se Upara kI sthiti - ko dvitIyasthiti kahate haiM / isa prakAra pratisamaya antarAyAma-sambandhI karma- pradezoko UparanIce kI sthitiyo meM taba taka kSepaNa karatA rahatA hai, jabataka ki antarAyAma-sambandhI samasta niSekokA abhAva nahIM ho jAtA hai / yaha kriyA eka antarmuhUrta kAla taka jArI rahatI hai / isa prakAra antarAyAmake samasta niSekoke prathamasthiti aura dvitIyasthiti meM deneko antarakaraNa kahate haiM / cUrNisU0(0 - usa samaya jitanA sthitibandhakA kAla hai, utane kAlake dvArA antarako karatA huA guNazreNinikSepake agrAprase arthAt guNazreNIzIrSase lekara nIce ) saMkhyAta 1 kimaMtarakaraNa NAma ? vivakkhiyakammANa heTTimovarimaThidIo mottUNa majjhe atomuhuttamettANaM TriTadINa pariNAma viseseNa NisegANamabhAvIkaraNama tarakaraNamidi bhaNNade / jayadha0
Page #735
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 94 ] anivRttikaraNa-svarUpa nirUpaNa 627 seDhiNikkhevasa aggaggAdo [ heTThA ] saMkhejjadibhAgaM khaMDedi / 95. tado aMtaraM kIramANaM kadaM / 96. tadopahuDa ucasAmagotti bhaNNai | 97. madIdo vi vidiyaTTidIdo vi AgAla - paDiAgAlo' tAtra, jAva AvaliyapaDiAvaliyAo' sesAo ti / 98. Avaliya - paDiAvaliyAsu sesAsu tadopahuDi micchattassa guNaseDI Natthi / 99. sesANaM krammANaM guNaseThI asthi / 100. bhAgapramANa pradezAko khaMDita karatA hai / ( guNazreNIzIrpase Upara saMkhyAtaguNI uparima sthitiyoko khaMDita karatA hai / tathA antarake lie vahaoNpara utkIrNa kiye gaye pradezAgrako usa samaya baeNdhanevAle mithyAtvakarmame usakI AbAdhAkAlahIna dvitIyasthiti meM sthApita karatA hai aura prathamasthitimeM bhI detA hai, kintu antarakAla - sambandhI sthitiyoM meM nahIM detA hai | ) isa prakAra kiyA jAnevAlA kArya kiyA gayA, arthAt antarakaraNakA kArya sampanna huA / antarakaraNa samApta honeke samaya se lekara vaha jIva 'upazAmaka' kahalAtA hai 94-96 // vizeSArtha - yadyapi antarakaraNa samApta karanese pUrva bhI vaha jIva 'upazAmaka' hI thA, kintu cUrNikArane yahAeN yaha pada madhyadIpakanyAyase diyA hai, tadanusAra yaha artha hotA hai ki adhaHpravRttakaraNa prArambha karaneke samaya se lekara antarakaraNa karaneke samaya taka bhI vaha upazAmaka thA aura Age bhI mithyAtvake tIna khaMDa karane taka upazAmaka kahalAyegA / // cUrNisU0 - prathamasthiti se bhI aura dvitIyasthiti se bhI tatra taka AgAla- pratyAgAla hote rahate haiM, jabataka ki AvalI aura pratyAvalI zeSa rahatI haiM // 97 // vizeSArtha - prathama sthiti aura dvitIyasthitikA artha pahale vatalA Aye haiM / apakarSaNa ke nimittase dvitIyasthitike karma - pradeza ke prathamasthitimeM Aneko AgAla kahate hai / tathA utkarSaNa ke nimittase prathamasthiti ke karma-pradezoke dvitIyasthitime jAneko pratyAgAla kahate haiM / sUtrameM 'AvalI' aisA sAmAnya pada honepara bhI prakaraNavaza usakA artha 'udayAvalI' karanA cAhie / udayAvalIse Upara ke AvalIpramANa kAlako pratyAvalI yA dvitIyAvalI kahate haiM / jaba antarakaraNa karaneke pazcAt midhyAtvakI sthiti Avali - pratyAvalImAtra raha jAtI hai, taba AgAla - pratyAgAlarUpa kArya banda ho jAte haiM / cUrNisU0 - AvalI aura pratyAvalIke zeSa raha jAnepara usase Age midhyAtvakI guNazreNI nahI hotI hai, ( kyoki usa samayameM udayAvalIse vAhira karma-pradezokA nikSepa nahIM hotA hai / ) kintu zeSa karmoMkI guNazreNI hotI hai / ( yahA~ itanA vizeSa jAnanA cAhie ki AyukarmakI bhI usa samaya guNazreNI nahIM hotI hai / ) usa samaya pratyAvalIse 1 AgAlamAgAlo, vidiyaTThidipadesANa paDhamaTThidIe okaDDaNAvaseNAgamaNa midi vRtta hoi / pratyAgalana pratyAgAlaH, paDhamaThidipadesANa vidiyaTThidIe ukkaDaNAvaseNa gamaNamidi bhaNida hoi / tado paDhama vidiyaTThidipadesANamukkaDDuNokaDaNAvaseNa paropparavisayasa kamo AgAla paDibhAgAlo tti ghettavyo / jayadha0 2 tatthAvaliyA tti vutte udayAvaliyA ghettavvA / paDiAvaliyA tti edeNa vi udayAvaliyAdo uvarimavidiyAvaliyA gaheyavvA / jayadha0 }
Page #736
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sunta [ 10 samyaktva arthAdhikAra paDiAvaliyAdo ceva udIraNA / 101. AvaliyAe sesAe micchattassa ghAdo Natthi / 102. carimasamayamicchADDI se kAle uvasaMtadaMsaNamohaNIo' / 103. tAdhe caiva tiNNi kammaMsI uppAdidau / 104. paDamasamaya vasaMtadaMsaNamohaNIo micchattAdo sammAmicchatte bahugaM padesaggaM dedi / sammatte asaMkhejjaguNahINaM padesaggaM dedi / 105. vidiyasamae sammatte asaMkhejjaguNaM dedi / 106. sammAmicchatte asaMkhejjaguNaM dedi / 107. tadiyasamae sammatte asaMkhejjaguNaM dedi / 108. sammAmicchatte asaMkhejjaguNaM dedi / 109. evamaM to muhuttaddhaM guNasaMkamo NAma / 110. tatto paramaMgulassa asaMkhejjadihI midhyAtkarmI udIraNA hotI hai / AvalI arthAt udyAvalImAtra prathamasthitike zeSa raha jAnepara midhyAtvakarmake sthiti anubhAgakA udIraNArUpase bAta nahIM hotA hai / / 98 - 101 // vizeSArtha - midhyAtvakA sthitikAMDakaghAta aura anubhAgakAMDakaghAta to prathamasthitike antima samaya taka saMbhava hai; kyoMki, caramasthitike vandhake sAtha hI unakI samApti dekhI jAtI haiM | isalie yahA~ udIraNAghAtakA hI niSedha kiyA gayA hai, aisA jAnanA cAhie / 68 cUrNisU0 - uparyukta vidhAna se AvalImAtra avaziSTa midhyAtvakI prathamasthitiko kramase vedana karatA huA ukta jIva caramasamayavartI mithyAdRSTi hotA hai aura tadanantara samayameM arthAt midhyAtvakI sarva prathamasthitiko galA denepara vaha darzanamohanIcakarmakA upazama karake prathamopazamasamyaktvako utpanna karatA hai / tabhI hI vaha arthAt darzanamohanIya karmakA upazamana karaneke prathama samaya meM hI, midhyAtvakarmake midhyAtva, samyagmithyAtva aura samyaktvaprakRti nAmake tIna kamAMza arthAt khaMDa utpanna karatA hai / prathamasamayavartI upazamasamyagdRSTi jIva midhyAtvase pradezAya arthAt udIraNAko prApta karma- pradeza ko lekara unakA vahu bhAga samyagmidhyAtvameM detA hai aura usase asaMkhyAtaguNita hIna pradezAya samyaktva prakRtimeM detA hai / isase dvitIya samayameM samyaktvaprakRtine asaMkhyAtaguNita pradezAna detA hai / isase samyagmithyAtvame asaMkhyAtaguNita pradezAtra detA hai / isase tIsare samayamai samyaktvaprakRtimeM asaMkhyAtaguNita pradezAma detA hai aura isase bhI asaMkhyAtaguNita pradezAya samyagmidhyAtvameM detA hai / isa prakAra antarmuhUrtakAla taka guNasaMkramaNa hotA hai / arthAt guNazreNIke dvArA samyaktvaprakRti aura samyagmidhyAtvakarmako guNasaMkramaNake antima samaya taka pUri karatA hai | asaMkhyAtaguNita kramase karma- pradezoM ke saMkramaNako guNasaMkramaNa kahate haiM / isa 1 ko etya dakSaNamohaNIyatsa uvasamo NAma ! karaNapariNAmehiM NittattIkayatsa dasaNamohaNIyatsa udayapatrAeNa viNA avaTThANamuksamo tti bhaNNade | jayagha 2 micchatta-sabhmata sammAmicchatasapNiTA | jayagha0 3 kudo evamedesimuppattI ce Na, aNiyaTTikaraNapariNAmehiM perimANassa daMsaNamohaNIyatsa javeNa da lijjamANakoddavarAkhitteva tinha bhedANamuppattIe virohAbhAvAdo / navadha0 cha tAmrapatrabAlI pratimeM 'padesa naM' pATha nahIM hai / ( dekho pR0 1722 )
Page #737
--------------------------------------------------------------------------
________________ 629 gA0 94 ] paccIsa-padika- alpabahutva-nirUpaNa 'bhAgapaDibhAgeNa saMkamedi, so vijjhAdasaMkamo NAma / 111. jAva guNasaMkamo tAva micchattavajjANaM kammANaM ThidighAdo aNubhAgaghAdo guNaseDhI ca / 112. edisse parUvaNAe NiTThidAe imo daMDao paNuvIsapaDigo / 113. savvatthovA uvasAmagassa jaM carima- aNubhAgakhaMDayaM tassa ukkIraNaddhA / 114. apuvcakaraNassa paDhamassa aNubhAnakhaMDayassa ukkIraNakAlo visesAhio / 115. cariTThadikhaMDakaraNakAlo taha ceva dvidibaMdhakAlo ca do vitullA saMkhejjaguNA / 116. aMtarakaraNaddhA tamhi ceva dvidibaMdhagaddhA ca do vi tulAo visesAhiyAo / 117. apuvyakaraNe TThidikhaMDayaukkIraNaddhA dvidibaMdhagaddhA ca do vi tullAo visesAhiyAo / 118. usAmago jAva guNasaMkameNa sammatta sammAmicchattANi pUredi so kAlo saMkhejjaguNo / 119 paDhamasamayauvasAmagassa guNase DisIsayaM saMkhejjaguNaM / 120. paDhamaTTidI saMkhejjaguNA / 121. uvasAmagaddhA visesAhiyA / 122. [viseso puNa] ve AvaliyAo samayUNAo / 123. aNiyaTTi - addhA saMkhejjaguNA / 124. apuccakaraNaddhA saMkhejjaguNA / guNasaMkramaNake pazcAt sUcyaMgulake asaMkhyAtave bhAgarUpa pratibhAga ke dvArA saMkramaNa karatA hai / isIkA nAma vidhyAtasaMkramaNa hai / jaba taka guNasaMkramaNa hotA hai, taba taka mithyAtva ( aura Ayu) karmako chor3akara zeSa karmoMkA sthitighAta, anubhAgaghAta aura guNazreNIrUpa kArya hote rahate haiM / / 102-111 // 1 cUrNisU0 - isa darzana mohopazAmakakI prarUpaNA ke samApta honepara yaha paccIsa padika arthAt padovAlA alpabahutva - daMDaka jAnane yogya hai - darzanamohanIyake upazamana karanevAle jIvake mithyAtva karmakA jo antima anubhAga khaMDa hai, usake utkIraNakA kAla vakSyamANa padokI apekSA sabase kama hai ( 1 ) / isase apUrvakaraNake prathama samaya meM honevAle anubhAga khaMDakA utkIraNa kAla vizeSa adhika hai (1) / isase anivRttikaraNa ke antima sthitikAMDakakA utkIraNakAla aura isI samayame saMbhava sthitibandhakA kAla ye dono parasparameM samAna hote hue bhI saMkhyAtaguNita hote haiM ( 3- 4 ) / isase antarakaraNakA kAla aura vahIM para saMbhava sthitibandhakA kAla ye dono paraspara tulya hote hue bhI vizeSa adhika haiM (5-6) / isase apUrvakaraNa ke prathama samaya me honevAle sthitikhaMDakA utkIraNakAla aura sthitibandhakA kAla ye donoM paraspara samAna hote hue bhI vizeSa adhika haiM ( 7-8 ) / isase darzanamohakA upazAmaka jIva jaba taka guNasaMkramaNase samyaktvaprakRti aura samyagmidhyAtvako pUratA hai, vaha kAla saMkhyAtaguNA hai ( 9 ) / isase prathama samayavartI upazAmakakA guNazreNIzIrpaka saMkhyAtaguNA hai ( 10 ) / isase mithyAtvakI prathamasthiti saMkhyAtaguNI hai (11) / isase upazAmakAddhA arthAt darzanamohake upazamAnekA kAla vizeSa adhika hai / (12) vaha vizeSa eka samaya kama do AvalIpramANa hai / isase anivRttikaraNakA kAla saMkhyAtaguNA hai (13) / isase apUrvakaraNakA kAla saMkhyAttaguNA hai (24) / isase guNa
Page #738
--------------------------------------------------------------------------
________________ 630 kasAya pAhuDa sutta [10 samyaktva-arthAdhikAra 125. guNaseDhiNikkhebo visesaahio| 126. uvasaMtaddhA saMkhejjaguNA / 127. aMtaraM saMkhejjaguNaM / 128. jahaNiyA AvAhA saMkhejjaguNA / 129. ukkassiyA AvAhA saMkhejjaguNA / 130. jahaNNayaM dvidikhaMDayamasaMkhejjaguNaM / 131. ukkassayaM dvidikhaMDayaM saMkhejjaguNaM / 132. jahaNNago hidivaMdho saMkhenjaguNo / 133. ukssago hidivaMdho saMkhenjaguNo / 134. jahaNNayaM dvidisaMtakamma saMkhejjaguNaM / 135. ukkassayaM hidisaMtakammaM saMkhejjaguNaM / 136. evaM paNuvIsadipaDigo daMDago samatto / 137. etto suttaphAso kAyayo bhavadi / (42) daMsaNamohassuvasAmago du cadusu vi gadIsu boddhavyo / paMciMdio ya saNNI NiyamA so hoi pajatto // 15 // (43) savvaNiraya-bhavaNesu dIva-samudde gaha [guha] jodisi-vimaanne| abhijogga-aNabhijoggA uvasAmo hoi boddhavvo // 16 // zreNIkA nikSepa arthAt AyAma vizeSa adhika hai (15) / isase upazamasamyaktvakA kAla saMkhyAtaguNA hai (16) / isase antara-sambandhI AyAma saMkhyAtaguNA hai (17) / isase jaghanya AvAdhA saMkhyAtaguNI hai (18) / isase utkRSTa AvAdhA saMkhyAtaguNI hai (19) / isase ( apUrvakaraNake prathama samayame saMbhava ) jaghanya sthitikhaMDa asaMkhyAtaguNA hai (20) / isase apUrvakaraNake prathama samayameM honevAlA utkRSTa sthitikhaMDa saMkhyAtaguNA hai (21) / isase mithyAtvakA jaghanya sthitivandha saMkhyAtaguNA hai (22) / isase apUrvakaraNake prathama samayame saMbhava utkRSTa sthitibandha saMkhyAtaguNA hai (23) / isase mithyAtvakA jaghanya sthitisattva saMkhyAtaguNA hai (24) / isase mithyAtvakA utkRSTa sthitisattva saMkhyAtaguNA hai (25) / yaha jaghanya aura utkRSTa sthitisattva apUrvakaraNake prathama samayame hI jAnanA cAhie / isa prakAra yaha paJcIsa padavAlA alpavahutva-daMDaka samApta huA // 112-136 // cUrNisU0-ava isase Age gAthA sUtrokA artha prakaTa karane yogya hai // 137 // darzanamohanIya karmakA upazama karanevAlA jIva cAroM hI gatiyoMmeM jAnanA cAhie / vaha jIva niyamase paMcendriya, saMjJI aura paryAptaka hotA hai // 15 // ukta gAthAke dvArA samyagdarzanake utpanna karanekI yogyatArUpa prAyogyalabdhikA nirUpaNa kiyA gayA hai| granthakAra usIkA aura bhI spaSTIkaraNa karaneke lie uttaragAthAsUtra kahate haiM indraka, zreNIbaddha Adi sarva narakoMmeM, sarva prakArake bhavanavAsI devoMmeM, sarva1 jammi kAle micchattamuvasatabhAveNacchadi so usamasammattakAlo uvasataddhA tti bhaNNade / jayadha0 & tAmrapatravAlI pratimeM 'paMciMdiyasaNI [puNa-]' aisA pATha mudrita hai| (dekho pR0 1728) ' tAmrapatravAlI pratimeM '-maNabhijoggo' pATha mudrita hai| (dekho pR0 1729)
Page #739
--------------------------------------------------------------------------
________________ 631 gA0 97] upazAmaka-vizeSa svarUpa-nirUpaNa (44) uvasAmago ca savvo NivvApAdo tahA nniraasaanno| uvasaMte bhajiyavvo NIrAsANo ya khINammi // 17 // dvIpa aura samudroMmeM, sarva guhya arthAt vyantara devoMmeM, samasta jyotiSka devoMmeM, saudharma kalpase lekara nava graiveyaka takake sarva vimAnavAsI devoMmeM, Abhiyogya arthAt vAhanAdi kutsita karmameM niyukta vAhana devoMmeM, unase bhinna kilviSika Adi anuttama, tathA pAriSada Adi uttama devoMmeM darzanamohanIya karmakA upazama hotA hai // 16 // vizeSArtha-yahA~ yaha zaMkA kI jA sakatI hai ki aDhAI dvIpa-samudravartI saMkhyAta yA asaMkhyAta varSAyuSka garbhaja manuSya-tiryaMcoke to prathamopazama samyagdarzanake utpanna karanekI yogyatA hai / kintu ar3hAI dvIpase paravartI jo asaMkhyAta dvIpa-samudra hai aura jiname ki trasa jIvokA abhAva batalAyA gayA hai, vahaoNpara bhI darzanamohake upazama honekA vidhAna isa gAthAmeM kaise kiyA gayA hai ? isakA samAdhAna yaha hai ki jo ar3hAI dvIpavartI tiryaMca yahaoNpara - prathamopazamasamyaktvake utpanna karaneke lie prayatna-zIla the, unheM yadi pUrva bhavakA vairI koI deva uThAkara una asaMkhyAta dvIpa yA samudromeM jahA~ kahIM bhI pheMka Ave, to una jIvoko vahA~ para prathamopazamasamyaktva utpanna ho sakatA hai| atIta kAlakI apekSA aisA koI dvIpa aura samudra nahIM bacA hai ki jahaoNpara pUrva-vairI devoke dvArA apahRta tiryaMcoke darzanamohakA upazama na huA ho / ataH sarva dvIpa-samudromeM apaharaNakI apekSA darzanamohake upazamakA vidhAna kiyA gayA hai| darzanamohake upazAmaka sarva jIva nirvyAghAta tathA nirAsAna hote haiN| darzanamohake upazAnta honepara sAsAdanabhAva bhajitavya hai| kintu kSINa honepara nirAsAna hI rahatA hai // 17 // . vizeSArtha-darzanamohake upazamana karanevAle jIvake jisa samaya 'upazAmaka' saMjJA prApta ho jAtI hai, usa samayake pazcAt jaba taka darzanamohakA upazama nahIM ho jAtA hai, taba taka vaha nirvyAghAta rahatA hai / arthAt sarva prakArake upadrava, upasarga yA ghorase ghora vighna-bAdhAe~ Anepara bhI usake darzanamohakA upazama ho karake hI rahatA hai| apUrvakaraNa aura anivRttikaraNa pariNAmoke prAraMbha ho jAneke pazcAt saMsArakI koI bhI zakti usake samyaktvotpattimeM vyAghAta nahIM kara sakatI hai / na usakA usa avasthAmeM maraNa hI hotA hai / darzanamohake upazAsakako nirAsAna kahanekA artha yaha hai ki darzanamohanIyakA upazamana karate hue vaha sAsAdana guNasthAnako nahIM prApta hotA hai| kintu darzanamohake upazAnta ho jAnepara bhajitavya hai arthAt yadi upazamasamyaktvake kAlame kucha samaya zepa rahA hai, to vaha sAsAdanaguNasthAnako prApta hotA hai, anyathA nahI / isIko spaSTa karaneke lie kahA gayA hai ki upazamasamyaktvakA kAla kSINa arthAt samApta ho jAnepara nirAsAna arthAt sAsAdanaguNa sthAnako nahI prApta hotA
Page #740
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sutta (45) sAgAre paTTavago vigo majjhimo ya bhajiyavvo / joge aNNadaramhi ya jahaNNago teulessAe // 98 // (46) micchattavedaNIyaM kammaM uvasAmagassa boddhavvaM / uvasaMte AsANe teNa paraM hoi bhajiyavva // 99 // .632 [ 10 samyaktva arthAdhikAra hai / jayadhavalAkArane ' athavA ' kahakara gAthAke isa caturtha caraNakA yaha bhI artha kiyA hai ki darzanamohanIyake kSINa ho jAnepara arthAt kSAyikasamyaktvake utpanna ho jAnepara jIva sAsAdanaguNasthAnako nahI prApta hotA hai / sAkAropayoga meM vartamAna jIva hI darzanamohanIyakarma ke upazamanakA prasthApaka hotA hai / kintu niSThApaka aura madhya avasthAvartI jIva bhajitavya hai / tInoM yogoM meM se kisI eka yoga meM vartamAna aura tejolezyA ke jaghanya aMzako prApta jIva darzanamohakA upazamana karatA hai // 98 // 1 vizeSArtha - darzanamohakA upazama prArambha karanevAlA jIva adhaHpravRttakaraNa ke prathama samayase lekara antarmuhUrta kAla taka prasthApaka kahalAtA hai / mati, zruta yA vibhaMgame se kisI eka jJAnopayoga se upayukta jIva hI darzanamohake upazamako prArambha kara sakatA hai, darzanopayogase upayukta jIva nahI kara sktaa| kyoMki, avIcArAtmaka yA nirvikalpaka darzanopayoga se darzana mohake upazamakA honA saMbhava nahIM hai / gAthAke isa prathama caraNa se yaha artha dhvanita kiyA gayA ki jAgRta-avasthA pariNata jIva hI samyaktvotpatti ke yogya hai, nirvikalpa, sutta, yAmata Adi nahIM | darzanamohake upazamanAkaraNako sampanna karanevAlA jIva niSThApaka kahalAtA hai | darzanamohakA upazAmaka jaba sarva prathamasthitiko kramase galAkara antara- praveza ke abhimukha hotA hai, usa samaya use niSTApaka kahate hai | darzanamohopazamana ke prasthApana aura niSThA - pana kAlake madhyavartI jIvako yahA~ madhyama padase vivakSita kiyA gayA hai / yaha madhyavartI aura niSThApaka jIva bhajitavya hai, arthAt sAkAropayogI bhI ho sakatA hai aura anAkAropayogI bhI | darzanamohanIyake upazamakA prasthApaka cAro manoyogome se kisI eka manoyoga meM, cAro vacanayogo meM se kisI eka vacanayogameM tathA audArikakAyayoga aura vaikriyikakAyayogamese kisI eka kAyayogameM vartamAna honA cAhie / isI prakAra use jaghanya tejolezyA se pariNata honA Avazyaka hai / tejolezyAkA yaha niyama manuSya tiryaMcoMkI apekSAse kahA gayA jAnanA cAhie / manuSya - tiryaMcome koI bhI jIva kitanI hI manda vizuddhise pariNata kyo na ho, use kamase kama tejolezyAke jaghanya aMzase yukta hue binA samyaktvakI utpatti asaMbhava hai / ukta niyama deva aura nArakiyoMmeM saMbhava isalie nahIM hai ki devoke sadA kAla zubha lezyA aura nArakiyoMke azubha lezyA hI pAI jAtI hai / upazAmakake mithyAtvavedanIyakarmakA udaya jAnanA cAhie | kintu upazAnta avasthAke vinAza honepara tadanantara usakA udayaM bhajitavya hai || 99 //
Page #741
--------------------------------------------------------------------------
________________ 633 gA0 101] . upazAmaka-vizeSa svarUpa-nirUpaNa (47) savvehi dvidivisesehiM uvasaMtA hoMti tiNNi kmmNsaa| ekamhi ya aNubhAge NiyamA savve hidivisesA // 10 // (48) micchattapaccayo khalu baMdho uvasAmagassa boddhvyo| uvasaMte AsANe teNa paraM hoi bhajiyavo // 10 // vizeSArtha-darzanamohanIyakA upazamana karanevAlA jIva jaba taka antara-praveza nahIM karatA hai, taba taka usake niyamase mithyAtvakarmakA udaya vanA rahatA hai| kintu darzanamohake upazAnta ho jAnepara upazamasamyaktvake kAlame mithyAtvakA udaya nahIM hotA hai| jaba upazamasamyaktvakA kAla naSTa ho jAtA hai, taba usake pazcAt mithyAtvakA udaya bhajanIya hai, arthAt mithyAtvako prApta honevAle jIvake usakA udaya hotA hai, kintu sAsAdana, mizra yA vedakasamyaktvako prApta honevAle jIvake mithyAtvakA udaya nahIM hotA hai| jayadhavalAkArane athavA kaha kara aura 'Natthi' padakA adhyAhAra karake gAthAke tRtIya caraNakA yaha artha bhI kiyA hai ki upazamasamyaktvake kAlake bhItara aura sAsAdanakAlake bhItara mithyAtvakA udaya nahIM hotA hai| darzanamohake mithyAtva, samyagmithyAtva aura samyaktvaprakRti, ye tInoM kAza, darzanamohakI upazAnta avasthAmeM sarvasthitivizeSoMke sAtha upazAnta rahate haiM, arthAt usa samaya tInoM prakRtiyoM meM se kisI ekakI bhI kisI sthitikA udaya nahIM rahatA hai / tathA eka hI anubhAgameM una tInoM karmAzoMke sabhI sthitivizeSa niyamase avasthita rahate haiM // 10 // vizeSArtha-yahA~ yadyapi eka hI anubhAgame sarva sthitivizeSa rahate haiM, arthAt antarase bAhira anantaravartI jaghanya sthitivizeSameM jo anubhAga hotA hai, vahIM anubhAga utkRSTa sthitiparyanta usase Uparake samasta sthitivizeSomeM hotA hai, usase bhinna prakArakA nahIM hotA, aisA sAmAnyase kahA hai, tathApi mithyAtvake dvisthAnIya sarvaghAtI anubhAgase samyagmithyAtvakA anubhAga anantaguNita hIna hotA hai aura samyagmithyAtvake anubhAgase samyaktvaprakRtikA dezaghAtI dvisthAnIya anubhAga anantaguNita hIna hotA hai, itanA vizeSa artha jAnanA caahie| ___ upazAmakake mithyAtvapratyayaka arthAt mithyAtvake nimittase mithyAtvakA aura jJAnAvaraNAdi karmoMkA vandha jAnanA cAhie | kintu darzanamohanIyakI upazAnta avasthAmeM mithyAtva-pratyayaka vandha nahIM hotA hai| upazAnta avasthAke samApta honepara usake pazcAt mithyAtvanimittaka vandha bhajanIya hai // 10 // vizepArtha-darzanamohake upazama karanevAle jIvake antarase pUrvavartI prathama sthitike antima samaya taka mithyAtva-nimittaka bandha hotA hai, kyoMki yahA~ taka vaha mithyAdRSTi hai
Page #742
--------------------------------------------------------------------------
________________ 634 phasAya pAhuDe sutta / [10 samyaktva-arthAdhikAra (49) sammAmicchAiTThI daMsaNamohassa'baMdhago hoi / __vedayasammAiTThI khINo vi abaMdhago hoi // 102 // (50) aMtomuttamaddha savvovasameNa hoi upsNto| tatto paramudayo khalu tiNNekadarassa kammarasa // 103 // aura usake mithyAtvakA, tathA mithyAtvake nimittase baMdhanevAle anya karmoMkA vandha hotA rahatA hai / yadyapi yahA~para asaMyama, kaSAya Adi anya pratyayose bhI karmoMkA vandha hotA hai, tathApi unakI yahA~ vivakSA nahIM kI gaI hai, kyoki jahaoNpara mithyAtvapratyaya vidyamAna hai vahA~ para asaMyamAdi zeSa pratyayoMkA astitva svataH siddha hai / antarameM praveza karaneke prathama samayase lekara upazamasamyaktvake kAlake bhItara mithyAtvanimittaka vandha nahIM hotA hai| kintu jaba upazamasamyaktvakA kAla samApta ho jAtA hai, taba mithyAtvanimittaka bandha mithyAtvako prApta honevAle jIvake to hotA hai, kintu samyagmithyAtva yA samyaktvaprakRtike udayako prApta honevAle jIvake nahIM hotA hai / jayadhavalAkArane 'AsANe' padakA artha 'Natthi' padakA adhyAhAra karake yaha kiyA hai ki sAsAdanasamyagdRSTike bhI mithyAtva-nimittaka vandha nahIM hotA hai / samyagmithyAdRSTi jIva darzanayohakA avandhaka hotA hai| isI prakAra vedakasamyagdRSTi, kSAyikasamyagdRSTi, tathA 'api' zabdase sUcita upazamasamyagdRSTi aura sAsAdanasamyagdRSTi jIva bhI darzanamohakA avandhaka hotA hai / / 102 / / vizeSArtha-jayadhavalAkArane 'athavA' kahakara isa gAthAsUtrake eka aura bhI arthavizeSako vyakta kiyA hai| vaha yaha ki jisa prakAra mithyAdRSTi jIva mithyAtvakarmake udayase midhyAtvakarmakA vandha karatA hai, usa prakAra kyA samyagmithyAdRSTi jIva samyagmithyAtvake udaya honese samyagmithyAtvakarmakA aura vedakasamyagdRSTi jIva samyaktvaprakRtikA udaya honese samyaktvaprakRtikA vandha karatA hai ? isa praznakA uttara yaha hai ki samyagmithyAdRSTi na to samyagmithyAtvakA vadha karatA hai aura na vedakasamyagdRSTi samyaktvaprakRtikA vandha karatA hai / isakA kAraNa yaha hai ki ina donoM prakRtiyoMko karmasiddhAntame bandhaprakRtiyoMme nahIM ginAyA gayA hai| kSAyikasamyagdRSTi to darzanamohakA abaMdhaka hotA hI hai, kyoki vaha to tIno hI prakRtiyoMkA kSaya kara cukA hai| upazamasamyagdRSTi jIvake darzanamohanIyakarma antarmuhartakAla taka sarvopazamase upazAnta rahatA hai| isake pazcAt niyamase usake mithyAtva, samyagmithyAtva aura samyaktvaprakRti ina tIna karmomeMse kisI eka karmakA udaya ho jAtA hai / / 103 // vizepArtha-gAthAsUtrameM paThitta 'antarmuhUrtakAla' isa padase antara-kAlakI dIrghatAke saMkhyAtaveM bhAgakA grahaNa karanA caahie| sarvopazamakA abhiprAya yaha hai ki upazamasamyaktvake kAlameM darzanamohanIyakI tIno prakRtiyoMkA prakRti, sthiti, anubhAga aura pradezasambandhI udaya sarvathA nahIM pAyA jAtA hai| upazamasamyaktvakA kAla samApta honepara tInoM
Page #743
--------------------------------------------------------------------------
________________ 635 "1 ___ gA0 105 ] . upazAsaka-vizeSasvarUpa-nirUpaNa : (51) sammattapaDhamalaMbho sambovasameNa taha viyttenn| .. {- bhajiyavoM ya abhikkhaM savvovasameNa deseNa // 104 // . (52) sambhattapaDhamalaMbhassa'NaMtaraM pacchado ya micchattaM / laMbassa apaDhamassa du bhajiyavyo pacchado hodi // 10 // . karmoMmeMse kisI eka karmakA niyamase udaya ho jAtA hai / yadi samyaktvaprakRtikA udaya hotA hai to vaha vedakasamyagdRSTi bana jAtA hai, yadi samyagmithyAtvakarmakA udaya hotA hai to samyagmithyAdRSTi bana jAtA hai aura yadi mithyAtvakA udaya hotA hai to mithyAdRSTi bana jAtA hai| anAdimithyAdRSTi jIvake samyaktvakA prathama vAra lAma sarvopazamase hotA hai / sAdimithyAdRSTiyoM meM jo viprakRSTa jIva hai, vaha bhI sarvopazamase hI prathamopazamasamyaktvako prApta karatA hai| kintu jo aviprakRSTa sAdi mithyAdRSTi hai, aura jo abhIkSNa arthAt vAra-vAra samyaktvako grahaNa karatA hai, vaha sarvopazama aura dezopazamase 'bhajanIya hai, arthAt donoM prakArase prathamopazamasamyastvako prApta hotA hai // 104 // vizepArtha-darzanamohakI mithyAtva, samyagmithyAtva aura samyaktvaprakRti, ina tIno hI prakRtiyokA adhaHkaraNAdi tIno pariNAma-vizepoke dvArA udayAbhAva karaneko sarvopazama kahate haiM / mithyAtva aura samyagmithyAtvake udayAbhAvarUpa upazamake sAtha samyaktvaprakRtisambandhI dezaghAtI spardhoMke udayako dezopazama kahate hai / anAdimithyAghaSTi jIva prathama vAra jo upazamasamyaktvako prApta karatA hai, vaha niyamataH sarvopazamase hI karatA hai| jo jIva eka vAra bhI samyaktvako pAkara punaH mithyAdRSTi hotA hai, use sAdimithyAdRSTi kahate haiM / sAdimithyAdRSTi bhI do prakArake hote haiM-viprakRSTa sAdimithyAdRSTi aura aviprakRSTa sAdimithyAdRSTi / jo samyaktvase girakara aura mithyAtvako prApta hokara vahaoNpara samyagmithyAtva aura samyaktvaprakRvikI udvelanA kara palyopamake asaMkhyAtave bhAgamAtra kAlataka, athavA isase bhI Upara dezona ardhapudgalaparivartana kAla taka saMsArame paribhramaNa karate haiM, unheM - viprakRSTa sAdimithyAdRSTi kahate hai| jo mithyAtvame pahu~cane ke pazcAt palyopamake asaM khyAtave bhAgake bhItara hI bhItara samyaktva grahaNa karaneke abhimukha hote hai, unheM aviprakRSTa sAdimithyAdRSTi kahate haiN| inameM se viprakRSTa sAdimithyAdRSTi to niyamase sarvopazamake dvArA hI prathamopazamasamyaktvakA lAsa karatA hai| kintu aviprakRSTa sAdimithyAdRSTi sarvopazamase bhI aura dezopazamase bhI prathamopazamasamyaktvako prApta karatA hai / isakA kAraNa yaha hai ki jo samyaktvase girakara punaH punaH alpakAlake dvArA vedaka-prAyogyakAlake bhItara hI samyaktvako grahaNa karaneke abhimukha hotA hai, vaha to dezopazamake dvArA samyaktvakA lAbha karatA hai, anyathA sarvopazamase samyaktvakA lAbha karatA hai| samyaktvakI prathama vAra prAptike anantara aura pazcAt mithyAtvakA udaya hotA hai| kintu aprathama vAra samyaktvakI prAptike pazcAt vaha bhajitavya hai // 105 //
Page #744
--------------------------------------------------------------------------
________________ 636 kasAya pAhuDa sutta [10 samyaktva-arthAdhikAra (53) kammANi jassa tiNNi duNiyamA so saMkrameNa bhajiyavyo / evaM jassa du kammaM saMkamaNe so Na bhajiyavyo // 106 // , vizeSArtha-anAdimithyASTi jIvake jo samyaktvakA prathama vAra lAbha hotA hai, usake pUrva kSaName arthAt mithyAtvake antarake pUrvavartI prathama-sthitike antima samayameM aura upazamakAla samApta honeke pazcAt mithyAtvakA udaya mAnA gayA hai| kintu aprathama arthAt dUsarI, tIsarI Adi vAra jo samyaktvakA lAbha hotA hai, usake pazcAt mithyAtvakA udaya bhajitavya hai, arthAt vaha kadAcit mithyASTi hokara vedakasamyaktva athavA upazamasamyaktvako prApta karatA hai aura kadAcit samyagmidhyAvaSTi hokara vedakasamyaktvako prApta karatA hai| jisa jIvake mithyAtva, samyagmithyAtva aura samyaktvaprakRti, ye tIna karma sattAmeM hote haiM; athavA gAthA-paThita 'tu' zabdase mithyAtva yA samyaktvaprakRtike vinA zeSa do karma sattA meM hote haiM, vaha niyamase saMkramaNakI apekSA bhajitavya hai| jisa jIvake eka hI karma sattAmeM hotA hai, vaha saMkramaNakI apekSA bhajitavya nahIM hai / / 106 // vizepArtha-jisa mithyAdRSTi yA samyagdRSTi jIvame darzanamohakI tIno prakRtiyoMkI sattA hotI hai, usake samyanmithyAtva aura samyaktvaprakRti tathA mithyAtva aura samyagmithyAtvakA yathAkramase saMkramaNa dekhA jAtA hai / kintu sAsAdanasamyagdRSTi yA samyagmithyAdRSTi jIvameM ukta tIno prakRtiyoMkI sattA hote hue bhI usake darzanamohakI kisI bhI prakRtikA saMkramaNa nahIM hotA hai, kyoki dUsare yA tIsare guNasthAnavI jIvake darzanamohake saMkramaNa karanekI zaktikA atyanta abhAva mAnA gayA hai / isI prakAra samyaktvaprakRtikI udvelanA karanevAle mithyAdRSTi jIvake jisa samaya vaha AvalI-praviSTa rahatI hai, usa samaya usake tInakI sattA hokarake bhI eka hI prakRtikA saMkramaNa hotA hai / athavA mithyAtvakA kSapaNa karanevAle samyadRSTi jIvake jisa samaya udayAvalI vAhya-sthita sarva dravya kSapaNa kara diyA jAtA hai, usa samaya usake tInakI sattA hokarake bhI ekakA hI saMkramaNa hotA hai| isakAraNa darzanamohakI tInoM prakRtiyokI sattAvAlA jIva syAt do prakRtiyokA aura syAt eka hI prakRtikA saMkramaNa karanevAlA hotA hai aura syAt kisIkA bhI saMkramaNa nahIM karatA hai, isa prakAra usake bhajanIyatA siddha ho jAtI hai| ava darzanamohakI do prakRtikI sattA rakhanevAle jIvake saMkramaNakI apekSA bhajanIyatAkA nirUpaNa karate haiM-jisane mithyAtvakA kSapaNa kara diyA hai, aise vedakasamyagdRSTimeM, athavA samyaktvaprakRtikI udvelanA karake sthita mithyASTime do prakRtiyokI sattA hokarake bhI eka hI prakRtikA tava taka saMkramaNa hotA hai jaba taka ki kSaya kiyA jAtA huA, yA udvelanA kiyA jAtA huA samyagmithyAtva anAvalI-praviSTa rahatA hai / kintu java vaha samyagmithyAtva AvalI-praviSTa hotA hai, taba do prakRtiyoMkI sattAvAle samyagdRSTi
Page #745
--------------------------------------------------------------------------
________________ mA0 108 ] upazAmaka - vizeSasvarUpa-nirUpaNa (54) sammAiTThI sahadi pavayaNaM NiyamasA du uvaiTuM / sahadi sambhAvaM ajANamANo guruNiogA // 107 // (55) micchAiTTI NiyamA uvaiTTaM pavayaNaM Na saddahadi / saddahadi asambhAvaM uvaiTuM vA aNuvaiTuM // 108 // 637 yA midhyAdRSTi jIvake eka bhI prakRtikA saMkramaNa nahIM hotA hai / isalie do prakRtiyo kI sattA rakhanevAle jIvake bhI bhajanIyatA siddha ho jAtI hai / jisa samyagdRSTi yA midhyAdRSTi jIvake kSapaNA yA udvelanAke vazase eka hI samyaktvaprakRti yA mithyAtvaprakRti avaziSTa rahI hai, vaha saMkramaNakI apekSA bhajanIya nahIM hai, kyoki vahA~ saMkramaNa - zaktikA atyanta abhAva mAnA gayA hai, isalie vaha asaMkrAmaka hI hotA hai, aisA kahA gayA hai / samyagdRSTi jIva sarvajJake dvArA upadiSTa pravacanakA to niyamase zraddhAna karatA hI hai, kintu kadAcita ajJAnavaza sadbhuta arthako svayaM nahIM jAnatA huA guruke niyogase asadbhUta arthakA bhI zraddhAna karatA hai // 107 // vizeSArtha - prakarSa yA atizayayukta vacanako pravacana kahate haiM / pravacana, sarvajJo - padeza, paramAgama aura siddhAnta, ye saba ekArthaka nAma haiM / samyagdRSTi jIva sarvajJake upadezakA to zraddhAna asaMdigdharUpa se karatA hI hai / kintu yadi kisI gahana evaM sUkSma tattvako svayaM samajhane meM asamartha ho aura paramAgamameM usakA spaSTa ullekha mila nahI rahA ho, to vaha guruke vacanoko hI pramANa mAnakara guruke niyogase asatyArtha arthakA bhI zraddhAna kara letA hai, tathApi usake samyagdRSTipaneme koI doSa nahIM AtA hai, isakA kAraNa yaha hai ki usakI dRSTi isa sthala para parIkSA-pradhAna na hokara AjJA - pradhAna hai / kintu jaba koI avisaMvAdI sUtrAntarase use yathArthaM vastu-svarUpa dikhA detA hai aura usake dekha lenepara bhI yadi vaha apanA durAgraha nahIM chor3atA hai, to vaha jIva usI samayase midhyAdRSTi mAnA jAtA hai / aisA paramAgamameM kahA gayA hai / ataeva samyagdRSTiko vastu svarUpakA yathArtha zraddhAnI honA Avazyaka hai / mithyAdRSTi jIva niyamase sarvajJake dvArA upadiSTa pravacanakA to zraddhAna nahIM karatA hai, kintu asarvajJa puruSoMke dvArA upadiSTa yA anupadiSTa asadbhAvakA, arthAt padArtha ke viparIta svarUpakA zraddhAna karatA hai // 108 // vizeSArtha - mithyAdRSTi jIva darzanamohake udaya honeke kAraNa vastu svarUpakA viparIta hI zraddhAna karatA hai / usakA yaha viparIta zraddhAna kadAcit isI bhavakA gRhIta hotA hai aura kadAcit pUrvabhavase calA AyA huA arthAt agRhIta hotA hai, ina dono bAtoMke batalAneke lie sUtrame 'upadiSTa, aura anupadiSTa' ye do pada diye hai /
Page #746
--------------------------------------------------------------------------
________________ 638 kasAya pAhuDa sutta , [10 samyaktva-arthAdhikAra (56) sammAmicchAiTThI sAgAro vA tahA annaagaaro| adha vaMjaNoggahammi du sAgAro hoi boddhavyo (15) // 109 // ___ 138. eso suttapphAso vihaasido| 139. tado utsayasammAiTi-vedayasammAiTThi-sammApicchAiTTIhiM eyajIveNa sAmittaM kAlo aMtaraM NANAjIvehi bhaMgavicao kAlo aMtaraM appAbahuaM cedi / 140. edesu aNiyogadAresu vaNNidesu daMsaNamohauvasAmaNe tti samattamaNiyogaddAraM / samyagmithyAdRSTi jIva sAkAropayogI bhI hotA hai aura anAkAropayogI bhI hotA hai| kintu vyaMjanAvagrahameM, arthAt vicArapUrvaka arthako grahaNa karanekI avasthAmeM sAkAropayogI hI hotA hai, aisA jAnanA cAhie // 109 // vizeSArtha-jayadhavalAkArane isa gAthAke pUrvArdhake do artha kiye haiN| prathama to yaha ki koI bhI jIva sAkAropayogase bhI samyagmithyAtva guNasthAnako prApta ho sakatA hai aura anAkAropayogase bhI / isake lie darzanamohake upazamana karanevAle jIvake samAna sAkAropayogI honekA ekAnta niyama nahIM hai| dUsarA artha yaha kiyA hai ki samyagmithyAtva-guNasthAnake kAlake bhItara dono hI upayogoMkA parAvartana saMbhava hai, jisase eka yaha artha-vizeSa sUcita hotA hai ki chadmasthake jJAnopayoga aura darzanopayogake kAlase samyagmithyAdRSTi guNasthAnakA kAla adhika hotA hai / gAthAke uttarArdha-dvArA isa vAtako prakaTa kiyA gayA hai ki jaba vahI samyagmithyAdRSTi jIva vicAra-pUrvaka tattva-grahaNa karaneke abhimukha ho, taba usa avasthAmeM usake sAkAropayogakA honA Avazyaka hai, kyoki pUrvApara-parAmarzase zUnya sAmAnyamAtrake avagrAhaka darzanopayogase tatva-nizcaya nahIM ho sakatA hai| cUrNikArane isa antima gAthAke antame (15) kA aMka sthApita kiyA hai, jo yaha prakaTa karatA hai ki samyaktvake isa darzanamohopazamanA arthAdhikArameM pandraha hI sUtragAthAe~ haiM, hIna yA adhika nahIM hai| cUrNisa0--isa prakAra yaha gAthAsUtrokA sparza arthAt svarUpa-nirdeza prarUpaNa kiyA / tadanantara upazamasamyagdRSTi, vedakasamyagdRSTi aura samyagmithyASTi viSayaka eka jIvakI apekSA svAmitva, kAla, antara, nAnA jIvokI apekSA bhaMgavicaya, kAla, antara aura alpabahutva, itane anuyogadvAra jAnane yogya haiN| ina anuyogadvAroke varNana kara diye jAnepara 'darzanamoha-upazAmanA' nAmakA anuyogadvAra samApta ho jAtA hai // 138-140 // bhAvArtha-upazamasamyagdRSTi, vedakasamyagdRSTi aura samyagmithyAdRSTi jIvokA svAmitva, kAla Adi sUtra-pratipAdita anuyogadvArose vizepa anugama karanA Avazyaka hai, tabhI prakRta viSayakA pUrNa parijJAna ho sakegA / ataeva vizeSa jijJAsu janoko paramAgamake AdhAra. se unakA vizepa nirNaya karanA caahie| isa prakAra samyaktva-arthAdhikArame darzanamoha-upazAmanA nAmaka dazavAM arthAdhikAra samApta huaa|
Page #747
--------------------------------------------------------------------------
________________ R 11 daMsaNamohakkhavaNA- atthAhiyAro 1. daMsaNamohakkhavaNAe puvvaM gamaNijAo paMca suttagAhAo / 2. taM jahA / (57) daMsaNamohakkhavaNApaTTavago kammabhUmijAdo du / NiyamA maNusagadIe piTTavago cAvi savvattha // 110 // 11 darzanamAhakSapaNA - arthAdhikAra cUrNisU0 - darzanamohakI kSapaNake viSayameM pahale ye paoNca sUtragAthAe~ prarUpaNa karanA cAhie / ve isa prakAra hai // 1-2 // 1 niyamase karmabhUmi meM utpanna huA aura manuSyagatimeM vartamAna jIva hI darzanamohakI kSapaNAkA prasthApaka ( prArambha karanevAlA ) hotA hai / kintu usakA niSThApaka ( pUrNa karanevAlA ) cAroM gatiyoMmeM hotA hai // 110 vizeSArtha - darzanamohakI kSapaNAkA prArambha karmabhUbhija vedakasamyagdRSTi manuSya hI kara sakatA hai, anya nahI / kyoki anya gatiyome utpanna hue jIvoMke darzanamohakI kSapaNA ke yogya pariNAmokA honA asaMbhava hai, isa bAtako batalAne ke lie hI gAthAsUtrame 'niyamase ' yaha pada diyA gayA hai | vaha karmabhUmija manuSya bhI suSama- duSamA aura duSama-supamA-kAlame utpanna honA cAhie / vaha bhI tIrthaMkara - kevalI, sAmAnya- kevalI yA zruta- kevalIke pAdamUlameM darzanamohakA kSapaNa prArambha kara sakatA hai, anyatra nahI / isakA kAraNa yaha hai ki tIrthaMkarAdike mAhAtmya Adike dekhanepara hI darzanamohakI kSapaNAke yogya vizuddha pariNAmo honA saMbhava hai / yadyapi isa gAthAme kevalI Adike pAdamUlakA ullekha nahIM hai, tathApi SaTkhaMDAgamakI samyaktva - cUlikA meM zrI bhUtabali AcArya ne 'jamhi jiNA kevalI titthayarA tamhi ADhavedi ' aisA spaSTa kathana kiyA hai / isa prakAra darzanamohakA kSapaNa prArambha karanevAlA manuSya yadi baddhAyuSka hai, arthAt cAro gati - sambandhI Ayume se kisI bhI eka Ayuko vaoNdha cukA hai, aura darzanamohakA kSapaNa prArambha karaneke pazcAt kRtakRtyavedaka kAlake bhItara hI maraNako prApta karatA hai, to vaha cAro hI gatiyoMmeM darzanamohakA kSapaNa pUrNa karatA hai| yahAeN itanA vizeSa jAnanA ki narakoMmeMse prathama narakake bhItara, tiryaMcomeMse bhogabhUmiyA puruSavedI tiryaco meM, manuSyomese bhogabhUmiyaoN puruSo meM aura devomeMse saudharmAdi kalpavAsI devome hI utpanna hokara darzanamohakI kSapaNA pUrNa karegA, anyatra nahI / isa arthavizeSako batalAneke lie gAthAsUtra meM 'niSThApaka cAro gatiyome hotA hai' aisA kahA hai /
Page #748
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sutta [11 darzanamoha-kSapaNAdhikAra (58) micchattavedaNIe kamme ovaTTidammi sammatte / khavaNAe paTThavago jahaNNago teulessAe // 111 // (59) aMtomuhuttamaddha daMsaNamohassa NiyamasA khavago / khINe deva-maNusse siyA vi NAmAugo baMdho // 112 // __ mithyAtvavedanIyakarmake samyaktvaprakRtimeM apavartita arthAt saMkramita kara dene para jIva darzanamohakI kSapaNAkA prasthApaka kahalAtA hai / darzanamohakI kSapaNAke prasthApakako jaghanya tejolezyAmeM vartamAna honA cAhie // 111 // vizeSArtha-darzanamohakI kSapaNA karaneko udyata hue jIvake 'prasthApaka' saMjJA kaba prApta hotI hai, isa bAtake vatalAneke lie isa gAthAsUtrakA avatAra huA hai / darzanamohakI kSapaNAke lie udyata jIva jaba mithyAtvaprakRtike sarva dravyako samyagmidhyAtvame saMkramaNa kara detA hai aura usake pazcAt jaba samyagmithyAtvake sarva dravyako samyaktvaprakRtime saMkramaNa karatA hai, taba use 'prasthApaka' yaha saMjJA prApta hotI hai / gAthAsUtrameM samyagmithyAtvake pRthak ullekha na honekA kAraNa yaha hai ki mithyAtvake saMkrAnta dravyako apane bhItara dhAraNa karanevAle samyagmithyAtvako hI yahaoNpara 'mithyAtvavedanIya' nAmase kahA gayA hai| yadyapi adhaHpravRtta karaNake prathama samayase hI 'prasthApaka' saMjJA prAraMbha ho jAtI hai, tathApi yahA~ antadIpakakI apekSA ukta saMjJAkA nirdeza samajhanA cAhie, arthAt yahaoNtaka vaha prasthApaka kahalAtA hai| gAthAke caturtha caraNa-dvArA lezyAkA vidhAna kiyA gayA hai, jisakA abhiprAya yaha hai ki tInoM zubha lezyAome vartamAna jIva darzanamohakI kSapaNAkA prAraMbha karate haiN| yadi koI atyanta maMda vizuddhivAlA jIva bhI darzanamohakA kSapaNa prAraMbha kare to use bhI kamase kama tejolezyAke jaghanya aMzamai to vartamAna honA hI cAhie, kyoki kRSNAdi azubha lezyAoMmeM kSapaNAkA prArambha sarvathA asaMbhava hai| antarmuhartakAla taka darzanamohakA niyamase kSapaNa karatA hai / darzanamohake kSINa ho jAnepara deva aura manuSyagati-sambandhI nAmakarmakI prakRtiyoMkA aura AyukarmakA syAt bandha karatA hai aura syAt vandha nahIM bhI karatA hai // 112 // vizeSArtha-isa gAthAke pUrvAdhase yaha sUcita kiyA gayA hai ki darzanamohanIyakarmakI kSapaNAkA kAla antarmuhUrta hI hai, na isase kama hai aura na adhika hai / gAthAke uttarArdhase yaha sUcita kiyA gayA hai ki darzanamohake kSINa ho jAnepara vaha kina-kina karmaprakRtiyoMkA vandha karatA hai| darzanamohake kSINa ho jAnepara yadi vaha tithaMca yA manuSyagatimeM vartamAna hai, to devagati-sambandhI hI nAmakarmakI prakRtiyokA tathA devAyukA vandha karatA hai / aura yadi vaha deva yA narakagatime vartamAna hai, to manuSyagati-sambandhI hI nAmakarmakI prakRtiyoMkA tathA manuSyAyukA vandha karatA hai| gAthA-paThita 'syAt' padase yaha sUcita kiyA gayA hai
Page #749
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 114 ] darzanamoha-kSapaNAprasthApaka-svarUpa-nirUpaNa ___ 641 (60) svavaNAe paTThavago jamhi bhave NiyamasA tado aNNo / ___NAdhicchadi tiNNi bhave daMsaNamohammi khINammi // 113 // . (61) saMkhejA ca aNussesu khINamohA sahassaso NiyamA / sesAsu khINamohA gadIsuNiyamA asaMkhejA (5) // 114 // ki yadi vaha manuSya carama avame vartamAna hai, to AyukarmakA to sarvathA hI bandha nahI kregaa| tathA nAmakarmakI prakRtiyokA sva-prAyogya guNasthAnome bandha-vyucchitti ho jAneke pazcAt bandha nahIM kregaa| darzanamohakA kSapaNa prArambha karanevAlA jIva jisa bhavameM kSapaNakA prasthApaka hotA hai, usase anya tIna bhavoMko niyamase ullaMghana nahIM karatA hai / darzanamohake kSINa ho jAnepara tola bhavaye niyamase mukta ho jAtA hai // 113 // vizeSArtha-darzanamohakA kSapaNa prAraMbha karanevAlA jIva saMsArameM adhikase adhika kitane kAla taka rahatA hai, yaha batalAneke lie isa gAthAkA avatAra huA hai| isakA abhiprAya yaha hai ki samyagdRSTi jIva jisa bhavameM darzanamohakA kSapaNa prAraMbha karatA hai, usa bhavako chor3akara vaha tIna bhava aura saMsArame raha sakatA hai, tatpazcAt vaha niyamase sarva karmoMkA nAzakara siddhapadako prApta kregaa| isakA khulAsA yaha hai ki darzanamohakA kSapaNa prAraMbha kara yadi vaha jIva vaddhAyuke kzase deva yA nArakiyome utpanna huA, to vahA~ darzanamohake kSapaNakI pUrti karake vahA~se Akara manuSya bhavako dhAraNa kara tIsare hI bhavame siddha padako prApta kara legA / yadi vaha pUrvavaddha Ayuke vazase bhogabhUmiyA~ tiryaMca yA manuSyome utpanna hove, to vahA~se maraNa kara vaha devome utpanna hogA, punaH vahaoNse cyuta hokara manupyome utpanna hokara siddha padako prApta kregaa| isa jIvake kSapaNa-prasthApanake bhavako chor3akara tIna bhava aura bhI saMbhava hote hai, ataH gAthAkArane yaha ThIka kahA hai ki darzanamohake kSINa ho jAnepara prasthApana-bhavako chor3a kara tIna bhavase adhika saMsArameM nahIM rahatA hai / manuSyomeM kSINamohI arthAt kSAyikasamyagdRSTi niyamase saMkhyAta sahasra hote haiM / zeSa gatiyoMmeM kSAyikasamyagdRSTi jIva niyamase asaMkhyAta hote haiM // 114 // vizeSArtha-yadyapi isa gAthAme pradhAnarUpase cAro gati-sambandhI kSAyikasamyagdRSTiyoMkI saMkhyA batalAI gaI hai, tathApi dezAmarzaka rUpase kSetra, sparzana Adi ATho hI anurogadvArokI sUcanA kI gaI hai, ataeva pakhaMDAgamame varNita ATho prarUpaNAoke dvArA yahaoNpara kSAyikasamyagdRSTiyokA varNana karanA cAhie, tabhI darzanamoha-kSapaNAsambandhI sarva kathana pUrNa hogaa| .81
Page #750
--------------------------------------------------------------------------
________________ 642 kasAya pAhuDa sutta [11 darzanamoha-kSapaNAdhikAra 3. pacchA suttavihAsA' / tattha tAva puvaM gamaNijjA parihAsI / 4. taM jhaa| 5. tiNhaM kammANaM dvidIo oTTidavyAo / 6. aNubhAgaphaddayANi ca oTTiyavyANi / 7. tado aNNamadhApavattakaraNaM paramaM, apuvyakaraNaM vidiyaM, aNiyaTTikaraNaM tadiyaM / 8. edANi oTTedaNa adhApavattakaraNassa lakSaNaM bhANiyavyaM / 9. evamapuvyakaraNassa vi, aNiyaTTikaraNassa vi / 10. edesi lakSaNANi jArisANi uvasAmagassa, tArisANi ceva / 11.adhApavattakaraNassa carimasamae imAo cattAri suttagAhAo pruuveyvaao| 12. taM jahA / 13. daMsaNamohakkhavagassa01 / 14. kANi vA puvyavaddhANi02 / 15. cUrNisU0-isa prakAra gAthAsUtroMkI samutkIrtanAke pazcAt sarva-prathama sUtrokI vibhASA arthAt padaccheda Adike dvArA arthakI parIkSA karanA caahie| usameM bhI pahale paribhApA jAnane yogya hai // 3 // vizepArtha-gAthAsUtrame nivaddha yA anibaddha prakRtopayogI samasta artha-samudAyako lekara usake vistArase varNana karaneko paribhApA kahate haiN| . cUrNisU0-vaha paribhASA isa prakAra hai-mithyAtva, samyagmithyAtva aura samyaktvaprakRti, ina tInoM karmoMkI sthitiyA~ pRthak-pRthak sthApita karanA caahie| tathA unhIM tIno karmoMke anubhAga-spardhaka bhI tirachI racanArUpase sthApita karanA caahie| tatpazcAt prathama adhaHpravRttakaraNa, dvitIya apUrvakaraNa aura tRtIya anivRttikaraNa, inake samayokI kramazaH racanA karanA caahie| ina tInokI racanA karake sarvaprathama adhaHpravRttakaraNakA lakSaNa kahanA cAhie / isIprakAra apUrvakaraNakA aura anivRttikaraNakA bhI lakSaNa kahanA caahie| ina tIno karaNoke lakSaNa jisa prakArase darzanamohake upazAmakakI prarUpaNAmeM kahe hai, usIprakArase yahaoNpara bhI jAnanA cAhie // 4-10 // cUrNisU0-adhaHpravRttakaraNake antima samayame ye cAra sUtra-gAthAe~ prarUpaNa karanA caahie| ve isa prakAra hai-"darzanamohake kSapaNa karanevAle jIvakA pariNAma kaisA hotA hai, kisa yoga, kaSAya aura upayogame vartamAna, kisa lezyAse yukta aura kaunase vedavAlA jIva darzanamohakA kSapaNa karatA hai ? (1) darzanamohake kSapaNa karanevAle jIvake pUrva-baddha karma kaunakaunase haiM aura aba kauna-kaunase navIna kAMzoko vaoNdhatA hai / darzanamoha-kSapaNake kauna-kauna prakRtiyA~ udayAvalImeM praveza karatI haiM aura kauna-kauna prakRtiyoMkI vaha udIraNA karatA hai ? (2) / darzanamohake kSapaNa-kAlase pUrva vandha athavA udayakI apekSA kauna-kaunase kAza kSINa hote haiM ? antarako kahaoNpara karatA hai aura kahaoNpara tathA kina karmoMkA yaha ApaNa 1 kA suttavihAsA NAma ? gAhAsuttANamuccAraNaM kAdaNa tesiM padacchedAhimuheNa jA asthapariksA sA suttavihAsA tti bhaNNade / 2 suttaparihAsA puNa gAhAsuttaNibaddhamaNibaddha ca payadovajogi jamatyajAda te savva ghetaNa vittharado atyaparUSaNA / 3 hidi paDi tiriccheNa viraceyanvANi | jayadha0
Page #751
--------------------------------------------------------------------------
________________ bA0 114 ] darzana mokSapaNA prasthApaka svarUpa-nirUpaNa ke aMse jhIyade puvvaM 0 3 / 16. kiM ThidiyANi kampANi04 / karatA hai ? * (3) darzanamohakA kSapaNa karanevAlA jIva kisa-kisa sthiti- anubhAgaviziSTa kauna-kaunase karmoMkA apavartana karake kisa sthAnako prApta karatA hai aura avaziSTa karma kisa sthiti aura anubhAgako prApta hote haiM ? (4) " // 11-16 // vizeSArtha - yadyapi ye cAro sUtra -gAthAe~ pahale darzanamohakI upazamanAkA varNana karate hue kahI gaI haiM, tathApi ye cAro hI gAthAeN sAdhAraNarUpase darzanamohakI kSapaNA, tathA cAritramohakI upazamanA aura kSapaNAke samaya bhI vyAkhyAna karane yogya haiM, aisA cUrNikArakA mata hai / ataeva yahaoNpara saMkSepase prakaraNa ke anusAra unake arthakA vyAkhyAna kiyA jAtA hai - darzanamohake kSapaNa karanevAle jIvakA pariNAma antarmuhUrta pUrva se hI vizuddha hotA huA ArahA hai / vaha cAroM manoyogomese kisI eka manoyogase, cAro vacanayogoM meM se kisI eka vacanayogase aura audArikakAyayogase yukta hotA hai / cAro kapAyomeMse kisI eka hIyamAna kaSAya se yukta hotA hai / upayogakI apekSA do mata haiM - eka matakI apekSA niyamase sAkAropayogI hI hotA hai / dUsare matakI apekSA matijJAna yA zrutajJAnase aura cakSudarzana yA acakSudarzanase upayukta hotA hai / lezyAkI apekSA teja, padma aura zukla, ina tInoMmeM se kisI eka vardhamAna lezyAse pariNata honA cAhie / vedakI apekSA tIno vedoMmeMse kisI eka ve se yukta hotA hai / isa prakAra prathama gAthAkI vibhASA samApta huI / darzanamohakI kSapaNA ke sammukha hue jIvake kauna-kauna karma pUrvabaddha haiM, isa padakI vibhASA karate hue prakRtisattva, sthitisattva, anubhAgasattva aura pradezasattvakA anumArgaNa karanA cAhie / isameM se prakRtisattva upazAmakake samAna hI hai, kevala vizeSatA yaha hai ki darzanamohakI kSapaNA karanevAle ke anantAnubandhI-catuSkakA sattva nahIM hotA hai / samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtvakA niyamase sattva hotA hai / bhujyamAna manuSya ke sAtha parabhava-sambandhI cAro hI AyukamoMkA sattva bhajanIya hai / nAmakarmakI apekSA upazAmakake samAna hI sattva jAnanA caahie| haoN, tIrthaMkara aura AhArakadvika syAt saMbhava haiM / isI prakAra sthiti, anubhAga aura pradezakI apekSA sarva prakRtiyokA sattva upazAmakake samAna hI jAnanA cAhie / kevala itanI vizeSatA hai ki upazAmakake sthitisattvase kSapakakA sthitisattva asaMkhyAta guNita hIna hotA hai aura upazAmakake anubhAgasattvase kSapakakA anubhAga sattva anantaguNita hIna hotA hai / 'ke vA aMse NibaMdhadi' isa dUsare caraNa kI vyAkhyA karate samaya prakRtibandha, sthitibandha anubhAgabandha aura pradezabandhakA anumArgaNa karanA cAhie / yaha dUsarI gAthAkI vibhASA hai | darzanamohakI kSapaNAse pUrva bandha athavA udayakI apekSA kauna kaunase kamAMza kSINa hote haiM, isakA nirNaya baMdhane aura udayameM AnevAlI prakRtiyoM kI apekSA karanA cAhie / darzanamohakI kSapaNA karanevAle jIvake antarakaraNa nahI hotA hai kintu darzanamohakI tInoM prakRtiyokA Age jAkara ke kSaya hogA / yaha tIsarI gAthAkI vibhASA hai | darzanamohakA kSapaNa karanevAlA jIva kisa I 643
Page #752
--------------------------------------------------------------------------
________________ 644 kasAya pAhuDa suta [11 darzanamoha-kSapaNAdhikAra 17. edAo cattAri suttagAhAo vihAsiyUNa apuvakaraNapaDamasamae ADhaveyo / 18. adhApavattakaraNe tAva Natthi hidighAdo vA, aNubhAgadhAdo vA, guNaseDI vA, guNasaMkamo vA / 19.Navari visohIe aNaMtaguNAe vavadi / suhANaM kasmaisANamaNaMtaguNavaDDibaMdho, asuhANaM kammANamaNaMtaguNahANibaMdho / baMdhe puNNe palidovamassa saMkhejadibhAgeNa hAyadi / 20. esA adhApavattakaraNe parUvaNA / 21. apuvvakaraNassa paDhamasamae doNhaM jIvANaM hidisaMtakasmAdo dvidisaMtakamma tullaM vA, visesAhiyaM vA, saMkhejjaguNaM vA / dvidikhaMDayAdo vi dvidikhaMDayaM doNhaM jIvANaM tullaM vA visesAhiyaM vA saMkhejjaguNaM vA / 22. taM jahA / 23. doNhaM jIvANameko kasAe uvasAmeyUNa khINadasaNamohaNIyo jAdo / ekko kasAe aNurasAmeNa khINadasaNamohaNIo jAdo / jo aNuvasAmeyUNa khINadasaNamohaNIo jAdo tassa DidisaMtakamma saMkhejjaguNaM / 24 jo puvvaM daMsaNamohaNIyaM khavedUNa pacchA kasAe unasAmedi vA, jo kisa sthiti-anubhAga-viziSTa kauna-kaunase karmoMkA apavartana karake kisa-kisa sthAnako prApta karatA hai, tathA avaziSTa karma kisa sthiti aura anusAgako prApta hote haiM, ina praznokA nirNaya bhI upazAmakake samAna hI karanA cAhie / yaha cauthI gAthAkI vibhASA hai / cUrNisU0-ina uparyukta cAro sUtragAthAoMkI vibhApA karake apUrvakaraNake prathama samayameM prakRta prarUpaNA Arambha karanA caahie| adhaHpravRttakaraName kisI bhI karmakA sthiti. ghAta, anubhAgaghAta, guNazreNI yA guNasaMkramaNa nahIM hotA hai / vaha kevala anantaguNI vizuddhise pratisamaya bar3hatA rahatA hai| usa samaya vaha zubha karma-prakRtiyokA anantaguNita vRddhise yukta anubhAgako vaoNdhatA hai aura azubha karma-prakRtiyoke anubhAgako anantaguNita hIna vaoNdhatA hai / antarmuhUrta-pramANa eka-eka sthitivandhake pUrNa honepara dUsarA-dUsarA sthitivandha palyopamake saMkhyAtave bhAgase hIna baoNdhatA hai| yaha saba prarUpaNA adhaHpravRttakaraNake kAlame jAnanA cAhie / / 17-20 // ava apUrvakaraNakI prarUpaNA do jIvoke eka sAtha apUrvakaraName praveza karanekI apekSA kI jAtI hai cUrNisa0- apUrvakaraNake prathama samayameM vartamAna do jIvomese kisI ekake sthitisatkarmase dUsare jIvakA sthitisatkarma tulya bhI ho sakatA hai, vizepa adhika bhI ho sakatA hai aura saMkhyAtaguNita bhI ho sakatA hai| unhIM dono jIvome ekake sthitikhaMDase dUsare jIvakA sthitikhaMDa tulya bhI ho sakatA hai, vizeSa adhika bhI ho sakatA hai aura saMkhyAtaguNita bhI ho sakatA hai| isakA spaSTIkaraNa isa prakAra hai-upayukta dono jIvomese eka to upazamazreNIpara car3hakara aura kaSAyokA upazamana karake darzanamohakI kSapaNAke lie samudyata huA / dUsarA kaSAyokA upazamana nahIM karake darzanamohakI kSapaNAke lie abhyudyata huA / inamese jo kaSAyokA upazamana nahIM karake darzanamohakI kSapaNAke lie abhyudyata huA hai,
Page #753
--------------------------------------------------------------------------
________________ 645 gA0 114] darzamohakSapaNA prasthApaka svarUpa-nirUpaNa dasaNamohaNIyamakkhavedaNa kasAe uvasAmei, tesiM doNhaM pi jIvANaM kasAyesu uvasaMtesu tullakAle samadhicchide tullaM ThidisaMtakammaM / 25. jo punvaM kasAe uvasAmayUNa pacchA dasaNamohaNIyaM khavei, aNNo puvvaM dasaNamohaNIyaM khaveyUNa pacchA kasAe uvasAmei, edesi doNhaM pi khINadaMsaNamohaNIyANaM khavaNakaraNesu uvasamakaraNesu ca NiTThidesu tulle kAle vidikkate jeNa pacchA daMsaNamohaNIyaM khacidaM tassa dvidisaMtakammaM thovaM / jeNa punvaM daMsaNamohaNIyaM khaveyUNa pacchA kasAyA uvasAmidA, tassa dvidisaMtakammaM saMkhejaguNaM / 26. apuvvakaraNassa paramasamae jahaNNageNa kammeNa uvaTThidassa hidikhaMDagaM palidovamassa sNkhejjdibhaago| [ ukkasseNa uvaTThidassa sAgarovamapudhattaM / ] 27. hidivaMdhAdo jAo osaridAo dvidIo tAo palidovamassa saMkhejjadibhAgo / 28. appasatthANaM kammANamaNubhAgakhaMDayapamANamaNubhAgaphayANamaNatA bhAgA AgAidA / 29 guNaseDhI udayAvaliyabAhirA / 30. vidiyasamae taM ceva dvidikhaMDayaM, taM ceva usakA sthitisatkarma prathama jIvakI apekSA saMkhyAtaguNita adhika hai / jo jIva pahale darzanamohanIyakA kSapaNa karake pIche kaSAyokA upazamana karatA hai, athavA jo darzanamohanIyakA kSapaNa nahI karake kaSAyokA upazamana karatA hai, ina dono hI jIvoke kapAyoke upazAnta hokara samAna kAlameM avasthita honepara donokA sthitisatkarma samAna hotA hai| jo jIva pahale kaSAyokA upazamana karake pIche darzanamohanIyakA kSaya karatA hai, aura dUsarA pahale darzanamohanIyakA kSaya karake pIche kaSAyokA upazamana karatA hai, ina dono hI darzanamohake kSapaNa karanevAle jIvoMke kSapaNA-sambandhI kAryoMke aura upazamanA-sambandhI kAryoMke sampanna honepara, tathA samAna kAlake vyatIta honepara jisane pIche darzanamohanIyakarmakA kSaya kiyA hai, usake sthitisatkarma alpa hotA hai| kintu jisane pahale darzanamohanIyakA kSaya karake pIche kaSAyokA upazamana kiyA hai, usake sthitisatkarma saMkhyAtaguNita hotA hai // 21-25 // cUrNisU0-apUrvakaraNake prathama samayame jaghanya sthitisatkarmase upasthita jIvakA sthitikAMDaka palyopamake saMkhyAtaveM bhAgapramANa hai| yaha jaghanya sattva pahale kapAyokA upazamana karake kSapaNAke lie udyata jIvake hotA hai| [ apUrvakaraNake prathama samayameM utkRSTa sthitisatkarmase upasthita jIvakA sthitikAMDaka sAgaropamapRthaktva-pramANa hotA hai| yaha utkRSTa sthitisattva kapAyokA upazamana na karake kSapaNAke lie samudyata jIvake hotA hai| ] pUrva sthitivandhase arthAt adhaHpravRttakaraNake antima samayame honevAle tatprAyogya antaHkoDAkoDIpramANa sthitibandhase jo sthitiyA~ isa samaya apasaraNa kI gaI haiM, ve palyopamake saMkhyAtave bhAgapramANa haiN| aprazasta karmoM ke anubhAgakAMDakakA pramANa anubhAgasattvake spardhakoke ananta vahubhAga hai, jo ki ghAtake lie grahaNa kiye gaye haiN| apUrvakaraNake prathama samayame hI guNazreNI bhI prAraMbha ho jAtI hai, vaha guNazreNI udayAvalIse vAhya galitazepa-pramANa hai| apUrvakaraNake dvitIya samayameM vahI sthitikAMDaka hai, vahI anubhAgakAMDaka hai aura vahI
Page #754
--------------------------------------------------------------------------
________________ 646 phasAya pAzuddha sutta [11 darzanamoha-kSapaNAdhikAra aNubhAgakhaMDayaM, so ceva dvidivaMdho / guNasehI aNNA / 31. evamaMtomuhattaM jAva aNubhAgakhaMDayaM puNNaM / 32. evamaNubhAgakhaMDayasahassesu puNNesu aNNaM TThidikhaMDayaM, hidibaMdhamaNubhAgakhaMDayaM ca paTTavei / 33. pahamaM dvidikhaMDayaM bahuaM, vidiyaM dvidikhaMDayaM visesahINaM, tadiyaM dvidikhaMDayaM visesahINaM / 34.evaM paDhamAdo dvidikhaMDayAdo aMto apucakaraNaddhAe saMkhejjaguNahINaM pi asthi / 35. edeNa kameNa dvidikhaMDayasahassehiM bahupahiM gadehi apubdhakaraNaddhAe carimasamayaM ptto| 36. tattha aNubhAgakhaMDayaukIraNakAlo hidikhaMDayaukkIraNakAlo dvidivaMdhakAlo ca samagaM smtto| 37. carimasamaya-apuvakaraNe hidisaMtakamma thovaM / 38. paDhamasamaya-aputrakaraNe TThidisaMtakarama saMkhejjaguNaM / 39. dvidibaMdho vi paDhamasamayaapuncakaraNe bahugo, carimasamaya-apuvakaraNe saMkhejjaguNahINo / 40. pahamasamaya-aNiyaTTikaraNapaviTThassa apuvvaM dvidikhaMDayamapuvyamaNubhAgakhaMDayamapuvvo hidivaMdho, tahA ceva gunnsedd'ii| 41. aNiyaTTikaraNassa paDaNasamaye daMsaNamohaNIyamappasatthamuvasAmaNAeM aNuvasaMtaM, sesANi kammANi upasaMtANi ca aNuvasaMtANi ca / sthitibandha hai, kintu guNazreNI anya hotI hai / isa prakAra antarmuhUrta kAla taka eka anubhAgakAMDaka pUrNa hotA hai / isa kramase sahasroM anubhAgakAMDakoke pUrNa honepara anya sthitikAMDakako, anya sthitivandhako aura anya anubhAgakAMDakako prArambha karatA hai| prathama sthitikAMDakakA AyAma bahuta hai, dvitIya sthitikAMDakakA AyAma vizeSa hIna hai, tRtIya sthitikAMDakakA AyAma vizeSa hIna hai / isa prakAra apUrvakaraNa-kAlake bhItara prathama sthitikAMDakase saMkhyAtaguNita hIna bhI sthiti kAMDaka hotA hai // 26-34 // cUrNisU0-isI kramase aneka sahasra sthitikAMDakaghAtoke vyatIta honepara apUrvakaraNake kAlakA antima samaya prApta ho jAtA hai| usa antima samayameM carama anubhAgakAMDakakA utkIraNakAla, sthitikAMDakakA utkIraNakAla aura sthitibandhakA kAla eka sAtha samApta ho jAtA hai| apUrvakaraNake antima samayameM sthitisattva alpa hai| isase isI apUrvakaraNake prathama samayameM sthitisattva saMkhyAtaguNita hai| sthitivandha bhI apUrvakaraNake prathama samayameM bahuta hai aura usase apUrvakaraNake antima samayameM saMkhyAtaguNita hIna hai|| 35-39 // isa prakAra apUrvakaraNakI prarUpaNA samApta huii| cUrNisU0-anivRttikaraNameM praveza karaneke prathama samayame darzanamohanIyakarmakA apUrva sthitikAMDaka hotA hai, apUrva anubhAgakAMDaka hotA hai aura apUrva sthitivandha hotA hai / kintu guNazreNI apUrvakaraNake samAna hI pratisamaya asaMkhyAtaguNI rahatI hai / anivRttikaraNake prathama samayameM darzanamohanIyakarma aprazastopazAmanAke dvArA anupazAnta rahatA hai| zeSa pharma upazAnta bhI rahate haiM aura anupazAnta bhI rahate haiM // 40-41 // 1 kA appasattha-uvasAmaNA NAma? kammaparamANUNa vajjhataragakAraNavaseNa kattiyANa pi udIraNAvaseNa udayANAgamaNapaNNA appasattha-uvasAmaNA tti bhaNNade | jayagha0
Page #755
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 114 ] . darzanamohakSapaNA-prasthApaka svarUpa-nirUpaNa 647 42. aNiyaTTikaraNassa paDhamasamae daMsaNamohaNIyassa DidisaMtakammaM sAgarovamasadasahassapudhattamaMto koddiie*| sesANaM kammANaM hidisaMtakammaM koDisadasahassapudhattamaMtokoDAkoDIe / 43. tado dvidikhaMDayasahassehiM aNiyaTTiaddhAe saMkhejjesu bhAgesu gadesu asaNihidivaMdheNa dasaNamohaNIyassa dvidisaMtakamyaM samagaM / 44.tado dvidikhaMDayapudhatteNa cauridiyabaMdheNa DidisaMtakammaM samagaM / 45. tado hidikhaMDayapudhatteNa tIha diyavaMdheNa DidisaMtakammaM samagaM / 46. lado dvidikhaMDayapudhatteNa bIdiyavaMdheNa dvidisaMtakamma samagaM / 47. tado DidikhaMDayapudhatteNa eiMdiyabaMdheNa hidisaMtakammaM samagaM / 48. tado dvidikhaMDayaSudhatteNa palidovapaDhidigaM jAdaM daMsaNamohaNIyaDidisaMtakamyaM / 49. jAva palidovamahidisaMtakammaM tAva palidovamasa saMkhejjadibhAgo hidikhaMDayaM, palidovame vizeSArtha-kitane hI karma-paramANuokA bAhya aura antaraMga kAraNake vazase, tathA kitane hI karma-paramANuokA udIraNAke vazase udayameM nahIM Aneko aprazastopazAmanA kahate haiM / isIko dezopazAmanA tathA aguNopazAmanA bhI kahate haiM / darzanamohasambandhI yaha aprazastopazAmanA apUrvakaraNake antima samaya taka barAbara calI A rahI thI, kintu anivRttikaraNake prathama samayameM hI vaha naSTa ho jAtI hai| para zeSa karmoMkI aprazastopazAmanA yathAsaMbhava hotI bhI hai aura nahI bhI hotI hai, usake lie koI ekAnta niyama nahIM hai / cUrNisU0-anivRttikaraNake prathama samayameM darzanamohanIyakarmakA sthitisattva anta:koDI arthAt sAgaropamazatasahasrapRthaktva, tathA zeSa karmoMkA sthitisattva antaHkor3Akor3I arthAt sAgaropamakoTizatasahasrapRthaktva hotA hai| isake pazcAt sahasro sthitikAMDakaghAtoke dvArA anivRttikaraNa-kAlake saMkhyAta bhAgoke vyatIta honepara darzanamohanIyakarmakA sthitisattva asaMjJI jIvoke sthitibandhake sadRza arthAt sAgaropamasahasrapramANa ho jAtA hai| punaH sthitikAMDakaghAtapRthaktvake dvArA darzanamohanIyakarmakA sthitisattva caturindriyajIvake sthitibandhake sadRza arthAt sau sAgaropamapramANa ho jAtA hai / punaH sthitikAMDakaghAtapRthaktvake dvArA darzanamohanIyakarmakA sthitisattva trIndriyajIvake sthitivandhake sadRza arthAt pacAsa sAgaropamapramANa ho jAtA hai| punaH sthitikAMDakaghAtapRthaktvake dvArA darzanamohanIyakarmakA sthitisattva dvIndriya jIvake sthitibandhake sadRza arthAt paccIsa sAgaropamapramANa ho jAtA hai| punaH sthitikAMDakaghAtapRthaktvake dvArA darzanamohanIyakarmakA sthitisattva ekendriya jIvake sthitibandhake sadRza arthAt eka sAgaropamapramANa ho jAtA hai / punaH sthitikAMDakaghAtapRthaktvake dvArA darzanamohanIyakarmakA sthitisattva eka palyopama-pramANa sthitivAlA ho jAtA hai| jaba taka darzanamohanIyakarmakA sthitisattva eka palyopama-pramANa rahatA hai, tabataka sthitikAMDakakA AyAma palyopamakA saMkhyAtavaoN bhAga rahatA hai / punaH darzana * tAmrapatravAlI pratimeM :-maMto koDAkoDIe' aisA pATha sUtra aura TIkA donoMmeM mudrita hai| (dekho pR0 1750) / para vaha azuddha hai (dekho dhavalA bhA0 6 pR0 254, pakti 8)
Page #756
--------------------------------------------------------------------------
________________ 648 kasAya pAhuDa sutta [11 darzanamoha-kSapaNAdhikAra olutte* tado palidovamassa saMkhejjA bhAgA AgAidA / 50. tado sesassa saMkhejjA bhAgA AgAidA / 51. evaM dvidikhaMDayasahassesugadesu dUrAvakiTTI palidovamassa saMkhejje bhAge dvidisaMtakamme sese tado sesassa asaMkhejjA bhAgA AgAidA / mohake sthitisattvake palyopamapramANa avaziSTa raha jAnepara sthitikAMDakake AyAmakA pramANa palyopamakA saMkhyAta vahubhAga ho jAtA hai| tadanantara zepa sthitisattvake saMkhyAta vahubhAga sthitikAMDakaghAtake lie grahaNa karatA hai| isa prakAra sahasro sthitikAMDakoke vyatIta honepara aura palyopamake saMkhyAtaveM bhAgamAtra darzanamohanIyakarmake sthitisattva zeSa raha jAnepara dUrApakRSTi nAmakI sthiti hotI hai / tatpazcAt zepa bace hue sthitisattvake asaMkhyAta vahubhAgoko sthitikAMDakarUpase ghAta karaneke lie grahaNa karatA hai // 41-51 // vizeSArtha-darzanamohako kSapaNA karanevAle jIvake anivRttikaraNake kAlame darzanamohanIyakarmake sthitisattvake cAra parva yA vibhAga hote haiM, jinameM kramazaH sthitisattva kamatI hotA huA calA jAtA hai| inamese prathama parvame darzanamohakA sthitisattva sAgaropamalakSapRthaktva rahatA hai| dUsare parvameM ghaTakara palyopamapramANa rahatA hai| tIsare parvame dUrApakRSTipramANa arthAt palyopamake asaMkhyAta bhAgamAtra sthitisattva raha jAtA hai aura cauthe parvame AvalImAtra sthitisattva avaziSTa raha jAtA hai| Upara batalAye gaye kramase saMkhyAtasahasra sthitikAMDakaghAtoke honepara dUsare parvameM palyopamapramANa darzanamohakA sthitisattva vatalA Aye haiM / usake pazcAt punaH aneka sahasra sthitikAMDakaghAtoke honepara tIsare parvame dUrApakRSTipramANa sthitisattva raha jAtA hai / dUrApakRSTikA artha yaha hai ki palyapramANa sthitisattvase atyanta dUra taka apakarpaNakara arthAt sthitiko ghaTAte-ghaTAte jaba vaha palyake asaMkhyAtaveM bhAgapramANa raha jAya, aise savase antima sthitisattvako dUrApakRSTi kahate haiN| dUrApakRSTikA dUsarA artha yaha bhI kiyA gayA hai ki isa sthalase Age avaziSTa sthitisattvake asaMkhyAtavahubhAgoko grahaNa karake eka-eka sthitikAMDakaghAta hotA hai| yaha dUrApakRSTirUpa sthitikAMDakaghAta eka-vikalparUpa hai yA aneka-vikalparUpa hai, isa praznakA uttara kitane hI AcAryoMke matase eka-vikalparUpa diyA gayA hai, arthAt ve kahate haiM ki Age AvalIpramANa sthitisattva rahanetaka sthitikAMDakaghAtakA pramANa sarvatra samAna hI rahatA hai| parantu jayadhavalAkArane isa matakA khaMDana karake yaha sayuktika siddha kiyA hai ki dUrApakRSTi aneka-vikalparUpa hai| dUrApakRSTike pazcAt palyako asaMkhyAta kA bhAga denepara bahubhAgamAtra AyAmavAle saMkhyAtasahasra sthitikAMDakaghAta honepara samyaktvaprakRtike asaMkhyAta samayapravaddhokI udIraNA hotI hai / punaH aneko sthitikAMDakaghAtoke honepara mithyAtvake AvalIpramANa nipeka avaziSTa rahate haiM, zepa sarva dravya samyagmithyAtva aura samyaktvaprakRtirUpase pariNamita ho jAtA hai| isa avaziSTa AvalIpramANa sattvako hI ucchiSTAvalI kahate haiN| * tAmrapatravAlI pratimeM 'olutte ke sthAna para sUtra aura TIkA donoM meM hI 'osulutta' pATha mudrita hai| (dekho pR0 1751)
Page #757
--------------------------------------------------------------------------
________________ 649 gA0 114] samyaktyaprakRti-sthitigata-matabheda-nirUpaNa 52. evaM palidovamassa asaMkhejjabhAgigesu bahuesu dvidikhaMDayasahassesu gadesu tado sammattassa asaMkhejjANaM samayapavaddhANamudIraNA / 53. tado bahusu hidikhaMDaesu gadesu micchattassa AvaliyabAhiraM savvamAgAidaM / sammatta-sammAmicchattANaM palidovamassa asaMkhejjadibhAgo seso / 54. tado dvidikhaMDae NihAyamANe NiTThide micchattassa jahaNNao hidisaMkamo, ukkassao padesasaMkamo / tAdhe sammAmicchattassa ukkassagaM padesasaMtakammaM / 55. tado AvaliyAe dusamayUNAe gadAe micchattassa jahaNNayaM hidisaMtakammaM / 56. micchatte paramasamayasaMkaMte sammatta-sammAmicchattANamasaMkhejjA bhAgA AgAidA / 57 evaM saMkhejjehiM hidikhaMDaehiM gadehiM sammAmicchattamAvaliyabAhiraM svvmaagaaidN| 58. tAdhe sammattassa doNNi uvdesaa| ke vi bhaNaMti saMkhejjANi vassasaha cUrNisa0-isa prakAra palyopamake asaMkhyAtaveM bhAgapramANavAle aneka sahasra sthitikAMDaka-ghAtoMke vyatIta honepara tatpazcAt samyaktvaprakRtike asaMkhyAta samaMyaprabaddhokI udIraNA Arambha hotI hai / tadanantara bahutase sthitikAMDaka-dhAtoke vyatIta ho jAnepara udayAvalIse bAhira sthita mithyAtvakA sthitisattvarUpa sarva dravya ghAta karaneke lie grahaNa kiyA gayA / ( tathA, samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtvake palyopamake asaMkhyAta bahubhAgoko ghAta karaneke lie grahaNa karatA hai|) taba samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtvakA sthitisattva palyopamake asaMkhyAtave bhAgapramANa zeSa rahatA hai| tatpazcAt mithyAtvake samApta hone yogya antima sthitikAMDakake kramase samApta honepara usI kAlameM mithyAtvakA jaghanya sthitisaMkrama aura utkRSTa pradezasaMkrama hotA hai / tathA usI samaya samyagmithyAtvakA utkRSTa pradezasattva hotA hai| tatpazcAt do samaya kama AvalI-pramANakAla bItanepara mithyAtvakA jaghanya sthitisattva hotA hai, arthAt jaba vaha do samaya kama AvalI-pramANa mithyAtvakI sthitiyoko kramase galAkara jisa samaya do samaya kAlavAlI eka sthiti avaziSTa raha jAtI hai usa samaya mithyAtvakarmakA sarva-jaghanya sthitisattva hotA hai| sarvasaMkramaNake dvArA mithyAtvake saMkramaNa karanepara prathama samayame samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtvake asaMkhyAta bahubhAgoko ghAta karaneke lie grahaNa karatA hai, arthAt mithyAtvakarmake dravyakA sarvasaMkramaNa ho jAnepara samyagmithyAtva aura samyaktvaprakRtikA sthitikAMDaka-ghAta prAraMbha karatA hai / isa prakAra vaha kramazaH ghAta karatA huA saMkhyAta sthitikAMDakoke dvArA samyagmithyAtvake udayAvalIse vAhira sthita sarva dravyako ghAta karaneke lie grahaNa karatA hai, arthAt usa samaya samyagmithyAtvakI kevala eka udayAvalI hI zeSa rahatI hai // 52-57 // cUrNisa0-usa samaya arthAt samyagmithyAtvake eka AvalIpramANa sthitisattva zeSa raha jAnepara samyaktvaprakRtike sthitisattvake viSayame do prakArake upadeza milate hai / apravAhyamAnaparamparAke kitane hI AcArya kahate haiM ki usa samaya samyaktvaprakRtikI sthiti saMkhyAtasahasra 8
Page #758
--------------------------------------------------------------------------
________________ 650 kasAya pAhuDa sutta [11 darzanamohakSapaNAdhikAra ssANi dvidANi tti / pavAijjateNa uvadeseNa aTTa vassANi sammattassa sesANi, sesAo dvidIo AgAidAo tti / 59. edammi DidikhaMDae Nihide tAdhe jahaNNago sammAmicchattassa DidisaMkamo, ukkassago padesasaMkayo / sammattassa ukkassapadesasaMtakammaM / 60. ahavassa-uvadeseNa parUvijjihidi / 61. taM jahA / 62. apuvakaraNassa paDamasamae palidovamassa saMkhejjabhAgigaM hidikhaMDayaM tAva jAva palidovamahidisaMtakamma jAdaM / palidovaye olutte palidovamassa saMkhejjA bhAgA AgAidA / tamhi gade sesassa saMkhejjA bhAgA AgAidA / evaM saMkhejjANi dvidikhaMDayasahassANi gadANi / tado dUrAvakiTTI palidovamassa saMkhejjadibhAge saMtakamme sese tado dvidikhaMDayaM se sassa asaMkhejjA bhaagaa| evaM tAva sesassa asaMkhejjA bhAgA jAva micchattaM khavidaM ti / sammAmicchattaM pi khatassa sesassa asaMkhejjAbhAgA jAva sammAmicchattaM pi khavijjamANaM khavidaM, saMchubbhamANaM sNchuddh| tAdhe ceva sammattassa saMtakammamahavassahidigaM jAdaM / 63. tAdhe ceva daMsaNamohaNIyakkhavago tti aNNai / varSa avaziSTa rahatI hai / kintu pravAhyamAna upadezase samyaktvaprakRtikI sthiti ATha varSapramANa zeSa rahatI hai, zeSa sarva sthitiyA~ sthitikAMDakaghAtose naSTa ho jAtI hai| samyagmithyAtvake isa antima sthitikAMDakaghAtake sampanna honepara usa samaya samyagmithyAtvakA jaghanya sthitisaMkrama, aura utkRSTa pradezasaMkrama hotA hai| tathA usI samaya samyaktvaprakRtikA utkRSTa pradezasattva hotA hai / / 58-59 // cUrNisa0-samyaktvaprakRtikI ATha varSapramANa sthitikA nirUpaNa karanevAle pravAhyamAna upadezake anusAra AgekI prarUpaNA kI jaaygii| vaha isa prakAra hai-apUrvakaraNake prathama samayame Arambha honevAlA, palyopamake saMkhyAtaveM bhAgapramANakA dhAraka sthitikAMDakaghAta mithyAtvakarmake palyopamapramANa sthitisattva honetaka prArambha rahatA hai| palyopamapramANa sthitisattvake avaziSTa raha jAnepara palyopamake saMkhyAta vahubhAga sthitikAMDakarUpase ghAta karaneke lie grahaNa kiye jAte hai / usake bhI vyatIta honepara palyopamake zeSa rahe hue eka bhAgake bhI bahubhAga sthitikAMDakarUpase ghAta karaneke lie grahaNa kiye jAte haiN| isa prakAra saMkhyAtasahasra sthitikAMDaka vyatIta hote haiM / tatpazcAt palyopamake saMkhyAtave bhAgapramANa mithyAtvakI sthitike zepa rahanepara dUrApakRSTi nAmaka sthiti AtI hai| taba sthitikAMDakakA pramANapalyopamake avaziSTa eka bhAgake asaMkhyAta bahubhAga-pramANa hai / isa prakAra sthitikAMDakakA yaha palyopamake avaziSTa bhAgake asaMkhyAta vahubhAgarUpa pramANa mithyAtvake kSaya honetaka jArI rahatA hai / tatpazcAt samyagmidhyAtvako bhI kSaya karate hue avaziSTa sthitisattvake asaMkhyAta bahubhAga sthitikAMDakarUpase ghAta karaneke lie taba taka grahaNa karatA hai, jaba taka ki kSapaNa kiyA jAnevAlA samyagmithyAtva bhI kSaya kara diyA jAtA hai aura udayAvalI ko chor3akara. saMkramyamANa dravya sarvasaMkramaNake dvArA samyaktvaprakRtime saMkrAnta kiyA jAtA hai| usa samaya
Page #759
--------------------------------------------------------------------------
________________ mA0 114 ] darzanamohanIya kSapaka- vizeSakriyA nirUpaNa 651 64. eto pAe to muhuttigaM dvidikhaMDayaM / 65. apuvyakaraNassa paDhamasamayAdo pAe jAva carimaM palidovamassa asaMkhejjabhAgaTTi dikhaMDayaM ti edammi kAle jaM padesaggamoka mANo sanvarahassAe AvaliyabAhiradvidIe padesaggaM dedi taM thovaM / samayutarAe dvidIe jaM padesaggaM dedi tamasaMkhejjaguNaM / evaM jAvaM guNase DisIsayaM tAva asaMkhejjaguNaM, tado guNaseDisIsayAdo uvarimANaMtaradvidIe padesaggamasaMkhejjaguNahINaM, tado visesahINaM / sesAsu vi dvidIsu visesahINaM ceva, Natthi guNagAraparAvatI' / 66. jAdhe aTThavAsaTThidigaM saMtakammaM sampattarasa tAdhe pAe sammattassa aNubhAgassa aNusamaya ovaNA / eso tAva eko kiriyAparivatto / 67. aMtomuhuttigaM carimaTThidikhaMDayaM / 68. tAdhe pAe ovaTTijjamANAsu TThidIsu udaye thovaM padesagaM dijade / hI samyaktvaprakRtikA sthitisattva ATha varSapramANa hotA hai / isI samaya vaha 'darzanamohanIyakSapaka' kahalAtA hai || 60-63 // cUrNisU0 - isa pAye para arthAt 'darzanamohanIya-kSapaka' yaha saMjJA prApta honepara antamuhUrtaM pramANavAlA sthitikAMDaka Arambha hotA hai / apUrvakaraNake prathama samaya se lekara palyo - pamake asaMkhyAtave bhAgavAle sthitikAMDaka taka isa kAlameM jisa pradezAkA apakarSaNa karatA huA sabase hrasva udadyAvalIse bAhirI sthitime jo pradezAgra detA hai, vaha sabase kama hai / isase eka samaya adhika sthitimeM jisa pradezAko detA hai, vaha asaMkhyAtaguNita hai | isase 'do samaya adhika sthiti meM asaMkhyAtaguNita pradezAyako detA 1) isa prakAra guNazreNI zIrSa taka asaMkhyAtaguNita pradezAko detA hai / tatpazcAt guNazreNIzIrSakase uparima- anantara sthitimeM asaMkhyAtaguNita hIna pradezAko detA hai / tatpazcAt vizeSa hIna pradezAtrako detA hai / isa prakAra zeSa sarva sthitiyo meM bhI vizeSa -hIna vizeSa-hIna hI pradezAya ko detA hai / yahaoNpara kahIM bhI guNakArameM yA kisI kriyAvizeSaseM koI parivartana nahIM hotA hai / jisa samaya samyaktvaprakRtikA sthitisattva ATha varSapramANa raha jAtA hai, usa samaya samyaktva prakRti ke anubhAgakI pratisamaya apavartanA hotI hai / taba yaha eka kriyAvizeSarUpa parivartana hotA hai / isI samaya antima sthitikAMDakakA AyAma antarmuhUrtapramANa hotA hai, arthAt jo pahalese dUrApakRSTise lekara itanI dUra taka palyopamake asaMkhyAtave bhAgapramANavAlA sthitikAMDaka calA A rahA thA, vaha sthitikAMDaka isa samaya saMkhyAta AvalI AyAmavAle antarmuhUrta - pramANa ho jAtA hai / yaha eka dUsarA kriyA-parivartana hai / usa samaya apavartana kI jAne - vAlI sthitiyo meM se udaya meM alpa pradezAyako detA hai / usase anantara samaya meM asaMkhyAta - 1 edammi niruddhakAle dijamANassa dissamANassa vA padesaggassa aNataraparUvido caiva guNagArakamo, tthitattha aNNA ripeNa kameNa guNagArapavRtti ttija vRtta hoi / guNagAro NAma kiriyAbhedo, so Natthi tti vA jANavaNaTTha 'Natthi guNagAraparavattI' idi sutte NiddiTTha | jayadha0 * tAmrapatravAlI pratimeM 'kiriyAparivatto' isa padase Age 'jaM sammattANubhAgassa pucvaM viTThANiyasarUvassa ehime gaTThANiyasa rUveNANusamayovaTTaNA pAraddhA tti' itanA aza aura bhI sUtra rUpase mudrita hai (dekho pR0 1758 ) / para vastutaH yaha TIkAkA aza hai, yaha isI sthalakI TIkAse siddha hai /
Page #760
--------------------------------------------------------------------------
________________ 652 kasAya pAhuDa suca [11 darzanamohakSapaNAdhikAra se kAle asaMkhejjaguNaM jAva guNaseDisIsayaM tAva asaMkhejjagaNaM / tado uparimANaMtaradvidIe vi asaMkhejjaguNaM dedi / tado visesahINaM / 69. evaM jAva ducarimaDidikhaMDayaM ti| 70. sammattassa carimaTThidikhaMDae NiTThide jAo dvidIo sammattassa sesAo tAo dvidIo thovaao| 71. ducarimaTThidikhaMDayaM saMkhejjaguNaM / 72. carimadvidikhaMDayaM saMkhejnaguNaM / 73. carimaDidikhaMDayamAgAeMto guNaseDIe saMkhejje bhAge AgAedi, apaNAo ca uvari saMkhejjaguNAo dvidiio| 74. sammattassa carimavidikhaMDae pahamasamayamAgAide ovaTTinjamANAsu dvidIsu jaM padesaggamudae dijjadi taM thovaM / se kAle asaMkhejjaguNaM tAva jAca ThidikhaMDayassa jahaNiyAe dvidIe caripasamaya-apatto tti / 75. sA ceva dvidI guNasaMhisIsayaM jAdaM / 76. jamidANiM guNaseDisIsayaM tado uparimANaMtarAe dvidIe asNkhejjgunnhiinnN| tado visesahINaM jAva porANaguNaseDisIsayaM tAva / tado uparimANaMtarahidIe guNita pradezAgrako detA hai / isa prakAra guNazreNIke zIrpa taka asaMkhyAtaguNita pradezAgrako detA hai| isase UparakI anantara sthitimeM bhI asaMkhyAtaguNita pradezApako detA hai| tatpazcAt vizeSa-hIna detA hai / isa prakAra yaha krama dvicarama sthitikAMDakake antima samaya taka le jAnA cAhie // 64-69 // cUrNisa0-samyaktvaprakRtike antima sthitikAMDakake samApta honepara jo sthitiyA~ samyaktvaprakRtikI zeSa rahI haiM, ve sthitiyA~ alpa haiN| unase dvicarama sthitikAMDaka saMkhyAtaguNita hai / usase antima sthitikAMDaka saMkhyAtaguNita hai| samyaktvaprakRtike antima sthiti. kAMDakako bAta karaneke lie grahaNa karatA huA isa samayameM pAye jAnevAle guNazreNI AyAmake saMkhyAta bahubhAgo tathA saMkhyAtaguNita anya uparima sthitiyoko bhI grahaNa karatA hai / / 70-73 // cUrNisU0-samyaktvaprakRtike antima sthitikAMDakake prathama samayameM ghAta karaneke lie grahaNa karanepara apavartana kI jAnevAlI sthitiyomeMse jo pradezAgra udayameM diyA jAtA hai, vaha alpa hai / anantara samayame asaMkhyAtaguNita pradezAgrako detA hai| isa kramase taba taka asaMkhyAtaguNita pradezAgrako detA hai jaba taka ki sthitikAMDakakI jaghanya arthAt Adi sthitikA antima samaya nahIM prApta hotA hai| vaha sthiti hI guNazreNI-zIrSa kahalAtI hai| jo isa samaya guNazreNI-zIrpa hai usase uparima anantara sthitimeM asaMkhyAtaguNita hIna pradezAgrako detA hai| isake pazcAt taba taka vizeSa hIna pradezAgrako detA hai jaba taka ki purAtana guNazreNI-zIrSa * tAmrapatravAlI pratimeM 'tAca' padake Age 'asaMkhejaguNa' itanA adhika pATha aura mudrita hai / ( dekho pR0 1762)
Page #761
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 114] darzanamohanIyakSapaka-vizeSakriyA-nirUpaNa 653 asaMkhejjaguNahINaM / tado viseshiinnN| sesAsu vi viseshiinnN| 77. vidiyasamae jamukkIradi padesaggaM taM pi edeNeva kameNa dijjadi / evaM tAva, jAba DidikhaMDayaukkIraNaddhAe ducarimasamayo tti / 78. ThidikhaMDayasta carimasamaye okaDDamANo udaye padesaggaM thovaM dedi, se kAle asaMkhenjaguNaM dedi, evaM jAva guNaseDisIsayaM tAva asaMkhejjaguNaM / 79 guNagAro vi ducarimAe hidIe padesaggAdo carimAe ThidIe pademaggassa asaMkhejjANi palidovamavaggamUlANi / 80 carime hidikhaMDae NiTThide kadakaraNijjo tti bhaNNade / 81. tAdhe maraNaM pi honjn| 82. lessApariNAmaM pi pariNAmejja / 83. kAu-teu-pamma-sukkalessANamaNNadaro / 84. udIraNA puNa saMkiliTThassadu vA visujjhadu vA to vi asaMkhejjasamayapabaddhA asaMkhejaguNAe seDIe jAva samayAhiyA AvaliyA na prApta ho jAya / usase uparima-anantara sthitime asaMkhyAtaguNita hIna pradezAgrako detA hai aura usase Upara vizepa hIna pradezAgrako detA hai / isI prakAra zeSa bhI sthitiyome vizeSa hIna pradezAgrako detA hai| dvitIya samayame jisa pradezAgrako utkIrNa karatA hai, use bhI isa hI kramase detA hai / isa prakAra yaha krama taba taka jArI rahatA hai, jaba taka ki sthitikAMDakake utkIraNa-kAlakA dvicarama samaya prApta hotA hai / sthitikAMDakake antima samayame apakarSaNa kiye gaye dravyameMse udayameM alpa pradezAgrako detA hai aura usake anantara-kAlameM asaMkhyAtaguNita pradezAgrako detA hai / isa prakAra guNoNI-zIrSa prApta hone taka asaMkhyAtaguNita pradezAgrako detA hai / dvicarama sthiti ke pradezAgrase carima sthitike pradezAgrakA guNakAra bhI palyopamake asaMkhyAta prathama vargamUlapramANa hai / antima sthitikAMDakake samApta hone para vaha 'kRtakRtya vedaka' kahalAtA hai // 74-80 // vizeSArtha-samyaktvaprakRtikA antima sthitikAMDaka samApta honeke samayase lekara jaba taka samyaktvaprakRtiko antarmuhUrta-pramANa guNazreNI-gopucchAe~ kramase galAtA hai, taba taka usakI 'kRtakRtya vedaka' yaha saMjJA hai, arthAt isane darzanamohanIyake kSapaNa-sambandhI sarva kArya kara lie haiM, aba koI kAma karanA use avaziSTa nahIM rahA hai| cUrNisa0-usa samaya arthAt kRtakRtyavedaka-kAlake bhItara usakA maraNa bhI ho sakatA hai aura lezyA-pariNAma bhI parivartita ho sakatA hai, arthAt kaNeta, teja, padma aura zuklalezyAmese koI eka lezyArUpa pariNAma ho sakatA hai| vaha kRtakRtyavedakasamyagdRSTi jIva bhale hI saMklezako prApta ho, athavA vizuddhiko prApta ho, to bhI usake asaMkhyAtaguNazreNIke dvArA jaba taka eka samaya adhika AvalIkAla zeSa rahatA hai, tabataka varAvara asaM * tAmrapatravAlI pratimeM 'hoja' padase Age 'taddhAe paDhasasamayappahaDi jAva carimasamayo tti' itanA aza aura bhI sUtrarUpase mudrita hai ( dekho pR0 1766) / para yaha TIkAkA aza hai, jisameM ki 'tAdhe' padakA artha hI spaSTa kiyA gayA hai|
Page #762
--------------------------------------------------------------------------
________________ 654 kasAya pAhuDa sunta sesA ti / 85. udayassa puNa asaMkhejjadibhAgo ukkassiyA vi udIraNA / 86. palidovamassa asaMkhejjabhAgiyamapacchimaM ThidikhaMDayaM tassa ThidikhaMDayassa carimasamae guNagAraparAvatI tado ADhattA tAva guNagAraparAvatI jAba carimassa Didi - khaMDayassa ducarimasamayo tti / sesesu samaesu Natthi guNagAraparAvatI / 87. paDhamasamayakadakara Nijjo jadi maradi devesu uvavajjadi NiyamA / 88. jar3a Neraiesa vA tirikkhajogiesu vA maNusesu vA uvavajjadi, NiyamA aMto muhutta kadakaraNijjo / 89. jai te u-pamma suke va aMtomuhuttakadakaraNijjo / [ 11 darzanamokSapaNAdhikAra khyAta samayaprabaddho kI udIraNA hotI rahatI hai / utkRSTa bhI udIraNA udayake asaMkhyAtaveM bhAgapramANa hotI hai // 81-85 // cUrNisU0 - apUrvakaraNa ke prathama samaya se lekara palyopamake asaMkhyAtaveM bhAgavAle antima sthitikAMDa kI dvicarama phAlI taka to guNakAra - parAvRtti yA kriyAme parivartana nahIM hai / kintu palyopamake asaMkhyAtaveM bhAga pramANavAlA jo apazcima sthitikAMDaka hai, usa sthitikAMDa ke antima samaya meM guNakAra - parAvRtti hotI hai / vahaoNse AraMbha kara yaha guNakAraparAvRtti antimaM sthitikAMDa ke dvicarama samaya taka hotI hai / isake atirikta zeSa samayomeM guNakAra - parAvRtti nahIM hotI hai // 86 // cUrNisU0 0 - prathama samayavartI kRtakRtyavedakasamyagdRSTi yadi maratA hai, to niyamase devomeM utpanna hotA hai / ( kyoki, anya gatiyo me utpattikI kAraNabhUta lezyAkA parivartana usa samaya asaMbhava hai / ) yadi vaha nArakiyomeM, athavA tiryagyoniyome, athavA manuSyomeM utpanna hotA hai, to niyamase antarmuhUrta kAla taka vaha kRtakRtyavedaka raha cukA hai / ( kyoMki, antarmuhUrta kAlake vinA ukta gatiyome utpattike yogya lezyAkA parivartana usa samaya sabhava nahIM hai | ) yadi vaha teja, padma aura zuklalezyAme bhI pariNamita hotA hai, to bhI vaha antarmuhUrta taka kRtakRtyavedaka rahatA hai || 87-89 // vizeSArtha - darzanamohake kSapaNake lie samudyata jIvake adhaHkaraNa prAraMbha karate hue teja, padma aura zuklameMse jo lezyA thI, kRtakRtyavedaka hone ke samaya usI lezyAkA utkRSTa aMza hotA hai / kyoki, usake uttarottara pariNAmoMmeM vizuddhi ke bar3hanese lezyAkA jaghanya aMzabhI bar3hakara utkRSTa aMzako prApta ho jAtA hai / ataeva kRtakRtyavedaka honepara yadi lezyAkA parivartana hogA, to bhI pUrva se calI AI huI lezyA meM vaha antarmuhUrta taka rahegA, tatpazcAt hI lezyAkA parivartana ho sakegA / kucha AcArya isa sUtrakA anya prakArase artha karate haiM / unakA kahanA hai ki yadi koI jIva tejolezyAke jaghanya aMzase yukta hokara bhI darzanamohakA kSapaNa prAraMbha karatA hai, to bhI usake kRtakRtyavedaka honetaka uttarottara vizuddhikI vRddhi ke kAraNa zuklalezyA niyamase ho jAtI hai / ataeva yadi usake kRtakRtyavedaka honeke pazcAt lezyAkA parivartana hogA, to bhI vaha ukta tInoM lezyAome antarmuhUrtakAla taka rahegA,
Page #763
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 114 ] darzana mohakSapaka-sthityAdi - alpabahutva-nirUpaNa 655 90. evaM paribhAsA samattA / 91. daMsaNamohaNIyakkhavagassa paramasamae apuccakaraNamAdi kADhUNa jAva paDhamasamayakada karaNijjo tti edamhi aMtare aNubhAgakhaMDaya -TThidikhaMDaya -ukkIraNaddhANaM jahaNNukassiyANaM dvidikhaMDa paTThidibaMdha -TThidisaMtakammANaM jahaNNukkassayANaM AvAhANaM ca jahaNNukkassiyANamaNNesiM ca padANamappA bahuaM vattahassAmA / 92. taM jahA / 93. savvatthovA jahaNiyA aNubhAgakhaMDaya - ukkIraNaddhA / 94. ukkassiyA aNubhAgakhaMDa kIraNaddhA visesAhiyA / 95 hidikhaMDaya - ukIraNaddhA TThidibaMdhagaddhA ca jahaNiyAo do vi tulAo saMkhejjaguNAo / 96. tAo ukkassiyAo do vi tulAo visesAhiyAo / 97. kadakaraNijjassa addhA saMkhejjaguNA / 98. sammattakkhavaNaddhA saMkhejjaguNA / 99. aNiya DiaddhA saMkhejjaguNA / 100. apuvvatatpazcAt hI lezyAkA parivartana hogA, isake pUrva nahIM / zubha lezyAke parivartita honeke pazcAt pUrvabaddha Ayuke kAraNa vaha yathAyogya azubha lezyAse pariNata hokara yadi maraNa kara manuSyagati meM jAyagA, to niyamase bhogabhUmiyA~ manuSyome utpanna hogA / yadi tiryaggati meM jAyagA to bhogabhUmiyA~ tiryaMcomeM utpanna hogA aura yadi narakagatime jAyagA, to prathama pRthivImeM hI utpanna hogA, anyatra nahI / cUrNisU0 - isa prakAra gAthAsUtroMkI paribhASA samApta huI // 90 // vizeSArtha - sUtra - dvArA ukta yA sUcita arthake vyAkhyAna karaneko vibhASA kahate haiM / tathA jo artha sUtrame ukta yA anukta ho, athavA dezAmarzakarUpase sUcita kiyA gayA ho usake vyAkhyAna karaneko paribhASA kahate haiM / darzanamohakSapaNA - sambandhI pA~co gAthA- sUtroMmeM jo artha kahA gayA hai, athavA nahIM kahA gayA hai, athavA sUcita kiyA gayA hai, vaha saba uparyukta cUrNisUtroM ke dvArA vyAkhyAna kara diyA gayA, aisA isa cUrNisUtrakA abhiprAya jAnanA cAhie / yahAeN itanA vizeSa jJAtavya hai ki yahA~taka cAra gAyAsUtroMkI paribhASA kI gaI hai, kyoki paoNcaveM gAthAsUtrakI paribhASA cUrNikArane Age kI hai / cUrNisU0 - darzanamohanIyakSapakake prathama samayame apUrvakaraNako Adi karake jaba taka prathama samayavartI kRtakRtyavedaka hotA hai, taba taka isa antarAla me anubhAgakAMDaka aura sthitikAMDaka - utkIraNa kAloke, jaghanya aura utkRSTa sthitikAMDaka, sthitibandha aura sthiti sattvoMke, jaghanya vA utkRSTa AbAdhAoke, tathA jaghanya aura utkRSTa anya bhI pado ke alpabahutvako kahege / vaha isa prakAra hai / jaghanya anubhAgakAMDakakA utkIraNakAla sabase kama hai / isase utkRSTa anubhAgakAMDakakA utkIraNakAla vizeSa adhika hai / isase jaghanya sthitikAMDakakA utkIraNakAla aura jaghanya sthitibandhakAla, ye dono paraspara tulya hote hue bhI saMkhyAtaguNita haiM / inase inhIM donoke utkRSTakAla paraspara tulya hote hue bhI vizeSa adhika hai| isase kRtakRtyavedakakA kAla saMkhyAtaguNita hai / kRtakRtyavedakake kAlase samyaktvaprakRtike kSapaNakA kAla saMkhyAtaguNita hai / samyaktvaprakRtike kSapaNake kAlase ani
Page #764
--------------------------------------------------------------------------
________________ 656 kasAya pAhuDa sutta [11 darzanamohakSapaNAdhikAra karaNaddhA saMkhejaguNA / 101. guNaseDiNikkhevo visesaahio| 102. sammattassa ducarimaTThidikhaMDayaM saMkhejjagaNaM / 103. tasseva carimaTTidikhaMDayaM saMkhejajagaNaM / 104. ahavassahidige saMtakamme sese jaM paDhamaM dvidikhaMDayaM taM saMkhejjaguNaM / 105. jahaNiyA AvAhA saMkhejjaguNA / 106. ukkassiyA AvAhA saMkhejjaguNA / 107. paDhamasamayaaNubhAgaM aNusamayovaTTamANagassa aTTa vassANi hidisaMtakammaM saMkhejjagaNaM / 108. sammattassa asaMkhejjavassiyaM carimadvidikhaMDayaM asaMkhejagaNaM / 109. sammAmicchattassa carimamasaMkherajavassiyaM dvidikhaMDayaM visesAhiyaM / 110. micchatte khavide sammatta-sammAmicchatANaM paDamadvidikhaMDayamasaMkhejjagaNaM / 111. micchattasaMtakammiyassa sammatta-sammAmicchattANaM carimadvidikhaMDayamasaMkhejjaguNaM / 112. micchattassa carimadvidikhaMDayaM visesAhiyaM / 113. asaMkhejjagaNahANihidikhaMDayANaM pahamaTidikhaMDayaM micchatta-sammattasammAmicchattANamasaMkhejjaguNaM / 114. saMkhejjaguNahANidvidikhaMDayANaM carimaDidikhaMDayaM jaM taM saMkhejjaguNaM / 115. palidovamadvidisaMtakammAdo vidiyaM dvidikhaMDayaM saMkhejaguNaM / vRtti karaNakA kAla saMkhyAtaguNita hai / anivRttikaraNake kAlase apUrvakaraNakA kAla saMkhyAtaguNita hai| apUrvakaraNake kAlase guNazreNInikSepa vizeSa adhika hai / guNazreNInikSepase samyaktvaprakRtikA dvicarama sthitikAMDaka saMkhyAtaguNita hai / samyaktvaprakRtike dvicarama sthitikAMDakase samyaktvaprakRtikA hI antima sthitikAMDaka saMkhyAtaguNita hai| samyaktvaprakRtike antima sthitikAMDakase samyaktvaprakRtike ATha varpapramANa sthitisattvake zeSa rahanepara jo prathama sthitikAMDaka hotA hai, vaha saMkhyAtaguNita hai| isase kRtakRtyavedakake prathama samayame saMbhava sarva karma-sambandhI jaghanya AvAdhA saMkhyAtaguNita hai / isa jaghanya AvAdhAse apUrvakaraNake prathama samayame baMdhanevAle koMkI utkRSTa AvAdhA saMkhyAtaguNita hai| isa utkRSTa AvAdhAse anubhAgako pratisamaya apavartana karanevAle jIvake prathama samayame honevAlA ATha varSapramANa samyaktvaprakRtikA sthitisattva saMkhyAtaguNA hai| isa ATha varpapramANa samyaktvaprakRtike sthitisattvase samyaktvaprakRtikA asaMkhyAta varSavAlA antima sthitikAMDaka asaMkhyAtaguNA hai| samyaktvaprakRtike antima sthitikAMDa kase samyagmithyAtvakA asaMkhyAta varSavAlA antima sthitikAMDaka vizeSa adhika hai| ( yahA~ vizeSa adhikakA pramANa eka AvalIse kama ATha varSapramANa jAnanA caahie| ) sambagmithyAtvake antima sthitikADakase mithyAtvake kSapaNa karanepara samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtvakA prathama sthitikAMDaka asaMkhyAtaguNA hai| isase mithyAtvaprakRtikI sattAvAle jIvake samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtva-sambandhI antima sthitikAMDaka asaMkhyAtaguNita hai / isase mithyAtvakA antima sthitikAMDaka vizeSa adhika hai / mithyAtvake antima sthitikAMDakase asaMkhyAta guNahAnirUpa sthitikAMDakavAle, mithyAtva, samyagmithyAtva aura samyaktvaprakRtikA prathama sthitikAMDaka asaMkhyAtaguNita hai / isase saMkhyAta guNahAnirUpa sthitikAMDa kavAle upayukta tInoM karmoMkA jo antima sthitikAMDaka hai, yaha saMkhyAtaguNita hai| palyopamapramANa sthitisattvase mithyAtvAdi tIno karmoMkA dvitIya sthitikAMDaka saMkhyAtaguNita hai| isase jisa
Page #765
--------------------------------------------------------------------------
________________ 657 gA0 115] darzanamohakSapaka sthityAdi-alpabahutva-nirUpaNa 116. jamhi dvidikhaMDae avagade daMsaNamohaNIyassa palidovamamettaM DidisaMtakammaM hoi, taM dvidikhaMDayaM saMkhejjaguNaM / 117. apucakaraNe paDamaDidikhaMDayaM saMkhejjaguNaM / 118. palidovamamette dvidisaMtakamme jAde tado paDhamaM hidikhaMDayaM saMkhejjaguNaM / 119. palidovamahidisaMtakammaM visesAhiyaM / 120. apucakaraNe paDhamassa ukkassagaDhidikhaMDayassa viseso saMkhejjaguNo / 121. daMsaNamohaNIyassa aNiyaTTipahamasamayaM paviTThassa dvidisaMtakammaM saMkhejjaguNaM / 122. daMsaNamohaNIyavajjANaM kammANaM jahaNNao dvidibaMdho saMkhejjaguNo / 123. tesiM ceva ukkassao hidibaMdho saMkhejaguNo / 124. dasaNamohaNIyavajjANaM jahaNNayaM DidisaMtakammaM saMkhejjaguNaM / 125. tesiM ceva ukssayaM dvidisaMtakamma saMkhejjaguNaM / 126.edamhi daMDae samatte suttagAhAo annusNvnnnnedvaao| 127 saMkhejjA ca maNussesu khINamohA sahassaso NiyamA tti edisse gAhAe aTTha aNiyogaddArANi / taM jahA-saMtaparUvaNA davvapamANaM khettaM phosaNaM kAlo aMtaraM bhAgAbhAgo appAbahuaM ca / 128. edesu aNiogaddAresu vaNNidesu daMsaNamohakkhavaNA tti samattamaNiogaddAraM / sthitikAMDakake naSTa honepara darzanamohanIyakarmakA palyopamapramANa sthitisattva rahatA hai, vaha sthitikAMDaka saMkhyAtaguNita hai| isase apUrvakaraName honevAlA prathama sthitikAMDaka saMkhyAtaguNita hai| apUrvakaraName honevAle prathama sthitikAMDakase palyopamamAtra sthitisattvake honepara tatpazcAt honevAlA prathama sthitikAMDaka saMkhyAtaguNita hai| isase palyopamapramANa sthitisattva vizeSa adhika hai / palyopamapramANa sthitisattvase apUrvakaraName honevAle prathama utkRSTa sthitikAMDakakA vizeSa saMkhyAtaguNita hai / ( kyoki usakA pramANa sAgaropama-pRthaktva hai|) isase anivRttikaraNake prathama samayame praviSTa hue jIvake darzanamohanIya karmakA sthitisattva saMkhyAtaguNita hai / ( kyoki, usakA pramANa sAgaropamazatasahasra-pRthaktva hai| anivRttikaraNapraviSTa prathama-samayavartI jIvake darzanamohanIyake sthitisattvase darzanamohanIyako chor3akara zeSa karmoMkA jaghanya sthitibandha saMkhyAtaguNita hai / (kyoki, kRtakRtyavedakakA prathamasamayasambandhI sthitibandha antaHkor3Akor3I sAgaropama mAnA gayA hai / ) isa jaghanya sthitibandhase unhIM karmoMkA utkRSTa sthitibandha saMkhyAtaguNita hai| ukta karmoM ke utkRSTa sthitibandhase darzanamohanIyake vinA zeSa karmoMkA jaghanya sthitisattva saMkhyAtaguNita hai / isa jaghanya sthitisattvase unhIM karmoM kA utkRSTa sthitisattva saMkhyAtaguNita hai // 91-125 // ___ cUrNisU0-isa alpabahutva-daMDakake samApta honepara sUtra-gAthAokA avayavArthaparAmarzapUrvaka samyak prakArase vyAkhyAna karanA cAhie // 126 // cUrNisU0-'saMkhejjA ca maNussesu khINamohA sahassaso NiyamA' isa paoNcavI gAthAmeM ATha anuyogadvAra jJAtavya haiM / ve isa prakAra haiM-satprarUpaNA, dravyapramANAnugama, kSetrAnugama, sparzanAnugama, kAlAnugama, antarAnugama, bhAgAbhAgAnugama aura alpabahutva / ina anuyogadvAroMke varNana karanepara darzanamohakSapaNA nAmakA adhikAra samApta hotA hai // 127-128 // 83
Page #766
--------------------------------------------------------------------------
________________ 12 saMjamA saMjamaladdhi-atthAhiyAro 1. desavara ta aNi ogaddAre eyA suttagAhA / 2. taM jahA / (62) lagI ya saMjamAsaMjamassa laddhI tahA carittassa / vaDDAvaDDI uvasAmaNA ya taha puvvavadvANaM // 115 // 12 saMyamAsaMyamalabdhi - arthAdhikAra cUrNi sU0 - dezavirata nAmaka saMyamAsaMyamalabdhi anuyogadvArameM eka sUtragAthA hai / vaha isa prakAra hai // 1-2 // saMyamAsaMyama arthAt dezasaMyamakI labdhi, tathA cAritra arthAt sakalasaMyamakI labdhi, pariNAmoMkI uttarottara vRddhi, aura pUrva baddha karmoMkI upazAmanA isa anuyogadvArameM varNana karane yogya hai // 115 // vizeSArtha - vAstavame yaha gAthA saMyamAsaMyamalabdhi aura saMyamalabdhi nAmaka do adhikAroMme nibaddha hai, jaisA ki gAthAsUtrakAra svayaM hI granthake prArambhame kaha Aye haiM / parantu yahaoNpara saMyamAsaMyamalabdhike svatantra adhikAra me kahanekI vivakSAse cUrNikArane sAmAnyase aisA kaha diyA hai ki isa anuyogadvAra meM eka gAthA pratibaddha hai, kyoki dono anuyogadvAroMkA eka sAtha varNana kiyA nahIM jA sakatA thA / hiMsAdi pApoke eka deza tyAgako saMyamAsaMyama kahate haiM / saMyamAsaMyamake ghAtaka apratyAkhyAnAvaraNa kapAyake udadyAbhAvase prApta honevAlI pariNAmokI vizuddhiko saMyamAsaMyamalabdhi kahate haiM / hiMsAdi sarva pApoke sarvathA tyAgako sakalasaMyama kahate haiM / sakalasaMyamake ghAtaka pratyAkhyAnAvaraNa kaSAyake udayAbhAva se upalabdha honevAlI vizuddhiko saMyamalabdhi kahate hai / ina donomeMse prakRta anuyogadvArame kevala saMyamAsaMyamalabdhikA hI varNana kiyA jAyagA | alabdha- pUrva saMyamAsaMyama yA saMyamalabdhike prApta honeke prathama samayase lekara antarmuhUrta kAla taka pratisamaya uttarottara anantaguNita kramase pariNAmokI vizuddhi-vRddhiko 'vaDDAvaDDI' vRddhApavRddhi yA 'bar3hAvar3hI' kahate haiM / dezacAritra yA sakalacAritrake pratibandhaka, pUrva-vaddha karmoMke anudayarUpa abhAvako yahA~ 'upazAmanA' nAmase grahaNa kiyA gayA hai | isake cAra bheda haiM- prakRti - upazAmanA, sthiti - upazAmanA, anubhAga-upazAmanA aura pradezopazAmanA | dezasaMyama aura sakalasaMyamake ghAta karanevAlI prakRtiyokI upazAmanAko prakRti-upazAmanA kahate haiM / inhI prakRtiyoMkI, athavA sabhI karmoM kI anta:kor3Akor3Ise UparakI sthitiyoke udadyAbhAvako sthiti upazAmanA kahate haiM / cAritra ke avarodhaka
Page #767
--------------------------------------------------------------------------
________________ 115 / saMyamAsaMyama prasthApaka yogyatA- nirUpaNa 659 1 C 3. edassa aNiogaddArassa puvvaM gamaNijjA paribhAsA / 4. taM jahA / 5. ettha adhApavattakaraNaddhA apuvvakaraNaddhA ca atthi, aNiyaTTikaraNaM Natthi / 6. saMjamA - saMjamamaMtomuhutteNa labhihidi ti tadopahuDi sanco jIvo AugavajjANaM kammANaM vidibaMdhaM dvidisaMtakammaM ca aMtokoDAkoDIe karedi / subhANaM kammANamaNubhAgabaMdhamaNubhAgasaMtakammaM ca caduTTANiyaM karedi / asubhANaM kammANamaNubhAgabaMdha praNubhAgasaMtakammaM ca duTThANiyaM karedi / 7. tado adhApavattakaraNaM NAma anaMtaguNAe vimohIe visujjhadi / panthi TThidikhaMDayaM vA aNubhAgakhaMDayaM vA / kevalaM TThidibaMdhe puNNe palidovamamsa saMkhejjadikaSAyoke dvisthAnIya, tristhAnIya aura catuHsthAnIya anubhAgake udadyAbhAvako, tathA udayameM AnevAle bhI kaSAyoke sarvaghAtI spardhakoMke udayAbhAvako anubhAgopazAmanA kahate haiM / anudaya - prApta kaSAyoMke pradezoM ke udayAbhAvako pradezopazAmanA kahate haiM / ina cAro prakArakI upazAmanAoMkA isa adhikArame varNana kiyA jAyagA / jayadhavalAkArane saMyamAsaMyamalabdhi aura 'vaDDAvaDDI' kA eka aura bhI artha kiyA hai / vaha yaha ki labdhisthAna tIna prakArake hote haiM - pratipAtasthAna, pratipadyamAnasthAna aura apratipAta - apratipadyamAnasthAna / ina tIno prakArake sthAnokI prarUpaNA ukta donoM anuyogadvAromeM nibaddha samajhanA cAhie / 'vaDDAvaDDI' yaha pada vRddhi aura apavRddhi ke saMyogase banA hai, ataeva yahA~ vRddhipadase saMyamAsaMyama yA saMyamako prApta honevAle jIvake nirantara vizuddhirUpase bar3hate hI rahanevAle ekAntAnuvRddhirUpa pariNAmoMkA grahaNa karanA cAhie / isI prakAra saMklezake vazase pratisamaya anantaguNI hAnike dvArA saMyamAsaMyama yA saMyamalabdhike patanazIla pariNAmoko 'apavRddhi' kahate haiM / isa prakArake vRddhi-hAnirUpa pariNAmokA bhI isa adhikArame varNana kiyA jAyagA / isI prakAra 'upazAmanA' padase bhI yaha sUcita kiyA gayA hai ki jisa prakAra prathamopazamasamyaktvako prApta hone vAle jIvake darzanamohakI upazAmanAkA vidhAna kiyA gayA hai, usI prakAra se yahaoNpara bhI upazamasamyaktvake sAtha saMyamAsaMyama yA saMyamalabdhiko prApta karanevAle jIvake upazAmanAkA nirUpaNa karanA caahie| isa prakAra ukta sarva 'arthoMkA nirUpaNa isa adhikArame kiyA jAyagA / cUrNisU00 - isa anuyogadvAra meM pahale gAthAsUtrase sUcita arthakI paribhASA jAnane yogya hai / use isa prakAra jAnanA cAhie - yahaoNpara, arthAt saMyamAsaMyamako prApta honevAle vedakasamyagdRSTike athavA vedaka- prAyogya midhyAdRSTike adhaHpravRttakaraNakAla aura apUrvakaraNakAla hotA hai, anivRttikaraNa nahIM hotA hai / ( kyoki, karmoMkI sarvopazAmanA yA kSapaNA karaneke lie samudyata jIvake hI anivRttikaraNa hotA hai / ) saMyamAsaMyamako antarmuhUrta kAlase prApta karegA, isa kAraNa vahA~se lekara sarva jIva Ayukarmako chor3akara zeSa sAta karmoM ke sthitibandha - ko aura sthitisattvako antaH :kor3Akor3I ke pramANa karate haiM / zubha karmoMke anubhAgabandhako aura anubhAgasattvako catuHsthAnIya karate haiM / tathA azubha karmoMke anubhAgabandhako aura
Page #768
--------------------------------------------------------------------------
________________ 660 kasAya pAhuDa sutta [12 saMyamAsaMyamalabdhi-arthAdhikAra bhAgahINeNa hidi baMdhadi / je subhA kammaMsA te aNubhAgehi aNaMtaguNehiM baMdhadi / je asuhakammaMsA, te aNaMtaguNahINehiM* baMdhadi / 8. visohIe tivva-maMdaM vttissaamo| 9. adhApavattakaraNassa jadoppahuDi visuddho tassa paDamasamae jahaNiyA visohI thovA / 10. vidiyasamae jahaNiyA visohI aNaMtaguNA / 11. tadiyasamae jahaNiyA visohI aNaMtaguNA / 12. evamaMtomuhuttaM jahaNiyA ceva visohI aNaMtaguNeNa gacchai / 13. tado paDhamasamae ukkassiyA visohI annNtgunnaa| 14 sesa-adhApavattakaraNavisohI jahA daMsaNamoha-uvasAmagassa adhApavattakaraNavisohI tahA ceva kAyavvA / anubhAgasattvako dvisthAnIya karate haiN| tatpazcAt adhaHpravRttakaraNa nAmakI anantaguNI vizuddhike dvArA vizuddha hotA hai / yahaoNpara na sthitikAMDakaghAta hotA hai aura na anubhAgakAMDakaghAta hotA hai / ( na guNazreNI hotI hai / ) kevala sthitibandhake pUrNa honepara palyopamake saMkhyAtaveM bhAgase hIna sthitibandhake dvArA navIna karmoMkI sthitiko baoNdhatA hai / jo zubha karmarUpa prakRtiyA~ haiM, unheM anantaguNita anubhAgoke sAtha vaoNdhatA hai aura jo azubha karmarUpa prakRtiyA~ haiM, unhe anantaguNita hIna anubhAgoke sAtha baoNdhatA hai // 3-7 // cUrNisU0-ava saMyamAsaMyamalabdhiko prApta karanevAle jIvake vizuddhikI tIvra-mandatA kahate haiM-adhaHpravRttakaraNake jisa samayase vizuddha huA hai, usake prathama samayameM jaghanya vizuddhi sabase kama hai / usase dvitIya samayame jaghanya vizuddhi anantaguNI hai / usase tRtIya samayame jaghanya vizuddhi anantaguNI hai / isa prakAra antarmuhUrta taka jaghanya vizuddhi hI anantaguNita kramase bar3hatI jAtI hai / isake pazcAt adhaHpravRttakaraNake prathama samayameM utkRSTa vizuddhi anantaguNI hotI hai / zeSa adhaHpravRttakaraNa-sambandhI vizuddhiyA~, jisa prakAra darzanamohopazAmakake adhaHpravRttakaraName vatalAI gaI haiM, usI prakArase yahaoNpara bhI unakA nirUpaNa karanA cAhie / / 8-14 // * tAmrapatravAlI pratimeM 'aNaMtaguNahINahi' isa pAThake sthAnapara 'aNaMtaguNehiM [ hINA-] aisA pATha mudrita hai / ( dekho pR0.1778) ' tAmrapatravAlI pratimeM sUtrAka 14 ke anantara nimnalikhita cAra sUtra aura mudrita haiM'sanamAsajama paDivajjamANassa pariNAmo keriso bhave 1 / [joge kasAya uvajoge lessA vedo ya ko have // -] kANi vA puvvavaddhANi0 2 [ ke vA aMse Nivadhadi / kadi Avaliya pavisati kadiNha vA pavesago 1-] ke ase jhIyade puvva0 3 [vadheNa udaeNa vA / aMtaraM vA kahiM kiccA ke ke khavago kahiM ||~] kiM ThidiyANi kammANi0 4 [aNubhAgesu kesu vA | ovaTTidUNa sesANi kaM ThANa paDivajadi' |-] isa uddharaNameM koSThakAntargata pAThako sampAdakane apanI orase pUrva-nirdiSTa gAthAsUtroMke anusAra jIDA hai| zeSa aMza TIkAkA aMga hai| jo ki prakRta sthalapara uddharaNake rUpase nirdiSTa kiyA gayA hai| (dekho pR0 1779) /
Page #769
--------------------------------------------------------------------------
________________ 661 gA: 115 ]'- ' saMyamAsaMyama-prasthApaka-nirUpaNa 15. apuvakaraNassa paDamasamae jahaNNaya ThidikhaMDayaM palidovamassa saMkhejjadibhAgo, ukkassaya ThidikhaMDayaM sAgarovamapudhattaM / 16. aNubhAgakhaMDayamasuhANaM kammANamaNubhAgassa aNaMtA bhAgA AgAidA / subhANaM kammANamaNubhAgapAdo Natthi / 17. guNaseDhI ca NatthiM / 18. dvidibaMdho palidovamassa saMkhejjadimAgeNa* hINo / 19. aNubhAgakhaMDayasahassesu gadesu hidikhaMDaya-ukIraNakAlo hidibaMdhakAlo ca aNNo ca aNubhAgakhaMDayaukkIraNakAlo samagaM samattA bhavaMti / 20. tado aNNaM hidikhaMDayaM palidovamassa saMkhejjabhAgigaM aNNaM hidivaMdhamaNNamaNubhAgakhaMDayaM ca paTTavei / 21. evaM dvidikhaMDayasahassesu gadesu apunvakaraNaddhA samattA bhavadi / vizeSArtha-jisa prakArase darzanamoha-upazAmanAke prArambha karanevAle jIvake viSayameM gAthAsUtrAGka 91 se lekara 94 takakI cAra prasthApaka-gAthAoke dvArA pariNAma, yoga, kaSAya, lezyA AdikA, pUrva-baddha aura navIna vaMdhanevAle karmokA, tathA karmoMkI udaya anudaya, bandhaavandha aura antara, upazama AdikA vistRta vivecana kiyA gayA hai, usI prakArase yahaoNpara bhI adha:pravRttakaraNake antima samayameM saMyamAsaMyamalabdhike prasthApaka jIvake pariNAma, yoga, lezyA AdikA vivecana karanekI cUrNikArane sUcanA kI hai / darzanamohopazAmanA-prasthApakakI prarUpaNAse saMyamAsaMyamalabdhi-prasthApakakI isa prarUpaNAmeM koI vizepa bheda na honese cUrNikArane use svayaM nahIM kahA hai / ataH viSayake spaSTIkaraNArtha yahA~ usakA prarUpaNa karanA Avazyaka hai| cUrNimU0-apUrvakaraNake prathama samayameM jaghanya sthitikAMDaka palyopamakA saMkhyAtavaoN bhAga hai aura utkRSTa sthitikAMDaka sAgaropamapRthaktva-pramANa hai / anubhAgakAMDaka azubha karmoMke anubhAgakA ananta bahubhAga ghAta kiyA jAtA hai| zubha karmoMkA anubhAgaghAta nahIM hotA hai| yahaoNpara guNazreNIrUpa nirjarA bhI nahIM hotI hai // 15-17 // vizeSArtha-saMyamAsaMyamalabdhiko prApta karanevAlI jIvake guNazreNIrUpa nirjarA nahIM hotI hai| isakA kAraNa yaha hai ki vedakasamyaktvake sAtha saMyamAsaMyamalabdhiko prApta karanevAle jIvake guNazreNI nirjarAkA niSedha kiyA gayA hai| haoN, upazamasamyaktvake sAtha saMyamAsaMyamalabdhiko prApta karanevAle jIvake guNazreNI nirjarA hotI hai, kintu yahaoNpara cUrNikArane usakI vivakSA nahIM kI hai| cUrNisU0-apUrvakaraNake prathama samayameM adhaHpravRttakaraNakI apekSA sthitibandha palyopamake saMkhyAtaveM bhAgase hIna hotA hai| sahasro anubhAgakAMDakoke vyatIta honepara arthAt ghAta kara diye jAnepara sthitikAMDakakA utkIraNakAla, sthitivandhakA kAla aura anubhAgakAMDakakA utkIraNakAla, ye tInoM eka sAtha samApta hote hai| tatpazcAt palyopamake saMkhyAtaveM bhAgavAlA anya sthitikAMDaka, anya sthitibandha aura anya anubhAgakAMDakako eka sAtha Arambha karatA hai / isa prakAra sahasro sthitikAMDakaghAtoke ho jAnepara apUrvakaraNakA kAla samApta hotA hai // 18-21 // * tAmrapatravAlI pratimeM 'palidovamasaMkhejabhAgeNa' aisA pATha mudrita hai / (dekho pR0 1780)
Page #770
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sunta [ 12 saMyamAsaMyamalabdhi- arthAdhikAra - 22. tado se kAle paDamasamayasaMjadAsaMjado jAdo / 23. tAdhe apuvvaM dvidikhaMDayamapuvvamaNubhAgakhaMDayamapuvvaM dvidibaMdhaM ca paTuvedi / 24. asaMkhejje samayapabaddha okaDDiyUNa guNaseDIe udayAvaliyabAhire racedi / 25. se kAle taM caiva DidikhaMDayaM, taM caiva aNubhAgakheDayaM so ceva TThidibaMdho / guNaseDhI asaMkhejjaguNA / 26 guNaseTi - Nikkhevo avadiguNaseDhI tattigo ceva / 27. evaM ThidikhaMDaesa bahue gadesu tado adhApavattasaMjadAsaMjado' jAyade | 662 28. adhApavattasaMjadAsaMjadasta ThidighAdo vA aNubhAgadhAdo vA Natthi / 29. jadi saMjamAsajamAdo pariNAmapaccaeNa Niggado, puNo vi pariNAmapaccaeNa aMtomuhutteNa - cUrNisu0 - tadanantara kAlame vaha prathama samayavartI saMyatAsaMyata ho jAtA hai / usa samaya vaha apUrva sthitikAMDakaghAta, apUrva anubhAgakAMDakaghAta aura apUrva sthitibandhako Arambha karatA hai / tathA asaMkhyAta samayapravaddhokA apakarSaNa kara udadyAvalI ke bAhira guNazreNIko racatA hai / usake anantara samayame vahI pUrvokta sthitikAMDakaghAta hotA hai, vahI anubhAgakAMDakaghAta hotA hai aura vahI sthitivandha hotA hai / kevala guNazreNI asaMkhyAtaguNI hotI hai / guNazreNInikSepa aura avasthita guNazreNI utanI hI arthAt pUrva - pramANa hI rahatI hai / isa prakAra bahutase sthitikAMDakaghAtoMke vyatIta honepara tatpazcAt ukta jIva adhaHpravRtta saMyatAsaMyata hotA hai / / 22-27 // vizeSArtha - saMyamAsaMyamako grahaNa karaneke prathama samayase lekara antarmuhUrta kAla taka pratisamaya anantaguNI vizuddhise bar3hatA huA, sahasro sthitikAMDakaghAta, anubhAgaka aura sthitibandhApasaraNoko karatA huA yaha jIva ekAntAnuvRddhise vRddhiMgata saMyatAsaMyata kahalAtA hai / kyoki saMyatAsaMyata honeke prathama samayase lekara isa samaya taka usake ekAntase arthAt nizcayataH avicchinnarUpase pratisamaya anantaguNI vizuddhi hotI rahatI hai / isa antarmuhUrta - kAlake pUrA honepara vaha vizuddhitAkI vRddhise patita ho AtA hai, ataH use adhaHpravRtta - saMyatAsaMyata kahate haiM / isIkA dUsarA nAma svasthAna saMyatAsaMyata bhI hai / adhaHpravRttasaMyatAsaMyatakI dazAmeM vaha svasthAna- prAyogya arthAt paMcama guNasthAnake yogya saMkleza aura vizuddhiko bhI prApta karatA hai, aisA yahAeN abhiprAya jAnanA cAhie | cUrNim 0 - adhaHpravRtta - saMyatAsaMyatake sthitighAta yA anubhAgaghAta nahIM hotA hai / vaha yadi saMkleza pariNAmoke yogase saMyamAsaMyamase gira jAya, arthAt asaMyata ho jAya, 1 etadukta bhavati sa jamAsa jasaggaNapaDhamasamayappa huDi jAva atomuhuttacarimasamayAti tAva paDisamayamaNataguNAe visohIe DDhamANo hidi- aNubhAgakhaDya- dvidivadhosaraNasahassANi kuNamANo tadavatthAe etAvadasajadAsajado tti bhaNNade / ehi puNa takkAlaparisamattIe satthANavisohIe padido adhApavattasaMjadAsaMjadanravaesAriho jAdotti / adhApavattasaMjadAsajado tti vA satthANasajadAsajado tti vA eyo / tado patto pAe satyANapAoggAo sakilesa visohIo samayAviroheNa parAvattedumeso lahadi ci ghettavvaM / jayagha0
Page #771
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 115] . adhaHpravRttasaMyata-svarUpa-nirUpaNa ANIdo saMjamAsaMjamaM paDivajjai, tassa vi Natthi dvidighAdo vA aNubhAgadhAdo vA / 30. jAva saMjadAsaMjado tAva guNasehiM samae samae karedi / 31. visujhaMto asaMkhejjaguNaM vA saMkhejjaguNaM vA saMkhejjabhAguttaraM asaMkhejjabhAguttaraM vA karedi / saMkilissaMto evaM ceva guNahINaM vA visesahINaM vA karedi / 32. jadi saMjamAsaMjamAdo paDivadidUNa AguMjAeM' micchattaM gaMtUNa tado saMjamAsaMjamaM paDivajjai, aMtomuDutteNa vA, vipaka?Na to phira bhI vaha vizuddhirUpa pariNAmoke yogase laghu antarmuhUrta ke dvArA vApisa Akara saMyamAsaMyamako prApta ho jAtA hai / usa samaya bhI usake sthitighAta yA anubhAgaghAta nahIM hotA hai / (kyoki, usa samaya adhaHpravRttAdi karaNokA abhAva rahatA hai / ) jaba taka vaha saMyatAsaMyata hai, taba taka samaya-samaya guNazreNIko karatA hai / vizuddhiko prApta hotA huA vaha asaMkhyAtaguNita, saMkhyAtaguNita, saMkhyAta bhAga adhika yA asaMkhyAta bhAga adhika (dravyako apakarSita kara avasthita guNazreNIko ) karatA hai| saMklezako prApta hotA huA vaha isa hI prakArase asaMkhyAtaguNahIna, saMkhyAtaguNahIna athavA vizeSahIna guNazreNIko karatA hai // 28-31 // vizeSArtha-svasthAnasaMyatAsaMyatakA jaghanya kAla antamuhUrta hai aura utkRSTa kAla antarmuhUrta aura ATha varSa kama eka pUrvakoTI varSa hai| yadi koI jIva saMyamAsaMyamako grahaNa karaneke pazcAt utkRSTa kAla taka saMyatAsaMyata banA rahatA hai, to bhI usake prati samaya asaMkhyAtaguNI nirjarA hotI rahatI hai / haoN, itanA bheda avazya ho jAtA hai ki jaba vaha ukta samayake bhItara jitane kAla taka jaisI hInAdhika vizuddhiko prApta hogA, taba utane samaya taka usake tadanusAra asaMkhyAtaguNita, saMkhyAtaguNita yA vizeSa adhika karmanirjarA hogii| isI prakAra jaba vaha tIvra yA manda saMklezako prApta hogA, taba usake tadanusAra asaMkhyAtaguNahIna, saMkhyAtaguNahIna yA vizeSahIna karma-nirjarA hogii| parantu sampUrNa saMyatAsaMyata-kAlameM aisA koI samaya nahIM hai, jaba ki usake hInAdhika rUpase karmanirjarA na hotI rahe / kahanekA sArAMza yaha hai ki saMyatAsaMyatake usa utkRSTa yA yathAsaMbhava anutkRSTa kAlake bhItara sarvadA vizuddhi yA saMklezake nimittase SaD guNI hAni yA vRddhi hotI rahatI hai| ataeva usake anusAra hI sUtrokta cAra prakArakI vRddhi yA hAniko lie hue karma-nirjarA bhI hotI rahatI hai| saMyatAsaMyatakA koI bhI samaya karma-nirjarAse zUnya nahI hotA hai| guNazreNIkA AyAma sarvatra avasthita eka sahaza hI rahatA hai, itanA vizeSa jAnanA caahie| cUrNisU0-yadi koI jIva AguJjAse arthAt antaraGgame ati saMklezase prerita honeke kAraNa saMyamAsaMyamase girakara aura mithyAtvako prApta hokara tatpazcAt antarmuhartakAlase * tAmrapatravAlI pratime 'visujhaMto vi' pATha hai / (dekho pR0 1783). 1 AgujanamAgujA, saMklezabhareNAtarAghUrNanamityarthaH / jayadha0
Page #772
--------------------------------------------------------------------------
________________ 664 kasAya pAhuDa sutta [12 saMyamAsaMyamalandhi-arthAdhikAra vA kAleNa; tassa vi saMjamAsaMjamaMpaDiyajjamANayassa edANi ceva karaNANi kAdabvANi / 33. tado edisse parUvaNAe samattAe saMjamAsaMjamaM paDivajjamANagassa pahamasamayaapuvvakaraNAdo jAva saMjadAsaMjado eyaMtANuvaDDIe carittAcarittaladdhIe baDDadi, edamhi kAle dvidivaMdha-dvidisaMtakamma-dvidikhaMDayANaM jahaNNukassayANamAyAhANaM jahaNNukassiyANamukkIraNaddhANaM jahaNNukkassiyANaM aNNesiM ca padANamappAyahuaM vattaissAmo / 34. taM jahA / 35. savvatthovA jahaNiyA aNubhAgakhaMDaya-ukkIraNaddhA / 36. ukkassiyA aNubhAgakhaMDaya-utkIraNaddhA visesAhiyA / 37. jahaNiyA dvidikhaMDaya ukIraNaddhA jahaNiyA dvidivaMdhagaddhA ca do vi tullAo sNkhejjgunnaao| 38. ukkassiyAo visesAhiyAo / 39. paDhayasamayasaMjadAsaMjadappahuDi jaM egaMtANucaDDIe vaDDhadi carittAcarittapajjaehiM eso baDDikAlo saMkhejjaguNo / 40. apucakaraNaddhA saMkhejjaguNA / 41. jahaNiyA saMjamAsaMjamaddhA sampattaddhA micchattaddhA saMjamaddhA asaMjamaddhA sammAmicchattaddhA yA ( avinaSTa vedaka-prAyogyarUpa ) viprakRSTa kAlase saMyamAsaMyamako prApta hotA hai, to saMyamAsaMyamako prApta honevAle usa jIvake adhaHkaraNa aura apUrvakaraNa ye do hI karaNa hote haiM, aisA artha karanA cAhie // 32 // . cUrNisU0-isa uparyukta prarUpaNAke samApta honepara tatpazcAt saMyamAsaMyamako prApta honevAle jIvake apUrvakaraNake prathama samayase lekara jaba taka saMyatAsaMyata ekAntAnuvRddhi ke dvArA cAritrAcAritra arthAt saMyamAsaMyama labdhise bar3hatA hai, taba taka isa madhyavartI kAlame jaghanya aura utkRSTa sthitibandha, sthitisattva, sthitikAMDakakA, tathA jaghanya aura utkRSTa AvAdhAokA jaghanya aura utkRSTa utkIraNakAloMkA, tathA anya bhI padokA alpabahutva kahate haiM / vaha isa prakAra hai-ekAntAnuvRddhikAlake antame saMbhava jaghanya arthAt antima anubhAgakAMDakakA utkIraNakAla vakSyamANa,padokI apekSA sabase alpa hai| isase apUrvakaraNake prathamasamayame saMbhava anubhAgakAMDakakA utkRSTakAla vizeSa adhika hai (2) / isase ekAntAnuvRddhike antame saMbhava jaghanya sthitikAMDakakA utkIraNakAla aura jaghanya sthitivandhakA kAla, ye dono hI paraspara tulya aura saMkhyAtaguNita haiM (3) / isase upayukta donoke hI utkRSTakAla arthAt apUrvakaraNake prathama sthitikAMDakakA utkIraNakAla aura sthitivandhakA kAla, ye dono paraspara tulya aura vizeSa adhika haiM (4) / isase prathamasamayavartI saMyatAsaMyatase lekara jaba taka ekAntAnuvRddhike dvArA saMyamAsaMyamarUpa paryAyase bar3hatA hai, taba takakA yaha ekAntAnuvRddhirUpa kAla saMkhyAtaguNA hai (5) / isase apUrvakaraNakA kAla saMkhyAtaguNA hai (6) / apUrvakaraNake kAlase jaghanya saMyamAsaMyamakA kAla, jaghanya samyaktvaprakRtikA udayakAla, jaghanya mithyAtvakA udaya-kAla, jaghanya saMyama-kAla, jaghanya asaMyama-kAla aura jaghanya samyagmithyA
Page #773
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 115 ] saMyamAsaMyamalandhi-svAmitva-nirUpaNa 665 ca edAo chappi addhAo tullAo saMkhejjaguNAo / 42. guNasehI saMkhejjagaNA / 43. jahaNiyA AvAhA saMkhejjaguNA / 44. ukkassiyA AvAhA saMkhejjaguNA / 45. jahaNNayaM dvidikhNddymsNkhejjgunnN| 46. apuvakaraNassa pahamaM jahaNNayaM DidikhaMDayaM saMkhejjagaNaM / 47. palidovamaM saMkhejjaguNaM / 48. ukassayaM dvidikhaMDayaM saMkhejjagaNaM / 49. jahaNNao hidibaMdho saMkhejjaguNo / 50.ukassao hidibaMdho saMkhejaguNo / 51. jahaNNayaM hidisaMtakammaM saMkhejjaguNaM / 52. ukkassayaM hidisaMtakammaM saMkhejjaguNaM / , 53. saMjadAsaMjadANamaTTha aNiyogaddArANi / taM jahA / saMtaparUvaNA davvapamANaM khettaM phosaNaM kAlo aMtaraM bhAgAbhAgo appaabhuaNc| 54. edesu aNiogaddAresu samattesu tivva-maMdadAe sAmittamappAbahuaMca kAyavvaM / / 55. sAmittaM / 56. ukkassiyA laddhI kassa ? 57. saMjadasta savvavisuddhassa se kAle saMjamaggAhayassa / / tvakA udayakAla ye chaho paraspara tulya aura saMkhyAtaguNita haiM (7) / isase saMyatAsaMyatasambandhI guNazreNI-AyAma saMkhyAtaguNita hai (8) / isase ekAntAnuvRddhikAlake antima samayameM honevAlI carama sthitibandhakI jaghanya AbAdhA saMkhyAtaguNita hai (9) / isase apUrvakaraNake prathama samaya-sambandhI sthitibandhakI utkRSTa AbAdhA saMkhyAtaguNita hai (10) / isase ekAntAnuvRddhike antima samayakA jaghanya sthitikAMDaka asaMkhyAtaguNita hai / (kyoMki, vaha palyopamake saMkhyAtaveM bhAgapramANa hotA hai ) (11) / isase apUrvakaraNakA prathama jaghanya sthitikAMDaka saMkhyAtaguNita hai (12) / isase palyopama saMkhyAtaguNita hai (13) / palyopamase apUrvakaraNakA prathama utkRSTa sthitikAMDaka saMkhyAtaguNita hai| (kyoki vaha sAgaropamapRthaktvapramANa hotA hai) (14) / isase ekAntAnuvRddhike antameM saMbhava jaghanya sthitibandha saMkhyAtaguNita hai (15) / isase apUrvakaraNake prathama samayakA utkRSTa sthitibandha saMkhyAtaguNita hai (16) / isase ekAntAnuvRddhike antima samayakA jaghanya sthitisattva saMkhyAtaguNita hai (17) / isase apUrvakaraNake prathama samayameM honevAlA utkRSTa sthitisattva saMkhyAtaguNita hai (18) (kyoki usakA pramANa antaHkor3Akor3I sAgaropama mAnA gayA hai| ) // 33-52 // cUrNisU0-saMyatAsaMyatoMke vizeSa parijJAnArtha ATha anuyogadvAra jJAtavya haiN| ve isa prakAra haiM-satprarUpaNA, dravyapramANAnugama, kSetrAnugama, sparzanAnugama, kAlAnugama, antarAnugama, bhAgAbhAga aura alpabahutva / ina ATho anuyogadvArokA nirUpaNa samApta honepara tIvra-mandatAke vizeSa jJAnake lie svAmitva aura alpavahutva ina do anuyogadvArokA varNana karanA cAhie // 53-54 // cUrNisU0-unameMse pahale svAmitva kahate haiM // 55 // zaMkA-utkRSTa saMyamAsaMyamalabdhi kisake hotI hai ? // 56 // samAdhAna-anantara samayameM hI sakalasaMyamako grahaNa karanevAle sarva-vizuddha saMyatAsaMyata manuSyake hotI hai // 57 //
Page #774
--------------------------------------------------------------------------
________________ 5 / .. kasAya pAhuDa sutta / 12 saMyamAsaMyamalabdhi-arthAdhikAra . 58. jahaNiyA laddhI kassa 159. tappAoggasaMkiliTThassa se kAle micchattaM gAhidi tti / 60. appAbahuaM / 61. taM jahA / 62, jahaNiyA saMjamAsaMjamaladdhI thovA / 63. ukkassiyA saMjayAsaMjamaladdhI aNaMtaguNA / 64. etto saMjadAsaMjadassa laddhiTThANANi vattaissAmo / 65. taM jahA / 66. jahaNNayaM laTThiANamaNaMtANi phaddayANi / 67. tado vidiyaladdhiANamaNaMtabhAguttaraM / 68. evaM chaTANapadidalaTThiANANi / 69. asaMkhejjA logaa| 70. jahaNNae laddhiTThANe saMjamAsaMjamaM Na paDivajjadi / 71. tado asaMkhejje loge aicchidUNa jahaNNayaM paDivajjamANassa pAoggaM laTThiANamaNaMtaguNaM / - 72. tivya-maMdadAe appAbahuaM / 73. savvamaMdANubhAgaM jahaNNagaM saMjayAsaMja massa laTThiANaM / 74. maNusassa paDivadamANayassa jahaNNayaM laTThiANaM tattiyaM ceva / 75. tirikkhajoNiyassa paDivadamANayassa jahaNNayaM laddhiTThANamaNaMtaguNaM / 76. tiri zaMkA-jaghanya saMyamAsayamalabdhi kisake hotI hai ? // 58 // . , samAdhAna-jaghanya saMyamAsaMyamalabdhike yogya saMklezako prApta aura anantara samayame mithyAtvako grahaNa karanevAle saMyatAsaMyatake jaghanya saMyamAsaMyamalabdhi hotI hai // 59 / / __ cUrNisU0-ava alpabahutva kahate haiM / vaha isa prakAra hai-jaghanya saMyamAsaMyamalabdhi alpa hai aura usase utkRSTa saMyamAsaMyamalabdhi anantaguNita hai // 60-63 // cUrNisU0-aba isase Age saMyatAsaMyatake labdhi-sthAna khege| ve isa prakAra haiMjaghanya saMyamAsaMyamalabdhisthAna ananta spardhakarUpa hai| isase dvitIya saMyamAsaMyamalabdhisthAna anantaveM bhAgase adhika hai| isa prakAra SaTsthAnapatita saMyamAsaMyama-labdhisthAna hote haiM / unakA pramANa asaMkhyAta loka hai| jaghanya saMyamAsaMyama labdhisthAname koI bhI tiryaMca yA manuSya saMyamAsaMyamako nahI prApta karatA hai| ( kyoki yaha sarva jaghanya sthAna Uparase giranevAle jIvake hI saMbhava hai|)- isake pazcAt asaMkhyAta lokapramANa saMyamAsaMyama-labdhisthAnoko ullaMghana karake pratipadyamAna arthAt saMyamAsaMyamako prApta honevAle jIvake prApta karaneke yogya jaghanya labdhisthAna hotA hai // 64-71 / / cUrNisU0-aba ina labdhisthAnokI tIvra mandatAkA alpavahutva .. kahate hai| vaha isa prakAra hai-saMyamAsaMyamakA jaghanya labdhisthAna -savase sanda anubhAgavAlA hai| (yaha mahAn saMklezako prApta hokara mithyAtvameM jAnevAle saMyatAsaMyatake antima samayame hotA hai / ) nIce giranevAle manuSyakA jaghanya labdhisthAna utanA hI hai| isase nIce giranevAle tiryagyonika jIvakA jaghanya labdhisthAna anantaguNita hai| isase pratipatamAna tiryagyonikakA * tAmrapatravAlI pratimeM 'acchidUNa' pATha mudrita hai / ( dekho pR0 1790) / para vaha azuddha hai, kyoki yahaoNpara 'ullaMghana karake aisA artha apekSita hai / 'raha karake' yaha artha nhiiN|
Page #775
--------------------------------------------------------------------------
________________ 667 gA0 115 ] - saMyamAsaMyamalabdhisthAna-nirUpaNa kkhajoNiyassa paDicadamANayassa ukkassayaM laTThiANamaNataguNaM / 77. maNusasaMjadAsaMjadassa paDiyadamANagassa ukssayaM laddhiTThANamaNaMtaguNaM / 78. maNusassa paDi vajjamANagassa jahaNNAyaM laTThiANamaNaMtaguNaM / 79. tirikkhajoNiyassa paDivajjamANagassa jahaNNaya laTThiANamaNaMtaguNaM / 80. tirikkha joNiyassa paDivaDamANayassa ukassayaM laddhiTThANamaNataguNaM / 81. maNusassa paDivajjamANagassa ukkassayaM laddhihANapaNaMtaguNaM / 82. maNusassa apaDivajjamANaapaDi vadamANayassa jahaNNayaM lddhitttthaannmnnNtgunnN.| 83. tirikkhajoNiyassa apaDivajjamANa-apaDivadamANayassa jahaNNayaM laddhiTTANamaNaMtaguNaM / 84. tirikkhajoNiyassa apaDivajamANa-apaDivadamANayassa ukkassayaM laTThiANamaNaMtaguNaM / 85. maNusassa apaDivajamANa-apaDivadamANayassa ukassayaM laddhiTThANamaNaMtaguNaM / ', . . 86. saMjadAsaMjado apaJcakkhANa kasAe Na vedayadi / 87. paJcaskhANAvaraNIyA vi saMjamAsaMjamassa Na kiMci aavreNti| 88. sesA cadukasAyA NavaNokasAyavedaNIyANi ca udiNNANi demaghAdi kareMti saMjamAsaMjamaM / 89 jai paJcakkhANAvaraNIyaM vedeMto sesANi carittamohaNIyANi Na vedejja tado saMjamAsaMjamaladdhI khaDyA hoja 1 90. ekeNa vi udiNNeNa khaovasamaladdhI bhavadi / utkRSTa labdhisthAna anantaguNita hai| isase pratipatamAna manuSya saMyatAsaMyatakA utkRSTa labdhiH sthAna anantaguNita hai| isase pratipadyamAna arthAt saMyamAsaMyamako prApta karanevAle manuSyaH kA jaghanya labdhisthAna anantaguNita hai| isase pratipadyamAna tiryagyonika jIvakA jaghanya labdhisthAna anantaguNita hai| isase pratipadyamAna tiryagyonika jIvakA utkRSTa labdhisthAna anantaguNita hai| isase pratipadyamAna manuSyakA utkRSTa labdhisthAna anantaguNita hai| isase apratipadyamAna-apratipatamAna manupyakA jaghanya labdhisthAna anantaguNita hai| isase apratipadyamAna-apratipatamAna tiryagyonika jIvakA jaghanya labdhisthAna anantaguNita hai / isase apratipadyamAna-apratipatamAna tiryagyonika jIvakA utkRSTa labdhisthAna anantaguNita hai| isase apratipadyamAna-apratipatamAna manuSyakA utkRSTa labdhisthAna anantaguNita hai / / 72-85 // / cUrNisU0-saMyatAsaMyata jIva apratyAkhyAnAvaraNa kaSAyakA vedana nahIM karatA hai| pratyAkhyAnAvaraNIya kaSAya bhI saMyamAsaMyamakA kucha bhI AvaraNa nahIM karatI haiN| zepa cAra saMjvalana kaSAya aura nava nokaSAyavedanIya, ye udayako prApta hokara saMyamAsaMyamako dezaghAtI karatI haiM / yadi pratyAkhyAnAvaraNIya kaSAyako vedana karatA huA saMyatAsaMyata zeSa cAritramohanIya-prakRtiyoMkA vedana na kare, to saMyamAsaMyamalabdhi kSAyika ho jAya / ataeva cAra saMjvalana aura nava nokaSAya, inamese eka bhI kapAyake udaya honese saMyamAsaMyamalabdhi kSAyopazamika siddha hotI hai / ( phira jahA~ teraha kaSAyokA udaya hove, vahA~ to niyamase vaha kSAyopazamika hI hogii| ) // 86-90 // ___tAmrapatravAlI pratimeM 'karedi' pATha mudrita hai (dekho pR0 1794) / tAmrapatravAlI pratimeM 'tadA' pATha mudrita hai / ( dekho pR0 1974)
Page #776
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa suca [ 12 saMyamAsaMyamalabdhi-kSapaNAdhikAra ladvI ca saMjamAsaMjamassetti samacamaNiogaddAraM / vizeSArtha - saMyamAsaM yamalabdhi kSAyikabhAva hai, kSAyopazamikabhAva hai, athavA auda"yika bhAva hai ? isa prakArakI zaMkAkA uparyukta sUtroMse UhApoha pUrvaka samAdhAna kiyA gayA hai / usakA khulAsA yaha hai ki saMyatAsaMyatake apratyAkhyAnAvaraNa kaSAyakA to udaya hotA nahIM hai, ataH saMyamAsaMyamalabdhiko audayikabhAva nahIM mAnA jA sakatA hai / yadi kahA jAya ki saMyatAsaMyata ke pratyAkhyAnAvaraNa kapAyakA udaya rahatA hai, ataH use audayika mAna lenA cAhie ? to cUrNikAra isa AzaMkAkA samAdhAna karate haiM ki pratyAkhyAnAvaraNa kapAya to saMyamAsaMyamakA AvaraNa yA ghAta Adi kucha bhI karanemeM asamartha hai, kyoki usakA kArya saMyamakA ghAta karanA hai, na ki saMyamAsaMyamakA / isalie usake udaya honepara bhI saMyamAsaMyamalabdhiko audayika nahIM mAnA jA sakatA hai / yahA~ anantAnubandhIke udayakI to saMbhAvanA hI nahIM hai, kyoMki usakA udaya dUsare guNasthAnameM hI vicchinna ho cukA hai / ataeva pArizeSanyAya se saMyatAsaMyata ke cAro saMjvalano aura navo nokaSAyokA udaya rahatA hai / ye sabhI kaSAya dezaghAtI haiM, ataeva unakA udaya saMyamAsaMyamalabdhiko bhI dezaghAtI vanA detA hai / yahA~ dezaghAtI saMjvalanAdi kaSAyoke udayase utpanna honevAle saMyamAsaMyama-labdhirUpa kAryameM saMjvalanAdi kaSAyarUpa kAraNakA upacAra karake use dezaghAtI kahA gayA hai / isa prakAra cAra saMjvalana aura nava nokaSAyoke sarvadhAtI spardhakoMke udayAbhAvI kSayase, tathA inhIMke dezaghAtispardhaka ke udayase saMyamAsaMyama labdhiko kSAyopazamika mAnA gayA hai / yadi saMyatAsaMyata pratyAkhyAnAvaraNakaSAyakA vedana karate hue saMnvalanAdi zeSa kapAyokA vedana na kare, to saMyamAsaMyamalabdhiko kSAyika mAnanA par3egA ? aisA kahanekA abhiprAya yaha hai ki saMyatAsaMyatake saMyamAsaMyamako ghAta karanevAle apratyAkhyAnAvaraNa kaSAyakA to udaya hai hI nahIM / aura pratyAkhyAnAvaraNa kaSAyakA udaya hai, so vaha saMyamakA bhale hI ghAta kare, para saMyamAsaMyamakA vaha upaghAta yA anugraha kucha bhI na karanemeM samartha nahIM hai / ataH pratyAkhyAnAvaraNakaSAyakA vedana karate hue yadi saMjvalanAdi kaSAyokA udaya na mAnA jAya, to saMyamAsaMyamalabdhi kSAyika siddha hotI hai / kintu AgamameM use kSAyika mAnA nahIM gayA hai, ataH asaMdigdharUpase vaha kSAyopazamika hI siddha hotI hai / isa prakAra saMyamAsaMyamalabdhi nAmaka bArahavA~ arthAdhikAra samApta huA / 68
Page #777
--------------------------------------------------------------------------
________________ 13-saMjamaladdhi-atyAhiyAro 1. laddhI tahA carittassetti aNiogaddAre puvvaM gamaNijjaM suttaM / 2. taM / jahA / 3. jA ceva saMjamAsaMjame maNidA gAhA sA ceva ettha vi kAyavvA / 4.carimasamayaadhApavattakaraNe cattAri gAhAo / 5. taM jahA / 6. saMjamaM paDivajjamANassa pariNAmo keriso bhave0 (1) / 7. kANi vA putvavaddhANi (2) / 8. ke aMse jhIyade puvvaM0 ( 3.) / 9. kiM DidiyANi kammANi0 ( 4 ) / 10. edAo suttagAhAo vihAsiyUNa tado sajamaM paDivajjamANagassa uvakkamavidhivihAsA / 13 saMyamalabdhi-arthAdhikAra cUrNisU0-cAritrakI labdhi arthAt saMyamalabdhi nAmaka anuyogadvArame pahale gAthArUpa sUtra jJAtavya hai / vaha isa prakAra hai-jo gAthA pahale saMyamAsaMyamalabdhi nAmaka anuyogadvArameM kahI gaI hai, vahI yahA~ bhI prarUpaNa karanA cAhie // 1-3 // vizeSArtha-zrIguNadharAcAryane saMyamAsaMyama aura saMyamalabdhi ina dono anuyogadvAroMkA varNana karanevAlI vaha eka hI gAthA kahI hai| usa gAthAmeM saMyamalabdhikI sUcanAmAtra dekara pariNAmoMkI uttarottara vRddhi aura pUrva baddha karmoMkI upazAmanAkA ullekha kara unakI prarUpaNAkA saMketa kiyA gayA hai| ataeva saMyamAsaMyamalabdhimeM varNita prakArase yahA~ bhI unakA varNana karanA caahie| yahaoNpara kevala saMyamAsaMyamalabdhike sthAnapara saMyamalabdhike nAmakA ullekha karanA Avazyaka hai / __cUrNisa0-saMyamako grahaNa karaneke lie udyata jIvake adhaHpravRttakaraNake antima samayameM pUrvokta cAro prasthApana-gAthAe~ jJAtavya haiN| ve isa prakAra haiM saMyamako prApta karanevAle jIvakA pariNAma kaisA hotA hai, usake kaunasA yoga, kaSAya, upayoga, lezyA aura veda hotA hai ? (1) / saMyamako prApta karanevAle jIvake pUrvabaddha karma kauna-kaunase haiM aura kauna-kaunase navIna karma baoNdhatA hai ? usake kitane karma udayame A rahe haiM aura kitanokI udIraNA karatA hai ? (2) / kauna-kauna karma usake baMdha yA udayase vyucchinna hote hai aura kaba kahaoNpara antara karake vaha saMyamalabdhiko prApta karatA hai ? (3) / usake kisa kisa sthitivAle karma hote haiM aura vaha kisa kisa anubhAgameM kisakA apavartana karake kisa sthAnako prApta karatA hai ? (4) / ina cAro sUtra-gAthAokI vibhASA karake tatpazcAta saMyamako prApta honevAle jIvake upakramavidhikI vibhASA karanA cAhie // 4-10 //
Page #778
--------------------------------------------------------------------------
________________ 670 kasAya pAhuDa sutta [13 saMyamalabdhi-arthAdhikAra 11. taM jahA / 12. jo saMjamaM paTamadAe paDivajjadi tassa duvihA addhA, adhApavattakaraNaddhA ca apuvvakaraNaddhA ca..... . 13. adhApavattakaraNa-apuvakaraNANi jahA saMjamAsaMjamaM paDivajjamANayassa parU vidAMNi tahA saMjamaM paDivajjamANayassa vi kAyanyANi / 14. tado paDhamasamae saMjamappahuDi aMtomuttamaNaMtaguNAe carittaladdhIe vaDDadi / 15. jAva carittaladdhIe egaMtANuvaDDIe vaDDadi tAva apuvyakaraNasaNNido bhavaMdi / 16. eyaMtaravaDDIdo se kAle carittaladdhIe siyA vaDDejja vA, hAejja vA, avaDhAejja vA / 17. saMjamaM paDivajjamANayassa vi paDamasamaya-apuvakaraNamAdi kAdaNa jAva tAva adhApavattasaMjado tti edamhi kAle imesiM padANamappAbahuoM kAdavvaM / 18. taM jahA. / 19. aNubhAgakhaMDaya-ukkIraNaddhAo hidikhaMDayukkIraNaddhAo jahaNNukka vizeSArtha-ukta cAro prasthApana-gAthAokI vibhASA saMyamAsaMyamalabdhike samAna hI karanA cAhie / hA~, yahaoNpara saMyamAsaMyamake sthAnapara saMyama * kahanA caahie| yataH saMyamalabdhi manuSyake hI hotI hai, ata: vandha-udaya-sattvasambandhI prakRtiyoko ginAte hue manuSyagatimeM saMbhava bandhAdike yogya prakRtiyokI parigaNanA karanA caahie| isake atirikta jo aura bhI thor3A-bahuta bheda hai, vaha jayadhavalA TIkAse jAnanA caahie| cUrNisU0-vaha vibhASA isa prakAra hai-jo saMyamako prathamatAse arthAt bahulatAse prApta hotA hai, usake adhaHpravRttakaraNakAla aura apUrvakaraNakAla, ye do kAla hote haiM // 11-12 // vizeSArtha-punaH punaH saMyamako prApta karanevAle vedakasamyagdRSTi yA vedaka-prAyogya mithyAdRSTike anivRttikaraNa nahIM hotA hai| anAdi-mithyAdRSTike upazamasamyaktvake sAtha saMyamake prApta hote samaya yadyapi tIno karaNa hote hai, parantu yahA~ usakI vivakSA nahIM kI gaI hai, kyoki, vaha darzanamohakI upazamanAke hI antargata A jAtA hai / ___ cUrNisa0-adhaHpravRttakaraNa aura anivRttikaraNa jisa prakAra saMyamAsaMyamako prApta honevAle jIvake prarUpaNa kiye gaye haiM, usI prakAra saMyamako prApta honevAle jIvake bhI prarUpaNa karanA cAhie / tatpazcAt prathama samayameM saMyamake. grahaNa karanese lekara antarmuhUrta kAla taka vaha jIva anantaguNI cAritralabdhise vRddhiko prApta hotA hai| jaba taka yaha jIva ekAntAnuvRddhirUpa cAritralabdhise bar3hatA rahatA hai, taba taka vaha 'apUrvakaraNa' saMjJAvAlA rahatA hai| ekAntAnuvRddhike pazcAt anantara kAlame vaha cAritralabdhise kadAcit vRddhiko prApta ho sakatA hai, kadAcit hAniko prApta ho sakatA hai aura kadAcit tadavastha bhI raha sakatA hai / / 13-16 // . cUrNisU0-saMyamako prApta honevAle jIvake apUrvakaraNake prathama samayase. Adi karake jaba taka vaha adhaHpravRttasaMyata arthAt svasthAnasaMyata rahatA hai, taba taka isa madhyavartI kAlame vakSyamANaH padoMkA alpavahutva karanA cAhie / vakSyamANa pada isa prakAra haiM-jaghanya anubhAgakAMDaka-utkIraNakAla,, utkRSTa anubhAgakAMDaka-utkIraNakAla, utkRSTa sthitikAMDaka-utkIraNakAla
Page #779
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 115 / saMyata- anubhAgakAMDakAdi - alpabahutva-nirUpaNa 671 ssiyAo iccevamAdINi padANi / 20 savvatthovA jahaNNiyA aNubhAgakhaMDa ya-ukkIraNaddhA / 21. sA ceva ukkassiyA visesAhiyA / 22. jahaNNiyA DidikhaMDaya ukkIraNaddhA ThidibaMdhagaddhA ca do vi tullAo saMkhejjaguNAo / 23. tesiM ceva ukkassiyA visesAhiyA / 24. paDamasamayasaMjadamAdiM kADhUNa jaM kAlameyaMtANuvaDDIe vaDhadi, esA addhA saMkhejjaguNA / 25. apuvyakaragaddhA saMkhejjaguNA / 26. jahaNiyA saMjamaddhA saMkhejjaguNA / 27. guNaseDhiNikkhevo saMkhejjaguNo / 28. jahaNiyA AvAhA saMkhejjaguNA / 29. ukkassiyA AvAhA saMkhejjaguNA / 30 jahaNNayaM dvidikhaMDayama saMkhejjaguNaM / 31. apuNyakaraNassaM paDhamasamae jahaNNaDidikhaMDayaM saMkhejjaguNaM / 32 palidovamaM saMkhejjaguNaM / 33. paDhamassa vidikhaMDayassa viseso sAgarovamapudhattaM saMkhejjaguNaM / 34. jahaNNao TThidibaMdhoM saMkhajjaguNo / 35. ukassao hidibaMdho saMkhejjaguNo 36. jahaNayaM dvidisaMtakammaM saMkhejjaguNaM / 37. ukassayaM dvidisaMtakammaM saMkhejjaguNaM / 38. saMjamAdo Niggado asaMjamaM gaMtUNa jo dvidisaMtakasmeNa aNavaDDhi deNa 1 ityAdi / anubhAgakAMDakakA jaghanya utkIraNakAla vakSyamANa padokI apekSA sabase kama hai / isase isIkA, arthAt anubhAgakAMDakakA utkRSTa utkIraNakAla vizeSa adhika hai / sthiti - kAMDakakA jaghanya utkIraNakAla aura sthitibandhakA jaghanya kAla, ye dono parasparame tulya aura pUrvokta pada saMkhyAtaguNita haiM / inase inhIM dono ke utkRSTakAla vizeSa adhika haiM / isase prathama samayavartI saMyatako Adi lekara jisa kAlameM ekAntAnuvRddhise bar3hatA hai, vaha kAla saMkhyAtaguNita hai / isase apUrvakaraNakAla saMkhyAtaguNita hai / isase jaghanya saMyamakAla saMkhyAtaguNita hai / isase guNazreNInikSepa saMkhyAtaguNita hai / isase jaghanya AbAdhA saMkhyAtaguNita hai / isase utkRSTa AbAdhA saMkhyAtaguNita hai / isase jaghanya sthitikAMDa ka asaMkhyAtaguNita hai / isase apUrvakaraNake prathama samayame saMbhava jaghanya sthitikAMDaka saMkhyAtaguNita hai / isase palyopama saMkhyAtaguNita hai / isase prathamasthitikAMkakA sAgaropamapRthaktvapramANa vizeSa saMkhyAtaguNita hai / isase jaghanya sthitibandha saMkhyAtaguNita hai / isase utkRSTa sthitibandha saMkhyAtaguNita hai / isase jaghanya sthitisattva saMkhyAtaguNita hai aura isase utkRSTa sthitisattva saMkhyAtaguNita hai // 17-37 // 1 cUrNis 0 - jo jIva saMyamase nikalakara aura asaMyamako prApta hokara yadi avasthita yA avardhita sthitisattvake sAtha punaH saMyamako prApta hotA hai to saMyamako prApta honevAle usa jIvake na apUrvakaraNa hotA hai, na sthitighAta hotA hai aura na anubhAgaghAta hotA hai / v chatAmrapatravAlI pratimeM 'aNuvaDhideNa' pATha mudrita hai (dekho pR0 1800 ) / para arthakI dRSTise vaha azuddha hai / t
Page #780
--------------------------------------------------------------------------
________________ 672 phasAya pAhuDa supta [13 saMyamalandhi-arthAdhikAra puNo saMjamaM paDivajjadi tassa saMjamaM paDivajjamANagassa patthi apuvyakaraNaM, Natthi dvidighAdo, Natthi annubhaagdhaado| 39. etto carittaladdhigANaM jIvANaM aTTha aNiogaddArANi / 40. taM jahA / saMtaparUvaNA davvaM khettaM posaNaM kAlo aMtaraM bhAgAbhAgo appAbahuaMca aNugaMtavvaM / 41. laddhIe tivya-maMdadAe sAmittamappAvahu ca / 42. etto jANi hANANi tANi tivihANi / taM jahA-paDivAdaTThANANi uppAdayaTThANANi laddhiTThANANi 3 / 43. paDivAdahANaM NAma [ jahA ] jamhi hANe micchattaM vA asaMjamasammattaM vA saMjamAsaMjamaM vA gacchai taM paDivAdahANaM / 44. uppAdayaTThANaM NAma jahA jamhi hANe saMjamaM paDivajjai tamuppAdayaTThANaM NAma / 45. savyANi ceva carittaTThANANi laTThiANANi / ( kintu jo jIva saMyamase nikalakara saMklezake bhArase mithyAtvase anuviddha asaMyatapariNAmako prApta hokara antarmuhUrtase yA viprakRSTa antarakAlase punaH saMyamako prApta hotA hai usake pUrvokta donoM hI karaNa hote haiM aura usI prakAra sthitighAta aura anubhAgaghAta hote haiN| ) // 38 // cUrNisU0-aba isase Age cAritralabdhiko prApta hone vAle jIvoMke satprarUpaNA, dravyaprarUpaNA, kSetraprarUpaNA, sparzanaprarUpaNA, kAlaprarUpaNA, bhAgAbhAga aura alpabahutva ye ATha anuyogadvAra anugantavya arthAt jAnane yogya haiN| cAritralabdhikI tIvratA aura mandatAke parijJAnake lie svAmitva aura alpabahutva bhI jJAtavya haiM // 39-41 // vizeSArtha-saMyamalabdhi do prakArakI hotI hai-utkRSTa saMyamalabdhi aura jaghanya saMyama'labdhi / kaSAyoke tIvra anubhAgake udayase utpanna honevAlI maMda vizuddhise yukta labdhiko jaghanya saMyamalabdhi kahate haiM / kaSAyoke mandatara anubhAgase utpanna huI vipulatara vizuddhise yukta labdhiko utkRSTa saMyamalabdhi kahate haiM / inamese jaghanya saMyamalabdhi sarva-saMkliSTa tathA anantara samayameM mithyAtvako prApta honevAle antimasamayavartI saMyatake hotI hai / utkRSTa saMyamalabdhi sarva vizuddha svasthAnasaMyatake hotI hai| kintu sarvotkRSTa saMyamalabdhi to upazAntamohI yA kSINamohI jIvoke hotI hai / isa prakAra tIvra-maMda cAritralabdhike svAmitvakA varNana kiyA / ava unakA alpabahutva kahate haiM-jaghanya labdhisthAna sabase kama haiN| isase utkRSTa labdhisthAna anantaguNita haiM, kyoki jaghanya labdhisthAnase asaMkhyAta lokamAna SaTsthAnapatita labdhisthAna Upara jAkara utkRSTa labdhisthAnakI utpatti hotI hai| cUrNisU0-isase Age jo saMyama labdhisthAna haiM, ve tIna prakArake haiM-pratipAtasthAna, utpAdakasthAna aura lavdhisthAna / ( 3 ) unamese pahale pratipAtasthAnako kahate haiM-jisa labdhisthAnapara sthita jIva mithyAtvako, athavA asaMyamasamyaktvako, athavA saMyamAsaMyamako prApta hotA hai, vaha pratipAtasthAna hai / atra utpAdakasthAnakA svarUpa kahate haiM-jisa sthAnapara jIva saMyamako prApta hotA hai, vaha utpAdakasthAna hai| isIko pratipadyamAnasthAna bhI kahate haiN| sarva hI cAritrasthAnoMko labdhisthAna kahate haiM // 42-45 //
Page #781
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 115] saMyamalabdhisthAna-alpabahutva-nirUpaNa i 46. edesiM laddhiTThANANamapyAbahuaMka / 47. taM jahA / 48. savvatthovANi paDivAdaTThANANi / 49. uppAdayaTThANANi asaMkhejjaguNANi / 50. laTThiANANi asaMkhejjaguNANi / 51. tivva-maMdadAe savvamaMdANubhAgaM micchattaM gacchamANassa jahaNNayaM saMjamaTThANaM / 52. tassevukassayaM saMjamaTThANamaNaMtaguNaM / 53. asaMjadasammattaM gacchamANassa jahaNNayaM saMjamaTThANamaNaMtaguNaM / 54. tassebukkassayaM saMjamaTThANamaNaMtaguNaM / 55. saMjamAsaMjamaM gacchamANassa jahaNNayaM saMjamaTThANamaNaMtaguNaM / 56. tassevukkassayaM saMjamaTThANamaNaMtaguNaM / 57. kammabhUmiyassa paDivajjamANayassa jahaNNayaM saMjamaTThANamaNaMtaguNaM / 58. akammabhUmiyassa paDivajjamANayassa jahaNNayaM saMjamaTThANamaNaMtaguNaM / vizeSArtha-yahaoN sarva hI padase asaMkhyAta lokapramANa bhedavAle sabhI pratipAtasthAna, pratipadyamAnasthAna aura apratipAta-apratipadyamAnasthAnokA grahaNa karanA cAhie / athavA pratipAta aura pratipadyamAnasthAnoko chor3akara zeSa sarva apratipAta-apratipadyamAna sthAnoMko labdhisthAna jAnanA caahie| cUrNisU0-aba ina labdhisthAnokA alpabahutva kahate hai| vaha isa prakAra hai-saMyamalabdhike pratipAtasthAna sabase kama hai| pratipAtasthAnose utpAdakasthAna asaMkhyAtaguNita hai aura utpAdakasthAnoMse labdhisthAna asaMkhyAtaguNita hai // 46-50 // - cUrNisU0-aba labdhisthAnokA tIvra-mandatA-viSayaka alpabahutva kahate haiM-mithyAtvako jAnevAle carama samayavartI saMyatake jaghanya saMyamasthAna sabase manda anubhAgavAlA hotA hai| isase usake hI, arthAt mithyAtvako jAnevAle jIvake utkRSTa labdhisthAna anantaguNita hai| isase asaMyatasamyaktvako prApta karanevAle jIvakA jaghanya saMyamasthAna anantaguNita hai| isase usakA hI utkRSTa saMyamasthAna anantaguNita hai / isase saMyamAsaMyamako prApta honevAle jIvakA jaghanya saMyamasthAna anantaguNita hai| isase usakA hI utkRSTa saMyamasthAna anantaguNita hai| isase saMyamako prApta karanevAle karmamUbhija manuSyakA jaghanya saMyamasthAna anantaguNita hai| isase saMyamako prApta karanevAle akarmabhUbhija manuSyakA jaghanya saMyamasthAna anantaguNita hai // 51-58 // vizeSArtha-Upara jo akarmabhUbhija manuSyake saMyamalabdhisthAna batalAye gaye haiM, so vahaoNpara akarmabhUbhijakA artha bhogabhUmija na karake mlecchakhaMDaja karanA cAhie, kyoki mlecchoMmeM sAdhAraNataH dharma-karmakI pravRtti na pAI jAnese unhe akarmabhUmija kahA gayA hai| ataeva yahA~ bharata, airAvata yA videhasambandhI karmabhUmike madhyavartI sarva mlecchakhaMDokA grahaNa karanA caahie| yahA~ yaha zaMkA kI jA sakatI hai ki jaba 'dharma-karmabahibhUtA ityamI *tAmrapatravAlI pratime isase Age 'ettha duvihamappAbahuaM laTThiANasaMkhAvisayaM tivvamaMdadAvisayaM ca / tattha tivva-maMdadAe appAvahuasuvari kassAmo' itanA TIkAkA aza mI sUtrarUpase mudrita hai / ( dekho pR0 1802-1803)
Page #782
--------------------------------------------------------------------------
________________ 674 kasAya pAhue sutta [13 saMyamalabdhi-arthAdhikAra 59. tassebukssayaM paDivajjamANayassa saMjamaTThANamaNaMtaguNaM / 60.kammabhUmiyassa paDivajjamANayassa ukkassayaM saMjamaTThANamaNaMtaguNaM / 61. parihArasuddhisaMjadassa jahaNNayaM saMjamaTThANamaNaMtaguNaM / 62. tasseva ukkassayaM saMjamaTThANamaNaMtaguNaM / 63. sAmAiyacchedovaTThAvaNiyANamukkassayaM saMjamaTThANamaNaMtaguNaM / 64. suhumasAMparAiyasuddhisaMjadassa jahaNNayaM saMjamaTThANamaNaMtagaNaM / 65. tassevukaslayaM saMjamaTThANamaNaMtaguNaM / 66. cIyarAyassa ajahaNNamaNukkassayaM carittaladdhiTThANamaNaMtaguNaM / mlecchakA mtaaH| anyathA'nyaiH samAcArairAryAvartena te samAH // ( Adipu0 parva 31 zlo0 143) isa pramANake AdhArase mlecchoko dharma-karma-parAnmukha mAnA gayA hai, to unake saMyamakA grahaNa kaise saMbhava ho sakatA hai ? isakA samAdhAna jayadhavalAkArane yaha kiyA hai ki digvijayake lie gaye hue cakravartIke skandhAvAra ( kaTaka-senA ) ke sAtha jo mleccharAjAdika AryakhaMDameM AjAte haiM aura unakA jo yahA~vAloke sAtha vivAhAdi sambandha ho jAtA hai, unake saMyama grahaNa karaneme koI virodha nahIM hai| athavA dUsarA samAdhAna yaha bhI kiyA gayA hai ki cakravartI Adiko vivAhI gaI mleccha-kanyAoke garbhase utpanna huI santAnakI mAtRpakSakI apekSA yahA~ 'akarmabhUmija' padase vivakSA kI gaI hai, kyoMki isa prakArakI akarmabhUmija santAnako dIkSA lenekI yogyatAkA niSedha nahIM pAyA jAtA hai| cUrNimU0-saMyamako prApta honevAle akarmabhUmijake jaghanya saMyamasthAnase saMyamako prApta honevAle usakA hI arthAt akarmabhUmija manuSyakA utkRSTa saMyamasthAna anantaguNita hai / isase saMyamako prApta karanevAle karmabhUmijakA utkRSTa saMyamasthAna anantaguNita hai / isase parihAravizuddhi-saMyatakA jaghanya saMyamasthAna anantaguNita hai| isase usakA hI utkRSTa saMyamasthAna anantaguNita hai| isase sAmAyika-chedopasthApanAzuddhi-saMyatokA utkRSTa saMyamasthAna anantaguNita hai / isase sUkSmasAmparAyazuddhi-saMyatokA jaghanya saMyamasthAna anantaguNita hai / isase sUkSmasAmparAyazuddhi -saMyatokA utkRSTa saMyamasthAna anantaguNita hai / isase vItarAgachadmastha aura kevalIkA ajaghanya-anutkRSTa cAritra labdhisthAna anantaguNita hai // 59-66 // vizeSArtha-vahA~ yaha zaMkA kI jA sakatI hai ki vItarAgake jaghanya aura utkRSTa cAritralabdhi kyoM nahIM batalAI gaI ? isakA samAdhAna yaha hai ki kapAyoMke abhAva ho jAnese unakI cAritra labdhime jaghanyapanA yA utkRSTapanA saMbhava nahI hai| ataeva vItarAgake sarvadA eka rUpase avasthita hI cAritralabdhi pAI jAtI hai| yadi kahA jAya ki upazAntakapAyavItarAga. chadmasthakA patana avazya hI hotA hai, ataeva patanakAlameM usake yathAkhyAtacAritralabdhikA jaghanya aMza kyo na mAnA jAya ? aura isI prakArase kSINakapAya yA kevalIke Upara car3hanekI avasthAmeM cAritralabdhikA utkRSTa aMza kyoM na mAnA jAya ? to isakA samAdhAna yaha hai ki pariNAmokI tIvratA-mandatAkA kAraNa kapAyokA udaya hai| upazAntakaSAya, kSINakapAya aura kevalIke kaSAyokA sarvathA abhAva hai, ataeva unake pariNAmoM meM tIvratA yA mandatAkA honA
Page #783
--------------------------------------------------------------------------
________________ ajaghanya-anutkRSTa-saMyamalabdhisvarUpa nirUpaNa lI tahA carittasse tti samattamaNiogaddAraM / saMbhava nahIM hai / pariNAmokI tIvratA - mandatAke vinA cAritralabdhikA jaghanya yA utkRSTa aMza honA saMbhava nahIM hai / isalie bhale hI eka samaya pazcAt upazAntakaSAyavItarAgasaMyata nIce gira jAya, parantu apane kAlaMke antima samaya taka usake pariNAmoMkI vizuddhimeM koI kamI nahIM AtI / ataH patanAvasthA meM unake yathAkhyAtalavdhikA jaghanya aMza nahIM mAnA jA sakatA / yahI bAta terahaveM guNasthAnake abhimukha kSINakaSAyake yA caudahaveM guNasthAnake abhimukha sayogikevalI ke vipayame hai, arthAt unakI labdhiko bhI utkRSTa aMzarUpa nahIM mAnA jA sakatA / ataeva yaha siddha huA ki kapAyake abhAva se sabhI vItarAgoke yathAkhyAtasaMyamarUpa labdhi ekarUpa hotI hai, usameM koI bheda nahIM hotA / yahI kAraNa hai ki unakI labdhiko haoNpara ajaghanya - anutkRSTa arthAt jaghanyapanA aura utkRSTapanAse rahita batalAyA gayA hai / isa prakAra saMyamalabdhi nAmaka terahavA~ anuyogadvAra samApta huA / gA0 115 ] 675
Page #784
--------------------------------------------------------------------------
________________ 14 carittamohovasAmaNA - atthAhiyAro 1. caritamohaNIyassa uvasAmaNAe puvvaM gamaNijja' sutaM / 2. taM jahA / (63) uvasAmaNA kadividhA uvasAmo kassa kassa kammassa / kaM kamma uvasaMtaM aNauvasaMtaM ca kaM kammaM // 116 // (64) kadibhAvasAmijjadi saMkamaNamudIraNA ca kadibhAgo / kadibhAgaM vA baMdhadi hidi- aNubhAge padesagge // 117 // (65) ke ciramuvasAmijjadi saMkamaNamudIraNA ca kevaciraM / kevaciraM vasaMtaM aNauvasaMtaM ca kevaciraM // 118 // (66) kaM karaNaM vocchijjadi avvocchiSNaM ca hor3a kaM karaNaM / kaM karaNaM uvasaMtaM aNauvasaMtaM ca kaM karaNaM // 119 // 14 cAritramohopazAmanA - arthAdhikAra cUrNisU0 - cAritramohanIyakI upazAmanAmeM pahale gAthAsUtra jAnane yogya hai / vaha isa prakAra hai // 1-2 // upazAmanA kitane prakArakI hotI hai ? upazama kisa-kisa karmakA hotA hai ? kisa-kisa avasthA - vizeSameM kauna-kauna karma upazAnta rahatA hai aura kauna-kauna karma anupazAnta rahatA hai ? // 116 // cAritramohanIyakarmakI sthiti, anubhAga aura pradezAgroMkA kisa samaya kitanA bhAga upazamita karatA hai, kitanA bhAga saMkramaNa aura udIraNA karatA hai, tathA kitanA bhAga bA~dhatA hai ? // 117 // cAritra mohanIyakarmakI prakRtiyoM kA kitane kAla taka upazamana karatA hai, saMkramaNa aura udIraNA kitane kAla taka hotI hai, tathA kauna karma kitane kAla taka upazAnta yA anupazAnta rahatA hai ? // 118 // kisa avasthAmeM kauna karaNa vyucchinna ho jAtA hai aura kauna karaNa anyucchinna rahatA hai ? tathA kisa avasthA vizeSameM kauna karaNa upazAnta yA anupazAnta rahatA hai ? / / 119 / /
Page #785
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 123 ] cAritramoha - upazAmanA -svarUpa-nirUpaNa 677 (67) paDivAdo ca kadividho hi kasAyamhi hoi paDivadido / kesiM kammaMsANaM paDivadido baMdhago hoi // 120 // (68) duviho khalu parivAdo bhavakkhayAduvasamakkhayAdo du / suhume ca saMparAe bAdararAge ca boddhavvA // 121 // (69) uvasAmaNAkhaNa du paDivadido hoi suhumarAgamhi / bAdararAge NiyamA bhavakkhayA hoI parivadido // 122 // (70) uvasAmaNAkkhaNa du aMse baMdhadi jahANupuvvIe / emeva yavedayade jANupuvvIya kammaMse // 123 // 3. carittamohaNIyassa uvasAmaNAe puvvaM gamaNijjA uvakkamaparibhAsA / 4. cAritramohanIyakarmakA upazama karanevAle jIvakA pratipAta kitane prakArakA hotA hai, vaha pratipAta sarvaprathama kisa kaSAyameM hotA hai ? vaha girate hue kina-kina karma prakRtiyoM kA bandha karanevAlA hotA hai ? || 120 // vaha pratipAta do prakArakA hotA hai eka bhavakSayase aura dUsarA upazamakAla ke kSayase / tathA vaha pratipAta sUkSmasAmparAyanAmaka dazaveM guNasthAnameM aura bAdararAga nAmaka narve guNasthAna meM hotA hai; aisA jAnanA cAhie // 229 // upazamakAlake kSaya honese jo pratipAta hotA hai vaha sUkSmasAmparAya guNasthAna meM hotA hai / kintu bhavakSayase jo pratipAta hotA hai, vaha niyamase bAdarasAmparAyanAmaka narve guNasthAna meM hI hotA hai // 122 // upazamakAlake kSaya hone se giranevAlA jIva yathAnupUrvIse karma-prakRtiyoM ko bA~dhatA hai / tathA isI prakAra yathAnupUrvIse karma- prakRtiyoMkA vedana bhI karatA hai ( kintu bhavakSaya se giranevAle jIvake devoMmeM utpanna honeke prathama samaya meM hI sarva karaNa prakaTa ho jAte haiM (8) // 123 // vizeSArtha - upazAmanA - adhikAra meM upayukta ATha gAthAeN nibaddha haiM / inameM se prArambhakI cAra gAthAe~ to cAritramohanIya karmakI upazamanAvasthAkA kramazaH varNana karaneke lie pRcchAsUtrarUpa haiM, jinakA samAdhAna Age cUrNisUtroke AdhArapara vistArase kiyA jAyagA | antima cAra gAthAe~ gyArahaveM guNasthAnase giranevAle jIvakI avasthAkA varNana karatI haiM / uname se prathama gAthAse kiye gaye praznokA zeSa tIna gAthAoMmeM uttara diyA gayA hai / ATho gAthAoMse sUcita arthakI prarUpaNA Age cUrNikAra svayaM hI kareMge / cUrNisa0 - cAritramohanIyakI upazAmanAme pahale upakrama - paribhASA jAnane yogya hai / vaha isa prakAra hai-vedakasamyagdRSTi jIva anantAnuvandhI kapAyacatuSkake visaMyojana kiye binA
Page #786
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa supta [ 14 cAritramoha-upazamanAdhikAra vedasammAhaTTI aNaMtANubaMdhI avisaMjoedUNa kasAe uvasAmedu No ubaTThAdi / 5. so tAva putrameva arNatANubaMdhI visaMjoedi / 6. tado aNaMtANuvaMdhI visaMjoeMtassa jANi karaNANi tANi savvANi paruveyavvANi / 7. taM jahA / 8. adhApavatta karaNamaputrakaraNamaNiyadvikaraNaM ca / 9. adhApavattakaraNe Natthi vidighAdo [ aNubhAgavAdo ] vA guNaseDI vA / [ guNasaMkamo vA ] 10. apuvyakaraNe atthi vididhAdo aNubhAgadhAdo guNaseDhI ca guNasaMkamo vi / 11. aNiyaTTikaraNe vi edANi ceva, aMtarakaraNaM Natthi / 12. esA tAva jo atAnubaMdhI visaMjoedi tassa samAsaparUvaNA / 13. do anaMtANubaMdhI visaMjoide aMtomuhuttamadhApavatto jAdo asAda- aradisoga - ajasagittiyAdINi tAva kampANi vaMdhadi / 14. tado aMtomuhutteNa daMsaNamohavasAmedi, tado ( tAdhe ) Na aMtaraM / 15. tado daMsaNamohaNIyamuvasA meM tassa jANi karaNANi puvyaparU vidANi tANi savvANi imassa vi paruveyavANi / 16 tahA DidighAdo aNubhAghAdo guNaseDI ca atthi / 68 zeSa kaSAyoke upazama karaneke lie pravRtta nahIM ho sakatA hai / ataH vaha prathama hI anantAnuvandhIkaSAyakA visaMyojanA karatA hai / ataeva anantAnuvandhI kaSAyakA visaMyojana karanevAle jIva jo karaNa hote haiM, ve sarva karaNa prarUpaNa karanA cAhie / ve isa prakAra haiMadhaHpravRttakaraNa, apUrvakaraNa aura anivRttikaraNa / adhaHpravRttakaraName sthitighAta [ anubhAgaghAta ] guNazreNI aura [guNasaMkramaNa ] nahIM haiM, kintu apUrvakaraNameM sthitighAta, anubhAgaghAta, guNazreNI aura guNasaMkramaNa hote haiM / ye hI kArya anivRttikaraNa meM bhI hote haiM, kintu yahaoNpara antarakaraNa nahIM hotA hai / jo anantAnuvandhI kapAyakA visaMyojana karatA hai, usakI yaha saMkSepase prarUpaNA hai // 3-12 // tatpazcAt anantAnubandhIkaSAyakA visaMyojana karanepara antarmuhUrtakAla taka adha:pravRttasaMyata hotA hai, arthAt, saMkleza aura vizuddhike vazase pramatta aura apramatta guNasthAnome sahasro parivartana karatA hai / tabhI pramattasaMyatAvasthA meM vaha asAtAvedanIya, arati, zoka, ayazaHkIrti tathA Adi padase sUcita asthira aura azubha ina chaha prakRtiyoko bA~dhatA hai / tatpazcAt eka antarmuhUrta ke dvArA darzanamohanIyakarmako upazamAtA hai / isa samaya usake antarakaraNa nahIM hotA hai / tadanantara darzanasohanIyakarmakA upazamana karanevAle jIvake jo jo karaNarUpa kArya- vizeSa pahale prarUpaNa kiye gaye haiM, ve sarva kArya isake bhI prarUpaNa karanA cAhie | darzanamohake upazamanAke samAna hI sthitighAta, anubhAgaghAta aura guNazreNI bhI hotI hai // 13-16 // * tAmrapatravAlI pratimeM 'tado Na aMtaraM' itane sUtrAMzako TIkAmeM sammilita kara diyA gayA hai / ( dekho pR0 1812 ) / + tAmrapatravAlI pratimeM 'puvvaparuvidANi' pada sUtra meM nahIM hai / kintu vaha honA cAhie; kyoMki TIkAse usakI puSTi pramANita hai / ( dekho pR0 1813) /
Page #787
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 123] cAritramoha-upazAmaka svarUpa-nirUpaNa 679 17. apuvakaraNassa jaM paDhamasamae hidisaMtakammaM taM carimasamae saMkhejjaguNahINaM / 18. daMsaNamohaNIya uvasAmaNaaNiyaTTiaddhAe saMkhejjesu bhAgesu gadesu sammattassa asaMkhejjANaM samayapavaddhANamudIraNA / 19. tado aMtomuhutteNa dasaNamohaNIyassa aMtaraM karedi / cUrNisU0-apUrvakaraNake prathama samayame jo sthitisattva hotA hai, vaha apUrvakaraNake antima samayame usase saMkhyAtaguNita hIna ho jAtA hai| ( isI prakAra anivRttikaraNake prathama samayameM jo sthitisattva hotA hai, usase antima samayame vaha saMkhyAtaguNita hIna ho jAtA hai / ) darzanamohanIyake upazamana karanevAle jIvake anivRttikaraNakAlake saMkhyAta bhAgoke vyatIta honepara samyaktvaprakRtike asaMkhyAta samayaprabaddhokI udIraNA hotI hai| tatpazcAt eka antarmuhUrta ke dvArA darzanamohanIyakA antara karatA hai // 17-19 // vizeSArtha-darzanamohakA antarakaraNako karanevAlA jIva samyaktvaprakRtikI antamuhUrtapramANa sthitiko chor3akara, tathA mithyAtva aura samyagmithyAtvakI udayAvalIko chor3akara zeSa sthitikA antara karatA hai| isa antarakAlIna sthitiyoke utkIraNa kiye jAnevAle pradezAgrako bandhakA abhAva ho jAnese dvitIya sthitimeM saMkramaNa nahIM karatA hai, kintu sarva dravyako lAkara sabhyaktvaprakRtikI prathamasthitime nikSipta karatA hai| tathA samyaktvaprakRtike dvitIya sthitisambandhI pradezAgrakA utkIraNa kara apanI prathamasthitime guNazreNIke rUpase nikSipta karatA hai / isI prakAra mithyAtva aura samyagmithyAtvake bhI dvitIyasthitike pradezAgrako utkIraNa kara samyaktvaprakRtikI prathamasthitime detA hai, tathA anutkIryamANa sthitiyome bhI detA hai, kintu apanI antara-sthitiyomeM nahIM detA hai| samyaktvaprakRtikI prathamasthitike samAna sthitiyoMme sthita mithyAtva aura samyagmithyAtva prakRtiyoke udayAvalIke bAhira sthita pradezAgrako samyaktvaprakRtikI prathama sthitiyome saMkramaNa karatA hai| isa prakArase yaha krama antarakaraNakI dvicarama phAlIke prApta hone taka rahatA hai| punaH antima phAla ke nipatanakAlame mithyAtva aura samyagmithyAtvakI sava antarasthitiyoke pradezAgrako samyaktvaprakRtikI prathamasthitimeM saMkramaNa karatA hai / isI prakAra samyaktvaprakRtike caramaphAlisambandhI dravyako anyatra saMkramita nahIM karatA hai, kintu apanI prathamasthitime hI saMkramita karatA hai / dvitIyasthitike pradezAgrako bhI prathamasthitimeM hI taba taka nikSipta karatA hai, jaba taka ki prathamasthitimeM AvalI aura pratyAvalI zeSa rahatI haiN| isake pazcAt AgAla aura pratyAgAlakA kArya samApta ho jAtA hai| isa samaya guNazreNIrUpa vinyAsa nahIM hotA hai, kintu pratyAvalIse hI udIraNA hotI rahatI hai| eka samaya-adhika AvalIke zeSa raha jAnepara samyaktvaprakRtikI jaghanya sthiti-udIraNA hotI hai| tatpazcAt prathamasthitike antima samayameM anivRttikaraNakA kAla samApta ho jAtA hai aura tadanantara samayameM vaha samyagdRSTi ho jAtA hai| usa samaya prathamopazamasamyaktvakI prAptike samAna antarmuhUrtakAla taka kyA bhithyAtvakA guNasaMkramaNa yahA~ bhI
Page #788
--------------------------------------------------------------------------
________________ 680 kasAya pAhuDa susta [14 cAritramoha-upazAmanAdhikAra 20. sammattassa paDhamadvidIe jhINAe jaM taM micchattassa padesaggaM sammattasammAmicchatte su guNasaMkameNa [ Na ] saMkamadi / 21. paramadAe sammattamuppAdayamANassa jo guNasaMkaraNa pUraNakAlo tado saMkhejjaguNaM kAlamimo uvasaMtadaMsaNamohaNIo visohIe vaDvadi / 22. teNa paraM hAyadi vA vaDDhadi vA avaTThAyadi vA / 23. tahA ceva tAva uvasaMtadasaNamohaNijjo asAda aradi-soga-ajasagitti-AdIsu baMdhaparAvattasahassANi kAdaNa* tado kasAe uvasAyedaM kacce adhApavattakaraNassa pariNAmaM pariNamaha / 24. jaM aNaMtANuvaMdhI visaMjoeMteNa hadaM dasaNamohaNIyaM ca uvasAmeMteNa hadaM kamyaM tamuvarihadaM / 25. idANiM kasAe uvasAtassa jamadhApavattakaraNaM tamhi Natthi hidighAdo aNubhAgadhAdo guNaseDI ca / Navari visohIe aNaMtaguNAe vaDvadi / 26. taM ceva imassa hotA hai, athavA usameM koI anya vizeSatA hai, isa zaMkAkA samAdhAna cUrNikArane vakSyamANasUtrose kiyA hai| cUrNisU0-samyaktvaprakRtikI prathama sthitike kSINa honepara jo mithyAtvakA pradezAgra avaziSTa rahatA hai, vaha samyaktvaprakRti aura samyagmithyAtvame guNasaMkramaNase saMkrAnta nahIM karatA hai, arthAt jisa prakAra prathama vAra samyaktvake utpAdana karanevAle jIvake guNasaMkramaNa hotA hai, usa prakArase yahaoNpara guNasaMkramaNa nahIM hotA hai, kintu isake kevala vidhyAtasaMkramaNa hI hotA hai| prathama vAra samyaktvako utpanna karanevAle jIvakA jo guNasaMkramaNase pUraNakAla hai, usase saMkhyAtaguNita kAla taka yaha upazAntadarzanamohanIya jIva vizuddhise bar3hatA hai| isake pazcAt vaha ( saMkleza aura vizuddhirUpa pariNAmoke yogase ) kabhI vizuddhise hInatAko prApta hotA hai, kabhI vRddhiko prApta hotA hai aura kabhI avasthita pariNAmarUpa rahatA hai| punaH vahI upazAntadarzanamohanIya jIva asAtA, arati, zoka, aura ayazaHkIrti Adi prakRtiyome sahasroM bandha-parAvartana karake arthAt sahasro vAra pramattasaMyatase apramattasaMyata aura apramattasaMyatase pramattasaMyata ho karake, tatpazcAt kapAyoke upazamAneke lie adhaHpravRttakaraNake pariNAmase pariNata hotA hai| jo karma anantAnuvandhI kapAyake visaMyojana karanevAlene naSTa kiyA; vaha 'hata' kahalAtA hai aura jo karma darzanamohanIyake upazamana karanevAleke dvArA naSTa kiyA jAtA hai, vaha upari-hata karma kahalAtA hai // 20-24 // cUrNisU0-isa samaya kapAyoke upazamana karanevAle jIvake jo adhaHpravRttakaraNa hotA hai, usame sthitighAta, anubhAgaghAta aura guNazreNI nahIM hotI hai / kevala anantaguNI vizuddhise pratisamaya bar3hatA rahatA hai| isa adhaHpravRttakaraNakA bhI vahI lakSaNa hai, jo ki pahale darzanamohakI upazamanAke samaya prarUpaNa kara Aye haiM / tatpazcAt adhaHpravRttakaraNake antima samayame tAmrapatravAlI pratimeM 'kAdaNa' padase Age 'jahA aNatANubaMdhI visaMjoedraNa satthANe padido asAdAdivaMdhapAoggo hodi' itanA TokAza bhI sUtrarUpase mudrita hai| ( dekho pR0 1815 ) / + jayadhavalAkArane apanI vyAkhyAkI suvidhArtha isa sUtrako do bhAgoMmeM vibhakta kiyA hai, para vastutaH yaha eka hI sUtra hai|
Page #789
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 123 ] cAritra moha - upazAmaka- vizeSakriyA nirUpaNa 681 vi adhApavattakaraNassa lakkhaNaM jaM puvvaM parUvidaM / 27 tado adhApavattakaraNassa carimasamaye imAo cattAri suttagAhAo / 28. taM jahA / 29. kasAyauvasAmaNapaTuvagassa 0 ( 1 ) / 30. kANi vA puvvabaddhANi0 ( 2 ) / 31. ke aMse jhIyade 0 ( 3 ) | 32. kiM dvidiyANi0 (4) / 33. edAo cattAri suttagAhAo vihAsiyaNa tado apuvvakaraNassa paDhamasamae [ imANi AvAsayANi ] parUvedavvANi / 34. jo khINadaMsaNamohaNijjo kasAya-uvasAmago tassa khINadaMsaNamohaNijjassa kasAya ucasAmaNAe apuvyakaraNe paDhamaTTi dikhaMDayaM NiyamA palidovamassa saMkhejjadibhAgo / 35. dvidibaMgheNa jamosaradi so vipalidovamassa saMkhejjadibhAgo / 36. asubhANaM kammANamaNaMtA bhAgA aNubhAgakhaMDayaM / 37. TThidisaMtakamma maMtokoDAkoDIe, TThidibaMdho vi aMtokoDAkoDIe / 38. guNaseDhI ca aMtomuhuttamettA 1 ye cAra sUtragAthAe~ prarUpaNa karanA cAhie / ve isa prakAra haiM- " kaSAyokA upazama karanevAle jIvakA pariNAma kaisA hotA hai ? kisa yoga, kaSAya aura upayoga meM vartamAna, kisa lezyAse yukta aura kaunase vedavAlA jIva kaSAyokA upazama karatA hai ( 1 ) / kaSAyo ke upazamana karanevAle jIvake pUrva-baddha karma kauna - kaunase hai aura aba kauna - kaunase navIna karmAzoko bA~dhatA hai / kaSAyoke upazAmakake kauna-kauna prakRtiyA~ udadyAvalIme praveza karatI haiM aura kauna-kauna prakRtiyokI vaha udIraNA karatA hai ? ( 2 ) / kaSAyoke upazamanakAlase pUrva bandha athavA udayakI apekSA kauna-kaunase kamAMza kSINa hote hai ? antarako kahaoNpara karatA hai aura kaoNpara tathA kina karmoMkA yaha upazama karatA hai ? (3) / kaSAyokA upazamana karanevAlA jIva kisakisa sthiti anubhAgaviziSTa kauna - kaunase karmoMkA apavartana karake kisa sthAnako prApta karatA hai aura avaziSTa karma kisa sthiti aura anubhAgako prApta hote haiM ?" ( 4 ) / ina cAro sUtragAthAokI pUrvake samAna hI yahaoNpara sambhava vizeSatAoMke sAtha vibhASA karake tatpazcAt apUrvakaraNa ke prathama samayame ye vakSyamANa sthitikAMDaka Adi Avazyaka kArya hote haiM / unameMse pahale sthitikAMDakakA pramANa batalAte haiM // 25-33 // cUrNisU0 - jo kSINadarzanamohanIya puruSa kaSAyokA upazAmaka hotA hai, usa kSINadarzanamohanIya puruSa ke kaSAya-upazAmanA ke apUrvakaraNakAlame prathama sthitikAMDakakA pramANa niyamase palyopamakA saMkhyAtavA~ bhAga hotA hai / sthitibandhake dvArA jo apasaraNa karatA hai, vaha bhI palyopamakA saMkhyAtavA bhAga hotA hai| anubhAgakAMDakakA pramANa azubha karmoMke ananta bahubhAgapramANa hai / usa samaya sthitisattva antaH koDAkoDI sAgaropama hai aura sthitivandha bhI anta:koDAkoDI sAgaropama' hai, tathA guNazreNI antarmuhUrtamAtra nikSipta karatA hai / tatpazcAt anutAmrapatravAlI pratimeM 'mettaNikkhittA' aisA pATha mudrita hai / ( dekho pR0 1820 ) f, 86
Page #790
--------------------------------------------------------------------------
________________ 682 kasAya pAchuDa sutta [ 14 cAritramoha-upazAmanAdhikAra NikkhittA / 39. tado aNubhAgakhaMDayapudhatte gade aNNamaNubhAgavaMDayaM paramaM hidikhaMDayaM jo ca apuvyakaraNassa paDhamo hidivaMdho edANi mamagaM NidvidANi / 40. tado TThidikhaMDayapudhatte gade NiddA-payalANaM bNdhvocchedo| 41. tado aMtomuhatte gade para bhaviyaNAmA-godANaM baMdhavocchedocha / 42. apuvakaraNapaviTThassa jamhi NihA-payalAo bocchiNNAo so kAlo thovo / 43. paramaviyaNAmANaM vocchiNNakAlo saMkhejaguNo / 44. apucakaraNaddhA visesAhiyA / 45. tado apuvyakaraNaddhAe carimasamae ThidikhaMDayamaNubhAgakhaMDayaM ThidivaMdho ca samagaM NiTThidANi / 46. edamhi ceva samae hassa-raha-bhaya-duguMchANaM baMdhavocchedo / 47. hassa-rai-arai-soga-bhaya-duguMchANamedesiM chaNhaM kammANamudayavocchedo ca / 48. tado se kAle paDhamasamaya-aNiyaTTI jaado| 49. paDhamasamaya-aNiyaTTikaraNassa ThidikhaMDayaM palidovamassa saMkhejjadibhAgo / 50. apunyo ThidibaMdho palidovamassa saMkhejjadibhAgeNa hINo / 51. aNubhAgakhaMDayaM sesassa aNaMtA bhaagaa| 52.guNaseDI asaMkhejjaguNAe seDIe bhAgakAMDaka-pRthaktvake vyatIta honepara dUsarA anubhAgakAMDaka prathama sthitikAMDaka aura apUrvakaraNakA prathama sthitibandha ye saba Avazyaka kArya eka sAtha hI niSpanna hote haiM / tatpazcAt sthitikAMDakapRthaktvake vyatIta honepara nidrA aura pracalAprakRtikA bandha-viccheda hotA hai / tatpazcAt antarmuhUrta vyatIta honepara para-bhavasambandhI nAmakarma saMjJAvAlI prakRtiyokA vandhaviccheda hotA hai // 34-41 // cUrNisa0-apUrvakaraNa guNasthAnameM praviSTa saMyata purupake jisa bhAgame nidrA aura pracalAprakRti bandhase vyucchinna hotI hai, vaha kAla sabase kama hai| isase parabhavasambandhI nAmakarmakI prakRtiyoke vandhase vyucchinna honekA kAla saMkhyAtaguNA hai| isase apUrvakaraNakA / kAla vizepa adhika hai / tatpazcAt apUrvakaraNakAlake antima samayame sthitikAMDaka, anubhAgakAMDaka aura sthitivandha, ye sava eka sAtha niSpanna hote hai / isI samayame hI hAsya, rati, bhaya aura jugupsA, ina cAra prakRtiyokA bandha-viccheda hotA hai aura vahA~ hI hAsya, rati, arati, zoka, bhaya aura jugupsA ina chaha karmoMkA udayase viccheda hotA hai| isake anantara samayameM vaha prathamasamayavartI anivRttikaraNasaMyata ho jAtA hai| anivRttikaraNake prathama samayame sthitikAMDaka palyopamakA saMkhyAtavaoN bhAgapramANa hotA hai| apUrva arthAt navIna sthitibandha palyo * tAmrapatravAlI pratime isa sUtrake anantara 'eso ettha suttatthasambhAvo' yaha eka aura bhI sUtra mudrita hai ( dekho pR0 1821 ) / para vastutaH yaha isI sUtrakI TIkAkA upasahArAtmaka vAkya hai| kyoMki, isase bhI Age isI sUtrAGkakI TIkA pAI jAtI hai| + tAmrapatravAlI pratimeM isa sUtrake anantara 'evamaNiyaTTikaraNaM paviTThassa' yaha eka aura mI sUtra mudrita hai ( dekho pR0 1822 ) | para vastutaH yaha sUtra nahIM hai, apitu Ageke sUtrakI utthAnikAkA prArambhika aMga hai, yaha vAta prakRta sthalako TIkAse hI siddha hai| (dekho pR0 1822 kI antima paMkti aura pR0 1823 kI prathama pakti)
Page #791
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 123] cAritramoha-upazAmaka-vizeSakriyA-nirUpaNa 63 sese sese Nikkhevo / 53. tisse ceva aNiyaTTi-addhAe paDamasamae appasattha-uvasAmaNAkaraNaM NivattIkaraNaM NikAcaNAkaraNaM ca bocchiNNANi / 54. AugavajjANaM kammANaM tthidisNtkmmmNtokoddaakoddiie| 55. ThidibaMdho aMtokoDIe sadasahassapudhattaM / 56. tado ThidikhaMDayasahassesu gadesu ThidibaMdho sahassaputta / 57. tado aNiyaTTiaddhAe saMkhejjesu bhAgesu gadesu asaNNiDidibaMdheNa samago ThidibaMdho / 58. tado ThidibaMdhapadhatte gade caduriMdiyaTThidivaMdhasamago hidibaMdho / pamake saMkhyAtaveM bhAgase hIna hotA hai / anubhAgakAMDaka anubhAgasattvake ananta bahubhAgapramANa hai / guNazreNI asaMkhyAtaguNita zreNirUpase hotI hai aura zeSa zeSa dravyameM nikSepa hotA hai| arthAt jisa prakArase apUrvakaraNameM pratisamaya asaMkhyAtaguNita zreNIke dvArA udayAvalIke bAhira galita-zeSAyAmake rUpase guNazreNIkI racanA hotI hai, usI prakAra yahaoNpara bhI guNazreNIkI racanA hotI hai / usI anivRttikaraNakAlake prathama samayameM aprazastopazamanAkaraNa, nidhattIkaraNa aura nikAcanAkaraNa ye tIno hI karaNa eka sAtha vyucchinna ho jAte hai // 42-53 // vizeSArtha-jo karma utkarSaNa, apakarpaNa aura para-prakRti-saMkramaNake yogya hokarake bhI udayasthitimeM apakarSita karaneke lie zakya na ho, arthAt jisakI udIraNA na kI jA sake use aprazastopazAmanAkaraNa kahate haiN| jisa karmakA utkarSaNa aura apakarpaNa to kiyA jA sake, kintu udIraNA arthAt udayasthitimeM apakarSaNa aura para prakRtime saMkramaNa na kiyA jA sake, use nidhattIkaraNa kahate haiN| jisa karmakA utkarSaNa, apakarpaNa, udIraNA aura paraprakRti-saMkramaNa ye cAro hI kArya na kiye jA sakeM, kintu jisa rUpase use bA~dhA thA, usI rUpase vaha sattAmeM tadavastha rahe, use nikAcanAkaraNa kahate haiM / ye tIno karaNa apUrvakaraNake antima samaya taka hote rahate haiM, kintu anivRttikaraNake prathama samayame ye tIno banda ho jAte haiN| ___ cUrNisU0-usa anivRttikaraNake prathama samayamai Ayukarmako chor3akara zepa sAta karmoMkA sthitisattva antaHkor3Akor3I sAgaropamapramANa aura sthitibandha anta.kor3I arthAta sAgaropamalakSapRthaktva-pramANa hotA hai| tatpazcAt sahasro sthitikAMDakoMke vyatIta honepara sthiti bandha sAgaropama sahasrapRthaktva raha jAtA hai| tatpazcAt anivRttikaraNakAlake saMkhyAta bhAgoke vyatIta honepara asaMjJI jIvokI sthitike bandhake samAna sahasra sAgaropamapramANa sthitivandha hotA hai| tatpazcAt sthitivandhapRthaktvake bIta jAnepara caturindriya jIvake sthitibandhake 1 tattha ja kammamokaDDukkaDDaNa parapayaDisakamANa pAogga hodUNa puNo NosakamudayaTidimokaDDidu; udIraNAviruddhasahAveNa pariNadattAdo / ta tahAvihapaiNNAe paDiggahiyamappasattha-uvasAmaNAe uvasatamidi bhnnnnde| tassa so pajAyo appasattha-uvasAmaNAkaraNaM NAma / eva ja kammamokaDDukkaDDaNAsu aviruddhasacaraNaM hodUNa puNo udaya-parapayaDi-sakamANamaNAgamaNapaiNNAe paDiggahiya tassa so avasthAviseso NidhattIkaraNa NAma | jayadha0 * tAmrapatravAlI pratimeM 'aMto koDAkoDIe' pATha mudrita hai ( dekho pR0 1824 ) / para vaha azuddha hai / (dekho dhavalA bhA0 6 pR0 295) /
Page #792
--------------------------------------------------------------------------
________________ 684 kasAya pAhuDa susta [14 cAritramoha-upazAmanAdhikAra 59. evaM tIiMdiya-bIi diyadvidivaMdhasamago ThidivaMdho / 60. eiMdiyaThidivaMdhasamago tthidibNdho| 61. tado dvidivaMdhapudhatteNa NAmA-godANaM palidovama-dvidigo dvidivNdho| 62. NANAvaraNIya-dasaNavaraNIya-vedaNIya-aMtarAiyANaM ca divaDDapalidovamamettahidigo bNdho| 63. mohaNIyassa vepalidovamadvidigo vaMdho / 64. edamhi kAle adicchide* sabamhi palidovamassa saMkhejjadibhAgeNa ThidivaMdheNa osaradi / 65. NAmA-godANaM palidovamadvidigAdo baMdhAdo aNNaM jaM dvidivaMdhaM vaMdhahidi so hidivaMdho saMkhejjaguNahINo / 66.sesANaM kammANaM dvidivaMdho palidovamassa sNkhejjdibhaaghiinno| 67. tadoppahuDi NAmA-godANaM dvidivaMdhe puNNe saMkhejjaguNahINo dvidivaMdho hoi / sesANaM kammANaM jAna palidovamadviAdigaM baMdha Na pAvadi tAva puNNe vidibaMdhe palidovamassa saMkhejjadibhAgahINo hidibaMdho / 68. evaM dvidivaMdhasahassesu gadesu NANAsadRza sau sAgaropamapramANa sthitibandha hotA hai| punaH sthitivandhapRthaktvake vItanepara trIndriya. jIvake sthitivandhake sadRza pacAsa sAgaropamapramANa sthitibandha hotA hai / punaH sthitivandhapRthaktvake vItanepara dvIndriyajIvake sthitivandhake sadRza paccIsa sAgarapramANa sthitivandha hotA hai / punaH sthitibandhapRthaktvake bItanepara ekendriyajIvake sthitivandhake sadRza eka sAgaropamapramANa sthitivandha hotA hai| tatpazcAt sthitivandhapRthaktvake vyatIta honepara nAma aura gotrakarmakA palyopamasthitivAlA vandha hotA hai| usa samaya jJAnAvaraNIya, darzanAvaraNIya, vedanIya aura antarAyakA Der3ha palyopamapramANa sthitibandha hotA hai aura mohanIyakarmakA do palyopamakI sthitivAlA bandha hotA hai / isa kAlameM aura isase pUrva atikrAnta sarva kAlame palyopamake saMkhyAtaveM bhAgapramANa sthitibandhase apasaraNa karatA hai, arthAt yahA~ taka sarva karmoM ke sthitavandhApasaraNakA pramANa palyopamakA saMkhyAtavaoN bhAga hai| palyopamakI sthitivAle bandhase jo nAma aura gotra karmake anya bandhako baoNdhegA, vaha sthitibandha saMkhyAtaguNita hIna hai / zeSa karmoMkA sthitivandha pUrva sthitivandhase palyopamakA saMkhyAtavA~ bhAga hIna hai // 54-66 // vizeSArtha-isa sthala para sarva karmoMke sthitibandhakA alpabahutva isa prakAra jAnanA cAhie-nAma aura gotrakarmakA sthitibandha sabase kama hai| isase jJAnAvaraNAdi cAra karmoMkA sthitivandha saMkhyAtaguNA hai / isase mohanIyakarmakA sthitivandha vizeSa adhika hai| __ cUrNisU0-yahaoNse lekara nAma aura gotrake sthitivandhake pUrNa honepara saMkhyAtaguNA hIna anya sthitibandha hotA hai| zeSa karmoMkA jaba taka palyopamakI sthitivAlA vandha nahIM prApta hotA hai, taba taka eka sthitivandhake pUrNa honepara jo anya sthitivandha hotA hai, vaha palyopamake saMkhyAtaveM bhAgase hIna hai| isa prakAra sahasroM sthitivandhoke bItanepara jJAnAvaraNIya, darzanA 9 tAmrapatravAlI pratimeM 'ahicchideM pATha mudrita hai| (dekho pR0 1825) dha: tAmrapatravAlI pratime isake anantara [ThidivaMdho] itanA pATha aura bhI mudritahai / (dekho pR0 1825)
Page #793
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 123 ] cAritramoha-upazAmaka vandha-alpabahutva-nirUpaNa 685 varaNIya daMsaNAvaraNIya-vedaNIya-aMtarAiyANaM palidovamaTThidigo baMdho / 69. mohaNIyassa tibhAguttaraM palidovamaTThidigo baMdho / 70. tado jo aNNo NANAvaraNAdicaduhaM piTThidibaMdho so saMkhejjaguNahINo / 71. mohaNIyassa dvidibaMdho visesahINo / 72. tado TThadibaMdha dhatteNa gadreNa mohaNIyassa vi dvidibaMdho palidovamaM / 73. tado jo aNNo dvidibaMdho so AugavajjANaM kammANaM dvidibaMdho palidovamassa saMkhejjadibhAgo / 74. tassa appA bahuaM / 75 taM jahA / 76. NAmA - godANaM dvidi baMdho thovo / 77. mohaNIyavajjANaM kammANaM dvidibaMdho tullo saMkhejjaguNo / 78. mohaNIyassa dvidibaMdho saMkhejjaguNo / 79. edeNa appAbahuavihiNA dvidibaMdha sahasrANi bahUNi gadANi / 80. tado aNNo dvidibaMdho NAmA-godANaM thovo | 81. idaresiM caunhaM pitullo asaMkhejjaguNo / 82. mohaNIyassa dvidibaMdho saMkhejjaguNo / 83. edeNa appA bahuavihiNA TThidibaMdha sahastrANi bahUNi gadANi / varaNIya, vedanIya aura antarAya, ina karmoMkA sthitibandha palyopamapramANa hai / tathA mohanIyakarmakA tribhAga-adhika palyopamapramANa sthitibandha hai / tatpazcAt jJAnAvaraNAdi cAra karmoMkA jo anya sthitibandha hotA hai vaha pUrva sthitibandhase saMkhyAtaguNita hIna hai aura mohanIyakarmakA sthitibandha vizeSa hIna hotA hai / / 67-71 / / vizeSArtha - isa sthalapara karmoMke sthitibandhakA alpabahutva isa prakAra hai- nAma aura gotrakarmakA sthitibandha sabase kama hai| isase cAra karmoMkA sthitibandha saMkhyAtaguNita hai / isase mohanIya karmakA sthitibandha saMkhyAtaguNita hai / cUrNisU0-tatpazcAt sthitibandhapRthaktva ke bItane se mohanIyakarmakA bhI sthitivandha palyopamapramANa ho jAtA hai / tadanantara jo anya sthitibandha hai, vaha Ayukarmako chor3akara zeSa karmoMkA palyopamake saMkhyAtaveM bhAgapramANa hai / isa sthala meM sambhava sthitibandhakA alpavahutva kahate haiM / vaha isa prakAra hai - nAma aura gotra karmakA sthitibandha sabase kama hai / isase mohanIyako chor3akara zeSa karmoMkA sthitibandha paraspara tulya aura saMkhyAtaguNA hai / isase mohanIyakA sthitibandha saMkhyAtaguNA hai / isa alpabahutva - vidhise bahuta se sthitibandha-sahasra vyatIta hote haiM / ( jabataka ki nAma aura gotra karmakA apazcima aura dUrApakRSTi saMjJAvAlA, palyopamake saMkhyAtaveM bhAgapramANa sthitibandha prApta hotA hai, tabataka yahI uparyukta alpabahutvakA krama calA jAtA hai / ) tatpazcAt anya prakArakA sthitibandhasambandhI alpabahutva prArambha hotA hai / vaha isa prakAra hai- nAma aura gotra karmakA sthitibandha sabase kama hai / inase itara cAra karmoMkA sthitibandha paraspara tulya aura asaMkhyAtaguNA hai / isase mohanIyakA sthitibandha saMkhyAtaguNA hai / isa alpabahutvakI vidhise aneka sahasra sthitibandha vyatIta hote hai // 72-83 // * tAmrapatravAlI pratimeM 'vedaNIya' ke Age 'mohaNIya' pada bhI mudrita hai / vaha nahIM honA cAhie; kyoMki, Age sUtrAGka 69 meM usake sthitibandhakA spaSTa nirdeza kiyA gayA hai / tAmrapatravAlI pratimeM '[ a ] saMkhejaguNo' aisA pATha mudrita hai / ( dekho pR0 1828 )
Page #794
--------------------------------------------------------------------------
________________ 686 kasAya pAhuDa suta [ 14 cAritra moha - upazAmanAdhikAra 84. tado aNNo dvidibaMdho NAmA-godANaM thovo / 85. idaresiM caduNhaM pi kammANaM vidibaMdho asaMkhejjaguNo / 86. mohaNIyassa vidibaMdho asaMkhejjaguNo / 87. deNa kameNa dvidibaMdha sahastrANi bahUNi gadANi / 88. tado aNNo dvidibaMdho NAmAgodANaM thovo / 89. mohaNIyassa dvidhibaMdho asaMkhejjaguNo / 90 NANAvaraNIya daMsaNAvaraNIya vedaNIya - aMtarAiyANaM dvidibaMdho asaMkhejjaguNo / 91. ekasarAheNa mohaNIyassa dvidibaMdho NANAvaraNAdi- dvidivadhAdo heDado jAdo asaMkhejjaguNahINo ca / Natthi aNNo viyappo / 92. jAva mohaNIyassa dvidibaMdho uvari AsI, tAva asaMkhejjaguNo AsI, asaMkhejjaguNAdoka asaMkhejjaguNahINo jAdo / 93. tado jo eso TThidibaMdho NAmA-godANaM thotro / 94. mohaNIyassa TThidibaMdho asaMkhejjaguNo / 95. idaresiM caduhaM pi kampANaM dvidibaMdho tullo asaMkhejjaguNo / 96. edeNa appAcahuavihiNA vidibaMdhasahassANi jAye vahUNi gadANi / 97. to aNNo dvidibaMdho ekasarAheNa mohaNIyassa thovo / 98. NAmA-godANamasaMtatpazcAt jJAnAvaraNAdi karmoMkA dUrApakRSTinAmaka sthitibandha prApta honepara tadanantara usake asaMkhyAta bahubhAga sthitibandharUpase apasaraNa karanevAle jIvake usa samaya meM saMbhava alpabahutvako kahate haiM cUrNisU0 - tadanantara anya prakArakA sthitivandha hotA hai / nAma aura gotrakarmakA sabase kama sthitibandha hotA hai / isase cAro hI karmoMkA sthitibandha asaMkhyAtaguNA hai / isase mohanIyakA sthitibandha asaMkhyAtaguNA hai / isa kramase bahutase sthitibandha-sahasra vyatIta hote haiM / tatpazcAt anya prakArakA sthitibandha hotA hai / yathA - nAma aura gotra - karmakA sabase kama sthitibandha hotA hai / isase mohanIyaka rmakA sthitibandha asaMkhyAtaguNa hotA hai / isase jJAnAvaraNIya, darzanAvaraNIya, vedanIya aura antarAyakarmakA sthitibandha asaMkhyAtaguNA hai / tatpazcAt eka zarAghAta se arthAt eka sAtha mohanIyakarmakA sthitibandha jJAnAvaraNAdi karmoM ke sthitibandhase nIce AjAtA hai aura vaha jJAnAvaraNAdi karma catuSkake sthitivandhase asaMkhyAtaguNita hIna hotA hai, isameM koI anya vikalpa saMbhava nahIM hai / jaba taka mohanIyakarmakA sthitibandha jJAnAvaraNAdike sthitibandhase Upara thA, taba taka vaha asaMkhyAta - guNA thA / isalie yahaoNpara vaha asaMkhyAta guNita vRddhise asaMkhyAtaguNita hIna ho gayA hai / taba yahA~ jo sthitibandha hotA hai, vaha isa prakAra hai - nAma aura gotrakarmakA sthitibandha savase kama hai / isase mohanIya karmakA sthitibandha asaMkhyAtaguNA hai / isase itara zeSa cAro hI karmoMkA sthitibandha paraspara tulya aura asaMkhyAtaguNA hai // 84-95 // cUrNisU0 0 - isa alpavahutva ke kramase jisa samaya aneko sthitivandha sahasra vyatIta hote haiM usake pazcAt anya prakArakA sthitibandha prArambha hotA hai / vaha isa prakAra hai - mohanIyakarmakA sthitivandha eka zarAghAtase arthAt ekadama sabase kama ho jAtA hai / isase * tAmrapatravAlI pratime 'asaMkhejjAdo' pATha mudrita hai / (dekho pR0 1829)
Page #795
--------------------------------------------------------------------------
________________ 687 gA0 123 ] cAritramoha-upazAmaka-bandha alpavahutva-nirUpaNa khejjaguNo / 99. DadaresiM caduNhaM pi kammANaM tullo asaMkhejjaguNo / 100. edeNa kameNa saMkhejjANi ThidibaMdhasahassANi vahUNi gadANi / 101. tado aNNo dvidibaMdho / 102. ekasarAheNa mohaNIyassa hidibaMdho thovo / 103. NAmA-godANaM pi kammANaM ThidivaMdho tullo asaMkhejjaguNo / 104. NANAvaraNIya-dasaNAvaraNIya-aMtarAiyANaM tiNhaM pi kammANaM dvidibaMdho tullo asaMkhejjaguNo / 105. vedaNIyassa hidibaMdho asNkhejjgunno| 106. tiNhaM pi kammANaM Nathi viyappo saMkhejjaguNahINo vA visesahINo vA, ekasarAheNa asaMkhejjaguNahINo 107 edeNa appAbahuavihiNA saMkhejjANi dvidibaMdha-sahassANi bahUNi gadANi / 108. tado aNNo DidibaMdho / 109 ekkasarAheNa mohaNIyassa hidivaMdho thovo / 110. NANAvaraNIya-dasaNAvaraNIya-aMtarAiyANaM tihaM pi kammANaM dvidivaMdho tullo asaMkhejjaguNo / 111. NAmA-godANaM hidibaMdho asaMkhejjaguNo / 112. vedaNIyassa dvidibaMdho visesAhio / 113. ettha vi Natthi viyappo, tiNhaM pi kammANaM dvidivaMdho NAmA-godANaM dvidibaMdhAdo heDado jAyamANo ekasarAheNa asaMkhejjaguNahINo nAma aura gotrakarmakA sthitibandha asaMkhyAtaguNA hotA hai| isase itara jJAnAvaraNAdi cAro hI karmoMkA sthitibandha paraspara tulya aura asaMkhyAtaguNA hotA hai| isI kramase bahutase saMkhyAta-sahasra sthitibandha vyatIta hote hai| tatpazcAt anya prakArakA sthitibandha prArambha hotA hai| vaha isa prakAra hai-eka zarAghAtase mohanIya karmakA sthitibandha sabase kama ho jAtA hai| isase nAma aura gotra karmakA sthitibandha paraspara tulya aura asaMkhyAtaguNA hotA hai / isase jJAnAvaraNIya, darzanAvaraNIya aura antarAya, ina tInoM hI karmoMkA sthitibandha paraspara tulya aura asaMkhyAtaguNA hotA hai| isase vedanIyakarmakA sthitibandha asaMkhyAtaguNA hotA hai / vedanIya karmake sthitibandhase apasaraNa karanevAle jJAnAvaraNAdi tInoM hI karmoMke sthitibandhake saMkhyAtaguNA hIna yA vizeSa-hIna rUpa koI anya vikalpa nahI hai, kintu eka zarAghAtase hI asaMkhyAtaguNA hIna ho jAtA hai| isa alpabahutvake kramase aneka saMkhyAta-sahasra sthitivandha vyatIta hote haiM // 96-107 // cUrNisU0-tatpazcAt anya prakArakA sthitibandha hotA hai, arthAt eka sAtha hI mohanIyakarmakA sthitibandha aura bhI kama ho jAtA hai / isase jJAnAvaraNIya, darzanAvaraNIya, aura antarAya, ina tIno hI karmoMkA sthitibandha paraspara tulya aura asaMkhyAtaguNA hotA hai| isase nAma aura gotrakarmakA sthitivandha asaMkhyAtaguNA hotA hai| isase vedanIya karmakA sthitivandha vizeSa adhika hotA hai| yahA~ para bhI anya koI vikalpa nahIM hai / jaba jJAnAvaraNAdi tInoM hI karmoMkA sthitibandha nAma-gotrakarmoM ke sthitivandhase nIce hotA & tAmrapatravAlI pratimeM Natthi [aNNo-] aisA pATha mudrita hai| (dekho pR0 1831)
Page #796
--------------------------------------------------------------------------
________________ 688 kasA pAhuDa suta [ 14 cAritramoha upazAmanAdhikAra jAdo vedaNIyassa dvidivaMdho tAdhe ceva NAmA-godANaM dvidibaMdho visesAhio jAdo / 114. edeNa appAcahuavihiNA saMkhajjANi hidibaMdha sahastrANi kADhUNa jANi puNa kammANi vajjhati tANi palidovamassa asaMkhejjadibhAgo / 115. tado asaMkhejjANaM samayabaddhANamudIraNA ca / 116 tado saMkhejjesu ThidibaMdha sahassesu maNapajjavaNANAvaraNIya - dANaMtarAiyANamaNubhAgo vaMdheNa desaghAdI hoi / 117. tado saMkhejjesuTThidibaMdhesu gadesu ohiNANAvaraNIyaM ohiMdaMsaNAvaraNIyaM lAbhaMtarAiyaM ca baMdheNa desaghAdi karedi / 118 tado saMkhejjesu TThidibaMdhesu gadesu sudaNANAvaraNIyaM acakkhudaMsaNAvaraNIyaM bhogaMtarAiyaM ca baMdheNa desaghAdiM karedi / 119. tado saMkhejje dvidivaMdhesu gadesu cakkhudaMsaNAvaraNIyaM baMdheNa desaghAdiM karedi / 120. tado saMkhejjesuTThidibaMdhesu gadesu AbhiNivohiyaNANAvaraNIyaM paribhogaMtarAiyaM ca baMdheNa desaghAdi karedi / 121 tado saMkhejjesu ThidibaMdhesu gadesu vIriyaMtarAiyaM baMdheNa desaghAdi karedi / 122. edesiM kammANamakhavago aNuvasAmago sanco savvadhAdi baMdhadi / 123. desu kamme desavAdIsu jAdesu viTThidibaMdho mohaNIye thovo / 124. NANAvaraNadaMsaNAvaraNa- aMtarAiesa ThidibaMdho asaMkhejjaguNo / 125 NAmA- godesu ThidibaMdho asaMkhejjaguNo / 126. vedaNIyassa dvidibaMdho visesAhio / huA eka sAtha asaMkhyAtaguNita hIna ho jAtA hai, tabhI nAma aura gotrakarmakA sthitibandha vizeSa hIna ho jAtA hai / isa alpabahutva ke kramase saMkhyAta sahasra sthitibandhoko karake punaH jo karma vadhate hai, ve palyopamake saMkhyAtave bhAgapramANa hote haiM / tatpazcAt asaMkhyAta samaya prabaddhokI udIraNA hotI hai / tatpazcAt saMkhyAta sahasra sthitibandhoke vyatIta honepara manaHparyayajJAnAvaraNIya aura dAnAntarAya karmakA anubhAga bandhakI apekSA dezaghAtI ho jAtA hai // 108-116 // cUrNi sU0 - tatpazcAt saMkhyAta sthitibandhoke bItane para avadhijJAnAvaraNIya, avadhidarzanAvaraNIya aura lAbhAntarAyakarmako bandhakI apekSA dezaghAtI karatA hai / tatpazcAt saMkhyAta sthitibandhoke bItane para zrutajJAnAvaraNIya, acakSudarzanAvaraNIya aura bhogAntarAya karmako vandhakI apekSA dezaghAtI karatA hai / tatpazcAt saMkhyAta sthititrandho ke bItane para cakSudarzanAvaraNIya karmako bandhakI apekSA dezaghAtI karatA hai / tatpazcAt saMkhyAta sthitibandhoke vyatIta honepara Abhinibodhika jJAnAvaraNIya aura paribhogAntarAya karmako bandhakI apekSA dezaghAtI karatA hai / tatpazcAt saMkhyAta sthitibandhoke bItane para vIryAntarAya karmako bandhakI apekSA dezaghAtI karatA hai / sarva akSapaka aura anupazAmaka ina kamoMke sarvaghAtI anubhAgako bA~dhate haiM / ina karmoMke dezaghAtI ho jAnepara bhI mohanIyakarmakA sthitibandha sabase kama hotA hai / isase jJAnAvaraNa, darzanAvaraNa aura antarAya karmakA sthitibandha asaMkhyAtaguNA hotA hai / isase nAma aura gotrakarmakA sthitibandha asaMkhyAtaguNA hotA hai / isase vedanIya karmakA sthitibandha vizeSa adhika hotA hai / / 117-126 //
Page #797
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 123 ] cAritra moha - upazAmaka vizeSakriyA - nirUpaNa 689 127. tado desaghAdikaraNAdo saMkhejjesu ThidibaMdhasahassesu gadesu aMtarakaraNaM karedi / 128. bArasahaM kasAyANaM NavahaM NokasAyavedaNIyANaM ca / Natthi aNNassa kammassa aMtarakaraNaM / 129. jaM saMjalaNaM vedayadi, jaM ca vedaM vedayadi, edesiM donha kammANaM paDhamaDidIo aMto muhuttigAo ThaveNa aMtarakaraNaM karedi / 130. paDhamaTThidIdo saMkhejjaguNAo sato AgAidAo aMtaradvaM / 131. sesANamekkArasahaM kasAyANamaTThaNhaM ca NokasAyavedaNIyANamudayAvaliyaM mottUNa aMtaraM karedi / 132. uvari samaTThidiaMtaraM, heDA visamaDidi aMtaraM / 133. jAdhe aMtaramukkIradi tAdhe aSNo dvidibaMdho pavaddho, aNNaM dvidikhaMDaya - maNNamaNubhAgakhaMDayaM ca gehadi / 134. aNubhAga khaMDaya sahassesu gadesu aNNamaNubhAgakhaMDayaM, taM caiva dvidikhaMDayaM, so ceva dvidibaMdho, aMtarassa ukkIraNaddhA ca samagaM puSNANi / cUrNisU0 - punaH sarvaghAtI prakRtiyoko dezaghAtI karaneke pazcAt saMkhyAta sahasra sthitibandhoke vyatIta hone para antarakaraNa karatA hai / yaha antarakaraNa apratyAkhyAnAdi bAraha kaSAyokA aura navo nokaSAyavedanIyokA hotA hai / anya kisI bhI karmakA antarakaraNa nahIM hotA hai / antarakaraNa karaneke lie udyata upazAmaka jisa saMjvalanakaSAyakA vedana karatA hai aura jisa vedakA vedana karatA hai una dono hI karmoM kI antarmuhUrta pramANa prathama sthitiyoko sthApita karake antarakaraNa karatA hai / prathama sthiti se saMkhyAtaguNI sthitiyA~ antarakaraNa karaneke lie guNazreNI zIrSakake sAtha grahaNa kI jAtI haiM / zepa anudaya-prApta gyAraha kaSAyoko aura ATha nokaSAya- vedanIyokI udayAvalIko chor3akara antara karatA hai / Upara samasthiti antara hai aura nIce viSamasthiti antara hai / / 127-132 // vizeSArtha - udaya yA anudayako prApta sabhI kaSAya aura nokapAyavedanIya karma - prakRtiyokI antarase UparakI sthiti to samAna hI hotI hai, kyoki dvitIyasthiti ke prathama niSekakA sarvatra sadRzarUpase avasthAna dekhA jAtA hai, isalie 'Upara samasthiti antara hai, ' aisA kahA gayA hai / kintu antarase nIcekI sthiti viSama hotI hai, isakA kAraNa yaha hai ki anudayavatI sabhI prakRtiyo ke sadRza honepara bhI udayako prApta kisI eka saMjvalana kaSAya aura kisI eka vedako antarmuhUrtamAtra prathamasthiti se pare antara kI prathamasthitikA hI avasthAna dekhA jAtA hai / isalie prathamasthitikI visadRzatA ke Azraya se 'nIce viSamasthiti antara hai' aisA kahA gayA hai / cUrNi sU0- 0 - jaba antara utkIrNa karatA hai, arthAt jisa samaya antarakaraNa Arambha karatA hai, usI samaya meM hI anya sthitibandha bA~dhatA hai, tathA anya sthitikAMDaka aura anya anubhAga kAMDakako grahaNa karatA hai / isa prakAra sahasro anubhAgakAMDakoke vyatIta honepara anya anubhAgakAMDaka, tathA vahI sthitikAMDaka, vahI sthitibandha aura antarakA utkIraNakAla, * tAmrapatravAlI pratimeM 'diTThadibadhapabadho' aisA pATha mudrita hai / ( dekho pR0 1835 ) 87
Page #798
--------------------------------------------------------------------------
________________ 690 , kasAya pAhuDa sutta [14 cAritramoha-upazAmanAdhikAra 135. aMtaraM karamANamsa je kammaMsA bajhaMti, vedijjaMti, tesiM kammANamaMtaravidIo ukkIreMto tAsi hidINaM padesaggaM baMdhapayaDINaM paDhamahidIe ca dedi, vidiyahidIe ca dedi| 136. je kammaMsA Na bajhaMti, Na vedijjaMti, tesimukkIramANaM padesaggaM satthANe Na dedi vajjhamANINaM payaDINamaNukIramANIsu dvidIsu dedi / 137. je kammaMsA Na vajhaMti, vedajjati ca; tesimukkIramANayaM padesaggaM appappaNo paDapaTThidIe ca dedi, bajjhamANINaM payaDINamaNukIramANIsu ca hidosu dedi / 138. je kamyaMsA Na vamaMti, Na vedijjaMti, tesimukkIramANaM padesaggaM vajjhamANINaM payaDINamaNukkIramANIsu dvidIsu dedi / 139. edeNa kameNa aMtaramukkIramANamukkiNNaM / 140. tAdhe ceva mohaNIyassa ANupuvdhIsaMkamo, lobhassa asaMkamo, mohaNIyassa egaTThANio baMdho, Naqsaya vedassa paramasamaya-uvasAmago, chasu AvaliyAsu gadAsu udIraNA, mohaNIyassa egaTThANio udayo, mohaNIyasma saMkhejjavassadvidio baMdho edANi sattavidhANi karaNANi aMtarakada paDhamasamae hoMti / ye saba eka sAtha pUrNatAko prApta hote haiM / antarako karanevAle jIvake jo kAMza ba~dhate haiM aura jo vedana kiye jAte haiM, una karmoMkI antara-sambandhI sthitiyoko utkIraNa karatA huA una sthitiyoke pradezAgrako badhanevAlI prakRtiyokI prathamasthitimeM bhI detA hai aura dvitIya sthitime bhI detA hai| jo kAMza na ba~dhate haiM aura na udayako hI prApta hote haiM, unake utkIrNa kiye jAnevAle pradezAgrako svasthAname nahIM detA hai, kintu vadhyamAna prakRtiyokI utkIraNa kI jAnevAlI sthitiyome detA hai| jo kAMza vedhate nahIM haiM, kintu vedana kiye jAte hai unake utkIraNa kiye jAnevAle pradezAgrako apanI prathama sthitimeM detA hai aura badhyamAna prakRtiyokI utkIraNa na kI jAnevAlI sthitiyome detA hai / jo karmAza ba~dhate hai, kintu vedana nahIM kiye jAte hai unake utkIraNa kiye jAnevAle pradezAgrako badhyamAna prakRtiyokI nahIM utkIraNa kI jAnevAlI sthitiyome detA hai| isa kramase utkIraNa kiyA jAnevAlA antara utkIrNa kiyA gayA, arthAt carama phAlIke niravazeSarUpase utkIrNa kiye jAnepara antarakaraNakA kArya sampanna ho jAtA hai / isa prakAra antarakI sthitiyokA sarva dravya prathama aura dvitIya sthitime saMkramita kara diyA gayA // 133-139 // cUrNisU0-usI samaya arthAt antarakaraNake samakAla hI mohanIyakA AnupUrvIsaMkramaNa (1) lobhakA saMkramaNa (2) mohanIyakA ekasthAnIya bandha (3) napuMsakavedakA prathama samaya-upazAmaka (4) chaha Avaliyoke vyatIta honepara udIraNA (5) mohanIyakA ekasthAnIya udaya (6) aura mohanIyakA sakhyAta varSakI sthitivAlA vandha (7) ye sAta prakArake karaNa antara kara cukaneke pazcAt prathama samayame prArambha hote haiM // 140 // vizeSArtha-antarakaraNake anantara prathama samayame ye sAta karaNa arthAt kAryavizeSa eka sAtha prArambha hote haiM / inakA spaSTIkaraNa isa prakAra hai-mohanIyakarmake eka nizcita
Page #799
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 123 ] - cAritramoha-upazAmaka-vizeSakriyA-nirUpaNa 141. chasu AvaliyAsu gadAsu udIraNA NAma kiM bhaNidaM hoi ? 142. vihAsA / 143. jahA NAma samayapabaddho baddho AvaliyAdikaMto sakko udIredumevamaMtarAdo kramake anusAra dravyake saMkramaNa karaneko AnupUrvI-saMkrama kahate hai| puruSavedake udayase car3hA huA jIva strIveda aura napuMsakavedake pradezAgrako niyamase purupavedame saMkrAnta karatA hai| isI prakAra krodhakaSAyake udayase car3hA huA jIva puruSaveda, chaha nokaSAya, pratyAkhyAnAvaraNa aura apratyAkhyAnAvaraNa krodhake pradezAgrako krodhasaMjvalanake Upara saMkrAnta karatA hai aura kahIM nahIM / punaH krodhasaMjvalana aura dono madhyama mAnakaSAyake pradezAgrako niyamase mAnasaMjvalaname saMkrAnta karatA hai, anyatra kahIM nhiiN| mAnasaMjvalanako aura dvividha madhyama mAyAke pradezAgrako niyamase mAyAsaMjvalaname nikSipta karatA hai / mAyAsaMjvalana aura dvividha madhyama lobhake pradezAnako niyamase lobhasaMjvalanameM saMkrAnta karatA hai / isa prakArake kramase honevAle saMkramaNako AnupUrvI-saMkramaNa kahate haiN| isa sthalake pUrva anAnupUrvIse pravartamAna cAritramohanIyakI prakRtiyokA saMkramaNa isa samaya isa uparyukta pratiniyata AnupUrvIse pravRtta hotA hai, aisA yahA~ abhiprAya jAnanA cAhie (1) / 'lobhakA asaMkrama' yaha dUsarA karaNa hai| sUtrameM 'lobha' aisA sAmAnya nirdeza honepara bhI yahA~ lobhase saMjvalanalobhakA hI grahaNa karanA cAhie / lobhake asaMkramaNakA artha yaha hai ki isase pUrva anAnupUrvIse lobhasaMjvalanakA zeSa saMjvalanakapAyome aura puruSavedameM pravartamAna saMkramaNa isa samaya banda ho jAtA hai (2) / 'mohanIyakA ekasthAnIya bandha' yaha tIsarA karaNa hai, isakA artha yaha hai ki isase pUrva mohanIyakarmakA anubhAga dezaghAtI dvisthAnIyarUpase baeNdhatA thA, vaha isa samaya pariNAmoMkI vizuddhi ke yogase haTa kara ekasthAnIya ho jAtA hai (3) / 'napuMsakavedakA prathama samaya-upazAmaka' yaha caturtha karaNa hai / isakA abhiprAya yaha hai ki tIno vedomese napuMsakavedakI hI sarvaprathama isa sthalapara AyuktakaraNake dvArA upazAmana-kriyAmeM pravRtti hotI hai (4) / 'chaha Avaliyoke vyatIta honepara udIraNA' yaha paMcama karaNa hai / isakA artha Age cUrNikAra svayaM hI kareMge (5) / 'mohanIyakA ekasthAnIya udaya' yaha SaSTa karaNa hai| isakA artha yaha hai ki isase pUrva latA aura dArurUpa dvisthAnIya dezaghAtisvarUpase pravartamAna anubhAgakA udaya antarakaraNake anantara hI ekasthAnIya latArUpase pariNata ho jAtA hai (6) / 'mohanIyakA saMkhyAtavarSIya sthitibandha' yaha saptama karaNa hai| isakA artha yaha hai ki isase pUrva mohanIyakarmakA sthitibandha asaMkhyAta vokA hotA thaa| vaha kaSAyokI mandatA yA pariNAmokI vizuddhitAke prabhAvase ekadama ghaTakara saMkhyAta varSapramANa raha jAtA hai / kintu zepa karmoMkAsthitivandha isa samaya bhI asaMkhyAta varSoMkA hI hotA hai (7) / . zaMkA-chaha Avaliyoke vyatIta honepara udIraNA hotI hai, isakA kyA abhiprAya hai ? / / 141 // samAdhAna-chaha AvalIkAlake vyatIta honepara udIraNA hotI hai, isakA abhiprAya yaha hai ki jisa prakAra isase pUrva adhastana sarvatra saMsArAvasthAme ba~dhA huA samayaprabaddha
Page #800
--------------------------------------------------------------------------
________________ 692 phasAya pAhuDa sutta [14 cAritrayoda-upazAmanAdhikAra paDhamasamayakadAdo pAe jANi kammANi bajhaMti mohaNIyaM vA mohaNIyavanjANi vA, tANi kammANi chasu AvaliyAsu gadAsu sakkANi udIredUM UNigAsu chasu AvaliyAsu Na sakkANi udiiredu| 144. esA chasu AcaliyAsu gadAsu udIraNA tti saNNA / 145. keNa kAraNeNa chasu AvaliyAsu gadAsu udIraNA bhavadi ? 146. nnidrisnnN*| 147. jahA NAma vArasa kiTTIo bhave purisavedaM ca baMdhai, tassa jaM padesaggaM purisavede barddha tAva AvaliyaM acchdi'| 148. AvaliyAdikaM kohassa paDhamakiTTIe vidiyakiTTIe ca sNkaamijjdi| 149. vidiyakiTTIdo tamhi AvaliyAdikaMtaM taM kohassa tadiyakiTTIe ca mANassa paDhama-vidiyakiTTIsu ca saMkAmijjadi / 150. mANassa vidiyakiTTIdo tamhi AvaliyAdikaMtaM mANassa ca tadiyakiTTIe mAyAe AvalIpramANa kAlake atikrAnta honepara hI udIraNA karaneke lie zakya hai, usa prakAra antara karaneke prathama samayase lekara isa sthala taka mohanIya yA mohanIyake atirikta jo karma baMdhate haiM, ve karma chaha AvalIpramANa kAlake vyatIta honepara hI udIraNA karaneke lie zakya haiM, chaha Avaliyome kucha nyUnatA honepara udIraNAke lie zakya nahIM haiN| yaha 'chaha Avaliyoke vyatIta honepara udIraNA hotI hai' aisA kahanekA abhiprAya hai // 142-144 // zaMkA-kisa kAraNase chaha Avaliyoke vyatIta honepara hI udIraNA hotI hai ? isake pUrva udIraNA honA kyo sambhava nahIM hai ? // 145 // samAdhAna-isa zaMkAkA samAdhAnAtmaka nidarzana isa prakAra hai-jisa vAraha kRSTivAle bhavameM jo purupavedako vaoNdhatA hai, usake jo pradezAgra purupavedame baddha huA hai, vaha eka AvalIkAla taka acalarUpase rahatA hai| arthAt yaha eka AvalI svasthAname hI udIraNAvasthAse parAnmukha prApta hotI hai| ukta vandhAvalIkAlake atikrAnta honepara puruSavedake baddha pradezAgrako saMjvalanakrodhakI prathama kRSTi aura dvitIya kRSTimeM saMkrAnta karatA hai, ataeva vahaoNpara vaha karma-pradezAya saMkramaNAvalImAtra kAla taka avicalitarUpase avasthita rahatA hai, isalie yaha dUsarI AvalI udIraNA-paryAyase vimukha upalabdha hotI hai| vaha purupavedakA saMkrAnta pradezAgra saMjvalanakrodhakI prathama yA dvitIya kRSTime eka AvalI taka rahakara tatpazcAt dvitIya kRSTise krodhakI tRtIya kRSTimeM aura saMjvalanamAnakI prathama aura dvitIya kRSTimeM saMkrAnta kiyA jAtA hai, ataH yaha saMkramaNarUpa tIsarI AvalI bhI udIraNAke ayogya hai| purupavedakA vaha saMkrAnta pradezAgra eka AvalI taka vahA~ rahakara punaH mAnakI dvitIya kRSTise mAnakI tRtIya kRSTimeM, tathA saMjvalana mAyAkI prathama aura dvitIya kRSTime saMkrAnta * tAmrapatravAlI pratimeM isase Age 'chasu AvaliyAsu gadAsu udIraNA tti' itanA TIkAza bhI sUtrarUpa se mudrita hai| (dekho pR0 1840-41) 1 esA tAva ekA AvaliyA udIraNAvatyAparamuhI samuvalambhade | jayadha0 2 tamhA esA vidiyA AvaliyA udIraNapajjAyavimuhI samuvalabhadi / jayadha0 3 eso tadiyAvaliyavisayo daTThavyo / jayagha0
Page #801
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 123.] cAritra moha - upazAmaka - vizeSa kriyA nirUpaNa 693 parama-vidiyakiTTIsu ca saMkAmijjade' / 151. mAyAe vidiyakiTTIdo tamhi Avali - yAditaM mAyA tadikiTTIe lobhassa ca paDhama - vidiyakiDIsu saMkAmijjadi / 152. lobhasa vidiTTIdo tamhi AvaliyAdikaMtaM lobhassa tadiyakiTTIe saMkA mijjadi / 153. edeNa kAraNeNa samayapabaddho chasu AvaliyAsu gadAsu udIrijjade | 154. jahA evaM purisavedassa samayapavaddhAdo chasu AvaliyAsu gadAsu udIraNA ti kAraNaM nidarisida, vahA evaM sesANaM kammANaM jadi vi eso vidhI Natthi, tahA vi aMtarAdo paramasamayakadAdA pAe je kammaMsA bajjhati tersi kammANaM chasu AvaliyAsu gadAsu udIraNA / 155. edaM NidarisaNamettaM taM pramANaM kAdu Nicchayado geNhiyavvaM / 156. aMtarAdo paramasamayakadAdA pAe kuMsaya vedassa AuttakaraNa uvasAmago kiyA jAtA jAtA hai / vaha karma - pradezAma yahA~ para bhI isa saMkramaNAvalImAtra kAlataka udIraNAke ayogya hai | ataH isa cauthI AvalIke bhItara bhI usakI udIraNA nahIM ho sakatI hai / vahI pUrvokta puruSavedakA saMkrAnta karma - pradezAtra ukta kRSTiyome eka AvalI taka rahakara punaH mAyAkI dvitIya kRSTise mAyAkI tRtIya kRSTimeM aura saMjvalana lobhakI prathama dvitIya kRSTime saMkrAnta kiyA jAtA hai / usakI yahA~ para bhI eka AvalI kAlataka udIraNA nahIM ho sakatI / yaha paoNcavI AvalI udIraNAke ayogya hai / puruSa - vedakA vahI saMkrAnta huA karma-pradezAgra ukta kRSTiyoMme eka AvalI taka rahakara puna: lobha dvitIya kRSTa lobhakI tIsarI kRSTime saMkrAnta kiyA jAtA hai / vaha yahA~ para bhI eka AvalI taka udIraNAke yogya nahIM hotA / ataH yaha chaThI AvalI bhI udIraNAke ayogya batalAI gaI hai / isa kAraNa navIna ba~dhA huA samayaprabaddha chaha Avaliyoke vyatIta honepara udIraNAko prApta kiyA jAtA hai / ataeva yaha kahA gayA hai ki chaha Avaliyoke vyatIta honepara hI udIraNA hotI hai / / 145 - 153 // cUrNisU0 - jisa prakAra se purupavedakI navIna ba~dhe hue samayaprabaddhase chaha AvaliyoMke vyatIta ho jAnepara udIraNA hotI hai, isa viSayakA sakAraNa nidarzana kiyA, usa hI prakArase yadyapi zepa karmoMke saMkramaNAdikI yaha vidhi nahIM hai, tathApi prathama samaya kiye gaye antarase isa sthalapara jo karma-prakRtiyaoN ba~dhatI haiM, una karma-prakRtiyoMkI udIraNA chaha Avaliyoke vyatIta honepara hI hotI hai, aisA niyama hai / yaha uparyukta varNana nidarzana arthAt dRSTAntamAtra hai, so use pramANa mAnakara nizcayase yathArtha rUpame grahaNa karanA cAhie / 154 - 155 // cUrNisU0 - antarakaraNake prathama samayase lekara isa sthala taka arthAt antarmuhUrta 1 eso cautthAvaliyavisayo / jayagha0 2 kimA uttakaraNa NAma ? AuttakaraNamujattakaraNa pArabhakaraNamidi eyaTTho / tAtparyeNa napu sakavedamitaH prabhavatyupazamayatItyarthaH / jayagha * tAmrapatravAlI pratimeM isase Age 'sissamai vitthAraNaGkaM itanA TokAza bhI sUtrarUpase mudrita hai / (dekho pR0 1842)
Page #802
--------------------------------------------------------------------------
________________ 694 phasAya pAdRDha sutta [14 cAritramoha-upazArmanAdhikAra sesANaM kammANaM Na kiMci uvasAmedi / 157. jaM pahamasamaye padesaggamuvasAmadi, taM thovaM / jaM vidiyasamae uvasAmedi tamasaMkhejjaguNaM / evamasaMkhejjaguNAe seDIe uvasAmedi jAva uvasaMtaM / 158. Na,sayavedassa paDhamasamaya uvasAmagassa jassa vA tassa vA kammassa padesaggassa udIraNA thovA / 159. udayo asNkhejjgunno| 160. NabuMsayavedassa padesaggamaNNapayaDisaMkAminjayANayamasaMkhenjaguNaM / 161. uvasAmijjamANayamasaMkhejjaguNaM / 162. evaM jAva carimasamaya-uvasaMte tti / / 163. jAdhe pAe mohaNIyassa baMdho saMkhejjavassa-dvidigo jAdo, tAthe pAe ThidivaMdhe puNNe puNNe aNNo saMkhejjaguNahINo hidibaMdho* / 164. mohaNIyavajANaM kammANaM NabuMsayavedamuvasAtassa hidibaMdhe puNNe puNNe aNNo dvidibaMdho asNkhejjgunnhiinno| 165. evaM saMkhejjesu hidivaMdhasahassesu gadesu NabuMsayavedo uvasAmijjamANo uvsNto| 166. Nasayavede upasaMte se kAle itthivedassa uvsaamgo| 167. tAdhe taka anivRttikaraNasaMyata napuMsakavedakA AyuktakaraNa upazAmaka hotA hai, arthAt yahA~se Age napuMsakavedakA upazamana prArambha karatA hai / zepa karmoMkA kicinmAtra bhI upazamana nahIM karatA hai / jisa pradezAgrako prathama samayame upazAnta karatA hai, vaha alpa hai| jise dvitIya samayame upazamita karatA hai, vaha asaMkhyAtaguNA hai| isa prakAra asaMkhyAtaguNita zreNIse napuMsakavedake upazAnta hone taka upazamAtA hai| prathamasamayavartI napuMsakaveda-upazAmakake jisa kisI bhI vedyamAna karma-prakRti ke pradezAprakI udIraNA uparima padoMkI apekSA thor3I hotI hai| usase jisa kisI bhI vedhamAna karmakA udaya asaMkhyAtaguNA hotA hai / isase anya prakRtirUpa saMkramaNa kiyA jAnevAlA napuMsakavedakA pradezAgra asaMkhyAtaguNA hai / isase, upazamamAna napuMsakavedakA pradezAgra asaMkhyAtaguNA hai| isa prakAra napuMsakavedake upazAnta honeke antima samaya taka alpavahutvakA yahI krama jAnanA cAhie // 156-162 // cUrNisU0-jisa sthalapara mohanIyakarmakA sthitivandha saMkhyAta varSakI sthitivAlA hotA hai, vahA~se lekara pratyeka sthitivandhake pUrNa honepara anya sthitibandha saMkhyAtaguNA hIna hotA hai / punaH napuMsakavedakA upazamana karanevAle jIvake mohanIyake atirikta zeSa karmoM ke pratyeka sthitivandhake pUrNa honepara anya sthitivandha asaMkhyAtaguNA hIna hotA hai / isa prakAra saMkhyAta sahasra sthitivandhoke vyatIta honepara pratisamaya asaMkhyAtaguNita zreNIke dvArA upazamana kiyA jAnevAlA napuMsakaveda upazAnta ho jAtA hai // 163-165 // carNima0-napuMsakavedake upazAnta ho jAnepara tadanantarakAlameM strIvedakA upazAmaka hotA hai, arthAt strIvedakA upazamana prArambha karatA hai| usa samayame hI apUrva sthitikAMDaka ____* tAmrapatravAlI pratimeM 'TThidivaMdhe'ke sthAnapara 'DhidivaMdheNa' aura 'saMkhejaguNahINo' ke sthAnapara 'asaMkhejaguNahINo' pATha mudrita hai / (dekho pR0 1844)
Page #803
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 123 ] cAritramoha-upazAmaka- vizeSa kriyA- nirUpaNa 695 ceva apuvaM dvidikhaMDayama puvyamaNubhAgakhaMDayaM dvidibaMdho ca patthido / 168. jahA 'sayavedo ucasAmido teNeva kameNa itthivedaM pi guNaseDIe uvasAmedi / 169. itthavedassa uvasAmaNaddhAe sNkhejjdibhaage| gade tado NANAvaraNIya daMsaNAvaraNIya-aMtarAiyANaM saMkhejjavassa-TThidigo vaMdho bhavadi / 170. jAdhe saMkhejjavassa - vidio vadho, tassamae ceva edAsiM tinhaM mUlapayaDINaM kevalaNANAvaraNa - kevaladaMsaNAvaraNavajjAo sesAo jAo uttarapayaDIo tAsimegaTThANio baMdho / 171. jatto pAe NANAvaraNadaMsaNAvaraNa- aMtarAiyANaM saMkhejjavassavidio baMdho tamhi puNNe jo aNNo dvidibaMdho so saMkhejjaguNahINo / 172. tamhi samae savvakammANamappAbahuaM bhavadi / 173 taM jahA / 174. mohaNIyassa savvatthovo dvidibaMdho / 175. NANAvaraNa- daMsaNAvaraNa-aMtarAiyANaM DidibaMdho saMkhejjaguNo / 176. gAmA-godANaM dvidibaMdho asaMkhejjaguNo / 177. vedaNIyassa dibaMdha visesAhio / 178. edeNa kameNa saMkhejjesu TThidibaMdha sahassesu gade itthavedo uvasAmijjamANo uvasAmido / apUrva anubhAgakAMDaka aura apUrva sthitibandha prArambha hotA hai / jisa kramase napuMsaka vedakA upazamana kiyA hai, usI kramase guNazreNIke dvArA strIveda ko bhI upazamAtA hai / trIvedake upazamanakAlake saMkhyAta bhAga bIta jAnepara tatpazcAt jJAnAvaraNIya, darzanAvaraNIya aura antarAya karmakA bandha saMkhyAta varSakI sthitivAlA ho jAtA hai / arthAt isa sthalapara ukta karmoMkA sthitibandha asaMkhyAta varpase ghaTakara saMkhyAta varpa - pramANa raha jAtA hai / ( kintu zeSa tIno aghAtiyA karmoMkA sthitibandha aba bhI asaMkhyAta varSakA hotA hai / ) jisa samaya saMkhyAta varSakI sthitivAlA bandha hotA hai, usI samaya hI ina tIno ghAtiyA mUla prakRtiyokI kevalajJAnAvaraNa aura kevaladarzanAvaraNa prakRtiyoko chor3akara jo zeSa uttara prakRtiyA~ hai, unakA eka sthAnIya anubhAga bandha hone lagatA hai / jisa sthalapara jJAnAvaraNa, darzanAvaraNa aura antarAya karmakA saMkhyAta varSakI sthitivAlA bandha hai, usake pUrNa honepara jo anya bandha hotA hai, vaha pUrvase saMkhyAtaguNita hIna hotA hai / ( kintu tIno aghAtiyA karmoMkA abhI bhI asaMkhyAta varSa - pramANa hI sthitibandha hotA hai / ) usa samaya sarva karmoMke sthitibandhakA jo alpabahutva hai, vaha isa prakAra hai - mohanIyakA sthitibandha sabase kama hai| isase jJAnAvaraNa, darzanAvaraNa aura antarAyakA sthitibandha' saMkhyAtaguNA hai / isase nAma aura gotrakarmakA sthitibandha asaMkhyAtaguNA hai / isase vedanIya karmakA sthitibandha vizeSa adhika hai / isa kramase saMkhyAta sahasra sthitibandhoke bIta jAnepara upazama kiyA jAnevAlA strIveda upazamita ho jAtA hai // 166-178 // * tAmrapatravAlI pratimeM isase Age 'jAdhe itthivedamuvasAmedumADhatto' itanA TokAna bhI sUtrarUpase mudrita hai / (dekho pR0 1845 ) * / ' tAmrapatravAlI pratimeM 'saMkhejjadibhAge' ke sthAnapara 'saMkhejje bhAge' pATha mudrita hai / (dekho pR0 1846 )
Page #804
--------------------------------------------------------------------------
________________ 696 kalAya pAhuDa sukSa [15 cAritramoha-upazAmanAdhikAra 179. itthivede uvasaMte [se] kAle sattaNhaM NokasAyANaM uvasAmago / 180. tAdhe ceva aNNaM dvidikhaMDayamaNNAmaNubhAgavaMDayaMca AgAidaM / aNNo ca dvidibaMdho pabaddho / 181. evaM saMkhejjesu hidivaMdhasahassesu gadesu sattaNhaM NokasAyANamuvasAmaNaddhAe saMkhejjadibhAge* gade tado NAmAgodavedaNIyANaM kammANaM saMkhejjavassa hidigo baMdho / 182. tAdhe dvidivaMdhassa appaabhuaN| 183. taM jahA / 184. savvatthovo mohaNIyassa hidibNdho| 185. NANAvaraNa-dasaNAvaraNa-aMtarAiyANaM hidivaMdho saMkhejjaguNo / 186. NAmA-godANaM ThidivaMdho saMkhejjaguNo / 187. vedaNIyassa dvidivaMdho visesaahio| 188. edammi hidivaMdho puNNo jo aNNo hidibaMdho so sancakammANaM pi appappaNo dvidivaMdhAdo saMkhejaguNahINo / 189. edeNa kameNa dvidivaMdhasahassesu gadesu satta NokasAyA upasaMtA / 190. Navari purisavedassa ve AvaliyA baMdhA samayUNA aNuvasaMtA / 191. tassamae purisavedassa hidivaMdho solasa vassANi / 192. saMjalaNANaM dvidivaMdho battIsa vassANi / 193. sesANaM kammANaM dvidibaMdho saMkhejjANi vassasahassANi / 194. purisavedassa pahamahidIe jAdhe ve AvaliyAo sesAo tAdhe AgAla-paDiAgAlo vocchiNNo / cUrNisa0-strIvedake upazama ho jAnepara tadanantarakAlameM zepa sAto nokaSAyokA upazAmaka hotA hai, arthAt unakA upazamana prArambha karatA hai| usI samayame hI anya sthitikAMDaka aura anya anubhAgakAMDaka ghAtake lie grahaNa karatA hai, tathA anya sthitivandhako vaoNdhatA hai| isa prakAra saMkhyAta sahasra sthitivandhoke bItane para aura sAto nokapAyoke upazamanakAlakA saMkhyAtavaoN bhAga bItane para nAma, gotra aura vedanIya, ina tIno aghAtiyA karmoMkA sthitivandha saMkhyAta varSoMkA hone lagatA hai / usa samaya sthitivandhakA alpavahutva isa prakAra hai-mohanIyakA sthitivandha sabase kama hai| isase jJAnAvaraNa, darzanAvaraNa aura antarAyakA sthitivandha saMkhyAtaguNA hai| isase nAma aura gotrakA sthitivandha saMkhyAtaguNA hai / isase vedanIyakA sthitivandha vizeSa adhika hotA hai // 179-187|| cUrNisU0-isa sthitibandhake pUrNa honepara jo anya sthitibandha hotA hai, vaha sabhI karmoMkA apane-apane pUrva sthitivandhase saMkhyAtaguNA hIna hotA hai| isa kramase sahasro sthitivandhoke vyatIta honepara ( upazamana kI jAnevAlI ) sAto nokaSAya bhI upazAnta ho jAtI haiM, arthAt unakA upazama sampanna ho jAtA hai| kevala puruSavedake eka samaya kama do AvalImAtra samayapravaddha abhI anupazAnta rahate hai| usa samayame puruSavedakA sthitivandha solaha varSa hai, cAro saMjvalanakaSAyokA sthitivandha battIsa varSa hai aura zeSa karmoMkA sthitivandha saMkhyAta sahasra varpa hai| puruSavedakI prathamasthitime java do AvaliyA~ zeSa rahatI haiM, taba AgAla aura pratyAgAla vyucchinna ho jAte haiM // 188-194 // * tAmrapatravAlI pratimeM 'saMkhejadibhAge' ke sthAnapara 'saMkhejje bhAge' aisA pATha mudrita hai / (dekho pR0 1847)
Page #805
--------------------------------------------------------------------------
________________ V gA0 123 ] cAritra moha upazAmaka - vizeSakriyA nirUpaNa 697 195. aMtarakadAdo pAe chaNNokasAyANaM padesaggaM Na saMchuhRdi purisavede, kohasaMjalaNe saMhRdi / 196. jo paDhamasamaya avedo tassa paDamasamaya- avedassa saMta purisavedassa do AvaliyabaMdhA dusamayUNA aNuvasaMtA / 197. je do AvaliyabaMdhA dusamaNA aNuvasaMtA tesiM pade saggamasaMkhejjaguNAe seDIe uvasAmijjadi / 198. parapayaDIe vuNa adhApavattasaMkrameNa saMkAmijjadi / 199. paDhamasamaya-avedassa saMkA mijjadi bahuaM / se kAle visesahINaM / 200. esa kamo eyasamayapabaddhassa ceva / 201. paramasamaya avedassa saMjalaNANaM ThidibaMdho battIsa vastrANi aMtomuhuttUvizeSArtha-dvitIya sthiti ke pradeza kA prathamasthitime AnA 'AgAla' kahalAtA hai aura prathamasthiti ke pradezAya ke dvitIyasthitimeM jAneko pratyAgAla kahate haiM / isaprakAra utkarSaNaapakarSaNake vase prathama - dvitIya sthiti ke pradezAyokA paraspara viSaya- saMkramaNa honerUpa AgAla -, pratyAgAla purupavedakI prathamasthitike samayAdhika do AvalIkAla zeSa rahane taka hI hote hai / jaba pUrA do AvalIkAla puruSavedakI prathamasthitikA avaziSTa raha jAtA hai, taba AgAla aura pratyAgAlakA honA banda ho jAtA hai, aisA abhiprAya yahAeN jAnanA cAhie / athavA utpAdAnucchedakA Azraya lekara jayadhavalAkAra sUtrAnusAra aisA bhI artha karanekI preraNA karate haiM ki AvalI-pratyAvalI kAla taka to AgAla - pratyAgAla hote haiM, kintu tadanantara samayameM unakA viccheda ho jAtA hai / isI sthalapara puruSavedakI guNazreNIkA honA bhI banda ho jAtA hai / kevala pratyAvalIse hI asaMkhyAta samayaprabaddha kI pratikSaNa udIraNA hotI hai / 10 - antara karane ke cUrNisU0 pazcAt hAsyAdi chaha nokapAyoke pradezAtra ko puruSavedame saMkramaNa nahI karatA hai, kintu saMjvalanakrodhame saMkramaNa karatA hai / ( kyoki, yahAeN AnupUrvI saMkramaNa pAyA jAtA hai / ) jo prathama - samayavartI apagatavedavAlA jIva hai, usa prathama samayavAle apagatavedIke puruSavedakA navaka samayaprabaddharUpa sattva do samaya kama do AvalI - pramANa hai, vaha yahA~ anupazAnta rahatA hai / jo do samaya kama do AvalI -pramANa navaka samayaprabaddha anupazAnta rahate haiM, unake pradezAmako vaha yahaoNpara asaMkhyAtaguNita zreNIke dvArA upazAnta karatA hai / arthAt bandhAvalIke atikrAMta honepara puruSavedake navIna baddha samayaprabaddho kA upazamana - kAla AvalImAtra hai, aisA abhiprAya yahA~ jAnanA cAhie / vaha unake pradezAko svasthAnameM hI upazAnta nahIM karatA hai, kintu adhaHpravRttasaMkramaNake dvArA para - prakRti arthAt saMjvalanakrodhame saMkramaNa karatA hai / ( kyoki purupavedake dravyakA saMkramaNa anyatra ho hI nahIM sakatA hai / ) prathamasamayavartI apagatavedI jIvake saMkramaNa kiyA jAnevAlA pradezA bahuta hai aura tadanantarakAlameM vizeSa hIna hai / yaha krama eka samayaprabaddhakA hI hai | ( kyoki nAnA samayaprabaddhakI vivakSAme vRddhi hAnike yogase caturvidha vRddhi aura caturvidha hAnirUpa bhI krama dekhA jAtA hai | ) // 195-200 // cUrNisU0--prathamasamayavartI apagatavedIke cAro saMjvalana kapAyokA - sthitibandha 88
Page #806
--------------------------------------------------------------------------
________________ 698 * kasAya pAhuDa supta [ 14 cAritramoha-upazamanAdhikAra NANi / sesANaM kammANaM dvidibaMdho saMkhejjANi vassasahassANi / 202. paDhamasamayaavedo tivihaM kohamuvasAmeha / 203 sA cetra porANiyA paDhamahidI havadi / 204. dvidibaMdhe puNe puNNe saMjalaNANaM ThidibaMdho visesahINo / 205. sesANaM kammANaM ThidibaMdho saMkhajjaguNahINo / 206. edeNa kameNa jAdhe Avali-paDiAvaliyAo semAo kohasaMjaNassa tAthe vidiyaTThidIdo paDhamaTTidIdo AgAla-paDiAgAlo vAMcchiNNo / 207. paDiAvaliyAdo cetra udIraNA kohasaMjalaNassa / 208. paDiAcaliyAe ekkamhi samae sese kohasaM jalaNassa jahaNiyA Thidi - udIraNA / 209. caduNhaM saMjalagANaM ThidibaMdho cattAri mAmA / 210. sesANaM kammANaM dvidibaMdho saMkhejnANi vassasahassA Ni / 211. paDiAvaliyA udayAvaliyaM pavisamANA paviTThA' / 212. tA caitra kohasaM jalaNe do AvaliyabaMdhe dusamapUNe mottUNa sesA tivihakodhapadesA uvasAmijamANA uvasaMtA / 213. kohasaMjalaNe duviho kohA tAva sachuhadi jAtra kohasaMjalaNassa antarmuhUrta krama battIsa varSa hai| zepa karmoMkA sthitibandha saMkhyAta sahasra varSa hai / prathamasamayavartI apagatavedI jIva pratyAkhyAnAvaraNa, apratyAkhyAnAvaraNa aura saMjvalanarUpa tIna prakAra krodhako upazamAtA hai, arthAt yahaoNpara tIno krodhoMkA upazamana prAraMbha karatA hai / vahI purAnI prathamasthiti hotI haiM, arthAt antara prArambha karate hue jo pahale krodhasaMjvalanakI prathamasthiti thI, vahI yahA~ para avasthita rahatI hai, koI apUrva sthiti yahAeN kI jAtI hai / pratyeka sthitibandhake pUrNa hone para saMjvalana - catuSkakA anya sthitibandha vizeSa hIna hotA hai aura zepa karmoMkA sthitibandha asaMkhyAtaguNita hIna hotA hai / isa kramase jaba saMjvalanakrodhakI AvalI aura pratyAvalI hI zeSa rahatI hai, tava dvitIyasthiti aura prathamasthitise AgAla - pratyAgAla vyucchinna ho jAte haiM / usa samaya pratyAvalIse arthAt udayAvalI se bAhirI dUsarI AvalIse hI saMjvalanakrodhakI udIraNA hotI hai / pratyAvalI meM eka samaya zeSa rahane para saMjvalanakrodhakI jaghanya sthiti - udIraNA hotI hai| isa samaya cAro saMjvalanakapAyokA sthitibandha cAra mAsa hai / tathA zeSa karmoMkA sthitibandha saMkhyAta sahasra varSa hai / isa samaya pratyAvalI udayAvalI me praveza karatI huI praviSTa ho cukI / arthAt krodhasaMjvalanakI prathamasthiti udayAvalImAtra avaziSTa raha jAtI hai / ise hI ucchiSTAvalI kahate haiM / usI samaya hI do samaya kama do AvalImAtra saMjvalanakrodha ke samayaprabaddhoM ko chor3akara pratisamaya asaMkhyAtaguNita zreNIke dvArA upazAnta kiye jAnevAle tIna prakArake krodha-pradezAma prazastopazAmanAse upazAnta hote haiM / saMjvalanakrodha meM pratyAkhyAnAvaraNa aura apratyAkhyAnAvaraNarUpa do prakArake krodhako taba taka saMkramaNa karatA hai, jaba taka ki saMjvalanako prathamasthitime tIna AvaliyA avaziSTa rahatI haiM / eka samaya kama tIna 1 1 NavAra paDiAvaliyAe udayAvaliya paviDAe AvaliyamettI ca kohasa jalaNassa paDhamaTThidI parisiTThA 1 esA ca ucchiTThAvaliyA NAma / jayadha0
Page #807
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 123) cAritramoha-upazAmaka-vizeSakriyA-nirUpaNa paramadvidIe tiNi AvaliyAo sesAo tti / 214 tisu AvaliyAsu samayUNAsu sesAsu tatto pAe duviho koho kohasaMjalaNe* Na saMchubhadi / / 215 jAdhe kohasaMjalaNassa paramahidIe samayUNAvaliyA sesA, tAdhe ceva kohasaMjalaNassa baMdhodayA vocchiNNA / 216. mANasaMjalaNassa paDhamasamayavedago pahamadvidikArao ca / 217. pahamaTThidi karemANo udaye padesaggaM thovaM dedi, se kAle asaM khejjaguNaM / evamasaMkhejjaguNAe seDhIe jAva paDamadvidicarimasamao tti / 218 vidiyadvidIe jA AdidvidI tisse asaMkhejjaguNahINaM tado visesahINaM ceva / 219. jAdhe kodhassa baMdhodayA vocchiNNA tAdhe pAye mANassa tidhihassa uvasAmago / 220. tAdhe saMjalaNANaM dvidivaMdho cattAri mAsA aMtImuhutteNa UNayA / sesANaM kammANaM hidivaMdho saMkhejjANi vassa sahassANi / 221. mANasaMjalaNassa paDhamaTTi dIe tisu AvaliyAsu samayUNAsu sesAsu duviho mANo mANasaMjalaNe Na saMchubhadi / 222. paDiAvaliyAe sesAe AgAlaAvaliyoMke zeSa rahane para usa sthala para do prakArake krodhako saMjvalanakrodhame saMkrAnta nahIM karatA hai / ( kintu saMcalanamAname saMkrAnta karatA hai|) // 200-214 // cUrNisU0-jisa samaya saMjvalanakrodhakI prathamasthitime kevala eka samaya kama AvalIkAla zeSa rahatA hai, usa samaya saMjvalanakrodhakA bandha aura udaya vyucchinna ho jAtA hai| usI samaya vaha saMjvalanamAnakA prathama samayavedaka aura prathamasthitikA kAraka bhI hotA hai| prathamasthitiko karatA huA vaha udayameM alpa pradezAgrako detA hai aura tadanantara kAlamai asaMkhyAtaguNita pradezAgrako detA hai| isa prakAra asaMkhyAtaguNita zreNIke dvArA prathamasthitike antima samaya taka detA calA jAtA hai / dvitIyasthitikI jo Adi sthiti hai usameM asaMkhyAtaguNita hIna pradezAgrako detA hai / tadanantara vizeSa hIna pradezAgra ko detA hai / ( yaha krama carama sthitimeM atisthApanAvalI kAlake avaziSTa rahane taka jArI rahatA hai / ) jisa sthalapara saMjvalanakrodhake bandha aura udaya vyucchinna hote haiM, usa sthalapara hI vaha tIno prakArake mAnakA upazAmaka hotA hai, arthAt unakA upazamana prArambha karatA hai| usa samaya cAro sajvalanokA sthitivandha antarmuhUrta kama cAra mAsa hai| zeSa karmoMkA sthitibandha saMkhyAta sahasra varSapramANa hai // 215-220 // cUrNisU0-saMjvalanamAnakI prathamasthitime eka samaya kama tIna AvaliyoMke zeSa rahanepara do prakArake mAnako saMjvalanamAnameM saMkrAnta nahIM karatA hai / ( kintu saMjvalanamAyAkaSAyame saMkrAnta karatA hai / yahaoNpara bhI pratyAvalIke zeSa raha jAnepara AgAla aura pratyAgAla tAmrapatragalI pratime 'dubiho koho kAhasajalaNe' ke stha napara 'duviha koha (ho) saMjalaNe' aisA pATha mudrita hai / (dekho pR0 1.53) OM tAmrapatravAlI pratimeM 'mANasaMjalaNe ke sthAnapara kevala 'sajalaNe' pATha mudrita hai / ( dekho pR01854)
Page #808
--------------------------------------------------------------------------
________________ 700 kasAya pATuDa sutta [ 14 cAritramoha-upazAmanAdhikAra paDiAgAlo vocchiNNo / 223. paDiAvaliyAe ekkamhi samae sese mANasaMjalaNassa do AvaliyasamayaNabaMdhe mottaNa sesaM tivihassa mANassa padesasaMtakammaM carimasamaya. uvasaMtaM / 224. tAdhe mANa-mAyA-lobhasaMjalaNANaM dumAsahidigo baMdho / 225. sesANaM kammANaM DidibaMdho saMkhejjANi vassasahassANi / 226. tado se kAle mAyAsaMjalaNayokaDiyUNa mAyAsaMjalaNassa paDhamahidi karedi / 227. tAdhe pAe tivihAe mAyAe uvsaamgo| 228. mAyA-lobhasaMjalaNANaM dvidivaMdho do mAsA aMtomuhutteNa UNayA / 229. sesANaM kammANaM dvidivaMdho saMkhejjANi vassasahassANi / 230. sesANaM kammANaM dvidikhaMDayaM palidovamassa saMkhejjadimAgo / 231. jaM taM mANasaMtakammamudayAvaliyAe samaya'NAe taM mAyAe tthibukkasaMkameNa udae vipacihidi / 232. je mANasaMjalaNassa dohamAvaliyANaM dusamayUNANaM samayapavaddhA aNuvasaMtA te guNaseDIe uvasAmijjamANA dohiM AvaliyAhiM dusamayUNAhiM uvasAmijihiMti / vyucchinna ho jAte haiM / pratyAvalImeM eka samaya zeSa rahanepara saMjvalanamAnake eka samaya kama do AvalIpramANa samayaprabaddhoko chor3akara zeSa tIna prakArake mAnakA pradezasattva antima samayameM upazAnta ho jAtA hai| arthAt isa sthalapara tIno prakArake mAnakA sthitisattva, anubhAgasannava aura pradezasattva saMjvalanamAnake navakavaddha ucchiSThAvalIko chor3akara sarvopazamanAke dvArA upazamako prApta ho jAtA hai| usa samaya saMjvalanamAna, mAyA aura lobhakapAyakA sthitivandha do mAsa hai aura zeSa karmoMkA sthitivandha saMkhyAta sahasra varSa hai // 221-225 // cUrNisa0-isake eka samaya pazcAt saMjvalanamAyAkA apakarSaNa kara saMjvalanamAyAkI prathamasthitiko karatA hai, arthAt mAyAkapAyakA vedaka ho jAtA hai| isa sthala para vaha tIna prakArakI mAyAkA upazAmaka hotA hai, arthAt mAyAkA upazamana prArambha karatA hai| usa samaya saMjvalanamAyA aura saMjvalanalobhakA sthitivandha eka antarmuhUrtase kama do mAsa hai| zepa karmoMkA sthitibandha saMkhyAta sahasra varpa hai| isI samaya zeSa karmoMkA sthitikAMDaka palyopamakA saMkhyAtavaoN bhAga hai| caramasamayavartI mAnavedakake dvArA jo mAnakaSAyakA sthitisattva eka samaya kama udyAvalIpramANa avaziSTa rahA thA, vaha stibukasaMkramaNake dvArA mAyAkaSAyake udayameM vipArkako prApta hogA // 226-231 // - vizeSArtha-vivakSita prakRtikA udayasvarUpase samAna sthitivAlI anya prakRti meM jo saMkramaNa hotA hai, use stibukasaMkramaNa kahate haiN| __ cUrNisU0-saMjvalanamAnake jo do samaya kama do do AvalIpramANa samayapravaddha anupazAnta haiM, ve guNazreNIke dvArA upazamako prApta hote hue do samaya kama do AvalIpramANakAlase upazamako prApta ho jaaveNge| jo karma-pradezAgra saMjvalana mAyAkaSAyameM saMkramaNa '1 ko sthivukkasakamo NAma ? udayasarUveNa samaTTidIe jo saMkamo so tthivukkasakamo tti bhaNNade / - jayagha
Page #809
--------------------------------------------------------------------------
________________ . gA0 123 ] cAritramoha-upazAmaka-vizeSakriyA nirUpaNa 701 233. jaM padesaggaM mAyAe saMkamadi taM visesahINAe seDIe saMkamadi / 234. esA parUvaNA mAyAe paDhamasamaga-uvasAmagassa / 235. etto DidikhaMDayasahassANi bahUNi gadANi / tado mAyAe paDhamahidIe tisu AvaliyAsu samayUNAsu sesAsu duvihA mAyA mAyAsaMjalaNe Na saMchuhadi, lohasaMjalaNe ca saMchuhadi / 236. paDiAvaliyAe sesAe AgAla-paDiAgAlo vocchiNNo / 237. samayAhiyAe AvaliyAe sesAe mAyAe carimasamaya-uvasAmago mottaNa do AvaliyabaMdhe samayUNe / 238. tAdhe mAyA-lobhasaMjalaNANaM hi dibaMdho maaso| 239. sesANa kalmANaM hidivaMdho saMkhejjANi vassANi / 240. tado se kAle mAyAsaMjalaNassa baMdhodayA vocchiNNA / 241. mAyAsaMjalaNassa paDhamahidIe samayUNA AvaliyA sesA tthivukasaMkameNa lobhe vipaccihidi / . 242. tAdhe ceva lobhasaMjalaNamokaDDiyUNa lobhassa pahamaDhidi karedi / 243. etto pAe jA lobhavedagaddhA hodi, tisse lobhavedagaddhAe ve-ttibhAgA ettiyamettI lobhassa paDamahidI kadA / 244. tAdhe lobhasaMjalaNassa dvidibaMdho mAso aMtomuhutteNa UNo / 245 sesANaM kammANaM hidibaMdho saMkhajjANi vassANi 246. tado saMkhejjehi karatA hai, vaha vizeSa hIna zreNIke dvArA saMkramaNa karatA hai / yaha prarUpaNA mAyAkapAyake prathamasamayavartI upazAmakakI hai| isake pazcAt aneka sahasra sthitikAMDaka vyatIta hote haiN| taba mAyAsaMjvalanakI prathamasthitime eka samaya kama tIna Avaliyoke zeSa raha jAnepara do prakArakI mAyAko saMjvalanamAyAme saMkrAnta nahIM karatA hai, kintu saMjvalanalobhameM saMkrAnta karatA hai| yahA~ para bhI pratyAvalIke zeSa raha jAnepara AgAla aura pratyAgAla 'vyucchinna ho jAte haiM // 232-236 // - cUrNisU0-eka samaya adhika AMvalIke zeSa rahanepara, eka samaya kama do AvalIpramANa navakabaddha samayaprabaddhoko chor3akara zepa tIno prakArakI mAyAkA caramasamayavartI upazAmaka hotA hai| usa samaya saMjvalanamAyA aura lobhakA sthitibandha eka mAsa hai| zeSa koMkA sthitibandha saMkhyAta varSa hai| tadanantara samayame saMjvalanamAyAke bandha aura udaya vyucchinna ho jAte hai / saMjvalanamAyAkI prathamasthitime jo eka samaya kama eka AvalI zeSa rahI hai, vaha stibukasaMkramaNake dvArA saMjvalanalobhameM vipAkako prApta hogI // 237-241 // cUrNimu0-usI samaya saMjvalanalobhakA apakarSaNa kara lobhakI prathama sthitiko karatA hai, arthAt usakA vedana karatA hai| isa sthalapara jo lobhakA vedakakAla hai, usa lobhavedaka-kAlake do tribhAga ( 3 ) pramANa lobhakI prathamasthiti kI jAtI hai| arthAt lobhakI prathamasthitikA pramANa lobhavedakakAlake do-baTe tIna bhAga hai| usa samaya saMjvalanalobhakA sthitivandha eka antarmuhUrta kama eka mAsa hai| zeSa karmoMkA sthitivandha saMkhyAta varSa hai| tatpazcAt saMkhyAta sahasra sthitivandhoke bItanepara usa lobhakI prathamasthitikA ardha bhAga
Page #810
--------------------------------------------------------------------------
________________ 702 kasAva pAhuDa suta [ 14 cAritra moha-upazAmanAdhikAra dvidivaMgha sahassehiM gadehi tisse lobhassa paramaTTidIe addha gadaM / 247. tado addhassa carimasamae lohasaMjalaNassa dvidibaMdho divasapRdhattaM / 248. sesANaM kammANaM dvidibaMdho vassasahastrapudhattaM / 249. tAthe puNa phaddayagar3ha saMtakammaM / 250. se kAle vidiya-vibhAgassa paDhamasamae lobhasaMjalaNANubhAgasaMtakammassa jaM jahaNNaphaddayaM tassa heido aNubhAgakiTTIo karedi / 251. tAsiM pamANamevapha dayavaggaNANamaNaMtabhAgo / 252. paDamasamae bahuAo kiDIo kadAo se kAle apunyAo asaMkhejnaguNahoNAo / evaM jAva vidiyassa vibhAgasta carimasamao ci asaMkhejjaguNahINAoM / 253. jaM padesaggaM paramasamae kiTTIo kareMteNa kiTTIsu NikkhittaM taM dhAMva se kAle asaMkhejjaguNaM / evaM jAba carimasamayA tti asaM sejaguNaM / 254. paDhamasamae jahaNiyAe kiTTIe padesaggaM bahuaM, vidiyAe padesaggaM visesahINaM / evaM jAva carimAe kiTTIe padesaggaM taM visesahINaM / 255 vidiyasamae jahaNiyAe kiTTIe paDhesaggamasakhe jaguNaM, vidiyAe visesahINaM / evaM jAva aMdhukkassiyAe visaMsa vyatIta ho jAnA hai / usa ardha bhAgake antima samaya meM saMjvalanalobhakA sthitibandha divasapRthaktva hotA / tathA zeSa karmoMkA sthitibandha sahasra varSathaktva hotA hai / usa samaya anubhAgasambandhI sattva spardhakagata hai / isase Age kRSTigata sattva hotA hai / / 242-149 // cUrNim0- (0 - tadanantara kAlase dvitIya tribhAgake prathama samaya meM saMjvalanalobhake anubhAgasattvakA jo javanya spardhaka hai, usake nIce anantaguNahAnirUpase apavartita kara anubhAgasambandhI sUkSma kRSTiyoko karatA hai / ( kyoki upazamazreNIme vAdarakRSTiyA~ nahIM hotI haiM / ) una anubhAgakRSTiyokA pramANa eka spardhakakI vargaNAoMkA anantavA bhAga hai / prathama samayame bahuta anubhAgakRTiyoM kI jAtI haiM / dUsare samaya meM honevAlI apUrva kRSTiyaoN asaMkhyAtaguNita hIna haiM / isa prakAra dvitIya tribhAgake antima samaya taka asaMkhyAtaguNI hIna hotI jAtI haiM / kRSTiyoko karate hue prathama samaya meM jisa pradezAgrako kRSTiyoM meM nikSipta karatA hai, vaha sabase kama hai| isake anantarakAlameM asaMkhyAtaguNita pradezAya nikSipta karatA hai / isa prakAra se antima samaya taka asaMkhyAtaguNita pradezAko nikSipta karatA jAtA hai / prathama samayameM jaghanya kRSTime bahuta pradezAyako detA hai, usase UparakI dvitIya kRSTime vizeSa hIna pradezAgrako detA hai, isa prakAra antima kRSTi taka vizeSa hIna pradezAgrako detA hai / dvitIya samaya meM jaghanya kRSTime pradezAma ( prathama samaya meM kI gaI prathama kRSTike pradezAya se ) asaMkhyAtaguNita detA hai, dvitIya kRSTime vizeSa hIna detA hai / isa prakAra dvitIya samaya sambandhI samas kRSTiyomeM ogha - utkRSTa vargaNA taka vizeSa hIna detA hai / [ tadanantara jaghanya spardhakakI Adi * tAmrapatravAlI pratimeM isase Age 'abhavasiddhierhito anaMtaguNaM siddhANaMtabhAgavaggaNAhi pagaM phaDuyaM hodi' itanA TIkAza bhI sUtrarUpase mudrita hai / ( dekho pR0 1859 )
Page #811
--------------------------------------------------------------------------
________________ 703 gA0 123 ] cAritramoha-upazAmaka-vizeSakriyA-nirUpaNa hINaM / [ 256. tado jahaNNaphayAdivaggaNAe aNaMtagaNahINaM, tatto visesahINaM / ] 257. jahA vidiyasamae tahA sesesu samae su / 258 tivya maMdadAe jahaNiyA kiTTI thovA / vidiyakiTTI aNaMtagaNA / tadiyA kiTTI aNaMtaguNA / evamaNaMtaguNAe seDIe gacchadi jAva carimakiTTi ti / 259. emo vidiya-tibhAgo kiTTIkaraNaddhA NAma / 260. kiTTIkaraNaddhAsaMkhejjesu bhAgesu gadesu lobhasaMjalaNassa aMtomuhuttahidigo baMdho / 261. tiNhaM ghAdikammANaM ThidibaMdhA divasapudhattaM / 262. jAva kiTTIkaraNaddhAe ducarimo ThidibaMdho tAdhe NAmAgoda-vedaNIyANaM saMkhejjANi vassasahassANi ThidibaMdho / 263. kiTTIkaraNaddhAe cariyo ThidibaMdho lohasaMjalaNassa aMtomuhuttio / 264. NANAvaraNa-daMsaNAvaraNa-aMtarAyANamahorattassaMto / 265. NAmA-goda-vedaNIyANaM veNhaM vassANamaMto / 266. tisse kiTTIkaraNaddhAeM tisu AvaliyAsu samayUNAsu sesAsu duviho loho lohasaMjalaNe Na saMkAmijadi, satthAgo ceva uvasAmijjadi / 267 kiTTIkaraNaddhAe Avaliya-paDiAvaliyAe sesAe AgAla-paDiAgAlo vocchiNNo / 268. paDi AvaliyAe ekkamhi samae aise lohasaMjalaNassa jahaNNiyA dvidi-udIraNA / 269. tAdhe ceva jAo do AvaliyAo samayUNAo ettiyavargaNAmeM anantaguNita hIna detA hai, tatpazcAt vizeSa hIna detA hai / ] jaisA krama dvitIya samayameM hai, vaisA hI krama zepa samayomeM bhI jAnanA cAhie // 250-257 // cUrNimU0-aba kRSTiyokI tIvratA-mandatAsambandhI alpabahutva kahate haiM-jaghanya kRSTi stoka hai| dvitIya kRSTi anantaguNI hai| tRtIya kRSTi anantaguNI hai| isa prakAra antima kRSTi taka anantaguNita zreNIkA yaha krama calA jAtA hai / isa, dvitIya vibhAgakA nAma kRSTikaraNakAla hai| kRSTikaraNakAlake saMkhyAta bhAgoke bIta jAnepara saMjvalanalobhakA sthitivandha antarmuhUrta-pramANa hotA hai| tIna ghAtiyA karmoMkA sthitibandha divasapRthaktvapramANa hotA hai / kRSTikaraNakAlake dvicarama sthitivandha taka nAma, gotra aura vedanIya karmakA sthitibandha saMkhyAta sahasra varSa hotA hai| kRSTikaraNakAlake antima samayame saMjvalanalobhakA sthitibandha antarmuhUrtamAtra hotA hai| jJAnAvaraNa, darzanAvaraNa aura antarAyakA sthitibandha kucha kama aho-rAtrapramANa hotA hai| nAma, gotra aura vedanIyakA sthitibandha kucha kama do varpa-pramANa hotA hai| usa kRSTikaraNake kAlama eka samaya kama tIna AvaliyoMke zeSa rahane para dono madhyama lobha, saMjvalanalobhame saMkramaNa nahI karate haiM, kintu svasthAnameM hI upazamako prApta hoge // 258-266 // cUrNisU0-kRSTikaraNakAlame AvalI aura pratyAvalIke zeSa rahane para AgAla aura pratyAgAla vyucchinna ho jAte hai / pratyAvalImeM eka samaya zeSa rahane para saMjvalanalobhakI jaghanya sthiti-udIraNA hotI hai| usI samayame jo eka samaya kama do AvaliyA~
Page #812
--------------------------------------------------------------------------
________________ 704 kasAya pAhuDa suta [ 14 cAritramoha-upazAmanAdhikAra mettA lohasaMjaNassa samayapavaddhA aNuvasaMtA kiTTIo savvAoM ceva aNuvasaMtAo / tanvadirittaM lohasaMjalaNassa padesaggaM uvasaMtaM duviho loho sanco caitra ucasaMto vakrabaMdhucchiDAbaliyavajjaM 270 eso ceva carimasamayavAdarasAM parAiyo / 271. se kAle samayamAMparAiyo jAdo / 272. teNa paDhamasamaya'sumasAM parAieNa aNNA paThamaTTidI kar3hA / 273. jA paDhamasamayalobhavedAssa paDhamaTThidI tisse para die imA sumasAM parAiyassa paDhamaTTidI dubhAgo zrotRRNao || 274. paDhamasamaya sumasAM parAiyo kiTTINamasaMkhejje bhAge vedyadi / 275 jAo apanamaacarimesu samaetu apunnAo kiDIo bahAo tAo savvAo paDhamasamae udiNNAoM / 276. jAo paramasamae kadAo kiTTIo tAsimaggaggAdo asaMkhejjadibhAgaM mottRNa / 277. jAo carimasamae kadAo kiDDIo tAsi ca jaNa kiTTIppahUDi asaMkhejjadibhAgaM mottUNa sesAo savvAoM kiDDIo udiSNAo / 278. tAdhe cetra saccAmu kiDDI padesaggamuvasAmedi guNaseTIe / haiM, etAvanmAtra saMjvalanalobha ke samayabaddha anupazAnta rahate haiM aura kRSTiyA~ sarvahI anupazAnta rahatI haiM / inake atirikta navakabaddha aura ucchiSTAvalIko chor3akara saMjvalana - lokA sarva pradeza upazAnta ho jAtA hai / pratyAkhyAnAvaraNIya aura apratyAkhyAnAvaraNIya donoM prakArakA sarva lobha upazAnta ho jAtA hai / yaha hI antimasamayavartI vAdara sAmparAyika saMyata hai || 267-270 // cUrNisU0 - isake pazcAt anantara samaya meM vaha prathamasamayavartI sUkSmasAmparAyika saMyata ho jAtA hai / usa prathamasamayavartI sUkSmasAmparAyikasaMyata ke dvArA anya prathamasthiti kI jAtI hai / prathamasamayavartI lobhavedakake jo samasta lobha vedakakAlake do tribhAgase kucha adhika pramANavAlI prathamasthiti thI, usa prathamasthitike kucha kama do bhAga pramANa yaha prathama sthiti sUkSmasAmparAyikakI hotI hai / prathamasamayavartI sUkSmasAmparAyika saMyata kRSTiyoke asaMkhyAta bahu bhAgokA vedana karatA hai / aprathama acarima samayomai arthAt prathama aura antima samayako chor3akara zeSa samayoMmeM jo apUrva kRSTiyoM kI haiM, ve saba prathama samayame udIrNa ho jAtI hai / jo kRSTiyA~ prathama samayame kI gaI hai unake anAyase arthAt Uparase asaMkhyAtave bhAga ko chor3akara aura jo kRSTiyA~ antima samayame kI gaI haiM, unake jaghanya kRSTise lekara asaMkhyAtaveM bhAga ko chor3akara zeSa saba kRSTiyA~ udIrNa ho jAtI haiM / usI samayameM asaMkhyAtaguNita zreNIke dvArA sarva kRSTiyome sthita pradezAko upazAnta karatA hai / 271-278 // tAmrapatravAlI pratime kiDIo savcAo' se lekara Ageke samasta tUtrAzako TIkAme sammilita kara diyA gayA hai / ( dekho pR0 1864 ) + tAmrapatravAlI pratimeM 'thovUNao' padase Age 'kohoda eNuvaTTidassa paDhasa samaya lobhavedgassa vAdarasAMparAiyassa' itane TIkAMzako bhI sUtrame sammilita kara diyA gayA hai / ( dekho pR0 1865 )
Page #813
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 123 / cAritramoha- upazAmaka vizeSa kriyA nirUpaNa 279. je do AvaliyabaMdhA dusamaNA te vi uvasAmedi / 280 . jA udayAvaliyA chaMDidA sA thibukasaMkrameNa kiTTI vipaccihidi / 281 vidiyasamae udiNaNaM kiTTINamaggaggAdo asaMkhejjadibhAgaM muMcadi do apuvyamasaMkhejjadi - paDibhAgamAphuMdadi' | evaM jAba carimasamaya suhumasAM parAiyo tti / 282. carimasamayasuhumasAM parAiyassa NANAvaraNa - daMsaNAvaraNa-aMtarAiyANamaMto muhuttio TThadibaMdho / 283. NAmAgodANaM dvidibaMdho solasa muhuttA / 284. vedaNIyassa vidibaMdho caDavIsa muhuttA | 285. se kAle savvaM mohaNIyamuvasaMtaM / 705 286. tado pAe to muhutamuvasaMta kasAyavIdarAgo / 287, savvisse uvasaMtaddhAe avaTThidapariNAmo / 288. guNaseDhiNikkhevo uvasaMtaddhAra saMkhejjadibhAgo / 289. savvisse uvasaMtaddhA guNaseDhiNikkheveNa vi padesaggeNa vi avaTTidA / 290. parame guNaseDisIsa uNe ukkassao padesudao / 291. kevalaNANAvaraNa- kevaladaMsaNAvara cUrNim 0 - asaMkhyAtaguNita zreNIme jo do samaya kama do AvalIpramANa samaya prabaddha the, unhe bhI upazAnta karatA hai / jo spardhakagata ucchiSTAvalI vAdarasAmparAyikake dvArA pahale chor3a dI gaI thI, vaha aba kRSTirUpase pariNamita hokara stibukasaMkramaNa ke dvArA kRSTiyome vipAkako prApta hogI / dvitIya samayame, vaha prathama samayame udIrNa kRSTiyoMke agrAgrase, arthAt sarvopari kRSTise lekara adhastana asaMkhyAtaveM bhAga ko chor3atA hai, arthAt utanI kRSTiyA~ udayako prApta nahIM hotI hai, kintu adhastana bahubhAgapramANa kRSTiyokA vedana karatA hai / tathA adhastanavartI aura prathama samayame udayako nahI prApta huI kRSTiyoke asaMkhyAtaveM pratibhAgapramANa apUrva kRSTiyokA samyak prakArase sparza yA vedana karatA hai, arthAt utanI kRSTiyA~ udayako prApta hotI haiM / isa prakArase yaha krama caramasamayavartI sUkSmasAmparAyika saMyata honetaka jArI rahatA hai / caramasamayavartI sUkSmasAmparAyikake jJAnAvaraNa, darzanAvaraNa aura antarAyakA sthitibandha antarmuhUrtamAtra hai / nAma aura gotrakarmakA sthitibandha solaha muhUrta hai | vedanIyakA sthitibandha cauvIsa muhUrta hai / isake eka samaya pazcAt sampUrNa mohanIya karma upazAnta ho jAtA hai / / 279-285 // cUrNisU0 [0 - usa samaya se lekara antarmuhUrta taka vaha upazAntakapAyavItarAga rahatA hai / taba samasta upazAntakAlameM arthAt gyArahave guNasthAname avasthita pariNAma hotA hai / usa samaya jJAnAvaraNAdi karmoMkA guNazreNIrUpa nikSepa upazAntakAlake saMkhyAtave bhAgapramita AyAmavAlA hai / sampUrNa upazAntakAlame kiye jAnevAle guNazreNInikSeparUpa AyAmase aura apakarSaNa kiye jAnevAle pradezAya se bhI vaha avasthita rahatA hai / prathama guNazreNIzIpaka ke udaya honepara utkRSTa pradezodaya hotA hai / sarva upazAntakAlame kevalajJAnAvaraNa aura kevala - 1 Aphudadi AspRzati vedayatyavaSTabhya gRhNAtItyathaH / jayadha0 89
Page #814
--------------------------------------------------------------------------
________________ 706 kasAya pAhuddha sutta [ 14 cAritramoha-upazAmanAdhikAra NIyANamaNubhAgudaeNa sanca-upasaMtaddhAe avaDhidavedago / 292. NihA-payalANaM pi jAva vedago, tAva avvidvedgo| 293. aMtarAiyassa avdvivedNgo| 294. sesANaM laddhikammaMsANamaNubhAgudayo baDDI vA hANI vA avaDANaM vA / / 295. NAmANi godANi jANi pariNAmapaJcayANi tesimapaTTidavedago aNubhAdarzanAvaraNakA anubhAgodayakI apekSA avasthita vedaka hai / nidrA aura pracalAkA bhI jaba taka vedaka hai, taba taka avasthita vedaka hI hai / antarAya karmakA avasthita vedaka hai / zeSa labdhikamAMzokA arthAta bhayopazamako prApta honevAlI cAra ghAnAvaraNIya aura tIna darzanAvaraNIya prakRtiyokA anubhAgodaya vRddhirUpa bhI hai, hAnirUpa bhI hai aura avasthitasvarUpa bhI hai // 286-294 // vizeSArtha-sarvopazamanAke dvArA samasta kapAyoke sampUrNa rUpase upazAnta ho jAnepara upazAntakapAyavItarAgake upazamakAla pUrA hone taka pariNAmoMkI vizuddhi eka rUpase avasthita rahatI hai, phira bhI jo yahA~para jina labdhi-kAMzoke anubhAgodayako vRddhi, hAni yA avasthita rUpa batalAyA, usakA kAraNa yaha hai ki matinAnAvaraNa adi cAra nAnAvaraNIya prakRtiyA~ aura cakSudarzanAvaraNAdi tIna darzanAvaraNIya prakRtiyA~, ye sAta kSAyopagamika kAMza kahalAte haiM, kyoki jJAnAvaraNa aura darzanAvaraNake kSayopazamavizepako labdhi kahate haiM / ukta sAta prakRtiyokA hI kSayopazama hotA hai, zepakA nahIM, kyoMki kevalajJAnAvaraNa aura kevaladarzanAvaraNa ke sarvaghAtI honese unakA kSayopazama nahIM, kintu kSaya hI hotA hai| ukta sAta labdhi-karmoM se eka avadhijJAnAvaraNIya karmako dRSTAntarUpase lekara vRddhi, hAni aura eka rUpa avasthAnakA spaSTIkaraNa karate haiM-upazAntakapAyavItarAgake yadi avadhijJAnAvaraNakA kSayopazama nahIM hai, to usake anubhAgakA avasthita udaya hotA hai, kyoki vahA~ para usakI anavasthitatAkA koI kAraNa nahIM pAyA jAtA hai| yadi upazAntakapAyavItarAgake avadhi. jJAnAvaraNa karmakA kSayopazama hai, to vahaoNpara chaha prakAra kI vRddhirUpa, yA hAnirUpa yA avasthitarUpa anubhAgakA udaya pAyA jaaygaa| isakA kAraNa yaha hai ki dezAvadhi aura paramAvadhi jJAnavAle jIvoke avadhijJAnAvaraNa karmakA jo kSayopazama hotA hai, usake asaMkhyAta lokapramANa bheda hote haiM, ataeva vAhya aura antaraMga kAraNokI apekSAse unake pariNAma vRddhi, hAni yA avasthitarUpa pAye jAte haiN| arthAt avadhijJAnAvaraNake sarvotkRSTa kSayopazamase pariNata sarvAvadhijJAnIke avadhijJAnAvaraNakA avasthita anubhAgodaya pAyA jaaygaa| tathA dezAvadhi aura paramAvadhi jJAnavAloke kSayopazamake prakarSAprakarpase vRddhi yA hAnirUpa anubhAgodaya pAyA jaaygaa| jo, bAta avadhijJAnAvaraNake viSayame kahI gaI hai, vahI bAta zepa labdhikarmoM ke vRddhi, hAni yA avasthita anubhAgodayake cipayame bhI AgamAvirodhase lagA lenA cAhie / , . cUrNisU0-jo nAmakarma aura gotrakarma pariNAma-pratyaya haiM, unakA anubhAgodayakI apekSA avasthita vedaka hai // 295 / /
Page #815
--------------------------------------------------------------------------
________________ 707 gA0 123] upazAmanA-bheda-nirUpaNa godaeNa / 296. evamuvasAmagassa parUvaNA vihAsA samattA / 297. etto suttavihAsA / 298. taM jahA / 299.'uvasAmaNA kadividhA' tti ? uvasAmaNA duvihA karaNovasAmaNA akaraNovatAmaNA ca / 300. jA sA akaraNovasAmaNA tisse duve NAmadheyANi akaraNovasAmaNA tti vi aNudiNNovasAyaNA tti vi / 301. esA kammapavAde / 302. jA sA karaNovasAmaNA sA duvihA desakaraNovasAmaNA' vizeSArtha-jo prakRtiyA~ zubha-azubha pariNAmoke dvArA bandha yA udayako prApta hotI haiM, unhe pariNAma-pratyaya kahate haiM / isIkA dUsarA nAma guNa-pratyaya bhI hai| jo karmaprakRtiyA~ bhavake nimittase udayameM AtI hai, unheM bhava-pratyaya kahate haiM / sUtrame 'nAma' aisA sAmAnyapada kahanepara bhI yahA~ udayame AnevAlI arthAta vedana kI jAnevAlI prakRtiyokA grahaNa karanA cAhie / upazAntakaSAyavItarAgake manuSyagati, paMcendriyajAti, audArikazarIra, taijasazarIra kArmaNazarIra, chaha saMsthAnoMmeMse koI eka saMsthAna, audArikazarIra-AMgopAMga, Adike tIna saMhananomese koI eka saMhanana, rUpa, rasa, gaMdha, varNameMse koI eka-eka, agurulaghu, upaghAta paraghAta, ucchvAsa, dono vihAyogatiyoMmese koI eka, basa, bAdara, paryApta, pratyekazarIra, sthira asthira, zubha-azubha aura susvara-duHsvara, ina tIna yugalomese eka-eka, Adeya, yazaHkIrti aura nirmANa, ina prakRtiyokA udaya rahatA hai / iname taijasazarIra, kArmaNazarIra, varNa, gaMdha, rasa, zIta, uSNa aura snigdha-rUkSa sparza, agurulaghu, sthira-asthira, zubha-azubha, subhaga, Adeya, yaza kIrti aura nirmANa nAmakarma, itanI prakRtiyA~ pariNAma-pratyaya haiN| sUtra-paThita 'gotra' padase yahA~ uccagotrakA grahaNa karanA caahie| ina saba pariNAma-pratyayavAlI nAmakarma aura gotrakarmakI prakRtiyokA anubhAgodayakI apekSA upazAntakaSAyavItarAga avasthita vedaka hotA hai / kintu jo sAtAvedanIya Adi bhavapratyayavAlI prakRtiyA~ haiM, usake anubhAgako yaha upazAntakaSAyavItarAga SaDvRddhi hAnike kramase vedana karatA hai, aisA anukta artha bhI 'pari. NAmapratyaya' padase sUcita kiyA gayA hai| cUrNisU0-isa prakAra upazAmakakI prarUpaNA-vibhASA samApta huI // 296 // cUrNisU0-aba isase Age gAthA-sUtroMkI vibhASA kI jAtI hai / vaha isa prakAra hai 'upazAmanA kitane prakArakI hai' ? upazAmanA do prakArakI hai-eka karaNopazAmanA aura dUsarI akaraNopazAmanA / inameM jo akaraNopazAmanA hai, usake do nAma haiM-akaraNopazAmanA aura anudIrNopazAmanA / yaha akaraNopazAmanA karmapravAda nAmaka AThaveM pUrvame vistArase varNana kI gaI hai / jo karaNopazAmanA hai vaha bhI do prakArakI hai-dezakaraNopazAmanA aura 1 kammapavAdo NAma aTThamo pubbAhiyAro, jattha savvesi kammANa mUluttarapayaDibheyabhiNNANa davva. khetta kAla bhAve samassiyUNa vivAgapariNAmo avivAgapajAo ca bahuvittharo aNuvaNNido, tattha esA akaraNovasAmaNA daTThanvA tatthedisse pabaMveNa parUvaNovalabhAdo / jayadha 2 dasaNamohaNIye uvasAmide udayAdikaraNesu kANi vi karaNANi uvasaMtANi, kANi vi karaNANi aNuvasatANi teNesA desakaraNovasAmaNA tti bhaNNade / jayadha0 mom
Page #816
--------------------------------------------------------------------------
________________ 708 kasAya pAhuDa sutta [ 14 cAritramoha-upazAmanAdhikAra ti vi savvakaraNovasAmaNA' ttivi / 303. desakaraNovasAmaNAe duve NAmANidesakaraNovasAmaNAti vi appasatya- uvasAmaNA ttivi / 304. esA kammapayaDIsu / 205 jA sA savvakaraNovasAmaNA tisse vi dave NAmANi savvakaraNotrasAmaNA ci vipasatyakaraNovasAmaNA vivi / 306. edAe etya payadaM / sarvakaraNopazAmanA | dezakaraNIpazAmanA ke do nAma hai- dezakaragopazAmanA aura amaNastopazAmanA / yaha dezakaraNopazAmanA kammapayaTI (karmaprakRtiprAbhRta) nAmaka grantha meM vistAra se varNana kI gaI hai / jo sarvakaraNopazAmanA hai, usake bhI do nAma haiM- sarvakaraNopazAmanA aura prazastakaraNopazAmanA / grahaoNpara isa sarvakaraNopazAmanAme hI prayojana hai / ( isa prakAra yaha 'upazAmanA kitane prakAra kI hai| isa prathama padakI vibhASA samApta huI / ) // 297 - 306 // vizeSArtha - udaya, udIraNA Adi pariNAmoMke cinA karmoM ke upajJAntarUpase avasthAnako upazAmanA kahate haiN| usake karaNa aura akaraNake bhedase do bheda haiM / prazasta aura aprasta pariNAma dvArA karmapradezakA upazAntabhAvame rahanA karaNopazAmanA hai / athavA karaNIkI upazAmanAko karopazAmanA kahate haiM / arthAta nidhatti, nikAcita Adi ATha karaNokA prazasta-upazAmanAke dvArA upazAnta karaneko karaNopazAmanA kahate haiN| isase bhinna lakSaNa vAlI akaraNopazAmanA hotI hai / arthAt prazasta aprazasta pariNAma ke vinA hI aprAptakAlavAle karma- pradezakA rUpa pariNAmake vinA avasthita karaneko akaraNopazAmanA kahate haiN| imIkA dUsarA nAma anudIrNopazAmanA hai / isakA spaSTIkaraNa yaha hai ki dravya, kSetra, kAla, bhAvakA Azraya lekara karmoMke honevAle vipAka-pariNAmako udaya kahate haiM / isa prakAra ke udayase pariNata karmako 'udIrNa' kahate haiM / isa udIrNa dagAse bhinna arthAt udayAvasthAko nahIM prApta hue karmako 'anudIrNa' kahate haiM / isa prakArake anudIrNa karmakI upazAmanAko anudIrNopazAmanA kahate haiM / isa anudIrNopazAmanAme karaNa - pariNAmokI apekSA nahIM hotI hai, isalie ise akaraNopazAmanA bhI kahate haiM / isa akaraNopazAmanAkA vistRta varNana karmapravAda nAmaka AThaveM pUrvame kiyA gayA hai / karaNopazAmanAke bhI do bheda haiM- dezakaraNopazAmanA aura sarvakaraNopazAmanA / aprazastopazAmanAdi karaNoke dvArA karmapradezoke eka deza upazAnta karaneko deza karaNopazAmanA kahate haiM / kucha AcArya isakA aisA bhI artha karate haiM ki darzanamohanIyakarmake upazamita ho jAnepara aprazastopazAmanA, nidhatti, nikAcita, bandhana, utkarSaNa, udIraNA aura udaya ye sAta karaNa upazAnta ho jAte haiM, tathA apakarSaNa aura paraprakRtisaMkramaNa I 1 savvesi karaNANamuvasAmaNA savvakaraNovasAmaNA / jayagha 0 2 sasArapAogga- appasatyapariNAmaNiva ghaNattAdo esA appasatthovasAmaNA tti bhaNNade / jayadha0 3 kammapayaDIo NAma vidiya punya pacamavatthupaviddho cauttho pAhuDasaNNido ahiyAro asthi, tatyesA desakaraNovasAmaNA daTThavvA, savittharamedisse tattha pavaMgheNa paruvidattAdo / kathamettha egassa kammapayaDipA huDassa 'kammapayaDIsu'tti bahuvayaNaNiddeso ttiNAsakaNija; ekkassa vi tassa di vedaNAdi-bhavaMtarA hiyArabhedAvekkhAe bahuvayaNaNidde sAvirohAdo | jayagha0
Page #817
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 123 / upazama-anupazamayogya-karma-nirUpaNa 709 307, uvasAmo kassa kassa kammassetti vihAsA / 308. taM jahA / 309. mohaNIyavajjANaM kammANaM Natthi uvasAmo / 310. daMsaNamohaNIyassa vi Natthi uvasAmo 1 311. anaMtANubaMdhINaM pi Natthi uvasAmo / 312 bArasakasAya - NavaNokasAyavedaNIyANamuvasAmo / 313. 'kaM kammaM uvasaMta aNuvasaMtaM ca kaM kammaM' ttivihAsA / 314. taM jahA / 315. purisavedeNa uvadissa paDhamaM tAva NavuMsayavedo uvasamedi / sesANi kammANi aNuvasaMtANi / 316. tado itthavedo uvasamadi / 317. tado satta NokasAe uvaye do karaNa anupazAnta rahate hai, isalie kucha karaNoke upazama honese aura kucha karaNoke anupazama honese ise dezakaraNopazAmanA kahate haiM / athavA isakA aisA bhI artha kiyA jAtA hai ki upazamazra eNIpara car3hanevAle jIvake anivRttikaraNa ke prathama samaya me aprazastopazAmanA, nidhatti aura nikAcita ye tIna karaNa apane-apane svarUpase vinaSTa ho jAte haiM aura apakarSaNa Adi karaNa hote rahate hai, isalie ise dezakaraNopazAmanA kahate hai / athavA napuMsakaveda pradezAyokA upazamana karate hue jaba taka usakA sarvopazama nahIM ho jAtA hai, taba taka usakA nAma dezakaraNopazAmanA hai / athavA vaha bhI artha kiyA gayA hai ki napuMsakatredake upazAnta hone aura zeSa karaNoke anupazAnta rahanekI avasthA - vizeSako dezakaraNopazAmanA kahate hai | kintu jayadhavalAkArakA kahanA hai ki yahaoNpara pUrvokta artha hI pradhAnarUpase grahaNa karanA cAhie / sarva karaNo ke upazamanako sarvakaraNopazAmanA kahate hai / arthAt udIraNA, nidhatti, nikAcita Adi ATho karaNokA apanI-apanI kriyAoko chor3akara jo prazastopazAmanA ke dvArA sarvopazama hotA hai, use sarvakaraNopazAmanA kahate haiM / kapAyoke upazamanakA prakaraNa honese prakRtameM yahI sarvakaraNopazAmanA vivakSita hai / cUrNisU0- - aba 'kisa kisa karmakA upazama hotA hai' isa padakI vibhASA kI jAtI hai / vaha isa prakAra hai - mohanIyako chor3akara zeSa sAta karmoM kA upazama nahIM hotA hai / darzanamohanIyakarmakA bhI upazama nahIM hotA hai / ( kyoki, vaha upazamazra eNIpara car3haneke pUrva upazAnta yA kSINa ho cukA hai / ) anantAnubandhI kaSAyakI cAroM prakRtiyokA bhI upazama nahIM hotA hai / ( kyoMki, upazamazreNIpara car3hane se pahale hI unakA visaMyojana kiyA jA cukA hai / ) kintu apratyAkhyAnAvaraNAdi bAraha kapAya aura hAsyAdi nava nokaSAya vedanIya, ina ikkIsa prakRtiyokA upazama hotA hai / ( kyoki, cAritramohopazamanAdhikArame inhIM ke upazamase prayojana hai / ) // 307 - 312 // cUrNi sU0. 0 - aba 'kauna karma upazAnta hotA hai aura kauna karma anupazAnta rahatA hai, prathama gAthAke isa uttarArdhakI vibhASA kI jAtI hai / vaha isa prakAra hai - puruSavedake udaya ke sAtha upazamazreNIpara car3hanevAle jIvake sabase pahale napuMsakaveda upazamako prApta hotA hai / * tAmrapatravAlI pratimeM 'aNuvasaMtANi' ke sthAnapara 'aNuvasamANi' pATha hai / (dekho pR0 1876)
Page #818
--------------------------------------------------------------------------
________________ 710 kasAya pADa sutta [ 14 cAritramoha - upazAmanAdhikAra sAmedi / 318. tado tivido koho uvasapadi / 319 tado tiviho mANo uvasapadi / 320. tar3hI tivihA mAyA uvasamadi / 321. tado tiviho loho uvasamadi kiTTIvajjo / 322. kiDDIsu lobhasaMjalaNamuvasamadi / 323. tadA savvaM mohaNIyamuvasaMtaM bhavadi / 324. kadibhAvamAvijjadi saMkamaNamudIraNA ca kadibhAgotti vidyAsA / 325. taM jahA / 326. jaM kampamuvasAmijjadi tamaMtomuhutteNa uvasAmijjadi / tas jaM paDhamasamae uvasAmijjadi padesaggaM taM thovaM / vidiyasamae uvasAmijjadi padesaggamasaMkhejjaguNaM / evaM gaMtRRNa carimasamae padesaggasta asaMkhejjA bhAgA uvasAmijjati / 327. evaM savvakammANaM / 328. dvidIo udadyAvaliyaM baMdhAvaliyaM ca mottRNa sesAo savvAoM samaye samaye uvasAmijjati / 329. aNubhAgANaM savvANi phachyANi savvAo vaggaNAo uvasAmijjati / 330 Na sayavedassa paDhapasamaya uvasAmagassa jAo dvidIo bajjhati tAo thovAo / 331. jAo saMkAmijjati tAo asaMkhejjaguNAo / 332. jAo usa samaya hopa karma anupazAnta rahate haiM / napuMsakavedake upazamake pazcAt strIveda upazamako prApta hotA hai | strIvedake upazamake pazcAt sAta nokapAya upazamako prApta hote haiM / sAta nokapAyoke upazamake pazcAt tIna prakArakA krodha upazamako prApta hotA hai / tatpazcAt tIna prakArakA mAna upazamako prApta hotA hai / tadanantara tIna prakArakI mAyA upazamako prApta hotI hai / tadanantara kRSTiyoko chor3akara tIna prakArakA lobha upazamako prApta hotA hai / punaH kRSTiyoM meM prApta saMjvalana lobha upAmako prApta hotA hai / tatpazcAt sarva mohanIya karma upazAnta ho jAtA hai / / 313-323 // cUrNisa0 - ' cAritramohanIya karmakA kitanA bhAga upazamako prApta karatA hai, kitanA bhAga saMkramaNa aura udIraNA karatA hai, isa dvitIya gAthAkI vibhApA kI jAtI hai / vaha isa prakAra hai- jo karma upazamako prApta karAyA jAtA hai, vaha antarmuhUrta ke dvArA upazAnta kiyA jAtA hai / usa karmakA jo pradezAya prathama samaya meM upazamako prApta karAyA jAtA hai, vaha sabase kama hai / dvitIya samayame jo upazAnta kiyA jAtA hai, vaha asaMkhyAtaguNA hai / isa kramase jAkara antima samaya meM karmapradezAke asaMkhyAta bahubhAga upazAnta kiye jAte haiM / isa prakAra sarva karmoMkA krama jAnanA cAhie // 324-327 // 2 cUrNisa0 - udayAvalI aura bandhAvalIko chor3akara zeSa sarva sthitiyA~ samaya- samaya, arthAt pratisamaya upazAnta kI jAtI haiN| anubhAgoke sarva spardhaka aura sarva vargaNAe~ upazAnta kI jAtI haiM / napuMsakavedakA upazamana karanevAle prathamasamayavartI jIvake jo sthitiyA~ baeNdhatI haiM ve sabase kama haiN| jo sthitiyA~ saMkrAnta kI jAtI haiM ve asaMkhyAtaguNI * tAmrapatravAlI pratimeM 'tassa' ke sthAnapara 'jassa' pATha hai| (dekho pR0 1877 )
Page #819
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 123 ] pradezApekSayA napuMsakavedAdi-alpavahutva-nirUpaNa 711 udIrijjati tAo tattiyAo ceva / 333. udiNNAo visesaahiyaao| 334. jaTThidi-udayo udIraNA saMtakammaM ca visesaahiyaao| __335. aNubhAgeNa baMdho thovo / 336. udayo udIraNA ca aNaMtaraNA / 337. saMkamo saMtakammaM ca aNaMtaguNaM / 338. kiTTIo vedeMtassa baMdho patthi / 339. udayo udIraNA ca thovA / 340. saMkamo aNaMtaguNo / 341. saMtakasmamaNaMtaguNaM / 342 etto padeseNa Nasayavedassa padesaudIraNA aNukkassa-ajahaNNA thovA / 343.jahaNNao udao asaMkhejjaguNo / 344.ukkassao udayo visesAhio / 345. jahaNNao saMkamo asNkhejjgunno| 346 jahaNNayaM uvasAmijjadi asaMkhejjaguNaM / 347. jahaNNayaM saMtakammamasaMkhejjagaNaM / 348. ukkassayaM saMkAmijjadi asaMkhejjaguNaM / 349 ukkassagaM uvasAmijjadi asaMkhejjaguNaM / 350. ukkassayaM saMtakammamasaMkhejjaguNaM / 351. edaM savvaM aMtaradusamayakade NabuMsayavedapadesaggassa appaabhuaN| 352. itthivedassa vi NiravayavamedayappAtrahuamaNugaMtavvaM / 353. aTThakasAyachaNNokasAyANamudayamudIraNaM ca mottUNa evaM ceva vattavyaM / 354. purisaveda-cadusaMjalaNANaM ca jANidUNa NedavvaM / 355. Navari baMdhapadassa tattha savvatthovattaM dahavvaM / haiM / jo sthitiyA~ udIraNA kI jAtI haiM, ve utanI hI haiN| udIrNa sthitiyA~ vizeSa adhika haiM / yatsthitika-udaya, udIraNA aura satkarma vizeSa adhika hai // 328-334 // cUrNisU0-anubhAgakI apekSA bandha sabase kama hai| bandhase udIraNA aura udaya anantaguNA hai / udayase saMkramaNa aura satkarma anantaguNA hai / kRSTiyoMko vedana karanevAle jIvake lobhakaSAyakA bandha nahI hotA hai / usake udaya aura udIraNA sabase kama hotI hai / isase saMkramaNa anantaguNA hotA hai / saMkramaNase satkarma anantaguNA hotA hai // 335-241 // cUrNisU0-aba isase Age pradezakI apekSA varNana kareMge-napuMsakavedakI anutkRSTaajaghanya pradeza-udIraNA sabase kama hotI hai| isase jaghanya udaya asaMkhyAtaguNita hai / isase utkRSTa udaya vizeSa adhika hai| isase jaghanya saMkramaNa asaMkhyAtaguNita hai| isase upazAnta kiyA jAnevAlA jaghanya dravya asaMkhyAtaguNita hai / isase jaghanya satkarma asaMkhyAtaguNita hai / isase saMkrAnta kiyA jAnevAlA utkRSTa dravya asaMkhyAtaguNita hai| isase utkRSTa satkarma asaMkhyAtaguNita hai| yaha saba antarakaraNake do samaya pazcAt honevAle napuMsakavedake pradezAgakA alpabahutva kahA // 342-351 // cUrNisU0-strIvedakA bhI yahI alpavahutva avikalarUpase jAnanA cAhie / ATho madhyama kapAya aura hAsyAdi chaha no kaSAyokA alpavahutva bhI udaya aura udIraNAko chor3aphara isI prakArase kahanA cAhie / puruSaveda aura cAro saMjvalana-kaSAyokA alpavahutva jAna pharake lagAnA cAhie / unake alpavahutvame bandhapada sabase kama hotA hai, itanI vizeSatA jAnanA cAhie // 352-355 / /
Page #820
--------------------------------------------------------------------------
________________ 712 kasAya pAhuDa sutta [14 cAritramoha-upazAmanAdhikAra 356. 'kaM karaNaM vocchijjadi ayocchiNNaM ca hoi kaM karaNaM' tti vihAsA / 357. taM jahA / 358. aTTavihaM tAva karaNaM / jahA-appasatthauvasAmaNAkaraNaM NidhattIkaraNaM NikAcaNAkaraNaM baMdhaNakaraNaM udIraNAkaraNaM okaDDaNAkaraNaM ukkaDDaNAkaraNaM saMkamaNakaraNaM ca / 8 / evamaTThavihaM karaNaM * / 359. edesiM karaNANamaNiyaTTipaDhamasamae savvakammANaM pi appasatthauvasAmaNAkaraNaM vidhattI karaNaM NikAcaNAkaraNaMca vocchiNNANi / 360. sesANi tAdhe AugavedaNIyavajjANaM paMca vi karaNANi atthi / 361. Augassa ovaTTaNAkaraNamatthi, ___ ava kramaprApta 'keciramuvasAmijjadi' isa tIsarI gAthAkI vibhASA chor3akara 'kaM karaNaM vocchijjadi' isa cauthI gAthAkI vibhApA karaneke lie cUrNikAra pratijJA karate haiM / aisA karanekA kAraNa yaha hai ki cauthI gAthAkI vibhASA kara denepara tIsarI gAthAke arthakA vyAkhyAna prAyaH ho hI jAtA hai| cUrNisU0- 'kahaoNpara kauna karaNa vyucchinna ho jAtA hai aura kahaoNpara kauna karaNa avyucchinna rahatA hai' isa cauthI gAthAkI vibhASA kI jAtI hai| vaha isa prakAra hai-karaNa ATha prakArake haiM-aprazastopazAmanAkaraNa, nidhattIkaraNa, nikAcanAkaraNa, bandhanakaraNa, udIraNAkaraNa, apakarSaNAkaraNa ( apavartanAkaraNa ), utkarSaNAkaraNa ( udvartanAkaraNa ) aura saMkramaNakaraNa (8) / isa prakArase ATha karaNa hote haiM // 356-358 // vizeSArtha-isa sUtra-dvArA karaNake ATha bheda batalAye gaye haiN| karmavandhAdike kAraNabhUta jIvake zakti-vizeSarUpa pariNAmoko karaNa kahate hai| unamese aprazastopazAmanAkaraNa, nidhattIkaraNa aura nikAcitakaraNakA svarUpa pahale vatalA Aye hai| zeSa karaNokA svarUpa isa prakAra hai-mithyAtvAdi pariNAmose pudgala dravyako jJAnavaraNAdirUpa pariNamAkara prakRti, sthiti, anubhAga aura pradezarUpase bA~dhaneko bandhanakaraNa kahate hai / udayAvalIse bAhira sthita karmadravyakA apakarSaNa karake udayAvalIme lAneko udIraNAkaraNa kahate haiN| karmoMkI sthiti aura anubhAgake ghaTAneko apakarpaNAkaraNa aura unake bar3hAneko utkarSaNAkaraNa kahate hai / vivakSita karmake prakRti, sthiti, anubhAga aura pradezakA anya prakRtirUpase pariNamana karaneko saMkramaNakaraNa kahate haiN| cUrNisU0-ina ATho karaNomese anivRttikaraNake prathama samayase sabhI karmoMke aprazastopazAmanAkaraNa, nidhattIkaraNa aura nikAcanAkaraNa vyucchinna ho jAte hai / usa samaya Ayu aura vedanIkarmako chor3akara zeSa karmoMke avaziSTa paoNco hI karaNa hote hai / AyukarmakA 1 baMdhaNa-sakamaNuvvaNA ya avavaNA udIraNayA / uvasAmaNA nidhattI nikAcaNA ca tti karaNAi // 2 // kammapayaDI * tAmrapatravAlI pratime 'evamaTTavihaM karaNaM' isa sUtrAzako TokAmeM sammilita kara diyA hai / (dekho pR0 1884)
Page #821
--------------------------------------------------------------------------
________________ 793 gA0 123 / cAritra moha - upazAmaka vizeSa kriyA nirUpaNa sANi satta karaNANi Natthi / 362. vedaNIyassa baMdhaNAkaraNamovaTTaNAkaraNamucvaTTaNAkaraNaM saMkramaNAkaraNaM edANi cattAri karaNANi atthi, sesANi cattAri karaNANi Natthi / 363. mUlapayaDIo paDucca esa kamo tAva jAva carimasamayabAdarasAMparAiyo ti / 364. suhumasAM parAiyassa mohaNIyassa do karaNANi ovaTTaNAkaraNamudIraNA karaNaM ca / sesANaM kammANaM tANi caiva karaNANi / 365. uvasaMtakasAyavIyarAyassa mohaNIyassa vitkiMci vikaraNaM, mottRNa daMsaNamohaNIyaM / daMsaNamohaNIyassa viovaTTaNAkaraNaM saMkamaNAkaraNaM ca atthi / 366. sesANaM kammANaM pi ovaTTaNAkaraNamudIraNA ca asthi / vari Auga - vedaNIyANamovaTTaNA ceva / 367. kaM karaNaM uvasaMta aNuvasaMtaM ca kaM karaNaM tti esA savvA vigAhA vihAsidA bhavadi / 368. kecciramuvasAmijjadi saMkamaNamudIraNA ca kevaciraM tti edamhi sutte vihAsijjamANe edANi ceva aTTha karaNANi uttarapayaDINaM pudha pudha vihAsiyavvANi / 369. kevaciramuvasaMtaM' ti vihAsA / 370 taM jahA / 371. uvasaMta NivvAghANa aMtomuhuttaM / 1 kevala udvartanAkaraNa (utkarSaNAkaraNa) hotA hai, zeSa sAta karaNa nahI hote haiM / vedanIyakarmake bandhanakaraNa, apavartanAkaraNa, udvartanAkaraNa aura saMkramaNakaraNa, ye cAra karaga hote hai, zeSa cAkaraNa nahIM hote haiM / / 359-362 // cUrNisU0 - mUla prakRtiyo kI apekSA yaha krama bAdarasAmparAya guNasthAnake antima samaya taka jAnanA cAhie / sUkSmasAmparAya guNasthAna meM mohanIyakarmake apavartanAkaraNa aura udIraNAkaraNa ye do hI karaNa hote hai / zeSa karmoMke ve hI uparyukta karaNa hote hai / upazAntakaSAyavItarAgake mohanIyakarmakA koI bhI karaNa nahIM hotA hai, kevala darzanamohanIyako chor3akara / kyoki, upazAntakaSAyavItarAgake darzanamohanIyakarmake apavartanAkaraNa aura saMkamaNakaraNa hote hai / upazAntakaSAyake zeSa karmoMke bhI apavartanAkaraNa aura udIraNAkaraNa hote haiM / kevala Ayu aura vedanIya karmakA apavartanAkaraNa hI hotA hai / isa prakAra cauthI gAthAke pUrvArdhakI vibhApAke dvArA hI 'kauna karaNa kahaoN upazAnta rahatA hai aura kauna karaNa kahA~ anupazAnta rahatA hai' isa uttarArdha kI bhI vibhASA ho jAtI hai aura isa prakAra yaha sarva gAthA hI vibhApita ho jAtI hai // 363-367 // cUrNisU0 - ' cAritramohakI vivakSita prakRti kitane kAla taka upazAnta rahatI hai, tathA saMkramaNa aura udIraNA kitane kAlataka hotI hai' isa tIsare gAthAsUtrake (pUrvArdha kI ) vibhASA karanepara uttara-prakRtiyoMke ye uparyukta ATho hI karaNa pRthak-pRthak rUpase vyAkhyAna karanA cAhie // 368 // 0 cUrNis0 - 'aba kauna karma kitanI dera taka upazAnta rahatA hai' tIsarI gAthAke isa tIsare caraNakI vibhApA kI jAtI hai / vaha isa prakAra hai - nirvyAghAta arthAt maraNa Adi vyAghAtase rahita avasthAkI apekSA napuMsakavedAdi mohaprakRtiyA~ antarmuhUrta taka upazAnta 90
Page #822
--------------------------------------------------------------------------
________________ phasAya pAhuDa sutta [ 14 cAritra moha - upazAmanAdhikAra 372 aNuvasaMtaM ca kevaciraMti vihAsA / 373. taM jahA / 374 appa - satthauvasAmaNAe aNuvasaMtANi kampANi NivyAghAdeNa aMtomuhuttaM / 714 375. etto paDivamANagassa vihAsA / 376. parUvaNA-vihAsA tAva, pacchA suttavihAsA' / 377. parUvaNA - vihAsA / 378. taM jahA / 379. duviho parivAdo bhavakkhaeNa ca uvasAmaNakkhaNaM ca / 380. bhavakkhaeNa padidassa savvANi karaNANi egasamaeNa ugvAdidANi / 381. paDhamasamae ceva jANi udIrijjati kampANi tANi udayAvaliyaM pavesidANi, jANi Na udIrijjaMti tANi vi okaDDiyUNa AvaliyabAhire gobucchAe seDIe NikkhittANi / rahatI haiM / ( kintu vyAghAtakI apekSA eka samaya bhI pAyA jAtA hai / ) // 369-371 // cUrNisU0 - 'aba kauna karma kitanI dera taka anupazAnta rahatA hai' tIsarI gAthAke isa cauthe caraNa kI vibhASA kI jAtI hai / vaha isa prakAra hai - aprazastopazAmanA ke dvArA nirvyAghAtakI apekSA karma antarmuhUrta taka anupazAnta rahate haiM / ( kintu vyAghAtakI apekSA eka samaya taka hI anupazAnta rahate hai | ) || 372-374 // cUrNisU0 [0 - ava isase Age pratipatamAna arthAt upazama zreNI se giranevAle jIvakI vibhASA kI jAtI hai / pahale prarUpaNA - vibhASA karanA cAhie, pIche sUtra - vibhASA karanA cAhie / / 375-376 // prarUpaNA - vibhApA, dUsarI sUtra vizeSArtha - vibhASA do prakArakI hotI hai- eka vibhASA / jo sUtrake padokA uccAraNa na karake sUtra - dvArA sUcita vistArase prarUpaNA kI jAtI hai, use prarUpaNA - vibhApA kahate haiM kiye gaye samasta arthakI / jo gAthA - sUtrake avayava - bhUta pado ke arthakA parAmarza karate hue sUtra - sparza kiyA jAtA hai, use sUtra- vibhApA kahate haiM / cUrNisU0 - yahAeN pahale prarUpaNA - vibhASA kI jAtI hai / vaha isa prakAra hai - pratipAta do prakAra se hotA hai - bhavakSayase aura upazamanakAlake kSayase / bhavakSayase giranevAle jIvake sabhI karaNa eka samaya meM hI udghATita ho jAte haiM, arthAt apane-apane svarUpase punaH pravRtta ho jAte haiM / pratipAtake prathama samayame hI jo karma udIraNAko prApta kiye jAte hai, ve saba udyAvalIme praveza karAye jAte haiM / jo karma udIraNAko prApta nahI karAye jAte haiM, ve bhI apakarSaNa karake udyAvalIke bAhira gopucchArUpa zreNIse nikSipta kiye jAte haiM // 377-381 // 1 vihAsA duvihA hodi parUvaNavihAsA suttavihAsA cedi / tattha parUvaNavihAsA NAma muttapadANi aNuccAriya suttasUcidAsesatthassa vittharaparUvaNA / suttavihAsA NAma gAhAsuttANamavayavatthaparAmarasamuheNa muttaphAso | jayadha0 2 tattha bhavakkhayaNivaghaNo NAma uvasaga seDhi siharamA rUDhassa tatyeva jhINAuassa kAla kADhUNa ksAye paDivAdo | jo uNa sate vi Aue uvasAmagaDhAkhaeNa kasAesa paDivadido so uvasAmaNakkhayaNivaghaNo NAma / nayadha0 3 appappaNI sarUveNa puNo vi payadANi tti bhaNidaM hoi / jayadha0
Page #823
--------------------------------------------------------------------------
________________ 715 gA0 123] patamAna-upazAmaka-vizeSakriyA-nirUpaNa 382. jo uvasAmaNakkhaeNa paDicadadi tassa vihAsA / 383. keNa kAraNeNa paDivadadi avahidapariNAmo sNto| 384. suNu kAraNaM jadhA addhAkkhaeNa so lobhe paDivadido hoi / 385. taM pruuvissaamo| 386. paDamasamayasuhumasAMparAieNa tivihaM lobhamokaDDiyUNa saMjalaNassa udayAdiguNasehI kadA / 387. jA tassa kiTTIlomavedagaddhA, tado visesuttarakAlo guNaseTiNiskhevo / 388. duvihassa lohastha tattio ceva Nikkhevo / Navari udayAvaliyAe Natthi / 389. sesANamAugavajANaM kammANaM guNaseDhiNikkhevo aNiyaTTikaraNaddhAdo apuvakaraNaddhAdo ca visesAhio / sese sese ca Nikkhevo / 390. tivihassa lohassa tattiyo ceva Nikkhevo / 391. tAdhe ceva tiviho lobho egasapaeNa pasatthauvasAmaNAe aNuvasaMto / 392 tAdhe tiNhaM ghAdikalmANamaMtomuttahidigo bNdho| 393. NAmA-godANaM hidibaMdho battIsa muhuttA / 394 vedaNIyassa dvidivaMdho aDadAlIsa muhuttA / 375. se kAle guNaseDhI asaMkhejjaguNahINA |396.hidibNdho so ceva / 397 aNubhAgabaMdho appasatthANamaNaMtaguNo |398.pstthaannN kammaMsANamaNaMtaguNahINo / cUrNisU0-aba jo upazamanakAlake kSaya ho jAnese giratA hai, usakI vibhASA kI jAtI hai / / 382 // zaMkA-upazAntakaSAyavItarAga chadmastha jIva to avasthita pariNAmavAlA hotA hai, phira vaha kisa kAraNase giratA hai ? // 383 / / / samAdhAna-suno, upazAntakapAyavItarAgake giranekA kAraNa upazamana-kAlakA kSaya ho jAnA hai, ataeva vaha sUkSmasAmparAyaguNasthAnameM giratA hai // 384 / / / cUrNisU0-aba hama usakI ( vistArase ) prarUpaNA karate haiM-prathama samayavartI sUkSmasAmparAyikake dvArA tIna prakArake lobhakA apakarSaNa karake saMjvalanakI udayAdi guNazreNI kI gaI / jo usake kRSTigata lobhake vedanakA kAla hai, usase vizeSa adhika kAlavAlA guNazreNI nikSepa hai| do prakAra arthAt pratyAkhyAnAvaraNa aura apratyAkhyAnAvaraNa lobhakA bhI utanA hI nikSepa hai| vizeSa bAta yaha hai ki unakA nikSepa udayAvalIke bhItara nahIM, kintu bAhira hI hotA hai| Ayuko chor3akara zeSa karmoM kA guNazreNInikSepa anivRttikaraNake kAlase aura apUrvakaraNake kAlase vizeSa adhika hai| zeSa-zepameM nikSepa hai, arthAt isase Age udayAvalIke vAhira jJAnAvaraNAdi karmoMkA galita-zeSAyAmarUpa guNazreNInikSepa pravRtta hotA hai / tIna prakArake lobhakA utanA utanA hI nikSepa hai| usI samayameM hI tIna prakArakA lobha eka samayameM prazastopazAmanAke dvArA anupazAnta ho jAtA hai / usa samaya tIna ghAtiyA karmoMkA vandha antarmuhUrta-sthitivAlA hai| nAma aura gotrakakA sthitivandha battIsa muhUrta hai aura vedanIyakA sthitibandha ar3atAlIsa muhUrta hai / tadanantara kAlame guNazreNI asaMkhyAtaguNI hIna hotI hai / sthitibandha vahI hotA hai| anubhAgavandha aprazasta karmoMkA anantaguNA aura prazasta karmoMkA anantaguNA hIna hotA hai| (isa prakAra yaha krama sUkSmasAmparAyikake antima samaya taka pratisamaya le jAnA cAhie / ) // 385-398 //
Page #824
--------------------------------------------------------------------------
________________ 716 kasAya pAhuDa sutta [ 14 cAritramoha-upazAmanAdhikAra 399. lobhaM vedayamANassa imANi AvAsayANi / 400. taM jhaa| 401. lobhavedagaddhAe paDhamatibhAgo kiTTINamasaMskhejjA bhAgA udiNNA / 402. paramasamae udiNNAo siTTIo thovaao| 403. vidiyasamae udiNNAo kiTTIo visesAhiyAo / 404. sabasuhumasAMparAiyaddhAe visesAhiyavaDDIe kiTTINasudayo / 405. kiTTIvedagaddhAe gadAe paDamasamayavAdarasAMparAiyo jAdo / 406. tAhe ceva satramohaNIyassa aNANupucio saMkayo / 407. tAhe cetra duviho loho lohasaMjalaNe saMchuhadi / 408. tAhe ceva phaddayagadaM lobhaM vededi / 409. kiTTIo savvAo gtttthaao| 410. Navari jAo udayAvaliyambhaMtarAo tAo tthivukkasaMkameNa phaddaesu cipacihiti / 411. padamasamayabAdarasAMparAiyassa lobhasaMjalaNassa hidibaMdho aMtomuhutto / 416. tiNhaM dhAdikammANaM dvidibaMdho do ahorattANi desaNANi / 413. vedaNIya-NAmAgodANaM hidivaMdho cattAri vassANi desaNANi / 414. edamhi puNNe dvidibaMdhe jo aNNo vedaNIya-NAmA-godANaM hidibaMdho so saMkhejjavassasahassANi / 495. tiNhaM dhAdikammANaM dvidivaMdho ahorttpudhttigo| 416. lobhasaMjalaNassa hidivaMdho puvyabaMdhAdo cUrNisU0-lobhako vedana karanevAle jIvake ye vakSyamANa Avazyaka hote haiN| ve isa prakAra haiM-lobha-vedakakAlakA arthAt sUkSma-bAdaralobhake vedana karaneke kAlakA jo prathama tribhAga hai arthAt sUkSmalobhake vedanakA kAla hai, usameM kRSTiyokA asaMkhyAta bahubhAga udayako prApta hotA hai| prathama samayamai udaya-prApta kRSTiyA~ stoka haiN| dvitIya samayame udayaprApta kRSTiyA~ vizeSa adhika haiM / isa prakAra sarva sUkSmasAmparAyika-kAlame pratisamaya vizepAdhika vRddhise kRSTiyokA udaya hotA hai / / 399-404 // carNisa0-kRSTiyoke vedakakAlake vyatIta honepara vaha prathamasamayavartI bAdarasAmparAyika ho jAtA hai| usa hI samayameM mohanIyakarmakA anAnupUrvI arthAt AnupUrvI-rahita saMkramaNa prArambha ho jAtA hai| usI samayame do prakArakA lobha saMcalanalobhame saMkramaNa karatA hai / usa hI samayame spardhakagata lobhakA vedana karatA hai| usa samaya saba kRSTiyA~ naSTa ho jAtI hai| vizeSa vAta itanI hai ki jo kRSTiyA~ udayAvalIke bhItara haiM, ve stivukasaMkramaNake dvArA spardhakoMmeM vipAkako prApta hotI haiM / / 405-410 / / cUrNisU0-prathamasamayavartI vAdarasAmparAyikasaMyatake saMcalanalobhakA sthitivandha antamuhUrtamAtra hai| tIna ghAtiyA karmoMkA sthitivandha dezona do ahorAtra hai / vedanIya, nAma aura gotra ina karmoMkA sthitivandha dezona cAra varSa hai| isa sthitivandhake pUrNa honepara jo vedanIya, nAma, aura gotrakarmoMkA anya sthitivandha hotA hai, vaha saMkhyAta sahasra varSa hai / tIna ghAtiyA karmoMkA sthitivandha ahorAtra pRthaktvapramANa hotA hai / saMjvalana lobhakA sthitibandha pUrva bandhase vizeSa adhika hotA hai| lobha-vedakakAlake dvitIya vibhAgake * tAmrapatravAlI pratimeM 'sadhasuhamasAMparAiyaddhAe visesAhiyavaDaDhIe kiTTINamuTayo' isa sUtrako TIkAmeM sammilita kara diyA hai / ( dekho pR0 1895)
Page #825
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 123 ] patamAna- upazAsaka - vizeSa kriyA- nirupaNa 717 visesAhio / 417. lobhavedagadvAe vidiyassa tibhAgassa saMkhejjadibhAgaM gaMtUNa mohaNIyassa dvidibaMdho muhuttapudhattaM / 418. NAmA-goda-vedaNIyANaM dvidibaMdho saMkhejjANi vassasahastrANi / 419. tinhaM vAdikammANaM dvidibaMdho ahoratapudhattigAdo GidivavAdo vassasahastaputtigo dvidibaMdho jAdo / 420 evaM dvidibaMdha sahassesu gadesu lobhavedagaddhA puNNA | 421. se kAle mAyaM tivimokaDDiyUNa mAyAsaMjalaNassa udayAdi-guNaseDI kadA | duvihAra mAyA AvaliyabAhirA guNaseDhI kadA / 422. paDhamasamayamAyAvedagassa guNase DiNikkheva tivihassa lohassa tivihAe mAyAe ca tullo| mAyAvedagadvAdo visesAhio / 423. savvamAyAvedagaddhAe tattio tattio ceva Nikkhevo / 424. sesANaM kammANaM jo vuNa puvvillo Nikkhevo tassa sese sele ceva Nikkhivadi guNaseTiM 425. mAyAvedagassa lobho tiviho, mAyA duvihA, mAyAsaMjalaNe saMkamadi / mAyA tivihA lobho ca viho / lobhasaMjalaNe saMkamadi / 426. paDhamasamayamAyAvedagassa donha saMjalaNANaM dumAsaTThidigo baMdho / 427. sesANaM kammANaM ThidibaMdho saMkhejjavassasahassANi / 428. puNe puNe ThidibaMdhe mohaNIyavajjANaM kammANaM saMkhejjaguNo vidibaMdho / 429. saMkhyAtaveM bhAga Age jAkara mohanIya karmakA sthitibandha muhUrta pRthaktva hotA hai / nAma, gotra aura vedanIya karmakA sthitibandha saMkhyAta sahasra varSa hotA hai / tIna ghAtiyA karmoMkA sthitibandha ahorAtra - pRthaktvarUpa sthitibandhase varSasahasra pRthaktva-pramANa sthitibandha ho jAtA hai / isa prakAra sahasro sthitibandho ke vyatIta honepara lobhakA vedakakAla pUrNa ho jAtA hai / / 411-422 / / cUrNisU0 - tadanantara kAlameM tIna prakArakI mAyAkA apakarSaNa karake saMjvalana mAyAkI to udayAdi guNazreNI karatA hai tathA zepa do prakArake mAyAkI udayAvalI ke bAhira guNa - zreNI karatA hai / prathama samayavartI mAyAvedakake tIna prakArake lobhakA aura tIna prakArakI mAyAkA guNazreNInikSepa tulya hai, tathA mAyAvedaka - kAlase vizepa adhika hai / sampUrNa mAyAvedakakAlameM utanA utanA hI nikSepa hotA hai / punaH zeSa karmoMkA jo pUrvakA nikSepa hai, usake zeSa zeSameM hI guNazra eNIkA nikSepa karatA hai| mAyAvedakake tIna prakArakA lobha aura do prakArakI mAyA saMjvalanamAyAmeM saMkramaNa karatI hai| tathA tIna prakArakI mAyA aura do prakArakA lobha saMjvalanalobhame saMkramaNa karatA hai / prathama samayavartI mAyAvedakake dono saMjvalana kapAyoMkA do mAsa kI sthitivAlA bandha hotA hai / zepa karmoMkA sthitibandha saMkhyAta sahasra varSa pramANa hotA hai / pratyeka sthitibandhake pUrNa honepara mohanIyako chor3akara * tAmrapatravAlI pratimeM 'guNaseTiM' itanA aga TIkAke prArambhameM [ guNaseDha ] isa prakAra se mudrita hai / (dekho pR0 1899 ) | tAmrapatravAlI pratimeM 'ca duviho' isa pAThake sthAnapara 'cauvviho' pATha mudrita hai / ( dekho pR0 1899 )
Page #826
--------------------------------------------------------------------------
________________ kalAya pAhuDa supta [ 14 cAritramoha-upazAmanAdhikAra mohaNIyassa vidibaMdho visesAhio / 430. edeNa kameNa saMkhejjesu hidibaMdha sahasse su gade carimasamayamAyAvedago jAdo / 431. tAthe donhaM saMjalaNANaM dvidivaMdho cattAri mAsA aMtattaNA / 432 sesANaM kammANaM ThidibaMdho saMkhejjANi vassasahastrANi / 433. tado se kAle tivihaM mANamokaDDiyUNa mANasaMjalaNassa udadyAdiguNaseTiM karedi / 434. duvihassa mANassa AvaliyabAhire guNaseDiM karedi / 435 Navacihassa vi kasAyarasa guNase DiNikkhevo / 436. jA tassa paDivadamANagassa mANavedagaddhA, tato visesAhio Nikkhevo / 437. mohaNIyavajjANaM kammANaM jo paDhamasamayasuhumasAMparAieNa Nikakheo Nikkhitto tassa Nikkhevassa sese sese Nikkhivadi / 438. padamasamayamANavedagassa navaviho vi kasAyo saMkamadi / 439. tAce tinhaM saMjalaNANaM dvidivaMdho cattAri mAsA paDivaNNA / 440. sesANaM kammANaM dvidibaMdho saMkhejjANi vassasahastrANi / 441. evaM DidibaMdha sahastrANi bahUNi gaMtUNa mANassa carimasamayavedagassa dihaM saMjalaNANaM dvidibaMdho aTu mAsA aMtomuhuttUNA / 442. sesANaM kammANaM dvidibaMdho saMkhejjANi vassasahastrANi / 443. se kAle tivihaM kohamokaDDiyUNa kohasaMjaNassa udayAdi-guNaseDiM karedi / duvihassa kohassa AvaliyabAhire karedi* / zepa karmoMkA sthitibandha saMkhyAtaguNA hotA hai / mohanIyakA sthitibandha vizeSa adhika hotA hai / isa krama saMkhyAta sahasra sthitibandhoke bItane para vaha caramasamayavartI mAyAvedaka hotA hai / usa samaya do saMjvalanokA sthitivandha antarmuhUrtaM kama cAra mAsa hotA hai aura zepa karmoMkA sthitibandha saMkhyAta sahasra varSa hotA hai // 431-432 // cUrNim 0 - tatpazcAt anantara samayame tIna prakArake mAnakA apakarSaNa karake saMjvalanamAnakI udayAdi guNazreNI karatA hai| do prakAra ke mAnakI udayAvalI ke bAhira guNa - zreNI karatA hai / apratyAkhyAnAvaraNa, pratyAkhyAnAvaraNa aura saMjvalanasambandhI lobha, mAyA aura mAnarUpa nau prakArakI kapAyakA guNazreNInikSepa hotA hai | zreNIse nIce giranevAle usa jIvakA jo mAnavedakakAla hai, usase vizeSa adhika nikSepa hotA hai / mohanIyako chor3akara zepa karmoMkA jo nikSepa prathamasamayavartI sUkSmasAmparAyikake dvArA nikSipta kiyA gayA hai, usake zepa zepa nikSepaNa karatA hai / prathamasamayavartI mAnavedakake navo prakArakA kapAya saMkramaNako prApta hotA hai / usa samaya tIna saMjvalanokA sthitibandha pUre cAra mAsa hotA hai / zeSa karmoMkA sthitibandha saMkhyAta sahasra varSapramANa hotA hai / isa prakAra bahutase sthitivandha - sahasra vyatIta hote haiM, taba antima samaya meM mAnakA vedana karanevAle jIvake tIna saMjvalanokA sthitibandha antarmuhUrta kama ATha mAsa hotA hai aura zeSa karmoMkA sthitibandha saMkhyAta sahasra varSa pramANa hotA hai / tadanantarakAlame tIna prakArake krodhakA apakarSaNa karake saMcalanakodhakI udayAdi-guNazreNI karatA hai / apratyAkhyAnAvaraNa aura pratyAkhyAnAvaraNa, ina dono prakArake krodhI udayAvalIke bAhira guNazreNI karatA hai // 433-443 // 718 * tAmrapatravAlI pratimeM 'duvihasla kohassa AvaliyavAhire karedri' itane sUtrAko TIkAmeM sammilita kara diyA hai / ( dekho pR0 1901 )
Page #827
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 123] patamAna-upazAmaka-vizeSakriyA-nirUpaNa 719 444. eNhi guNasehiNikkhevo kettiyo kAyavyo ? 445. paDamasamayakodhavedagassa bArasaNhaM pi kasAyANaM guNasediNikkhevoka sesANaM kammANaM guNasediNikkheveNa sariso hodi / 446 jahA mohaNIyavajjANaM kammANaM sese sese guNaseTiM Nikkhiyadi tamhA etto pAe vArasaNhaM kasAyANaM sese sese guNasehI NikvividavyA / 447. pahamasamayakohavedagassa bArasavihassa vi kasAyassa saMkamo hodi / 448. tAdhe dvidivaMdho cauNhaM saMjalaNANamaTTha mAsA paDivuNNA / 449. sesANaM kammANaM dvidivaMdho saMkhejjANi vassasahassANi / 450. edeNa kameNa saMkhejjesu dvidibaMdhasahassesu gadesu mohaNIyassa carimasamayacauvihabaMdhago jAdo / 451 tAdhe mohaNIyassa hidibaMdho cadusahivassANi aMtomuhuttUNANi / 452. sesANaM kammANaM dvidivaMdho saMkhejjANi vassasahassANi / 453. tado se kAle purisavedassa baMdhago jAdo / 454. tAdhe ceva sattaNhaM kammANaM padesaggaM pasattha-uvasAmaNAe savcamaNuvasaMtaM / 455. tAdhe ceva sattakammase okaDDiyUNa purisavedassa udayAdiguNasehiM karedi / 456 chaNhaM kamyaMsANamudayAvaliyabAhire guNasehiM karedi / 457. guNaseDiNikkhevo vArasaNhaM kasAyANaM sattaNhaM zaMkA-isa samaya, arthAt krodhavedakake prathama samayameM kitanA guNa zraNI-nikSepa karane yogya hai ? // 444 // samAdhAna-prathamasamayavartI krodhavedakake bAraho hI kaSAyokA guNazroNInikSepa zeSa karmoMke guNazreNInikSepake sadRza hotA hai / / 445 // cUrNisU0-jisa prakAra mohanIyakarmako chor3akara zeSa karmoMkI guNazreNIko zepa zeSame nikSepaNa karatA hai usI prakAra yahA~se lekara bAraha kaSAyokI guNazraNI zeSa zepame nikSepaNa karanA caahie| prathamasamayavartI krodhavedakake bAraha prakArake kaSAyakA saMkramaNa hotA hai| usa samaya cAro saMjvalanoMkA sthitibandha pUre ATha mAsa hai| zeSa karmoMkA sthitibandha saMkhyAta sahasra varpa hai| isa kramase saMkhyAta sahasra sthitibandhoMke bIta jAnepara mohanIyake caturvidha bandhakA antima samayavartI bandhaka hotA hai| usa samaya mohanIyakA sthitivandha antarmuhUrta kama causaTha varSa hai / zeSa karmoMkA sthitivandha saMkhyAta sahasra varSa hai // 446-452 // cUrNisU0- tadanantara kAlameM vaha purupavedakA vandhaka ho jAtA hai| usI samayame hI sAta koMkA sarva pradezAgra prazastopazAmanAse anupazAnta ho jAtA hai| usa samaya hAsyAdi sAta kAMzokA apakarpaNa karake puruSavedakI udyAdi-guNazreNIko karatA hai aura zeSa chaha karmAzoMkI udayAvalIke bAhira guNazreNI karatA hai| bAraha kapAya aura sAta nokapAyavedanIyokA guNazreNInikSepa Ayukarmako chor3akara zepa karmoMke guNazroNI-nikSepake tulya tAmrapatravAlI pratime isa padake prArambhame 'jo' aura antameM 'so' pada aura bhI mudrita hai| (dekho pR0 1901) tAmrapatravAlI pratime 'udayAdiguNaseDhiM' ke sthAnapara 'udayAdiguNaseDhisIsayaM' pATha mudrita hai / (dekho pR0 1903)
Page #828
--------------------------------------------------------------------------
________________ 720 kasAya pAhuDa sutta [14 cAritramoha-upazAmanAdhikAra NokasAyavedaNIyA usesANa ca AugavanjANaM kammANaM guNaseDiNikkheveNa tullo sese sese ca Nikkhevocha / 458. tAdhe ceva purisavedassa hidibaMdho battIsa vassANi paDivuNNANi / 459. saMjalaNANaM dvidibaMdho cadusahivassANi / 460. sesANaM kammANaM ThidibaMdho saMkhejjANi vassasahassANi / 461. purisavede aNuvasaMte jAva itthivedo uvasaMto edisse addhAe saMkhejjesu bhAgesu gadesu NAmA-goda-vedaNIyANamasaMkhejjavassiyadvidigo vNdho| 462. tAdhe appAbahuaM kAyavvaM / 463. savvatthovo mohaNIyassa dvidivNdho| 464. tiNhaM ghAdikammANaM ThidivaMdho sNkhejjgunno| 465. NAmA-godANaM ThidivaMdho asaMkhejjaguNo / 466. vedaNIyassa dvidivaMdho visesaahio| 467. etto DidibaMdhasahassesu gadesu itthivedamegasamaeNa aNuvasaMtaM karedi / 468. tAdhe ceva tamokaDDiyUNa AvaliyabAhire guNasehiM karedi / 469. idaresiM kammANaM jo guNasehiNikkhevo tattiyo ceva itthivedassa vi, sese sese ca Nikkhivadi / 470. itthivede aNuvasaMte jAva Nasayavedo uvasaMto edisse addhAe saMkhejjesu bhAgesu gadesu NANAvaraNa-dasaNAvaraNa-aMtarAiyANamasaMkhejjavassiyahidivaMdhojAdo / 471. tAdhe mohaNIyasta dvidibaMdho thovo / 472. tiNDaM ghAdikammANaM dvidibaMdho asaMkhejjahotA hai / zeSa zepameM nikSepa hotA hai| usI samayameM puruSavedakA sthitivandha pUre vattIsa varSa hotA hai / saMjvalanakaSAyoMkA sthitibandha causaTha varpa hotA hai aura zeSa karmoMkA sthitibandha saMkhyAta sahasra varSa hotA hai / puruSavedake anupazAnta honepara jaba taka strIveda upazAnta rahatA hai, taba taka isa madhyavartI kAlake saMkhyAta vahubhAgoke bIta jAnepara nAma, gotra aura vedanIya karmakA sthitibandha asaMkhyAta varpapramANa hotA hai / / 453-461 / / cUrNisU0-usa samaya isa prakAra alpabahutva karanA cAhie-mohanIyakA sthitivandha sabase kama hotA hai| tIna ghAtiyA karmoMkA sthitibandha saMkhyAtaguNA hotA hai / nAmakarma aura gotrakarmakA sthitivandha asaMkhyAtaguNA hotA hai| isase vedanIya karmakA sthitibandha vizeSa adhika hotA hai| isase Age sahasro sthitivandhoMke vyatIta honepara strIvedako eka samayame anupazAnta karatA hai| usI samayameM hI strIvedakA apakarSaNa karake udayAvalIke bAhira guNazreNI karatA hai / anya karmoMkA jo guNazreNInikSepa hai, utanA hI strIvedakA bhI hotA hai / zeSa zeSameM nikSepa karatA hai // 462-469 // cUrNisU0-strIvedake anupazAnta honepara jaba taka napuMsakaveda upazAnta rahatA hai, tava taka isa madhyavartI kAlake saMkhyAta bahubhAgoke bItanepara jJAnAvaraNa, darzanAvaraNa aura antarAya karmakA sthitibandha asaMkhyAta varpapramANa ho jAtA hai| usa samayameM mohanIyakarmakA sthitivandha sabase kama hai / tIna ghAtiyA karmoMkA sthitivandha asaMkhyAtaguNA hai| isase nAma 7 tAmravAlI pratime 'Nikkhevo' ke sthAnapara 'Nikkhivadi pATha mudrita hai / (dekho pR0 1903)
Page #829
--------------------------------------------------------------------------
________________ 721 gA0 123] patamAna-upazAmaka-vizeSakriyA-nirUpaNa guNo / 473. NAmA-godANaM dvidibaMdho asaMkhejjaguNo / 474. vedaNIyassa hidibaMdho visesAhio / 475. jAdhe ghAdikammANamasaMkhejjavassadvidigo baMdho tAdhe ceva egasamaeNa NANAvaraNIyaM caunvihaM dasaNAvaraNIyaM tivihaM paMcaMtarAiyANi edANi duhANiyANi baMdheNa jAdANi / 476. tado saMkhejjesu dvidivaMdhasahassesu gadesu NabuMsayavedamaNuvasaMtaM karedi / 477 tAdhe ceva NaqsayavedamokaDDiyUNa AvaliyabAhire guNasehiM Nikkhivadi / 478. idaresiM kammANaM guNaseDhiNikkheveNa sariso guNaseDiNikkhevo / sese sese ca Nikkhevo / 479. Nasayavede aNuvasaMte jAva aMtarakaraNaddhANaM Na pAvadi edisse addhAe saMkhejjesu bhAgesu gadesu mohaNIyassa asaMkhejjavassio dvidibaMdho jAdo / 480. tAdhe ceva duhANiyA baMdhodayA / 481. savvassa paDivadamANagassa chasu AvaliyAsu gadAsu udIraNA idi Natthi Niyamo, AvaliyAdikaMtamudIrijjati / aura gotra karmakA sthitibandha asaMkhyAtaguNA hai| isase vedanIya karmakA sthitivandha vizepa adhika hotA hai / jisa samaya tIna ghAtiyA karmoMkA asaMkhyAta varSakI sthitivAlA vandha hotA hai, usa samaya hI eka samayame cAra prakArakA jJAnAvaraNIya, tIna prakArakA darzanAvaraNIya aura paoNcoM antarAya karma, ye anubhAgabandhakI apekSA dvisthAnIya arthAt latA aura dArurUpa anubhAga bandhavAle ho jAte haiM / tatpazcAt saMkhyAta sahasra sthitibandhoke vyatIta honepara napuMsakavedako anupazAMta karatA hai / usI samayameM napuMsakavedakA apakarSaNa karake udayAvalIke bAhira guNazreNI rUpase nikSipta karatA hai| yaha guNazreNInikSepa anya karmoMke guNazreNInikSepake sadRza hotA hai / zepa zeSameM guNazreNI nikSepa hotA hai // 470-478 // ___ cUrNimU0-napuMsakavedake anupazAnta honepara jaba taka antarakaraNa-kAlako nahI prApta karatA hai, taba taka isa madhyavartI kAlake saMkhyAta bahubhAgoke bIta jAnepara mohanIya karmakA sthitivandha asaMkhyAta varSapramANa hone lagatA hai| usI samaya hI mohanIya karmakA bandha aura udaya anubhAgakI apekSA dvisthAnIya ho jAtA hai / gyArahaveM guNasthAnase giranevAle sabhI jIvoke chaha Avaliyoke vIta jAnepara hI udIraNA ho, aisA niyama nahIM hai, kintu bandhAvalIke vyatIta honepara udIraNA hone lagatI hai // 479-481 / / vizeSArtha-upazamazraNI car3hanevAle jIvake lie yaha niyama batalAyA gayA thA ki navIna baMdhanevAle karmoMkI udIraNA vadhAvalIke chaha AvalIkAlake pazcAt hI ho sakatI hai, usase pUrva nhii| kintu zreNIse utaranevAloke lie yaha niyama nahIM hai| unake bandhAvalIke pazcAt hI baMdhe hue karmakI udIraNA hone lagatI hai| kucha AcArya isa cUrNisUtrakA aisA vyAkhyAna karate haiM ki gyArahaveM guNasthAnase girate samaya bhI jaba taka mohanIya karmakA saMkhyAta vapaMpramANa sthitivandha hotA hai, taba taka to chaha Avaliyoke bItanepara hI udIraNAkA niyama rahatA hai| kintu java mohanIyakarmakA sthitibandha asaMkhyAta varSapramANa hone lagatA hai|
Page #830
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sunta | 14 cAritra moha - upazAmanAdhikAra 482. aNiyadvippa huDi mohaNIyassa aNANupuvvisaMkamo, lobhassa vi saMkamo / 483. jAdhe asaMkhejjavassio dvidibaMdho mohaNIyassa, tAdhe mohaNIyassa dvidibaMdho thovo / 484. ghAdikammANaM TThidibaMdho asaMkhejjaguNo / 485. NAmAgodANaM dvidibaMdho asaMkhejjaguNo / 486. vedaNIyassa dvidibaMdho visesAhio / 487. edeNa kameNa saMkhejjesa dvidibaMdhasahassesu gadesu aNubhAgabaMdheNa vIriyaM tarAiyaM savvaghAdI jAdaM / 488 . tado ThidibaMdhapudhatteNa AbhiNivodhiyaNANAvaraNIyaM paribhogaMtarAiyaM ca savvavAdINi jAdANi / 489. to ThidibaMdhapudhatteNa cakkhudaMsaNAvaraNIyaM savvadhAdI jAdaM / 490 . tado ThidibaMdha pudhaceNa sudaNANAvaraNIyama cakkhudaMsaNAvaraNIyaM bhogaMtarAiyaM ca savvadhAdINi jAdANi / 491. tado ThidibaMdhapudhatteNa adhiNANAvaraNIyaM adhidaMsaNAvaraNIyaM lAbhatarAiyaM ca savvadhAdINi jAdANi / 492. tado DidibaMdhapudhateNa maNapajjavaNANAvaraNIyaM dANata iyaM ca savvavAdINi jAdANi / 493. tado dvidibaMdha sahassesu gadesu asaMkhejjANaM samayapavaddhANamudIraNA paDi 722 taba chaha AvalIkAlake pazcAt udIraNAkA niyama nahIM rahatA / isa para jayadhavalAkArakA mata yaha hai ki yadi aisA mAnA jAya, to 'savvassa paDivamANagassa' isa cUrNi sUtra meM jo 'sarva' padakA prayoga kiyA gayA hai, vaha niSphala ho jAyagA / ataeva pUrvokta artha hI pradhAnarUpase mAnanA cAhie / cUrNisU0 - anivRttikaraNake kAla se lekara ( sarva utaranevAle jIvoke ) mohanIya - karmakA anAnupUrvI-saMkramaNa hone lagatA hai aura lobhakA bhI saMkramaNa prArambha ho jAtA hai / jaba mohanIya karmakA sthitibandha asaMkhyAta varSapramANa hotA hai, taba mohanIya karmakA sthitibandha sabase kama hotA hai aura zepa ghAtiyA karmoMkA sthitibandha asaMkhyAtaguNA hotA hai / isase nAmakarma aura gotrakarmakA sthitivandha asaMkhyAtaguNA hotA hai / isase vedanIyakarmakA sthitibandha vizeSa adhika hotA hai| isa krama saMkhyAta sahasra sthitibandhoke vyatIta ho jAnepara vIryAntarAyakarma anubhAgabandhakI apekSA sarvaghAtI ho jAtA hai / tatpazcAt sthiti pRthaktvase Abhinibodhika jJAnAvaraNIya aura paribhogAntarAya karma sarvaghAtI ho jAte haiM / tadanantara sthitibandhapRthaktva se cakSudarzanAvaraNIyakarma sarvaghAtI ho jAtA hai / tadanantara sthitibandhapRthaktvase zrutajJAnAvaraNIya, acakSudarzanAvaraNIya aura bhogAntarAya karma sarvaghAtI ho jAte haiM / tadanantara sthitibandhapRthaktva se avadhijJAnAvaraNIya, avadhidarzanAvaraNIya aura lAbhAntarAya karma sarvaghAtI ho jAte haiM / tadanantara sthitibandhapRthaktvase mana:paryayajJAnAvaraNIya aura dAnAntarAya karma sarvaghAtI ho jAte hai // 482-492 // cUrNisU0 - tatpazcAt sahasro sthitibandhoke bIta jAnepara asaMkhyAta samayaprabaddhokI udIraNA naSTa ho jAtI hai aura samayapravaddhake asaMkhyAta lokabhAgI arthAt asaMkhyAta lokase
Page #831
--------------------------------------------------------------------------
________________ 723 gA0 123 / patamAna- upazAmaka vizeSakriyA nirUpaNa hammadi asaMkhejja loga bhAgo samayapabaddhassa udIraNA pavattadi / 494. jAdhe asaMkhejjaloga DibhAgo samayapacaddhassa udIraNA, tAdhe mohaNIyassa dvidibaMdho thovo / 495. ghAdikammANaM dvidibaMdho asaMkhejjaguNo / 496. NAmA godANaM dvidivaMdho asaMkhejjaguNo / 497 vedaNIyassa dvidibaMdho visesAhio / 498. edeNa kameNa dvidibaMdhasahassesu gadesu to ekasarAheNa mohaNIyassa dvidibaMdho thovo | 499. NAmA-godANaM dvidibaMdho asaMkhekhejjaguNo / 500. ghAdikammANaM dvidibaMdho visesAhio / 501 vedaNIyassa dvidibaMdho visesAhio / 502. evaM saMkhejjANi ThidibaMdha sahassANi kADhUNa tado ekasarAheNa mohaNIyassa dvividho thovo / 503 NAmA-godANaM dvidibaMdho asaMkhejjaguNo / 504. NANAvaraNIya daMsaNAvaraNIya vedaNIya aMtarAyANaM dvidibaMdho tullo visesAhio / 505. evaM saMkhejjANi dvidibaMdha sahassANi gadANi / 506. tado aNNo vidibaMdho ekasarAheNa NAmA-godANaM dvidibaMdho thovo / 507. mohaNIyassa vidibaMdho visesAhio / 508. NANAvaraNIya daMsaNAvaraNIya vedaNIya aMtarAiyANaM TThi dibaMdho tullo visesAhio / 509. edeNa kameNa dvidibaMdhasahastrANi bahUNi gadANi / 510. tado bhAjita karanepara eka bhAgamAtra udIraNA pravRtta hotI hai / jisa samaya samayapravaddhakI asaMkhyAta loka pratibhAgI udIraNA pravRtta hotI hai usa samaya mohanIyakA sthitibandha sabase kama hai / zeSa ghAtiyA karmoMkA sthitivandha asaMkhyAtaguNA hai / isase nAma aura gotrakarmakA sthitibandha asaMkhyAtaguNA hai / isase vedanIyakA sthitibandha vizeSa adhika hai / isI kramase sthitibandha-sahasroMke vIta jAnepara eka sAtha mohanIyakA sthitivandha sabase kama hotA hai / nAma aura gotrakarmakA sthitivandha asaMkhyAtaguNA ho jAtA hai / isase tIna ghAtiyA karmoMkA sthitibandha vizeSa adhika hotA hai aura vedanIyakA sthitivandha vizeSa adhika hotA hai / isa prakAra saMkhyAta sahasra sthitibandha karake tatpazcAt eka sAtha mohanIyakA sthitibandha sabase kama hotA hai / isase nAma aura gotrakarmakA sthitibandha asaMkhyAtaguNa hotA hai / isase jJAnAvaraNIya, darzanAvaraNIya, vedanIya aura antarAya karmakA sthitibandha parasparame samAna hote hue vizeSa adhika hotA hai // 493-504 // cUrNisU0 0 - isa prakAra saMkhyAta sahasra sthitibandha vyatIta hote haiM / tatpazcAt anya sthitibandha prArambha hotA hai aura eka sAtha nAmakarma aura gotrakarmakA sthitibandha sabase kama ho jAtA hai / isase mohanIyakA sthitibandha vizeSa adhika hotA hai / isase jJAnAvaraNIya, darzanAvaraNIya, vedanIya aura antarAya, inakA sthitibandha paraspara tulya aura vizeSa adhika hotA hai / isa kramase bahutase sthitibandha-sahasra bIta jAte haiM / tatpazcAta anya prakArakA sthitibandha prArambha hotA hai aura eka sAtha nAma aura gotrakarmakA sthitibandha -: tAmrapatravAlI pratime 'asaMkhejjaloga bhAgo samayapavaddhassa udIraNA pavattadi' itanA azako TIkAme sammilita kara diyA hai / ( dekho pR0 1908 )
Page #832
--------------------------------------------------------------------------
________________ 724 kasAya pAhuDa sutta [14 cAritramoha-upazAmanAdhikAra aNNo hidibaMdho ekasarAheNa NAmA-godANaM dvidivaMdho thovo / 511. caduNDaM kammANaM hidivaMdho tullo visesAhio / 512. mohaNIyassa dvidivaMdho visesAhio / 513. jatto pAe asaMkhejjavassadvidibaMdho, tatto pAe puNNe puNNe dvidivaMdhe aNNaM hidivaMdhamasaMkhejjaguNaM baMdhai / 514. edeNa kameNa sattaNhaM pi kammANaM palidovamassa asaMkhejjadibhAgiyAdo dvidivaMdhAdo ekkasarAheNa sattaNhaM pi kammANaM palidovamassa saMkhejjadibhAgio dvidibaMdho jAdo* / 515. etto pAe puNNe puNNe dvidivaMdhe aNNaM dvidibaMdhaM saMkhejjaguNaM bNdhi| 516. evaM saMkhejjANaM dvidivaMdhasahassANamapuvyA baDDI palidovamassa saMkhejjadibhAgo / 517. tadomohaNIyassa jAdhe aNNassa dvidivaMdhassa apuvvA vaDDI palidovamassa saMkhejjA bhAgA / 518. tAdhe caduNhaM kammANaM hidivaMdhassa vaDDI palidovamaM cadubhAgeNa sAdiregeNa UNayaM / 519. tAdhe ceva NAmA-godANaM ThidivaMdhaparivaDDI addhapalidovamaM saMkhejjadibhAgUNaM / 520. jAdhe esA parivaDDI tAdhe mohaNIyassa jaTThidigo baMdho palidovamaM / 521. caduNha karamANaM jaTThidigo baMdho palidovamaM caduNDaM bhAgUNaM / 522. NAmA-godANaM jahidigo baMdho addhapalidovamaM / 523. etto pAe dvidibaMdhe puNNe puNNe sabase kama hotA hai| isase cAra karmoMkA sthitibandha paraspara tulya aura vizeSa adhika hotA hai / isase mohanIyakarmakA sthitibandha vizeSa adhika hotA hai / jisa sthalase asaMkhyAta varSakI sthitivAlA bandha hotA hai, usa sthalase pratyeka sthitivandhake pUrNa honepara asaMkhyAta. guNita anya sthitibandhako baoNdhatA hai / isa kramase sAto hI karmoMkI prakRtiyokA palyopamake asaMkhyAtaveM bhAgapramita sthitibandhase eka sAtha sAto hI karmoM kA palyopamake saMkhyAtaveM bhAgapramANa sthitivandha hone lagatA hai| isa sthalase lekara Age pratyeka sthitivandhake pUrNa honepara anya saMkhyAtaguNita sthitibandhako bA~dhatA hai // 505-515 // cUrNisU0-isa prakAra saMkhyAta sahasra sthitibandhoMkI apUrva vRddhi palyopamake saMkhyAtave bhAgamAtra hotI hai| tatpazcAt jisa samaya mohanIyakarmake anya sthitivandhakI apUrva vRddhi palyopamake saMkhyAta vahubhAga-pramANa hotI hai, usa samaya cAra karmo ke sthitibandhakI vRddhi sAtireka caturtha bhAgase hIna palyopamapramANa hotI hai| usI samayamai nAma aura gotrakarmake sthitivandhakI parivRddhi saMkhyAtaveM bhAgase hIna ardhapalyopama hotI hai / jisa samaya yaha vRddhi hotI hai, usa samaya mohanIyakA yatsthitikavandha palyopamapramANa hai / cAra karmoM kA yatsthitikavandha caturthabhAgase hIna palyopamapramANa hai / nAma aura gotrakA yatsthitikavandha ardhapalyopamapramANa hai| isa sthalase pratyeka sthitibandhake pUrNa honepara taba taka __* tAmrapatravAlI pratimeM isa sUtrake 'palidovamassa asaMkhejjadibhAgiyAdo dvidivaMdhAdo ekasarAheNa sattaNhaM pi kammANaM palidovamassa saMkhejjadibhAgio hidivadho jAdo' itane azako TIkAmeM sammilita kara diyA hai| tathA 'kammANa ke sthAnapara 'kammapayaDINaM' pATha mudrita hai / (dekho pR0 1910)
Page #833
--------------------------------------------------------------------------
________________ mA0 123 ]. patamAna- upazAmaka - vizeSakriyA nirUpaNa 725 palidovamasta saMkhejjadibhAgeNa vaDhaha jattiyA aNiyaTTiaddhA sesA, apuvvakaraNaddhA savvA ca tattiyaM / 524. edeNa kameNa palidovamassa saMkhejjadibhAgaparivaDIe TThidibaMdhasahasesu gadesu aNNo eiMdiyaTThidibaMdha samago dvidibaMdho jaado| 525. evaM bII diyatI ' diya- cauriMdi - asaNNiTThidibaMdhasamago dvidibNdho| 526 tado dvidibaMdha sahassesu gadesu carimasamayaaNiyaTTI jAdo / 527. carimasamayaaNiyaTTissa dvidibaMdhI sAgarovamasadasahastrapudhattamaM to koDIe / 528. se kAle apuvvakaraNaM paTTi / 529. tAdhe ceva appasattha-uvasAmaNAkaraNaM NittIkaraNaM NikAcaNAkaraNaM ca ugvAdidANi / 530 tAdhe ceva mohaNIyassa vavidhago jAdo / 531 tAdhe ceva issa- radi-aradi - sogANamekadarassa saMghAdayasta udIrago, siyA bhaya- duguMchANamudIrago / 532. tado apuvyakaraNadvAe saMkhejjadibhAge gade tado parabhaviyaNAmANaM baMdhago jAdo / 533. tado DidibaMdhasahassehiM gadehiM apuvyakaraNaddhAra saMkhejjesu bhAgesu gadesu NiddA- payalAo baMdha | 534. tado saMkhejjesu TThidibaMdhasahasse gadesu carimasamayaapuvyakaraNaM patto / palyopamake saMkhyAtave bhAgase adhika vRddhi hotI hai jaba taka ki jitanA anivRttikaraNakA kAla zeSa hai aura sarva apUrvakaraNakA kAla hai / isa kramase palyopama ke saMkhyAtave bhAgapramANa vRddhi ke sAtha sahasro sthitibandhoke bIta jAnepara anya sthitibandha ekendriya jIvoMke sthiti - bandhake samAna ho jAtA hai / isa prakAra kramazaH sthitibandha sahasro vyatIta honepara dvIndriya, trIndriya, caturindriya aura asaMjJIpaMcendriyake sthitibandhake samAna sthitibandha ho jAtA hai / tatpazcAt sthitibandha - sahasro ke bItane para yaha caramasamayavartI anivRttikaraNasaMta hotA hai / caramasamayavartI anivRttikaraNasaMyatake sthitibandha antaHkoTI sAgaropama arthAt lakSapRthaktva sAgarapramANa hotA hai / / 516-527 // cUrNisU0 - usake anantara samayame vaha apUrvakaraNa guNasthAname praviSTa hotA hai / usI samaya hI aprazastopazAmanAkaraNa, nidhattikaraNa, aura nikAcanAkaraNa pragaTa ho jA hai / usI samayame nau prakArake mohanIyakarmakA bandhaka hotA hai / usI samaya hAsya- rati aura arati-zoka, ina donomese kisI eka yugalakA udIraka hotA hai / bhaya aura jugupsA yugalakA udIraka hotA bhI hai aura nahI bhI hotA hai / tatpazcAt apUrvakaraNake kAlakA saMkhyAtavA~ bhAga vyatIta honepara taba vaha parabhava-sambandhI nAmakarmakI prakRtiyokA vandhaka hotA hai / tatpazcAt sthitibandha-sahasroke vyatIta honepara aura apUrvakaraNakAlake saMkhyAta bahubhAgoke vyatIta honepara nidrA aura pracalA ina do prakRtiyoMko bA~dhatA hai / tatpazcAt saMkhyAt sahasra sthitivandhoke vyatIta honepara apUrvakaraNake antima samayako prApta hotA hai / / 528 534 // * tAmrapatravAlI pratime 'jattiyA aNiyaTTiaddhA sesA apuvvakaraNaDA savvA ca tattiyaM' itane sUtrAko TIkAmeM sammilita kara diyA hai / ( dekho pR0 1912 ) + tAmrapatravAlI pratimeM '- maMtokoDIe' ke sthAnapara 'maMtokoDA koDiIe' pATha mudrita hai / ( dekho pR0 1942)
Page #834
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa supta [ 14 cAritramoha-upazAmanAdhikAra 535. se kAle paDhamasamayaadhApavatto jAdo / 536. tado paDhamasamayaadhApavattassa aNNo guNaseDhiNikkhevo porANagAdo NikkhevAdo saMkhejjaguNo / 537. jAva carimasamayaapuvyakaraNAdo tti sese sese Nikkhevo / 538. jo paDhamasamayaadhApavattakaraNeNikkhevo so aMtomuhuttio tattio ceva / 539. teNa paraM siyA bahUdi, siyA hAyadi, siyA avaTThAyadi / 540 paramasamayaadhApavattakaraNe guNasaMkamo vocchiSNo / savvakammANamadhApavattasaMkamo jaado| Navari jesiM vijjhAdasaMkamo atthi tesiM vijjhAdasaMkamo ceva / 541. uvasAmagassa paDhamasamayaapuvvakaraNappahuDi jAva paDivadamANagassa carimasamayaapuNyakaraNoti tado eto saMkhejjaguNaM kAlaM paDiNiyatto adhApavatta karaNeNa uvasamasammattaddhUmaNupAledi / 542. edisse uvasamasammattaddhAe abbhaMtarado asaMjamaM pi gacchejja, saMjamAsaMjamaM pi gacchejja, do vi gacchejja / 543. chasu AvaliyAsu sesAsu AsANaM pi 726 cUrNisU0- tadanantara samayame vaha prathamasamayavartI adhaHpravRttakaraNasaMyata arthAt apramattasaMyata ho jAtA hai / taba adhaHpravRttakaraNasaMyatake prathama samayameM anya guNazreNInikSepa purAne guNazreNI - nikSepa se saMkhyAtaguNA hotA hai / ( utaranevAle sUkSmasAmparAyika saMyatake prathama samayase lekara ) apUrvakaraNa ke antima samaya taka zeSa - zeSame nikSepa hotA hai / adhaHpravRttakaraNake prathama samaya me jo antarmuhUrtamAtra nikSepa hotA hai, utanA hI antarmuhUrta taka rahatA hai / usase Age kadAcit bar3hatA hai, kadAcit hAniko prApta hotA hai aura kadAcita avasthita rahatA hai / adhaH pravRttakaraNa ke prathama samaya meM guNasaMkramaNa vyacchinna ho jAtA hai aura sarva karmoMkA adhaHpravRtta saMkramaNa prArambha hotA hai / vizeSatA kevala yaha hai ki jina karmoMkA vidhyAtasaMkramaNa hotA hai unakA vidhyAtasaMkramaNa hI hotA hai / arthAt jina prakRtiyokA bandha hotA hai unakA to adhaHpravRttakaraNa hotA hai aura jina napuMsakavedAdi aprazasta prakRtiyokA bandha nahI hotA hai unakA vidhyAtasaMkramaNa hotA hai / upazAmakake zreNI car3hate samaya apUrvakaraNake prathama samayase lekara sarvopazama karake utarate hue apUrvakaraNa ke antima samaya taka jo kAla hai, usase saMkhyAtaguNita kAla taka lauTatA huA yaha jIva adhaHpravRttakaraNa ke sAtha upazamasamyaktvake kAlako bitAtA hai / arthAt upazamazreNIke car3hane ke prathama samayase lekara lauTane ke apUrvakaraNa- saMyata ke aMtima samaya ke pazcAt bhI apramatta guNasthAnavartI adhaHpravRttakaraNa saMyata rahane taka dvitIyopazamasamyaktvakA kAla hai // 535-541 // cUrNi sU0 [0 - isa upazamasamyaktvakAlake bhItara vaha asaMyamako bhI prApta ho sakatA hai, saMyamAsaMyamako bhI prApta ho sakatA hai aura donoko bhI prApta ho sakatA hai / chaha Avaliyoke zeSa rahanepara sAsAdanasamyaktvako bhI prApta ho sakatA hai / punaH sAsAdanako prApta hokara yadi * tAmrapatravAlI pratimeM isa samasta sUtrako isame pUrvavartI sUtrakI TIkAmeM sammilita kara diyA hai / (dekho pR0 1915 paMkti 11-12 ) / para isake sUtratvakI puSTi tADapatrIya pratise huI hai /
Page #835
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 123 ] patamAna- upazAmaka - vizeSa kriyA- nirUpaNa gacchejja / 544. AsANaM puNa gado jadi maradi, Na sakko NirayagadiM tirikakhagardi maNusagadiM vA gaMtu / NiyamA devagadiM gacchadi / 545. haMdi tisu Auesa ekkeNa vi bajreNa AugeNa Na sakko kasA uvasAmeDhuM / 546. edeNa kAraNeNa nirayagAdi - tirikkhajoNi- maNussagadIo Na gacchadi / 727 547. esA savvA parUvaNA purisavedassa koheNa uvadissa / 548. purisavedassa ceva mANeNa uvaTThidassa NANattaM / 589. taM jahA / 550. jAva sattaNokasAyA muvasAmaNA tAva Natthi NANattaM / 551. uvari mANaM vedaMto kohamuvasAmedi / 552. jahI koNa uvadista kohassa uvasAmaNaddhA taddehI ceva mANeNa vi uvadista kohassa uvasAmaNaddhA / 553. kodhassa paDhamaTThidI Natthi / 554. jaddehI koheNa uvadissa kodhassa ca mANassa ca paDamaTThidI, taddehI mANeNa uvadissa mANassa paDhamaTThidI / 555. mANe vasaMte patto sesassa uvasAmeyavvassa mAyAe lobhassa ca jo koheNa uvadissa uvasAmaNavidhI so caiva kAyavvo / 556 mANeNa uvaTThido uvasAmeyUNa tado paDiva - maratA hai, to narakagati, tiryaMcagati athavA manuSyagatiko nahIM jA sakatA, kintu niyama se devagatiko jAtA hai / kyoki, aisA niyama hai ki narakAyu, tiryagAyu aura manuSyAyu ina tIno AyukarmoMme se eka bhI Ayuko baoNdhanevAlA jIva kaSAyokA upazama karane ke lie samartha nahIM ho sakatA / isa kAraNa se upazamazreNI se utarakara sAsAdana guNasthAnako prApta jIva narakagati, tiryagyoni aura manuSyagatiko nahI jAtA hai // 542- 546 // cUrNisU0 0 - yaha saba prarUpaNA krodhakaSAyake udayake sAtha upazamazreNIpara car3hanevAle puruSavedI jIvakI hai| mAnakapAyake udayake sAtha zreNIpara car3hanevAle puruSavedI jIvake kucha vibhinnatA hotI hai, jo isa prakAra hai- jaba taka sAta nokaSAyokI upazamanA hotI hai, taba taka to koI vibhinnatA nahIM hai / Upara vibhinnatA hai jo isa prakAra hai - mAnakaSAyakA vedana karanevAlA jIva pahale krodhakaSAyako upazamAtA hai / krodhakaSAyake udayase zra eNI car3hane mAnakapAyake udayase zreNI car3hane vAle jIvake jitanA krodhakA upazamanakAla hai, utanA hI vAle jIvake krodhakA upazamanakAla hai / isake krodha kI prathamasthiti nahI hotI hai / krodhakapAya ke sAtha car3hanevAle jIvake jitanI krodha aura mAnakI prathamasthiti hai, utanI hI mAnakaSAya ke sAtha car3hanevAle jIvake mAnakI prathamasthiti hotI hai| mAnakaSAyake upazama ho jAnepara isase avaziSTa bace hue upazamanake yogya mAyA aura lobhakI jo upamana krodhakaSAyake sAtha car3hanevAle jIvakI hai, vahI yahAeN bhI prarUpaNA karanA caahie| mAnakapAyake sAtha zreNI car3hanevAle jIvake kaSAyoMkA upazamana karake aura vahA~ se girakara lobhakapAyakA -H tAmrapatravAlI pratime 'kAyavvo' padase Age 'mANeNa uvadissa mANe uvasaMte jAde' itanA TokAza bhI sUtrarUpase mudrita hai / ( dekho pR0 1918 )
Page #836
--------------------------------------------------------------------------
________________ 728 kasAya pAhuDa sutta / [14 cAritramoha-upazAmanAdhikAra didUNa lobhaM vedayamANassa jo puvvaparUvido vidhI so ceva vidhI kAyavyo / 557.evaM sAyaM vedemaannss| 558. tado mANaM vedayaMtassa NANattaM / 559. taM jahA / 560. guNaseDiNikkhevo tAva NavaNhaM kasAyANaM sesANaM kammANaM guNaseDhiNikkheveNa tullo / sese sese ca Nikkhevo / 561. koheNa uvadvidassa uvasAmagassa puNo paDivadamANagassa jaddehI mANavedagaddhA ettiyametteNeva kAleNa mANavedagaddhAe adhicchidAe tAdhe ceva mANaM vedaMto egasamaeNa tivihaM kohamaNuvasaMtaM karedi / 562. tAdhe ceva okaDDiyUNa kohaM tivihaM pi AvaliyabAhire guNaseDIe idaresiM kammANaM guNaseDiNikkheveNa sarisIe gikkhiyadi, tado sese saMse Nikkhivadi / 563. edaM NANattaM mANeNa uvadvidassa uvasAmagassa, tassa ceva paDivadamANagassa / 564. edaM tAva viyAseNa NANattaM / etto samAsaNANattaM vattaissAmo / 565. taM jahA / 566. purisavedayassa mANeNa uvaDidassa uvasAmagassa adhApavattakaraNamAdi kAdaNa jAva carimasamayapurisavedo tti Natthi NANattaM / 567. pahamasamayaavedagappahuDi jAva kohassa uvasAmaNaddhA tAva NANattaM / 568. mANa-mAyA-lobhANamuvasAmaNaddhAe Natthi NANattaM / 569. uvasaMtedANiM Natthi ceva NANattaM / 570. tassa ceva mANeNa vedana karate hue jo vidhi pUrvameM prarUpita kI gaI hai, vahI vidhi yahA~ bhI prarUpaNa karanA cAhie / isI prakAra mAyAkaSAyakA vedana karanevAleke bhI kahanA cAhie // 547-557 // cUrNisU0-isase Age mAnakaSAyakA vedana karanevAle jIvake vibhannatA hotI hai, jo ki isa prakAra hai-navo kapAyokA guNazreNInikSepa zepa karmoMke guNazreNInikSepake tulya hotA hai aura zepa zeSame nikSepa hotA hai| krodhake sAtha car3he hue upazAmakake punaH girate hue jitanA mAnavedakakAla hai, utanemAtra kAlase mAnavedakakAlake atikramaNa karanepara usI samayameM hI mAnakA vedana karatA huA eka samayake dvArA tIna prakArake krodhako anupazAnta karatA hai| usI samayameM hI tIna prakArake krodhakA apakarpaNa karake udayAvalIke bAhira itara karmoMke guNazreNInikSepake sadRza guNazreNIme nikSepa karatA hai aura zepa zeSameM nikSipta karatA hai| mAnakaSAyake sAtha car3hanevAle upazAmakake aura giranevAle usI puruSavedIke yaha upayukta vibhinnatA hai // 558-563 // cUrNisU0-Upara yaha vibhinnatA vistArase kahI / aba isase Age saMkSepase vibhinatA kahate haiM / vaha isa prakAra hai-mAnakaSAyake sAtha zreNI car3hanevAle puruSavedI upazAmakake adhaHpravRttakaraNako Adi lekara puruSavedake antima samaya taka koI bhI vibhinnatA nahIM hai / prathamasamayavartI avedakase lekara jaba taka krodhakA upazamanakAla hai, taba taka vibhinnatA hai / mAna,,mAyA aura lobhake upazamanakAlame koI vibhinnatA nahIM hai| kaSAyoke upazAnta honeke samayame bhI koI vibhinnatA nahIM hai| usI jIvake mAnakapAyake sAtha car3hakara aura
Page #837
--------------------------------------------------------------------------
________________ 729 gA0 123] patamAna-upazAmaka-vizeSakriyA-nirUpaNa uvaTThiyUNa tado paDivadidUNa lobhaM vedeMtassa Natthi NANattaM / 571. mAyaM vedeMtassa Natthi NANattaM / 572. mANaM vedayamANassa tAva NANattaM-jAva koho Na okaDDijjadi, kohe okaDDide kodhassa udayAdiguNasehI patthi, mANo ceva vedijjadi* / 573. edANi doNNi NANattANi kodhAdo okaDDidAdo pAe jAva adhApayattasaMjado jAdo tti / 574. mAyAe uvaDhidassa uvasAmagassa keddehI mAyAe pahamadvidI ? 575. jAo koheNa uvadvidassa kodhassa ca cahamANassa ca mAyAe ca par3amahidIo tAo tiNNi pahamadvidIo sapiMDidAo mAyAe uvadvidassa yAyAe paDamahidI / 576. tado mAyaM vedeMto kohaM ca mANaM ca mAyaM ca uvasAmedi / 577 tado lobhamuvasAgetassa Natthi NANattaM / 578. mAyAe uvahido uvasAmeyUNa puNo paDivadamANagarasa lobha vedayamANassa Natthi NANattaM / 579. mAyaM vedeMtassa NANattaM / 580. taM jahA / 581. tivihAe mAyAe tivihassa lohassa ca guNaseDiNikkhevo idarehiM kasmehiM sariso, sese sese ca nnikkheyo| 582. sese ca kasAe mAyaM vedeMto okaDDihidi / 583. tattha vahA~se girakara lobhakapAyakA vedana karanevAle jIvake bhI koI vibhinnatA nahI hai / mAyAko vedana karanevAleke bhI vibhinnatA nahI hai / mAnako vedana karanevAleke taba taka vibhinnatA hai-jaba taka krodhakA apakarSaNa nahI karatA hai| krodhake apakarSaNa karanepara krodhakI udayAdi guNazreNI nahI hotI hai / vaha mAnako hI vedana karatA hai| krodhaka apakarSaNase lagAkara jaba taka adhaHpravRttasaMyata hotA hai taba taka ye do vibhinnatAe~ hotI haiM // 564-573 // zaMkA-mAyAkaSAyake sAtha upazamazreNI car3hanevAle upazAmakake mAyAkI prathamasthiti kitanI hotI hai ? // 574 // samAdhAna-krodhakapAyake sAtha upazamazreNI car3hanevAle jIvake krodha, mAna aura mAyAkI jitanI prathamasthitiyA~ hai, ve tInoM prathamasthitiyA~ yadi sammilita kara dI jAye, to utanI mAyAkaSAyake sAtha upazamazreNI car3hanevAle jIvake mAyAkapAyakI prathamasthiti hotI hai / ataeva mAyAkA vedana karanevAlA krodha, mAna aura mAyAko eka sAtha upazamAtA hai // 575 // cUrNisU0-tatpazcAt lobhakA upazamana karanevAle jIvake koI vibhinnatA nahI hai / mAyAkaSAyake sAtha car3hA huA aura kaSAyokA upazama karake punaH giratA huA lobhakapAyakA vedana karanevAlA jo jIva hai, usake koI vibhinnatA nahI hai| tatpazcAt mAyAkA vedana karanevAleke vibhinnatA hotI hai jo ki isa prakAra hai-tIna prakArakI mAyA aura tIna prakArake lobhakA guNazreNI-nikSepa itara karmoMke sahaza hai aura zeSa zeSame nikSepa hotA hai / mAyAkA * tAmrapatravAlI pratime 'kohe okaDide kodhassa udayAdi guNaseDhI Natthi, mANo ceva vedijjadi' itane sUtrAzako TIkAme sammilita kara diyA hai / ( dekho pR0 1921) / tAmrapatravAlI pratime 'aMtarakotte ceva mAyAe paDhamahidimeso havedi' itanA TIkAza bhI sUtrarUpase mudrita hai / ( dekho pR0 1921)
Page #838
--------------------------------------------------------------------------
________________ 730 guNase DiNikkhevavidhi ca idarakampaguNa se DiNikkheveNa sarisaM kAhidi / 584. lobheNa uvadissa uvasAmagassa gANattaM vattassAyo / 585. taM jahA / 586. aMtarakadamette lobhassa paDhamaDidi karedi / jadehI koheNa uvadista kohassa paDhamaTThidI, mANassa ca paramaTThidI, mAyAe ca paDhamaDidI, lobhassa ca sAMparAiyapaDhamahidI, taddehI lobhassa paDamaTTidI / 587. sumasAMparAiyaM paDivaNNassa Natthi NANataM / 588. tasseca paDivadamANagassa humasAM parAiyaM vedeMtassa Natthi NANattaM / kasAya pAhuDa supta [ 14 cAritra moha - upazAmanAdhikAra 589. paDhamasamayavAdarasAMparAiyappahuDi NANattaM vattassAma / 590 taM jahA / 591. tivihassa lobhassa guNaseDhiNikkhevo idarehiM kasmehiM sriso| 592. lobha vedemANo se sekasA okaDDihidi / 593. guNaseDhiNikkhevo idarehiM kammehiM guNaseTiNikkheveNa sambesi kammANaM sariso, sese sese ca Nikkhivadi / 594. edANi NANattANi jo koheNa uvasAmedumubaTThAdi teNa saha saNNikAsijjamANANi / 595. e. purisaveNa uvadissa viyappA / vedana karanevAlA zeSa kapAyokA apakarpaNa karatA hai aura vahaoNpara guNazreNI- nikSepako bhI itara karmoM ke guNazreNI - nikSepake sadRza karegA || 576-583 // cUrNisU0 - lobhakaSAyake sAtha zra eNI car3hanevAle upazAmakakI vibhinnatA kahate hai / vaha isa prakAra hai - antarakaraNa karaneke prathama samayame lobhakI prathamasthitiko karatA hai / krodhake sAtha zreNI car3hanevAle jIvake jitanI krodhakI prathamasthiti hai, jitanI mAnakI prathama - sthiti hai, jitanI mAyAkI prayamasthiti hai aura jitanI vAdarasAmparAkilobhakI prathama sthiti hai, utanI saba milAkara lobhakI prathamasthiti hotI hai / punaH sUkSmasAmparAyikalobhako prApta honevAle jIvake koI vibhinnatA nahIM hai / usIke nIce girate samaya sUkSmasAmparAyakA vedana karate hue koI vibhinnatA nahI hai / / 584-588 / / cUrNisU010- ava prathamasamayavartI vAdarasAmparAyikasaMyatase lekara Age jo vibhinnatA hai use kahate haiM / vaha isa prakAra hai - tIna prakArake lobhakA guNazreNInikSepa itara karmo ke sadRza hai / lobhakA vedana karate hue zeSa kapAyokA apakarSaNa karatA hai / saba karmoMkA guNazra eNInikSepa itara karmoM ke guNazreNInikSepake sadRza hai / zeSa zeSame nikSepaNa karatA hai / krodhakaSAyake udayake sAtha jo kapAyoke upazamana karaneke lie saMmudyata huA hai, usake ye uparyukta vibhinnatAe~ hotI haiM / ataH usake sAtha sannikarpa karake ina vibhinnatAoko jAnanA cAhie / ( yahAeN itanA vizeSa jJAtavya hai ki jo jIva jisa kaSAyake udayake sAtha zreNI car3hatA hai, vaha usI kapAyake apakarpaNa karanepara antarako pUrNa karatA hai / ) ye purupavedake sAtha zreNI car3hanevAle puruSa ke vibhinnatA - sambandhI vikalpa jAnanA cAhie // 589-595 // * tAmrapatravAlI pratime 'jaddehI koheNa uvadissa' ise Adi lekara Age ke samasta sUtrAzako TIkAme sammilita kara diyA gayA hai / ( dekho pR0 1922-23 ) tAmrapatravAlI pratimeM 'jo koheNa uvasAmedumuTThAdi teNa saha saNNikAsijamANANi ' itane sUtrAko TIkAmeM sammilita kara diyA gayA hai / ( dekho pR0 1924 )
Page #839
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 123 ] patamAna-upazAmaka-vizeSakriyA-nirUpaNa 731 596. itthivedeNa uvaDhidassa NANattaM vattaissAmo / 597. taM jahA / 598. avedo sattakammase uvasAmedi / sattaNhaM pi ya uvasAyaNaddhA tullA / 599. edaMNANattaM / sesA savve viyappA purisavedeNa saha sarisA / / 600. NavaMsayavedeNovahridassa uvasAmagalsa gANattaM vattaissAmo / 601. taM jhaa| 602. aMtaradusamayakade NabusayavedamuvasAmedi / jA purisavedeNa uvaTTidassa Navusayavedassa uvasAmaNaddhA tadehI addhA gadA Na tAva NasayavedamuvasAmedi / tado itthivedaM uvasAmedi, NavusayavedaM pi uvasAmedi ceva / tado itthivedassa uvasAmaNaddhAe puNNAe itthivedo ca Navusayavedo ca uvasAmidA bhavaMti / tAdhe ceva carimasamae savedo bhavadi / tado avedo satta kampANi uvasAmedi / tullA ca sattaNhaM pi kammANamuvasAmaNA / 603. edaM NANattaM NabusayavedaNa uvadvidassa / sesA viyappA te cetra kAyavvA / 604. etto purisavedeNa saha koheNa uvaTThidassa uvasAmagassa pahamasamayaapunyakaraNamAdi kAdaNa nAva paDivadamANagassa caripasamayaapuvva karaNo tti edisse addhAe jANi kAlasaMjuttANi padANi tesimappAbahuaM vttissaamo| 605. taM jahA / 606. cUrNisa0-aba strIvedase zreNI car3hanevAle jIvakI vibhinnatA kahate haiN| vaha isa prakAra hai-strIvedake udayake sAtha zreNIpara car3hA huA jIva apagatavedI hokara sAta karmaprakRtiyoMko upazamAtA hai| sAtokA hI upazamanakAla tulya hai / yahA~ itanI hI vibhinnatA hai, zepa sarva vikalpa puruSavedake sadRza hai // 596-599 // cUrNisU0-aba napuMsakavedase zreNI car3hanevAle upazAmakakI vibhinnatA kahate haiN| vaha isa prakAra hai-antara karaneke pazcAt dUsare samayameM napuMsakavedako upazamAtA hai| purupavedake udayase zreNI car3hanevAle jIvake jo napuMsakavedakA upazAsanakAla hai, utanA kAla bIta jAtA hai, taba taka napuMsakavedako nahIM upazamAtA hai| tatpazcAt strIvedako upazAmatA hai aura napuMsakavedako bhI upazamAtA hai| punaH strIvedake upazAmanakAlake pUrNa honepara strIveda aura napuMsakaveda dono hI upazAnta ho jAte haiM / tabhI hI yaha caramasamayavartI savedI hotA hai / punaH apagatavedI hokara sAta karmoM ko upazAmatA hai / sAto karmoM kI upazAmanA samAna hai| yaha napuMsakavedase zreNI car3hanevAle jIvakI vibhinnatA hai| zepa vikalpa ve hI arthAt puruSavedake sadRza hI nirUpaNa karanA cAhie // 600-603 // cUrNisU0-aba isase Age puruSavedake sAtha krodhake udayase zreNI car3hanevAle upazAmakake apUrvakaraNake prathama samayako Adi lekara girate hue apUrvakaraNake antima samaya taka isa madhyavartI kAlameM jo kAlasaMyukta pada hai unake alpavahutvako kahate haiM / vaha isa 8 tAmrapatravAlI pratime isa sUtrake 'sarisA' padake Age 'ettiyametto ceva etthataNo viseso' itanA TIkAza bhI sUtrarUpase mudrita hai / ( dekho pR0 1924)
Page #840
--------------------------------------------------------------------------
________________ 732 kasAya pASTuDa sutta [ 14 cAritramoha-upazAmanAdhikAra savvatthovA jahaNiyA aNubhAgakhaMDaya-ukkIraNaddhA / 607. ukkassiyA aNubhAgakhaMDayaukIraNaddhA visesAhiyA / 608. jahaNiyA dvidivaMdhagaddhA ThidikhaMDaya-ukkIraNaddhA ca tullAo sNkhejjgunnaao| 609. paDivadamANagassa jahaNiyA dvidivaMdhagaddhA visesAhiyA / 610. aMtarakaraNaddhA visesAhiyA / 611. ukkassiyA hidivaMdhagaddhA hidikhaMDaya-ukkIraNaddhA ca visesAhiyA / 612. carimasamayasuhumasAMparAiyassa guNaseDiNikkhevo saMkhejjaguNo / 613. taM ceva guNaseDisIsayaM ti bhaNNadi / 614. uvasaMtakasAyassa guNaseDiNikkhevo saMkhejjaguNo / 615. paDivadamANayassa suhumasapirAiyaddhA saMkhejjaguNA / 616. tasseva lobhassa guNaseDhiNikkhevo visesaahio| 617. uvasAmagassa suhumasAMparAiyaddhA kiTTINamuvasAmaNaddhA suhumasAMparAiyassa paDhamahidI ca tiNNi vi tullAo visesAhiyAo / 618. uvasAmagassa kiTTIkaraNaddhA visesAhiyA / 619 paDibadamANagassa bAdarasAMparAiyassa lobhavedagaddhA sNkhejjgnnaa| 620. tasseva lohassa tivihassa vi tullo guNaseDiNikhevo visesaahio| 621. uyasAmagassa vAdarasAMparAiyassa lobhavedagaddhA visesAhiyA / 622. tasseva paDhamadvidI visesAhiyA / 623. paDibadamANayassa lobhavedagaddhA visesaahiyaa| 624. paDivadamANagassa mAyAvedagaddhA visesAhiyA / 625. tasseva mAyAvedagassa chaNNaM kammANa guNasehiNikkhevo visesaahio| prakAra hai-anubhAgakAMDakakA jaghanya utkIraNakAla sabase kama hai ( 1 ) / anubhAgakAMDakakA utkRSTa utkIraNakAla vizeSa adhika hai (2) / jaghanya sthitibandhakAla aura sthitikAMDakautkIraNakAla paraspara tulya aura saMkhyAtaguNita haiM (3) / giranevAlekA jaghanya sthitivandhakAla vizeSa adhika hai ( 4 ) / antarakaraNakA kAla vizeSa adhika hai ( 5 ) / utkRSTa sthitibandhakAla aura sthitikAMDakotkIraNakAla vizeSa adhika hai (6) / caramasamayavartI sUkSmasAmparAyikakA guNazreNInikSepa saMkhyAtaguNA hai (7) / yahI guNazreNInikSepa 'guNazreNI zIrpaka' bhI kahA jAtA hai / upazAntakaSAyakA guNazreNI nikSepa saMkhyAtaguNA hai (9) / usI giranevAle sUkSmasAmparAyikake lobhakA guNazreNI-nikSepa vizeSa adhika hai (10) / / 604-616 // cUrNisU0-lobhake guNazreNInikSepase upazAmakake sUkSmasAmparAyakA kAla, kRSTiyoke upazamAnekA kAla aura sUkSmasAmparAyikakI prathamasthiti ye tIno hI paraspara tulya aura vizeSa adhika hai ( 11) / upazAmakakA kRSTikaraNakAla vizeSa adhika hai ( 12 ) / giranevAle bAdasAmparAyikakA lobhavedakakAla saMkhyAtaguNA hai ( 13 ) / usake hI tIno prakArake lobhakA guNazreNI-nikSepa paraspara tulya aura vizepa adhika hai ( 14 ) / upazAmaka vAdarasAmparAyikakA lobhavedakakAla vizepa adhika hai (15) / usIke bAdara lobhakI prathamasthiti vizepa avika hai ( 16 ) / giranevAlekA lobhavedakakAla vizeSa adhika hai (17) / giranevAlekA mAyAvedakakAla vizeSa adhika hai ( 18 ) / usI mAyAvedakake chaha karmokA guNazreNI-nikSepa vizepa adhika hai ( 19) // 617-625 //
Page #841
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 123 patamAna-upazAmaka-vizeSakriyA-nirUpaNa 733 626. paDivadamANagassa pANavedagaddhA visesAhiyA / 627. tasseva paDivadamANagassa mANavedagassa NavaNhaM kammANaM gaNaseDiNiskhebo visesAhio / 628. uvasAmagassa mAyAvedagaddhA visesAhiyA / 629. mAyAe paDamadvidI visesAhiyA / 630. mAyAe uvasAmaNaddhA visesAhiyA / 631. uvasAmagassa mANavedagaddhA visesAhiyA / 632. mANassa paDhamahidI visesAhiyA / 633. mANassa uvasAyaNaddhA visesAhiyA / 634. kohassa uvasAmaNaddhA visesAhiyA / 635 chaNNokasAyANamuvasAmaNaddhA visesAhiyA / 636. purisavedassa uvasAmaNaddhA visesAhiyA / 637. isthivedassa uvasAmaNaddhA visesAhiyA / 368. NavaMsayavedassa uvasAmaNaddhA visesAhiyA / 639. khuddAbhavaggahaNaM visesAhiyaM / 640. uvasaMtaddhA duguNA / 641. purisavedassa paDhamahidI visesAhiyA / 642. kohassa paDhamahidI visesAhiyA / 643. mohaNIyassa uvasAmaNaddhA visesaahiyaa| 644. paDivadamANagassa jAva asaMkhejjANaM samayapabaddhANamudIraNA so kAlo saMkhejjaguNo / 645. uvasAyagassa asaMkhejjANaM samayapavaddhANamudIraNakAlo visesaahio| 646. paDivadamANayassa aNiyaTTiaddhA saMkhejjaguNA / 647. uvasAmagassa aNiyaTTiaddhA visesAhiyA / 648. paDivadamANayassa apuvvakaraNaddhA saMkhejjaguNA / 649. uvasAmagassa apuvyakaraNaddhA visesAhiyA / 650 paDivadamANagassa ukkassao cUrNisU0-chaha karmoMke guNazreNI-nikSepase giranevAleke mAnakA vedakakAla vizeSa adhika hai (20) / usI giranevAle mAnavedakake navo karmoM kA guNazreNInikSepa adhika hai (21) / upazAmakakA mAyAvedakakAla vizeSa adhika hai (22) / mAyAkI prathamasthiti vizeSa adhika hai (23) / mAyAkA upazAmanakAla vizeSa adhika hai (24) / upazAmakakA mAnavedakakAla vizeSa adhika hai (25) / mAnakI prathamasthiti vizeSa adhika hai (26) / mAnakA upazAmanakAla vizeSa adhika hai (27) / krodhakA upazAmanakAla vizepa adhika hai (28) / chaha nokaSAyokA upazAmanakAla vizeSa adhika hai (29) / puruSavedakA upazAmanakAla vizeSa adhika hai (30) / strIvedakA upazAmanakAla vizeSa adhika hai (31) / napuMsakavedakA upazAmanakAla vizeSa adhika hai (32) / kSudrabhavagrahaNa vizeSa adhika hai (33) // 625-639 // cUrNisU0-kSudrabhavake grahaNakAlase upazAntakAla dugunA hai (34) / purupavedakI prathamasthiti vizeSa adhika hai (35) / krodhakI prathamasthiti vizeSa adhika hai (36) / mohanIyakA upazAmanakAla vizeSa adhika hai (37) / giranevAleke jaba taka asaMkhyAta samayaprabaddhokI udIraNA hotI hai, taba takakA vaha kAla saMkhyAtaguNA hai (38) / upazAmakake asaMkhyAta samayapravaddhokI udIraNAkA kAla vizepa adhika hai (39) / giranevAleke anivRttikaraNakA kAla saMkhyAtaguNA hai (40) / upazAmakake anivRttikaraNakA kAla vizepa adhika hai. (41) giranevAleke apUrvakaraNakA kAla saMkhyAtaguNA hai (42) / upazAmakake
Page #842
--------------------------------------------------------------------------
________________ 734 kasAya pAhuDa sutta [ 14 cAritra moha - upazAmanAdhikAra guNaseDaNikkhevo visesAhio / 651. ubasAmagassa apuvvakaraNassa paDhamasamayaguNase DiNikkhevo visesAhio / 652. usAmagassa kodhavedagaddhA saMkhejjaguNA / 653. adhApavattasaMjadasta guNa seDiNikkhevo saMkhejjaguNo / 654. daMsaNamohaNIyassa uvasaMtaddhA saMkhejjaguNA / 655. cArittamohaNIyamuvasAmago aMtaraM kareMto jAo dvidIo ukkIradi tAo dvidIo saMkhejjaguNAo / 656. daMsaNamohaNIyassa aMtaradvidIo saMkhejjaguNAo / 657. jahaNiyA AcAhA saMkhejjaguNA / 658. ukkassiyA AvAhA saMkhejjaguNA / 659. uvasAmagassa mohaNIyassa jahaNNago vidibaMdho saMkhejjaguNo / 660. paDivadamANayassa mohaNIyassa jahaNao dvidibaMdho saMkhejjaguNo / 661. uvasAmagassa NANAvaraNa- daMsaNAvaraNa-aMtarAiyANaM jahaNNao DiviMdho saMkhejjaguNo / 662. edesiM ceva kasmANaM paDivamANayassa jahaNo dvidibaMdho saMkhejjaguNo / 663. aMtomuhRtto saMkhejjaguNo / 664. uvasAmagassa jahaNNago gAmA-godANaM ThidibaMdho saMkhejjaguNo / 665. vedaNIsa jaNNagoTThidibaMdho visesAhio | 666. paDivadamANagasta NAmA-godANaM jahaNo dvividho visesAhiyo / 667. tasseva vedaNIyassa jahaNNago hidibaMdho visesAhio / 668. uvasAyayassa mAyAsaMjalaNassa jahaNNago hidibaMdho mAso / 669. apUrvakaraNakA kAla vizeSa adhika hai (43) / giranevAleke utkRSTa guNazreNInikSepa vizeSa adhika hai (44) ||640-650 // cUrNisU0 - giranevAleke guNazreNInikSepase upazAmaka apUrvakaraNake prathama samayakA guNazreNInikSepa vizepa adhika hai (45) / upazAmakakA krodhavedakakAla saMkhyAtaguNA hai (46) / adhaHpravRttasaMyatakA guNazreNInikSepa saMkhyAtaguNA hai (47) | darzanamohanIyakA upazAntakAla saMkhyAtaguNA hai (48) | cAritramohanIyakA upazAmaka antara karatA huA jina sthitiyokA utkIraNa karatA hai ve sthitiyoM saMkhyAtaguNI hai (49) / darzanamohanIyakI antarasthitiyA~ saMkhyAtaguNI haiM (50) / jaghanya AvAdhA saMkhyAtaguNI hai (51) / utkRSTa AvAdhA saMkhyAtaguNI hai (52) / upazAmakase mohanIyakA jaghanya sthitivandha saMkhyAtaguNA hai (53) / giranevAleke mohanIyakA jaghanya sthitibandha saMkhyAtaguNA hai (54) / upazAmakake jJAnAvaraNa, darzanAvaraNa aura antarAyakA jaghanya sthitivandha saMkhyAtaguNA hai (55) / giranevAleke inhI karmoM kA jaghanya sthitivandha saMkhyAtaguNA hai (56) / isase antarmuhUrta saMkhyAtaguNA hai (57) // 651-633 // 0 cUrNim 0 - antarmuhUrtase upazAmakake nAma aura gotra karmakA jaghanya sthitibandha saMkhyAtaguNA hai ( 58 ) / vedanIyakA jaghanya sthitibandha vizeSa adhika hai (59) / girane - vAleke nAma aura gotrakarmakA jaghanya sthitibandha vizeSa adhika hai ( 60 ) / usIke vedanIyakA jaghanya sthitibandha vizeSa adhika hai (61) / upazAmakake saMjvalana mAyAkA javanya
Page #843
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1 gA0 123 ] patamAna- upazAmaka - vizeSakriyA nirUpaNa 735 tasseva paDivadamANagassa jahaNNao dvidibaMdho ve mAsA / 670. uvasAmagassa mANasaM - jaNassa jahaNNao hidibaMdho ve mAsA / 671. paDivadamANagassa tasseva jahaNNao TThidibaMdho cattAri mAsA / 672. uvasAmagassa kohasaMjalaNassa jahaNNago dvidibaMdho cattAri mAsA / 673. paDivadamANayassa tasseva jahaNNago dvidibaMdho aTTha mAsA | 674. uvasAmagassa purisavedassa jahamNago TThidibaMdho solasa vassANi / 675. tassamaye caiva saMjalaNANaM dvidibaMdho battIsa vastrANi / 676. paDivadamANagassa purisavedassa jahaNNao TThidibaMdho battIsa vassANi / 677 tasmamae ceva saMjalaNANaM TThidibaMdho causadvivassANi / 678. uvasAmagassa paDhamo saMkhejjavassaTThi digo mohaNIyassa dvidibaMdho saMkhejjaguNo / 679. paDivamANayassa carimo saMkhejjavassavidio mohaNIyassa vidibaMdho sakhejjaguNo / 680. uvasAmagassa NANAvaraNa daMsaNAvaraNa- aMtarAyANaM paDhamo saMkhejjavasa hidigo baMdho saMkhejjaguNo / 681. paDivamANayassa tinhaM ghAdikammANaM cariyo saMkhejjavassaDidigo baMdho saMkhejjaguNo / 682, uvasAmagassa NAmA- goda-vedaNIyANaM paDhamo saMkhejjavassaTTidigo baMdho saMkhejjaguNo / 683. paDivamANagassa nAmA- goda-vedaNIyANaM carimo saMkhejjavassaTThidio baMdho saMkhejjaguNo / sthitibandha eka mAsa hai ( 62 ) giranevAleke usI saMjvalanamAyAkA jaghanya sthitibandha do mAsa hai ( 63 ) / upazAmaka ke saMjvalanamAnakA jaghanya sthitibandha do mAsa hai ( 64 ) / giranevAleke usI saMjvalanamAnakA jaghanya sthitibandha cAra mAsa hai ( 65 ) / upazAmaka ke saMjvalana krodhakA jaghanya sthitibandha cAra mAsa hai / ( 66 ) / giranevAleke usI saMjvalana krodhakA jaghanya sthititrandha ATha mAsa hai (67) / upazAmaka ke puruSavedakA jaghanya sthiti - bandha solaha varSa hai ( 68 ) / usI samaya meM hI upazAmakake vAro saMjvalanokA sthitibandha battIsa varSa hai ( 69 ) // 664-675 // cUrNisa0 - giranevAleke puruSavedakA jaghanya sthitibandha battIsa varSa hai ( 70 ) / usI samayame hI cAro saMjvalanokA sthitibandha cauMsaTha varSa hai (71) / upazAmakake saMkhyAta varSakI sthitivAlA mohanIyakA prathama sthitibandha saMkhyAtaguNA hai ( 72 ) / giranevAle ke saMkhyAta varSakI sthitivAlA mohanIyakA antima sthitibandha saMkhyAtaguNA hai (73) / upazAmaka ke jJAnAvaraNa, darzanAvaraNa aura antarAyakA saMkhyAta varSakI sthitivAlA prathama sthitibandha saMkhyAtaguNA hai (74) / giranevAleke tIna ghAtiyA karmoM kA saMkhyAta varSakI sthitivAlA antima sthitibandha saMkhyAtaguNA hai (75) / upazAmakake nAma, gotra aura vedanIya karmakA saMkhyAta varSakI sthitivAlA prathama sthitibandha saMkhyAtaguNA hai (76) / giranevAleke nAma, gotra aura vedanIya karmakA saMkhyAta varSakI sthitivAlA antima sthitibandha saMkhyAtaguNA hai (77) / / 676-683 //
Page #844
--------------------------------------------------------------------------
________________ kalAya pAhuDa suta [ 14 cAritramoha - upazAmanAdhikAra 684, uvasAmagassa carimo asaMkhejjavassaTThidigo baMdho mohaNIyassa asaMkhejjaguNo / 685. paDivamANagassa paDhamo asaMkhejjavassaDidigo baMdho mohaNIyassa asaMkhejjaguNo / 686. uvasAmagassa ghAdikammANaM carimo asaMkhejjavassaTThi digo baMdho asaMkhejjaguNo / 687. paDivamANayassa paDhamo asaMkhejjavassaTThidigo baMdho ghAdikammANamasaMkhejjaguNo / 688. uvasAmagassa NAmA - goda-vedaNIyANaM carimo asaMkhejjavassaTTi - digo baMdho asaMkhejjaguNo / 689. paDivadamANagassa NAmA - goda-vedaNIyANaM paramo asaMkhejjavassa dvidigo baMdho asaMkhejjaguNo / 690. uvasAmagasta NAmA-godANaM palidovamassa saMkhejjadibhAgio paDhamo dvidibaMdho asaMkhejjaguNo / 736 691. NANAvaraNa- daMsaNAvaraNa-vedaNIya-aMtarAjJyANaM palidovamasta saMkhejjadibhAgago paDhamoDidibaMdho visesAhio / 692. mohaNIyassa palidovamassa saMkhejjadi - bhAgigo paDhamo dvividho visesAhio / 693. carimaDidikhaMDayaM saMkhejjaguNaM / 694. jAo dvidIo parihAiNa palidovamaTThidigo baMdho jAdo, tAo dvidIo saMkhejjaguNAo / 695 palidovamaM saMkhejjaguNaM / 696. aNiyaTTissa paDhamasamaye ThidibaMdho saMkhejjaguNo / 697. paDivadamANayassa aNiyaTTissa carimasamaye dvidibaMdho saMkhejjaguNo / cUrNisU0 -upazAmakake asaMkhyAta varSakI sthitivAlA mohanIyakA antima sthitivandha asaMkhyAtaguNA hai ( 78 ) / giranevAleke asaMkhyAta varSakI sthitivAlA mohanIyakA prathama sthitibandha asaMkhyAtaguNA hai (79) / upazAmakake asaMkhyAta varSakI sthitivAlA ghAtiyA karmo kA antima sthitibandha asaMkhyAtaguNA hai (80) / giranevAleke asaMkhyAta varSakI sthitivAlA ghAtiyA karmo kA prathama sthitibandha asaMkhyAtaguNA hai (81) upazAmaka - ke nAma, gotra aura vedanIyakA asaMkhyAtavarSakI sthitivAlA antima sthitibandha asaMkhyAta - guNA hai (82) / giranevAleke nAma, gotra aura vedanIya karmakA asaMkhyAta kI sthitivAlA prathama sthitivandha asaMkhyAtaguNA hai (83) / upazAmaka ke nAma aura gotrakarmakA palyopamake saMkhyAtave bhAgapramANa prathama sthitibandha asaMkhyAtaguNA hai (84) / / 684-690 // cUrNisU0 [0 - jJAnAvaraNa, darzanAvaraNa, vedanIya aura antarAyakA palyopamakA saMkhyAtaveM bhAgapramANa prathama sthitibandha vizeSa adhika hai (85) / mohanIyakA palyopama ke saMkhyA - tave bhAgapramANa prathama sthitibandha vizeSa adhika hai ( 86 ) / sUkSmasAmparAyikake antima samayame honevAlA jJAnAvaraNAdi karmoM kA carama sthitikAMDaka aura mohanIyakA antarakaraNake samakAlabhAvI carama sthitikAMDaka saMkhyAtaguNA hai ( 87 ) / - jina sthitiyoko kama karake palyopamakI sthitivAlA bandha huA hai, ve sthitiyA~ saMkhyAtaguNI hai ( 88 ) / palyopama saMkhyAtaguNA hai (89) / anivRttikaraNake prathama samayame sthitibandha saMkhyAtaguNA hai (90) / giranevAleke anivRttikaraNake antima samaya meM sthitibandha saMkhyAtaguNA hai ( 91 ) / apUrva -
Page #845
--------------------------------------------------------------------------
________________ 737 gA0 123] patamAna-upazAmaka-vizeSakriyA-nirUpaNa 698. apurakaraNassa paDhamasamae dvidivaMdho sNkhejjgunno| 699. paDivadamANayassa apuvvakaraNassa carimasamae hidibaMdho sNkhejjgunno|| 700. paDivadamANayassa apucakaraNassa carimasamae ThidisaMtakammaM saMkhejjaguNaM / 701. paDivadamANayassa apucakaraNassa paDamasamaye ThidisaMtakammaM visesAhiyaM / 702. paDivadamANayassa aNiyaTTissa carimasamaye ThidisaMtakammaM visesAhiyaM / 703. uvasAmagassa aNiyaTTissa paramasamaye ThidisaMtakammaM saMkhejjaguNaM / 704. uvasAmagassa apuvvakaraNassa carimasamae ThidisaMtakammaM visesAhiyaM / 705 uvasAmagassa apunchakaraNassa paramasamae ThidisaMtakarma sNkhejjgunnN| 706. etto paDivadamANayassa cattAri suttagAhAo aNubhAsiyavAo / tado uvasAmaNA samattA bhavadi / karaNake prathama samayame sthitibandha saMkhyAtaguNA hai (92) / giranevAleke apUrvakaraNake antima samayameM sthitivandha saMkhyAtaguNA hai ( 93 ) // 691-699 // cUrNisU0-giranevAleke apUrvakaraNake antima samayameM sthitisattva saMkhyAtaguNA hai ( 94 ) / giranevAleke apUrvakaraNake prathama samayame sthitisattva vizeSa adhika hai| (95) / giranevAleke anivRttikaraNake antima samayameM sthitisattva vizeSa adhika hai ( 96) / upazAmakake anivRttikaraNake prathama samayame sthitisattva saMkhyAtaguNA hai ( 97 ) / upazAsakake apUrvakaraNake antima samayameM sthitisattva vizeSa adhika hai ( 98 ) / upazAmakake apUrva- - karaNake prathama samayame sthitisattva saMkhyAtaguNA hai ( 99 ) // 700-705 // cUrNisU0-isa prakAra upazAmaka-sambandhI alpabahutvake pazcAt upazAntamohase giranevAle jIvake 'paDivAdo kadividho' ityAdi cAra sUtragAthAokI vibhASA karanA caahie| unakI vibhASA karanepara upazAmanA samApta hotI hai // 706 // isa prakAra cAritramoha-upazAmanA nAmaka caudahavA~ arthAdhikAra samApta huaa| 23
Page #846
--------------------------------------------------------------------------
________________ 15 caritamohakkhavaNA- atthAhiyAro 1. carittamohaNIyassa khavaNAra adhApavattakaraNaddhA apuvvakaraNaddhA aNiyaDikaraNaddhA ca edAo tiNNi vi addhAoM egasaMbaddhAo egAvaliyAe oTTidavcAo / 2. tado jANi kampANi atthi tesiM ThidIo oTTidavbAo / 3. tesiM ceva aNubhAgaphakSyANaM jahaNaphaddaya pahuDi egaphaddayaAvaliyA oTTidavyA / 4. tado adhApavattakaraNassa carimasamaye appA idi kaTTu imAo cattAri suttagAhAo vihAsiyavvAo / 5. taM jahA / 6. saMkApaNapaTTavagassa pariNAmo keriso bhavaditi vihAsA / 7. taM jahA / 8. pariNAmo visuddho puvvaM pi aMtomuhuttappahuDi vimujjhamANo Ago anaMtaguNAe visohIe / 9. joge ttivihAsA / 10. aNNadaro maNajogI, aNNadaro vacijogo, orAliyakAyajogo vA / 11. kasAye ttivihAsA / 15 cAritramohakSapaNA - arthAdhikAra karma-kSaya kara jo bane, zuddha buddha adhikAra | bhAyU~ tinako namana kara, yaha kSapaNA adhikAra // cUrNisU0 - cAritramohanIyakI kSapaNA meM adhaHpravRttakaraNakAla, apUrvakaraNakAla aura anivRttikaraNakAla, ye tIno kAla paraspara sambaddha aura ekAvalI arthAt Urdhva eka zreNIke AkAra se viracita karanA cAhie / tadanantara jo karma sattA meM vidyamAna haiM, unakI sthitiyoMkI pRthak-pRthak racanA karanA cAhie / unhIM karmoM ke anubhAgasambandhI spardhako kI jaghanya spardhakase lekara utkRSTa spardhaka taka eka spardhakAvalI racanA cAhie || 1-3 // cUrNisU0 - tatpazcAt adhaHpravRttakaraNake antima samaya meM 'AtmA vizuddhike dvArA bar3hatA hai' ise Adi karake ina vakSyamANa prasthApanAsambandhI cAra sUtra - gAthAoMkI vibhASA karanA cAhie / vaha isa prakAra hai - 'saMkrAmaNa- prasthApakake arthAt kapAyokA kSapaNa prArambha karanevAle ke pariNAma kisa prakArake hote haiM' isa prathama gAthAkI vibhASA kI jAtI hai / vaha isa prakAra hai pariNAma vizuddha hote haiM aura kaSAyoMkA kSapaNa prArambha karane ke bhI antarmuhUrta pUrva se anantaguNI vizuddhike dvArA vizuddha hote hue Arahe haiN| 'yoga' isa padakI vibhASA kI jAtI haikaSAyoMkA kSapaNa karanevAlA jIva cAroM manoyogomeMse kisI eka manoyogavAlA, cAroM vacanayogoMme se kisI eka vacanayogavAlA aura audArikakAyayogI hotA hai / 'kaSAya' isa padakI vibhASA kI jAtI hai - cAroM kaSAyoMmese kisI eka kaSAyake udayase saMyukta hotA hai / kyA * tAmrapatravAlI pratimeM 'aNNadaro orAliyakAyajogo vA' aisA pATha hai / (dekho pR0 1942)
Page #847
--------------------------------------------------------------------------
________________ 0 123 ] cAritramohakSapaNA prasthApaka svarUpa-nirUpaNa 739 12. aNNadaro kasAyo / 13. kiM vaDamANo hAyamANo ? NiyamA hAyamANo / 14. uvajogeti vihAsA / 15. ekko uvaeso NiyamA sudovajutto hoNa khavagaseTiM caditi / 16. ekko uvadeso sudeNa vA, madIe vA, cakkhudaMsaNeNa vA, acakkhudaMsaNeNa vA / 17. lessA ttivihAsA / 18. NiyamA sukkalessA / 19. NiyamA vaDDhamANalessA | 20. vedo va ko bhaveti vihAsA / 21. aNNadaro vedo / 22. kANi vA pucadvANi ca vihAsA / 23. ettha paya DisaMtakammaM hidisaMtakammamaNubhAgasaMtakammaM padesa saMtakammaM ca maggiyanvaM / 24. ke vA ase biMdi vihAsA | 25. ettha payaDibaMdho ThidibaMdho aNubhAgabaMdho padesabaMdho ca maggiyavvo / 26. kadi AvaliyaM pavisaMti ttivihAsA / 27. mUlapayaDIo savvAo pavisaMti / uttarapayaDIo vi jAo asthi, tAo pavisaMti / 28. kadihaM vA pavesagotti vihAsA / 29. Auga vedaNIyavajANaM vedijjamANANaM krammANaM pavesago / 30. ke aMse jhIyade puvvaM baMdheNa udaeNa vA ttivihAsA / 31. thI giddha vardhamAna kaSAya hotI hai, athavA hIyamAna ? niyamase hIyamAna kaSAya hotI hai / 'upayoga ' isa padakI vibhASA kI jAtI hai - isa viSayameM eka upadeza to yaha hai ki niyamase zrutajJAnarUpa upayogase upayukta hokara hI kSapakazreNIpara car3hatA hai| eka dUsarA upadeza yaha hai ki zrutajJAnase, athavA matijJAnase, cakSudarzanase athavA acakSudarzana se upayukta hokara kSapakazreNI - para car3hatA hai / 'lezyA' isa padakI vibhASA kI jAtI hai - cAritramohakI kSapaNA prArambha karanevAleke niyamase zukulezyA hotI hai / vaha bhI vardhamAna lezyA hotI hai / 'kauna-sA veda hotA hai' isa padakI vibhApA kI jAtI hai - kSapakazreNIpara car3hanevAle jIvake tIno vedomese koI eka veda hotA hai // 4-21 // cUrNisU0 - ' kauna kauna karma pUrvabaddha haiM' isa dUsarI prasthApana - gAthA ke prathama padakI vibhASA kI jAtI hai - yahA~para arthAt kSapaNA prArambha karanevAle ke prakRtisattva, sthitisattva, anubhAgasattva aura pradezasattvakA anumArgaNa karanA cAhie / 'kauna kauna karmAzoko bA~dha hai' dUsarI gAthAke isa dUsare padakI vibhASA kI jAtI hai - yahaoNpara prakRtivandha, sthitibandha, anubhAgabandha aura pradezabandha kA anumArgaNa karanA cAhie / 'kitanI prakRtiyA~ udadyAvalI meM praveza karatI haiM' dUsarI gAthAke isa tIsare padakI vibhApA kI jAtI hai-kSapaNA prArambha karanevAle jIvake udadyAvalIme mUlaprakRtiyA~ to sabhI praveza karatI haiM / uttaraprakRtiyA~ bhI jo sattA meM vidyamAna haiM, ve praveza karatI haiM / 'kitanI prakRtiyokA udadyAvalIme praveza karatA hai' isa cauthe padakI vibhASA kI jAtI hai - Ayu aura vedanIya karmako chor3akara vedana kiye jAnevAle sarva karmoMko praveza karatA hai // 22- 29 // cUrNisU0 - 'kauna kauna karmAza bandha athavA udayakI apekSA pahale nirjIrNa hote haiM' tIsarI gAthA ke isa pUrvArdhakI vibhASA kI jAtI hai - styAnagRddhitrika, midhyAtva, bAraha kapAya,
Page #848
--------------------------------------------------------------------------
________________ 740 kasAya pAhuDa sutta [15 cAritramoha-kSapaNAdhikAra tiyamasAda-micchatta-vArasakasAya aradi-soga-ityiveda-Naqsayaveda-savvANi ceva AuANi pariyattamANiyAo NAmAo asuhAo savvAo ceva maNusagai-orAliyasarIraorAliyasarIraMgovaMga-vajjarisahasaMghaDaNa-maNusagaipAoggANupubbI AdAvujjovaNAmAo ca suhAo NIcAgodaM ca edANi kammANi baMdheNa vocchiNNANi / 32. thINagiddhitiyaM micchatta-sammatta-sammAmicchatta-vArasakasAya maNusAugavajjANi AugANi Nirayagaitirikkhagai-devagaipAoggaNAmAo AhAradugaM ca vajjarisahasaMghaDaNavajjANi sesANi saMghaDaNANi maNusagaipAoggANupubbI apajjattaNAmaM asuhatiyaM titthayaraNAmaM ca siyA, NIcAgodaM edANi kammANi udaeNa vocchiNNANi | 33. aMtaraM vA kahiM kiccA ke ke saMkAmago kahiM tti vihAsA / 34. Na tAva aMtaraM karedi, purado kAhidi tti aMtaraM / 35. kiM dvidiyANi kammANi aNubhAgesu kesu vA / ovaTTeyUNa sesANi ke ThANaM paDivajjadi tti vihAsA / 36. edIe gAhAe dvidighAdo aNubhAgaghAdo ca sUcido bhavadi / 37. tado imassa carimasamayaadhApavatta karaNe vaTTamANassa patthi hidighAdo aNubhAgadhAdo vA / se kAle do vi ghAdA pavattihiti / arati, zoka, strIveda, napuMsakaveda, sabhI Ayukarma, parivartamAna sabhI azubha nAma-prakRtiyA~, manuSyagati, audArikazarIra, audArikazarIra-aMgopaoNga, vajravRSabhanArAcasaMhanana, manuSyagatiprAyogyAnupUrvI, AtApa, aura udyota nAmakarma, ye zubha prakRtiyaoN, tathA nIcagotra, itane karma kSapaNA prArambha karanevAleke vandhase vyucchinna ho jAte haiM / tyAnagRddhitrika, mithyAtva, samyaktvaprakRti, samyagmithyAtva, bAraha kaSAya, manuSyAyuko chor3akara zeSa Ayu, narakagati, tiryacagati aura devagatike prAyogya nAmakarmakI prakRtiyA~, AhAradvika, vajravRpabhanArAcasaMhananake atirikta zeSa saMhanana, manuSyagati-prAyogyAnupUrvI, aparyAptanAma, azubhatrika, kadAcit tIrthaMkaranAmakarma aura nIcagotra, itane karma kSapaNA prArambha karanevAleke udayase vyucchinna ho jAte haiM / 'kahaoNpara antara karake kina-kina karmoMko kahA~ saMkramaNa karatA hai' tIsarI gAthAke isa uttarArdhakI vibhASA kI jAtI hai-yaha adhaHpravRttakaraNasaMyata yahaoNpara antara nahIM karatA hai, kintu Age anivRttikaraNakAlake saMkhyAta bahubhAga vyatIta honepara antara karegA // 30-34 // cUrNisU0-kapAyoMkI kSapaNA karanevAlA jIva 'kisa-kisa sthiti aura anubhAgaviziSTa kauna-kaunase karmoMkA apavartana karake kisa-kisa sthAnako prApta karatA hai aura zepa karma kisa sthiti tathA anubhAgako prApta hote haiN|' isa cauthI prasthApana-gAthAkI vibhApA kI jAtI hai-isa gAthAke dvArA sthitighAta aura anubhAgaghAta sUcita kiyA gayA hai| isalie adhaHpravRttakaraNake carama samayame vartamAna karma-kSapaNArtha samudyata isa.jIvake na to sthitighAta hotA hai aura na anubhAgaghAta hotA hai| kintu tadanantarakAlame ye dono hI ghAta prArambha hoge // 35-37 //
Page #849
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 123 ] cAritramohakSapaNA-prasthApaka-svarUpa-nirUpaNa - 38. paramasamayaapucakaraNaM paviTeNa hidikhaMDayamAgAidaM / 39. aNubhAgakhaMDayaM ca AgAidaM / 40. taM puNa appasatthANaM kammANamaNaMtA bhAgA / 41. kasAyakkhavagassa apucakaraNe paDamaTTi dikhaMDayassa pamANANugamaM vattaissAmo / 42. taM jahA / 43. apugdhakaraNe paramavidikhaMDayaM jahaNNayaM thovaM / 44. ukkassayaM saMkhejjaguNaM / 45. ukassayaM pi palidovamassa sNkhejjdibhaago| 46. jahA daMsaNamohaNIyassa uvasAmaNAe ca daMsaNamohaNIyassa khavaNAe ca kasAyANamuvasAmaNAe ca edesi tihamAvAsayANaM jANi apuvvakaraNANi tesu apuvvakaraNesu paDamaTTidikhaMDayaM jahaNNayaM palidovamassa saMkhejjadibhAgo, ukkassayaM sAgarovamapudhattaM / ettha puNa kasAyANaM khavaNAe jaM apucakaraNaM tamhi apucakaraNe paDamadvidikhaMDayaM jahaNNayaM pi ukkassayaM pi palidovamassa sNkhenjdibhaago|| 47 do kasAyakkhavagA apuvakaraNaM samagaM paviTThA / ekassa puNa dvidisaMtakamma saMkhejjaguNaM, ekkassa DidisaMtakammaM saMkhejjaguNahINaM / jassa saMkhejjaguNahINaM TThidisaMtakamma, tassa dvidikhaMDayAdo paramAdo saMkhejjaguNahidisaMtakammiyassa dvidikhaMDayaM paDhama saMkhejjaguNaM / vidiyAdo vidiyaM saMkhejjaguNaM / evaM tadiyAdo tadiyaM / edeNa kameNa savvamhi cUrNisU0-apUrvakaraNake prathama samayame praveza karanevAle kSapakake dvArA sthitikAMDaka ghAta karane ke lie grahaNa kiyA gayA aura anubhAgakAMDaka bhI ghAta karaneke lie grahaNa kiyA gayA / yaha anubhAgakAMDaka aprazasta karmoM ke ananta bahubhAgapramANa hai| kapAyoMkA kSapaNa karanevAle jIvake apUrvakaraNa guNasthAnameM prathama sthitikAMDakake pramANAnugamako kahate haiN| vaha isa prakAra hai-apUrvakaraName jaghanya prathama sthitikAMDaka sabase kama hai| utkRSTa sthitikAMDaka saMkhyAtaguNA hai / vaha utkRSTa bhI palyopamake saMkhyAtaveM bhAgapramANa hai / / 38-45 // cUrNima0-jisa prakAra darzanamohanIyakI upazAmanAme, darzanamohanIyakI kSapaNAmeM aura kaSAyokI upazAmanAmeM ina tIno Avazyakoke jo apUrvakaraNa-kAla hai, una apUrvakaraNomeM jaghanya prathama sthitikAMDaka palyopamake saMkhyAtaveM bhAga hai aura utkRSTa sAgaropama-pRthaktvapramANa hai, usa prakAra yahA~ nahIM hai| kintu yahaoNpara kapAyokI kSapaNAme jo apUrvakaraNa-kAla hai, usa apUrvakaraNameM jaghanya aura utkRSTa dono hI prathama sthitikAMDaka palyopamake saMkhyAtaveM bhAgapramANa haiM // 46 // cUrNisU0-kapAyokA kSapaNa karaneke lie samudyata do kSapaka apUrvakaraNa guNasthAname eka sAtha praviSTa hue| inamese ekakA to sthitisattva saMkhyAtaguNA hai aura ekakA sthitisattva saMkhyAtaguNita hIna hai| jisakA sthitisattva saMkhyAtaguNA hIna hai, usake prathama sthitikAMDakase saMkhyAtaguNita sthitisattvavAle ApakakA prathama sthitikAMDaka saMkhyAtaguNA hai| isI prakAra prathamake dUsare sthitikAMDakase dvitIyakA dUsarA sthitikAMDaka saMkhyAtaguNA hai / isI prakAra tIsarese tIsarA sthitikAMDaka saMkhyAtaguNA hai| isa kramase apUrvakaraNake
Page #850
--------------------------------------------------------------------------
________________ 742 kakhAya pAhuDa sutta [15 cAritramoha-kSapaNAdhikAra apunyakaraNe jAva carimAdo ThidikhaMDayAdo ti tadimAdo tadima sNkhejjgunnN| 48. esA dvidikhaMDayaparUvaNA apuvakaraNe / - 49. apubdhakaraNassa paramasamaye jANi AvAsayANi tANi vattaissAmo / 50. taM jahA / 51. vidikhaMDayamAgAidaM palidovamassa saMkhejjadimAgo appasatthANaM kammANamaNaMtA AgA aNubhAgakhaMDayamAgAidaM / 52. palidovamassa saMkhejjadibhAgo hidivaMdheNa osarido / 53. guNasehI udayAvaliyabAhire NikkhittA apuvakaraNaddhAdo aNiyaTTikaraNaddhAdo ca bisesuttarakAlo / 54. je appasatthakammaMsA Na banjhati, tesi kammANaM guNasaMkayo jaado| 55 tado dvidisaMtakamma hidivaMdho ca sAgarovamakoDisadasahassapudhattamaMtokoDAkoDIe / baMdhAdo puNa saMtakammaM saMkhejjaguNaM / 56. esA apuvakaraNapaDamasamae parUSaNA / 57. etto vidiyasamae NANattaM / 58. taM jhaa| 59. guNasehI asaMkhejjaguNA / sese ca Nikkhevo / visohI ca aNaMtaguNA / sesesu AvAsaesu Natthi NANattaM / 60. evaM jAba paDhamANubhAgakhaMDayaM samattaM ti / 61. se kAle aNNamaNubhAgakhaMDayamAgAidaM sesassa aNaMtA bhaagaa| 62. evaM saMkhejjesu aNubhAgakhaMDayasahassesu gadesu aNNamaNusarva kAlameM antima sthitikAMDaka taka ekase dUsarA saMkhyAtaguNita jAnanA cAhie / isa prakAra yaha apUrvakaraNameM sthitikAMDakakI prarUpaNA kI gaI // 47-48 // cUrNisU0-apUrvakaraNake prathama samayameM jo Avazyaka hote haiM, unhe khege| ve isa prakAra haiM-Ayukarmako chor3akara zeSa karmoM ke sthitikAMDaka palyopamake saMkhyAtaveM bhAgapramANa grahaNa karatA hai / anubhAgakAMDaka aprazasta karmoM ke ananta bahubhAgapramANa grahaNa karatA hai / palyopasakA saMkhyAtavA~ bhAga sthitibandhase ghaTAtA hai| udayAvalIke bAhira nikSipta guNazreNI apUrvakaraNakAla aura anivRttikaraNakAlase vizeSa adhika hai / jo aprazasta karma nahIM ba~dhate haiM, usa karmoM kA guNasaMkramaNa hotA hai / tadanantara sthitisattva aura sthitivandha antaHkor3Akor3I arthAt sAgaropamakoTizatasahasrapramANa hotA hai| kintu vandhase sattva saMkhyAtaguNA hotA hai / yaha apUrvakaraNake prathama samayame AvazyakoMkI prarUpaNA huI // 49-56 // cUrNisa0-ava isase Age dvitIya samayameM jo vibhinnatA hai, use kahate haiM / vaha isa prakAra hai-yahA~ guNazraNI asaMkhyAtaguNI hai| zeSameM nikSepa karatA hai aura vizuddhi anantaguNI hai| zepa AvazyakomeM koI vibhinnatA nahIM hai / yaha krama prathama anubhAgakAMDakake samApta hone taka jAnanA caahie| tadanantarakAlameM anya anubhAgakAMDakako grahaNa karatA hai jo ki ghAta karanese zepa rahe anubhAgake ananta bahubhAgapramANa haiN| isa prakAra saMkhyAta sahasra tAmrapatravAlI pratimeM 'apuvakaraNaddhAdo aNiyaTTikaraNaddhAdo ca visesuttarakolo' itane sUtrAgako TIkAkA aMga banA diyA gayA hai / (dekho pR0 1951) tAmrapatravAlI pratimeM yaha pUrA sUtra sUtrAGka 53 kI TIkAke antargata mudrita hai (dekho pR0 1951) / para isa sthalakI TIkAse hI usakI sucatA siddha hai|
Page #851
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 123 ] cAritramohakSapaNA prasthApaka svarUpa-nirUpaNa 74.3 bhAgakhaMDayaM paramaTThidikhaMDayaM ca, jo ca paDhamasamae apuvvakaraNe TThidibaMdho pavaddho edANi tiNi visamagaM NiTTidANi / 63. evaM TThidibaMdhasahassehiM gadehiM apuvvakaraNaddhAe saMkhejjadibhAge gaye tado viddA-payalANaM baMdhavocchedo / 64. tAghe ceva tANi guNasaMkameNa saMkati / 65 tado dvidibaMdha sahassesu gadesu parabhaviyaNAmANaM baMdhavocchedo jAdo / 66 tado hidibaMdha sahassesu gadesu carimasamayaapuvvakaraNaM patto / 67. se kAle paDhamasamayaaNiTTI jAdo / ' 68. paDamasamayaaNiyaTTissa AvAsayANi vattaislAmo / 69. taM jahA / 70. paramasamayaaNiyaTTissa aNNaM dvidikhaMDayaM palidoSamassa saMkhejjadibhAgo / 71. aNNamaNubhAgakhaMDayaM sesassa anaMtA bhAgA / 72. aNNo dvidibaMdho palidovamassa saMkhejjadibhAgeNa hoNo / 73. pamaTThidikhaMDa yaM visamaM jahaNNayAdo ukassayaM saMkhejjabhAguttaraM / 74. paDhame ThidikhaMDaye hade savvasta tullakAle aNiyavipavissa DidisaMtakampaM tullaM dvidikhaMDayaM pi savvassa aNiyapissi vidiyaDidikhaMDa yAdI vidiyaDidikhaMDa yaM tullaM / tadopahuDi tadiyAdo tadiyaM tullaM / 75. dvidibaMdhI sAgarocaya sahassaanubhAgakAMDakoMke vyatIta honepara anya anubhAgakAMDaka, prathama sthitikAMDaka aura jo apUrvakaraNake prathama samayame sthitibandha bAMdhA thA vaha, ye tIno hI eka sAtha samApta ho jAte haiM / isa prakAra sthitibandha - sahasro ke dvArA apUrvakaraNake kAlakA saMkhyAtavA bhAga vyatIta honepara nidrA aura pracalAkA bandhavyuccheda ho jAtA hai / usI samaya meM hI ve donoM prakRtiyaoN guNasaMkramaNake dvArA anya prakRtiyome saMkramaNa karatI hai / tadanantara sthitibandha - sahasro vyatIta honepara para-bhavasambandhI nAmakarmakI prakRtiyoMkI bandha- vyucchitti ho jAtI hai / tadanantara sthitibandhasahasroMke vyatIta honepara apUrvakaraNakA carama samaya prApta hotA hai / tadanantara kAlameM vaha prathama samayavartI anivRttikaraNasaMyata ho jAtA hai / / 57-67 / / cUrNisU0-prathamasamayavartI anivRttikaraNasaMyata ke jo Avazyaka hote haiM, unheM kahate haiM / ve isa prakAra haiM- anivRttikaraNa ke prathama samayame palyopamake saMkhyAtaveM bhAgapramANa anya sthitikAMDaka hotA hai, anya anubhAgakAMDaka hotA hai, jo ki ghAtase zepa rahe anubhagake ananta bahubhAgapramANa hai / palyopamake saMkhyAtave bhAgase hIna anya sthitibandha hotA hai / ( anivRttikaraNa ke prathamasamayavartI nAnAjIvoke pariNAma sadRza hote hue bhI ) prathama sthitikAMDaka viSama hI hotA hai aura jaghanya prathama sthitikAMDakase utkRSTa prathama sthitikAMDaka palyopamake saMkhyAtave bhAgase adhika hotA hai / / 68-73 / / cUrNisU0 - prathama sthitikAMDaka ke naSTa honepara anivRttikaraName samAnakAlame vartamAna saba jIvokA sthitisattva aura sthitikAMDaka bhI samAna hotA hai / anivRttikaraName praviSTa hue saba jIvokA dvitIya sthitikAMDakase dvitIya sthitikAMDaka samAna hotA hai, aura usase Age tRtIya sthitikAMDakase tRtIya sthitikAMDaka samAna hotA hai / ( yahI krama Age
Page #852
--------------------------------------------------------------------------
________________ 744 kasAya pAhuDa sutta [15 cAritramoha-kSapaNAdhikAra pudhattamaMto sadamahassassa / 76. hidisaMtakammaM sAgarovamasadasahassapudhattamaMtokoDIe / 77. guNasehiNikkhevo jo apuvvakaraNe Nikkhevo tassa sese sese ca bhavadi / 78, savvakammANaM pi tiNNi karaNANi vocchiNNANi / jahA-appasattha uvasAmaNakaraNaM NidhattIkaraNaM NikAcaNAkaraNaM ca / 79. edANi savvANi paDhamasamayaaNiyaTTisa AvAsayANi parUvidANi / 80. se kAle edANi ceva / Navari guNaseDhI asaMkhejjaguNA / sese sese ca Nikkhevo / visohI ca aNaMtaguNA / 81. evaM saMkhejjesu dvidivaMdhasahassesu gadesu tado aNNo hidivaMdho asaNNihi divaMdhasamago jAdo / 82 tado saMkhejjesu dvidibaMdhasahassesu gadesu cauridiyahi dibaMdhasamago hidibaMdho jaado| 83. evaM tIidiyasamago bIiMdiyasamago eidiyasamago jAdo / 84. tado eiMdiya-DidivaMdhasamagAdo dvidivaMdhAdo saMkhejjesu dvidivaMdhasahassesu gadesu NAmA-godANaM palidovamahidigo baMdho jAdo / 85. tAdhe NANAvaraNIya-dasaNAvaraNIya-vedaNIya-aMtarAiyANaM divaDDapalidovamahidigo baMdho / 86 mohaNIyassa vepalidovamaTThidigo bNdho| 87. tAdhe dvidisaMtakamma sAgarovamasadasahassapudhattaM / bhI jAnanA cAhie / ) anivRttikaraNameM sthitibandha sAgaropama-sahasrapRthaktva arthAt lakSasAgaropamake antargata rahatA hai| sthitisattva sAgaropama-zatasahasrapTathaktva arthAt ataHkoDI sAgaropama rahatA hai| guNazreNInikSepa, jo apUrvakaraNameM nikSepa thA, usake zeSa zeSameM hI nikSepa hotA hai / anivRttikaraName sabhI karmoMke aprazastopazAmanAkaraNa, nidhattIkaraNa aura nikAcanAkaraNa, ye tInoM hI karaNa vyucchinna ho jAte hai| ye saba prathamasamayavartI anivRttikaraNake Avazyaka kahe // 74-79 / / cUrNisU0-tadanantara kAlame ye upayukta hI Avazyaka hote haiM, vizeSatA kevala yaha hai ki yahA~ guNazreNI asaMkhyAtaguNI hotI hai| zeSa zeSame nikSepa hotA hai| vizuddhi bhI anantaguNI hotI hai| isa prakAra saMkhyAta sahasra sthitibandhoke vyatIta honepara tava anya sthitibandha asaMjJI jIvake sthitibandhake sadRza hotA hai / punaH saMkhyAta sahasra sthitibandhoMke vyatIta honepara caturindriyake sthitivandhake sadRza sthitibandha hotA hai / isa prakAra kramazaH trIndriyake sadRza, dvIndriyake sadRza aura ekendriyake sadRza sthitivandha hotA hai| tatpazcAt ekendriyake sthitivandhake samAna sthitivandhase saMkhyAta sahasra sthitivandhoke vyatIta honepara nAma aura gotra karmakA palyopamakI sthitivAlA bandha hotA hai| usI samaya jJAnAvaraNIya, darzanAvaraNIya aura antarAya karmakA Der3ha palyopamapramANa sthitivandha hotA hai / mohanIyakA do palyopamapramANa sthitibandha hotA hai / usa samayameM sarva karmoMkA sthitisattva sAgaropamazatasahasrapRthaktva hai // 80-87 //
Page #853
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 123 ] cAritramohakSapaka- vizeSakriyA- nirUpaNa 745 - 88. jAdhe NAmA-godANaM palidovamaTThidigo vaMdho tAdhe appAbahuaM vattasAmo / 89. taM jahA / 90. NAmA-godANaM ThidibaMdho thovo / 91. NANAvaraNIyadaMsaNAvaraNIya vedaNIya - aMtarAiyANaM ThidibaMdho visesAhio / 92. mohaNIyassa baMdho visesAhio / 93. adikatA sacce hidibaMdhA edeNa appAbahu avihiNA gadA | 94. to NAmA-godANaM palidovamaTThidige baMdhe puNNe jo aNNo ThidibaMdho, so saMkhejaguNahINa / 95. sesANaM kammANaM ThidibaMdho visesahINo / 96. tAce appAbahuaM / gAmA-godANaM ThidibaMdho thovo / 97. caduNhaM kammANaM ThidibaMdho tullo saMkhe guNo / 98. mohaNIyassa ThidibaMdho visesAhio / 99. edeNa kameNa saMkhejANi TThidibaMdhasahastrANi gadANi / 100 tado NANAvaraNIya daMsaNAvaraNIya vedaNIya-aMtarAiyANaM palidoSamaDidigo baMdho jAdo / 101. tAdhe mohaNIyassa vibhAguttarapalidomaTTidigo baMdha jAdo / 102. tado aNNo ThidibaMdho caduNhaM kammANaM saMkhejjaguNahINaM / 103. tAdhe appAbahuaM / NAmA-godANaM ThidibaMdho thovo / 104. caduNhaM kammANaM ThidibaMdho saMkhejjaguNo / 105. mohaNIyassa ThidibaMdho saMkhejjaguNo / 106. edeNa kameNa saMkhejjANi ThidibaMdhasahassANi gadANi / cUrNisU0 - jisa samaya nAma aura gotrakA palyopamakI sthitivAlA vandha hotA hai, usa samayakA alpabahutva kahate haiM / vaha isa prakAra hai- nAma aura gotrakA sthitibandha sabase kama hai / jJAnAvaraNIya, darzanAvaraNIya, vedanIya aura antarAyakA sthitibandha vizeSa adhika hai / mohanIyakA sthitibandha vizeSa adhika hai / atikrAnta arthAt isase pUrva meM varNita sabhI sthitibandha isI alpabahutvavidhAna se vyatIta hu hai / / 88-93 // 1 1 cUrNisU0 - punaH nAma aura gotrakA palyopamakI sthitivAlA bandha pUrNa honepara jo anya sthitibandha hotA hai, vaha saMkhyAtaguNA hIna hotA hai / zeSa karmoMkA sthitibandha vizeSa hIna hotA hai / usa samaya alpabahutva isa prakAra hai- - nAma aura gotrakA sthitibandha sabase kama hai / jJAnAvaragAdi cAra karmoMkA sthitibandha paraspara tulya aura saMkhyAtaguNA hai / mohanIya karmakA sthitibandha vizeSa adhika hai / isa kramase saMkhyAta sahasra sthitibandha vyatIta hote haiM / taba jJAnAvaraNIya, darzanAvaraNIya, vedanIya aura antarAya karmakA sthitibandha palyopamapramANa hotA hai / usI samaya mohanIyakA tribhAgase adhika palyopamapramANa sthitibandha hotA hai / tatpazcAt jJAnAvaraNAdi cAra karmoMkA jo anya sthitibandha hai vaha saMkhyAtaguNAhIna hai / usa samaya alpabahutva isa prakAra hai- nAma aura gotrakA sthitibandha sabase kama hai / jJAnAvaraNAdi cAra karmoMkA sthitibandha saMkhyAtaguNA hai / mohanIyakA sthitibandha saMkhyAtaguNA hai / isa krama saMkhyAta sahasra sthitibandha vyatIta hote haiM / / 94 - 106 // * tAmrapatravAlI pratimeM 'palidovamaTThidigo vaMdho' aisA pATha mudrita hai / (dekho pR0 1957 ) tAmrapatravAlI pratimeM 'asaMkhejaguNo' pATha mudrita hai / ( dekho pR0 1958 ) 94 yU
Page #854
--------------------------------------------------------------------------
________________ 746 kasAya pAhuDa sutta [15 cAritramoha-kSapaNAdhikAra 107. tado mohaNIyassa palidovamaTThidigo vNdho| 108. sesANaM kammANaM palidovamassa saMkhejadibhAgo ThidivaMdho / 109 edamhi ThidivaMdhe puNNe mohaNIyassa ThidibaMdho palidovamassa sNkhejjdibhaago| 110 tado savvesiM kammANaM ThidivaMdho palidovamassa saMkhejjadibhAgo ceva / 111. tAdhe vi appAbahuaM / NAmA-godANaM ThidibaMdho thovo / 112 NANAvaraNa-dasaNAvaraNa-vedaNIya-aMtarAiyANaM ThidivaMdho saMkhejjaguNo / 113. mohaNIyassa ThidibaMdho sNkhejjgunno| 114. edeNa kameNa saMkhejjANi ThidivaMdhasahassANi gadANi / 115. tado aNNo ThidivaMdho jAdhe NAmA-godANaM palidovamassa asaMkhejjadibhAgo tAdhe sesANaM kammANaM ThidibaMdho palidovamassa saMkhejjadibhAgo / 116 tAdhe appAbahu NAmA-godANaM ThidibaMdho thovo / 117. caduhaM kammANaM ThidivaMdho asaMkhejjaguNo / 118. mohaNIyassa ThidibaMdho sNkhejjgunno| 119. tado saMkhejjesu ThidibaMdhasahassesu gadesu tiNhaM ghAdikammANaM vedaNIyassa ca palidovamassa asaMkhejjadibhAgo ThidivaMdho jaado| 120. tAdhe appAvahu NAmA-godANaM ThidibaMdho thovo / 121. caduhaM kammANaM ThidibaMdho asaMkhejjaguNo / 122. mohaNIyassa ThidivaMdho asNkhejgunno| ~~~~~~~~~~~~~~ ~~~~~~~~~~~ cUrNisU0-tatpazcAt mohanIyakA sthitibandha palyopamapramANa hotA hai aura zeSa karmoMkA sthitivandha palyopamake saMkhyAtaveM bhAgapramANa hotA hai| isa sthitivandhake pUrNa honepara mohanIyakA sthitivandha palyopamake saMkhyAtaveM bhAgapramANa hotA hai| tatpazcAt saba karmoMkA sthitivandha palyopamake saMkhyAtave bhAgamAtra hI hotA hai / usa samaya bhI alpabahutva isa prakAra hai-nAma aura gotrakA sthitibandha sabase kama hai| jJAnAvaraNa, darzanAvaraNa, vedanIya aura antarAyakA sthitibandha saMkhyAtaguNA hai| mohanIyakA sthitibandha saMkhyAtaguNA hai / isa kramase saMkhyAta sahasra sthitibandha vyatIta hote hai // 107-114 // cUrNisa0-tatpazcAt anya prakArakA sthitivandha hotA hai| jisa samaya nAma aura gotrakarmakA palyopamake asaMkhyAtave bhAgapramANa sthitivandha hotA hai, usa samaya zeSa karmoMkA sthitivandha palyopamake saMkhyAtave bhAgapramANa hotA hai| usa samaya alpabahutva isa prakAra hai-nAma aura gotrakarmakA sthitibandha savase kama hotA hai| cAra karmoMkA sthitivandha asaMkhyAtaguNA hotA hai aura mohanIyakA sthitivandha saMkhyAtaguNA hotA hai / tatpazcAt saMkhyAta sahasra sthitivandhoMke vyatIta honepara tIna ghAtiyA karmoMkA aura vedanIya karmakA sthitivandha palyopamake asaMkhyAtave bhAgapramANa ho jAtA hai| usa samaya alpavahutva isa prakAra hai-nAma aura gotrakarmakA sthitibandha sabase kama hotA hai| jJAnAvaraNAdi cAra karmoMkA sthitibandha asaMkhyAtaguNA hotA hai / mohanIya karmakA sthitivandha asaMkhyAta guNA hotA hai // 115-122 //
Page #855
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 123 ] cAritra mohakSapaka- vizeSa kriyA nirUpaNa 123. tado saMkhejjesa ThidibaMdha sahassesu gadesu mohaNIyassa vi palidovamassa asaMkhejjadibhAgo ThidibaMdho jAdo / 124 tAdhe savvesiM palidovamassa asaMkhejjadibhAgo ThidibaMdho jAdo / 125. tAthe ThidisaMtakammaM sAgarovamasahassa pradhatta maMtosada sahassassa / 126. jAdhe paramadAe mohaNIyassa palidovamassa asaMkhejjadibhAgo ThidibaMdho jAdo, tA appA bahuaM / 127. NAmA-godANaM ThidibaMdho thovo / 128. caduNhaM kammANaM ThidibaMdha tu asaMkhejjaguNo / 129. mohaNIyassa ThidibaMdho asaMkhejjaguNo / 130 edeNa kameNa saMkhejjANi ThidibaMdhasahassANi gadANi / 131. tado jahi aNNo ThidibaMdho tamhi ekasarAheNa NAmA-godANaM ThidibaMdho thovo / 132. mohaNIyassa ThidibaMdho asaMkhejjaguNo / 133. caunhaM kammANaM ThidibaMdho tullo asaMkhejjaguNo / 134. edega kameNa saMkhejjANi ThidibaMdha sahastrANi gadANi / tado jamhi to ThidibaMdha hi ekasarAheNa mohaNIyassa ThidibaMdho thovo / 135. nAmA- godANaM ThidibaMdho asaMkhejjaguNo / 136. caunheM kammANaM ThidibaMdho tullo asaMkhejjaguNo / 137. edeNa kameNa saMkhejjANi ThidibaMdhasahastrANi gadANi / tado jamhi aNNo ThidibaMdho tamhi ekasarAheNa mohaNIyassa ThidibaMdho thovo / 138. NAmA-godANaM cUrNi sU0 [o - tatpazcAt saMkhyAta sahasra sthitibandhoke vyatIta honepara mohanIyakA bhI palyopamake asaMkhyAtave bhAgapramANa sthitibandha ho jAtA hai / usI samaya zeSa sarva kamakA bhI sthitibandha palyopamake asaMkhyAtaveM bhAgapramANa ho jAtA hai / usa samaya sarva karmoMkA sthitisattva sAgaropama-sahasrapRthaktva hai, jo ki sAgaropama - lakSake antargata hai / jisa samaya prathama vAra mohanIyakA sthitibandha patyopamake asaMkhyAtaveM bhAgapramANa hotA hai, usa samaya alpabahutva isa prakAra hai- nAma aura gotrakA sthitibandha sabase kama hai| cAra karmoMkA sthitibandha paraspara samAna aura asaMkhyAtaguNA hai / mohanIya karmakA sthitivandha asaMkhyAtaguNA hai // 123-129 // 747 I cUrNisU0 - isa kramase saMkhyAta sahasra sthitibandha vyatIta hote hai / tatpazcAt jisa samayameM anya prakArakA sthitibandha prArambha hotA hai, usa samaya meM eka sAtha nAma aura gotrakA sthitibandha sabase kama hotA hai / mohanIyakA sthitibandha asaMkhyAtaguNA hotA hai / cAra karmoMkA sthitibandha paraspara samAna aura asaMkhyAtaguNA hotA hai / isa kramase saMkhyAta sahasra sthitibandha vyatIta hote hai / tatpazcAt jisa samayame anya sthitibandha prArambha hotA hai, usa samayame eka sAtha hI mohanIyakA sthitibandha sabase kama ho jAtA hai / nAma aura gotrakA sthitibandha asaMkhyAtaguNA hotA hai aura zeSa cAra karmoMkA sthitibandha paraspara tulya aura asaMkhyAtaguNA hotA hai // 130-136 // cUrNisU0 - isa upayukta kramase saMkhyAta sahasra sthitibandha vyatIta hote haiM / tatpazcAt jisa samayame anya sthitibandha prArambha hotA hai, usa samaya eka sAtha mohanIyakA
Page #856
--------------------------------------------------------------------------
________________ 748 phasAya pAhuDa sutta [15 cAritramoha-kSapaNAdhikAra ThidivaMdho asaMkhejaguNo / 139.tiNhaM dhAdikammANaM ThidibaMdho asaMkhejaguNo / 140. vedaNIyassa ThidivaMdho asNkhejjgunno| 141. evaM saMkhejjANi ThidibaMdhasahassANi gadANi / 142. tado aNNo ThidibaMdho ekkasarAheNa mohaNIyassa ThidibaMdho thotro / 143. tiNhaM ghAdikammANaM ThidibaMdho asaMkhejjaguNo / 144 NAmA-godANaM ThidivaMdho asNkhejjgunno| 145. vedaNIyassa ThidibaMdho visesAhio / 146. edeNeva kameNa saMkhenjANi ThidivaMdhasahassANi gadANi / 147. tado ThidisaMtakammamasaNNiThidivaMdheNa samagaM jaadN| 148. tado saMkhejjesu ThidivaMdhasahassesu gadesu cauriMdiyaThidivaMdheNa samagaM jAdaM / 149. evaM tIidiya-bIiMdiyaThidivaMdheNa samagaM jAdaM / 150. tado saMkhejjesu ThidikhaMDayasahassesu gadesu eiMdiyaThidivaMdheNa samagaM ThidisaMtakammaM jAdaM / 151. tado saMkhejjesu ThidikhaMDayasahassesu gadesu NAmA-godANaM palidovamaTThidisaMtakammaM jAdaM / 152. tAdhe caduNhaM kammANaM divaDDapalidovamadvidisaMtakammaM / 153. mohaNIyassa vi vepalidovamahidisaMtakammaM / 154. edammi ThidikhaMDae ukkiNNe NAmA-godANaM palidovamassa saMkhejjadibhAgiyaM ThidisaMtakammaM / 155. tAdhe appAbahuaM / savvatthovaM sthitibandha savase kama ho jAtA hai / nAma aura gotrakA sthitivandha asaMkhyAtaguNA hotA hai / tIna ghAtiyA kA~kA sthitivandha asaMkhyAtaguNA hotA hai / vedanIyakA sthitivandha asaMkhyAtaguNA hotA hai / isa prakAra saMkhyAta sahasra sthitivandha vyatIta hote haiN| tatpazcAt anya sthitivandha prArambha hotA hai| usa samaya eka sAtha mohanIyakA sthitivandha sabase kama hotA hai| tIna ghAtiyA karmoMkA sthitivandha asaMkhyAtaguNA hotA hai| nAma aura gotra karmakA sthitivandha asaMkhyAtaguNA hotA hai| vedanIyakA sthitivandha vizepa adhika hotA hai // 137-145 // cUrNisU0-isa hI kramase saMkhyAta sahasra sthitivandha vyatIta hote haiM / tava sava karmoMkA sthitisattva asaMjJI paMcendriya jIvake sthitivandhake samAna ho jAtA hai| tatpazcAt saMkhyAta sahasra sthitivandhoke vIta jAnepara caturindriyake sthitivandhake samAna sthitisattva ho jAtA hai / isI prakAra kramazaH trIndriya aura dvIndriyake sthitivandhake sadRza sthitisattva hotA hai / punaH saMkhyAta sahasra sthitikAMDakoMke vyatIta honepara ekendriyake sthitighandhake sadRza sthitisattva ho jAtA hai| tatpazcAt saMkhyAta sahasra sthitikAMDakoke vyatIta honepara nAma aura gotra karmakA sthitisattva palyopamapramANa ho jAtA hai / / 146-151 // cUrNisU0-usa samaya jJAnAvaraNAdi cAra karmoMkA sthitisattva Der3ha palyopama-pramANa hai| mohanIyakA bhI sthitisattva do palyopama-pramANa hai| isa sthitikAMDakake utkIrNa honepara nAma aura gotra karmakA sthitisattva palyopamake saMkhyAtaveM bhAgapramANa ho jAtA hai| usa samayameM alpavahutvaM isa prakAra hai-nAma aura gotrakA sthitisattva sabase kama hai / cAra karmokA sthiti
Page #857
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 123 ] . cAritramohakSapaka-vizeSakriyA-nirUpaNa 749 NAmA-godANaM ThidisaMtakammaM / 156. cauNhaM kammANaM ThidisaMtakamma tullaM saMkhejjaguNaM / 157 mohaNIyassa ThidisaMtakammaM visesAhiyaM / 158. edeNa kameNa ThidikhaMDayapudhatte gade tado caduNhaM kammANaM palidovamadvidisaMtakammaM / 159. tAdhe mohaNIyassa palidovamaM tibhAguttaraM ThidisaMtakammaM / 160. tado dvidikhaMDae puNNe catuNDaM kammANaM palidovamassa saMkhejjadibhAgo dvidisaMtakammaM / 161. tAdhe appaabhuaN| savvatthovaM NAmA-godANaM dvidisaMtakammaM / 162. caduhaM kammANaM dvidisaMtakammaM tullaM saMkhejjaguNaM / 163. mohaNIyassa hidisaMtakamma saMkhejjaguNaM / 164. tado dvidikhaMDayapudhatteNa mohaNIyassa vidisaMtakammaM palidovamaM jaadN| 165. tado DidikhaMDae puNNe sattahaM kammANaM palidovamassa saMkhenjadibhAgo dvidisaMtakammaM jAdaM / 166. tado saMkhejjesu dvidikhaMDayasahassesu gadesu NAmA-godANaM palidovamassa asaMkhejjadibhAgo hidisatakammaM jAdaM / 167. tAdhe appAbahuaM / savvatthovaM NAmA-godANaM hidisaMtakammaM / 168. cauNhaM kammANaM hidisaMtakammaM tullamasaMkhejjaguNaM / 169. mohaNIyassa hidisaMtakammaM saMkhejjaguNaM / 170. tado dvidikhaMDayapudhatteNa ca uNhaM kammANaM palidovamassa asaMkhejjadibhAgo hidisaMtakamma jAdaM / 171. tAdhe appAbahuaM / NAmA-godANaM TThidisaMtakammaM thovaM / 172. cauNhaM kammANaM TThidisattva paraspara tulya aura saMkhyAtaguNA hai / mohanIyakA sthitisattva vizeSa adhika hai / isa kramase sthitikAMDakapRthaktvake vyatIta honepara cAra karmo kA sthitisattva palyopamapramANa hotA hai| usI samaya mohanIyakA sthitisattva vibhAgase adhika palyopamapramANa hotA hai|| 152-159 / / cUrNisU0-tatpazcAt sthitikAMDakake pUrNa honepara cAra karmoMkA sthitisattva palyopamake saMkhyAtaveM bhAgapramANa hotA hai| usa samaya alpabahutva isa prakAra hai-nAma aura gotrakA sthitisattva sabase kama hai| cAra karmoMkA sthitisattva paraspara samAna aura saMkhyAtaguNA hai / mohanIyakA sthitisattva saMkhyAtaguNA hai / tatpazcAt sthitikAMDaka-pRthaktvase mohanIyakA sthitisattva palyopamapramANa ho jAtA hai // 160-164 // cUrNisU0-tadanantara sthitikAMDakake pUrNa honepara sAta pharmoMkA sthitisattva palyopamake saMkhyAtaveM bhAgapramANa ho jAtA hai / punaH saMkhyAta sahasra sthitikAMDakoMke vyatIta honepara nAma aura gotrakA sthitisattva palyopamake asaMkhyAtaveM bhAgapramANa ho jAtA hai| usa samaya alpabahutva isa prakAra hai-nAma aura gotrakA sthitisattva sabase kama hai / cAra karmoMkA sthitisattva paraspara samAna / aura asaMkhyAtaguNA hai / mohanIyakA sthitisattva saMkhyAtaguNA hai| punaH sthitikAMDakapRthaktvake pazcAt cAra karmoM kA sthitisattva palyopamake asaMkhyAtaveM bhAgapramANa ho jAtA hai| usa samaya alpavahutva isa prakAra hai-nAma aura gotrakA sthitisattva sabase kama hai| cAra karmoMkA sthitisattva paraspara tulya aura asaMkhyAtaguNA hai /
Page #858
--------------------------------------------------------------------------
________________ 750 kasAya pAhuDa susta [15 cAritramoha kSapaNAdhikAra saMtakammaM tullamasaMkhejjaguNaM / 173. mohaNIyassa hidisaMtakammamasaMkhejjaguNaM / 174. tado hidikhaMDayapudhatteNa mohaNIyassa vi palidovamassa asaMkhejjadibhAgo DidisaMtakamma jAdaM / 175. tAdhe appaavhuaN| jadhA-NAmA-godANaM dvidisaMtakammaM thovaM / 176. caduNhaM kammANaM TThidisaMtakamma tullamasaMkhejjaguNaM / 177 mohaNIyassa hidisaMtakamma asaMkhejjaguNaM / 178. edeNa kameNa saMkhejjANi dvidikhaMDayasahassANi gadANi / 179. tado NAmA-godANaM dvidisaMtakammaM thovaM / 180. mohaNIyassa dvidisaMtakammamasaMkhejjaguNaM / 181. cauNhaM kammANa DidisaMtakammaM tullamasaMkhejjaguNaM / 182. tado dvidikhaMDayapudhatteNa gade ekasarAheNa mohaNIyassa hidisaMtakammaM thovaM / 183. NAmA-godANaM vidisaMtakammamasaMkhejjaguNaM / 184. cauNhaM kammANaM dvidisaMtakammaM tullamasaMkhejjaguNaM / 185. tado dvidikhaMDayapudhatteNa mohaNIyassa dvidisaMtakammaM thovaM / 186. NAmAgodANaM dvidisaMtakammaM asaMkhejjaguNaM / 187. tiNhaM dhAdikammANaM dvidisaMtakammamasaMkhejjaguNaM / 188. vedaNIyassa hidisaMtakammamasaMkhejjaguNaM / 189. tado dvidikhaMDayapudhatteNa mohaNIyassa hidisaMtakamma thotraM / 190. tiNhaM ghAdikammANaM hidisaMtakammamasaMkhejjaguNaM / 191. NAmA-godANaM dvidisaMtakammamasaMkhejjaguNaM / 192. vedaNIyassa mohanIyakA sthitisattva asaMkhyAtaguNA hai / punaH sthitikAMDakapRthaktvake pazcAt mohanIyakA bhI sthitisattva palyopamake asaMkhyAtave bhAgapramANa ho jAtA hai| usa samaya alpavahutva isa prakAra hai-nAma aura gotrakarmakA sthitisattva sabase kama hai / cAra karmoM kA sthitisattva paraspara tulya aura asaMkhyAtaguNA hai / mohanIyakA sthitisattva asaMkhyAtaguNA hai // 165-177 // cUrNisa0-isa kramase saMkhyAtasahasra sthitikAMDaka vyatIta hote haiN| taba nAma aura gotrakA sthitisattva sabase kama hotA hai| mohanIyakA sthitisattva asaMkhyAtaguNA hotA hai| cAra karmoM kA sthitisattva paraspara tulya aura asaMkhyAtaguNA hotA hai| tatpazcAt sthitikAMDaka pRthaktvake vyatIta honepara eka sAtha mohanIyakA sthitisattva sabase kama ho jAtA hai / nAma aura gotrakA sthitisattva asaMkhyAtaguNA hotA hai| cAra karmoM kA sthitisattva paraspara tulya aura asaMkhyAtaguNA hotA hai / / 178-184 // cUrNisa0-tadanantara sthitikAMDaka-pRthaktvake pazcAt mohanIyakA sthitisattva sabase kama ho jAtA hai / nAma aura gotrakA sthitisattva asaMkhyAtaguNA hotA hai / tIna ghAtiyA karmo kA sthitisattva asaMkhyAtaguNA hotA hai| vedanIyakA sthitisattva asaMkhyAtaguNA hotA hai / punaH sthitikAMDakapRthaktvake pazcAt mohanIyakA sthitisattva sabase kama hotA hai| tIna ghAtiyA karmoM kA sthitisattva asaMkhyAtaguNA hotA hai| nAma aura gotrakarmakA sthitisattva asaMkhyAtaguNA hotA hai| vedanIyakA sthitisattva vizeSa adhika hotA hai| isa kramase
Page #859
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 123 ] cAritramohakSapaka-vizeSakriyA-nirUpaNa 751 dvidisaMtakammaM visesAhiyaM / 193.edeNa kameNa saMkhejjANi dvidikhaMDayasahassANi gdaanni| 194. tado asaMkhejjANaM samayapabaddhANamudIraNA / 195. tado saMkhejjesu hidikhaMDayasahassesu gadesu aTTaNhaM kasAyANaM sNkaamgo| 196. tado aTThakasAyA dvidikhaMDayapudhatteNa saMkAmijjati / 197. aTThaNhaM kasAyANamapacchimaTThidikhaMDae ukiNNe tesiM saMtakammamAvaliyapaviTTha sesaM / 198 tado dvidikhaMDayapudhatteNa NihANiddA-payalApayalA-thINagiddhINaM Nirayagadi-tirikkhagadipAoggaNAmANaM saMtakammassa saMkAmago / 199. tado dvidikhaMDa yapudhatteNa apacchime dvidikhaMDae ukkiNNe edesiM solasaNhaM kammANaM dvidisaMtakammamAvaliyambhaMtaraM sesN| 200. tado dvidikhaMDayapudhatteNa maNapajjavaNANAvaraNIya-dANaMtarAiyANaM ca aNubhAgo baMdheNa desaghAdI jAdo / 201. tado dvidikhaMDayapudhatteNa ohiNANAvaraNIyaohidasaNAvaraNIya-lAhaMtarAiyANamaNubhAgo vaMdheNa desaghAdI jAdo / 202. tado dvidikhaMDayapudhatteNa sudaNANAvaraNIya-acakkhadaMsaNAvaraNIya-bhogaMtarAiyANamaNubhAgo baMdheNa desaghAdI jAdo / 203. tado dvidikhaMDa yapudhatteNa cakkhudaMsaNAvaraNIya-aNubhAgo vaMdheNa desaghAdI jAdo / 204. tado dvidikhaMDa yapudhatteNa AbhiNivohiyaNANAvaraNIya-paribhosaMkhyAta sahasra sthitikAMDaka vyatIta hote hai / tatpazcAt asaMkhyAta samayaprabaddhokI udIraNA hotI hai // 185-194 // cUrNisU0-tatpazcAt saMkhyAta sahasra sthitikAMDakoke vyatIta honepara ATha madhyama kaSAyokA saMkrAmaka arthAt kSapaNAkA prArambhaka hotA hai| tatpazcAt sthitikAMDakapRthaktvase ATha kaSAya saMkrAnta kI jAtI haiN| ATha kaSAyoke antima sthitikAMDakake utkIrNa honepara unakA sthitisattva AvalI-praviSTa zeSa arthAt udayAvalIpramANa rahatA hai / punaH sthitikAMDakapRthaktvake pazcAt nidrAnidrA, pracalApracalA aura styAnagRddhi tathA narakagati aura tiryaMcagatike prAyogya nAmakarmakI teraha prakRtiyoke sthitisattvakA saMkrAmaka hotA hai / ( ve teraha prakRtiyA~ ye haiM-narakagati, narakagatyAnupUrvI, tiryaggati, tiryaggatyAnupUrvI, ekendriya, dvIndriya, trIndriya, caturindriyajAti, AtApa, udyota, sthAvara, sUkSma aura sAdhAraNa / ) punaH sthitikAMDakapRthaktvase apazcima sthitikAMDakake utkIrNa honepara ina upayukta solaha karmo kA sthitisattva udayAvalI-praviSTa zeSa rahatA hai // 195-199 // ___ cUrNisU0-tatpazcAt sthitikAMDakapRthaktvake dvArA manaHparyayajJAnAvaraNIya aura dAnAntarAyakarmakA anubhAga bandhakI apekSA dezaghAtI ho jAtA hai / punaH sthitikAMDakapRthaktvake dvArA avadhijJAnAvaraNIya, avadhidarzanAvaraNIya aura lAbhAntarAya pharmakA anubhAga baMdhakI apekSA dezaghAtI ho jAtA hai / punaH sthitikAMDakapRthaktvake dvArA zrutajJAnAvaraNIya, acakSudarzanAvaraNIya aura bhogAntarAya karmakA anubhAga bandhakI apekSA dezaghAtI ho jAtA hai / punaH sthitikAMDakapRthaktvake dvArA cakSudarzanAvaraNIya karmakA anubhAga bandhakI apekSA dezaghAtI ho
Page #860
--------------------------------------------------------------------------
________________ 752 kasAya pAhuDa sutta [15 cAritramoha-kSapaNAdhikAra gaMtarAiyANamaNubhAgo baMdheNa desaghAdI jAdo / 205. tado dvidikhaMDa yapudhatteNa vIriyaMtarAiyassa aNubhAgo baMdheNa desaghAdI jaado| 206. tado dvidikhaMDa yasahassesu gadesu aNNaM dvidikhaMDayamaNNamaNubhAgakhaMDa yamaNNo dvidivaMdho aMtaradvidIo ca ukkIriduM cattAri vi edANi karaNANi smgmaahtto| 207. cauNhaM saMjalaNANaM NavaNhaM NokasAyavedaNIyANamedesiM terasaNhaM kammANamaMtaraM / 208. sesANaM kammANaM Natthi aMtaraM / 209. purisavedassa ca kohasaMjalaNANaM ca paDamadvidimaMtomuhuttamettaM mottUNamaMtaraM karedi / sesANaM kammANamAvaliyaM mottaNa aMtaraM karedi / 210. jAo aMtaravidIo ukkIraMti tAsiM padesaggamukkIramANiyAsu dvidIsu Na dijjadi / 211. jAsiM payaDINaM paDamaTTidI asthi tisse paDhamahidIe jAo saMpahi-dvidIo ukkIraMti tamukkIramANagaM padesaggaM saMchuhadi / 212. adha jAo bajhaMti payaDIo tAsimAbAhAmadhicchiyUNa jA jahaNiyA NisegaThidI tamAdi kAdUNa bajjhamANiyAsu hidIsu ukkaDDijjade / 213. saMpahi avadvidaaNubhAgakhaMDayasahassesu gadesu aNNamaNubhAgakhaMDayaM jo ca aMtare jAtA hai / punaH sthitikAMDakapRthaktvake dvArA Abhinivodhika jJAnAvaraNIya aura paribhogAntarAya karmakA anubhAga vandhakI apekSA dezaghAtI ho jAtA hai| punaH sthitikAMDakapRthaktvake dvArA vIryAntarAyakarmakA anubhAga bandhakI apekSA dezaghAtI ho jAtI hai // 200-206 // cUrNisU0-tatpazcAt sahasroM sthitikAMDakoke bIta jAnepara anya sthitikAMDaka, anya anubhAgakAMDaka, anya sthitibandha aura utkIraNa karaneke lie antara-sthitiyA~, ina cAroM karaNoko eka sAtha Arambha karatA hai| cAroM saMjvalana aura navo nokaSAya vedanIya, ina teraha karmoM kA antara karatA hai| zeSa karmoM kA antara nahIM hotA hai / puruSaveda aura saMjvalanakI antarmuhUrtapramANa prathamasthitiko chor3akara antara karatA hai| (kyoMki yahA~ inakA udaya pAyA jAtA hai / ) zeSa karmoM kI AvalIpramANa prathamasthitiko chor3akara antara karatA hai / ( kyoki yahA~ unakA udaya nahIM hai|) jina antarasthitiyoko utkIrNa kiyA jAtA hai, unake pradezAgrako utkIrNa kI jAnevAlI sthitiyomeM nahIM detA hai / kintu jina udayaprApta prakRtiyokI prathamasthiti hai, usa prathamasthitime aura jo isa samaya sthitiyA~ utkIrNa kI jA rahI haiM, unameM usa utkIrNa kiye jAnevAle pradezAgrako yathAsaMbhava samasthiti-saMkramaNake dvArA saMkrAnta karatA hai / tathA jo prakRtiyA~ baMdhatI haiM, unakI AbAdhAkA atikramaNa kara jo jaghanya niSekasthiti hai, use Adi karake vadhyamAna sthitiyomeM anantara-sthitiyoMme utkIrNa kiye jAnevAle usa pradezAgrako utkarSaNake dvArA saMkrAnta karatA hai| isa prakAra avasthita rUpase sahasro anubhAgakAMDakoke vyatIta honepara anya anubhAgakAMDaka, antarakaraNameM sthitiyoke utkIrNa karate samaya jo sthitibandha bA~dhA thA, 1 tattha kimaMtarakaraNa NAma ? ataraM viraho suNNabhAvo tti eyttttho| tassa karaNamatarakaraNaM, heTThA uvariM ca kettiyAo ThThidoo mottUNa majjhillANaM TThidIrNa aMtomuhuttapamANANa Nisege suNNattasapAdaNamaMtarakaraNamidi bhaNidaM hoi / jayadha0 -
Page #861
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 123] cAritramohakSapaka-vizeSakriyA-nirUpaNa 753 ukIrijjamANe dvidibaMdho pabaddho jaM ca ThidikhaMDayaM jAva aMtarakaraNaddhA edANi samagaM NiDhANiyamANANi NidvidANi / 214. se kAle [aMtara-] paramasamaya-dusamayakadaM / 215. tAdhe ceva NabuMsayavedassa AjuttakaraNasaMkAmago, mohaNIyassa saMkhejjavassadvidigo baMdho, mohaNIyassa egaTThANiyA baMdhodayA, jANi kammANi vajhaMti tesiM chasu AvaliyAsu gadAsu udIraNA, mohaNIyassa ANupuvvIsaMkamo, lohasaMjalaNassa asaMkamo edANi satta karaNANi aMtara-dusamayakade AraddhANi / 216. tado saMkhejjesu dvidikhaMDayasahassesu gadesu NabuMsamavedo saMkAmijjamANo sNkaamido|| 217. tado se kAle itthivedassa pddmsmysNkaamgo| 218. tAdhe aNNaM dvidikhaMDayamaNNamaNubhAgakhaMDayamaNNo dvidivaMdho ca AraddhANi / 219. tado dvidikhaMDayapudhatteNa itthivedakkhavaNaddhAe saMkhejjadimAge gade NANAvaraNa-dasaNAvaraNa-aMtarAiyANaM tiNDaM ghAdikammANaM saMkhejjavassahidigo baMdho / 220. tado dvidikhaMDayapudhatteNa itthivedassa jaM hidisaMtakammaM taM sacamAgAidaM / 221. sesANaM kammANaM dvidisaMtakammassa tatsambandhI sthitikAMDaka aura antarakaraNakAla, samApta kiye jAnevAle ye saba eka sAtha samApta ho jAte hai| tadanantara kAlameM antara-prathamasamayakRta aura antara-dvisamayakRta hotA hai // 207-214 // vizeSArtha-jisa samayameM antarasambandhI caramaphAlI naSTa hotI hai, usa samaya use prathamasamayakRta-antara kahate haiM aura tadanantara samayameM use dvisamayakRta-antara kahate hai / cUrNisU0-usI samaya hI arthAt antarasambandhI caramaphAlIke patana honepara napuMsaka vedakA AyuktakaraNa-saMkrAmaka hotA hai, arthAt napuMsakavedakI kSapaNAme pravRtta hotA hai ( 1 ) / usI samaya mohanIyakA saMkhyAta varpavAlA sthitibandha (2), mohanIyakA ekasthAnIya bandha aura udaya ( 3-4 ), jo karma baMdhate haiM, unakI chaha Avaliyoke vyatIta honepara udIraNA ( 5 ), mohanIyakA AnupUrvI saMkramaNa ( 6 ) aura lobhake saMkramaNakA abhAva (7), ye sAta karaNa dvisamayakRta-antarame eka sAtha prArambha hote haiN| tatpazcAt saMkhyAta sahasra sthitikAMDakoke vyatIta ho jAnepara saMkramaNako prApta karAyA jAnevAlA napuMsakaveda purupavedame saMkrAnta ho jAtA hai // 215-216 // cUrNisU0-tadanantara samayame vaha strIvedakA prathamasamayavartI saMkrAmaka hotA hai / usa samaya anya sthitikAMDaka, anya anubhAgakAMDaka aura anya sthitibandha prArambha hote hai / punaH sthitikAMDakapRthaktvake dvArA strIvedake kSapaNA-kAlakA saMkhyAtavaoN bhAga vyatIta honepara jJAnAvaraNa, darzanAvaraNa aura antarAya, ina tIna dhAtiyA karmoM kA saMkhyAta varSakI sthitivAlA vandha hotA hai / punaH sthitikAMDakapRthaktvake dvArA strIvedakA jo sthitisattva hai, vaha saba kSapaNa karaneke lie grahaNa kara liyA jAtA hai / tathA zeSa karmoM ke sthitisattvakA asaMkhyAta vahubhAga bhI kSapaNAke lie grahaNa kara liyA jAtA hai| usa sthitikAMDakake pUrNa honepara saMkramyamANa 95
Page #862
--------------------------------------------------------------------------
________________ 754 kasAya pAhuDa sutta [15 cAritramoha-kSapaNAdhikAra asaMkhejjA bhAgA AgAidA / 222. tamhi dvidikhaMDae puNNe itthivedo saMchunbhamANo saMchuddho / 223. tAdhe ceva mohaNIyassa dvidisaMtakamma saMkhejjANi vassANi / 224. se kAle sattaNhaM NokasAyANaM pddhmsmysNkaamgo| 225. sattaNhaM NokasAyANaM paDhamasamayasaMkAmagassa dvidivaMdho mohaNIyassa thovo / 226. NANAvaraNadasaNAvaraNa-aMtarAiyANaM dvidibaMdho saMkhejjaguNo / 227. NAmA-godANaM dvidibaMdho asNkhejjgunno| 228. vedaNIyassa hidibaMdho visesAhio / 229. tAdhe dvidisaMtakamma mohaNIyassa thovaM / 230. tiNDaM ghAdikammANaM dvidisaMtakammamasaMkhejjaguNaM / 231. NAmA-godANaM DidisaMtakammamasaMkhejjaguNaM / 232.vedaNIyassa hidisaMtakammaM visesAhiyaM / 233. paDamadvidikhaMDae puNe mohaNIyassa dvidisaMtakammaM saMkhejjaguNahINaM / 234. sesANaM dvidisaMtakammaM asaMkhejjaguNahINaM / 235. dvidibaMdho NAmA-goda-vedaNIyANaM asaMkhejjaguNahINo / 236. dhAdikammANaM dvidivaMdho saMkhejjaguNahINo / 237. tado dvidikhaMDayapudhatte gade sattaNhaM NokasAyANaM khavaNaddhAe saMkhejjadibhAge gade NAmA-goda-vedaNIyANaM saMkhejjANi vassANi dvidivaMdho / 238. tado dvidi khaMDa yapudhatte gade sattaNhaM NokasAyANaM khavaNaddhAe saMkhejjesu bhAgesu gadesu NANAvaraNadasaNAvaraNa-aMtarAiyANaM saMkhejjavassaTThidisaMtakammaM jAdaM / 239. tado pAe [dhAdistrIveda saMkrAnta ho jAtA hai| usI samayame mohanIyakA sthitisattva saMkhyAta varSapramANa ho jAtA hai // 217-223 // cUrNisU0-tadanantara kAlame vaha sAta nokapAyokA prathama samayavartI saMkrAmaka hotA hai| sAta nokaSAyoke prathama-samayavartI saMkrAmakake mohanIyakA sthitibandha sabase kama hotA hai / jJAnAvaraNa, darzanAvaraNa aura antarAyakarmakA sthitivandha saMkhyAtaguNA hotA hai| nAma aura gotra karmakA sthitivandha asaMkhyAtaguNA hotA hai aura vedanIyakA sthitibandha vizeSa adhika hotA hai / usa samaya mohanIyakA sthitisattva sabase kama hai| tIna ghAtiyA karmoM kA sthitisattva asaMkhyAtaguNA hai| nAma aura gotrakA sthitisattva asaMkhyAtaguNA hai / vedanIyakA sthitisattva vizeSa adhika hai / prathama . sthitikAMDakake pUrNa honepara mohanIyakA sthitisattva saMkhyAtaguNA hIna ho jAtA hai / zeSa karmoMkA sthitisattva asaMkhyAtaguNA hIna hotA hai / tabhI nAma, gotra aura vedanIyakA sthitivandha asaMkhyAtaguNA hIna hotA hai aura ghAtiyA karmokA sthitibandha saMkhyAtaguNA hIna hotA hai // 224-236 // cUrNisU0-tatpazcAt sthitikAMDakapRthaktvake bItanepara sAta nokaSAyoke kSapaNakAlake saMkhyAtave bhAgake bIta jAnepara nAma, gotra aura vedanIyakA sthitivandha saMkhyAta varSapramANa ho jAtA hai / tatpazcAt sthitikAMDakapRthaktvake vItanepara aura sAta nokaSAyoMke kSapaNAkAlake saMkhyAta vahubhAgoke vyatIta honepara jJAnAvaraNa, darzanAvaraNa aura antarAyakA sthitisattva saMkhyAta varSakI sthitivAlA ho jAtA hai / isa sthalase lekara ghAtiyA karmoke pratyeka sthitivandha
Page #863
--------------------------------------------------------------------------
________________ 755 mA0 123] cAritramAhabhapaka-vizeSakriyA-nirUpaNa kammANaM] ThidibaMdhe ThidikhaMDae ca puNNe puNNe ThidivaMdha-ThidisaMtakammANi saMkhejjaguNahINANi / 240. NAmA-goda-vedaNIyANaM puNNe ThidikhaMDae asaMkhejjaguNahINaM ThidisaMtakammaM / 241. edesi ceva ThidivaMdhe puNNe aNNo ThidibaMdho saMkhejjaguNahINo / 242 edeNa kameNa tAva jAva sattaNhaM NokasAyANaM saMkAmayassa carimadvidibaMdho tti / 243 sattaNhaM NokasAyANaM saMkAMmayassa carimo ThidivaMdho purisavedassa aTTa vassANi / 244 saMjalaNANaM solasa vassANi / 245 sesANaM kammANaM saMkhejjANi vassasahassANi tthidibNdho| 246. ThidisaMtakammaM puNa ghAdikammANaM caduNhaM pi saMkhejjANi vassasahassANi / 247. NAmA-goda-vedaNIyANamasaMkhejjANi vassANi / 248. aMtarAdo dusamayakadAdo pAe chaNNokasAe kodhe saMchuha di, Na aNNamhi kamhi vi / 249.purisavedassa do AvaliyAsu paDhamahidIe sesAsu AgAla-paDi aagaalovocchinnnno| paDhamadvidIdo ceva udIraNA / 250 samayAhiyAe AvaliyAe sesAe jahaNiyA Thidi udIraNA / 251. tado carimasamayasavedo jAdo / 252. tAdhe chaNNokasAyA saMchuddhA / 253. purisavedassa jAo do AvaliyAo samayUNAo ettigA samayapabaddhA vidiyaThidIe atthi, udayahidI ca atthi / sesaM purisavedassa saMtakammaM savvaM saMchuddhaM / 254. se kAle assakaNNakaraNaM* pavattihidi / aura sthitikAMDakake pUrNa honepara sthitibandha aura sthitisattva saMkhyAtaguNita hIna hote jAte haiM / sthitikAMDakake pUrNa honepara nAma, gotra aura vedanIyakA anya sthitisattva asaMkhyAtaguNA hIna ho jAtA hai| tathA inhIM karmoMke sthitibandhake pUrNa honepara anya sthitibandha saMkhyAtaguNA hIna ho jAtA hai / isa kramase tava taka jAte haiM, jaba taka ki sAta nokapAyoke saMkrAmakakA antima sthitibandha prApta hotA-hai // 237.242 // carNisa0-sAta nokaSAyoke saMkrAmakake puruSavedakA antima sthitivandha ATha varSa hai| saMjvalana kaSAyokA sthitibandha solaha varSapramANa hai / zepa karmoMkA sthitibandha saMkhyAta sahasra varSa hai / kintu cAro hI ghAtiyA karmoMkA sthitisattva saMkhyAta sahasra varSa hai| nAma, gotra aura vedanIyakA asaMkhyAta varSa hai| dvisamayakRta antarake sthalase Age chaha nokaSAyoko krodhameM saMkrAnta karatA hai, anya kisI prakRtime nhii| puruSavedakI prathamasthitimeM do AvaliyoMke zeSa raha jAnepara AgAla aura pratyAgAla vyucchinna ho jAte hai| prathamasthitise hI udIraNA hotI hai| eka samaya adhika AvalIke zeSa rahanepara jaghanya sthiti-udIraNA hotI hai| tatpazcAt vaha caramasamayavartI savedI ho jAtA hai / usa samaya chaha nokaSAya saMkrAnta ho jAte haiN| puruSavedakI eka samaya kama do AvaliyA haiM, utane mAtra samayapravaddha dvitIyasthitimeM hai aura udayasthiti bhI hai, zeSa saba puruSavedakA sthitisattva saMkrAnta ho jAtA hai / tadanantarakAlame vaha azvakarNakaraName pravRtta hogA / / 243-254 // * azvatya karNaH azvakarNaH, azvakarNavatkaraNamamvakarNakaraNam / yayAzvakarNaH agrAtprabhRtyAmUlAt
Page #864
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasA pAhuDe suta [15 cAritramoha-kSapaNAdhikAra 255. assakaNNakaraNaM tAva thavaNijjaM / imo tAva suttaphAso / 256. aMtaradusamayakadamAdi kADhUNa jAva chaNNokasAyANaM carimasamayasaMkAmago tti edisse addhAe appA tikaTTu sutaM / 257. tattha satta mUlagAhAoM / 756 (71) saMkAmayapaTTavagassa kiMTThidiyANi puvvavaddhANi / kesu va aNubhAge ya saMketaM vA asaMketaM // 124 // cUrNisU0 - isa samaya azvakarNakaraNako sthagita rakhanA cAhie aura isa gAthAsUtra - kA sparza karanA cAhie / dvisamayakRta - antarako Adi karake jaba taka chaha nokapAyokA carama - samayavartI saMkrAmaka hai, isa madhyavartI kAlameM AtmA vizuddhiko prApta hotA hai, ityAdi gAthA - sUtrako niruddha karake vakSyamANa gAthA- sUtroMkA anumArgaNa karanA cAhie isa viSaya me sAta mUlagAthAe~ haiM / / 255-257 // vizeSArtha - jo praznamAtrake dvArA aneka arthokI sUcanA karatI haiM, aisI sUtragAthA - mUlagAthA kahate haiM / oMko saMkramaNa prasthApakake pUrvabaddha karma kisa sthitivAle haiM ? ve kisa anubhAgameM vartamAna haiM aura usa samaya kauna karma saMkrAnta haiM aura kauna karma asaMkrAnta haiM // 124 // vizeSArtha - antarakaraNa samApta karake nokaSAyoke kSapaNako prArambha karanevAlA jIva saMkramaNa-prasthApaka kahalAtA hai / usake pUrvabaddha karma kisa sthitivAle hai ? arthAt unakA sthitisattva saMkhyAta varpa hai yA asaMkhyAta varSaM hai ? gAthAke isa pUrvArdha dvArA saMkramaNa - prasthApakake sthitisattva jAnane kI sUcanA kI gaI hai / usa saMkramaNa - prasthApakake zubha-azubha karmoMkA sthitisattva kisa-kisa anubhAgameM vartamAna hai ? isa dUsare padake dvArA usake karmoM ke anubhAgakI sUcanA kI gaI hai| kauna karma saMkrAnta arthAt kSaya kara diyA gayA hai aura kauna karma asaMkrAnta arthAt kSaya nahIM kiyA gayA hai ? isa tIsare praznake dvArA saMkramaNaprasthApakake kSapita aura akSapita karmoM ke jAnanekI sUcanA kI gaI hai| ina praznakA uttara Age bhASyagAthAoM ke dvArA diyA jAyagA / krameNa hIyamAnasvarUpo dRzyate, tathedamapi karaNaM krodhasajvalanAtprabhRtyA lobhasajvalanAdyathAkramamananta guNahInAnubhAgaspardhakasasthAnavyavasthAkaraNamazvakarNakaraNamiti lakSyate / sapadi Adolana karaNasaNNAe attho vuccade - Adola NAma hiMdolamAdolamivakaraNamA dolakaraNaM / yathA hiMdolatthaMbhassa varattAe ca atarAle tikoNa hoNa kaNNAyAreNa dIsai, evamettha vi kohAdisaMjalaNANamanubhAgasaNiveso kameNa hIyamANo dIsaha tti edeNa kAraNeNa assakaNNakaraNassa AdolakaraNasaNNA jAdA / evamovaTTaNa uvvaNa karaNetti eso vipajjAyasaddo aNugayo daTThavvo, kohAdisajaNANa maNubhAgaviNNA sarasa hANivaDDhisarUveNAvaTThANa pekkhiyUNa tattha oNuvvaNasaNNA puvvAiriehiM payaTTidattAdo | jayadha0 1 mUlagAhAo NAma suttagAhAo pucchAmetteNa sUcidANe gatthAo / jayagha0
Page #865
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 126] saMkrAmaka prasthApaka-vizeSakriyA-nirUpaNa 757 258. edisse paMca bhAsagAhAo' / 259. taM jahA / 260. bhAsagAhAo parUvijjaMtIo ceva bhaNidaM hoMti gaMthagauravapariharaNaTuM / 261. mohaNIyassa aMtaradusamayakade saMkAmagapaTThavago hodi / ettha suttaM / (72) saMkAmagapaTravagassa mohaNIyassa do puNa ttridiio| kiMcUNiyaM muhattaM NiyamA se aMtaraM hoI // 125 // 262.kiMcUNagaM muhuttaM ti aMtomuhuttaM ti NAdavvaM / 263. aMtaradusamayakadAdo AvaliyaM samayUNamadhicchiyUNa imA gAhA / 264. ythaa| (73) jhINahidikammase je vedayade du dosu vi TThidIsu / je cAvi Na vedayade vidiyAe te du boddhavvA // 126 // cUrNisU0-isa mUlagAthAke arthako prakaTa karanevAlI paoNca bhASyagAthAe~ haiM / ve isa prakAra haiM-grantha-gauravake parihAra karaneke lie pRthak-pRthak artha prarUpaNa kI gaI bhASyagAthAe~ hI mUlagAthAke arthakA vyAkhyAna karatI haiM // 258-260 // vizeSArtha-praznarUpa arthakA uttararUpa artha-vyAkhyAna karanevAlI gAthAoko bhASyagAthA kahate haiM / vibhASAke niyamase pahale gAthAokI samutkIrtanA karanA caahie| pIche unake padoMkA Azraya lekara arthakI prarUpaNA karanA caahie| parantu aisA karanese granthakA vistAra ho jAtA hai. ataH carNikAra usa niyamakA ullaMghana kara samutkIrtanA aura arthavibhASAko eka sAtha kahege, aisA abhiprAya jAnanA caahie| cUrNisU0-antarakaraNako samApta karake dvitIya samayameM vartamAna jIva mohanIyakA saMkramaNa-prasthApaka hotA hai / isa viSayameM yaha gAthAsUtra hai // 261 // ___saMkramaNa-prasthApakake mohanIya karmakI do sthitiyA~ hotI haiM-eka prathamasthiti aura dUsarI dvitIyasthiti / ina donoM sthitiyoMkA pramANa kucha kama muhUrta hai / tatpazcAt niyamase antara hotA hai // 125 // cUrNisU0- 'kucha kama muhUrta' isakA artha antarmuhUrta jAnanA cAhie // 262 // cUrNisU0-dvisamayakRta antarase lekara eka samaya kama AvalI pramANa kAla taka Thahara kara, arthAt avedyamAna gyAraha prakRtiyoMkI samayona AvalImAtra prathamasthitikA pAlana kara aura vedyamAna anyatara veda aura kisI eka saMjvalana prakRtiko antarmuhUrtapramANa prathamasthitiko karake avasthita jIvake usa avasthAvizeSame yaha dUsarI vakSyamANa bhASyagAthA jAnane yogya hai / vaha isa prakAra hai // 263-264 // . jo udaya yA anudayarUpa karma-prakRtiyA~ parikSINa sthitivAlI haiM, unheM upayukta jIva donoM hI sthitiyoMmeM vedana karatA hai| kintu vaha jina karmAzoMko vedana nahIM karatA hai, unheM to dvitIyasthitimeM hI jAnanA cAhie // 126 // 1 bhAsagAhAo tti vA, vakkhANagAhAo tti vA, vivaraNagAhAo tti vA eyaTTho / jayadha
Page #866
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sunta [15 cAritramoha-kSapaNAdhikAra 265. eto Di disaMtakamme ca aNubhAgasaMtakamme ca tadiyagAhA kAyavyA / taM jahA (74) saMkAmagapaTTavagassa puvvavaddhANi majjhimaTThidIsu / sAda- suhaNAma - godA tahANubhAgesudukkassA // 127 // 267. majjhimaTThidIsu tti aNukkassa- ajahaNNaTThidIsu tti bhaNidaM hor3a / 268. sAda-sumaNAma-godA tahANubhAge sudukkassA ttiNa cede oghukassA, tassamayapAogga-ukkassagA ede aNubhAgeNa / 758 266. 1 vizeSArtha - antarakaraNake dUsare samaya se lekara eka samaya kama AvalI kAlake bhItarI avasthita jIva jina vedyamAna yA avedyamAna prakRtiyoMkI prathama sthitiko galAtA hai, unaka sattA to prathamasthiti aura dvitIyasthiti ina donomeM hI pAI jAtI hai / kintu vaha ni karma - prakRtiyoko nahIM galAtA hai, unakI sattA dvitIyasthitime pAI jAtI hai / jayadhavalAkAra 'jhI TThadikammaMse' padako, ' athavA ' kahakara aura use saptamI vibhakti mAnakara isa prakAra bhI artha karate haiM ki vedyamAna kisI eka veda aura kisI eka saMjvalanakaSAyake atirikta avedyamAna zeSa gyAraha prakRtiyoke samayona AvalIpramANa prathamasthitike kSINa ho jAnepara jina karmoM kA vedana karatA hai, ve to dono hI sthitiyoMmeM pAye jAte haiM, kintu jinhe vedana nahIM karatA hai ve usakI dvitIyasthitime hI pAye jAte haiM / isa prakAra ye do bhASyagAthAe~ mUlagAthA pUrvArdha kA artha- vyAkhyAna karatI haiM / ava mUlagAthAke uttarArdhakA artha kahane ke lie cUrNikAra uttarasUtra kahate haiMcUrNisU0 - isase Age sthitisattva aura anubhAgasattva ke viSayame tIsarI bhASyagAthAko kahanA cAhie / vaha isa prakAra hai || 265-266 // saMkramaNa prasthApaka ke pUrva baddha karma madhyama sthitiyoMmeM pAye jAte haiM / tathA anubhAgoM meM sAtAvedanIya, zubha nAmakarma aura uccagotra utkRSTa rUpa se pAye jAte haiM // 127 // cUrNisU0 - yahaoN 'madhyama sthitiyo meM' isa padakA artha ' anutkRSTa- ajaghanya sthitiyo - meM' aisA kahA gayA samajhanA cAhie / 'sAtAvedanIya, zubha nAmakarma prakRtiyA~ aura uccagotra karma, ye anubhAgome utkRSTa pAye jAte haiM' gAthAke isa uttarArdhameM jo 'utkRSTa' pada hai, usase ye sAtAvedanIya Adi karma anubhAgakI apekSA ogharUpase utkRSTa nahIM grahaNa karanA cAhie, kintu AdezakI apekSA tatsamaya prAyogya utkRSTa grahaNa karanA cAhie / / 267-268 // vizeSArtha - gAthAme sAtAvedanIya Adi jina puNya - prakRtiyoke anubhAgako 'utkRSTa ' batAyA gayA hai, usakA spaSTIkaraNa isa cUrNisUtrake dvArA kiyA gayA hai / jisakA abhiprAya yaha hai ki utkRSTa anubhAga do prakArakA hotA hai ogha - utkRSTa aura Adeza utkRSTa / yahA~ para ogha - utkRSTa anubhAga saMbhava nahIM hai, kyoki vaha to caramasamayavartI sUkSmasAmparAyika saMta hotA hai, ataH yahaoNpara anivRttikaraNa- pariNAmoMke dvArA saMbhava ' tatsamaya - prAyogya' 1
Page #867
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 129 ] saMkrAmaka sthitisattva-nirUpaNa (75) atha thI giddha kammaM NihANiddA ya payalapayalA ya / taha Niraya - tiriyaNAmA jhINA saMchohaNAdIsu // 128 // 269 dANi kampANi puvvameva jhINANi / edeNeva sUcidA aTTha vi kasAyA puvvameva khavidA ti / 759 (76) saMkaMta mhi ya niyamA NAmA-godANi veyaNIyaM ca / vasse asaMkhejjesa se sagA hoMti saMkhejje // 129 // 270. esA gAhA cha kammesu paramasamaya saMkaMtesu tahi samaye dvidisaMtakammapamANaM bhaNai / arthAt antarakaraNa ke anantara dvitIya samaya meM utpanna honevAlI vizuddhise jo adhika se adhika utkRSTa anubhAga ho sakatA hai, use grahaNa karanA cAhie / isa prakAra tIsarI bhASyagAthAkI vibhASA samApta ho jAtI hai / aba mUlagAthAke 'saMkataM vA asaMkaMtaM' isa caturtha caraNakI vizeSa vyAkhyA karaneke for granthakAra cauthI bhASyagAthAkA avatAra kahate haiM atha arthAt ATha madhyama kaSAyoMkI kSapaNAke pazcAt styAnagRddhi, nidrAnidrA aura pracalApracalA, tathA narakagati aura tiryaggati-sambandhI nAmakarmakI teraha prakRtiyaoN, isa prakAra ye solaha prakRtiyA~ saMkramaNa prasthApakake dvArA antarmuhUrta pUrva hI sarva - saMkramaNa AdimeM kSINa kI jA cukI haiM // 128 // cUrNisU0--ye styAnagRddhi Adi solaha karma saMkrAmakake dvArA pahale hI naSTa diye gaye hai / gAthAme Aye huye 'atha' isa padake dvArA sUcita ATha madhyama kaSAya bhI pahale hI arthAt ukta solaha prakRtiyo ke kSINa honeke pUrva hI kSaya kara diye gaye, aisA jAnanA cAhie // 269 // mUlagAthAke ukta - caturtha caraNakA avalambana karake isa samaya honevAle sthitisattvakA pramANa-nirdhAraNa karaneke lie paoNcavIM bhASyagAthAkA avatAra karate hai - hAsyAdi chaha nokaSAyake puruSavedake ciraMtana sattvake sAtha saMkrAmaka honepara niyamase nAma, gotra aura vedanIya ye tInoM hI aghAtiyA karma asaMkhyAta varSapramANa apane-apane sthitisattvameM pravRtta hote haiM / zeSa jJAnAvaraNAdi cAra ghAtiyA karma saMkhyAtavarSapramANa sthiti sattvavAle hote haiM // 129 // cUrNisU N - yaha gAthA hAsyAdi chaha karmoM ke prathama samaya saMkrAnta honepara usa kAlame sthitisattvake pramANako kahatI hai, arthAt usa samaya moha vinA tIna aghAtiyA karmoMkA sthitisattva asaMkhyAta varSa aura ghAtiyA karmoMkA sthitisattva saMkhyAta varSapramANa hotA hai || 270 // 1 sachohaNA nAma parapayaDisakamo savvasakamapajjavasANo / AdisaddeNahidi- aNubhAgakhaDaya-guNaseTiNijarANa gahaNa kAyavva / jayagha
Page #868
--------------------------------------------------------------------------
________________ 760 kasAya pAhuDa sutta [15 cAritramoha-kSapaNAdhikAra 271. etto vidiyA mUlagAhA / 272. taM jahA / (77) saMkAmagapaTravago ke baMdhadi ke va vedayadi aMse / saMkAmedi va ke ke kesu asaMkAmago hoi // 130 // ___ 273. edisse tiNNi atthA / 274. taM jahA / 275. ke baMdhadi ti paDhamo attho / 276. ke va vedayadi tti vidio attho / 277. pacchimaddhe tadio attho / 278. paDame atthe tiNNi bhaasgaahaao| 279. vidiye atthe ve bhAsagAhAo / 280. tadiye atthe chaThabhAsagAhAo / 281. pahamassa atthassa tiNhaM bhAsagAhANaM samukttiNaM' vihAsaNaM ca ekado vattaissAmo / 282. taM jahA / (78) vassasadasahassAiTidisaMkhAe du mohaNIyaM tu / baMdhadi ca sadasahassesu asaMkhejjesu sesANi // 131 // 283. esA gAhA aMtara-dusamayakade hidivaMdhapamANaM bhaNai / (79) bhaya-sogamaradi-radigaM hst-duguchaa-nnv'sgitthiio| asAdaM NIcAgodaM ajasaM sArIragaMNAma // 132 // isa prakAra pahalI mUlagAthAkA pA~ca bhASyagAthAoke dvArA artha-vyAkhyAna kiyA gyaa| cUrNisU0-aba dUsarI mUlagAthA kahate haiM / vaha isa prakAra hai // 271-272 / / saMkramaNa-prasthApaka jIva kina-kina karmAzoMko bAMdhatA hai, kina-kina karmAzoMkA vedana karatA hai aura kina-kina karmAzoMkA asaMkrAmaka rahatA hai // 130 // cUrNisU0-isa mUlagAthAke tIna artha hai| ve isa prakAra haiM-'kina kAMzoko bA~dhatA hai / yaha bandha-viSayaka prathama artha hai / 'kina kAMzokA vedana karatA hai| yaha udayasambandhI dvitIya artha hai aura gAthAke pazcimArdhameM saMkramaNa-asaMkramaNa sambandhI tRtIya artha nihita hai| inamese prathama arthame tIna bhASyagAthAe~ prativaddha haiN| dvitIya arthame do bhASyagAthAe~ aura tRtIya arthame chaha bhASyagAthAe~ nivaddha hai| prathama arthakA vyAkhyAna karanevAlI tIno bhASyagAthAokI samutkIrtanA aura vibhASA eka sAtha kahege / vaha isa prakAra hai // 273-282 // . dvisamayakRta-antarAvasthAmeM vartamAna saMkramaNa-prasthApakake mohanIya kama to varSazata-sahasra sthitisaMkhyArUpa baMdhatA hai aura zepa karma asaMkhyAta zatasahasra varSapramANa sthitiyoM meM baMdhate haiM // 131 // ' cUrNisa0-yaha gAthA dvisamayakRta antarame sthitivandhake pramANako kahatI hai / arthAt antarakaraNake do samaya pazcAt saMkrAmakake mohanIya karmakA sthitivandha saMkhyAta lAkha varSapramANa aura zeSa karmoMkA asaMkhyAta lAkha varSapramANa hotA hai // 283 // * ava dUsarI bhASyagAthAkA avatAra karate haiM bhaya, zoka, arati, rati, hAsya, jugupsA, napuMsakaveda, strIveda, asAtAvedanIya, nIcagotra, ayaza-kIrti aura zarIra nAmakarma // 132 / / 1 samukittaNa NAma uccAraNavihAsaNa NAmavivaraNa / jayadha0
Page #869
--------------------------------------------------------------------------
________________ 761 gA0 133 ] saMkrAmaka-vandhAvandhaprakRti-nirUpaNa 284. edANi NiyamA Na baMdhai / (80) savvAvaraNIyANaM jesiM ovaTTaNA duNidAe / payalAyugassa a tahA abaMdhago baMdhago sese // 133 // 285. jesimovaTTaNA tti kA saNNA ? 286. jesiM kammANaM desaghAdiphaddayANi asthi tesiM kammANamovaTTaNA atthi tti saNNA / 287. edIe saNNAe savvAvaraNIyANaM jesimovaTTaNA du tti edassa padassa vihAsA / 288. taM jahA / 289. jesiM kammANaM desaghAdiphaddayANi atthi, tANi kammANi savyaghAdINi Na baMdhadiH desaghAdINi baMdhadi / 290. taM jahA / 291. NANAvaraNaM caunvihaM, daMsaNAvaraNaM tivihaM aMtarAiyaM paMcavihaM, edANi kammANi desavAdINi baMdhadi / cUrNisa0-itane karmoM ko niyamase nahIM bAMdhatA hai // 284 // vizeSArtha-dvisamayakRta antaravAlA saMkramaNa-prasthApaka jIva puruSavedako chor3akara zepa ATha nokaSAyokA niyamase bandha nahIM karatA hai / isI prakAra asAtAvedanIya, nIcagotra, ayazaHkIrti aura zarIra-nAmakarmako bhI nahIM bAMdhatA hai| yahA~ gAthA-paThita 'ayazaHkIrti' se sabhI azubha nAmakarmakI prakRtiyokA grahaNa karanA caahie| isI prakAra 'zarIra-nAmakarmase vaikriyikazarIrAdi sabhI zarIranAmakarma aura unase sambandha rakhanevAle AMgopAMga nAmakarma Adi tathA yazaHkIrtike sivAya sabhI zubhanAma-prakRtiyokA bhI grahaNa karanA cAhie / arthAt dvisamayakRta-antaravartI saMkrAmaka ekamAtra yazaHkIrti nAmakarmako chor3akara zepa samasta zubhAzubha nAmakarmakI prakRtiyoko nahIM bAMdhatA hai| inake atirikta jinakI apavartanA hotI hai, aise sarvaghAtiyA karmoMkA aura nidrA, pracalA tathA AyukarmakA bhI vaha vandha nahIM karatA hai, inake sivAya jo prakRtiyA~ zeSa rahatI hai, unakA bandha karatA hai| yaha vAta AgekI gAthAme batalAI gaI hai| jina sarvAvaraNIya arthAt sarvaghAtiyA karmokI apavartanA hotI hai, unakA aura nidrA, pracalA tathA AyukarmakA bhI abandhaka rahatA hai| inake atirikta zeSa karmoMkA vandha karatA hai // 133 / / ___ zaMkA-'jinakI apavartanA hotI hai| isa vAkya-dvArA pragaTa kI gaI yaha apavartanA saMjJA kisakI hai ? // 285 // samAdhAna-jina karmoM ke dezaghAtI spardhaka hote haiM, una karmo kI 'apavartanA' yaha saMjJA hai // 286 // cUrNisU0-isa saMjJAke dvArA jina sarvAvaraNIya arthAt sarvaghAtiyA jJAnAvaraNIya, darzanAvaraNIya karmokI apavartanA hotI hai, isa padakI vibhApA kI gaI / vaha isa prakAra haijina karmoMke dezaghAtI spardhaka hote haiM, una sarvaghAtiyA karmo ko nahIM vaoNdhatA hai, kintu dezaghAtiyA karmo ko baoNdhatA hai / jaise-matijJAnAvaraNAdi cAra jJAnAvaraNa, cakSudarzanAvaraNAdi cAra darzanAvaraNa aura paoNca prakArakA antarAya, ina dezaghAtiyA karmo ko vaoNdhatA hai||287-291||
Page #870
--------------------------------------------------------------------------
________________ 762 * kasAya pAhuDa sutta - [15 cAritramoha-kSapaNAdhikAra 292. ettige mUlagAhAe paDhamo attho samatto bhavadi / (81) NidA ya NIcagodaM pacalA NiyamA agi tti NAmaM ca / chacceya NokasAyA aMsesu avedago hodi // 134 // cUrNisU0--isa prakAra tIna bhASyagAthAoMke dvArA itane arthaka vyAkhyAna karanepara mUlagAthAkA prathama artha samApta hotA hai // 292 // mUlagAthAke dvitIya arthameM pratibaddha dono bhASyagAthAoMkI yathAkramase vyAkhyA karaneke lie eka sAtha samutkIrtanA aura vibhApA karate haiM nidrAnidrA, pracalApracalA, styAnagRddhi, nIcagotra, ayaza kIrti aura chaha nokapAya, itane karmokA to saMkramaNa-prasthApaka niyamase prakRti, sthiti, anubhAga, pradezarUpa sarva aMzoMmeM avedaka rahatA hai // 134 // vizeSArtha-yaha mUlagAthAke 'ke ca vedayadi aMse' arthAt 'kitane karmAzoMkA vedana karatA haiM, isa dvitIya arthakA vyAkhyAna karanevAlI prathama bhASyagAthA hai| vaha saMkramaNaprasthApaka saMyata gAthAmeM kahI gaI ukta prakRtiyokA vedana nahIM karatA hai, arthAt usake ukta prakRtiyoMkA udaya nahIM hai| gAthAme yadyapi 'nidrA' aisA sAmAnya hI pada hai, para usase 'nidrAnidrA' kA grahaNa karanA cAhie; kyoki nAmake eka dezake nirdezase bhI pUre nAmakA bodha ho jAtA hai / isI prakAra 'pracalA' isa padase pracalApracalAkA grahaNa karanA cAhie / ina donoM padoMke vIcameM paThita 'ca' zabda anukta-samuccayArthaka hai, ataH usase styAnagRddhikA grahaNa kiyA gayA hai / 'agi' yaha saMketa 'ajasagitti' arthAt ayazaHkArtikA bodhaka hai / yahaoNpara isa padako upalakSaNa mAnakara avedyamAna sabhI prazasta-aprazasta prakRtiyokA grahaNa karanA cAhie, kyoki manuSyagati, paMcendriyajAti Adi tIsa prakRtiyoko chor3akara zeSakA yahAM para udaya nahIM pAyA jaataa| yahAM yaha zaMkA kI jA sakatI hai ki java gAthAme 'nidrA aura pracalA' ye do nAma hI spaSTarUpase kahe gaye haiM, taba nidrAse nidrAnidrAkA aura pracalAse pracalApracalAkA kyo grahaNa kiyA jAya ? isI prakAra styAnagRddhi' yaha nAma gAthAmeM kahI dRSTigocara bhI nahIM hotA, phira kyo 'ca' padase usakA grahaNa kiyA jAya ? isakA samAdhAna yaha hai, ki nidrA aura pracalAkA udaya vArahave guNasthAnake dvicarama samaya taka pAyA jAtA hai, ataH vaisA mAnaneme Agamase virodha AtA hai / dUsare, gAthAme inake sAtha jina nIcagotra Adi prakRtiyoMkA ullekha kiyA gayA hai, unameM se ayazaH. kIrtikA cauthe guNasthAnameM, nIcagotrakA pAMcaveM guNasthAnameM, tathA nidrAnidrA, pracalApracalA aura styAnagRddhikA chaThe guNasthAnameM tathA hAsyAdi chahakA AThaveM guNasthAnameM hI udayavyuccheda ho jAtA hai, jisase unakA yahA~ udaya saMbhava hI nahIM hai / ataH vahI ukta artha Agama tathA yuktise susaMgata jAnanA caahie| isI abhiprAyako spaSTa karaneke lie gAthAmeM
Page #871
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMkrAmaka - vizeSa kriyA- nirUpaNa 763 293. edANi kampANi savvattha NiyamA Na vededi / 294. esa attho gA0 135 ] J edisse gAhAe / (82) vede ca vedaNIe savvAvaraNe tahA kasAe ca / bhayaNijo vedaMto abhajjago sesago hodi // 135 // 295. vihAsA / 296. taM jahA / 297. vede ca tAva tinhaM vedANamaNNadaraM vedejja / 298 vedaNIye sAdaM vA asAdaM vA / 299. savvAvaraNe AbhiNibohiyaNANAvaraNAdINamaNubhAgaM savvadhAdiM vA desaghAdi vA / 300. kasAye unhaM kasAyANamaNNadaraM / 301. evaM bhajidavyo vede ca vedaNIye savvAvaraNe kasAe 'NimA' pada diyA gayA hai / yadi kahA jAya ki styAnagRddhintrikakA saMkramaNaprasthApana - avasthAke pUrva hI sattva-viccheda ho cukA hai, taba phira yahaoNpara unake udaya vyucchedakA nirdeza sArthaka nahIM mAnA jA sakatA hai ? dUsare, gAthAmeM styAnagRddhi Adi tInoM padomeMse kisI ekakA bhI nirdeza nahIM hai, aisI dazAmeM 'NiddA' padase nidrAkA, tathA 'payalA' padase pracalAkA hI grahaNa karanA cAhie ? aura saMkramaNa - prasthApaka ina dono hI prakRtiyokA avedaka rahatA hai, aisA hI gAthAsUtrakA artha karanA cAhie / anyathA bArahaveM guNasthAnake dvicarama samaya meM nidrA aura pracalAkA udaya vyuccheda kahanA zakya nahIM hai ? to isakA uttara yaha hai ki isa saMkramaNa - prasthApakadazAke pUrva aura uttarakAlIna avasthAme avyaktasvarUpase yadyapi nidrA aura pracalAkA udaya vidyamAna rahatA hai tathApi isa madhyavartI avasthAmeM dhyAnake upayogavizeSase unakI zakti pratihata hojAneke kAraNa unakA udyAbhAva mAnane meM koI virodha nahIM hai / athavA kSapaka zreNI meM sarvatra nidrA aura pracalAkA udaya nahIM hotA hai, aisA hI gAthAsUtrakA artha grahaNa karanA cAhie, kyoki dhyAnakI upayukta dazAmeM nidrA aura pracalAkA udaya saMbhava nahIM hai / cUrNisU0 - ina gAthA - paThita karmoM ko saMkramaNa - prasthApaka jIva apanI sarva avasthAoMmeM niyamase vedana nahI karatA hai / yaha isa bhASyagAthAkA artha hai // 293-294 // ava dUsarI mUlagAthA ke dvitIya artha - nibaddha dUsarI bhASyagAthAkA avatAra karate haiMvaha saMkramaNa prasthApaka vedoMko, vedanIya karmako, sarvaghAtiyA prakRtiyoMko, tathA kaSAyoMko vedana karatA huA bhajanIya hai / ukta karma - prakRtiyoM ke atirikta zeSa prakRtiyoMkA vedana karatA huA abhajanIya hai || 135 // cUrNisU0- - isa gAthAkI vibhASA karate haiM / vaha isa prakAra hai - vaha saMkramaNa prasthApaka tInoM vedoMmeMse kisI eka vedakA vedana karatA hai, arthAt jisa vedake udayase zreNI car3hatA hai, usa vedakA hI vedana karatA hai / sAtAvedanIya aura asAtAvedanIya ina donoM meM se kisI ekakA vedana karatA hai | AbhinivodhikajJAnAvaraNIya Adi sarva AvaraNIya karmoM ke sarvaghAtI yA dezaghAtI anubhAgakA vedana karatA hai aura cAro kapAyomese kisI eka kapAyakA anubhava karatA hai / isa prakAra veda, vedanIya, sarva AvaraNa karma aura kapAyokI apekSA vaha saMkamaNa
Page #872
--------------------------------------------------------------------------
________________ 764 kasAya pAchuDa sutta [15 cAritramoha-kSapaNAdhikAra ca / 302. vidiyAe mUlaNAhAe vidiyo attho samatto bhavadi / 303. tadiye atthe chtthbhaasgaahaao| (83) savvassa mohaNIyassa ANupuvvIya saMkamo hodi| lobhakasAye NiyamA asaMkamo hoi NAyavo // 136 // 304. vihAsA / 305. taM jahA / 306. aMtaradusamayakadappahuDi mohaNIyassa ANupubbIsaMkamo / 307. ANupuvvIsaMkamo NAma kiM ? 308. koha-mANa-mAyA-lobhA esA parivADI ANupucIsaMkamo NAma / 309. esa attho cautthIe bhAsagAhAe bhaNihidi / 310. etto vidiyabhAsagAhA / (84) saMkAmago ca kodhaM mANaM mAyaM taheva lobhaM ca / / savvaM jahANupuvI vedAdI saMchuhadi kammaM // 137 // prasthApaka jIva bhajitavya hai| isa prakAra isa dUsarI bhASyagAthAkI vibhASA karanepara dUsarI mUlagAthAkA dUsarA artha samApta hotA hai / / 295-302 / / cUrNisU0-dUsarI mUlagAthAke tIsare arthame chaha bhASyagAthAe~ nivaddha hai // 303 // unamese prathama bhASyagAthAkI vibhASA karaneke lie usakA avatAra kiyA jAtA hai mohanIya karmakI sarva prakRtiyoMkA AnupUrvIse saMkramaNa hotA hai, kintu lobhakapAyakA saMkramaNa nahIM hotA hai, aisA niyamase jAnanA cAhie // 136 // cUrNisU0-ava ukta gAthAkI vibhASA karate haiN| vaha isa prakAra hai-saMkramaNa-prasthApakake antarakaraNake dUsare samayase lekara Age mohakarmakA sarvathA vinAza hone taka usakA AnupUrvIsaMkramaNa hotA hai // 304-306 // zaMkA-AnupUrvIsaMkramaNa nAma kisakA hai ? // 307 // samAdhAna-krodha, mAna, mAyA aura lobha isa paripATIse saMkramaNa honA AnupUrvIsaMkramaNa kahalAtA hai / AnupUrvIsaMkramaNakA yaha artha cauthI bhASyagAthAme khNge||308-309|| . cUrNim 0-ava isase Age dUsarI bhASyagAthAkA avatAra karate haiM // 310 // nava nokaSAya aura cAra saMjvalana ina teraha prakRtiyoMkA saMkramaNa karanevAlA tapaka napuMsakavedako Adi karake krodha, mAna, mAyA aura lobha, ina saba karmAko yathAnupUrvIse saMkrAnta karatA hai // 137 // vizeSArtha-ukta teraha prakRtiyokA saMkrama karanevAlA jIva sabase sabase pahale napuM. sakaveda aura strIvedakA purupavedameM saMkramaNa karatA hai| punaH puruSaveda aura hAsyAdi chahakA krodhasaMjvalanameM saMkramaNa karatA hai / tadanantara krodhasaMjvalanakA mAnasaMjvalanameM, mAnasaMjvalanakA mAyAsaMjvalanameM aura mAyAsaMjvalanakA lobhasaMjvalanameM saMkramaNa karatA hai| yahA~ saMkramaNase paraprakRtirUpa saMkramaNakA abhiprAya hai|
Page #873
--------------------------------------------------------------------------
________________ . gA0 140] saMkrAmaka-vizepakriyA-nirUpaNa .. 311. vedAdi tti vihAsA / 312. NaqsayavedAdI saMchuhadi tti attho / (85) saMhadi purisavede itthIvedaM NabusayaM ceva / satteva NokasAye NiyamA kohamhi saMchuhadi // 138 // 313. edisse tadiyAe gAhAe vihAsA / 314. jahA / 315. itthIvedaM NaqsayavedaM ca purisavede saMchuhadi, Na aNNattha / 316. satta NokasAye kodhe saMchuhadi, Na annnntth| (86)kohaM ca chuhai mANe mANaM mAyAe NiyamasA chuhai / ___mAyaM ca chuhai lohe paDilomo saMkamo Natthi // 139 // 317. edisse suttapabaMdho ceva vihAsA / (87) jo jamhi saMchuhaMto NiyamA baMdhasarisamhi saMchuhai / baMdhaNa hINadarage ahie vA saMkamo Natthi // 140 // cUrNisU0-uparyukta gAthAme Aye huye 'vedAdi' isa padakI vibhASA isa prakAra hai-napuMsakavedako Adi karake teraha prakRtiyA~ko saMkrAnta karatA hai, arthAt para-prakRtirUpase saMkramaNa karatA hai // 311-312 // aba ukta arthako hI do bhASyagAthAoke dvArA vizeSa rUpase spaSTa karate haiM strIveda aura napuMsakavedakA niyamase puruSavedameM saMkramaNa karatA hai / puruSaveda aura hAsyAdi chaha, ina sAta nokaSAyoMkA niyamase saMjvalanakrodhameM saMkramaNa karatA hai // 138 // cUrNisU0-isa tIsarI bhASyagAthAkI vibhASA isa prakAra hai-strIveda aura napuMsakavedako puruSavedameM hI saMkrAnta karatA hai, anyatra nahIM / sAta nokaSAyoko saMjvalanakrodhame hI saMkrAnta karatA hai, anyatra nahIM // 313-316 // saMjvalanakrodhako niyamase saMjvalanamAnameM saMkrAnta karatA hai, saMjvalanamAnako saMjvalanamAyAmeM saMkrAnta karatA hai, saMjvalanamAyAko saMjvalanalobhameM saMkrAnta karatA hai| isa prakAra ukta teraha prakRtiyoMkA AnupUrvI-saMkramaNa jAnanA caahie| inakA pratiloma arthAt viparItakramase athavA yadvA-tadvA kramase saMkramaNa nahIM hotA hai||139|| ___ cUrNisU0-isa bhASyagAthAkI vibhASA sUtra-prabandha hI hai, arthAt gAthAsUtra itanA sarala aura spaSTa hai ki usake viSayameM anya kucha vaktavya zeSa nahI hai // 317 // ___ ava mUlagAthAke tIsare arthaka viSayameM hI kucha anya vizeSatAko batalAneke lie pAMcavI bhASyagAthAkA avatAra karate haiM jo jIva jisa vadhyamAna prakRtimeM saMkramaNa karatA hai, vaha niyamase vandha-sadRza prakRtimeM hI saMkramaNa karatA hai; athavA bandhakI apekSA hInatara sthitivAlI prakRtimeM saMkramaNa karatA hai / kintu adhika sthitivAlI prakRtimeM saMkramaNa nahIM hotA // 140 //
Page #874
--------------------------------------------------------------------------
________________ 766 phasAya pAhuDa sutta [ 15 cAritramoha-kSapaNAdhikAra 318. vihAsA / 319. taM jahA / 320. jo jaM payaDiM saMchuhadi NiyamA vajjhamANIe dvidIsu saMchuhadi / 321. esA purimaddhassa vihAsA / 322. pacchimaddhassa vihAsA / 323. jahA / 324. jaM baMdhadi dvidi tisse vA tatto hINAe vA saMchuhadi / 325. avajjhamANAsu hidIsu Na ukkddddijjdi| 326. samadvidigaM tu saMkAmejja / cUrNisa0-ava isa bhASyagAthAkI vibhASA karate haiM, vaha isa prakAra hai-jo jIva jisa prakRtiko saMkramita karatA hai, vaha niyamase vadhyamAna sthitimeM saMkrAnta karatA hai| yaha gAthAke pUrvArdhakI vibhApA hai| pazcimAkI vibhApA isa prakAra hai-jisa sthitiko vaoNdhatA hai, usame, athavA usase hIna sthitime saMkrAnta karatA hai| kintu avadhyamAna sthitiyoMmeM utkIrNa kara saMkrAnta nahIM karatA hai| haoN, samAna sthitimeM saMkrAnta karatA hai // 318-326 // vizeSArtha-yaha pAMcavIM bhASyagAthA badhyamAna prakRtiyome saMkramaNa kiye jAnevAlI badhyamAna yA avadhyamAna prakRtiyokA kisa prakArase saMkramaNa hotA hai, isa arthavizeSake batalAneke lie avatIrNa huI hai| isake arthakA spaSTIkaraNa isa prakAra hai-jhapakazreNImeM athavA usase pUrva saMsArAvasthAmeM vartamAna jo jIva jisa vivakSita prakRtike karma-pradezoMko utkIrNa kara jisa prakRtime saMkramaNa karatA hai, use kyA vinA kisI vizeSatAke sarvasthitiyoMme saMkramaNa karatA hai, athavA usame koI vizeSatA hai, isa prakArakI zaMkAke samAdhAnake lie granthakArane gAthAkA yaha dvitIya caraNa kahA ki 'niyamase vandha-sadRzame saMkrAnta karatA hai|' yahaoNpara 'vandha' isa padase sAmpratika bandhakI agrasthitikA grahaNa karanA cAhie, kyoki sthitivandhake prati usakI hI pradhAnatA hai / ataeva yaha artha hotA hai ki isa samaya baMdhanevAlI prakRtikI jo sthiti haiM, usame usake samAna pramANavAlI vivakSita saMkramyamANa prakRti ke pradezAgrako utkIrNa kara saMkrAnta karatA hai| yaha kathana utkarpaNasaMkramaNakI pradhAnatAse kiyA gayA hai| 'vaMdheNa hINadarage' isa tIsare caraNakA abhiprAya yaha hai ki baMdhanevAlI agrasthitise eka samaya Adi phama adhastana vandhasthitiyome bhI-jo ki AvAdhAkAlase bAhira sthita haiM-adhastana pradezAgrako svasthAna yA parasthAnase utkIrNa kara saMkramaNa karatA hai / kintu vartamAname baMdhanevAlI sthitise uparima sattva-sthitiyoMmeM utkarSaNasaMkramaNa nahIM hotA hai, yaha 'ahie vA saMkamo Natthi' isa caturtha caraNakA artha hai / yahaoNpara paThita 'vA' zabda samuJcayArthaka hai, ataeva vandhase hInatara kisI bhI sthitivizeSameM utkarSaNasaMkramaNa nahIM hotA hai, aisA artha karanA cAhie, kyoMki, AvAdhAkAlake bhItarakI sthitiyoMmeM baddha prathama nipekase hInatara sthitiyome utkarSaNasaMkramaNakA sarvathA abhAva mAnA gayA hai| ataeva AvAdhAkAlakA ullaMghana karake navakavaddha samayapravaddhake prathama niSekako Adi lekara navakavaddha samayaprabaddhakI antima sthiti takakI sthitiyomeM utkarpaNasaMkramaNakA pratipedha nahIM hai, kintu isase UparakI sthitiyorme aura AvAdhAkAlakI bhItarI sthitiyomeM utkarpaNasaMkramaNa nahIM hotA hai| paraprakRtirUpa saMkramaNa to samasthitimeM pravRtta hotA huA vadhyamAna prakRtike udayAvalIse vAhirI
Page #875
--------------------------------------------------------------------------
________________ 767 gA0 141] . . . . saMkrAmaka-vizeSaphriyA nirUpaNa 767 (88) saMkAmagapaTThavago mANakasAyassa vedago kocha / saMchuhadi avedeMto mANakasAye kamo sese // 141 // ___327 vihAsA / 328 jahA / 329. mANakasAyassa saMkAmagapaTTavago mANaM ceva vedeMto kohassa je do AvaliyabaMdhA dusamayUNA te mANe saMchuhadi / 330. vidiyamUlagAhA tti vihAsidA samattA bhavadi / sthitiko Adi karake aMtima sthiti taka baMdhakasthitise uparima sthitiyome bhI pratiSiddha nahIM hai, yaha artha caturtha caraName paThita 'vA' zabdase saMgRhIta kiyA gayA hai| samasthitime pravartamAna para-prakRtirUpa saMkramaNa baMdhakasthitise adhastana-uparitana samasta sthitiyome kisa prakAra pravRtta hotA hai, isakA udAharaNa isa prakAra jAnanA cAhie / jaise sAtAvedanIya Adi prakRtiyoko bA~dhate hue kisI jIvake asAtAvedanIya AdikA sthitisattva apane utkRSTa sthitibandhase kucha kama hotA hai| punaH badhyamAna sAtAvedanIyakI jo antaHkor3Akor3Ise lagAkara pandraha kor3Akor3I sAgarapramANa taka kI utkRSTa sthiti hai, usake Upara asAtAvedanIyakI sthitiko saMkramaNa karatA huA bandhasthitiyomeM bhI saMkramaNa karatA hai aura bandhase uparima sthitiyoMmeM bhI samayAvirodhase saMkramaNa karatA hai anyathA eka AvalIse kama tIsa kor3Akor3I sAgarapramANa utkRSTa sthitikA honA asaMbhava ho jAyagA / isa prakAra yaha sAmAnyase saMsArAvasthAmeM vivakSita prakRtike sthitibandhake Upara itara prakRtike saMkramaNakA dRSTAnta diyA / isI prakAra kSapakazreNImeM bhI badhyamAna aura abadhyamAna prakRtiyoMko yathAsaMbhava saMkramaNa karatA huA badhyamAna prakRtiyoke pratyagrabandhasthitise adhastana aura uparitana sthitiyomeMse samasthitime saMkramaNa karatA hai, aisA artha grahaNa karanA cAhie / mAnakaSAyakA vedana karanevAlA vahI saMkramaNa-prasthApaka jIva krodhasaMjvalanako nahIM vedana karate hue hI use mAnakaSAyameM saMkrAnta karatA hai / yahI krama zepa kapAyameM bhI jAnanA cAhie // 141 // cUrNisU0-isa bhASyagAthAkI vibhApA isa prakAra hai-mAnakapAyakA saMkramaNa-prasthApaka mAnako hI vedana karatA huA krodhasaMjvalanake jo do samaya kama do AvalIpramANa navakabaddha samayapravaddha haiM, unhe mAnasaMjvalanameM saMkrAnta karatA hai / isa prakAra dUsarI mUlagAthA aura usase sambaddha bhASyagAthAokI vibhASA samApta hotI hai // 327-330 // vizeSArtha-antara-dvisamayakRta avasthAmeM vartamAna vahI saMkramaNa-prasthApaka jIva yathAkramase nava nokaSAyokA saMkramaNa kara aura tatpazcAt azvakarNakaraNa Adi kriyAoko yathAvasara hI karake saMjvalanakrodhake cirantana sattvako sarvasaMkramaNake dvArA saMkrAnta karake jisa samaya mAnakapAyakA saMkramaNa-prasthApaka huA, usa samaya saMjvalanakrodhake jo do samaya kama do AvalIpramANa navakavaddha samayaprabaddha haiM, unhe saMjvalanamAname saMkramaNa karatA huA
Page #876
--------------------------------------------------------------------------
________________ 768 kasAya pAhuDa sutta [15 cAritramoha-kSapaNAdhikAra 331. etto tadiyamUlagAhA / 332. jhaa| (89) baMdho va saMkamo vA udayo vA taha pdes-annubhaage| adhigo samo va hINo guNeNa kiMvA viseseNa // 142 // 333. edisse cattAri bhAsagAhAo / 334. bhAsagAhA samukkittaNA / samukkittidAe va atthavibhAsaM bhaNissAmo / 335. taM jahA / krodhako nahI vedana karate hue aura mAnakA vedana karate hue hI saMkramaNa karatA hai / kyoMki jaba mAnakaSAyake vedanakAlame do samaya kama do AvalImAtra kAla raha jAtA hai, usake bhItara aisI hI pravRtti dekhI jAtI hai| jaisA yaha krama mAnakaSAyake saMkramaNa-prasthApakakI sandhimeM navakabaddha samayapravaddhoke saMkramaNakA kahA hai, vaisA hI krama zeSa kaSAyoMke bhI saMkramaNaprasthApakokI sandhike samaya prarUpaNa karanA cAhie / isa prakAra yaha artha nikalatA hai ki mAnakA vedana karatA huA krodhasaMjvalanake do samaya kama do AvalImAtra navakavandhakA saMkramaNa karatA hai / mAyAkA vedana karatA huA mAnasaMjvalanake navakavandhakA saMkramaNa karatA hai aura lobhakA vedana karanevAlA mAyAsaMjvalanake navakavandhakA saMkramaNa karatA hai / isa prakAra dUsarI mUlagAthAke tIno arthoMme prativaddha gyAraha bhASyagAthAokI vibhASA samApta honeke sAtha hI dUsarI mUlagAthAkA artha vyAkhyAna bhI sampanna ho jAtA hai / cUrNisU0-aba isase Age tIsarI mUlagAthA avatIrNa hotI hai| vaha isa prakAra hai // 331-332 // saMkramaNa prasthApakake anubhAga aura pradeza-sambandhI vandha, udaya aura saMkramaNa parasparameM kyA samAna haiM, athavA adhika haiM, athavA hIna haiM ? isI prakAra pradezoMkI apekSA ve saMkhyAta, asaMkhyAta yA anantaguNitarUpa vizepase paraspara hIna haiM, yA adhika haiM ? // 143 // vizeSArtha-saMkramaNa-prasthApakake anubhAga aura pradeza-viSayaka bandha, udaya aura saMkramaNa-sambandhI alpavahutvakA nirUpaNa karaneke lie isa mUlagAthAsUtrakA avatAra huA hai| yaha samasta gAthA praznAtmaka hai / isame do prakArakI pRcchAe~ kI gaI haiN| prathama to yaha ki saMkramaNa-prasthApakake anubhAgasambandhI vandha, udaya aura saMkramaNa paraspara samAna haiM, athavA hIna yA adhika hai| dUsarI pRcchA pradezavandhake viSayame kI gaI hai ki usI saMkramaNa-prasthApakake pradezavandha-sambandhI vandha, udya aura saMkramaNa paraspara samAna hai yA hInAdhika ? tathA unake pradeza bhI paraspara saMkhyAta, asaMkhyAta aura anantaguNita rUpase hIna haiM, athavA adhika, athavA kucha vizepa adhika haiM ? ina donoM pRcchAokA samAdhAna Age bhASyagAthAoMke dvArA kiyA jAyagA / cUrNisU0-isa tIsarI mUlagAthAkI cAra bhASyagAthAe~ haiN| una bhApyagAthAokA uccAraNa karanA hI samutkIrtanA hai| isa prakAra unakI samutkIrtanA karanepara artha-vibhApA kaheMge / vaha isa prakAra hai / / 333-335 / /
Page #877
--------------------------------------------------------------------------
________________ 769 000 gA 144] cAritramohakSapaka-bandhAdi-alpabahutva nirUpaNa (90) baMdheNa hoi udao ahio udaeNa saMkamo ahio| guNaseDhi aNaMtaguNA boddhavvA hoi aNumAge // 143 // 336. vihAsA / 337. aNubhAgeNa baMdho thovo / 338. udao aNaMtaguNo / 339. saMkamo aNaMtaguNo / 340. vidiyAe bhAsagAhAe smukittnnaa| (91) baMdheNa hoi udao ahio udaeNa saMkamo ahio| - guNaseDhi asaMkhejA ca padesarageNa boddhavvA // 144 // 341. vihAsA / 342. jahA / 343. padesaMggeNa baMdho thoyo / 344. udayo asaMkhejjaguNo / 345. saMkamo asaMkhejjaguNo / bandhase udaya adhika hotA hai aura udayase saMkramaNa adhika hotA hai| isa prakAra anubhAgake viSayameM guNazreNI anantaguNI jAnanA cAhie // 143 // __ cUrNisU0-isa bhASyagAthAkI vibhASA isa prakAra hai-anubhAgakI apekSA bandha alpa hai, ( kyoki, yahaoNpara tatkAla honevAle bandhako grahaNa kiyA gayA hai / ) bandhase udaya anantaguNA hai| ( kyoMki, vaha ciraMtana sattvake anubhAgasvarUpa hai| ) udayase saMkramaNa anantaguNA hai| ( isakA kAraNa yaha hai ki anubhAgasattva udayame to anantaguNA hIna hokarake AtA hai kintu ciraMtanasattvakA saMkramaNa tadavastharUpase hI paraprakRtime saMkramita hotA hai // 336-339 // cUrNisU0-aba dUsarI bhASyagAthAkI samutkIrtanA karate hai // 340 // vandhase udaya adhika hotA hai aura udayase saMkramaNa adhika hotA hai| isa prakAra pradezAgrakI apekSA guNazreNI asaMkhyAtaguNI jAnanA cAhie // 144 // cUrNisa0-isa bhApyagAthAkI vibhASA isa prakAra hai-pradezokI aMpekSA vandha alpa hai / bandhase udaya asaMkhyAtaguNA hai aura udayase saMkramaNa asaMkhyAtaguNA hai // 341-345 // vizepArtha-isa dUsarI bhASyagAthAke dvArA pradeza-viSayaka alpavahutva batalAyA gayA hai| anivRttikaraNa guNasthAnake ukta sthalapara puruSaveda Adi jisa kisI bhI karmakA navakabandha hotA hai vaha eka samayaprabaddhamAtra honese vakSyamANa padose pradezokI apekSA sabase kama hai| isa bandhase udaya pradezokI apekSA asaMkhyAtaguNA hai, kyoki, Ayukarmako chor3akara vedyamAna jisa kisI bhI karmakA udaya guNazreNI-gopucchAke mAhAtmyase asaMkhyAtaguNA ho jAtA hai| udayarUpa pradezose saMkramaNarUpa pradeza bhI asaMkhyAtaguNita hote haiM, isakA kAraNa yaha hai ki jina karmoMkA guNasaMkramaNa hotA hai, una karmoMkA guNasaMkramaNa-dravya aura jinakA adhaHpravRttasaMkramaNa hotA hai, unakA adhaHpravRttasaMkramaNa-dravya asaMkhyAta samayapravaddhapramANa honese udayakI apekSA asaMkhyAtaguNA ho jAtA hai| 97
Page #878
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sunta - 346. tadiyAe bhAsagAhAe samukkittaNA / (92) udao ca anaMtaguNo saMpahi-baMdheNa hoi aNubhAge / sekAle udayAdo saMpahi-baMdho anaMtaguNo // 145 // 347. vihAsA / 348. jahA / 349. se kAle aNubhAgabaMdho thovo / 350. se kAle ceva udao anaMtaguNo / 351. assi samae baMdho anaMtaguNo / 352. assi cetra samae udao anaMtaguNo / 770 [ 15 cAritramoha-kSapaNAdhikAra 353. cautthIe bhAsagAhAe samuttiNA / (93) guNaseDhi anaMtaguNeNUNAe vedago du aNubhAge / gaNaNAdiyaMtaseDhI padesa - aggeNa boddhavvA // 146 // 354. vihAsA / 355. jahA / 356. assi samae aNubhAgudayo bahugo / sekAle anaMtaguNahINo / evaM savvattha / 357 padesudayo assi samaye thovo / se cUrNisU 0 - aba tIsarI bhASyagAthAkI samutkIrtanA karate haiM // 346 // anubhAgakI apekSA sAmpratika bandha se sAmpratika udaya anantaguNA hotA hai / isake anantarakAlameM honevAle udayase sAmpratika-bandha anantaguNA hai // 145 // cUrNi sU0 - isa gAthAkI vibhASA isa prakAra hai- vivakSita samaya ke anantarakAlameM honevAlA anubhAgabandha alpa hai / isa anubhAgabandhase tadanantarakAlame hI honevAlA anubhAgaudaya anantaguNA hai / anantara samayabhAvI anubhAga udayase isa samayame honevAlA anubhAgabandha anantaguNA hai aura isa samayame honevAle anubhAgabandhase isI samayame hI honevAlA anubhAga- udaya anantaguNA hai || 347 - 352 // vizeSArtha - bhASyagAthAmeM jo bAta pUrvAnupUrvIke kramase kahI hai, cUrNisUtroMmeM vahI bAta pazcAdAnupUrvIke kramase kahI hai / anantarakAla bhAvI udayase sAmpratika-bandhake anantaguNita honekA kAraNa yaha hai ki samaya-samaya bar3hanevAlI anantaguNI vizuddhi ke mAhAtmyase Age Age pratikSaNa anubhAgakA udaya kSINa hotA huA calA jAtA hai / cUrNisU0 0 - ava cauthI bhASyagAthAkI samutkIrtanA karate haiM / / 353 || yaha saMkrAmaka saMyata aprazasta prakRtiyoM ke anubhAgakA pratisamaya anantaguNita to guNazreNIrUpase vedaka hotA hai / kintu pradezAgrakI apekSA gaNanAtikrAnta arthAt asaMkhyAtaguNita zreNIrUpase vedaka jAnanA cAhie || 146 // cUrNisU 0 - ukta bhASyagAthAkI vibhASA isa prakAra hai - isa vartamAna samayameM anubhAgakA udaya bahuta hotA hai / isake anantarakAlame anubhAgakA udaya anantaguNA hIna hotA hai / isa prakAra sarvatra arthAt Age Ageke samayome anubhAgakA udaya anantaguNA hIna jAnanA cAhie / pradezodaya isa vartamAna samaya meM alpa hotA hai / isake anantarakAlameM
Page #879
--------------------------------------------------------------------------
________________ cAritramohakSapaka khandhAdi - alpaya hutva-nirUpaNa gA0 147 ] kAle asaMkhejjaguNo / evaM savvattha / 358. etto cautthI mUlagAhA / 359. taM jahA / (94) baMdho va saMkamo vA udao vA kiM sage sage TThANe | se kAle se kAle adhio hINo samo vA pi // 147 // 771 asaMkhyAtaguNA hotA hai / isI prakAra uttarottara samayo meM sarvatra asaMkhyAtaguNA pradezodaya jAnanA cAhie || 354-357 // cUrNisU0 [0- aba isase Age cauthI mUlagAthAkA avatAra kiyA jAtA hai / vaha isa prakAra hai / / 358-359 // bandha, saMkrama aura udaya svaka svaka sthAnapara tadanantara tadanantara kAlakI apekSA kyA adhika haiM, hIna haiM, athavA samAna haiM ? || 147 || vizeSArtha - yaha cauthI mUlagAthA anubhAga aura pradezasambandhI bandha, udaya aura saMkramaNa-viSayaka svasthAna- alpabahutva kI prarUpaNA karaneke lie avatIrNa huI hai / isakA spaSTI - karaNa isa prakAra hai - sAmpratika yA vartamAna samaya-sambandhI bandha, udaya aura saMkramaNase tadanantara kAla-sambandhI bandha, udaya aura saMkramaNa apane-apane sthAnapara kyA adhika hokara pravRtta hote haiM, yA hIna hokara pravRtta hote haiM, athavA samAna hokara pravRtta hote haiM ? isa prakArake prazno dvArA yaha gAthA bandha Adi padoMkA tadanantara kAla ke sAtha bheda - Azraya karake svasthAnaalpabahutvakA nirUpaNa karatI hai / yahaoNpara pUrva gAthAsUtrase anubhAga aura pradeza padakI, tathA 'guNeNa kiM vA viseseNa' isa padakI anuvRtti karanA cAhie | tadanusAra gAthAkA artha isa prakAra karanA cAhie - anubhAga-viSayaka sAmpratikabandhase tadanantara samayabhAvI bandha SaDguNI vRddhi aura hAnikI apekSA kyA adhika hai, hIna hai yA samAna hai ? sAmpratika - udayase tadanantara samayasambandhI udaya SaDa guNI vRddhi aura hAnikI apekSA kyA adhika hai, hIna hai, yA samAna hai ? tathA sAmpratika saMkramaNase tadanantarakAla-bhAvI saMkramaNa paDguNI vRddhi aura hAnikI apekSA sannikarSa kiye jAnepara kyA adhika hai, hIna hai athavA samAna hai ? isI prakAra pradezokI apekSA bhI sAmpratika bandha, udaya aura saMkramaNase tadanantara-samaya- sambandhI bandha, udaya aura saMkramaNa anantaguNI vRddhi aura hAniko chor3akara zeSa catuHsthAna-patita vRddhi aura hAnikI apekSA adhika haiM, hIna hai yA samAna haiM ? pradezoM kI apekSA anantaguNI vRddhi aura hAniko chor3anekA yaha abhiprAya hai ki vivakSita samayase tadanantara samaya meM karma - pradezokI anantaguNI vRddhi yA hAni vandha, udaya yA saMkramaNameM kahIM bhI saMbhava nahI hai / isa mUla gAthA dvArA uThAye gaye praznokA uttara vakSyamANa bhASyagAthAoM dvArA svayaM hI granthakArane diyA hai / vivakSita arthakI pRcchAoMke dvArA sUcanA karanA hI mUlagAthAkA uddezya hotA hai /
Page #880
--------------------------------------------------------------------------
________________ .kalAya prAhuDa sutta [ 15 cAritramoha-kSapaNAdhikAra 360. edisse gAhAe tiNi bhAsagAhAo / 361 : tAsi samuttiNA taheva vihAsA ca / 362. jahA / (95) vaMdhodahiM NiyamA aNubhAgo hodi NaMtaguNahINo / se kAle se kAle bhajjo puNa saMkamo hodi // 148 // 772 363. vihAsA / 364. jahA / 365. assi samae aNubhAgabaMdho bahuo / 366. se kAle anaMtaguNahINo / 367. evaM samae samae anaMtaguNahINo / 368. evamudayo vi kAyanyo / 366. saMkamo jAva aNubhAgakhaMDayamukIredi tAva tattigo tattigo aNubhAgasaMkamo / aNNamhi aNubhAgakhaMDaye ADhate anaMtaguNahINo aNubhAgasaMkamo | 370. eto vidiyAe gAhAe samukkittaNA / (96) guNaseDhi asaMkhejA ca padesaggeNa saMkamo udao / se kAle se kAle bhajo baMdhI padesagge // 149 // 371. vihAsA / 372 padesudayo assi samae thovo / se kAle asaMkhejjaguNa / evaM sanvattha / 373. jahA udayo tahA saMkamo vi kAyavvo / 374 padesa cUrNisU0 - isa mUlagAthAke arthakA vyAkhyAna karanevAlI tIna bhASyagAthAe~ haiM / unakI samutkIrtanA aura vibhASA isa prakAra hai // 360-362 // anubhAga, bandha aura udayakI apekSA tadanantara- kAla tadanantara- kAlameM niyamase anantaguNitahIna hotA hai / kintu saMkramaNa bhajanIya hai || 148 || cUrNisU0 0 - ukta gAthAkI vibhASA isa prakAra hai - isa vartamAna samayame anubhAgavandha bahuta hotA hai aura tadanantara kAlame anantaguNita hIna hotA hai / isa prakAra samaya-samaya me anantaguNita hIna hotA jAtA hai / isI prakAra anubhAga- udayakI bhI prarUpaNA karanA cAhie / arthAt vartamAna kSaName anubhAgodaya bahuta hotA hai aura taduttara kSaNameM anantaguNA hIna hotA jAtA hai / saMkramaNa jaba taka eka anubhAgakAMDakakA utkIraNa karatA hai, taba taka to anubhAgasaMkramaNa utanA utanA hI hotA rahatA hai / parantu anya anubhAgakAMDaka ke Arambha karanepara uttarottara kSaNomeM anubhAgasaMkramaNa anantaguNA hIna hotA jAtA hai || 363-369 // aba isase Age dUsarI bhASyagAthAkI samutkIrtanA karate hai // 370 // 1 pradezAgrakI apekSA saMkramaNa aura udaya uttarottara kAlameM asaMkhyAtaguNita zreNirUpa hote haiM / kintu bandha pradezAgra meM bhajanIya hai // 149 // cUrNisU0 - isa bhASyagAthAkI vibhApA isa prakAra hai - pradezodaya isa samayameM alpa hotA hai, tadanantara samayame asaMkhyAtaguNita hotA hai / isI prakAra sarvatra arthAt Age Age ke samayo meM jAnanA cAhie | jaisI udayakI prarUpaNA kI hai, vaisI hI saMkramaNakI bhI
Page #881
--------------------------------------------------------------------------
________________ 773 gA0 151] cAritramohakSapaka-udyAdi-alpabahutva-nirUpaNa baMdho caubvihAe caDDIe caubihAe hANIe avaTThANe ca bhajiyavyo / 375. etto tadiyAe gAhAe samukittaNA / (97) guNado aNaMtaguNahINaM vedayadi NiyamasA du annubhaage| ahiyA ca padesagge guNeNa gaNaNAdiyaMteNa // 150 // 376. edisse attho puvymnnido| 377. ettopaMcamI mUlagAhA / 378. tisse samukttiNA / 379. jahA / (98) kiM aMtaraM kareMto vaDDhadi hAyadi hidI ya annubhaage| , NiruvakamA ca vahI hANI vA keciraM kAlaM // 151 // karanA caahie| arthAt pradezokA saMkramaNa vartamAna kAlame kama hotA hai aura taduttara samayome asaMkhyAtaguNA hotA jAtA hai| pradezabandha caturvidha vRddhi, caturvidha hAni aura avasthAnameM bhajitavya hai arthAt vartamAna samayake pradezabandhase taduttara samaya-sambandhI pradezabandha kadAcit caturvidha vRddhise bar3ha bhI sakatA hai, kadAcit caturvidha hAnirUpase ghaTa bhI sakatA hai aura kadAcit tadavastha bhI raha sakatA hai| isakA kAraNa yaha hai ki ApakaneNI car3hate hue bhI yogo kI vRddhi, hAni aura avasthAna tIno hI saMbhava haiM // 371-374 // cUrNisU0-aba tIsarI bhASyagAthAkI samutkIrtanA karate haiM // 375 // anubhAgameM guNazreNIkI apekSA niyamase anantaguNA hIna vedana karatA hai / kintu pradezAgrameM gaNanAtikAnta guNitarUpa zreNIke dvArA adhika hai // 150 / / . cUrNisU0-isa gAthAkA artha pahale kahA jA cukA hai| arthAt yaha gAthA pUrvokta arthakA hI upasaMhAra karatI hai // 376 // . vizeSArtha-isa tIsarI bhASyagAthAke caturtha caraName paThita 'gaNaNAdiyaMteNa' padakA gaNanAtikAnta arthake atirikta 'eyAdIyA gaNanA vIyAdIyA haveja saMkhejjA' ke niyamase eka aura viziSTa artha isa prakAra kiyA jA sakatA hai-gaNanA arthAt eka, savA, Der3ha, Adise atikrAnta arthAt rahita aise do, tIna Adi saMkhyAta aura saMkhyAtIta asaMkhyAtarUpa guNazreNIke dvArA pradezabandha uttarottara samayome vRddhi aura hAni avasthAse pariNata hotA hai, kintu anubhAga uttarottara kSaNoMmeM anantaguNita hIna hotA jAtA hai| cUrNisU0-aba isase Age pA~cavIM mUlagAthA avatIrNa hotI hai, usakI samutkIrtanA isa prakAra hai / / 377-379 / / antarako karatA huA vaha karmoMkI sthiti aura anubhAgako kyA bar3hAtA hai, athavA ghaTAtA hai ? tathA sthiti aura anubhAgako bar3hAte aura ghaTAte hue nirupakrama arthAt antara-rahita vRddhi athavA hAni kitane kAla taka hotI hai ? // 151 // vizeSArtha-prakRta gAthA saMkramaNa-sambandhI gAthAomeM to paoNcavIM hai aura apa
Page #882
--------------------------------------------------------------------------
________________ - kasAya pAhuDa sutta [15 cAritramoha-kSapaNAdhikAra 380. ettha tiNNi bhaasgaahaao| 381. tAsi samukttiNaM vihAsaNaM ca vattahassAmo / 382. taM jahA / 383. paramAe gAhAe samukttiNA / (99) ovaTTaNA jahaNNA AvaliyA UNiyA tibhAgaNa / esA dvidIsu jahaNNA tahANubhAge saNaMtesu // 152 // 384. vihAsA / 385. jA samayAhiyA AvaliyA udayAdo evamAdihidI okaDDijjadi samayUNAe AvaliyAe ve-ttibhAge ettige aicchAvedUNa Nikkhivadi vartanA-sambandhI mUlagAthAoMme pahalI hai / yaha dvisamayakRta-antarAvasthAko Adi karake chaha nokapAyoMke kSapaNAkAlake antima samaya taka isa madhyavartI avasthAmeM vartamAna kSapakake sthitianubhAga-viSayaka utkarpaNa-apakarSaNa-sambandhI pravRttike kramako batalAneke lie, tathA una ghaTAye-bar3hAye gaye sthiti, anubhAgayukta pradezoke nirupakramarUpase avasthAnakAlakA pramANa avadhAraNa karane ke lie avatIrNa huI hai| isa gAthAse yaha bhI dhvani nikalatI hai ki utkarSita yA apakarSita sthiti-anubhAga-sambandhI isa pravRttikramakA vicAra kevala kSapakazreNIke prastuta sthalapara hI nahIM karanA cAhie, kintu isake pUrva saMsArAvasthA meM bhI usakA vicAra karanA cAhie / gAthAmeM yadyapi zabdataH vRddhi aura hAnirUpa utkarSaNa aura apakarpaNakA hI ullekha hai, tathApi arthataH para-prakRti-saMkramaNako bhI grahaNa karanA cAhie aura tadanusAra yaha bhI eka pRcchA karanA cAhie ki para-prakRtiyome saMkrAnta huA pradezAgra kitane kAla taka nirupakramarUpase avasthita rahatA hai| yahA~ aisI AzaMkA nahIM karanA cAhie ki gAthAmeM apaThita yaha artha vizeSa kyoM grahaNa kiyA jAya ? kyoMki prathama to yaha gAthAsUtra hI dezAmarzaka hai| dUsare uttarArdhame paThita 'ca' zabda anuktakA samuccaya karatA hai| isa gAthAke dvArA uThAI gaI pRcchAokA uttara Age kahI jAnevAlI bhASyagAthAoke dvArA diyA jAyagA / cUrNisU0 -isa mUlagAthAke arthakA vyAkhyAna karanevAlI tIna bhASyagAthAe~ haiM, unakI samutkIrtanA aura vibhApA eka sAtha kaheMge / vaha isa prakAra hai| unameM prathama bhASyagAthA kI yaha samutkIrtanA hai // 380-383 // jaghanya apavartanAkA pramANa vibhAgase hIna AvalI hai / yaha jaghanya apavartanA sthitiyoMke viSayameM grahaNa karanA caahie| kintu anubhAga-viSayaka jaghanya apavartanA ananta spardhakose prativaddha hai / arthAt jaba taka ananta spardhaka atisthApanArUpase nikSipta nahIM ho jAte haiM, taba taka anubhAga-viSayaka-apavartanAkI pravRtti nahIM hotI hai // 152 // cUrNisU0-isa gAthAkI vibhApA kahate haiM-udayase arthAt udayAvalIse lekara eka samaya adhika AvalI, do samaya-adhika AvalI AdirUpa jo sthiti apakRSTa kI jAtI hai, vaha eka samaya kama AvalIke do vibhAga itane pramANakAlameM atisthApanA karake nikSipta karatA
Page #883
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 152 | kSapaka-apakarSaNa- nikSepAdi-nirUpaNa Nikkhevo samayUNAe AvaliyAe tibhAgo samayuttaro / 386. tado jA aNaMtaraumadI tasse Nikhevo tattigo ceva / aicchAvaNA samayAhiyA / 387. evaM tAva aicchAvaNA vaDDadi jAva AvaliyA adhicchAvaNA jAdA tti / 388. te paramadhicchAvaNA AvaliyA, Nikkhevo vahRdi / 389 ukkassao Nikkhevo kamdI dohiM AvaliyAhiM samayAhiyAhiM UNigA / 390. jahaNNao Nikkhevo thovo / 391. jahaNNiyA aicchAvaNA samayUNAe AvaliyAe vettibhAgA visesAhiyA / 392. ukkassiyA aicchAvaNA visesAhiyA / 393. ukassao Nikkhevo asaMkhejjaguNo / 775 hai / usa nikSepakA pramANa samayona AvalIkA samayAdhika tribhAga hai / tatpazcAt jo anantara- uparima sthiti hai, usakA nikSepa to utanA hI hotA hai, kintu atisthApanA ka samaya adhika hotI hai| isa prakAra taba taka atisthApanA bar3hatI jAtI hai, jaba taka ki atisthApanA pUrNa AvalIpramANa hotI hai| isase pare atisthApanA to AvalIpramANa hI rahatI hai, kintu nikSepa bar3hane lagatA hai / isa nikSepakA utkRSTa pramANa samayAdhika do Avaliyo se hIna karmasthiti hai / isa prakAra jaghanya nikSepa alpa hai / jaghanya atisthApanA samayona AvalI ke vizeSAdhika do vibhAgapramANa hai / utkRSTa atisthApanA vizeSa adhika hai aura utkRSTa atisthApanAse utkRSTa nikSepa asaMkhyAtaguNA hai // 384-393 // - vizeSArtha - apavartana kiyA huA dravya jina niSekome milAte haiM, ve niSeka nikSeparUpa kahalAte haiM / ukta dravya jina niSekome nahIM milAyA jAtA hai, ve niSeka atisthApanA - rUpa kahalAte haiM / nikSepa aura atisthApanAkA krama yaha hai ki udayAvalI- pramANa nipekomeMse eka kama kara tInakA bhAga diijie| inameM eka rUpa- sahita prathama tribhAga to nikSeparUpa hai arthAt vaha apavartita dravya ekarUpa - sahita prathama tribhAgameM milAyA jAtA hai aura antima do bhAga atisthApanArUpa haiM, arthAt unameM vaha apavartita dravya nahIM milAyA jAtA hai / yaha sthUla kathana hai / ukta arthako sUkSmarUpase saralatA se samajhane ke lie udayAvalIke solaha (16) niSekokI kalpanA kIjie aura tadanusAra sattarahase lekara battIsa taka ke niSeka dUsarI AvalI kalpanA kIjie / isa kalpanAke anusAra dUsarI AvalIke sattarahaveM niSekakA dravya apakarSaNa karake nIce udadyAvalIme denA hai, to ukta kramake anusAra 16 mese eka kama karanepara 15 rahe, usameM 3 kA bhAga denepara prathama tribhAga pA~ca huA / usame eka ke milAne para 6 hote haiM / prArambhake ina 6 niSekomeM usa apavartita dravyakA nikSepa hogA, isalie ve niSeka nikSeparUpa kahe jAte haiN| zeSa 7 se lekara 16 takake jo prathamAvalIke nipeka haiM, uname ukta dravyakA nikSepa nahI hogA, ataeva ve atisthApanArUpa kahe jAte haiM / yaha jaghanya nikSepa aura jaghanya atisthApanAkA pramANa hai / isase Upara dUsarI AvalIke dUsare niSekakA apakarSaNa kiyA, taba isake nIce eka samaya adhika AvalImAtra sarva niSeka haiM, 1
Page #884
--------------------------------------------------------------------------
________________ 776 kesIya pAhuMDa sutta [ 15 cAritramoha-kSapaNAdhikAra 394. vidiyoe gAhAe samukittaNA / 395. jahA / unameM nikSepa to eka samaya kama AvalIkA eka adhika tribhAgamAtra hI rahegA, kintu atisthApanAkA pramANa pahalese eka samaya adhika ho jAyagA / punaH usI dUsarI AvalIke tIsare niSekako apakarSaNa kara nIce diyA, taba bhI nikSepakA pramANa vahI rahegA, kintu atisthApanA eka samaya aura adhika ho jaavegii| punaH usI dUsarI AvalIke cauthe nipekakA apakarpaNa kara nIce denepara bhI nikSepakA to pramANa pUrvokta hI rahegA, kintu atisthApanAkA pramANa eka samaya adhika ho jaaygaa| isa prakAra Upara-Uparake nipekoko apakarSaNa kara nIce denepara nikSepakA pramANa taba taka vahI rahegA, jaba taka ki atisthApanAkA pramANa ekaeka samaya bar3hate hue pUrA eka AvalIpramANa kAla na ho jAya / java atisthApanA AvalIpramANa ho jAtI hai, taba usase Upara nikSepakA hI pramANa eka eka samayakI adhikatAse taba taka bar3hatA jAtA hai, jaba taka ki utkRSTa nikSepa prApta na ho jAve / cUrNikArane utkRSTa nikSepakA pramANa prakRta prakaraNameM utkRSTa atisthApanAse asaMkhyAtaguNA hI sAmAnyarUpase kahAM hai, para jayadhavalAkArane usakA pramANa eka samaya adhika do AvalIse hIna utkRSTa kama sthitipramANa batalAyA hai| eka samaya adhika do AvalIse hIna karanekA kAraNa yaha hai ki vivakSita karmakA bandha honeke pazcAt eka AvalI taka to usakI udIraNA ho nahIM sakatI hai, ataH vaha eka acalAvalIkAla to AbAdhAkAlarUpa rhaa| aura antima AvalI atisthApanArUpa hai, ataH usakA bhI dravya apakarSaNa nahIM kiyA jA sakatA / tathA antima nipekakA dravya apakarpaNa kara nIce nikSipta kiyA hI jA rahA hai, ataH use grahaNa nahIM kiyA / isa. prakAra eka samaya adhika do AvalIse hIna zeSa samasta utkRSTa karmasthitimAtra utkRSTa nikSepakA pramANa jAnanA cAhie / yahA~ utkRSTa karmasthitise sattara koDAkor3I sAgaropamakA grahaNa na karake cAlIsa koDAkor3I sAgarakA hI grahaNa karanA cAhie, kyoki cAritramohanIyakI utkRSTa sthiti itanI hI batalAI gaI hai| aura cAritramohakA kSapaNa karanevAlA darzanamohakI kSapaNA pUrvameM hI kara cukA hai, ataH usake apavartanAkI yahA~ saMbhAvanA hI nahIM hai / jayadhavalAkAra kahate hai ki yahA~ aisI AzaMkA nahIM karanA cAhie ki - kSapakazreNI-viSayaka prarUpaNA karate hue saMsArAvasthAmeM saMbhava yaha utkRSTa nikSepakA prarUpaNa yahaoNpara asaMbaddha hai ? kyoMki utkarSaNAke sambandhase usakA prasaMgavaza prarUpaNA karanemeM koI asaMgati yA dopa nahIM hai / kintu yathArthataH prastuta sthalapara to cAritramohanIyakI avaziSTa prakRtiyokI navaka bandhasthiti to atyanta alpa hai hI, sAtha hI sattvasthiti bhI bahuta kama hai| vaha kitanI hai, isakA pramANa yahA~ batalAyA nahIM gayA hai, tathApi prakRta prakaraNake ukta alpabahutvase itanA spaSTa hai ki usakI pramANaM utkRSTa avisthApanAkAlase jo ki pUrNa AvalIpramANa hai-asaMkhyAtaguNA hai / carNisU0-ava dUsarI bhASyagAthAkI samutkIrtanA kI jAtI hai| vaha isa prakAra hai // 394-395 //
Page #885
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 154] cAritramohakSapaka-saMkramaNAdikriyA-nirUpaNa 777 (100) saMkAmedukkaDDadi je ase te avaTTidA hoti / AvaliyaM se kAle teNa paraM hoti bhajidavvA // 153 // 396. vihAsA / 397. jaM padesaggaM parapayaDIe saMkamijjadi ThidIhiM vA aNubhAgehiM vA ukkaDDijjadi taM padesaggamAvaliyaM Na sakko okaDDiduvA, ukkaDDiduvA, saMkAmedvA / 398. etto tadiyAe bhAsagAhAe smuktittnnaa|| (101) okaDDadi je aMse se kAle te ca hoMti ajiyavvA / vaDDIe avaTThANe hANIe saMkame udae // 154 // 399. vihAsA / 400. ThidIhiM vA aNubhAgehiM vA padesaggamokaDDijjadi, taM padesaggaM se kAle ceva okaDDijjejja vA, ukkaDDijjejja vA, saMkAmijjejja vA, udIriujejja vaa| 401. etto chaTThIe mUlagAhAe samukttiNA / 402 taM jahA / jo karmarUpa aMza saMkramita, apakarSita, yA utkarSita kiye jAte haiM, ve AvalIpramita kAla taka avasthita rahate haiM, arthAt unameM hAni, vRddhi Adi koI kriyA nahIM hotI hai| usake pazcAt tadanantara samayameM ve bhajitavya haiM / arthAt saMkramaNAvalIke vyatIta honepara unameM vRddhi, hAni Adi avasthAe~ kadAcit ho bhI sakatI haiM aura kadAcit nahIM bhI ho sakatI haiM // 153 // cUrNimU0-ukta bhASyagAthAkI vibhASA isa prakAra hai-jo pradezAgra paraprakRtime saMkAnta kiyA jAtA hai, athavA sthiti yA anubhAgake dvArA apavartita kiyA jAtA hai, vaha pradezAgra eka AvalIkAla taka apakarpaNa karaneke lie, utkarSaNa karaneke lie yA saMkramaNa karaneke lie zakya nahIM hai // 396-397 // / cUrNisU0-aba isase Age tIsarI bhASyagAthAkI vibhASA kI jAtI hai // 398 // jo karmAza apakarSita kiye jAte haiM ve anantara kAlameM sthiti AdikI vRddhi, avasthAna, hAni, saMkramaNa aura udaya, inakI apekSA bhajitavya haiM / arthAt jina karmAzoMkA apakarSaNa kiyA jAtA hai, unake apakarpaNa kiye jAneke dUsare hI samayameM hI vRddhi, hAni Adi avasthAoMkA honA saMbhava hai // 154 // cUrNisU0-ukta gAthAkI vibhApA isa prakAra hai jo karma-pradezAgra sthiti athavA anubhAgakI apekSA apakarSita kiyA jAtA hai, vaha karma-pradezAgra tadanantarakAlameM hI apakarSaNako bhI prApta kiyA jA sakatA hai, utkarSaNako bhI prApta kiyA jA sakatA hai, saMkramaNako bhI prApta kiyA jA sakatA hai aura udIraNAko bhI prApta kiyA jA sakatA hai||399-400|| cUrNisU0-aba isase Age chaThI mUlagAthAkI samutkIrtanA kI jAtI hai / vaha isa prakAra hai // 401-402 //
Page #886
--------------------------------------------------------------------------
________________ 778 kasAya pAhuDa sutta [15 cAritramoha-kSapaNAdhikAra (102) ekaM ca dvidivisesaM tu dvidivisesesu kadisu vaDhedi / harasedi kadisu egaM tahANubhAgesu boddhavvaM // 155 // 403. edisse ekkA bhAsagAhA / 404. tisse samukkittaNA ca vihAsA ca kAyavvA / 405. taM jhaa| (103) ekaM ca dvidivisesaM tu asaMkhejesu dvidivisesesu / vaDDhadi harassedi ca tahANubhAge saNaMtesu // 156 // eka sthitivizeSako kitane sthitivizeSoMmeM bar3hAtA hai aura ekasthitivizeSako kitane sthitivizeSoMmeM ghaTAtA hai ? isI prakArakI pRcchAe~ anubhAgavizeSoMmeM jAnanA cAhie // 155 // vizeSArtha-yaha chaThI mUlagAthA sthiti-anubhAgaviSayaka utkarSaNa-apakarSaNasambandhI jaghanya-utkRSTa nikSepake pramANakA avadhAraNa karaneke lie avatIrNa huI hai / yaha mUlagAthA honese kevala pRcchArUpase hI vaktavya arthakI sUcanA karatI hai / eka sthitivizeSako kitanI sthitivizeSomeM bar3hAtA hai ? isakA abhiprAya yaha hai ki kisI vivakSita eka sthitikA utkarSaNa karatA huA kyA eka sthitivizeSame bar3hAtA hai, athavA do sthitivizeSome bar3hAtA hai, athavA tIna sthitivizeSome bar3hAtA hai, athavA saMkhyAta sthitivizeSome bar3hAtA hai, yA asaMkhyAta sthitivizeSomeM bar3hAtA hai, isa prakAra gAthAke pUrvArdha-dvArA sthiti-utkarSaNake viSayame jaghanya utkRSTa nikSepake pramANakI pRcchA kI gaI hai / isI pUrvArdha-paThita 'ca' aura 'tu' zabdake dvArA utkarSaNa-viSayaka jaghanya aura utkRSTa atisthApanAke saMgrahakI bhI sUcanA kI gaI samajhanA cAhie / 'harasedi kadisu egaM' gAthAke uttarArdhake isa prathama avayavake dvArA apakarSaNaviSayaka jaghanya-utkRSTa nikSepake pramANakA nirNaya karaneke lie pRcchA kI gaI hai / uttarArdhake antima avayava-dvArA anubhAga-viSayaka utkarSaNa-apakarSaNasambandhI jaghanya aura utkRSTa nikSepake viSayame tathA jaghanya aura utkRSTa atisthApanAke pramANa-sambandhame pRcchA kI gaI samajhanA cAhie / isa prakAra isa mUlagAthAke dvArA kI gaI pRcchAokA uttara vakSyamANa bhASyagAthAoke dvArA svayaM granthakAra hI deNge| __ cUrNisU0-isa mUlagAthAke arthakA vyAkhyAna karanevAlI eka bhASyagAthA hai / usakI samutkIrtanA aura vibhASA eka sAtha karanA cAhie / vaha isa prakAra hai // 403-405 // eka sthitivizepako asaMkhyAta sthitivizeSoMmeM bar3hAtA hai aura ghaTAtA bhI hai| isI prakAra anubhAgavizeSako ananta anubhAgaspardhakoMmeM bar3hAtA aura ghaTAtA hai // 156 // vizepArtha-upayukta mUlagAthAmeM jina pRcchAokA udbhAvana kiyA gayA thA, unakA
Page #887
--------------------------------------------------------------------------
________________ 779 gA0 156] cAritramohakSapaka-utkarpaNAdikriyA-nirUpaNa 406. vihAsA / 407. jahA / 408 hidisaMtakammassa aggadvidIdo samayuttarahidi baMdhamANo taM dvidisaMtakamma-aggahidi Na ukkaDDadi / 409. dusamayuttarahidi baMdhamANo vi Na ukkaDDadi / 410. evaM gaMtUNa Avaliyuttarahidi baMdhamANo Na ukkaDa di / 411.jai saMtakamma-aggahidIdo bajjhamANiyA dvidI adirittA AvaliyAe AvaliyAe asaMkhejjadibhAgeNa ca tado so saMtakamma-aggadvidi sakko ukkddddidu| 412. taM puNa ukkaDDiyUNa AvaliyamadhicchAveyUNa AvaliyAe asaMkhejjadibhAge Nikkhivadi / 413. Nikkhevo AvaliyAe asaMkhejjadibhAgamAdi kAdaNa samayuttarAe baDDIe NiraMtaraM jAva uttara isa bhASyagAthAke dvArA diyA gayA hai| mUlagAthAkI prathama pRcchA yaha thI ki eka sthitivizeSako kitane sthitivizeSomeM bar3hAtA athavA ghaTAtA hai ? isakA uttara isa bhASyagAthAke prathama tIna caraNome diyA gayA hai ki eka sthitivizeSakA utkarpaNa yA apakarSaNa karanevAlA niyamase usa sthitiko asaMkhyAta sthitivizeSomeM bar3hAtA athavA ghaTAtA hai| mUlagAthAke caturtha caraNa-dvArA anubhAga-viSayaka utkarSaNa aura apakarSaNake sambandhame prazna kiyA gayA thA, usakA uttara isa bhASyagAthAke caturtha caraNa-dvArA diyA gayA hai ki eka anubhAgavizeSako ananta anubhAga-spardhako bar3hAtA athavA ghaTAtA hai / mUlagAthA-paThita 'ca' aura 'tu' zabdake dvArA jina aura navIna pRcchAokI sUcanA kI gaI thI, unakA uttara bhI isa bhASyagAthA-paThita 'ca aura tu' zabdake dvArA hI diyA gayA hai, arthAt eka sthitikA utkarSaNa-viSayaka jaghanya nikSepa AvalIke asaMkhyAtave bhAgapramANa aura utkRSTa nikSepa eka samaya-adhika AvalIse Una aura cAra hajAra varSoMse hIna cAlIsa kor3Akor3I sAgarapramANa hai| apakarpaNa karaneme jaghanya nikSepakA pramANa eka samaya kama AvalIke tribhAgase eka samaya adhika hai| tathA utkRSTa nikSepa eka samaya aura do AvalI kama utkRSTa sthitipramANa hai / anubhAgasambandhI jaghanya aura utkRSTa nikSepa ananta spardhaka-pramANa hai| cUrNisa0-ukta gAthAkI vibhASA isa prakAra hai-sthiti-satkarmakI aprasthitise eka samaya-adhika sthitiko vaoNdhatA huA usa sthiti-satkarmakI agrasthitikA utkarpaNa nahIM karatA hai| do samaya-adhika sthitiko vaoNdhatA huA bhI sthitisattvakI agrasthitikA utkarpaNa nahIM karatA hai| isa prakAra tIna samaya-adhika, cAra samaya-adhika Adike kramase jAkara eka AvalI-adhika sthitiko vaoNdhatA huA bhI vivakSita sthitisatkarmakI agrasthitikA utkarSaNa nahIM karatA hai| yadi sthitisattvakI agrasthitise vaoNdhI jAnevAlI sthiti AvalIse aura AvalIke asaMkhyAta bhAgase atirikta ( adhika ) ho to vaha usa sthitisattvakI agrasthitikA utkarpaNa kara sakatA hai| kyoki vaha usa agrasthitikA utkarpaNa kara AvalIpramANa ( jaghanya ) atisthApanA karake AvalIke asaMkhyAtave bhAgame arthAt tatpramANa jaghanya nikSepameM nikSipta karatA hai| vaha nikSepa AvalIke asaMkhyAtaveM bhAgako Adi karake eka samaya adhika vRddhise nirantara utkRSTa nikSepa prApta honetaka bar3hatA jAtA hai| arthAt jaghanya
Page #888
--------------------------------------------------------------------------
________________ 780 kasAya pAhuDa sutta [15 cAritramoha-kSapaNAdhikAra ukkassago Nikkhevo tti savvANi hANANi asthi / 414. ukassao puNa Nikkhevo kettio ? 415. kasAyANaM tAva ukkaDDijjamANiyAe hidIe ukka ssagaM NikkhevaM vattaissAmo / 416. cattAlIsaM sAgarovamakoDAkoDIo caduhi vassasahassehiM AvaliyAe samayuttarAe ca UNigAo, eso ukkassago nnikkhevo| 417. jAo AcAhAe uvari dvidIo tAsimukkaDDijjamANINamaicchAvaNA savvastha AvaliyA / 418. jAo AvAhAe heTThA saMtakammadvidIo tAsimukkaDDijamANINamaicchAvaNA kisse vi dvidIe AvaliyA, kisse vi dvidIe samayuttarA, kisse vi dvidIe dusamayuttarA, kisse vi dvidIe tisamayuttarA / evaM NiraMtaramaicchAvaNATThAnikSepase lekara utkRSTa nikSepa taka sarva sthAna nikSeparUpa haiM // 406-413 // zaMkA-utkRSTa nikSepakA pramANa kitanA hai ? // 414 // samAdhAna-kaSAyokI utkarSaNa kI jAnevAlI sthitikA utkRSTa nikSepa kahege / arthAt sarva karmoM ke utkRSTa nikSepakA pramANa to bhinna bhinna hai, ataH hama udAharaNake rUpame kaSAyoke utkRSTa nikSepakA pramANa kheNge| eka samaya adhika AvalI aura cAra hajAra varSoMse hIna cAlIsa koDAkor3I sAgaropamapramANa yaha utkRSTa nikSepa hotA hai // 415.416 // vizepArtha-nikSepakA yaha pramANa isa prakAra saMbhava hai ki koI jIva kapAyokI cAlIsa koDAkor3I sAgara-pramANa utkRSTa sthitiko bA~dhakara aura bandhAvalI vyatIta honeke anantarasamayameM hI usa pradezAgrako apavartita kara nIce nikSipta karatA hai| isa prakArase nikSepa karanevAlA udayAvalIke bAhira dvitIya sthitime nikSipta pradezAgrako kSapaNa karaneke lie grahaNa karatA hai / punaH usa pradezAgrako tadanantara samayame vandha honevAlI cAlIsa kor3Akor3I sAgarapramANa utkRSTa sthitike Upara utkarpaNa karatA huA cAra hajAra varpapramANa utkRSTa AvAdhAkAlakA ullaMghana karake isase uparima niSekasthitiyome hI nikSipta karatA hai / isa prakAra utkRSTa AvAdhAkAlase hIna cAritramohanIya karmakI utkRSTa sthiti hI utkarpaNasambandhI utkRSTa nikSepakA pramANa hotA hai| haoN, itanI bAta vizepa hai ki eka samaya adhika bandhAvalI kAlase ukta karmasthitiko kama karanA cAhie, kyoMki niruddha samayaprabaddhakI sattvasthitikA samayAdhika vadhAvalI-pramita kAla nIce hI gala cukA hai| isa prakAra samayAdhika AvalI aura cAra hajAra varSoMse hIna cAlIsa kor3Akor3I sAgaropama utkRSTa nikSepakA pramANa jAnanA caahie| cUrNisU0-AvAdhAkAlase uparivartI jo sthitiyA~ haiM, utkarpaNa kI jAnevAlI una sthitiyoMkI atisthApanA sarvatra AvalIpramANa hai / AvAdhAkAlase adhastanavartI jo satkarmasthitiyA~ haiM, utkarpaNa kI jAnevAlI una sthitiyokI atisthApanA kisI sthitikI to eka AvalI, kisI sthitikI eka samaya-adhika AvalI, kisI sthitikI do samaya adhika
Page #889
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 156 ] cAritra mokSapaka utkarSaNAdikriyA nirUpaNa 782 NANi jAva ukka sigA aicchAvaNAti / 419. ukkassiyA puNa aicchAvaNA kettigA ? 420. jA jassa ukkassigA AvAhA sA ukassiyA AvAhA samayAhiyAvaliyUNAe ukkassiyA aicchAvaNA / 421. ukkaDDijjamANiyAe hidIe jahaNNago Nikhevo thovo / 422. okaDDijjamANiyAe ThidIe jahaNNago Nikkhevo asaMkhejjaguNo / 423. okaDDiDjjamANiyAe hidIe jahaNiyA adhicchAvaNA thovUNA duguNA / 424 okaDDijjamANiyA TThidIe ukkassiyA aicchAvaNA NivvAghAdeNa ukkaDDijjamANAe dvidIe jahaNiyA aicchAvaNA ca tullAo visesAhiyAo / 425. AvaliyA tattiyA ceva / 426. ukkaDagA ukkassiyA adhicchAvaNA saMkhejjaguNA / 427. okaDDaNAdo vAghAdeNa ukkassiyA adhicchAvaNA asaMkhejjaguNA / 428 ukkaDDaNAdo ukkassago Nikkhevo AvalI, kisI sthitikI tIna samaya adhika AvalI hai / isa prakAra nirantara eka-eka samaya adhika bar3hate hue utkRSTa atisthApanAkA pramANa prApta honetaka sarva atisthApanA sthAna jAnanA cAhie // 417-418 // 1 ? // 419 // zaMkA- utkRSTa atisthApanAkA pramANa kitanA hai samAdhAna - jisa karmakI jo utkRSTa AbAdhA hai vaha eka samaya - adhika AvalIse eta AbAdhA usa karmakI utkRSTa atisthApanAkA pramANa hai // 420 // jisa prakAra utkarSaNa viSayaka jaghanya utkRSTa nikSepa aura atisthApanAkA pramANa batalAyA hai, usI prakAra apakarSaNa sambandhI nikSepa aura atisthApanAkA bhI jAna lenA cAhie | aba inhIM utkarSaNa - apakarpaNa sambandhI alpabahutvako kahate haiM cUrNisU0 - utkarSaNa kI jAnevAlI sthitikA jaghanya nikSepa sabase kama hai, ( kyoki vaha AvalI ke asaMkhyAtave bhAgapramANa hai / ) isase apakarSaNa kI jAnevAlI sthitikA jaghanya nikSepa asaMkhyAtaguNA hai, ( kyoMki usakA pramANa eka samaya adhika AvalIkA tribhAga hai / ) isase apakarpaNa kI jAnevAlI sthitikI jaghanya atisthApanA kucha kama dugunI hai / ( kyoMki usakA pramANa AvalIke eka samaya kama do tribhAga pramANa hai | ) apakarSaNa kI jAnevAlI sthitikI utkRSTa atisthApanA aura nirvyAghAtakI apekSA utkarpaNakI jAnevAlI sthitikI jaghanya atisthApanA ye dono paraspara tulya aura vizeSa adhika haiM / AvalIkA pramANa utanA hI hai / isase utkarSaNa sambandhI utkRSTa atisthApanA saMkhyAtaguNI hai / ( kyoki usakA pramANa eka samaya adhika AvalIse hIna utkRSTa AbAdhAkAla hai | ) vyAghAtakI apekSA apakarpaNa sambandhI utkRSTa atisthApanA asaMkhyAtaguNI hai / ( kyoki vaha eka samaya kama utkRSTa sthitikAMDakapramANa hai / ) utkarpaNavipayaka utkRSTa nikSepa vizeSa adhika hai / ( yahAeN vizeSa adhikakA pramANa antaHkor3Akor3I jAnanA cAhie, isakA kAraNa yaha hai
Page #890
--------------------------------------------------------------------------
________________ 782 kasAya pAhuDa sutta [15 cAritramoha-kSapaNAdhikAra visesaahio| 429. okaDDaNAdo ukkassagoNikkhevo visesAhio / 430. ukkassayaM hidisaMtakammaM visesAhiyaM / 431. do AvaliyAo samayuttarAo viseso / 432. etto sattamI mUlagAhA / 433. taM jahA / (104) dvidi aNubhAge aMse ke ke vaDDhadi ke va harassedi / kesu avadhANaM vA guNeNa kiM vA viseseNa // 157 // 434. edisse cattAri bhAsagAhAo / 435. tAsi samukkittaNA ca vihAsA ca / 436. paDhamabhAsagAhAe smukkittnnaa| (105) ovaTTodi dvidiM puNa adhigaM hINaM ca baMdhasamagaM vA / ukkaDDadi baMdhasamaM hINaM adhigaM Na vaDDhadi // 158 // ki yahaoNpara eka samaya adhika AvalI-sahita utkRSTa AvAdhAse hIna cAlIsa koDAkor3I sAgaropamamAtra utkRSTa sthiti utkRSTa nikSeparUpase vivakSita hai| ) apakarpaNaviSayaka utkRSTa nikSepa vizeSa adhika hai| ( yahaoNpara vizeSakA pramANa saMkhyAta AvalI hai, kyoki yahaoNpara eka AvalIse hIna utkRSTa AvAdhAkA praveza sammilita ho jAtA hai / ) utkRSTa sthitisatkarma vizeSa adhika hai| vaha vizeSa eka samaya adhika do AvalIpramANa hai / ( kyoki yahaoNpara samayAdhika atisthApanAvalIke sAtha vandhAvalI bhI sammilita ho jAtI hai / ) // 421-431 // isa prakAra apavartanA-sambandhI mUlagAthAkI arthavibhASA samApta huii| cUrNisU0-aba isase Age sAtavIM mUlagAthA avatarita hotI hai / vaha isa prakAra hai / / 432-433 // sthiti aura anubhAga-sambandhI kauna-kauna aMza arthAt karma-pradezoMko bar3hAtA athavA ghaTAtA hai ? athavA kina-kina aMzoMmeM avasthAna karatA hai ? aura yaha vRddhi, hAni aura avasthAna kisa-kisa guNase viziSTa hotA hai ? // 157|| cUrNisU0-isa sAtavIM mUlagAthAke arthakA vyAkhyAna karanevAlI cAra bhASyagAthAe~ haiN| ava unakI samutkIrtanA aura vibhASA kI jAtI hai| usameM prathama bhASyagAthAkI samutkIrtanA isa prakAra hai // 434-436 // sthitikA apakarSaNa karatA huA kadAcit adhika sthitikA bhI apakarSaNa karatA hai, kadAcit hIna sthitikA bhI, aura kadAcit bandha-samAna sthitikA bhI / sthitikA utkarpaNa karatA huA bandha-samAna yA bandhase alpa sthitikA hI utkarSaNa karatA hai, kintu adhika sthitiko nahIM bar3hAtA hai // 168 // 1 kA puNa ovaTTaNA NAma 1 TThidi aNumAgaduvAraNa kammapadesANamokaDhaNA ukaDaNAsahamAviNI ovaTTaNA tti bhaNNade / jayagha0
Page #891
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 159 ] cAritramohakSapaka- utkarSaNAdikriyA nirUpaNa 437. vihAsA / 438. jA TThidI okkaDDijjadi sA TThidI bajjhamANiyAdo adhigA vA hINA vA tullA vA / ukkaDijjamANiyA TThidI bajjhamANigAdo TThidIdo tullA hINA vA, ahiyA gatthi / 439. to vidiyabhAsagAhA / 440. jahA | (106) savve vi ya aNubhAge okaDDadi je Na AvaliyapaviTTe / ukaDUdi baMdhasamaM Niruvakkama hodi AvaliyA // 159 // * 783 441. vihAsA / 442. edisse gAhAe aNNo baMdhANulomeNa attho aNNo sambhAvadoM' / 443. baMdhANulomaM tAva vattaislAmo / 444. udyAvaliyapaviTThe aNubhAge mottUNa sese savve ceva aNubhAge okaDDadi / evaM ceva ukkaDDadi / cUrNi sU0 [0- isa bhASyagAthAkI vibhASA isa prakAra hai- jo sthiti apakarSita kI jAtI hai, vaha sthiti badhyamAna sthiti se adhika, hIna yA tulya hotI hai / kintu utkarSaNa kI jAnevAlI sthiti badhyamAna sthitise tulya yA hIna hotI hai, adhika nahI [0 - aba isase Age dUsarI bhASyagAthA avatarita hotI hai / vaha isa prakAra hai / / 439-440 / / hotI // 437-438 // cUrNisU0 udayAvalIke bAhira sthita sabhI arthAt bandha-sadRza yA usase adhika anubhAgakA apakarSaNa karatA hai / kintu jo anubhAga AvalI - praviSTa haiM, arthAt udadyAvalIke antaHsthita hai, vaha apakarSita nahIM karatA hai / bandhasadRza anubhAgakA utkarSaNa karatA hai, usase adhikakA nahIM / AvalI arthAt bandhAvalI nirupakrama hotI hai, kyoMki vaha utkarSaNa- apakarSaNake vinA nirvyAghAtarUpase avasthita rahatI hai || 159 // cUrNisU0 ( 0 - isa gAthAkA bandhAnulomase anya artha hai aura sadbhAvakI apekSA anya artha hai / inameM se pahale bandhAnuloma arthako kaheMge / / 441-443 / / vizeSArtha - gAthAsUtrame nibaddha padoke anusAra jo artha kiyA jAtA hai, use bandhAnuloma arthAt sthUla artha kahate haiM aura jo gAthAke sadbhAva arthAt abhiprAya, Azaya yA tattva-nicor3akI apekSA artha kiyA jAtA hai, use sadbhAva arthAt sUkSma artha kahate haiM / athavA sthitikI apekSA kiye jAnevAle arthakI bandhAnuloma aura anubhAgakI apekSA kiye jAnevAle arthakI sadbhAvasaMjJA jAnanA caahie| cUrNikAra inamese pahale gAthAke bandhAnuloma arthakA vyAkhyAna kareMge / cUrNisU0 - udayAvalIme praviSTa anubhAgoko chor3akara zeSa sarva hI anubhAgokA apakarSaNa karatA hai aura isI prakAra utkarSaNa karatA hai ||444 // ^ 1 gAhAsuttapabaMdhAnusAreNa jahasudatthaparUvaNA badhANuloma NAma / jayagha0
Page #892
--------------------------------------------------------------------------
________________ 784 kasAya pAhuMDa sutta [15 cAritramoha-kSapaNAdhikAra 445. sambhAvasaNNaM' vttissaamo| 446. taM jhaa| 447. paDhamaphaddayappahuDi aNaMtANi phaddayANi Na okaDDijaMti / 448. tANi kettiyANi 1 449. jattiyANi jahaNNaadhicchAvaNaphaddayANi jahaNNaNikkhevaphaddayANi ca tattiyANi / 450. tado ettiyattiyANi phaddayANi adhicchidraNa taM phaddayamokaDijjadi / evaM jAva carimaphaddayaM ti okaDDadi aNaMtANi phaddayANi / 451. carimaphaddayaM Na ukkaDDadi / 452. evamaNaMtANi phaddayANi carimaphayAdo osakkiyUNa taM phaddayamukkaDDadi / vizepArtha-udayAvalIse bAhirI samasta sthitiyomeM sthita sabhI anubhAga-spardhakokA utkarSaNa aura apakarSaNa ho sakatA hai, isa prakArakA yaha vandhAnulomI sthUla artha hai, vAstavika nahIM, kyoMki, anubhAga-viSayaka utkarSaNa-apakarSaNakI pravRtti jaghanya atisthApanA-nikSepapramANa spardhakoMko chor3akara zepa spardhakokI hI hotI hai| yahA~ yaha zaMkA kI jA sakatI hai ki isa prakArakA yaha upadeza gAthAkArane kyo diyA ? isakA uttara yaha hai ki unakA yaha upadeza sthitikI apekSA jAnanA cAhie, kyoki, udayAvalIse lekara sabhI sthitivizeSomeM sabhI anubhAgaspardhaka pAye jAte haiM / isalie una sthitiyoke apakarSaNa yA utkarSaNa kiye jAnepara uname sthita sabhI anubhAga-spardhaka bhI apakarSita yA utkarSita hote haiM / dUsare, sthitiyomeM avasthita paramANuose pRthagbhUta anubhAgaspardhaka nahIM pAye jAte haiN| isa abhiprAyakI apekSA udayAvalIme praviSTa anubhAgoko chor3akara zeSa sabhI anubhAga sthitikI apekSA utkarSita yA apakarSita hote haiM, aisA granthakArane kahA hai| cUrNimU0-aba sadbhAvasaMjJaka sUkSma arthako kaheMge / vaha isa prakAra hai-prathama spardhakase lekara ananta spardhaka apakarpita nahIM kiye jAte haiN| ve spardhaka kitane haiM ? jitane jaghanya atisthApanA-spardhaka haiM aura jitane jaghanya nikSepa-spardhaka haiM, utane haiN| isalie etAvanmAna atisthApanArUpa spardhakoko chor3akara taduparima spardhaka apakarSita kiyA jAtA hai| isa prakAra kramazaH bar3hate hue antima spardhaka taka ananta spardhaka apakarpita kiye jAte haiN| ( isa prakAra apakarSaNa-sambandhI sUkSma artha kahakara ava utkarSaNa-samvandhI sUkSma artha kahate haiM-) carama spardhaka utkarpita nahIM kiyA jAtA hai, upacarima spardhaka nahIM utkarpita kiyA jA sakatA hai / isa prakAra antima spardhakase nIce ananta spardhaka utarakara arthAt carama spardhakase jaghanya atisthApanAnikSepapramANa spardhaka chor3akara jo spardhaka prApta hotA hai, vaha spardhaka utkarpita kiyA jAtA hai aura use Adi lekara usase nIceke zepa sarva spardhaka utkarSita kiye jAte haiN||445-452|| ava anubhAga-sambandhI utkarpaNa-apakarpaNa-vipayaka jaghanya, utkRSTa atisthApanAnikSepa Adi padoke alpavahutvako kahate haiM 1 TiThadivivakkhamakAdaNa aNubhAga ceva pahANabhAveNa ghettaNa taTvisayANamokaDDukkaTTaNANa payutti yUni kkamaNirUvaNa sambhAvasaNNA NAma | jayava0
Page #893
--------------------------------------------------------------------------
________________ 785 gA0 160] cAritramohakSapaka-utkarSaNAdikriyA-nirUpaNa 453. ukkaDDaNAdo okaDDaNAdo cajahaNNago Nikkhevo thovo / 454. jahaNiyA adhicchAvaNA okaDDaNAdo ca ukkaDDaNAdo ca tullA aNaMtaguNA / 455. vAghAdeNa okaDDaNAdo ukkassiyA adhicchAvaNA aNaMtaguNA / 456. aNubhAgakhaMDayamegAe baggaNAe adirittaM / 457. ukssayamaNubhAgasaMtakammaM baMdho ca visesAhiyA / 458. etto tadiyabhAsagAhAe samukttiNA vihAsA ca / (107) vaDDIdu hodi hANI adhigA hANIdu taha avaTThANaM / guNaseDhi asaMkhejA ca padesaggeNa boddhavvA // 160 // 459. vihAsA / 460 jaM padesaggamukkaDDijjadi sA vaDDi tti saNNA / 461. jamokaDijjadi sA hANi tti saNNA / 462. jaNa okaDDijjadi, Na ukkaDDijjadi padesaggaM tamavaTThANaM tti saNNA / 463. edIe saNNAe ekkaM hidi vA paDucca savvAo vA dvidIo paDucca appAbahuaM / 464. taM jahA / 465. vaDDI thovA / 466. hANI asaMkhejjaguNA / 467. avaTThANamasaMkhejjaguNaM / 468. akkhavagANuvasAmagassa puNa savvAo dvidIo egahidi vA paDucca vaDDIdo hANI tullA vA, visesAhiyA vA, visesahINA vA / avtttthaannmsNkhejjgunnN| cUrNimU0-utkarSaNa aura apakarSaNakI apekSA jaghanya nikSepa stoka hai / isase jaghanya atisthApanA apakarSaNa aura utkarSaNakI apekSA paraspara samAna hote hue bhI anantaguNI hai| vyAghAtase apakarSaNakI apekSA utkRSTa atisthApanA anantaguNI hai / isase anubhAga-kAMDaka eka vargaNAse adhika hai / usase utkRSTa anubhAgasattva aura bandha vizeSa adhika haiN||453-457|| cUrNisU0-aba isase Age tIsarI bhASyagAthAkI samutkIrtanA aura vibhASA eka sAtha karate haiM // 458 // vRddhi arthAt utkarSaNase hAni arthAt apakarSaNa adhika hotA hai aura hAnise avasthAna adhika hai| yaha adhikakA pramANa pradezAgrakI apekSA asaMkhyAtaguNita zreNIrUpa jAnanA cAhie // 16 // cUrNisU0-ukta gAthAkI vibhASA isa prakAra hai-jo pradezAgra utkarSita kiye jAte haiM, unakI vRddhi' yaha saMjJA hai / jo pradezAma apakarSita kiye jAte haiM, unakI 'hAni' yaha saMjJA hai| jo pradezAgra na apakarpita kiye jAte haiM aura na utkarSita kiye jAte haiM, unakI 'avasthAna' yaha saMjJA hai| isa saMjJAke anusAra eka sthitikI apekSA, athavA sarva sthitiyokI apekSA alpavahutva hotA hai| vaha isa prakAra hai-vRddhi alpa hotI hai, usase hAni asaMkhyAtaguNI hotI hai aura usase avasthAna asaMkhyAtaguNA hotA hai / (yaha upayukta alpavahutva kSapaka aura upazAmakakI apekSA jAnanA cAhie / ) kintu akSapaka aura anupazAmakake to sabhI sthitiyokI apekSA athavA eka sthitikI apekSA vRddhise hAni tulya bhI hai, athavA vizeSa adhika bhI hai, athavA vizeSa hIna bhI hai| kintu avasthAna asaMkhyAtaguNA hai|459-468||
Page #894
--------------------------------------------------------------------------
________________ 786 kasAya pAhuDa sutta [15 cAritramoha-kSapaNAdhikAra 469. etto cautthIe bhAsagAhAe smukttinnaa|| vizeSArtha-upayukta bhASyagAthA utkarpaNa-apakarSaNa-sambandhI alpavahutvake pramANakA nirdeza karatI hai| isakA abhiprAya yaha hai ki kSapaka yA upazAmaka jIvoMmeM jisa kisI bhI sthitivizeSakA utkarSaNa kiyA jAnevAlA pradezAgra kama hotA hai aura isase apakarSaNa kiyA jAnevAlA pradezAgra asaMkhyAtaguNA hotA hai, kyoki sthiti-apakarSaNake samaya vizuddhi pradhAna hai, arthAt uttarottara bar3hatI jAtI hai| apakarSaNa kiye jAnevAle pradezAgrase avasthAnarUpa rahanevAlA arthAt utkarpaNa-apakarSaNake vinA svasthAnameM hI avasthita pradezAgra asaMkhyAtaguNA hotA hai| isakA kAraNa yaha hai ki jisa kisI eka sthitike yA nAnA sthitiyoMke pradezAgrameM palyopamake asaMkhyAtaveM bhAgakA bhAga denepara eka bhAgapramANa pradezAgra to utkarSaNako prApta hote haiM aura zeSa bahubhAga pradezokA apakarSaNa kiyA jAtA hai, ataH unakA asaMkhyAtaguNA honA svAbhAvika hI hai| kintu jina svasthAna-sthita asaMkhyAta vahubhAga-pramANa pradezokA utkarSaNa-apakarSaNa hI nahIM hotA hai aura isIlie jinakI 'avasthAna' yaha saMjJA hai, ve pradezAgra apakarSaNa kiye jAnevAle pradezAgrase bhI asaMkhyAtaguNita hote haiM, ataH unhe isa alpabahutvameM asaMkhyAtaguNA vatalAyA gayA hai| yaha alpavahutva upazAmaka yA kSapakakI apekSA kahA gayA hai| isase nIce saMsArAvasthAke arthAt sAtaveM guNasthAna takake jIvoke utkarpaNa-apakarSaNasamvandhI alpabahutvameM bheda hai / jo ki isa prakAra hai-akSapaka yA anupazAmaka jIvoke vRddhi yA utkarSaNakI apekSA hAni yA apakarSaNa kadAcit tulya bhI hotA hai, kadAcit vizeSa adhika bhI hotA hai aura kadAcit vizeSa hIna bhI ho sakatA hai| kintu avasthAna asaMkhyAtaguNita hI hotA hai / isakA abhiprAya yaha hai ki mithyAdRSTise lekara apramattasaMyata taka sabhI jIvoke eka yA nAnA sthitikI apekSA prakRta alpabahutvake karanepara palyopamake asaMkhyAtaveM bhAgapramAga bhAgahArase gRhIta pradezAgrakA yadi saMkleza-vizuddhi-rahita madhyama pariNAma kAraNa hotA hai to nIce yA Upara niSicyamAna utkarSaNa-apakarSaNarUpa dravya sadRza hI hotA hai, kyoki usameM visazatAkA koI kAraNa hI nahIM pAyA jAtA hai| yadi pariNAma vizuddha hote haiM to nIce apakarSaNa kiyA jAnevAlA dravya adhika hotA hai aura Upara utkarpaNa kiyA jAnevAlA dravya alpa hotA hai| aura yadi pariNAma saMkliSTa hote haiM, to Upara niSicyamAna dravya bahuta hotA hai aura nIce apakarpaNa kiye jAnevAlA dravya alpa hotA hai| isalie yaha kahA gayA hai ki vRddhise hAni kadAcit sahaza bhI pAI jAtI hai, kadAcit vizeSa adhika aura kadAcit vizeSa hIna bhii| isI prakArakA krama hAnise vRddhimeM bhI jAnanA cAhie / yahaoNpara vRddhi yA hAnike hIna yA adhikakA pramANa asaMkhyAtabhAgamAtra hI jAnanA cAhie / kintu avasthAna niyamase asaMkhyAtaguNA hI hotA hai; kyoki, usameM dUsarA prakAra saMbhava hI nahIM hai / haoN, yahA~ itanA vizeSa avazya hai ki karaNa-pariNAmoke abhimukha jIvake apakarSaNarUpa kiye jAnevAle dravyase utkarpaNarUpa dravya asaMkhyAtaguNA hotA hai / na cUrNisa0-ava isase Age cauthI bhASyagAthAkI samutkIrtanA kI jAtI hai / / 469 / /
Page #895
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 161] zaMpaka-azvakarNakaraNakriyA-nirUpaNa 787 (108) ovaDaNamuvaTTaNa kiTTIvajjesu hodi kammesu / ovaTTaNA ca NiyamA kiTTIkaraNamhi boddhavyA // 16 // 470. edisse gAhAe atthavihAsA kAyayA / 471. sattasu mUlagAhAsu vihAsidAsu tadoassakaNNakaraNassa parUSaNA / 472 assakaNNakaraNe tti vA AdolakaraNe tti ovaTTaNa-uncaTTaNakaraNe tti vA tiNi NAmANi assakaNNakaraNassa / 473. chasu kammesu saMchuddha su se kAle paDamasamayaavedo / tAdhe ceva paDamasamaya apavartana arthAt apakarSaNa aura udvartana arthAt utkarSaNa kRSTi-varjita karmoMmeM hotA hai / kintu apavartanA niyamase kRSTikaraNameM jAnanA cAhie // 161 / / cUrNisU0-isa gAthAkI artha-vibhASA karanA cAhie // 470 // vizeSArtha- yaha upayukta gAthA udvartana aura apavartana ina donoM karaNokA vibhAga pratipAdana karaneke lie avatarita huI hai| jisakA abhiprAya yaha hai ki kRSTikaraNa-kAlake pahale pahale to dono hI karaNa hote haiM, kintu kRSTikaraNake samaya aura usase Upara sarvatra kevala apavartanakaraNa hI hotA hai, udvartanakaraNa nhiiN| yaha vyavasthA yA vidhAna rUpa upadeza kSapakazreNIkI apekSA jAnanA caahie| kyoMki upazamazreNImeM kucha vizeSatA hai aura vaha yaha ki utaranevAle sUkSmasAmparAyikake prathama samayase lekara anivRttikaraNake prathama samaya taka mohanIya karmakI kevala apavartanA hI hotI hai / punaH anivRttikaraNake prathama samayase lagAkara nIce sarvatra apavartanA aura udvartanA ye dono hI hotI haiN| isa prakAra isa bhASyagAthAkA artha sarala samajha kara cUrNikArane usapara cUrNisUtroM-dvArA vibhASA na karake kevala yaha sUcanA kara dI ki mandabuddhi ziSyoke lie vyAkhyAnAcArya isa gAthAse sambaddha artha-vizeSakI vyAkhyA kreN| cUrNisa0-isa prakAra saMkramaNa-prasthApaka-sambandhI sAtoM mUlagAthAoMkI vibhASA kara diye jAnepara tatpazcAt aba azvakarNakaraNakI prarUpaNA karanA cAhie / azvakarNakaraNa, athavA AdolakaraNa, athavA apavartanodvartanakaraNa, ye azvakarNakaraNake tIna nAma haiM // 471-472 // vizepArtha-azvakarNakaraNa, AdolakaraNa aura apavartanodvartanAkaraNa, ye tIno ekArthaka nAma haiN| azva arthAt ghor3eke kAnake samAna jo karaNa-pariNAma kramase hIyamAna hote hue cale jAte haiM, una pariNAmoko azvakarNakaraNa kahate haiN| Adola nAma hiMDolAkA hai / jisa prakAra hiMDolekA stambha aura rassIkA antarAlame trikoNa AkAra ghor3eke kAna sarIkhA dikhatA hai, isI prakAra yahaoNpara bhI krodhAdi saMjvalanakapAyake anubhAgakA sanniveza bhI kramase ghaTatA huA dikhatA hai, isalie ise AdolakaraNa bhI kahate haiN| krodhAdi kaSAyokA anubhAga hAni-vRddhi rUpase dikhAI deneke kAraNa isako apavartanodvartanAkaraNa bhI kahate haiN| cUrNisa0-hAsyAdi chaha karmoMke saMkrAnta honepara tadanantara samayame upayukta jIva prathamasamayavartI avedI hotA hai| usa hI samayameM prathamasamayavartI azvakarNakaraNa-kAraka
Page #896
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAca pAhuDa suta [ 15 cAritramoha-kSapaNAdhikAra assakaNNakaraNa kArago / 474 tAthe TThidisaMtakammaM saMjalaNANaM saMkhejjANi vassasaha - spANi / 475. ThidibaMdho solasa vassANi aMtomuhuttUNANi / 476. aNubhAgasaMtakammaM saha AgAideNa mANe thovaM / 477 kohe visesAhiyaM / 478. mAyAe visesAhiyaM / 479. lobhe visesAhiyaM / 480, baMdho vi evameva / 481. aNubhAgakhaMDayaM puNa jamAgAidaM tassa aNubhAgakhaMDayassa phaddayANi kodhe thovANi / 482. mANe phaddayANi visesAhiyANi / 483 mAyAe phaddayANi visesAhiyANi / 484. lobhe phaddayANi visesAhiyANi / 485 AgAidasesANi puNa phaddayANi lobhe thovANi / 486. mAyAe anaMtaguNANi / 487. mANe anaMtaguNANi / 488. kodhe anaMtaguNANi / 489. esA parUvaNA paDhamasamaya assakaNNakaraNa kArayassa | 788 hotA hai / arthAt avedI honeke prathama samayameM hI azvakarNakaraNa karatA hai / usa samaya saMjvalana kaSAyoMkA sthitisattva saMkhyAta sahasra varSa hotA hai aura sthitibandha antarmuhUrta kama solaha varSa hotA hai // 473-475 // vizeSArtha - yadyapi sAta nokaSAyoM ke kSapaNa - kAlameM sarvatra saMjvalanakaSAyoMkA sthitisattva saMkhyAta sahasra varSapramANa hI thA, kintu isa samaya arthAt azvakarNakaraNa karaneke prathama samayameM vaha saMkhyAta sahasra sthitikAMDakose saMkhyAtaguNita hAnike dvArA paryAptarUpa se ghaTakara usase saMkhyAtaguNita hIna jAnanA cAhie / ukta kapAya - catuSkakA sthitibandha pahale pUre solaha varSa pramANa thA, vaha aba antarmuhUrta kama solaha varSa hotA hai / isa samaya zeSa tIna ghAtiyA karmoMkA sthitibandha aura sthitisattva saMkhyAta sahasra varSa hai / nAma, gotra aura vedanIyakA sthitibandha saMkhyAta sahasra varpa aura sthitisattva asaMkhyAta sahasra varSapramANa hotA hai / isa prakAra azvakarNakaraNakArakake sthitibandha aura sthitisattvakA nirNaya karake ava usIke anubhAgasattvakA nirNaya karate haiM cUrNisU0 - azvakarNakaraNakA Arambha karanevAle jIvane anubhAgakAMDakakA ghAta karane ke lie jisa anubhAgasattvako grahaNa kiyA hai vaha mAnasaMjvalaname sabase kama hai, usase krodhasaMjvalanameM vizeSa adhika hai, usase mAyAsaMjvalaname vizeSa adhika hai aura usase lobhasaMjvalanameM vizeSa adhika hai / ( yahA~ sarvatra vizepa adhikakA pramANa ananta spardhaka hai | ) anubhAgabandha-samvandhI alpabahutva bhI isI prakAra hI jAnanA cAhie / kintu jo anubhAgakAMDaka grahaNa kiyA hai, usa anubhAgakAMDaka ke spardhaka krodhame sabase kama haiM, isase mAna meM vizeSa adhika spardhaka haiM, isase mAyAmeM vizeSa adhika spardhaka haiM aura lobhameM vizepa adhika spardhaka haiM / ghAta karaneke lie grahaNa kiye gaye spardhakose avaziSTa anubhAga-spardhaka lobhame alpa haiM, mAyAmeM usase anantaguNita haiM, mAnameM usase anantaguNita haiM aura krodhameM usase aNinantaguta haiM / yaha prathamasamayavartI azvakarNakaraNakArakakI prarUpaNA hai / / 476-489 / /
Page #897
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 161] cAritramohakSapaka-azvakarNakaraNakriyA-nirUpaNa 490, tammi ceva paramasamae apuccaphaddayANi' NAma karedi / 491. tesiM parUvaNaM vttissaamo| 492. taM jahA / 493. sabassa akkhavagassa sacakammANaM desaghAdiphayANamAdivaggaNA tullA / savvadhAdINaM pi mottUNa micchattaM sesANaM kammANaM savvadhAdINamAdivaggaNA tullA / edANi puvvaphaddayANi NAma / 494. tado caduNhaM saMjalaNANamapuvaphaddayAI NAma karedi / 495. tANi kadhaM karedi ? 496. lobhassa tAva lohasaMjalaNassa puvvaphaddaehito padesaggassa asaMkhejjadibhAgaM ghettaNa paramassa desaghAdiruddayassa heTThA aNaMtabhAge aNNANi apunvaphayANi Nivattayadi / 497. tANi pagaNaNAdo aNaMtANi padesaguNahANihANaMtaraphaddayANamasaMkhejjadibhAgo ettiyamettANi tANi apuvaphadayANi / cUrNisU0-azvakarNakaraNa karaneke usI hI prathama samayameM cAro saMjvalana-kaSAyoMke apUrvaspardhaka karatA hai // 490 // vizeSArtha-jina spardhakoMko pahale kabhI prApta nahIM kiyA, kintu jo kSapakazreNImeM hI azvakarNakaraNake kAlame prApta hote hai aura jo saMsArAvasthAme prApta honevAle pUrvaspardhakoMse anantaguNita hAnike dvArA kramazaH hIyamAna svabhAvavAle haiM, unhe apUrva-spardhaka kahate haiM / cUrNisU0-aba una apUrvaspardhakokI prarUpaNA kahege / vaha isa prakAra hai-sarva akSapaka jIvoke sabhI karmoMke dezaghAtI spardhakokI AdivargaNA tulya hai| sarvaghAtiyome bhI kevala mithyAtvako chor3akara zepa sarvaghAtI karmoMkI Adi vargaNA tulya hai| inhIMkA nAma pUrvaspardhaka hai / tatpazcAt vahI prathamasamayavartI avedI jIva una pUrvaspardhakose cAro saMjvalanakaSAyoMke apUrvaspardhakoko karatA hai // 491-494 // zaMkA-una apUrvaspardhakoko kisa prakAra karatA hai ? // 495 / / samAdhAna-yadyapi yaha prathamasamayavartI avedaka kSapaka cAro hI kaSAyoke apUrvaspardhakoko eka sAtha hI nivRtta karatA hai, tathApi (sabakA eka sAtha kathana azakya hai, ataH) pahale lobhake apUrvaspardhaka karanekA vidhAna kahege-saMjvalanalobhake pUrvaspardhakose pradezAgrake asaMkhyAtave bhAgako grahaNakara prathama dezaghAtI spardhakake nIce anantaveM bhAgame anya apUrvaspardhaka nirvRtta karatA hai / ve yadyapi gaNanAkI apekSA ananta haiM, tathApi pradezaguNahAnisthAnAntarake spardhakoke asaMkhyAtaveM bhAgakA jitanA pramANa hai, utane pramANa ve apUrvaspardhaka hote haiM // 496-497 / / 1 kANi apuvaphaddayANi NAma 1 sasArAvasthAe puvamaladdha pasarUvANi khavagaseDhIe ceva assakaSNakaraNaddhAe samuvallbhamANasarUvANi puvaphaddaehiMto aNa taguNahANIe ovaTTijamANasahAvANi jANi phaddayANi tANi apuvaphaddayANi tti bhaNNa te / jayadha / vardhamAna mata pUrva hIyamAnamapUrvakam / spardhaka dvividhaM jeya sprdhkkrmkovidaiH|| pacasa0 1,46 / / 2 puvvaphaddayANamAdivaggaNA egegavaggaNaviseseNa hIyamANA jamhi uddese duguNahINA hodi tamadANamegaM guNahANiThThANatara NAma / jayadha0
Page #898
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa suta [15 cAritramoha-kSapaNAdhikAra . 498. paDhasamae jANi apuvvaphaddayANi tattha paDhamassa phahayarasa AdivaggaNAe avibhAgapaDicchedaggaM thovaM / 499 vidiyassa phaddayassa AdivaggaNAe avibhAgapaDicchedaggamaNaMtabhAguttaraM / 500 evamaNaMtarANaMtareNa gaMtUNa ducarimassa phaddayassa AdivaggapAe avibhAgapaDicchedAdo carimasta apuccaphaddayassa AdivaggaNA visesAhiyA aNaMtabhAgeNa / 790 vizeSArtha - yahA~ yaha zaMkA kI gaI hai ki vaha prathamasamayavartI avedI jIva pUrvaspardhakose apUrvapardhaka kaise banAtA hai ? usakA samAdhAna isa prakAra kiyA gayA hai ki usa kSapakake usa samaya jo Der3ha guNahAnipramANa samayaprabaddha haiM aura jo ki pUrvaspardhako meM yathAyogya vibhAga ke anusAra avasthita haiM, unheM utkarSaNApakarSaNa bhAgahArake pratibhAga dvArA asaMkhyAtaveM bhAgakA apakarSaNa kara, apUrvaspardhaka banAne ke lie grahaNa karatA hai / punaH unheM ananta guNahAnike dvArA hIna zaktivAle karake pUrvaspardhako ke prathama dezaghAtI spardhakoke nIce unake anantaveM bhAgameM apUrvaspardhaka banAtA hai / isakA abhiprAya yaha hai ki prathama dezaghAtI spardhakakI AdivargaNA meM jitane avibhAga - praticcheda hote haiM, una avibhAgapraticchedoMke anantaveM bhAgamAtra hI avibhAgapraticcheda sabase antima apUrvaspardhakakI antimavargaNAmeM hote hai / isa prakAra se nirvRtta kiye gaye apUrvaspardhako kA pramANa pradezaguNahAnisthAnAntara ke bhItara jitane spardhaka hote haiM unake asaMkhyAtaveM bhAgamAtra vatalAyA gayA hai / pUrvaspardhakokI AdivargaNA eka eka vargaNA-vizeSase hIna hotI huI jisa sthAnapara duguNa hIna hotI hai, use eka pradezaguNahAni - sthAnAntara kahate haiM aba upayukta arthake hI vizeSa nirNaya karaneke lie alpabahutva kahate haiMcUrNisU0 0 - prathama samayameM jo apUrvaspardhaka nirvRtta kiye gaye haiM unameM prathama spardhakakI Adi vargaNAme avibhAga- praticchedAya alpa haiM / dvitIya spardhakakI Adi vargaNAme avibhAga praticchedAgra ananta bahubhAgase adhika haiM / isa prakAra anantara anantararUpase jAkara dvicarama spardhakakI Adi vargaNAke avibhAgapraticchedokI apekSA carama apUrvaspardhaka kI Adi vargaNA ananta bhAgase vizeSa adhika hai // 498-500 // vizepArtha- dvitIya spardhakakI Adi vargaNAke avibhAgapraticchedoMse tRtIya spardhaka - kI Adi vargaNA avibhAga- praticcheda ananta bahubhAgase adhika hote hue bhI kucha kama dvitIya bhAgase adhika haiM, tRtIya spardhakakI Adi vargaNAke avibhAgapraticchedoMse caturtha spardhakakI Adi vargaNA ke avibhAgapraticcheda kucha kama tRtIya bhAgase adhika haiM / isa prakAra jaba taka jaghanya parItAsaMkhyAta pramANa spardhakokI antima spardhakavargaNA apane anantara nIce spardhaka Adi vargaNAse utkRSTa saMkhyAtaveM bhAgase adhika hokara saMkhyAta bhAgavRddhike antako na prApta ho jAve, taba taka isI prakAra caturtha- paMcamAdi bhAgAdhika kramase se le jAnA cAhie / isase Age jaba taka Adise lekara jaghanya parItAnantapramANa spardhakoM meM antima
Page #899
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 161] cAritramohalapaka-azvakarNakaraNakriyA-nirUpaNa 791 . 501 jANi paDhamasamaye apuvvaphaddayANi NivvattidANi tattha paDhamassa phaddayassa AdivaggaNA thovA / 502 carimassa apuvvaphaddayassa AdivaggaNA aNaMtaguNA / 503. puvva kaddayassAdivaggaNA aNaMtaguNA / 504. jahA lobhassa apucaphaddayANi parUvidANi paDhapasapaye, tahA mAyAe mANassa kodhassa parUveyavANi / / 505. pahamasamae jANi apunvaphayANi NivyattidANi tattha kodhassa thobaanni| 506. mANassa apunnaphaddayANi visesAhiyANi / 507. mAyAe apuSaphayANi visesAhiyANi / 508. lobhassa apuyaphaddayANi visesAhiyANi / 509. viseso annNtbhaago| 510. tesiM ceva paramasamae NivvattidANamapuvvaphayANaM lobhassa AdivaggaNAe avibhAgapalicchedaggaM thovaM / 511. mAyAe AdivaggaNAe avibhAgapaDicchedaggaM visesAhiyaM / 512. mANassa AdivaggaNAe avibhAgapaDicchedaggaM visesAhiyaM / 513. kohassa AdivaggaNAe avibhAgapaDicchedaggaM visesAhiyaM / 514. evaM catuNDaM spardhakakI prathamavargaNA apane anantara nIceke spardhakakI prathama vargaNAse utkRSTa asaMkhyAtAsaMkhyAtaveM bhAgase adhika hokara asaMkhyAta bhAgavRddhike antako na prApta ho jAve, taba taka asaMkhyAta bhAgottara vRddhikA krama cAlU rahatA hai / isake Age antima spardhaka taka ananta bhAgavRddhikA krama jAnanA caahie| cUrNisa0-prathama samayame jo apUrvaspardhaka nirvartita kiye gaye, uname prathama spardhaka. kI Adi vargaNA alpa hai / isase antima apUrvaspardhakakI Adi vargaNA anantaguNI hai / isase pUrvaspardhakakI Adi vargaNA anantaguNI hai| azvakarNakaraNake prathama samayameM jisa prakAra saMjvalana lobhake apUrvaspardhakokI prarUpaNA kI gaI hai, usI prakAra saMjvalana mAyA, mAna aura krodhake apUrvaspardhakokI bhI prarUpaNA karanA cAhie // 501-504 // aba prathama samayameM nirvRtta cAro saMjvalana-kaSAyoke apUrvaspardhaka-sambandhI alpabahutvako kahate haiM cUrNisa0-prathama samayame jo apUrvaspardhaka nivRtta kiye hai, uname krodhake apUrvaspardhaka sabase kama haiN| isase mAnake apUrva spardhaka vizeSa adhika hai| isase mAyAke apUrvaspardhaka vizeSa adhika hai aura lobhake apUrvaspardhaka vizeSa adhika haiN| yahA~ sarvatra vizeSakA pramANa anantavaoN bhAga hai // 505-509 // cUrNisU0-prathama samayameM nirvartita unhIM apUrvaspardhakoke lobhakI Adi vargaNAme avibhAgapraticchedAgra alpa haiN| isase mAyAkI AdivargaNAme avibhAgapraticchedAra vizeSa adhika haiM / isase mAnakI Adi vargaNAme avibhAgapraticchedAya vizeSa adhika hai aura isase krodhakI Adi vargaNAmeM avibhAgapraticchedAma vizeSa adhika haiN| isa prakAra pAro hI
Page #900
--------------------------------------------------------------------------
________________ 792 kalAya pAhuDa sutta [15 cAritramoha-kSapaNAdhikAra pi kasAyANaM jANi apunvaphaddayANi tattha carimassa apucaphaddayassa AdivaggaNAe avibhAgapaDicchedaggaM caduhaM pi kasAyANaM tullamaNaMtaguNaM / 515. paDamasamayaassakapaNakaraNakArayassa jaMpadesaggamokaDDijjadi teNa kammassa avahArakAlo thovo| 516. apunvaphaddaehiM padesaguNahANihANaMtarassa avahArakAlo asaMkhejjaguNo / 517. palidovamavaggamUlamasaMkhejjaguNaM / 518. paDamasamaye NivvattijjamANagesu apuvaphadaesu puccaphadaehito okaDDiyUNa padesaggamapuvvaphayANamAdivaggaNAe bahuaM dedi / vidiyAe vaggaNAe visesahINaM dedi / evamaNaMtarANaMtareNa gaMtUNa kaSAyoMke jo apUrvaspardhaka haiM uname antima apUrvaspardhakakI AdivargaNAmeM avibhAgapraticchedAna cAroM hI kaSAyoMke paraspara tulya aura anantaguNita haiM / / 510-514 // vizeSArtha-ukta kathanako spaSTarUpase samajhaneke lie cAro saMjvalana kaSAyoMkI jo Adi vargaNAe~ haiM, unakA pramANa aMkasaMdRSTime 105 / 84170 / 60 / tathA krodha saMjvalanAdike apUrvaspardhakokI zalAkAoMkA pramANa kramazaH 16 / 20 / 24 / 28 / yathAkramase kalpanA karanA cAhiye / AdivargaNAko apanI apanI apUrvaspardhaka-zalAkAose guNA karanepara pratyeka kaSAyake antima spardhakakI Adi vargaNAke avibhAgapraticchedokA pramANa A jAtA hai, jo parasparameM tulya hote hue bhI apane AdivargaNAkI apekSA anantaguNita hotA hai / yathA ___ krodha mAna mAyA lobha AdivargaNAke avibhAgapraticcheda 105 84 7060 apUrvaspardhakazalAkA 416 420 424 428 antimaspardhakakI AdivargaNAke avibhAgapraticcheda 1680 1680 1680 1680 ___aba apUrvaspardhakokA pramANa nikAlane ke lie eka pradezaguNahAnisthAnAntara-sthApita bhAgahArakA pramANa jAnaneke lie uparima alpabahutva kahate haiM cUrNisU0-prathamasamayavartI azvakarNakaraNa-kArakake jo pradezAgra apakRSTa kiye jAte haiM usase karmakA avahArakAla alpa hai| apUrvaspardhakokI apekSA pradezaguNahAnisthAnAntarakA avahArakAla asaMkhyAtaguNA hai aura isase palyopamakA vargamUla asaMkhyAtaguNA hai // 515-517 // vizeSArtha-ukta alpabahutvakA Azaya yaha hai ki utkarpaNa-apakarpaNa bhAgahArase asaMkhyAtaguNita aura palyopamake prathama vargamUlase asaMkhyAtaguNita hIna palyopamake asaMkhyAtaveM bhAgase ekapradezaguNahAnisthAnAntarake spardhakoke apavartita karanepara jo bhAga labdha ho, tAvanmAna krodhAdike apUrvaspardhaka hote haiN| aba pUrva-apUrvaspardhakoMme tatkAla apakarSita dravyake nipekavinyAsakramako batalAte haiM cUrNisU0-prathama samayame nirvartita kiye jAnevAle apUrvaspardhakose apakarpaNa karake apUrvaspardhakokI AdivargaNAme bahuta pradezAgrako detA hai / dvitIya vargaNAma vizepa hIna detA hai / isa prakAra anantara-anantararUpase jAkara apUrvaspardhakakI antima vargaNAmeM vizeSa hIna detA hai|
Page #901
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 161 ] cAritramohakSapaka-azvakarNakaraNakriyA-nirUpaNa 793 carimAe apuvyaphaddayavaggaNAe visesahINaM dedi / 519. tado carimAdo apuyaphaddayavaggaNAdo pahamassa puvvaphaddayassa AdivaggaNAe asaMkhejjaguNahINaM dedi / tado vidiyAe pucaphaddayavaggaNAe visesahINaM dedi / sesAsu savvAsu puvaphaddayavaggaNAsu visesahINaM dedi / 520. tamhi ceva paDamasamae jaM dissadi padesaggaM tamapuvvaphayANaM pahamAe vaggaNAe bahuraM / putraphaddayaAdivaggaNAe visesahINaM / 521. jahA lohassa, tahA mAyAe mANassa kohassa ca / 522. udayaparUvaNA / 523. jahA / 524 pahamasamae ceva apuvvaphaddayANi udiNNANi ca aNudiNNANi ca / apuncaphayANaM pi AdIdo aNaMtabhAgo udiNNo ca aNudipaNo ca / uvari aNaMtA bhAgA aNudiNNA / usa antima apUrvaspardhaka-vargaNAse prathama pUrvaspardhakakI Adi vargaNAme asaMkhyAtaguNita hIna pradezAgra detA hai, usase dvitIya pUrvaspardhaka-vargaNAome vizepa hIna detA hai| isa prakAra zeSa saba pUrvaspardhaka-vargaNAomeM uttarottara vizeSa hIna detA hai| usa hI prathama samayame jo pradezAna dikhatA hai, vaha apUrvaspardhakokI prathama vargaNAme bahuta aura pUrvaspardhakokI Adi vargaNAmeM vizeSa hIna hai| pUrva aura apUrvaspardhakome diye jAnevAle pradezAgrakI yaha prarUpaNA jaisI saMjvalana lobhakI kI gaI hai, usI prakArase saMjvalana mAyA, mAna aura krodhakI bhI jAnanA cAhie // 518-521 // cUrNisa0-aba usI azvakarNakaraNakAlake prathama samayame cAro saMjvalana kaSAyoke anubhAgodayakI prarUpaNA kI jAtI hai| vaha isa prakAra hai-prathama samayame hI apUrvaspardhaka udIrNa bhI pAye jAte haiM aura anudIrNa bhI pAye jAte hai / isI prakAra pUrvaspardhakokA bhI Adise lekara anantavaoN bhAga udIrNa aura anudIrNa pAyA jAtA hai| tathA uparima ananta bahubhAga anudINa rahatA hai // 522-524 // vizeSArtha-isa cUrNisUtrake dvArA yaha vizepa bAta sUcita kI gaI hai ki azvakarNakaraNake prathama samayame latAsamAna-anantima bhAga prativaddha pUrvaspardhakarUpase aura usase adhastana sarva apUrvaspardhakasvarUpase saMjvalana kaSAyoke anubhAgakI udaya-pravRtti hotI hai, isase uparima spardhakokI udayarUpase pravRtti nahIM hotI hai / isakA spaSTIkaraNa isa prakAra hai ki apUrvaspardhakasvarUpase tatkAla hI pariNamita honevAle anubhAgasattvase pradezAgrake asaMkhyAtaveM bhAgakA apakarSaNa karake udIraNA karanevAle jIvake udayasthitike bhItara sabhIkA apUrvaspardhakoke svarUpase anubhAgasattva pAyA jAtA hai / isa prakAra pAye jAnevAle sabhI apUrvaspardhaka udIrNa kahe jAte hai| kintu sabhI anubhAgasattva to apUrvaspardhaka-svarUpase udayame AyA nahIM hai, ataH unakI apekSA ve anudIrNa bhI pAye jAte hai| yahI vAta pUrvaspardhakoke vipayame bhI jAnanA caahie| ava usI azvakarNakaraNake prathama samayame cAro saMjvalanokA anubhAgavandha kisa prakAra hotA hai, yaha batalAte hai 100
Page #902
--------------------------------------------------------------------------
________________ 794 kasAya pATuDa sutta / 15 cAritramoha-kSapaNAdhikAra 525. baMdheNa NivvattijjaMti apucaphayaM pahamamAdi kAdUNa jAva ladAsamANaphayANamaNaMtamAgotti / 526. esA savyA parUvaNA paDhamasamayaassakaNNakaraNakArayassa / 527. etto vidiyasamae taM ceva dvidikhaMDayaM, taM ceva aNubhAgakhaMDayaM, so ceva hidivaMdho / 528. aNubhAgavaMdho aNaMtaguNahINo | 529. zuNasehI asaMkhejjaguNA / 530. apuvvaphadayANi jANi paDhapasapae NivyattidANi vidiyasamaye tANi ca Nivyattayadi aNNANi ca apuvvANi tado asaMkhejjaguNahINANi / 531. vidiyasamaye apucaphadaesu padesaggarasa dijjamANayassa seDhiparUvaNaM vattaissAmo / 532. taM jahA / 533. vidiyasamae apuvvaphayANamAdivaggaNAe padesaggaM bahuaMdijjadi / vidiyAe vaggaNAe visesahINaM / evamaNaMtarovaNidhAe visesahINaM dijadi tAva jAva jANi vidiyasamae apuvvANi apuvaphayANi kadANi / 534. tado carimAdo vaggaNAdo pahayasamae jANi apuvvaphayANi kadANi tesimAdivaggaNAe dijjadi padesaggamasaMkhenjaguNahINaM / 535.tado vidiyAe vaggaNAe visesahINaM dijjadi / tatto pAe aNaMtarovaNidhAe savvattha visesahINaM dijjadi / pucaphayANayAdivaggaNAe visesahINaM dijjadi / sesAsu vi visesahINaM dijjadi / 536. vidi yasamaye apuvvaphadaesu vA cUrNisU0-vandhakI apekSA prathama apUrvaspardhakako Adi karake latA samAna spardhakoke anantaveM bhAgataka spardhaka nivRtta hote hai| (haoN, itanA vizepa hai ki udaya-spardhakokI apekSA ye bandha-spardhaka anantaguNita hIna anubhAga zaktivAle hote hai|) yaha saba prarUpaNA azvakarNakaraNake prathama samayakI hai // 525-526 // cUrNisU0-aba isase Age azvakarNakaraNake dUsare samayakI prarUpaNA karate haidvitIya samayame vahI sthitikAMDaka hotA hai, vahI anubhAgakAMDaka hotA hai aura vahI sthitivandha hotA hai| anubhAgavandha anantaguNA hIna hotA hai aura guNazreNI asaMkhyAtaguNI hotI hai| jina apUrvaspardhakoko prathama samayame nivRtta kiyA thA, dvitIya samayame unhe bhI nirvRtta karatA hai aura unase asaMkhyAtaguNita hIna anya bhI apUrvaspardhakoko nirvRtta karatA hai // 527-530 // cUrNisU0-ava dvitIya samayame apUrvaspardhakomeM diye jAnevAle pradezAgrakI zreNIprarUpaNAko khege| vaha isa prakAra hai-dvitIya samayame apUrvaspardhakokI AdivargaNAme bahuta pradezAgra ko detA hai / dvitIya vargaNAme vizepa hIna pradezAgrako detA hai| isa prakAra anantaropanidhArUpa kramase vizeSa hIna pradezAgra tava taka diyA jAtA hai jaba taka ki dvitIya samayame nivRtta kiye gaye apUrvaspardhakokI antima vargaNA prApta na ho jAya / punaH usa antima vargaNAse prathama samayame jo apUrvaspardhaka kiye haiM unakI AdivargaNAme asaMkhyAtaguNita hIna pradezAgrako detA hai / usase dvitIya vargaNAmeM vizepa hIna pradezAgrako detA hai| isa sthalapara yahA~se lekara Age sarvatra anantaropanidhAse sarva vargaNAome vizepa hIna pradezAgrako detA hai| pUrvaspardhakAkI AdivargaNAmeM vizepa hIna pradezAgra detA hai aura zepa vargaNAoMmeM bhI vizepa hIna pradezAgra
Page #903
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 161 ] cAritramohakSapaka azvakarNakaraNakriyA-nirUpaNa 795 puvvaphadaesu vA ekakisse vaggaNAe jaM dissadi padesaggaM tamapuvyaphaddaya-AdivaggaNAe bahuaM / sesAsu aNaMtarovaNidhAe savyAsu visesahINaM / - 537. tadiyasamae vi eseva kamo / Navari apuvvaphayANi tANi ca aNNANi ca Nivyattayadi / 538. tassa vi padesaggassa dijjamANayassa seddhipruuvnnN| 539. tadiyasamae apuvyANamapuvaphadayAgayAdivaggaNAe padesaggaM bahuaM dijjadi / vidiyAe vaggaNAe visesahINaM / evamaNaMtarovaNidhAe visesahINaM tAva jAva jANi ya tadiyasamaye apuvANamapujaphayANaM carimAdo vaggaNAdo tti / tado vidiyasamae apucaphayANamAdivaggaNAe padesaggamasaMkhejjaguNahINaM / tatto pAe savvattha visesahINaM / 540. jaM dissadi padesaggaM tamAdivaggaNAe bahuaM / uvarimaNaMtarovaNidhAe savyastha visesahINaM / 541. jahA tadiyasamae esa kamo tAra jAva paDamamaNubhAgakhaMDayaM carimasamayaaNukiNNaM ti / 542. tado se kAle aNubhAgasaMtakamme NANattaM / 543. taM jahA / 544. lobhe aNubhAgasaMtakamma thovaM / 545. mAyAe aNubhAgasaMtakamyamaNaMtaguNaM / 546. mANassa aNubhAgasaMtakammamaNaMtaguNaM / 547. kohassa aNubhAgasaMtakammamaNaMtaguNaM / 548. ko detA hai| dvitIya samayameM apUrvaspardhakome athavA pUrvaspardhakome eka-eka vargaNAme jo pradezAgra dikhatA hai vaha apUrvaspardhakakI Adi vargaNAmeM bahuta hai aura zepa sarva vargaNAome anantaropanidhAke kramase vizepa hIna hai // 531-536 // cUrNisU0-tRtIya samayameM bhI yahI krama hai| vizeSatA kevala yaha hai ki unhIM apUrvaspardhakoMko tathA anya bhI apUrvaspardhakoko nirvRtta karatA hai / aba una apUrvaspardhakoko diye jAnevAle pradezAgrakI zreNIprarUpaNA karate hai-tRtIya samayame apUrva apUrvaspardhakokI aadi| vargaNAme bahuta pradezAgra diyA jAtA hai| dvitIya vargaNAme vizeSa hIna pradezAgra diyA jAtA hai| isa prakAra anantaropanidhAse vizepa hIna pradezAgra taba taka diyA jAtA hai, jaba taka ki tRtIya samayameM nirvRtta apUrva apUrvaspardhakokI antima vargaNA nahIM prApta ho jAtI hai / usase dvitIya samayameM nivRtta apUrvaspardhakokI Adi vargaNAmeM asaMkhyAtaguNita hIna pradezAgra diyA jAtA hai| yahA~se lekara isa sthalapara sarvatra dvitIyAdi vargaNAomeM vizeSa hIna hI hI pradezAgra diyA jAtA hai / jo pradezAgra dikhAI detA hai vaha prathama vargaNAme bahuta hai aura isase Age anantaropanidhAse sarvatra vizepa hIna hai| jisa prakAra tRtIya samayame yaha krama nirUpaNa kiyA gayA hai, usI prakAra prathama anubhAgakAMDakakA antima samaya jaba taka utkIrNa na ho jAya, taba taka yahI krama jAnanA cAhie // 527-541 // __ cUrNim 0-aba isake anantarakAlamai anubhAgasattvameM jo vizepatA hai, vaha kahege / vaha isa prakAra hai- saMjvalana lobhameM anubhAgasattva sabase kama hai| isase saMjvalana mAyAme anubhAgasattva anantaguNA hai / isase saMjvalanamAname anubhAgasattva anantaguNA hai| isase
Page #904
--------------------------------------------------------------------------
________________ 796 kasAya pAhuDa sutta [15 cAritramoha-kSapaNAdhikAra teNa paraM savvamhi assakaNNakaraNe esa kamo / 549. paDhamasamae apuvyaphahayANi NivyattidANi bahuANi / 550. vidiyasamae jANi apuvvANi apuyaphavyANi kadANi tANi asaMkhejjaguNahINANi / 551. tadiyasamae apuvyANi apuvvaphaddayANi kadANi tANi asaMkhejjaguNahINANi / 552. evaM samae samae jANi apuvyANi apuvvaphaddayANi kadANi tANi asaMkhejjaguNahINANi / 553. guNagAro palidoyamavaragamUlassa asNkhejjdibhaago| 554. carimasamae lobhassa apuvyamaddayANamAdivaggaNAe avibhAgapalicchedaggaM thovaM / 555. vidiyassa apucaphaddayassa AdivaggaNAe avibhAgapaDicchedaggaM duguNaM / 556. tadiyassa apuvvaphadayarasa AdivaggaNAe avibhAgapalicchedaggaM tiguNaM / 557. evaM mAyAe mANassa kohassa ca / 558. assakaNNakaraNassa paDhame aNubhAgakhaMDae hade aNubhAgassa appAbahuaM vattaissAmo / 559. taM jahA / 560. savvatthovANi kohassa apuvvaphaddayANi / 561. mANassa apujaphaddayANi visesAhiyANi / 562.mAyAe apuvaphaddayANi visesAhiyANi / 563. lobhassa apuvvaphayANi visesAhiyANi / 564. eyapadesaguNahANihANaMtaraphadayANi asaMkhejjaguNANi / 565. eyaphaddayavaggaNAo aNaMtaguNAo / 566. kodhassa apuvyaphaddayavaggaNAo aNaMtaguNAo / 567. pANassa apuvyaphaddayavaggaNAo visesAsaMjvalana krodhameM anubhAgasattva anantaguNA hai / isase Age sampUrNa azvakarNakaraNake kAlame bhI yahI krama hai / azvakarNakaraNake prathama samayame nirvartita apUrvaspardhaka bahuta hai| dvitIya samayame jina apUrva apUrvaspardhakoko nirvRtta kiyA hai, ve asaMkhyAtaguNita hIna hai| tRtIya samayame jo apUrva apUrvaspardhaka nivRtta kiye haiM, ve asaMkhyAtaguNita hIna haiM / isa prakAra uttarottara samayomeM jo apUrva apUrvaspardhaka nivRtta kiye hai ve uttarottara asaMkhyAtaguNita hIna haiM / yahaoNpara guNakAra palyopamake vargamUlakA asaMkhyAtavaoN bhAga hai / / 542-553 // cUrNisa0-azvakarNakaraNake antima samayame lobhake apUrvaspardhakokI Adi vargaNAme avibhAgapraticchedAgra alpa haiN| isase dvitIya apUrvaspardhakakI AdivargaNAme avibhAgapraticchedAna dugune hai| isase tRtIya apUrva spardhakakI Adi vargaNAme avibhAgapraticchedAgra tigune haiM / ( isa prakAra caturtha-paMcamAdi apUrvaspardhakoke caugune paMcagune Adi avibhAgapraticchedAgra jAnanA cAhie / ) isI prakAra mAyA, mAna aura krodhake apUrvaspardhako avibhAgapraticchedAnasambandhI alpabahutvako jAnanA cAhie // 554-557 / / cUrNisU0-ava aJcakarNakaraNake prathama anubhAgakAMDakake naSTa honepara anubhAgakA alpavahutva khege| vaha isa prakAra hai-krodhake apUrvaspardhaka sabase kama hai| isase mAnake apUrvaspardhaka vizepa adhika haiN| isase mAyAke apUrvaspardhaka vizepa adhika haiM / isase lobhake apUrvaspardhaka vizeSa adhipha haiN| isase eka pradezaguNahAnisthAnAntarake spardhaka asaMkhyAtaguNita haiN| isase eka spardhakakI vargaNAe~ anantaguNI hai| isase krodhI apUrva spardhaka-vargaNAe~
Page #905
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 161] cAritramohakSapaka-kRSTikaraNakriyA-nirUpaNa oo hiyaao| 568. mAyAe apucaphayavaggaNAo visesaahiyaao| 569. lobhassa apuvaphaddayavaggaNAo visesAhiyAo / 570. lobhassa puyaphadayANi aNaMtaguNANi / 571. tesiM ceva vaggaNAo aNaMtaguNAo / 572. mAyAe puvvaphaddayANi aNaMtaguNANi / 573. tesiM ceva vaggaNAo aNaMtaguNAo / 574. mANassa pucaphayANi aNaMtaguNANi / 575. tesiM ceva vaggaNAo aNaMtaguNAo / 576 kohassa puvvaphayANi aNaMtaguNANi / 577. tesiM ceva vaggaNAo aNaMtaguNAo / 578. evamaMtomuhuttamassakaNNakaraNaM / 579. assakaNNakaraNassa carimasamae saMjalaNANaM dvidivaMdho aTTha vassANi / 580. sesANaM kammANaM dvidivaMdho saMkhejANi vassasahassANi / 581. NAmA-godavedaNIyANaM dvidisaMtakammamasaMkhejjANi vassANi / 582. cauNhaM ghAdikammANaM dvidisaMtakammaM saMkhejjANi vassasahassANi / 583. etto se kAlappahuDi kiTTIkaraNaddhA / 584 chasu kammesu saMchuddhasu jo kodhavedagaddhA tisse kodhavedagaddhAe tiNNi bhaagaa| jo tattha pahamatibhAgo assakaNNakaraNaddhA, vidiyo tibhAgo kiTTIkaraNaddhA, tadiyatibhAgo kiTTIvedagaddhA / 585. assakaNNakaraNe NiTThide tado se kAle aNNo dvidibaMdho / 586. aNNamaNubhAgakhaMDayaanantaguNI haiN| isase mAnakI apUrvaspardhaka vargaNAe~ vizepa adhika hai| isase mAyAkI apUrvaspardhaka-vargaNAe~ vizepa adhika hai| isase lobhakI apUrvaspardhaka-vargaNAe~ vizeSa adhika hai // 558-569 // cUrNisU0-lobhakI apUrvaspardhaka-vargaNAose lobhake pUrvaspardhaka anantaguNita hai| lobhake pUrvaspardhakose unhIkI vargaNAe~ anantaguNI hai / lobhake pUrvaspardhakokI vargaNAose mAyAke pUrvaspardhaka anantaguNita haiM / mAyAke pUrvaspardhakose unhIkI vargaNAe~ anantaguNita hai / mAyAke pUrvaspardhakokI vargaNAose mAnake pUrvaspardhaka anantaguNita haiM / mAnake pUrvaspardhako se unhIMkI vargaNAe~ anantaguNI hai| mAnake pUrvaspardhakokI vargaNAose krodhake pUrvaspardhaka anantaguNita hai| krodhake pUvaspardhakose unhIMkI vargaNAe~ anantaguNI haiN| isa prakAra antarmuhUrtakAlataka azvakarNakaraNa pravartamAna rahatA hai // 570.578 // cUrNisU0-azvakarNakaraNake antima samayame cAro saMjvalanokA sthitibandha ATha varpa aura zeSa karmoMkA sthitibandha saMkhyAta sahasra varpa hai / nAma, gotra aura vedanIya karmoMkA sthitisattva asaMkhyAta varpa hai aura cAge ghAtiyA karmoMkA sthitisattva saMkhyAta sahasra varpa hai| isa prakAra azvakarNakaraNakA kAla samApta hotA hai // 579-582 // cUrNisa0-yahaoNse Age anantara samayase lekara kRSTikaraNakAla hai| hAsyAdi chaha karmoMke saMkramaNako prApta honepara jo krodhavedakakAla hai usa krodhavedakakAlake tIna bhAga haiN| uname jo prathama vibhAga hai, vaha azvakarNakaraNakAla, dvitIya vibhAga kRSTikaraNakAla aura tRtIya vibhAga kRSTivedakakAla hai| azvakarNakaraNake samApta honepara tadanantarakAlame anya
Page #906
--------------------------------------------------------------------------
________________ 798 phasAya pAhuDa sutta [15 cAritramoha-kSapaNAdhikAra massakaNNakaraNeNeva AgAidaM / 587. aNNaM DidikhaMDayaM catuNDaM ghAdikammANaM saMkhejANi vassasahassANi / 588. NAmA-goda-vedaNIyANamasaMkhejjA bhaagaa| 589. paDhamasamayakiTTIkArago kodhAdo puvaphadaehito ca apuvvaphadaehiMto ca padesaggayokaDDiyaNa kohakiTTIo karedi / mANAdo okaDDiyUNa mANakiTTIo karedi / mAyAdo okaDDiyaNa mAyAkiTTIo karedi / lobhAdo okaDDiyUNa lobhakiTTIo karedi / 590. edAo savyAo vi caubihAo kiTTIo eyaphadayavaggaNANamaNaMtabhAgo pgnnnnaado| 591.paDhamasamae NivyattidANaM kiTTINaM tivya-maMdadAe appAbahuaM vttissaamo| 592. taM jahA / 593. lobhassa jahaNiyA kiTTI thovA / 594. vidiyA kiTTI aNaMtaguNA / 595. evamaNaMtaguNAe seDhIe jAva paDhamAe saMgahakiTTIe carimakiTTi tti / 596. tado vidiyAe saMgahakiTTIe jahaNiyA kiTTI aNaMtaguNA / 597 esa guNagAro vArasaNhaM pi saMgahakiTTINaM satthANaguNagArehiM aNaMtaguNo / 598. vidiyAe saMgahakiTTIe so ceva kamo jo paDhamAe saMgahakiTTIe / 599. tado puNa vidiyAe ca tadiyAe ca saMgahakiTTINamaMtaraM tArisaM ceva / 600. evamedAo lobhassa tiNi sNghkittttiio| sthitibandha hotA hai| ( yahA~para cAroM saMjvalanoMkA sthitibandha antarmuhUrta kama ATha varSa hai aura zeSa karmoMkA sthitivandha pUrvake sthitivandhase saMkhyAtaguNA hIna hai / ) anya anubhAgakAMDaka azvakarNakaraNakArakake dvArA hI grahaNa kiyA gayA hai| usa samaya anya sthitikAMDaka hotA hai jo ki cAro ghAtiyA karmoMkA saMkhyAta sahasra varSa hai aura nAma, gotra tathA vedanIyakA asaMkhyAta bahubhAga hai| prathamasamayavartI kRSTikAraka krodhake pUrvaspardhakose aura apUrvaspardhakose pradezAgrakA apakarpaNa kara krodha-kRSTiyoko karatA hai| mAnase pradezAgra kA apakarSaNa kara mAna-kRSTiyoko karatA hai| mAyAse pradezAgrakA apakarSaNa kara mAyA-kRSTiyoko karatA hai aura lobhase pradezAgrakA apakarpaNa kara lobha-kRSTiyo ko karatA hai| ye saba cAro hI prakArakI kRSTiyA~ gaNanAkI apekSA eka spardhakakI vargaNAoke anantave bhAgapramANa haiM // 583-590 // cUrNisU0-ava prathama samayameM nivRtta huI kRSTiyokI tIvra-mandatAke alpabahutvako kahege / vaha isa prakAra hai-( yahaoNpara saMjvalana krodhAdi pratyeka kapAyakI tIna-tIna kRSTiyokI racanA karanA cAhie / isa prakAra cAro kapAyokI bAraha kRSTiyA~ hotI haiM / ) lobhakI jaghanya kRSTi vakSyamANa kRSTiyokI apekSA sabase alpa hai / dvitIya kRSTi anantaguNI hai / isa prakAra anantaguNita zreNIse prathama saMgrahakRSTikI antima kRSTi taka jAnanA cAhie / punaH usa prathama saMgrahakRSTikI antima kRSTise dvitIya saMgrahakRSTikI jaghanya kRSTi anantaguNI hai / yaha guNakAra vAraho hI saMgraha-kRSTiyoke svasthAnaguNakArose anantaguNA hai| prathama saMgrahakRSTimeM jo krama hai vahI krama dvitIya saMgrahakRSTimeM bhI hai / punaH isase Age dvitIya aura tRtIya saMgrahakRSTiyoMkA tAdRza hI krama hai arthAt prathama aura dvitIya saMgrahakRSTiyoke antarake sadRza hI
Page #907
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 161] cAritramohakSapaka kRSTikaraNakriyA-nirUpaNa 799 601. lobhassa tadiyAe saMgahakiTTIe jA carimA kiTTI tado mAyAe jahaNNakiTTI aNaMtaguNA / 602. mAyAe vi teNeva kameNa tiSNi sNghkittttiio| 603. mAyAe jA tadiyA saMgahakiTTI tisse carimAdo kiTTIdo mANassa jahaNiyA kiTTI aNaMtaguNA / 604. mANassa vi teNeva kameNa tiNNi sNghkittttiio| 605. mANassa jA tadiyA saMgahakiTTI tisse carimAdo kiTTIdo kodhassa jahaNiyA kiTTI aNaMtaguNA / 606. kohassa vi teNeva kameNa tiNNi saMgahakiTTIo / 607. kodhassa tadiyAe saMgahakiTTIe jA carimakiTTI tado lobhassa apuyaphayANamAdivaggaNA aNaMtaguNA / 608. kiTTIaMtarANayappAbahuaM vattaissAmo / 609. appAbahuassa lahuAlAva-saMkhevapadatthasaNNANikkhevo tAva kAyavyo / 610. taM jahA / 611. ekakisse saMgahakiTTIe aNaMtAo kittttiio| tAsiM aMtarANi vi aNaMtANi / tesimaMtarANaM saNNA kiTTI-aMtarAI NAma / saMgahakiTTIe ca saMgahakiTTIe ca aMtarANi ekkArasa / tesiM saNNA saMgahakiTTI-aMtarAI NAma / 612. edIe NAmasaNNAe kiTTIaMtarANaM saMgahakiTTIaMtarANaM ca appAbahuaM vttissaamo| 613. taM jahA / 614. lobhassa pahamAe saMgahakiTTIe jahaNNayaM kiTTIaMtaraM thovaM / 615. vidiyaM kiTTIaMtaramaNaMtaguNaM / 616. evamaNaMtarANaMhai / isa prakAra ye lobhakI tIna saMgrahakRSTiyA~ hai / lobhakI tRtIya saMgrahakRSTikI jo antima kRSTi hai usase mAyAkI jaghanya kRSTi anantaguNI hai / mAyAkI bhI usI hI kramase tIna saMgrahakRSTiyA~ hotI haiN| mAyAkI jo tRtIya saMgrahakRSTi hai usakI antima kRSTise mAnakI jaghanya kRSTi anantaguNI hotI hai| mAnakI bhI usI hI kramase tIna saMgraha kRSTiyA~ hotI hai / mAnakI jo tRtIya saMgrahakRSTi hai usakI antima kRSTise krodhakI jaghanya kRSTi anantaguNI hotI hai| krodhakI bhI usI kramase tIna saMgrahakRSTiyA~ hotI hai| krodhakI tRtIya saMgrahakRSTikI jo antima kRSTi hai usase lobhake apUrvaspardhakokI AdivargaNA anantaguNI hotI hai / / 591-607 // cUrNisU0-aba kRSTiyoke antarokA arthAt kRSTi-sambandhI guNakArIkA alpavahutva khege| prakRta alpavahutvake laghu-AlApa karaneke lie saMkSepa padokA artha-saMjJArUpa nikSepa pahale karanA cAhie / arthAt prastuta kiye jAnevAle vistRta alpavahutvako saMkSepame kahaneke lie padoMkI saMkSeparUpame artha-saMjJA kara lenA cAhie jisase prakRta kathanakA sugamatAse bodha ho sake / vaha saMjJA isa prakAra karanA cAhie-eka-eka saMgrahakRSTikI ananta kRSTiyA~ hotI hai aura unake antara bhI ananta hote haiN| una antarokI 'kRSTi-antara' yaha saMjJA hai / saMgrahakRSTiyoke aura saMgraha-kRSTiyoke adhastana-uparima antara gyAraha hote hai, unakI saMjJA 'saMgrahakRSTi-antara' aisI hai| isa prakArase kI gaI nAmasaMjJAke dvArA kRSTi-antarokA aura saMgrahakRSTi-antarokA alpabahutva kaheMge / vaha isa prakAra hai-lobhakI prathama saMgrahakRSTima jaghanya kRSTi-antara arthAt jisa guNakArase guNita jaghanya kRSTi apane dvitIya kRSTikA pramANa prApta karatI hai, vaha guNakAra savase kama haiN| isase dvitIya kRSTikA antara anantaguNA hai| isa
Page #908
--------------------------------------------------------------------------
________________ 800 phasAya pAhuDa sutta [15 cAritramoha-kSapaNAdhikAra tareNa gaMtUNa carimakiTTIaMtaramaNaMtaguNaM / 617. lobhassa ceva vidiyAe saMgahakiTTIe paDamakiTTIaMtaramaNaMtaguNaM / 618. evamaNaMtarANaMtareNa jAva carimAdo tti aNaMtaguNaM / 619. lobhassa ceva tadiyAe saMgahakiTTIe paDhamakiTTIaMtarayaNaMtaguNaM / 620. evamaNaMtarANaMtareNa gaMtUNa carimakiTTIaMtaramaNaMtaguNaM / 621. etto mAyAe paDhamasaMgahakiTTIe pddhmkittttiiaNtrmnnNtgunnN| 622. evamaNaMtarANaMtareNa mAyAe vi tiNhaM saMgahakiTTINaM kiTTiaMtarANi jahAkameNa aNaMtaguNAe seDhIe NedavyANi / 623. ettomANassa paDhamAe saMgahakiTTIe pahamakiTTIaMtaramaNaMtaguNaM / 624. mANassa vi tiNhaM saMgahakiTTINamaMtarANi jahAkameNa aNaMtaguNAe seDhIe NedavyANi / 625. etto kodhassa pahamasaMgahakiTTIe pahamakiTTIaMtaramaNaMtaguNaM / 626. kohassa vi tiNha saMgahakiTTINamaMtarANi jahAkameNa jAva carimAdo aMtarAdo tti aNaMtaguNAe seDIe NedavyANi / 627. tado lobhassa pahamasaMgahakiTTIaMtaramaNaMtaguNaM / 628. vidiysNghkittttiiaNtrmnnNtgunnN| 629. tadiyasaMgahakiTTIaMtaramaNaMtaguNaM / 630. lobhassa mAyAe ca aMtaramaNaMtaguNaM / 631. mAyAe paDhamasaMgahakiTTIaMtaramaNaMtaguNaM / 632. vidiyasaMgahakiTTIaMtaramaNaMtaguNaM / 633. tadiyasaMgahakiTTIaMtaramaNaMtaguNaM / 634. mAyAe mANassa prakAra anantara-anantararUpase jAkara antima kRSTi-antara anantaguNA hai / lobhakI hI dvitIya saMgrahakRSTime prathama kRSTi-antara anantaguNA hai / isa prakAra anantara-anantararUpase antima kRSTi-antara taka anantaguNA antara jAnanA cAhie / punaH lobhakI hI tRtIya saMgrahakRSTime prathama kRSTi-antara anantaguNA hai| isa prakAra anantara-anantara rUpase jAkara antima kRSTiantara anantaguNA hai // 608-620 // cUrNisU0-yahA~se Age mAyAkI prathama saMgrahakRSTime prathama kRSTi-antara anantaguNA hai / isa prakAra anantara-anantararUpase mAyAMkI bhI tIno saMgraha-kRSTiyoke kRSTi-antara yathAkramase anantaguNita zreNIke dvArA le jAnA cAhie / yahA~se Age mAnakI prathama saMgraha-kRSTime prathama kRSTi-antara anantaguNA hai| isa prakAra mAnakI bhI tIno saMgrahakRSTiyoke kRSTi-antara yathAkramase anantaguNita zreNIke dvArA le jAnA cAhie / yahA~se Age krodhakI prathama saMgrahakRSTime prathama kRSTi-antara anantaguNA hai| isa prakAra krodhakI bhI tIno saMgrahakRSTiyoMke antara yathAkramase antima antara taka anantaguNita zreNIke dvArA' le jAnA cAhie // 621-626 / / cUrNisU0-usase, arthAt svasthAnaguNakAroke antima guNakArase lobhakI prathamasaMgrahakRSTikA antara anantaguNA hai| isase dvitIya saMgrahakRSTi-antara anantaguNA hai aura isase tRtIya saMgrahakRSTi-antara anantaguNA hai| lobhakA aura mAyAkA antara anantaguNA hai| mAyAkA prathama saMgrahakRSTi-antara anantaguNA hai| isase dvitIya saMgrahakRSTi-antara anantaguNA hai| isase tRtIya saMgrahakRSTi-antara anantaguNA hai| mAyAkA aura mAnakA
Page #909
--------------------------------------------------------------------------
________________ 801 gA0 161 / cAritramohakSapaka-kRSTikaraNakriyA-nirUpaNa ca aMtaramaNaMtaguNaM / 635. mANassa paDhamasaMgahakiTTIaMtaramaNaMtaguNaM / 636. vidiyasaMgahakiTTIaMtaramaNaMtaguNaM / 637. tadiyasaMgahakiTTIaMtaramaNaMtaguNaM / 638. mANassa kohassa ca aMtaramaNaMtaguNaM / 639. kohassa pahamasaMgahakiTTIaMtaramaNaMtaguNaM / 640. vidiyasaMgahakiTTIaMtaramaNaMtaguNaM / 641. tadiyasaMgahakiTTIaMtaramaNaMtaguNaM / 642 kodhassa carimAdo kiTTIdo lobhassa apucaphaddayANamAdivaggaNAe aMtaramaNaMtaguNaM / 643. paDamasamae kiTTIsu padesaggassa seDiparUvaNaM vttissaamo| 644. taM jahA / 645. lobhassa jahaNiyAe kiTTIe padesaggaM bahuaM / 646. vidiyAe kiTTIe visesahINaM / 647. evamaNaMtarovaNidhAe visesahINamaNaMtabhAgeNa jAva kohassa carimakiTTi tti / 648.paraMparovaNidhAe jahaNiyAdo lobhakiTTIdo ukkassiyAe kodhakiTTIe padesaggaM visesahINamaNaMtabhAgeNa / 649. vidiyasamae aNNAo apucAo kiTTIo karedi patmasamaye NivyattidakiTTINamasaMkhejjadibhAgamettAo / 650. ekakisse saMgahakiTTIe heTThA apuvAo kiTTIo karedi / 651. vidiyasamae dijjamANayassa padesaggassa sehiparUvaNaM vattaissAmo / 652. taM jahA / 653. lobhassa jahaNiyAe kiTTIe padesaggaM bahuaM dijjadi / 654. vidiyAe kiTTIe visesahINamaNaMtabhAgeNa / 655. tAva aNaMtabhAgahINaM jAva apuvvANaM antara anantaguNA hai| mAnakA prathama saMgrahakRSTi-antara anantaguNA hai| isase dvitIya saMgrahakRSTi-antara anantaguNA hai / isase tRtIya saMgrahakRSTi-antara anantaguNA hai| mAnakA aura krodhakA antara anantaguNA hai| krodhakA prathama saMgrahakRSTi-antara anantaguNA hai| isase dvitIya saMgrahakRSTi-antara anantaguNA hai| isase tRtIya saMgrahakRSTi-antara anantaguNA hai| krodhakI antima kRSTise lobhake apUrvaspardhakoMkI AdivargaNAkA antara anantaguNA hai // 627-642 // cUrNisU0-ava prathama samayameM nivRtta huI kRSTiyoMme diye jAnevAle pradezAgrakI zreNIprarUpaNA kaheMge / vaha isa prakAra hai-lobhakI jaghanya kRSTime pradezAtra bahuta hai| dvitIya kRSTimeM pradezAgra anantave bhAgase vizeSa hIna haiM / isa prakAra anantaropanidhAke dvArA anantabhAgase vizeSa hIna pradezAgra krodhakI antima kRSTi taka jAnanA caahie| paraMparopanidhAke dvArA jaghanya lobhakRSTise utkRSTa lobhakRSTike pradezAgra anantaveM bhAgase vizepa hIna haiN| dvitIya samayame, prathama samayame nivRtta kRSTiyoke asaMkhyAtaveM bhAgamAtra anya apUrva kRSTiyoko karatA hai| eka-eka saMgrahakRSTike nIce apUrva kRSTiyoMko karatA hai // 643-650 // cUrNisU0-aba dvitIya samayameM diye jAnevAle pradezAgrakI zreNIprarUpaNA kahege / vaha isa prakAra hai-lobhakI jaghanyakRSTime pradezAgra bahuta diyA jAtA hai| dvitIya kRSTimeM vizepa hIna arthAt anantave bhAgase hIna diyA jAtA hai| isa prakAra taba taka anantave bhAgase hIna diyA jAtA hai jaba taka ki dvitIya samayame lobhakI prathama saMgrahakRSTike nIce 101
Page #910
--------------------------------------------------------------------------
________________ 802 kasAya pAhuDa sutta [15 cAritramoha-kSapaNAdhikAra carimAdo tti / 656. tado paDhamasamae NibattidANaM jahaNiyAe kiTTIe visesahINamasaMkhejjadimAgeNa / 657. tado vidiyAe aNaMtabhAgahINaM teNa paraM paDamasamayaNivvattidAsu lobhassa paDamasaMgahakiTTIe kiTTIsu aNaMtarANaMtareNa aNaMtabhAgahINaM dijjamANagaM jAva paDhamasaMgahakiTTIe carimakiTTi ti| 658. lobhassa ceva vidiyasamae vidiyasaMgahakiTTIe tisse jahaNiyAe kiTTIe dijjamANagaM visesAhiyamasaMkhejjadimAgeNa / 659. teNa paramaNaMtabhAgahINaM jAva apuvvANaM carimAdo tti / 660. tado pahamasamayaNivvattidANaM jahaNiyAe kiTTIe visesahINamasaMkhejjadimAgeNa / 661. teNa paraM visesahINamaNaMtabhAgeNa jAva vidiyasaMgahakiTTIe carimakiTTi tti / 662. tado jahA vidiyasaMgahakiTTIe vidhI tahA ceva tadiyasaMgahakiTTIe vidhI ca / 663. tado lobhassa carimAdo kiTTIdo mAyAe jA vidiyasamae jahaNiyA kiTTI tisse dijjadi padesaggaM visesAhiyamasaMkhejjadibhAgeNa / 664 tado puNa aNaMtabhAgahINaM jAva apuvvANaM carimAdo tti / 665. evaM jamhi jamhi apuvvANaM jahaNiyA kiTTI tamhi tamhi visesAhiyamasaMkhejjadibhAgeNa apuvvANaM carimAdo asaMkhejjadibhAganirvatamAna apUrvakRSTiyoMkI antima kRSTi prApta hotI hai| usase prathama samayame nivartita lobhakI prathama saMgrahakRSTikI antara-kRSTiyomeMse jaghanya kRSTi meM vizeSa hIna arthAt asaMkhyAtaveM bhAgase hIna pradezAgra diyA jAtA hai| usase dvitIya kRSTime anantabhAgase hIna pradezAgra diyA jAtA hai| usake Age prathama samayame nirvartita lobhakI prathama saMgrahakRSTikI antarakRSTiyoMmeM anantara-anantararUpase prathama saMgrahakRSTikI antima antarakRSTi taka anantabhAgahIna pradezAgra diyA jAtA hai| usase lobhakI hI dvitIya samayame nivartamAna usa dvitIya saMgrahakRSTikI jaghanya kRSTimeM dIyamAna pradezAgra asaMkhyAtaveM bhAgase vizeSa adhika hai / usake Age dvitIya saMgrahakRSTi ke nIce nivartamAna apUrva kRSTiyokI antima kRSTi taka anantabhAgahIna pradezAgra diyA jAtA hai| usase, prathama samayameM nirvartita pUrvakRSTiyokI jaghanya kRSTime asaMkhyAtabhAgapramANa vizeSa hIna pradezAgra diyA jAtA hai| isase Age dvitIya saMgrahakRSTikI antima kRSTi taka anantaveM bhAgase vizeSa hIna pradezAgra diyA jAtA hai // 651-661 // cUrNisU0-tatpazcAt dvitIya saMgrahakRSTime jaisI vidhi batalAI gaI hai vaisI hI vidhi tRtIya saMgrahakRSTime bhI jAnanA cAhie / tadanantara lobhakI antima kRSTise mAyAkI prathama saMgrahakRSTike nIce dvitIya samayameM nivartamAna apUrvakRSTiyome jo jaghanya kRSTi hai usameM asaMkhyAtaveM bhAgase vizeSa adhika pradezAgra diyA jAtA hai| punaH isake Age apUrvakRSTiyokI antima kRSTi taka anantabhAgase hIna pradezAgra diyA jAtA hai| isa prakAra upayukta kramase jahA~ jahA~ para pUrvakRSTiyoMkI antima kRSTi se apUrva kRSTiyokI jaghanya kRSTi kahI gaI hai, vahA~ vahaoNpara asaMkhyAtaveM bhAgase vizeSa adhika pradezAgra diyA jAtA hai aura jahA~ jahaoNpara apUrvakRSTiyokI antima kRSTise pUrva kRSTiyokI jaghanya kRSTi kahI gaI hai vahA~ vahaoNpara asaM
Page #911
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 161 ] cAritramohakSapaka kRSTikaraNakriyA-nirUpaNa 803 hINaM / 666. edeNa kameNa vidiyasamae NikkhivamANagassa padesamgarasa vArasasu kiTTihANesu asaMkhejjadibhAgahINaM / ekkArasasu kiTTihANesu asaMkhejjadibhAguttaraM dijjamANagassa padesaggarasa / 667. sesesu kiTTiTThANesu aNaMtabhAgahINaM dijjamANagassa padesaggassa / 668. vidiyasamae dijjayANayassa padesaggassa esA uTTakUTasehI / 669 jaM puNa vidiyasamae dIsadi kiTTisu padesaggaM taM jahaNiyAe bahuaM, sesAsu savvAsu aNaMtarovaNidhAe aNaMtabhAgahINaM / 670. jahA vidiyasamae kiTTIsu padesaggaM tahA savisse kiTTIkaraNaddhAe dijjamANagassa padesaggarasa tevIsamuTTakUTANi / 671. dissayANayaM savvamhi aNaMtabhAgahINaM / 672 aM padesaggaM savvasamAseNa paDhamasamae kiTTIsu dijjadi taM thovaM / vidiyasamae asaMkhejaguNaM / tadiyasamae asaMkhejjaguNaM / evaM jAva carimAdo tti asaMkhejjaguNaM / 673. kiTTIkaraNaddhAe carimasamae saMjalaNANaM hidibaMdho cattAri mAsA aMtomuhuttabbhahiyA / 674. sesANaM kammANaM dvidivaMdho saMkhejjANi vassasahassANi / 675. khyAtave bhAgase hIna pradezAgra diyA jAtA hai| isa kramase dvitIya samayame nikSipyamAna pradezAgrakA bAraha kRSTi-sthAnome asaMkhyAtaveM bhAgase hIna aura gyAraha kRSTisthAnome dIyamAna pradezAgrakA asaMkhyAtaveM bhAgase adhika avasthAna hai| zeSa kRSTisthAnome dIyamAna pradezAgrakA anantaveM bhAgase hIna avasthAna hai| dvitIya samayame dIyamAna pradezAgrakI yaha uSTrakUTazreNI hai // 662-668 // bhAvArtha-jisa prakAra U~TakI pITha pichale bhAgameM pahale U~cI hotI hai punaH madhyame nIcI hotI hai, phira Age nIcI U~cI hotI hai, usI prakAra yahaoNpara bhI pradezokA niSeka AdimeM bahuta hokara phira thor3A raha jAtA hai / punaH sandhivizepome adhika aura hIna hotA huA jAtA hai, isa kAraNase yahA~para honevAlI pradezazreNIkI racanAko uSTrakUTazreNI kahA hai| cUrNisU0-dvitIya samayameM kRSTiyome jo pradezAgra dikhatA hai vaha jaghanya kRSTimeM bahuta hai aura zeSa sarva kRSTiyoMmeM anantaropanidhAse anantabhAga hIna hai| jisa prakAra dvitIya samayame kRSTiyomeM dIyamAna pradezAgrakI prarUpaNA kI hai usI prakAra sampUrNa kRSTikaraNakAlameM dIyamAna pradezAgrake teIsa uSTrakUTokI prarUpaNA karanA caahie| kintu dRzyamAna pradezAgra sarvakAlame anantabhAga hIna jAnanA cAhie / jo pradezAgra sarvasamAsa arthAt sAmastyarUpase prathama samayame kRSTiyoMmeM diyA jAtA hai vaha sabase kama hai| dvitIya samayamai diyA jAnevAlA pradezAgra asaMkhyAtaguNA hai / tRtIya samayame diyA jAnevAlA pradezAgra asaMkhyAtaguNA hai| isa prakAra ( kRSTikaraNa phAlake ) antima samaya taka uttarottara asaMkhyAtaguNA pradezAgra diyA jAtA hai // 669-672 // cUrNisU0-kRSTikaraNakAlake antima samayameM cAro saMjvalanokA sthitivandha antamuhUrtase adhika cAra mAsa hai| zepa karmoMkA sthitivandha saMkhyAta sahasra varSa hai| usI
Page #912
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sutta [ 15 cAritramoha-kSapaNAdhikAra taha ceva kiTTIkaraNaddhAe carimasamae mohaNIyassa dvidisaMtakammaM saMkhejjANi vastasahasvANi hAiNa aTTavasgimaM to muhuttambhahiyaM jAdaM / 676. tinhaM ghAdikammANaM ThidisaMtakammaM saMkhejjANi vassasahassANi / 677 NAmA- goda-vedaNIyANaM dvidisaMtakammamasaMkhejjANi vassasahassANi / 678 kiTTIo kareMto puvvaphaddayANi apavyaphaddayANi ca vededi, kiDDIo vedadi / 679. kiTTIkaraNaddhA miTThAyadi paramadvidIe AvaliyAe sesAe / 680. se kAle kiTTIo pavesedi / 681. tAthe saMjalaNANaM dvidibaMdho cattAri mAsA | 682. dvidisaMtakampamaTTa vassANi / 683. tinhaM ghAdikammANaM dvidibaMdho dvidisaMtakammaM ca saMkhejjANi vassasahassANi / 684 [ vedaNIya-] NAmA-godANaM dvidibaMdho saMkhejjANi vassasahassANi / 685. TThidisaMtakammamasaMkhejjANi vassasahassANi / 804 686. aNubhAgasaMtakammaM kohasaMjalaNassa jaM saMtakampaM samayuNAe udayAvaliyAe cchadilligAe taM savvadhAdI / 687. saMjalaNANaM je do AvaliyabaMdhA dusamayUNA te desavAdI / taM puNa phayagar3ha / 688. sesaM kiTTIgadaM / 689. tamhi ceva paDhamasamae kohassa paDhamasaMgaha kiTTIdo padesagga mokaDDiyUNa paDamaTThidiM karedi / 690. tAhe kohassa paDamAe saMgahakiTTIe asaMkhejjA bhAgA udiNNA / 691. edisse ceva kohassa paDhamA saMgahakiTTIe asaMkhejjA bhAgA vajjhati / 692. sesAo do saMgaha kiTTIo Na kRSTikaraNakAlake antima samayame mohanIya karmakA sthitisattva saMkhyAta sahasra varSoM se ghaTakara antarmuhUrtase adhika ATha varSapramANa ho jAtA hai / zeSa tIna ghAtiyA karmoMkA sthitisattva saMkhyAta sahasra varSa hai / tathA nAma, gotra aura vedanIya karmakA sthitisattva asaMkhyAta sahasra varpa hai // 673-677 // cUrNisU0 - kRSTiyoko karanevAlA pUrva -spardhako aura apUrva - spardhakokA vedana karatA hai, kintu kRSTiyokA vedana nahIM karatA / saMjvalana krodhakI prathamasthitime AvalImAtra zepa rahane - para kRSTikaraNakAla samApta ho jAtA hai / kRSTikaraNakAlake samApta honepara anantara samayame kRSTiyoMko dvitIya sthiti se apakarpaNa kara udadyAvalI ke bhItara praveza karatA hai / usa samaya meM cAro saMjvalanokA sthitibandha cAra mAsa hai aura sthitisattva ATha varSa hai / zeSa tIna ghAtiyA karmoM kA sthitibandha aura sthitisattva saMkhyAta sahasra varSa hai | vedanIya, nAma aura gotrakarmakA sthitivandha saMkhyAta sahasra varSa aura sthitisattva asaMkhyAta sahasra varSa hai || 678-685 // cUrNisU0 - saMjvalanakrodhakA jo anubhAgasattva samayona udyAvalIke bhItara ucchiTAvalIke rUpase avaziSTa avasthita hai vaha sattva sarvaghAtI hai| saMjvalana kapAyoke jo do samaya kama do AvalI - pramANa navaka-baddha samayaprabaddha haiM, ve dezaghAtI haiM / unakA vaha anubhAgasattva spardhakasvarUpa hai / zeSa sarva anubhAgasattva kRSTisvarUpa hai / usI kRSTivedaka - kAlake prathama samayame hI krodhakI prathama saMgrahakRSTise pradezAyakA apakarSaNa karake prathamasthitiko karatA / usa samaya me krodhakI prathama saMgrahakRSTike asaMkhyAta vahubhAga udIrNa arthAt udayako prApta hote haiM / tathA isI krodhakI prathama saMgrahakRSTike asaMkhyAta bahubhAga bandhako prApta hote haiM / zeSa
Page #913
--------------------------------------------------------------------------
________________ 805 gA0 162) cAritramohakSapaka-kRSTikaraNakriyA-nirUpaNa bajhaMti, Na vedijjati / 693. paDamAeM saMgahakiTTIe hehrado jAo kiTTIo Na vajhaMti, Na vedijaMti, tAo thovaao| 694. jAo kiTTIo vedijjaMti, Na baoNti tAo visesaahiyaao| 695. tisse ceva paDamAe saMgahakiTTIe uvari jAo kiTTIo Na bajhaMti, Na vedijjati tAo visesaahiyaao| 696. uvari jAo vedijjati, Na bajhaMti tAo visesaahiyaao| 697. majjhe jAo kiTTIo vajhaMti ca vedijjati ca tAo asNkhejjgunnaao| 698. kiTTIvedagaddhA tAva thavaNijjA / 699. kiTTIkaraNaddhAe tAva suttaphAso / 700. tattha ekkArasa mUlagAhAo / 701. paDhamAe mUlagAhAe samukkittaNA / (109) kevadiyA kiTTIo kamhi kasAyamhi kadi ca kittttiio| kiTTIe kiM karaNaM lakkhaNamadha kiM ca kiTTIe // 162 // 702. edisse gAhAe cattAri atthA / 703. tiNNi bhAsagAhAo / 704. paDamabhAsagAhA vesu atthesu NivaddhA / tisse samukkittaNA / do saMgrahakRSTiyA~ na baMdhatI hai aura na udayako prApta hotI haiM / prathama saMgrahakRSTikI adhastana jo kRSTiyA~ na baMdhatI hai aura na udayako prApta hotI haiM, ve alpa hai| jo kRSTiyA~ udayako prApta hotI haiM, kintu baMdhatI nahI hai, ve vizeSa adhika hai / usa hI prathama saMgrahakRSTike Upara jo kRSTiyA~ na baMdhatI haiM aura na udayako prApta hotI hai, ve vizeSa adhika haiM / isase Upara jo udayako prApta hotI haiM, parantu baMdhatI nahIM hai, ve vizeSa adhika hai| madhyameM jo kRSTiyA~ baMdhatI haiM aura udayako prApta hotI hai ve asaMkhyAtaguNI haiM // 686-697 // __ cUrNisU0-yahaoNpara kRSTivedaka-kAlako sthagita rakhanA cAhie / (kyoki kRSTikaraNakAlase pratibaddha gAthAsUtroke arthakA nirUpaNa kiye vinA usakA samyak prakArase vivecana nahI ho sakatA / ) kRSTikaraNakAlameM pahale gAthA-sUtroke arthakA sparza karanA cAhie / isa vipayame gyAraha mUlagAthAe~ hai / unamese prathama mUlagAthAkI samutkIrtanA kI jAtI hai // 698-701 // kRSTiyA~ kitanI hotI haiM, aura kisa kapAyameM kitanI kRSTiyA~ hotI haiM ? kRSTi karanemeM kaunasA karaNa hotA hai aura kRSTikA lakSaNa kyA hai ? // 162 // cUrNisU0-isa gAthAke cAra artha haiM // 702 // vizeSArtha-cAro kaSAyokI samudAyarUpase sarva kRSTiyA~ kitanI haiM, yaha prathama artha hai / pRthak-pRthak eka-eka kapAyame kitanI kRSTiyA~ hotI haiM, yaha dUsarA artha hai / kRSTikAlameM utkarSaNa-apakarSaNa Adi kaunasA karaNa hotA hai, yaha tIsarA artha hai aura kRSTikA kyA lakSaNa hai, yaha cauthA artha hai // cUrNisU0-upayukta mUlagAthAke arthakA vyAkhyAna karanevAlI tIna bhApyagAthAe~ haiN| uname prathama bhASyagAthA do arthoMme nivaddha hai / usakI samutkIrtanA karate haiM // 703-704 //
Page #914
--------------------------------------------------------------------------
________________ 806 kasAya pAhaDa sutta [15 cAritramoha-kSapaNAdhikAra (110) bArasa Nava cha tiNi ya kiTTIo hoti adha va annNtaao| ekakamhi kasAye tiga tiga adhavA aNaMtAo // 163 // 705. vihAsA / 706. jai koheNa uvaTThAyadi tado bArasa saMgahakiTTIo hoti / 707. mANeNa uvaDhidassa Nava sNghkittttiio| 708. pAyAe uvaTTidassa cha saMgahakiTTIo / 709. lobheNa uvadvidasta tiNi sNghkittttiio| 710. evaM vArasa Nava cha tiNi ca / 711. ekkakisse saMgahakiTTIe aNaMtAo kiTTIo tti edeNa kAraNeNa adhavA aNaMtAo tti / 712. kevaDiyAo kiTTIo tti attho sapatto / 713. kamhi kasAyamhi kadi ca kiTTIo tti evaM suttaM / 714. ekekamhi kasAye tiNNi tiNi saMgahakiTTIo tti evaM tiga tiga / 715. ekvekisse saMgahakiTTIe aNaMtAo kiTTIo tti edeNa adhavA aNaMtAo jAdA / 716. kiTTIe kiM karaNaM ti ettha ekA bhAsagAhA / 717.tisse samukttiNA / saMjvalanakrodhAdi kapAyoMkI bAraha, nau, chaha aura tIna kRSTiyA~ hotI haiM, athavA ananta kRSTiyA~ hotI haiM / eka eka kaSAyameM tIna tIna kRSTiyA~ hotI haiM, athavA ananta kRSTiyA~ hotI haiM // 163 // / cUrNimU0--ukta bhASyagAthAkI vibhASA kI jAtI hai-yadi krodhakaSAyake udayake sAtha kSapakazreNI car3hatA hai, to usake bAraha saMgrahakRSTiyA~ hotI haiN| mAnakapAyake udayake sAtha kSapakazreNI car3hanevAle jIvake nau saMgrahakRSTiyA~ hotI hai| mAyAkapAyake udayake sAtha upasthita honevAle jIvake chaha saMgrahakRSTiyA~ hotI haiM aura lobhakaSAyake udayake sAtha upasthita honevAle jIvake tIna saMgrahakRSTiyA~ hotI haiN| isa prakAra yaha bhASyagAthAke prathama caraNa 'bAraha, nau, chaha, tIna' kA artha hai| eka eka saMgrahakRSTikI avayava yA antarakRSTiyA~ ananta hotI hai isa kAraNase gAthAmeM 'athavA ananta hotI hai| aisA pada kahA hai| isa prakAra mUlagAthAke 'kRSTiyA~ kitanI hotI hai| isa prathama praznakA artha samApta ho jAtA hai / ava 'kisa kaSAyameM kitanI kRSTiyA~ hotI hai' mUlagAthAke isa dUsare padakA artha karate haiMeka eka kaSAyameM tIna tIna saMgrahakRSTiyA~ hotI haiM, ataeva bhASyagAthAme 'tIna tIna' aisA pada kahA gayA hai| eka eka saMgrahakRSTikI ananta avayavakRSTiyA~ hotI haiM, isa kAraNase bhASyagAthAmeM 'athavA ananta hotI haiN| aisA pada kahA hai / / 705-715 / / cUrNisa0-kRSTi karanekI avasthAme kaunasA karaNa hotA hai, mUlagAthA dvArA uThAe gaye isa tIsare praznarUpa arthameM eka bhASyagAthA nibaddha hai| usakI samutkIrtanA kI jAtI hai|||716-717||
Page #915
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 165 ] cAritramohakSapaka kRSTikaraNakriyA nirUpaNa (111) kiTTI karedi NiyamA ovaTTa to ThidI ya aNubhAge / va to kiTTIe akArago hodi boddhavva // 164 || 807 718. vihAsA / 719. jahA / 720. jo kiTTIkArago so padesaggaM ThidIhiM vA aNubhAgehiM vA okaDDadi, Na ukkaDadi / 721. khavago kiTTIkAragappahUDi jAva kamo tAva okaDDago padesaggassa, Na ukaDago / 722. uvasAmago puNa paDhamasamayakiTTIkA ra gamAdi kADhUNa jAva carimasamayasakasAyo tAva okaDDago, Na puNa ukkaDago / 723. paDivadamAnago puNa paDhamasamaya sakasAyappahuDi okaDDago vi, ukkaDago vi / 724. lakkhaNamadha kiM ca kiTTIe tti ettha ekA bhAgAhA / 725, tisse samuttiNA / (112) guNaseDhi anaMtaguNA lobhAdI kodhapacchimapadAdo / kammassa ya aNubhAge kiTTIe lakkhaNaM edaM // 165 // cAroM saMjvalanakaSAyakI sthiti aura anubhAgakA niyamase aparvatana karatA huA hI kRSTiko karatA hai / sthiti aura anubhAgakA bar3hAnevAlA kRSTikA akAraka hotA hai aisA niyama jAnanA cAhie || 164 // cUrNisU0 0 - isa bhASyagAthAkI vibhASA karate haiM / vaha isa prakAra hai - jo jIva kRSTiyoMkA karanevAlA hai, vaha pradezAgra ko sthiti athavA anubhAgakI apekSA apavartana yA apakarSaNa hI karatA hai; udvartana yA utkarSaNa nahI karatA / kRSTiyoko karanevAlA kSapaka saMyata kRSTikaraNake prathama samayase lekara jaba taka caramasamayavartI saMkrAmaka hai, taba taka mohanIyakarma ke pradezAgra kA apakarSaka hI hai, utkarSaka nahIM / arthAt jaba taka vaha eka samayaadhika AvalIvAlA sUkSmasAmparAyika saMyata hai, taba taka apavartanA karaName pravRtta rahatA hai / kintu kRSTiyoMkA karanevAlA upazAmaka saMyata kRSTikAraka ke prathama samayako Adi karake jaba caramasamayavartI sakapAya rahatA hai, taba taka vaha apakarSaka rahatA hai, utkarSaka nahIM rahatA / kintu upazama zreNIse giranevAlA jIva prathamasamayavartI se sakaSAya arthAt sUkSmasAmparAyika honeke prathama samayase lekara nIce sarvatra apakarSaka bhI hai aura utkarpaka bhI / / 718-723 // bhAvArtha - upazamazreNI car3hanevAle jIvake kRSTikaraNake prathama samayase lekara sUkSmasAmparAyikake antima samaya taka apakarSaNakaraNa hI hotA hai, utkarpaNakaraNa nahI hotA / kintu giranevAle jIvake sUkSmasAmparAyikake prathama samamase dono hI karaNa pravRtta ho jAte haiN| cUrNisU0 - 'kRSTikA lakSaNa kyA hai' mUlagAthAke isa cauthe praznake artharUpame eka bhASyagAthA nibaddha hai, aba yahaoNpara usakI samutkIrtanA kI jAtI hai // 724-725 // lobhakaSAyakI jaghanya kRSTiko Adi lekara krodhakaSAyakI sarva pazcima pada
Page #916
--------------------------------------------------------------------------
________________ 808 kasAya pAhuDa sutta [15 cAritramoha-kSapaNAdhikAra 726. vihAsA / 727 lobhassa jahaNiyA kiTTI aNubhAgehiM thovA / 728. vidiyakiTTI aNubhAgehiM aNaMtaguNA / 729. tadiyA kiTTI aNubhAgehiM aNaMtaguNA / 730. evamaNaMtarANaMtareNa savvattha aNaMtaguNA jAva kodhassa carimakiTTi tti / 731. ukkassiyA vi kiTTI Adiphaddaya AdivaggaNAe aNaMtabhAgo / 732. evaM kiTTIsu thovo aNubhAgo / 733 kisaM kammaM kadaM jamhA, tamhA kiTTI / 734. edaM lakkhaNaM / ___735. etto vidiyamUlagAhA / 736. taM jhaa| (113) kadisu ca aNubhAgesu ca hidIsu vA kettiyAsu kA kiTTI / savvAsu vA dvidIsu ca Aho savvAsu patteyaM // 166 // arthAt antima utkRSTa kRSTi taka yathAkramase avasthita cAroM saMjvalana kapAyarUpa karmake anubhAgameM guNazreNI anantaguNita hai, yaha kRSTi kA lakSaNa hai // 165 // vizeSArtha-gAthAme kRSTikA lakSaNa pazcAdAnupUrvIse kahA gayA hai / jisake dvArA saMjvalana kapAyokA anubhAga sattva uttarottara kRza arthAt alpatara kiyA jAya, use kRSTi kahate hai / pUrvAnupUrvIkI apekSA saMjvalana krodhakI utkRSTa kRSTise lekara lobhakaSAyakI jaghanya kRSTi taka kapAyokA anubhAga uttarottara anantaguNita hAnirUpase kRza hotA jAtA hai, isa vAtako gAthAkArane pazcAdAnupUrvIkI apekSA kahA hai ki lobha kapAyakI jaghanya kRSTise lekara krodhakapAyakI utkRSTa kRSTi taka kaSAyokA anubhAga anantaguNita vRddhirUpa hai / isa prakAra isa gAthAke dvArA kRSTikA lakSaNa kahA gayA hai| cUrNisU0-ava ukta bhASyagAthAkI vibhApA karate haiM-lobhakI jaghanya kRSTi anu. bhAgakI apekSA sabase kama hai / dvitIya kRSTi anubhAgakI apekSA anantaguNI hai| tIsarI kRSTi anubhAgakI apekSA anantaguNI hai / isa prakAra anantara-anantara kramase sarvatra taba taka kRSTiyokA anubhAga anantaguNita jAnanA cAhie, javataka ki krodhakI antima utkRSTa kRSTi prApta ho / saMjvalana krodhakI utkRSTa bhI kRSTi prathama apUrva spardhakakI Adi vargaNAke anantaveM bhAga hai| isa prakAra kRSTiyomeM anubhAga uttarottara alpa hai / yataH jisake dvArA saMjvalana kapAyarUpa karma kRza kiyA jAtA hai, ataH usakI kRSTi yaha saMjJA sArthaka hai| yaha kRSTikA lakSaNa hai / / 726-734 // cUrNisU0-ava isase Age dUsarI mUlagAthA avatarita hotI hai| vaha isa prakAra hai // 735-736 // kitane anubhAgoMmeM aura kitanI sthitiyoMmeM kauna kRSTi vartamAna hai ? yadi prathama, dvitIyAdi sabhI sthitiyoM meM sabhI kRSTiyA~ saMbhava haiM, to kyA unakI sabhI avayavasthitiyoMmeM bhI avizeSarUpase sabhI kRSTiyA~ saMbhava haiM, athavA pratyeka sthitipara eka-eka kRSTi saMbhava hai ? // 166 //
Page #917
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 167] cAritramohakSapaka kRSTigatavizeSa-nirUpaNa 737. edisse ve bhAsagAhAo / 738. mUlagAhApurimaddha ekA bhAsagAhA / 739. tisse smukttinnaa| (114) kiTTI ca dvidivisesesu asaMkhejesu NiyamasA hodi / NiyamA aNubhAgesu ca hodi hu kiTTI aNaMtesu // 167 // 740. vihAsA / 741. kodhassa paDamasaMgahakiTTi vedeMtassa tisse saMgahakiTTIe ekekA kiTTI vidiyaTTidIsu savvAsu paDhamadvidIsu ca udayavajjAsu ekekA kiTTI savvAsu dvidIsu / cUrNisU0-isa mUlagAthAkA artha-vyAkhyAna karanevAlI do bhASyagAthAe~ haiN| unameMse mUlagAthAke pUrvArdhake artha meM eka bhASyagAthA nibaddha hai| usakI samutkIrtanA isa prakAra hai // 737-739 // sabhI kRSTiyA~ sarva asaMkhyAta sthiti-vizeSoMpara niyamase hotI haiN| tathA pratyeka kRSTi niyamase ananta anubhAgoMmeM hotI hai // 167 // vizeSArtha-sabhI kRSTiyA~ sarva asaMkhyAta sthitivizeSoMpara niyamase hotI haiM, isakA abhiprAya yaha hai ki cAro saMjvalanokI dvitIyasthiti saMkhyAta AvalIpramANa hotI hai / unameM eka-eka sthitipara sarva saMgrahakRSTiyA~ aura unakI avayavakRSTiyA~ pAI jAtI haiM / yahA~ itanA vizeSa aura jAnanA cAhie ki vedyamAna saMgrahakRSTi aura usakI avayavakRSTiyA~ prathamasthiti-sambandhI sarva sthitiyomeM bhI saMbhava haiM / isIprakAra pratyeka saMgrahakRSTi aura unakI avayavakRSTiyA~ ananta avibhAgapraticchedavAle sarva anubhAgome pAI jAtI hai, isalie jaghanya bhI kRSTi avibhAga-praticchedoke gaNanAkI apekSA ananta saMkhyAvAle anubhAgase samanvita hotI hai| isI prakAra zeSa bhI kRSTiyA~ ananta avibhAgapraticcheda zakti-samanvita anubhAgavAlI jAnanA caahie| cUrNisU0- aba ukta bhASyagAthAkI vibhASA kI jAtI hai-krodhakI prathama saMgrahakRSTiko vedana karanevAle jIvake usa saMgrahakRSTikI eka-eka avayavakRSTi dvitIyasthiti-sambandhI sarva avayavasthitiyoMmeM aura prathamasthiti-sambandhI kevala eka udayasthitiko chor3akara zepa sarva sthitiyome pAI jAtI haiM // 740-741 // vizeSArtha-krodhakI prathama saMgrahakRSTiko vedana karanevAle jIvake usa avasthAme krodha saMjvalanakI prathamasthiti aura dvitIya-sthitisaMjJAvAlI do sthitiyA~ hotI hai| unameM dvitIya sthitisambandhI eka-eka samayarUpa jitanI avayavasthitiyA~ hai, una sabame vedanakI jAnevAlI krodha-prathama saMgrahakRSTikI jitanI avayava-kRSTiyA~ haiM, ve saba pAI jAtI hai| kintu prathamasthitisambandhI jitanI avAntara-sthitiyA~ hai, uname kevala eka udayasthitiko chor3akara zeSa sarva avAntara-sthitiyome krodhakapAyasambandhI prathama saMgrahakRSTikI sarva avayavakRSTicaoN pAI jAtI
Page #918
--------------------------------------------------------------------------
________________ 810 kasAya pAhuDa sutta [15 cAritramoha-kSapaNAdhikAra 742. udayahidIe puNa vedijjamANiyAe saMgahakiTTIe jAo kiTTIo tAsimasaMkhejjA bhaagaa| 743. sesANamavedijjamANigANaM saMgahakiTTINamekkA kiTTI savvAsu vidiyahidIsu paDhamahidIsuNanthi / 744. ekekA kiTTI aNubhAgesu aNaMtesu / 745. jesu puNa ekA Na tesu vidiyaa| 746. vidiyAe bhAsagAhAe samukittaNA / (115) savvAo kiTTIo vidiyadvidIe du hoti savvisse / jaM kiTiM vedayade tisse aMso ca paDhamAe // 168 // ___747. edisse vihAsA vuttA ceva paDamabhAsagAhAe / haiN| sUtrame jo 'eka-eka kRSTi' aisA kahA hai usakA abhiprAya yaha hai ki krodha saMjvalanakI jaghanya kRSTi ina vivakSita sthitiyomeM hotI hai / isI prakAra dvitIya kRSTi, tRtIya kRSTiko Adi dekara antima kRSTi taka prathama saMgrahakRSTikI sarva avayavakRSTiyA~ una sthitivizeSoM meM hotI haiM, jinakI ki saMkhyA asaMkhyAta hai / aba Upara 'udayasthitiko chor3akara' aisA jo kahA hai, usakA cUrNikAra svayaM hI spaSTIkaraNa karate haiM cUrNim 0-kintu udayasthitime vedyamAna saMgrahakRSTikI jitanI avayava-kRSTiyA~ haiM, unakA asaMkhyAta bahubhAga pAyA jAtA hai / ( kyoki, vivakSita saMgrahakRSTike adhastanauparima asaMkhyAta eka bhAgapramANa avayavakRSTiyoko chor3akara madhyavartI asaMkhyAta bahubhAgapramANa kRSTiyoke rUpase hI udayAnubhAga pariNamita hotA hai| ) zepa avedyamAna gyAraho saMgrahakRSTiyokI eka-eka avayavakRSTi sarva dvitIyasthitisambandhI avAntara-sthitiyome pAI jAtI haiM, prathama sthitisambandhI avAntara sthitiyome nahI pAI jAtI / ( isa prakAra bhASyagAthAke pUrvArdhakI vibhASA karake aba uttarArdhakI vibhASA karate haiM- ) eka-eka saMgrahakRSTi athavA unakI avayavakRSTi (niyamase ) ananta anubhAgome rahatI hai / ( kyoki, sarva jaghanya bhI kRSTime sarva jIvose anantaguNita avibhAgapraticcheda pAye jAte haiM / ) jina ananta anubhAgomeM eka vivakSita kRSTi vartamAna hai, uname dUsarI anya kRSTi nahIM rahatI hai| ( kintu vaha unase bhinna svabhAvavAle anubhAgome hI rahatI hai / ) // 742-745 / / cUrNisU0-aba dUsarI bhASyagAthAkI samutkIrtanA kI jAtI hai // 746 // sabhI saMgrahakRSTiyA~ aura unakI avayavakRSTiyA~ samasta dvitIyasthitimeM hotI haiM / kintu vaha jisa kRSTikA vedana karatA hai, usakA aMza prathamasthitimeM hotA hai / ( kyoMki, avedyamAna kRSTiyoMkA prathamasthitime honA saMbhava nahIM hai / ) // 168 // __ cUrNisU0-isa bhASyagAthAkI vibhASA prathama bhASyagAthAkI vibhASA karate hue kahI jA cukI hai| arthAt vedyamAna saMgrahakRSTikA aMza udaya-vayaM sarva sthitiyome avizeSarUpase pAyA jA jAtA hai| kintu udayasthitimeM vedyamAna kRSTike asaMkhyAta bahubhAga hI pAye jAte haiM // 747 //
Page #919
--------------------------------------------------------------------------
________________ padammi paMca bhAra. kAca kAlegA. pahale bAsamAsa / mAlagAtApita gA0 170 ] cAritramohakSapaka-kRSTigatavizepa-nirUpaNa ____ 811 748. etto tadiyAe mUlagAhAe samukttiNA / (116) kiTTI ca padesaggeNaNubhAgaggeNa kA ca kAleNa / adhigA samA va hINA guNeNa kiM vA viseseNa // 169 // __749. edisse tiNi atthA / 750. kiTTI ca padesaggeNetti paDamo attho / edammi paMca bhAsagAhAo / 751. aNubhAgaggeNetti vidiyo attho| ettha ekA bhAsagAhA / 752. kA ca kAleNetti tadio attho / ettha chanbhAsagAhAo / 753. tAsi samukittaNaM vihAsaNaM ca / 754. paDhame atthe bhAsagAhANaM samuktittaNA / (117) vidiyAdo puNa paDhamA saMkhejaguNA bhave pdesgge| vidiyAdo puNa tadiyA kameNa sesA visesahiyA // 170 // 755. vihAsA / 756. taM jahA / 757. kohassa vidiyAe saMgahakiTTIe padesaggaM thovaM / 758. paDamAe saMgahakiTTIe padesaggaM saMkhejjaguNaM terasaguNamettaM / / cUrNisU0-aba isase Age tIsarI mUlagAthAkI samutkIrtanA kI jAtI hai||748|| kauna kRSTi kisa kRSTise pradezAprakI apekSA, anubhAgAgrakI apekSA aura kAlakI apekSA adhika hai, hIna hai, athavA samAna hai ? isa prakAra guNoMkI apekSA eka kRSTise dUsarI kRSTi meM kyA vizeSatA hai 1 // 169 // cUrNisU0-isa mUlagAthAke tIna artha hai / 'kauna kRSTi kisa kRSTise pradezAgrakI apekSA samAna hai, hIna hai yA adhika hai, yaha prathama artha hai / isa prathama arthameM paoNca bhASyagAthAe~ nibaddha haiN| 'kauna kRSTi kisa kRSTise anubhAgAgrakI apekSA samAna hai, hIna hai yA adhika hai,' yaha dvitIya artha hai| isa dvitIya arthameM eka bhASyagAthA nibaddha hai| 'kauna kRSTi kisa kRSTise kAlakI apekSA samAna hai, hIna hai yA adhika hai' yaha tRtIya artha hai| isa tRtIya arthame chaha bhASyagAthAe~ nibaddha haiN| 'guNeNa kiM vA viseseNa' yaha pada pradezAdi tIno arthoke vizeSaNarUpase nirdiSTa kiyA gayA hai // 749-752 // cUrNisU-aba una bhASyagAthAokI samutkIrtanA aura vibhASA eka sAtha kI jAtI hai| unameMse pahale prathama arthame nibaddha bhASyagAthAoMkI samutkIrtanA karate haiM // 753-754 // krodhakI dvitIya saMgrahakRSTise usakI hI prathama saMgraha kRSTi pradezAgrakI apekSA saMkhyAtaguNI hotI hai| kintu dvitIya saMgrahakRSTise tRtIya saMgraha kRSTi vizepa adhika hotI hai| isa prakAra yathAkramase zeSa arthAta mAna, mAyA aura lobhasambandhI tInoM tInoM saMgraha kRSTiyA~ vizeSa adhika hotI haiM // 170 // cUrNisa0 -aba ukta bhASyagAthAkI vibhApA karate haiM / vaha isa prakAra hai-krodhakI dvitIya saMgrahakRSTime pradezAgra alpa hai| isase prathama saMgrahakRSTime pradezAgra saMkhyAtaguNita haiM, jinakA ki pramANa terahaguNA hai // 755-758 //
Page #920
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sunta [15 cAritra moha-kSapaNAdhikAra 759. mANasa paDamAe saMgaha kiTTIe padesaggaM thovaM / 760 vidiyAe saMgaha kiTTIe padesaggaM visesAhiyaM / 761. tadiyAe saMgahakiTTIe padesaggaM visesAhiyaM / 762. viseso palidovamarasa asaMkhejjadibhAgapaDibhAgo / 763. kohassa vidiyAe saMgaha kiTTIe padesaggaM visesAhiyaM / 764 tadiyAe saMgaha kiTTIe padesaggaM visesAhiyaM / 765. mAyAe paDhamasaMgaha kiTTIe padesaggaM visesAhiyaM / 766. vidiyAe saMgaha kiTTIe padesaggaM visesAhiyaM / 767. tadiyAe saMgaha kiTTIe padesaggaM visesAhiyaM / 768. 812 vizeSArtha - krodhakI dvitIya saMgrahakRSTise prathama saMgrahakRSTimeM pradezAgra terahaguNA kaise saMbhava hai, isakA spaSTIkaraNa yaha hai ki mohanIyakarmakA sarvapradezarUpa dravya aMkasaMdRSTikI apekSA 49 kalpita kIjie | isake do bhAgose se asaMkhyAtaveM bhAgase adhika eka bhAga (25) to kapAyarUpa dravya hai aura asaMkhyAtaveM bhAgase hIna zeSa dUsarA bhAga (24) nokaSAyarUpa dravya hai / aba yahaoNpara kaSAyarUpa dravya krodhAdi cAra kaSAyokI bAraha saMgrahakRSTiyo meM vibhAga karanepara krodha prathamasaMgrahakRSTikA dravya 2 aMkapramANa rahatA hai jo ki mohanIyakarma ke sakala (49) dravyakI apekSA kucha adhika cauvIsavA~ bhAgapramANa hai / prakRta kRSTikaraNakAlame nokaSAyokA sarva dravya bhI saMjvalanakrodhameM saMkramita ho jAtA hai jo ki sarva hI dravya kRSTi karanevAle krodhI prathama saMgrahakRSTisvarUpase hI pariNata hokara avasthita rahatA hai / isakA kAraNa yaha hai ki vedana kI jAnevAlI prathama saMgrahakRSTirUpase hI usake pariNamanakA niyama hai / isa prakAra krodha kI prathama saMgrahakRSTi ke pradezAkA svabhAga ( 2 ) isa nokapAyadravya (24) ke sAtha milakara ( 2 + 24 = 26) krodhakI dvitIya saMgrahakRSTike do aMkapramANa dravyakI apekSA terahaguNA ( 2 x 13 = 26) siddha ho jAtA hai / ataeva cUrNikArane use terahaguNA batalAyA hai / isa prakAra uparyukta sUtrase sUcita svasthAna alpavahutva isa prakAra jAnanA cAhiekrodhakI dvitIya saMgrahakRSTime pradezAya sabase kama hai / tRtIya saMgrahakRSTime vizepa adhika haiM / krodhI tRtIya saMgrahakRSTise Upara usakI hI prathama saMgrahakRSTimeM pradezAgra saMkhyAtaguNita haiM / mAnakA svasthAna- alpabahutva isa prakAra hai-mAnakI prathama saMgrahakRSTimeM pradezAya sabase kama haiM / dvitIya saMgrahakRSTimeM vizeSa adhika haiN| tRtIya saMgrahakRSTime vizeSa adhika haiM / isI prakAra mAyA aura lobhasambandhI svasthAna - alpabahutva jAnanA cAhie / aba parasthAna- alpavahutva kahate haiM cUrNisU0 - mAnakI prathama saMgrahakRSTimeM pradezAya sabase kama haiM / dvitIya saMgrahakRSTimeM pradezAya vizeSa adhika haiM / tRtIya saMgrahakRSTime pradezAtra vizeSa adhika haiM / yahA~ sarvatra vizeSakA pramANa palyopamake asaMkhyAtaveM bhAgakA pratibhAgI hai| mAnakI tRtIya saMgrahakRSTise krodhI dvitIya saMgrahakRSTimeM pradezAya vizeSa adhika haiM / isase isIkI tRtIya saMgrahakRpTimeM pradezAya vizeSa adhika haiM / krodhakI tRtIya saMgrahakRSTise mAyAkI prathama saMgrahakRSTa pradezAya vizeSa adhika haiM / dvitIya saMgrahakRSTimeM pradezAya vizeSa adhika haiM / tRtIya saMgrahakRSTi 1
Page #921
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 171 ] cAritra mohakSapaka kRSTigatavizeSa- nirUpaNa 813 lobhasa paDhamA saMga kiTTIe padesaggaM visesAhiyaM / 769 vidiyAe saMgaha kiTTIe padesaggaM visesAhiyaM / 770 tadiyAe saMgahakiTTIe padesaggaM visesAhiyaM / 771. kohassa pAe saMgaTTiIe padesaggaM saMkhejjaguNaM / 772, vidiyAe bhAsagAhAe samukkittaNA / 773. taM jahA / ( 118) vidiyA do puNa paDhamA saMkhejjaguNA du vaggaNaggeNa / vidiyAdo puNa tadiyA kameNa sesA visesa hiyA // 171 // 774. vihAsA / 775. jahA padesaggeNa vihAsidaM tahA vaggaNaggeNa vihAsidavvaM / 776. etto tadiyAe bhAsagAhAe samukkittaNA / 777. taM jahA / meM pradezAya vizeSa adhika haiM / mAyAkI tRtIya saMgrahakRSTise lobhakI prathama saMgrahakRSTime pradezAya vizeSa adhika haiM / dvitIya saMgrahakRSTimeM pradezAya vizeSa adhika haiM / tRtIya saMgrahakRSTimeM pradezA vizeSa adhika haiM / lobhakI tRtIya saMgrahakRSTise krodhakI prathama saMgrahakRSTimeM pradezA saMkhyAtaguNita haiM / / 759-771 // vizeSArtha - yahA~ sarvatra svasthAname vizeSa adhikakA pramANa palyopamake asaMkhyAtaveM ariat pratibhAgI aura parasthAnameM AvalIke asaMkhyAtaveM bhAgakA pratibhAgI jAnanA cAhie / krodhakI prathama saMgrahakRSTime pradezAgra saMkhyAtaguNita batalAyA hai, so vahaoNpara saMkhyAtaguNitakA abhiprAya terahaguNA lenA cAhie, jaisA ki Upara batalA Aye haiM / cUrNi sU0- 0 - aba dUsarI bhASyagAthAkI samutkIrtanA kI jAtI hai / vaha isa prakAra hai // 772-773 / krodhakI dvitIya saMgrahakRSTi se prathama saMgrahakRSTi vargaNAoMke samUhakI apekSA saMkhyAtaguNI hai / kintu krodhakI dvitIya saMgrahakRSTise tRtIya saMgrahakRSTi vizeSa adhika / isI krama se zeSa arthAt mAna, mAyA aura lobhakI saMgrahakRSTiyA~ vizeSa - vizeSa adhika jAnanA cAhie // 171 // cUrNisU0 - aba ukta bhASyagAthAkI vibhASA kahate haiM - jisa prakAra pradezA kI apekSA kRSTiyoke alpabahutva kI prathama bhASyagAthAke dvArA vibhASA kI gaI hai, usI prakAra aurant apekSA isa bhASyagAthAkI vibhASA karanA cAhie // 774-775 // vizeSArtha - isakA kAraNa yaha hai ki dono apekSAose alpabahutvake nirUpaNa-kramameM koI bheda nahIM hai / dUsarI bAta yaha hai ki pradezokI hInAdhikatA ke anusAra hI vargaNAo meM bhI hInAdhikatA hotI hai / yahaoNpara vargaNA padase ananta paramANuoke samudAyAtmaka eka antarakRSTikA grahaNa karanA cAhie / vargaNAoMke samudAyako vargaNAgra kahate haiM / cUrNisU00 - aba isase Age tIsarI bhASyagAthAkI samutkIrtanA karate haiM / vaha isa prakAra hai / / 776-777 //
Page #922
--------------------------------------------------------------------------
________________ phasAya pAhuDa sutta [15 cAritramoha-kSapaNAdhikAra (119) jA hINA aNubhAgeNahiyA sA vaggaNA padesagge / bhAgeNa'NaMtimaNa du adhigA hINA ca boddhavvA // 172 // 778. vihAsA / 779 taM jahA / 780. jahaNiyAe vaggaNAe padesaggaM bahuaM / 781. vidiyAe vaggaNAe padesaggaM visesahINamaNaMtabhAgeNa / 782. evamaNaMtarANaMtareNa visesahINaM savvattha / 783. e to cautthI bhAsagAhA / (120) kodhAdivaggaNAdo suddhakodhassa uttarapadaM tu / seso aNaMtabhAgo NiyamA tisse padesagge // 173 // jo vargaNA anubhAgakI apekSA hIna hai, vaha pradezAgrakI apekSA adhika hai / ye vargaNAe~ anantaveM bhAgase adhika yA hIna jAnanA cAhie // 172 // vizepArtha-yaha tIsarI bhASyagAthA bAraho hI saMgrahakRSTiyoMkI jaghanya kRSTise lekara utkRSTa kRSTi taka yathAkramase avasthita antara-kRSTiyoke pradezAgrakI hInAdhikatAko anantaropanidhAke dvArA batalAneke lie avatIrNa huI hai| isakA artha yaha hai ki jo vargaNA anubhAgakI apekSA adhika anubhAga-yukta hotI hai usameM pradeza kama pAye jAte hai aura jo pradezokI apekSA adhika pradeza-samanvita hotI hai usameM anubhAgazakti hIna pAI jAtI hai| yahA~ jaghanyakRSTigata sadRza-saghanatAvAle sarva paramANuoke samUhakI 'eka vargaNA' yaha saMjJA dI gaI hai| isa prakAra jaghanyase lekara utkRSTa kRSTi taka kramase avasthita kRSTiyome sarva-adhastana vargaNA anubhAgakI apekSA hIna hai aura uparima-uparima vargaNAe~ kramazaH anantaguNita vRddhirUpase adhika anubhAgase yukta haiM / jisa prakAra uparima-uparima vargaNAe~ anubhAgakI apekSA adhika haiM / usI prakAra ve pradezokI apekSA Upara-Upara hIna hai, kyoki vargaNAokA aisA hI svabhAva hai ki jinameM anubhAga adhika hogA, unameM pradezAgra kama hogA aura jinameM pradeza-samudAya adhika hogA, uname anubhAga kama hogaa| isa prakAra yaha gAthAke pUrvArdhakA artha huA / gAthAke uttarArdha-dvArA yaha sUcita kiyA gayA hai ki yaha upayukta hInAdhikatA anantaveM bhAgapramANa jAnanA cAhie / arthAt eka antara-kRSTise dUsarI antara-kRSTi anubhAga yA pradezAgrakI apekSA eka vargaNAse hIna yA adhika hotI hai| cUrNisU0-aba ukta bhASyagAthAkI vibhASA kI jAtI hai| vaha isa prakAra haijaghanya vargaNAme pradezAgra bahuta hai / dvitIya vargaNAmeM pradezAgra vizepa hIna arthAt anantaveM bhAgase hIna hote haiM / isa prakAra anantara anantara kramase sarvatra vizepa hIna pradezAgra jAnanA cAhie // 778-781 // cUrNisU0-ava isase Age cauthI bhANyagAthA avatarita hotI hai // 783 // __krodhakapAyakA uttarapada arthAt carama kRSTikA pradezAgra krodhakapAyakI Adi arthAt jaghanya vargaNAmeMse ghaTAnA caahie| isa prakAra ghaTAnepara jo zeSa anantavaoN bhAga bacatA hai, vaha niyamase krodhakI jaghanya vargaNAke pradezAgrameM adhika hai // 173 //
Page #923
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 174 ] cAritramohakSapaka kRSTigatavizepa-nirUpaNa 815 784. vihAsA / 785.edIe gAhAe paraMparovaNidhAe seDhIe bhaNidaM hodi / 786. kohassa jahaNiyAdo vaggaNAdo ukkassiyAe vaggaNAe padesaggaM visesahINamaNaMtabhAgeNa / . 787. etto paMcamIe bhAsagAhAe sammukkittaNA / 788. taM jahA / (121) eso kamo ca kodhe mANe NiyamA ca hodi mAyAe / lobhamhi ca kiTTIe pattegaM hodi boddhavvo // 174 // 789. vihAsA / 790. jahA kohe cautthIe gAhAe vihAsA, tahA mANamAyA-lobhANaM pi NedavyA / 791. mANAdivaggaNAdo suddha mANassa uttarapadaM tu / seso aNaMtabhAgo NiyamA tisse padesagge // 792. evaM ceva mAyAdivaggaNAdo0 / 793. lobhAdivaggaNAdo0 / 794. mUlagAhAe vidiyapadamaNubhAgaggeNetti, ettha ekA bhAsagAhA / 795. taM jhaa| cUrNisU0-aba isa gAthAkI vibhASA kI jAtI hai-isa gAthAke dvArA paramparopanidhArUpa zreNIkI apekSA pradezAgra kahe gae haiN| krodhakI jaghanya vargaNAse usakI utkRSTa vargaNAme pradezAgra vizeSa hIna arthAt anantaveM bhAgase hIna hai // 784-786 // cUrNisU0-aba isase Age pA~cavIM bhASyagAthAkI samutkIrtanA kI jAtI hai / vaha isa prakAra hai // 787-788 // krodhasaMjvalanakI kRSTike viSayameM jo yaha krama kahA gayA hai, vahI krama niyamase mAnasaMjvalana, mAyAsaMjvalana aura lobhasaMjvalanakI kRSTi meM bhI pratyekakA hai, aisA jAnanA cAhie // 174 // cUrNisa0-aba isa bhASyagAthAkI vibhASA kI jAtI hai-jisa prakAra krodhasaMjvalaname cauthI bhASyagAthAkI vibhASA kI hai, usI prakAra mAna, mAyA aura lobhasaMjvalaname bhI karanA cAhie / vaha isa prakAra jAnanA cAhie-mAnakaSAyakA uttarapada mAnakapAyakI AdivargaNAmese ghaTAnA caahie| jo zeSa anantavaoN bhAga bacatA hai vaha niyamase mAnakI jaghanya vargaNAke pradezAgrame adhika hai| isI prakAra mAyAsaMjvalana aura lobhasaMjvalanakA uttarapada unakI AdivargaNAmese ghaTAnA caahie| jo zepa anantavaoN bhAga avaziSTa rahe, vaha niyamase unakI jaghanya vargaNAke pradezAgrame adhika hai // 789-793 // isa prakAra paoNca bhASyagAthAoke dvArA mUlagAthAke 'kiTTI ca padesaggeNa' isa prathama padakA artha samApta huaa| cUrNisU0-mUlagAthAke 'aNubhAgaggeNa' isa dvitIya padake arthame eka bhApyagAthA hai, vaha isa prakAra hai / / 794-795 //
Page #924
--------------------------------------------------------------------------
________________ 816 kasAya pAhuDa sutta [15 cAritramoha-kSapaNAdhikAra (122) paDhamA ca aNaMtaguNA vidiyAdo NiyamasA du annubhaago| tadiyAdo puNa vidiyA kameNa sesA guNeNahiyA // 175 // 796. vihAsA / 797. saMgahakiTTi paDucca kohassa tadiyAe saMgahakiTTIe aNubhAgo thovo / 798. vidiyAe saMgahakiTTIe aNubhAgo aNaMtaguNo / 799. paDamAe saMgahakiTTIe aNubhAgo aNaMtaguNo / 800. evaM mANa-mAyA-lobhANaM pi / 801. mUlagAhAe tadiyapadaM kA ca kAleNetti estha cha bhAsagAhAo / 802. tAsiM samukkittaNA ca vihAsA ca / / (123) paDhamasamayakiTTINaM kAlo vassaM va do va cttaari| aTTa ca vassANi hidI vidiyadvidIe samA hodi // 176 // 803. vihAsA / 804. jadi kodheNa uvahido kiTTIo vededi, tado tassa paDhamasamae vedagassa mohaNIyassa dvidisaMtakammamaha vassANi / 805. mANeNa uvadvidassa paDamasamayakiTTIvedagassa hidisaMtakammaM cattAri vassANi / 806. mAyAe uvaDhidassa krodhasaMjvalanakI prathama saMgrahakRSTi dvitIya saMgrahakRSTi se anubhAgakI apekSA niyamase anantaguNI hai / punaH tRtIya saMgrahakRSTi se dvitIya saMgrahakRSTi bhI anantaguNI hai| isI kramase mAna, mAyA aura lobha saMjvalana kI tInoM tInoM saMgrahakRSTiyA~ tRtIyase dvitIya aura dvitIyase prathama uttarottara anantaguNI jAnanA cAhie // 175 // cUrNisU0-aba ukta bhASyagAthAkI vibhASA kI jAtI hai-saMgrahakRSTikI apekSA krodhasaMjvalanakI tRtIya saMgrahakRSTime anubhAga alpa hai| dvitIyasaMgrahakRSTime anubhAga anantaguNA hai / prathama saMgrahakRSTime anubhAga anantaguNA hai| isI prakAra mAna, mAyA aura lobhasaMjvalanakI tIno saMgrahakRSTiyoMme anubhAgakA krama jAnanA cAhie // 796-800 // cUrNisU0-mUlagAthAkA tRtIyapada 'kA ca kAleNa' hai, isake arthame chaha bhASyagAthAe~ haiN| unakI samutkIrtanA aura vibhASA kI jAtI hai // 801-802 // prathama samayameM kRSTiyoMkA sthitikAla eka varpa, do varSa, cAra varSa aura ATha varSa hai / dvitIyasthiti aura antara sthitiyoMke sAtha prathamasthitikA yaha kAla kahA gayA hai // 176 // cUrNisU0-ava isakI vibhASA karate haiM-yadi krodhasaMjvalanake udayake sAtha upasthita huA kRSTioko vedana karatA hai, to usake prathama samayame kRSTivedakake mohanIyakarmakA sthitisattva ATha varSa hai / mAnasaMjvalanake udayake sAtha upasthita prathama samaya kRSTivedakake mohanIyakarmakA sthitisattva cAra varSa hai / mAyAsaMjvalanake udayake sAtha upasthita prathama samaya
Page #925
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 177] cAritramohakSapaka kRSTivedakakriyA-nirUpaNa 817 paDhamasamayakiTTIvedagassa ve vassANi mohaNIyassa hidisaMtakammaM / 807. lobheNa uvavidassa paDhamasamayakiTTIvedagassa mohaNIyassa dvidisaMtakammamekaM vassaM / 808. etto vidiyAe bhAsagAhAe samukttiNA / (124) jaM kiTTi vedayade javamajhaM sAMtaraM dusu dvidIsu / paDhamA jaM guNaseDhI uttaraseDhI ya vidiyA du||177|| 809. vihAsA / 810. jahA / 811. jaM kiTTi vedayade tisse udayahidIe padesaggaM thovaM / 812 vidiyAe dvidIe padesaggamasaMkhejjaguNaM / 81.3. evamasaMkhejjaguNaM jAva paDhamahidIe carimahidi tti / / 814. tado vidiyahidIe jA AdidvidI tisse asaMkhejjaguNaM / 815. tado savvattha visesahINaM / 816. javamajjhaM paDhamadvidIe carimadvidIe ca, vidiyaTThidIe AdidvidIe ca / 817. edaM taM javamajhaM sAMtaraM dusu dvidIsu / 818. etto tadiyAe bhAsagrAhAe samukttiNA / kRSTivedakake mohanIyakarmakA sthitisattva do varSa hai aura lobhasaMjvalanake udayake sAtha upasthita prathama samaya kRSTivedakake mohanIyakarmakA sthitisattva eka varSa hai / / 803-807 / / cUrNisU0-aba isase Age dvitIya bhASyagAthAkI samutkIrtanA karate haiM // 808 / / jisa kRSTiko cedana karatA hai, usameM pradezAgrakA avasthAna yavamadhyarUpase hotA hai aura vaha yavamadhya prathama tathA dvitIya ina donoM sthitiyoMmeM vartamAna ho karake bhI antara-sthitiyoMse antarita honeke kAraNa sAntara hai| jo graMthamasthiti hai, vaha guNazreNIrUpa hai arthAt uttarottara samayoM meM pradezAgra asaMkhyAtaguNita kramase usameM avasthita haiM aura jo dvitIyasthiti hai, vaha uttara zreNIrUpa hai arthAt Adi samayameM sthUlarUpa hokara bhI vaha uttarottara samayoMmeM vizeSa hInarUpase avasthita hai // 177 // cUrNisU0-aba ukta bhASyagAthAkI vibhASA kI jAtI hai-jisa kRSTiko vedana karatA hai, usakI udayasthitime pradezAgra alpa haiM / dvitIya sthitime pradezAgra asaMkhyAtaguNita haiN| isa prakAra asaMkhyAtaguNita kramase pradezAgra prathama sthitike carama samaya taka bar3hate hue pAye jAte hai / tadanantara dvitIya sthitikI jo Adi sthiti hai, usame pradezAgra asaMkhyAtaguNita hai / tatpazcAt sarvatra arthAt uttarottara sarva sthitiyomeM vizepa hIna kramase pradezAgra avasthita haiN| yaha pradezAgroke vinyAsarUpa yavamadhya prathama sthitike carama sthitime dvitIya sthitike Adi sthitime pAyA jAtA hai| vaha yaha yavamadhya dono sthitiyoke antima aura Adima samayome vartamAna hai, ataeva sAntara hai / / 809-818 // - cUrNisU0-aba isase Age tRtIya bhASyagAthAkI samutkIrtanA kI jAtI hai / / 818 //
Page #926
--------------------------------------------------------------------------
________________ 818 kasAya pAhuDa sutta [15 cAritramoha-kSapaNAdhikAra (125) vidiyaTThidi AdipadA suddhapuNa hodi uttarapadaM tu / seso asaMkhejadimo bhAgo tisse padesagge // 178 // 819. vihAsA / 820. vidiyAe dvidIe ukkassiyAe padesaggaM tisse ceva jahaNiyAdo dvidIdo suddha suddhasesaM palidovamassa asaMkhejjadibhAgapaDibhAgiyaM / 821. etto cautthIe bhAsagAhAe samukttiNA / 822. taM jahA / (126) udayAdi yA dvidIo NiraMtaraM tAsu hoi guNaseDhI / udayAdi padesaggaM guNeNa gaNaNAdiyaMteNa // 179 // 823. vihAsA / 824. udayaTThidipadesaggaM thovaM / 825. vidiyAe hidIsu padesaggamasaMkhejjaguNaM / 826. evaM savisse paDamaTTidIe / / dvitIya sthitike Adipada arthAt prathama niSekake pradezAgrameMse usake uttara pada arthAt carama niSekake pradezAgrako ghaTAnA caahie| isa prakAra ghaTAnepara jo asaMkhyAtavA~ bhAga zeSa rahatA hai, vaha usa prathama nipekake pradezAgrameM adhika hai // 178 // cUrNisa0-aba isa bhASyagAthAkI vibhApA kI jAtI hai-dvitIya sthitikI utkRSTa arthAt carama sthitime pradezAgra usa hI dvitIya sthitikI jaghanya arthAt Adi sthitimese zodhita karanA cAhie / vaha zuddha zeSa palyopamake asaMkhyAtaveM bhAgakA pratibhAgI hai / / 819-820 vizeSArtha-isa tIsarI bhASyagAthAme dvitIya sthitike uttarazreNI rUpase avasthita pradezAgrakA paramparopanidhArUpase varNana kiyA gayA hai| jisakA abhiprAya yaha hai ki dvitIya sthitikA AyAma yataH varSapRthaktvapramANa hai, ataH usake carama niSekake pradezAgrase prathama niSekakA pradezapiMDa saMkhyAtaguNA, asaMkhyAtaguNA yA anya prakArakA na hokara niyamase asaMkhyAtavA~ bhAga adhika hotA hai / yaha asaMkhyAtavaoN bhAga palyopamake asaMkhyAtaveM bhAgake barAvara jAnanA caahie| carNisU0-aba isase Age cauthI bhASyagAthAkI samutkIrtanA kI jAtI hai| vaha isa prakAra hai // 821-822 // udayakAlase Adi lekara prathamasthitisambandhI jitanI sthitiyA~ haiM, unameM nirantara guNazreNI hotI hai| udayakAlase lekara uttarottara samayavartI sthitiyoM meM pradezAgra gaNanAke anta arthAt asaMkhyAtaguNitarUpase avasthita haiM // 179 // cUrNisU0-aba ukta bhASyagAthAkI vibhASA kI jAtI hai-udayasthitime pradezAgra alpa haiM / dvitIya sthitimeM pradezAgra asaMkhyAvaguNita haiN| isa prakAra sampUrNa prathamasthitime uttarottara asaMkhyAtaguNita pradezAgra jAnanA cAhie // 823-826 // vizeSArtha-cauthI bhASyagAthAke dvArA pUrvokta yavamadhyakA spaSTIkaraNa karate hue prathamasthitike pradezAgrakA avasthAna-krama sUcita kiyA gayA hai, jisakA abhiprAya yaha hai ki
Page #927
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 181 ] cAritramohakSapaka-kRSTivedakakriyA nirUpaNa 827. to paMcamIe bhAsagAhAe samukkittaNA / 828. taM jahA / (127) udayAdisu dvidIsu ya jaM kammaM niyamasA du taM harassaM / pavisadi kkhiNa du guNeNa gaNaNAdiyaMteNa // 180 // 829. vihAsA / 830. taM jahA / 831. jaM assi samae udiSNaM padesaggaM taM thovaM / 832. se kAle TThidikkhaeNa udayaM pavisadi padesaggaM tamasaMkhejjaguNaM / 833. evaM savvattha / 834. etto chaDIe bhAsagAhAe samukkittaNA / 835. taM jahA / (128) vedakAlo kiTTIya pacchimAe du niyamasA harasso / saMkhejjadibhAgeNa du sesaggANaM kameNa'dhigo // 189 // 836. vihAsA / 837. pacchimakiTTimaMtomuhuttaM vedayadi tisse vedagakAlo prathama sthiti ke prathama samaya meM udayaM AnevAle pradezAya sabase kama haiM aura Age-Ageke samayoMmeM udaya AnevAle pradezAya asaMkhyAtaguNita hai / cUrNi sU0 0 - aba isase Age paoNcavIM bhASyagAthAkI samutkIrtanA kI jAtI hai / vaha isa prakAra hai || 827-828 / / udayako Adi lekara yathAkramase avasthita prathamasthitikI avayavasthitiyoM meM jo karmarUpa dravya hai, vaha niyamase Age Age hasva arthAt kama kama hai / udayasthitise Upara anantara sthitimeM jo pradezAgra sthiti ke kSaya se praveza karate haiM, ve asaMkhyAtaguNita rUpase praveza karate haiM // 180 // cUrNi sU0 [0 - ukta bhASyagAthAkI vibhASA kI jAtI hai| vaha isa prakAra hai - jo pradezAgra isa vartamAna samayame udayako prApta hotA hai, vaha sabase kama hai / jo pradezAya sthiti ke kSayase anantara samayameM udayako prApta hogA, vaha asaMkhyAtaguNA hai / isI prakAra sarvatra arthAt kRSTivedaka-kAlake sarva samaya meM udayako prApta honevAle pradezAgrakA alpabahutva jAnanA cAhie // 829-833 // cUrNisU0. 0 - aba isase Age chaThI bhASyagAthAkI samutkIrtanA kI jAtI hai / vaha isa prakAra hai / / 834-835 // 819 pazcima kRSTi arthAta saMjvalana lobhakI sUkSmasAmparAyika nAmavAlI antima bArahavIM kRSTikA vedakakAla niyamase alpa hai, arthAt sUkSmasAmparAya guNasthAnakA jitanA kAla hai, vahI vArahavI kRSTike vedanakA kAla hai / pazcAdAnupUrvIse zeSa gyAraha kRSTiyoMkA vedanakAla kramazaH saMkhyAtaveM bhAgase adhika hai || 181 // cUrNim 00 - aba isa bhASyagAthAkI vibhASA kI jAtI hai - (yadyapi ) pazcima arthAt antima bArahavI kRSTiko antarmuhUrta taka vedana karatA hai, ( tathApi ) usakA vedakakAla sabase
Page #928
--------------------------------------------------------------------------
________________ 820 kasAya pAhuDa sutta [15 cAritramoha-kSapaNAdhikAra thovo / 838. ekArasamIe kiTTIe vedagakAlo visesAhio / 839. dasamIe kiTTIe vedagakAlo visesaahio| 840. NavamIe kiTTIe vedagakAlo visesaahio| 841. aTThamIe kiTTIe vedagakAlo visesAhio / 842. sattamIe kiTTIe vedagakAlo visesaahio| 843. chaTThIe kiTTIe vedagakAlo visesaahioN| 844. paMcamIe kiTTIe vedagakAlo visesaahio| 845. cautthIe kiTTIe vedagakAlo visesAhio / 846. tadiyAe kiTTIe vedagakAlo visesaahio| 847. vidiyAe kiTTIe vedagakAlo visesAhio / 848. paDhamAe kiTTIe vedagakAlo visesAhio / 849. viseso sNkhejjdibhaago| 850. etto cautthIe mUlagAhAe samukttiNA / 851. taM jahA / (129) kadisu gadIsu bhavesu ya dvidi-aNubhAgesu vA kasAesu / kammANi puvvavaddhANi kadIsu kiTTIsu ca dvidiisu||182|| kama haiM / gyArahavI kRSTikA vedakakAla vizeSa adhika hai| dazavIM kRSTikA vedakakAla vizeSa adhika hai / navamI kRSTikA vedakakAla vizeSa adhika hai / AThavIM kRSTikA vedakakAla vizeSa adhika hai / sAtavIM kRSTikA vedakakAla vizeSa adhika hai / chaThI kRSTikA vedakakAla vizeSa adhika hai| pAMcavIM kRSTikA vedakakAla vizeSa adhika hai / cauthI kRSTikA vedakakAla vizeSa adhika hai / tIsarI kRSTikA vedakakAla vizeSa adhika hai| dUsarI kRSTikA vedakakAla vizeSa adhika hai| prathama kRSTikA vedakakAla vizeSa adhika hai| yahA~ sarvatra vizeSakA pramANa ( svakRSTi vekakakAlake ) saMkhyAtaveM bhAga hai, arthAt saMkhyAta AvalI hai / / 836-849 // vizepArtha-ina cUrNisUtroke dvArA bhASyagAthokta bAraha kRSTiyoke vedanakAlakA pramANa vatAyA gayA hai / gAthAke uttarArdhameM paThita 'tu' zabdase jayadhavalAkArane azvakarNakaraNakAla, SaNNokaSAyakSapaNakAla, strIvedakSapaNakAla, napuMsakavedakSapaNakAla, antarakaraNakAla aura aSTakapAyakSapaNakAla inakA bhI alpavahutva batAyA hai / vaha isa prakAra hai-krodhakI prathama saMgrahakRSTike vedakakAlase kRSTikaraNakA kAla saMkhyAtaguNA hai arthAt sAdhika tigunA hai / kRSTikaraNakAlase azvakaraNakAla Adi zeSa saba kAla vizepa-vizeSa adhika haiN| kevala antarakaraNakAlase aSTakaSAyakSapaNakAla saMkhyAtaguNA hai| ___ cUrNisU0-aba isase Age cauthI mUlagAthAkI samutkIrtanA kI jAtI hai| vaha isa prakAra hai // 850-851 // kitanI gatiyoMmeM, bhavoMmeM, sthitiyoMmeM, anubhAgoMmeM aura kapAyoMmeM pUrvabaddha karma kitanI kRSTiyoMmeM aura unakI kitanI sthitiyoMmeM pAye jAte haiM ? // 182 // vizeSArtha-isa aura isase Age kahI jAnevAlI do aura mUlagAthAoke dvArA kRSTivedakake gati Adi mArgaNAomeM pUrvabaddha karmoMkA bhajanIya-abhajanIyarUpase astitva
Page #929
--------------------------------------------------------------------------
________________ 821 821 gA0 183] cAritramohakSapaka kRSTivedaka-nirUpaNa 852. edisse tiNi bhAsagAhAo / 853. taM jhaa| (130) dosu gadIsu abhajANi dosu bhajANi puvvabaddhANi / eiMdiya kAyesu ca paMcasu bhajA Na ca tasesu // 183 // 854. vihAsA / 855. edassa khavagassa dugadisamajjidaM kammaM NiyamA asthi / taM jahA-tirikkhagadisamajjidaM ca maNusagadisamajjidaM ca / 856. devagadisamajjidaM ca NirayagadisamajjidaM ca bhajiyavvaM / 857. puDa cikAiya-AukAiya-teukAiyavAukAiya-vaNapphadikAiesu etto ekekeNa kAeNa samajjidaM bhajiyavvaM / 858. tasakAiyaM samajjidaM NiyamA asthi / anveSaNa kiyA gayA hai| prastuta gAthAmeM gati, indriya, kAya aura kaSAyamArgaNAme utkRSTa anutkRSTa sthiti-anubhAga-saMyukta saMcita pUrvabaddha karmoMke saMbhava-asaMbhavatAkA nirNaya karaneke lie prazna upasthita kiye gaye haiM, jinakA ki uttara Age kahI jAnevAlI tIna bhASyagAthAoke dvArA diyA jaaygaa| gAthA-paThita 'gati' padase gatimArgaNA grahaNa kI gaI hai| 'bhava' padase indriya aura kAyamArgaNA sUcita kI gaI hai, kyoki bhava ekendriyAdi jAti aura sthAvarAdikAyarUpa hI hotA hai / 'kaSAya' padase kaSAyamArgaNAkA grahaNa kiyA gayA hai| isa prakAra samagra gAthAkA yaha artha nikalatA hai ki gati Adi mArgaNAomeM saMcita pUrvabaddha karma kina-kina kRSTiyoMme aura unakI kina-kina sthitiyome saMbhava hai aura kina-kiname nahIM ? isakA spaSTIkaraNa Age kahI jAnevAlI bhASyagAthAomeM kiyA gayA hai / cUrNisU0-upayukta mUlagAthAke arthakA vyAkhyAna karanevAlI tIna bhASyagAthAe~ haiM / ve isa prakAra haiM / / 852-853 // pUrvabaddha karma do gatiyoMmeM abhajanIya hai aura do gatiyoMmeM bhajanIya haiN| tathA eka ekendriyajAti aura pA~ca sthAvarakAyoMmeM bhajanIya haiM, zeSa cAra jAtiyoMmeM aura trasakAyameM bhajanIya nahIM haiM // 183 // carNisU0-aba isa bhASyagAthAkI vibhASA kI jAtI hai-isa kRSTivedaka kSapakake do gatiyome samupArjita karma niyamase hotA hai / vaha isa prakAra hai-tiryaggatisamupArjita karma bhI hai aura manuSyagati samupArjita karma bhI hai| devagatisamupArjita aura narakagatisamupAnita karma bhajitavya hai| pRthivIkAyika, apkAyika, taijaskAyika, vAyukAyika aura vanaspatikAyika ina pA~comeMse eka-eka kAyake sAtha samupArjita karma bhajitavya hai| basakAyika samupArjita karma niyamase pAyA jAtA hai // 854-858 // vizeSArtha-kRSTivedaka kSapakake pUrva bhavame tiryaggati aura manuSyagatime utpanna hokara maoNdhe hue karmoMkA astitva niyamase rahatA hai, ataeva unake saMcayako saMbhava yA asaMbhava kI
Page #930
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sutta [ 15 cAritramoha-kSapaNAdhikAra apekSA gAthAkArane abhajitavya kahA hai / isI vAtako cUrNikArane 'niyama' padase dyotita kiyA hai / jisakA spaSTIkaraNa isa prakAra hai- jo jIva tiryaggati se Akara aura manuSyoMmeM hI utpanna hokara kSapakazreNIpara car3hatA hai, usake niyamase tiryaggatime vA~dhe hue karmoMkA saMcaya pAyA jAtA hai / kintu jo tiryaggati se nikalakara aura zepa naraka - devAdi gatiyomeM sAgaropama-zatapRthaktvakAla taka paribhramaNa kara kSapakazreNIpara car3hatA hai, usake bhI tirtha - ggatimeM saMcaya kiyA huA karma niyamase pAyA jAtA hai / isakA kAraNa yaha hai ki tiryaggatimeM upArjita karmasthitipramANa saMcayakA sAgaropamazatapRthaktvakAla ke bhItara sarvathA nirjIrNa honA asaMbhava hai / isa prakAra jahA~ kahIM bhI karmasthiti -pra - pramANakAla taka raha kara Aye hue kSapakake manuSyagati-upArjita pUrvabhava saMcita karmakA sadbhAva niyamase pAyA jAtA hai / isa kAraNa 'do gatiyomeM pUrvavaddha karma abhajitavya' kahe gaye haiM / kintu kRSTivedaka kSapakake devagati - upArjita aura narakagati - upArjita pUrvabaddha karmakA saMcaya bhajitavya kahA gayA hai / isakA kAraNa yaha hai ki deva yA narakagatise Akara tiryaMca yA manuSyome hI karmasthitipramANa kAla taka rahakara tadanantara kSapakazreNIpara car3hanevAle jIvake devagati - upArjita aura narakagati - upArjita karma niyama- ' se nahIM hotA hai / tathA jo deva - nArakiyoMme utpanna hokara aura vahaoN kitane hI kAla taka rahakara tadanantara tiyaMcome utpanna hokara vahA~ karmasthiti - pramita yA usase adhika kAla taka rahakara aura vahA~ naraka-devagati - saMcita karmapuMjako galAkara tatpazcAt manuSyo meM utpanna hokara kSapakazra eNIpara car3hatA hai, usake bhI naraka aura devagatime upArjita pUrvavaddha karmakA eka bhI paramANu nahI pAyA jAtA, kyoki, karmasthitikAla vyatIta ho jAneke pazcAt usase pahale bA~dhe hue karmake saMcayakA rahanA asaMbhava hai / kintu jo naraka aura devagatimai praveza karake vahA~ kucha kAla taka rahakara aura phira vahA~se nikalakara karmasthitipramita kAlake bhItara hI usa pUrvopArjita karmasaMcayake naSTa hue vinA hI kSapakazreNIpara car3hatA hai, usake narakagati saMcita aura devagatisaMcita karma niyamase pAyA jAtA hai, kyoki vaha pUrva-: -bhava-saMcita karmake galAye vinA hI kSapakazreNIpara car3hA hai / isa prakAra deva aura narakagati-saMcita pUrvavaddha karmakI bhajanIyatA siddha ho jAtI hai / jisaprakAra gatimArgaNAkI apekSAse pUrvabaddha karma-saMcayake astitvanAstitvakA vicAra kiyA gayA hai, isI prakAra indriya aura kAyamArgaNAkA Azraya lekarake bhI pUrvavaddha saMcita karmakI bhajanIyatA - abhajanIyatAkA nirNaya kara lenA cAhie | trasakAyiko - me itanI bAta vizeSa jAnanA cAhie ki saMjJipaMcendriya jIvome samupArjita pUrvavaddha karma bhajanIya nahI hai, kintu dvIndriya, trIndriya, caturindriya aura asaMjJipaMcendriyome tathA labdhyaparyAptaka-saMjJipaMcendriyoMmeM pUrvavaddha karma bhajanIya hI haiM, aisA nayadhavalAkArakA kahanA hai / jahA~ jina pUrvavaddha karmoMkI saMbhavatA hai, vahA~ unake eka paramANuko Adi lekara anantakarma-paramANuo takakA astitva saMbhava hai, aura jahA~ jinakI saMbhavatA nahI hai, vahA~ unake eka bhI paramANukA astitva zeSa nahIM samajhanA cAhie / I 822
Page #931
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 184] cAritramohakSapaka-kRSTivedaka-nirUpaNa 859. etto ekekAe gadIe kAehiM ca samajjidallaggassa jahaNNukkassapadesa-' ggassa pamANANugamo ca appAbahuaMca kAyavvaM / ____860. etto vidiyAe bhAsagAhAe samukkittaNA / (131) ei diyabhavaggahaNehiM asaMkhejjehiM NiyamasA bddh| egAdegucariyaM saMkhejjehi ya tasabhavehiM // 184 // . cUrNisU0-aba isase Age eka-eka gati aura eka-eka kAyake sAtha samupArjita pUrvabaddha karmake jaghanya aura utkRSTa pradezAgrakA pramANAnugama aura alpabahutvAnugama karanA cAhie // 859 // vizeSArtha-ukta cUrNisUtrase sUcita pramANAnugamakA spaSTIkaraNa isa prakAra hai-jina gati aura kAyoMme samupArjita karma bhajanIya hai, uname samupArjita pradezapiMDakA jaghanya pramANa eka paramANu hai, aura utkRSTa pramANa ananta karma-paramANu haiN| kintu jina gati aura kAyome saMcita dravya niyamase pAyA jAtA hai, uname jaghanya aura utkRSTa donokI hI apekSA samupArjita karmapradezokA pramANa ananta hotA hai / aba alpabahutvakA spaSTIkaraNa karate hai-bhajanIya pUrvabaddha saMcita karmadravyake jaghanya pradezAgra alpa hai / utkRSTa pradezAgra anantaguNita hai| abhajanIya karmoMkA jaghanya pradezapiDa alpa hai / utkRSTa pradezapiDa asaMkhyAtaguNA hai| kisa kRSTinedakake jaghanya aura kisake utkRSTa saMcita dravya pAyA jAtA hai, isakA uttara yaha haijo jIva ekendriyomeM kSapita-kozika hokara karmasthiti kAlataka rahA / punaH vahA~se nikalakara aura zeSa gatiyome sAgaropama zatapRthaktva taka paribhramaNa kara antima bhavame karma-kSapaNake lie udyata hotA huA zreNI car3hA, aise kRSTivedaka kSapakake ve tiryaggati-saMcita jaghanya karmadravya pAyA jAtA hai| kintu jo tiryaMcoMmeM guNita-kAMzika hokara karmasthiti kAlataka rahA aura vahaoNse nikalakara anya gatiyome paribhramaNa karake kSapakazreNIpara car3hA, usake tiryaggatisaMcita utkRSTa karmadravya pAyA jAtA hai| manuSyagati-samupArjita jaghanya karma-saMcaya usa jIvake pAyA jAtA hai, jo ki anya gatise manuSyoMme Akara varSa-pRthaktvake pazcAt atizIvra kSapakaNIpara car3hatA hai| kintu jo anya gatise Akara manuSyagatime pUrvakoTIpRthaktvase adhika tIna palyopama-pramita bhavasthitikA pratipAlana kara samayAvirodhase kSapakaNIpara car3hatA hai, usake manuSyagati-samupArjita utkRSTa saMcita karmadravya pAyA jAtA hai| isI prakAra sthAvarakAyase Akara trasakAyikoMme varSapRthaktva rahakara kSapakaNIpara car3hanevAle jIvake trasakAyasaMcita jaghanya karmadravya pAyA jAtA hai| kintu jo guNitakAMzika hokara sakAyasthitipramita kAla taka some paribhramaNa kara kSapakazreNIpara car3hatA hai, usake sakAya-samupArjita utkRSTa karmedravya pAyA jAtA hai| . cUrNisU0-aba isase Age dUsarI bhASyagAthAkI samutkIrtanA karate haiM // 860 // kRSTivedaka kSapakake asaMkhyAta ekendriya-bhavagrahaNoMke dvArA baddha karma niyamase pAyA jAtA hai / tathA ekako Adi lekara do, tIna Adi saMkhyAta bhavoMke dvArA saMcita karma pAyA jAtA hai // 184 //
Page #932
--------------------------------------------------------------------------
________________ 824 kasAya pAhuDa sutta [15 cAritramoha-kSapaNAdhikAra 861. edisse gAhAe vihAsA ceva kAyavyA / 862. etto tadiyAe bhAsagAhAe samukittaNA / (132) ukassaya aNubhAge dvidi ukassANi puvvabaddhANi / sajiyavvANi abhajANi hoti NiyamA kasAesu // 185 // 463. vihAsA / 864. ukkassadvidivaddhANi ukkassaaNubhAgavaddhANi ca bhajidavyANi / 865. koha-mANa-mAyA-lobhovajuttehiM baddhANi abhajiyavvANi / 866. etto paMcamIe mUlagAhAe samukittaNA / 867. taM jahA / cUrNisU0-isa gAthAkI vibhASA hI karanA cAhie / (gAthAke sugama honese cUrNi- . kArane pRthak vibhASA nahIM kI hai) // 861 // vizeSArtha-isa bhASyagAthAke dvArA indriya aura kAyamArgaNAkI apekSA bhava-saMcita pUrvabaddha karmakA nirUpaNa kiyA gayA hai, jisakA abhiprAya yaha hai ki kRSTivedaka kSapakake asaMkhyAta ekendriya-bhavome saMcita karmoMkA sadbhAva pAyA jAtA hai| isakA kAraNa yaha hai ki karmasthitike bhItara kamase kama palyopamake asaMkhyAtaveM bhAgapramANa ekendriyoMke bhava grahaNa pAye jAte haiM / tathA eka, do ko Adi lekara saMkhyAta trasa-bhavomeM saMcita karmoMkA astitva pAyA jAtA hai| ___ cUrNisU0-aba isase Age tIsarI bhASyagAthAkI samutkIrtanA karate haiM // 862 // utkRSTa anubhAgaviziSTa aura utkRSTa sthitiviziSTa pUrvabaddha karma bhajitavya haiM / kaSAyoMmeM pUrvabaddha karma niyamase abhAjya haiM // 185 // . cUrNisU0-ukta bhASyagAthAkI vibhASA isa prakAra hai-kRSTivedaka kSapakake utkRSTa sthitivaddha aura utkRSTa anubhAgabaddha karma bhajitavya haiN| krodha, mAna, mAyA aura lobha ina cAra kaSAyoke upayogake sAtha baddha karma abhajitavya hai // 863-865 / / vizeSArtha-utkRSTa sthiti aura anubhAgasaMyukta baddha karma bhajitavya haiM arthAt syAt hote hai aura syAt nahIM bhI hote haiN| isakA kAraNa yaha hai ki utkRSTa sthiti aura utkRSTa anubhAgako vaoNdhakara karmasthitike bhItara hI kSapakazreNIpara car3hanevAle jIvake to utkRSTa sthitianubhAga-viziSTa karmapradezokA pAyA jAnA saMbhava hai| kintu karmasthitike bhItara sarvatra hI anutkRSTa sthiti aura anutkRSTa anubhAgako bA~dhakara Aye hue kSapakake utkRSTa sthiti-anubhAgaviziSTa karmapradezokA pAyA jAnA saMbhaya nahIM hai| kaSAyamArgaNAkI apekSA cAro kaSAyoke upayogake sAtha pUrvame vaoNdhe hue karma niyamase abhAjya haiM, arthAt pAye hI jAte haiM / isakA kAraNa yaha hai ki cAro kaSAyarUpa upayoga antarmuhUrtame parivartita hotA rahatA hai, ataeva bhananIyatA saMbhava nahIM hai| cUrNisU0-aba isase Age pA~cavIM mUlagAthAkI samutkIrtanA kI jAtI hai| vaha isa prakAra hai // 866-867 //
Page #933
--------------------------------------------------------------------------
________________ cAritra mohakSapaka kRSTi vedakakriyA nirUpaNa (133) pajjattApajatteNa tathA tthIpuNNava sayamisseNa / sammatte micchatte keNa va jogovajogeNa // 186 // 868. ettha cattAri bhAsagAhAo / 869. taM jahA / (134) pajattApajatte micchatta va sae ca sammatte / kammANa abhANi dutthI - purise missage bhajjA // 187 // 870. vihAsA / 871. pajjatteNa apajjatteNa micchAiTTiNA sammAiTTiNA kuMsayavedeNa ca evaM bhAvabhUdeNa vaddhANi NiyamA asthi / 872 itthIe puriseNa sammAmicchAiTTiNA ca evaMbhAvabhUdeNa vaddhANi bhajjANi gA0 188 ] ' 873. to vidiyAe bhAsagAhAe samukkittaNA / 874. taM jahA / (135) orAliye sarIre orAliyamissae ca joge du / 825 caduvidhamaNa- vacijoge ca abhajA sesa bhajA // 188 // paryApta aura aparyApta avasthA ke sAtha, tathA strI, puruSa aura napuMsaka veda ke sAtha, mizraprakRti, samyaktvaprakRti aura mithyAtvaprakRti ke sAtha, tathA kisa yoga aura kisa upayogake sAtha pUrva baddha karma kRSTivedaka kSapakake pAye jAte haiM 9 // 186 // bhAvArtha - isa mUlagAthAke dvArA paryApta - aparyApta avasthAme tathA veda, samyaktva, yoga aura upayoga rUpa-jJAna aura darzanamArgaNAme pUrvabaddha karmakI bhajanIyatA - abhajanIyatA pRcchArUpase varNana kI gaI hai, jisakA uttara Age kahI jAnevAlI bhASyagAthAoke dvArA diyA jAyagA / cUrNisU0 - 0 - ukta mUlagAthAke artha kI vibhASA karanevAlI cAra bhASyagAthAe~ hai | ve isa prakAra haiM // / 868-869 // paryApta aparyApta dazAmeM, mithyAtva, napuMsakaveda aura samyaktva avasthA meM bA~dhe hue karma abhAjya haiM / tathA strIveda, puruSaveda aura samyagmithyAtva avasthAme vaoNdhe hue karma bhAjya haiM // 187 // cUrNisU0 - isakI vibhASA isa prakAra hai - paryApta, aparyApta, mithyAdRSTi, samyagdRSTiaura napuMsakavedake bhAvarUpase pariNata jIvake dvArA bA~dhe hue karma niyamase pAye jAte hai, ataH amAnya hai / strIveda, puruSaveda, samyagmithyAdRSTi aura dezA marzaka rUpa se sUcita sAsAdanasamyagdRSTike bhAvarUpase pariNata jIvake dvArA bA~dhe hue karma bhAjya haiM, arthAt syAt pAye jAte haiM aura syAt nahIM bhI pAye jAte haiM // / 870-872 // cUrNisU * * (0 - aba isase Age dUsarI bhASyagAthAkI samutkIrtanA kI jAtI hai / vaha isa prakAra hai // 873-874 // audArikakAyayoga, audArikamizra kAyayoga, catubiMdha manoyoga aura catuvidha vacanayogameM bA~dhe hue karma abhAjya haiN| zeSa yogoMmeM bA~dhe hue karma bhAjya haiM // 188 // 104
Page #934
--------------------------------------------------------------------------
________________ 826 kasAya pAhuDa sutta [15 cAritramoha-kSapaNAdhikAra 875. vihAsA / 876. orAlieNa orAliyamissaeNa cauviheNa maNajogeNa caunviheNa vacijogeNa vaddhANi abhajjANi / 877. sesajogesu baddhANi bhajjANi / 878. etto tadiyabhAsagAhA / 879. taM jahA / (136) adha suda-madiuvajoge hoti abhajANi puvvabaddhANi / bhajANi ca paJcakkhasu dosu chadumatthaNANasu // 189 // 880. vihAsA / 881. sudaNANe aNNANe, madiNANe aNNANe, edesu cadusu uvajogesu puvvabaddhANi NiyamA asthi / 882. ohiNANe aNNANe maNapajjavaNANe edesu tisu uvajogesu puvvavaddhANi bhajiyavvANi / 883. etto cautthIe bhAsagAhAe samukttiNA / (137) kammANi abhajANi du anngaar-ackkhudNsnnuvjoge| adha ohidaMsaNe puNa uvajoge hoti bhajANi // 190 // cUrNisU0-ukta bhASyagAthAkI vibhASA isa prakAra hai-audArikakAyayoga, audArikamizrakAyayoga, caturvidha manoyoga aura caturvidha vacanayogake sAtha bA~dhe hue karma kRSTivedaka kSapakake abhAjya haiM, arthAt niyamase pAye jAte haiN| zeSa arthAt vaikriyikakAyayoga, vaikriyikamizrakAyayoga, AhArakakAyayoga, AhArakamizrakAyayoga aura kArmaNakAyayoga ina pA~ca yogoMke sAtha baoNdhe hue karma bhajitavya haiM, arthAt ho bhI sakate haiM aura nahI bhI ho sakate haiM // 875-877 // cUrNisU0-aba isase Age tIsarI bhASyagAthA kahI jAtI hai| vaha isa prakAra hai // 878-879 // mati aura kumatirUpa upayogameM tathA zruta aura kuzrutarUpa upayogameM pUrva baddha karma abhAjya haiM / kintu donoM pratyakSa chadmastha-jJAnoM meM pUrva baddha karma bhAjya haiM // 189 // cUrNisU0-zrutajJAna, kuzrutajJAna, matijJAna, kumatijJAna, ina cAro jJAnopayogomeM pUrvabaddha karma kSapakake niyamase pAye jAte haiM, ataH abhAjya haiM / avadhijJAna vibhaMgAvadhi aura manaHparyayajJAna ina tIno jJAnopayogomeM pUrvabaddha karma bhajitavya haiM, arthAt kisIke pAye jAte haiM aura kisIke nahIM pAye jAte / / 880-882 // cUrNisU0-ava isase Age cauthI bhASyagAthAkI samutkIrtanA kI jAtI hai|| 883 // anAkAra arthAt cakSudarzanopayoga aura acakSudarzanopayogameM pUrvavaddha karma abhAjya haiN| kintu avadhidarzanopayogameM pUrvabaddha karma kRSTivedaka kSapakake bhAjya haiM // 19 //
Page #935
--------------------------------------------------------------------------
________________ 827 gA0 192] cAritramohakSapaka-kRSTivedakakriyA-nirUpaNa 884. vihAsA esA / 885. etto chaTThI muulgaahaa|| (138) kilessAe baddhANi kesu kammasu vaTTamANeNa / sAdeNa asAdeNa ca liMgeNa ca kamhi khettamhi // 191 // 886. edisse do bhAsagAhAo / 887. tAsiM samukittaNA / (139) lessA sAda asAde ca abhajA kamma sippa-liMge ca / khettamhi ca bhajANi du samAvibhAge abhajANi // 192 // 888 vihAsA / 889. taM jahA / 890. chasu lessAsu sAdeNa asAdeNa ca baddhANi abhajjANi / 891.kamma-sippesu bhajjANi / 892.kammANi jahA-aMgAra kamma vaNNakammaM pavyadakammamedesu kammesu bhajjANi / 893. savvaliMgesu ca bhajjANi / 894. khettamhi siyA adhologigaM, siyA uDDalogigaM; NiyamA tiriyalogigaM / 895. adhologaguDDalogigaM ca suddhaNatthi / 896. osappiNIe ca ussappiNIe ca suddhaM Natthi / cUrNimU0-isa gAthAkI yaha samutkIrtanA hI usakI vibhASA hai| arthAt ukta gAthAke ati subodha honese usakI vibhASA nahIM kI gaI hai / / 884 // cUrNisU0-aba isase Age chaThI mUlagAthA avatarita hotI hai // 885 // kisa lezyAmeM, kina-kina karmoMmeM tathA kisa kSetrameM (aura kisa kAlameM ) vartamAna jIvake dvArA vA~dhe hue, tathA sAtA, asAtA aura kisa ligake dvArA bA~dhe hue karma kRSTivedaka kSapakake pAye jAte haiM // 191 // __ cUrNisa 0-isa mUlagAthAke arthako vyAkhyAna karanevAlI do bhASyagAthAe~ haiN| unakI samutkIrtanA kI jAtI hai // 886-887 // sarva lezyAoMmeM, tathA sAtA aura asAtAmeM vartamAna jIvake pUrvavaddha karma abhAjya haiN| asi, maSi Adika sabhI karmoMmeM, sabhI zilpakAryoMmeM, sabhI pAkhaNDI liMgoMmeM, aura sarva kSetrameM bA~dhe hue karma bhAjya haiN| samA arthAt utsarpiNI-avasarpiNIrUpa kAlake sarva vibhAgoMmeM pUrvabaddha karma abhAjya haiM // 192 // cUrNisU0-ukta gAthAkI vibhASA isa prakAra hai-chaho lezyAome, tathA sAtAvedanIya aura asAtAvedanIyake udayameM vartamAna jIvake dvArA pUrvavaddha karma abhAjya hai, arthAt kRSTivedaka kSapakake niyamase pAye jAte haiM / sarva karmoMmeM aura sarva zilpoMme pUrvavaddha karma bhAjya haiN| ve karma isa prakAra hai-aMgArakarma, varNakarma aura parvatakarma ( aadik)| ina koMme baoNdhe hue karma bhAjya haiN| kSetramese adholoka aura UrdhvalokameM baoNdhe hue karma syAt pAye jAte haiM / kintu tiryaglokameM baddha karma niyamase pAye jAte hai| adholoka aura Urdhvalokame saMcita karma zuddha nahIM pAyA jAtA, kintu tiryaglokake saMcayase sammizrita hI pAyA jAtA hai / para tiryaglokakA saMcaya zuddha bhI pAyA jAtA hai / avasarpiNI aura utsarpiNImeM saMcita karma zuddha nahIM pAyA jAtA, kintu sammizrita pAyA jAtA hai / / 888-896 //
Page #936
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sutta [ 15 cAritramoha-kSapaNAdhikAra 897. etto vidiyAe bhAsagAhAe smukttinnaa| (140) edANi puvabaddhANi hoti savvesu dvidivisesesu / savvesu cANubhAgesu NiyamasA savvakiTTIsu // 193 // 898. vihAsA / 899. jANi abhajjANi puvvavaddhANi tANi NiyamA savvesu hidivisesesu NiyamA savvAsu kiTTIsu / vizeSArtha-chaThI mUlagAthAmeM jitane prazna uThAye gaye the, una sabakA uttara prastuta bhASyagAthAmeM diyA gayA hai aura usIkA spaSTIkaraNa prastuta cUrNisUtroMmeM kiyA gayA hai / gAthApaThita 'karma' zabdase abhiprAya aMgArakarma Adi pApa-pracura AjIvikAse liyA gayA hai, ataeva cUrNikArane jinakA ullekha nahIM kiyA aise asi maSi AdikA grahaNa svataHsiddha hai| aMgAra-utpAdanake lie jo kApTha-dahanarUpa kArya kiyA jAtA hai use aMgArakarma kahate hai| kucha AcArya aisA bhI artha karate haiM ki aMgAra arthAt koyalAke dvArA jo kArya kiyA jAtA hai, vaha saba aMgArakarma kahalAtA hai| jaise sunAra, luhAra Adike kArya / nAnA prakArake raMga-viraMge citra banAnA, vividha varNake vastra reMganA, dIvAla Adi para kArIgarI karanA, haritAla, hiMgula Adike sammizraNase vibhinna prakArake raMga taiyAra karanA varNakarsa kahalAtA hai| pattharoko kATanA, unameM nAnA prakArake citroMko ukeranA, mUrtiyA~ banAnA, stambha, toraNa Adi banAnA parvatakarma hai| ina tIna prakArake karmoMkA ullekha upalakSaNamAtra hai, ataeva sA~ce DhAlanA, vividha prakArake yaMtra banAnA, isI prakArase nakkAzIke kAma karanA, kasIdA kAr3hanA, lakar3Ike vividha prakArake Asana, zayyA banAnA ityAdika jivane bhI hastanaipuNyake kArya haiM, una sabako zilpa padase grahaNa kiyA gayA hai| ina vividha zilpa aura karmarUpa kArya karate hue jina karmoMkA bandha hotA hai, unakA astitva kRSTivedakake syAt ho bhI sakatA hai aura syAt nahIM bhI, ataeva unhe bhAjya kahA gayA hai| bhASyagAthA aura cUrNisUtrameM yadyapi sAmAnyase 'sarva liMgomeM pUrvabaddha karma bhAjya' batalAye gaye haiM, tathApi yahA~ itanA vizeSa jAnanA cAhie ki jinaveSarUpa nirgranthaliMgakI dazAme vaoNdhe gaye karmoMkA sadbhAva to kRSTivedaka kSapakake niyamase hI pAyA jAtA hai, ataeva anya vikAra-yukta sarva pAkhaMDI veSokA hI yahA~ liMga padase grahaNa karanA caahie| aise pAkhaMDI liMgomeM samupArjita karma bhAjya hai, kisIke unakA astitva pAyA jAtA hai aura kisIke nahIM / cUrNisa0-aba isase Age dUsarI bhASyagAthAkI samutkIrtanA karate haiM // 897 // ye pUrvavaddha (abhAjya ) karma sarva sthitivizeSoMmeM, sarva anubhAgoMmeM aura sarva kRSTiyoMmeM niyamase hote haiM // 193 // cUrNisa0-ukta bhASyagAthAkI vibhApA isa prakAra hai-jo abhAjya pUrvabaddha karma haiM, ve niyamase sarva sthitivizeSomeM aura niyamase sarvakRSTiyoMmeM pAye jAte haiM // 898-899 / /
Page #937
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 195] cAritramohakSapaka kRSTivedakakriyA-nirUpaNa 900. etto sattamIe mUlagAhAe smmukittnnaa| (141) egasamayappabaddhA puNa acchuttA ketigA kahiM hidIsu / bhavabaddhA acchuttA hidIsu kahi kettiyA hoti // 194 // 901. edisse cattAri bhaasgaahaao| 902. tAsiM samukittaNA / (142) chaNhaM AvaliyANaM acchuttA NiyamasA smypbddhaa| savvesu hidivisesANubhAgesu ca cauNhaM pi // 195 // vizeSArtha-Upara jo abhajanIya pUrvabaddha karma tIna mUlagAthAoMmeM batAye gaye haiM, ve niyamase sarvakarmoMkI jaghanya sthitise lekara utkRSTa sthiti taka sarvasthitiyome pAye jAte haiM / 'sarva anubhAgoMmeM' isa padase cAro saMjvalanakaSAyokI sarva sadRza saghana kRSTiyokA grahaNa karanA cAhie / 'sarvakRSTiyomeM' isa padase abhiprAya samasta saMgrahakRSTiyo aura unakI avayavakRSTiyokI eka olI (paMkti yA zreNI ) se hai / ataeva saMjvalanakrodhadikI eka eka kRSTimeM saMbhava ananta sadRza saghana kRSTiyomeM pUrvabaddha abhAjya karma niyamase pAye jAte haiM, aisA samajhanA cAhie / isI prakAra bhajanIya saMbhava karmoMkA bhI ekAdi-uttarakramase sarvasthiti. vizeSome, sarva anubhAgomeM aura sarva kRSTiyomeM saMbhava avasthiti jAna lenA cAhie / cUrNisa0-aba isase Age sAtavI mUlagAthAkI samutkIrtanA kI jAtI hai // 900 // eka samayameM bA~dhe hue kitane karmapradeza kina kina sthitiyoM meM achUte arthAt udayasthitiko aprApta rahate haiN| isI prakAra kitane bhavabaddha karma-pradeza kina-kina sthitiyoMmeM asaMkSubdha rahate haiM // 194 // bhAvArtha-isa mUlagAthAme antarakaraNake prathama samayase lagAkara uparima avasthAmeM vartamAna kSapakake samayaprabaddha aura bhavabaddha karma-pradezoMkI udaya aura anudayarUpatAkI pRcchA kI gaI hai, jisakA uttara Age kahI jAnevAlI bhASyagAthAoke dvArA diyA jAyagA / eka samayameM bA~dhe hue karmapuMjako eka samayaprabaddha kahate haiN| aneka bhavome vaoNdhe hue karmapuMjako bhavavaddha kahate hai / achuttapadakA artha aspRSTa arthAt udayasthitiko aprApta artha hotA hai / jayadhavalAkArane athavA kahakara asaMkSubdha artha bhI kiyA hai, jisakA abhiprAya yaha hai ki jinakA saMkramaNa saMbhava nahIM hai, aise kitane karma-pradeza kina-kina sthitiyome pAye jAte haiM / cUrNisa0-isa bhUlagAthAke arthako vyAkhyAna karanevAlI cAra bhASyagAthAe~ haiM / unakI kramazaH samutkIrtanA kI jAtI hai // 901-902 // ___antarakaraNa karanese uparima avasthAmeM vartamAna kSapakake chaha AvaliyoMke bhItara ba~dhe hue samayaprabaddha niyamase achUte haiN| (kyoMki antarakaraNake pazcAt chaha AvalIke bhItara udIraNA nahIM hotI hai / ) ve achUte samayapravaddha cAroM hI saMjvalanakapAyasambandhI sabhI sthitivizeSoMmeM aura sabhI anubhAgoMmeM avasthita rahate haiM ! // 195 / /
Page #938
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sutta [15 cAritra moha-kSapaNAdhikAra " 903. vihAsA / 904. jatto pAe aMtaraM kadaM tatto pAe samayapatraddho chasu AvaliyAsu gadAsu udIrijjadi / 905. aMtarAdo kadAdo tatto chasu AvaliyAsu gadAsu teNa paraM chaNhamAvaliyANaM samayapavaddhA udaye acchuddhA bhavati / 906. bhavabaddhA puNaNiyamA sacce udaye saMchuddhA bhavati / 907. to vidiyabhAsagAhA / 830 / cUrNisU0 - jisa pAye ( sthala ) para antara kiyA hai, usa pAyepara baeNdhA huA samayapravaddha chaha ovaliyoMke vyatIta honepara udIraNAko prApta hogA samApta karane ke anantara samayase lekara chaha Avaliyoke vyatIta honepara Avaliyoke samayaprabaddha udayame achUte rahate haiM / kintu bhavavaddha sabhI udayame saMkSubdha rahate haiM // 903-906 // ataeva antarakaraNa usase pare sarvatra chaha samaya prabaddha niyamase vizeSArtha - antarakaraNa karaneke prathama samaya meM AvalIpramANa navakavaddha samayaprabaddha udayame achUte rahate haiM / punaH dvitIya samaya meM bhI itane hI samayaprabaddha udayameM achUte rahate haiM / isa prakAra antarakaraNake prathama samaya se lekara AvalIpramitakAla ke carama samaya taka AvalIpramANa navakavaddha samayaprabaddha udayame achUte rahate haiM / prathama AvalIke vyatIta hone para anantara samayomeM eka-eka samayaprabaddha yathAkramase taba taka adhika hotA jAtA hai jaba taka ki antarakaraNase lekara do AvalIpramANa phAla vyatIta na ho jAya / do AvalIkAla pUrA honepara do AvalIpramita nabakabaddha samayaprabaddha udayame achUte rahate / tadanantara tIsarI AvalIke prathama samayase lekara usake pUre hone taka eka-eka samayaprabaddha adhika hotA huA calA jAtA hai aura tIsare AvalIke antima samayame tIna Avaliyoke navakabaddha samayaprabaddha anudIrita yA udayameM achUte pAe jAte haiM / isI prakAra cauthI AvalIke prathama samaya se lekara usake antima samaya taka eka eka samaya prabaddha bar3hatA huA calA jAtA hai aura cauthI AvalIke antima samayame cAra AvaliyoMke samayapravaddha anudIrita pAye jAte haiM / punaH pratisamaya eka eka samayaprabaddha bar3hatA huA paoNcavIM AvalIke antima samaya taka calA jAtA hai aura isa prakAra paoNcavI AvalIke antima samayame paoNca Avaliyoke navakavaddha samayaprabaddha udIraNA-rahita pAye jAte haiM / punaH ukta kramase eka-eka samayaprabaddha bar3hatA huA chaThI AvalIke antima samaya taka calA jAtA hai aura chaThI AvalI pUrNa honepara chaha Avaliyoke navakavaddha samayaprabaddha udayameM achUte arthAt udIraNAvasthAse rahita pAye jAte haiM / isa kAraNa cUrNikArane ThIka hI kahA hai ki antarakaraNase lagAkara chaha AvalIkAlake bItanepara usase pare chaha Avaliyoke navakabaddha sarva samayaprabaddha udayame achUte yA anudIrita pAye jAte hai / isakA abhiprAya yaha samajhanA cAhie ki ina navakavaddha samayaprabaddhoke atirikta zeSa sarva samayaprabaddha udayameM saMkSudhdha arthAt udaya yA udIraNA paryAyase pariNata pAye jAte haiM / parantu bhavavaddha samasta hI samayaprabaddha niyamase udayame saMkSubdha pAye jAte haiM / 10- aba isase Age dvitIya bhASyagAthA avatIrNa hotI hai // 907 // cUrNisU0
Page #939
--------------------------------------------------------------------------
________________ 831 gA0 196] cAritramohakSapaka kRSTivedakakriyA-nirUpaNa (143) jA cAvi bajjhamANI AvaliyA hodi paDhamakiTTIe / puvAvaliyA NiyamA aNaMtarA cadussu kiTTIsu // 196 // 908. vihAsA / 909. jaM padesaggaM vajjhamANayaM kodhassa taM padesaggaM savvaM baMdhAvaliyaM kohassa paramasaMgahakiTTIe dissai / 910. tado AvaliyAdikaMtaM tisu vi kohakiTTIsu dIsai / 911. evaM vidiyAvaliyA cadusu kiTTIsu dIsai mANassa ca pahamakiTTIe / 912. tado jaM padesaggaM kohAdo mANassa pahamakiTTIe gadaM taM padesaggaM tadoAvaliyAe puNNAe mANassa vidiya-tadiyAsu mAyAe ca pahamasaMgahakiTTIe saMkamadi / 913. evaM tadiyA AvaliyA sattasu kiTTIsu tti bhaNNai / 914. jaM kohapadesaggaM saMchubbhamANayaM mAyAe paDamakiTTIe saMpattaM taM padesaggaM tatto AvaliyAdikaMtaM mAyAe vidiya-tadiyAsu ca kiTTIsu lobhassa ca paDhamakiTTIe saMkamadi / 915. evaM cautthI AvaliyA dasasu kiTTIsu tti bhaNNai / 916. jaM kohapadesaggaM saMchubbhamANaM lobhassa pahamakiTTIe saMpattaM tado AvaliyAdikkata lobhassa vidiyatadiyAsu kiTTIsu dIsaha / 917. evaM paMcamI AvaliyA savvAsu kiTTIsu tti bhaNNai / jo vadhyamAna AvalI hai, usake karmapradeza krodhasaMjvalanakI prathama kRSTi me pAye jAte haiM / isa pUrva AvalIke anantara jo uparima arthAt dvitIyAvalI hai, usake karmapradeza niyamase krodhasaMjvalanakI tIna aura mAnasaMjvalanakI prathama, ina cAra saMgrahakRSTiyoMmeM pAye jAte haiM // 196 // cUrNisU0-aba ukta bhASyagAthAkI vibhASA kI jAtI hai-saMjvalana krodhake jo vadhyamAna pradezAgra haiM, ve sarva bandhAvalIke pradezAgra kahalAte haiM aura ve krodhasaMjvalanakI prathama saMgrahakRSTime dikhAI dete haiN| isake pazcAt eka AvalI vyatIta honepara ve karmapradezAgra krodhakI tIno saMgrahakRSTiyome bhI dikhAI dete haiM aura mAnakI prathama saMgrahakRSTime bhI / isa prakAra dvitIya AvalI cAra kRSTiyomeM dikhAI detI hai| tadanantara jo karmapradezAgra krodhase mAnakI prathama saMgrahakRSTimeM gayA hai, vaha pradezAgra AvalIke pUrNa ho jAnepara mAnakI dUsarI aura tIsarI tathA mAyAkI prathama saMgrahakRSTime saMkramita hotA hai| isa prakAra tRtIya AvalI sAta saMgrahakRSTiyomeM dikhAI detI hai, aisA kahA jAtA hai // 908-913 // carNisU0-jo saMjvalanakrodhake pradezAgra saMkramita hote hue saMjvalanamAyAkI prathama saMgrahakRSTiko prApta hue haiM, vaha pradezAgra usase Age eka AvalI atikrAnta honepara saMjvalanamAyAkI dvitIya aura tRtIya saMgrahakRSTimeM tathA saMjvalanalobhakI prathamasaMgrahakRSTime saMkrAnta hotA hai| isa prakAra cauthI AvalI daza kRSTiyome dikhAI detI hai, aisA kahA jAtA hai| jo saMjvalanakrodhake pradezAgra saMkramita hote hue saMjvalanalobhakI prathamasaMgrahakRSTiko prApta hue haiM, vaha pradezAgra usase Age eka AvalI vyatIta honepara saMjvalanalobhakI dvitIya aura sRtIya saMgrahakRSTimeM dikhAI dete hai| isa prakAra pA~cavI AvalI sarva kRSTiyome dikhAI detI hai, aisA kahA jAtA hai // 914-917 //
Page #940
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sutta [ 15 cAritramoha-kSapaNAdhikAra 918. tadiyA vibhAsagAhAe attho ettheva parUvido / vari samuttiNA kAyavvA / 919. taM jahA / (144) tadiyA sattasu kiTTIsa cautthI dasasu hoi kiTTIsu / te paraM sesAo bhavaMti savvAsu kiTTIsu // 197 // 920. etto cautthIe bhAsagAhAe samukkittaNA / (145) pade samayapavaddhA acchuttA piyamasA iha bhavahi / sesA bhavabaddhA khalu saMchuddhA hoMti boddhavyA // 198 // 921. edisse gAhAe atyo paDhamabhAsagAhAe ceva paruvido / 922. etto aTTamIe mUlagAhAe samuttiNA / (146) egasamayapavaddhANaM sesANi ca kadisu dvidivisesesu / bhavasesagANi kadisu ca kadi kadi vA egasamaeNa // 199 // 832 cUrNi sU0 - isa prakAra tIsarI bhASyagAthAkA artha bhI isI dUsarI bhAyagAthAkI vibhASAme kaha diyA gayA / aba kevala samutkIrtanA karanA cAhie / vaha isa prakAra hai / / 918-919 // tIsarI AvalI sAta kRSTiyoMmeM, cauthI AvalI daza kRSTiyoM meM aura usase AgekI zeSa sarva AvaliyA~ sarva kRSTiyoM meM pAI jAtI haiM // 197 // cUrNisU0 - aba isase Age cauthI bhASyagAthAkI samutkIrtanA kI jAtI hai // 920 // ye Upara kahe gaye chahoM AvaliyoMke isa vartamAna bhavameM grahaNa kiye gaye samayaprabaddha niyamase asaMkSubdha rahate haiM, arthAt udaya yA udIraNAko prApta nahIM hote haiM / kintu zeSa bhavabaddha arthAt karmasthitike bhItara honevAle bhavoMmeM bA~dhe hue sarva samaya prabaddha udayameM saMkSubdha hote haiM // 198 // cUrNi sU0 [0- isa cauthI bhASyagAthAkA artha pahalI bhASyagAthAkI vibhApAmeM kahA jA cukA hai // 921|| cUrNisU0 - aba isase Age AThavIM mUlagAthAkI samutkIrtanA kI jAtI hai // 922 // eka samayameM ba~dhe hue aura nAnA samayoM meM ba~dhe hue samayapravaddhoM ke zepa kitane karma- pradeza kitane sthitivizepoMmeM aura anubhAgavizepoMmeM pAye jAte haiM ? isI prakAra eka bhava aura nAnA bhavoMmeM ba~dhe hue kitane karmapradeza kitane sthitivizeSoMmeM aura anubhAgavizeSoMmeM pAye jAte haiM ! tathA eka samayarUpa eka sthitivizeSameM vartamAna kitane karmapradeza eka-aneka samayaprabaddha aura bhavavaddhoM ke zeSa pAye jAte haiM 1 // 199 //
Page #941
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 200 ] cAritramohakSapaka kRSTivedakakriyA-nirUpaNa 923. ettha cattAri bhAsagAhAo / 924. tAsi samucittaNA / (147) ekammi dvidivisese bhavasesagasamayapabaddhasesANi / NiyamA aNubhAgesu ya bhavaMti sesA aNaMtesu // 200 // 925. vihAsA / 926. samayapavaddhasesayaM NAma kiM 1 927. jaM samayapabaddhassa vedidasesaggaM padesaggaM dissai, tammi aparisesidasmi egasamaeNa udayamAgadammi tassa samayapavaddhassa aNNo kammapadeso vA Natthi taM samayapavaddhasesagaM NAma / 928. evaM ceva bhavabaddhasesayaM / 929, edIe saNNAparUvaNAe paThamAe bhAsagAhAe vihAsA / 930. taM jahA / 931. ekamhi hidivisese kadihaM samayapabaddhANaM sesANi hojjAsu ? 932. ekkassa vA samayapabaddhassa doNhaM vA tihaM vA, evaM gaMtUNa ukkasseNa palidovamassa asaMkhejjadibhAgamettANaM samayapabaddhANaM / cUrNisU0-isa mUlagAthAke arthakI vibhASA karanevAlI cAra bhASyagAthAe~ haiN| unakI samutkIrtanA isa prakAra haiM // 923-924 // eka sthitivizeSameM niyamase eka-aneka bhavabaddhoMke samayabaddha-zeSa aura ekaaneka samayoMmeM ba~dhe hue karmoke samayaprabaddha-zeSa asaMkhyAta hote haiM / aura ve samayapravaddha-zeSa niyamase ananta anubhAgoMmeM vartamAna hote haiM // 20 // cUrNisU0 aba ukta bhASyagAthAkI vibhASA kI jAtI hai // 925 // zaMkA-samayaprabaddha-zeSa nAma kisakA hai ? // 926 // samAdhAna-samayaprabaddhakA vedana karanese avaziSTa jo pradezAgra dikhAI detA hai usake aparizeSita arthAt sAmastyarUpase eka samayame udaya Anepara usa samayaprabaddhakA phira koI anya karmapradeza avaziSTa nahIM rahatA hai, use samayaprabaddha-zeSa kahate hai // 927 // cUrNisU0-isI prakArase bhavabaddha zeSa bhI jAnanA cAhie // 928 // vizeSArtha-samayaprabaddha-zeSame to eka samayaprabaddhake karmaparamANuoko hI grahaNa kiyA jAtA hai / kintu bhavabaddha-zeSame kamase kama antarmuhUrtamAtra eka bhava-baddha samayaprabaddhoke karmaparamANu grahaNa kiye jAte haiM / yaha samayaprabaddha-zeSa aura bhavabaddha-zepame antara jAnanA cAhie / cUrNisU0-isa saMjJAprarUpaNAke dvArA prathama bhASyagAthAkI vibhASA kI jAtI hai| vaha isa prakAra hai // 929-930 // zaMkA-eka sthitivizeSame kitane samayaprabaddhoke zeSa bace hue karma-paramANu hote haiM ? // 931 // samAdhAna-eka sthitivizepame eka samayaprabaddhake zepa karmaparamANu rahate haiM, do samayaprabaddhoke bhI zeSa rahate haiM, tIna samayaprabaddhoke bhI zeSa rahate haiM, isa prakAra eka-eka samayaprabaddhake bar3hate hue kramase adhikase adhika palyopamake asaMkhyAtave bhAgamAtra samayaprabaddhoke karma-paramANu zeSa rahate haiM // 932 // 105
Page #942
--------------------------------------------------------------------------
________________ 834 kasAya pAhuDa sutta [15 cAritramoha-kSapaNAdhikAra 933. bhavavaddhasesayANi vi ekkammi dvidivisese ekkassa vA bhavavaddhassa doNhaM vA tiNhaM vA evaM gaMtUNa ukkasseNa palidovamassa asaMkhejadimAgamettANaM bhavavaddhANaM / 934. NiyamA aNatesu aNubhAgesu bhavabaddhasesagaM vA samayapavaddhasesagaM vA / 935. etto vidiyAe bhAsagAhAe samukttiNA / 936. taM jahA / (148) Didi-uttaraseDhIe bhavasesa-samayapavaddhasesANi / eguttarasegAdI uttaraseDhI asaMkhejjA // 201 // 937 cihAsA / 938. taM jahA / 939. samayapavaddhasesayamekkammi hidivisese dosu vA tIsu vA egAdieguttaramukkasseNa vidiyahidIe savvAsu hidIsu paDhayahidIe ca samayAhiyaudayAvaliyaM mottRNa sesAsu savyAsu ThidIsu NANAsamayapavaddhasesANaM NANegabhavanaddhasesayANaM ca / 940 etto tadiyAe bhAsagAhAe smukkittnnaa| (149) ekkammi dvidivisese sesANi Na jattha hoti sAmaNNA / AvaligAsaMkhejjadimAgo tahiM tAriso samayo // 202 // cUrNisU0--isI prakAra bhavabaddha-zeSa bhI jAnanA cAhie / arthAt eka sthitivizepame eka bhavavaddhake, do bhavavaddhake, tIna bhavavaddhake isa prakAra bar3hate hue utkarSase palyopamake asaMkhyAtave bhAgamAtra bhavabaddhoMke zeSa karmaparamANu pAye jAte hai| vaha pabaddha-zeSa yA samayaprabaddha-zeSa karma-paramANu niyamase ananta avibhAgapraticchedarUpa anubhAgomeM vartamAna rahatA hai / / 933.934 // cUrNisU0-ava isase Age dUsarI bhASyagAthAkI samutkIrtanA kI jAtI hai| vaha isa prakAra hai // 935-936 // __ ekako Adi lekara eka-eka bar3hAte hue jo sthitiyoMkI vRddhi hotI hai, use sthiti-uttarazreNI kahate haiN| isa prakArakI sthiti-uttarazreNIme bhavavaddha-zeSa aura samayapravaddha-zepa asaMkhyAta hote haiM // 201 // cUrNisU0-aba ukta bhASyagAthAkI vibhApA kI jAtI hai| vaha isa prakAra haisamayapravaddhazeSa eka sthitivizepame pAyA jAtA hai, do sthitivizeSome bhI pAyA jAtA hai, tIna sthitivizepoMme bhI pAyA jAtA hai| isa prakAra ekako Adi lekara ekottara vRddhike kramase utkarSase dvitIyasthitikI sarva sthitiyome pAyA jAtA hai aura prathamasthitikI samayAdhika udayAvalIko chor3akara zeSa sarva sthitiyome pAyA jAtA hai| isI prakAra nAnA samayapravaddha-zeSokI tathA nAnA aura eka bhavabaddha-zeSokI prarUpaNA karanA cAhie / / 937-939 // cUrNisU0-ava isase Age tIsarI bhASyagAthAkI samutkIrtanA kI jAtI hai // 940 // jisa kisI eka sthitivizeSameM samayaprabaddha-zepa aura bhavavaddha-zepa sambhava haiM, vaha sAmAnyasthiti aura jisameM ve sambhava nahIM vaha asAmAnyasthiti kahalAtI hai / usa kSapakake varpapRthaktvamAtra sthitivizepameM tAdRza arthAt bhavavaddha aura samayaprabaddha
Page #943
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 202 ] cAritramohakSapaka kRSTivedaka kriyA nirUpaNa 835 9421. vihAsA / 942. sAmaNNasaNNA tAva / 943. ekkamhi Thidivi se se jahi samayabaddhasesamatthi sA hidI sAmaNNA ttiNAdavvA / 944. jammi Natthi sA TThI asAmaNNA ttiNAdavvA / 945 evamasAmaNNAo hidIo ekkA vA do vA ukkasseNa aNuvaddhAo AvaliyAe asaMkhejjadibhAgamettIo | 946. ekkekkeNa asAmaNNAo thovAo / 947. duroNa visesAhiyAo 948. tigeNa visesAhiyAo / AvaliyAe asaMkhejjadibhAge duguNAo | zeSase virahita asAmAnya sthitiyA~ adhika se adhika AvalIke asaMkhyAtaveM bhAgapramANa pAI jAtI haiM || 202 || cUrNi sU0. 0 - aba ukta bhASyagAthAkI vibhASA kI jAtI hai / usame sabase pahale sAmAnyasaMjJAkA artha karate haiM - jisa eka sthitivizeSame samayaprabaddha-zeSa ( aura bhavavaddhazeSa ) pAye jAte hai, vaha sthiti 'sAmAnya' saMjJAvAlI jAnanA cAhie / jisa sthitivizeSame samayaprabaddha - zeSa ( aura bhavabaddha - zepa ) nahI pAye jAte hai, vaha 'asAmAnya' saMjJAvAlI jAnanA cAhie / isa prakAra asAmAnyasthitiyA~ eka, doko Adi lekara adhikase adhika anuvaddha arthAt nirantararUpase AvalIke asaMkhyAtave bhAgamAtra pAI jAtI haiM / / 941-945 / aba inhI asAmAnya sthitiyoke jaghanya aura utkRSTa karate haiM pramANakA nirdeza cUrNi sU0 [0- eka -eka rUpase pAI jAnevAlI asAmAnya sthitiyoM thor3I hai / dvika arthAt do-do rUpase pAI jAnevAlI asAmAnya sthitiyA~ vizeSa adhika hai / trika arthAt tIna-tIna rUpase pAI jAnevAlI asAmAnya sthitiyaoN vizeSa adhika hai / isa prakAra vizeSa adhika rUpa yaha krama AvalIke asaMkhyAtaveM bhAgapara dugunA ho jAtA hai / / 946-948 / / vizeSArtha - isa upayukta arthakA spaSTIkaraNa karaneke lie usa kRSTivedaka kSapakake kisI eka saMjvalanaprakRtikI varSa pRthaktvapramANa sthitikI kAlpanika racanA kIjie / punaH usa sthiti ke bhItara sAntara yA nirantararUpase avasthita sarva asAmAnya sthitiyoko buddhi pRthak karake kramazaH sthApita kIjie / isa prakAra kramase sthApita kI gaI ina asAmAnya sthitiyo para dRSTipAta kIjie, taba jJAta hogA ki usa varSapRthaktvapramANa anyatara saMjvalanakI sthiti me eka-eka rUpase pAI jAnevAlI asAmAnya sthitiyaoN sabase kama hai / dvikarUpase pAI jAnevAlI vizeSa adhika haiM, trikarUpase pAI jAnevAlI vizeSa adhika hai, catuSka rUpase pAI jAnevAlI vizeSa adhika haiM / isa prakAra yaha krama AvalIke asaMkhyAtaveM bhAga taka calA jAtA hai / AvalI ke asaMkhyAtaveM bhAgapara pAI jAnevAlI asAmAnyasthitiyokA pramANa, prArambhake pramANase dugunA ho jAtA hai / yahA~ jo eka ekarUpase, dvika yA trika Adike rUpase vartamAna asAmAnya sthitiyokA ullekha kiyA gayA hai, usake viSayameM jayadhavalAkArane do prakArakA artha kiyA hai / uname prathama artha ke anusAra - ' eka - eka rUpase arthAt sAmAnya sthitiyo se
Page #944
--------------------------------------------------------------------------
________________ 836 kasAya pAhuDa sutta [15 cAritramoha-kSapaNAdhikAra 949. AvaliyAe asaMkhejjadimAge javamajhaM / 950. samayapavaddhassa ekke kssa sesagamekkisse hidIe te samayapavaddhA thovA / 951. je dosu hidIsu te samayapabaddhA visesAhiyA / 952. AvaliyAe asaMkhejjadimAge duguNA / 953. AvaliyAe asaMkhejjadibhAge javamajhaM / 954. tado hAyamANahANANi vAsapudhattaM / 955. etto cautthIe bhAsagAhAe smukkittnnaa| (150) edeNa aMtareNa du apacchimAe du pacchime samae / ava-samayasesagANi duNiyamA tamhi uttarapadANi // 203 // antarita jo eka-eka asAmAnya sthiti pAI jAtI hai, usakA grahaNa karanA caahie| isI prakAra 'dvikarUpa' kA artha sAmAnyasthitiyose antarita lagAtAra do-doke rUpase pAI jAnevAlI asAmAnya sthitiyoko grahaNa karanA caahie| isI prakAra trika AdikA bhI artha jAnanA / dvitIya arthake anusAra-eka-eka rUpase' arthAt eka-eka sAmAnya sthitise antarita asAmAnya sthitiyA~ sabase kama haiM / dvika arthAt do-do sAmAnya sthitiyose antarita asAmAnyasthitiyA~ vizeSa adhika haiM / isI prakAra trika, catuSka AdikA artha tIna-tIna yA cAra-cAra Adi sAmAnya sthitiyoMse antarita asAmAnya sthitiyokA grahaNa karanA cAhie / cUrNisa0-AvalIke asaMkhyAtaveM bhAgameM yavamadhya hotA hai // 949 // vizeSArtha-Upara batalAye hue kramase duguNa duguNa vRddhirUpa AvalIke asaMkhyAtaveM bhAgapramita sthAnoke vyatIta honepara isa vRddhirUpa racanAkA yavamadhya prApta hotA hai / isa yavamadhyake Upara jisa kramase pahale vRddhi huI thI, usI kramase hAni hotI huI tava taka calI jAtI hai, jaba taka ki yavaracanAke prathama vikalpake samAna pramANavAlA antima vikalpa upalabdha na ho jAya / yahA~ itanA aura vizeSa jJAtavya hai ki jisa prakAra cUrNikArane asAmAnya sthitiyokI yaha yavamadhyaracanA vatAI hai, usI prakAra sAmAnya sthitiyokI bhI yavamadhyaprarUpaNA karanA cAhie / cUrNisU0-jina eka-eka samayapravaddha kA zeSa eka-eka sthitime pAyA jAtA hai, ve samayaprabaddha alpa haiN| jina samayaprabaddhoke zepa do sthitiyomeM pAye jAte haiM, ve samayaprabaddha vizeSa adhika haiM / ( jina samayaprabaddhoke zeSa tIna sthitiyoMmeM pAye jAte haiM, ve samayapravaddha vizeSa adhika haiN| ) isa prakArase bar3hatA huA yaha krama AvalIke asaMkhyAtaveM bhAga para dugunA ho jAtA hai / ( yaha eka duguNavRddhisthAna hai / ) isa prakArake AvalIke asaMkhyAtave bhAgapramita duguNa vRddhisthAnoke honepara yavamadhya prApta hotA hai| tadanantara hAyamAna sthAna varpapRthaktvapramANa haiM / (tava ghaTate hue kramakA antima vikalpa prApta hotA hai) // 950-954 // cUrNimU0-aba isase Age cauthI bhASyagAthAkI samutkIrtanA kI jAtI hai // 955 / isa anantara-prarUpita AvalIke asaMkhyAtaveM bhAgapramita utkRSTa antarase upalabdha honevAlI apazcima (antima) asAmAnya sthitike samayameM arthAt tadanantara samayameM pAI jAnevAlI uparima sthitimeM bhavavaddha-zepa aura samayaprabaddha-zepa niyamase
Page #945
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 203] cAritramohakSapaka kRSTivedakakriyA-nirUpaNa 837 956. vihAsA / 957. samayapavaddhasesayaM jisse hidIe Nasthi tado vidiyAe dvidIe Na hojja, tadiyAe hidIe Na hojja, tado cautthIe Na hojja / evamukkasseNa AvaliyAe asaMkhejjadibhAgamettIsu dvidIsu Na hojja samayapabaddhasesayaM / 958. AvaliyAe asaMkhejjadibhAgaM gaMtUNa NiyamA samayapabaddhasesaeNa avirahidAo dvidiio| 959. jAo tAo avirahidahidIo tAo egasamayapabaddhasesaeNa avirahidAo thovaao| 960. aNegANaM samayapabaddhANaM sesaeNa avirahidAo asaMkhejjaguNAo / 961. palidovamassa asaMkhejjadibhAgamettANaM samayapabaddhANaM sesaeNa avirahidAo asaMkhejjA bhaagaa| pAye jAte haiM aura usameM arthAt usa kSapakakI aSTavarSapramita sthitike bhItara uttarapada hote haiM // 20 // vizeSArtha-tIsarI bhASyagAthAme sAmAnyasthitiyoke antargata asAmAnya sthitiyA~ pradhAnarUpase kahI gaI thii| isa cauthI gAthAme asAmAnya sthitiyomese antarita sAmAnya sthitiyokA nirUpaNa kiyA gayA hai| isa gAthAkA abhiprAya yaha hai ki sAmAnya sthitiyoke antararUpase asAmAnya sthitiyA~ pAI jAtI haiN| ve kamase kama ekale lagAkara do, tIna Adike kramase bar3hate hue adhika se adhika AvalIke asaMkhyAtaveM bhAgapramANa nirantararUpase pAI jAtI haiM, yaha bAta pahale batalAI jA cukI hai| isa prakArase pAI jAnevAlI una asAmAnya sthitiyokI carimasthitise Upara jo anantara samayavartI sthiti pAI jAtI hai, usame bhI niyamase samayaprabaddha-zeSa aura bhavabaddha-zeSa pAye jAte hai| ye bhavabaddhazeSa aura samayaprabaddhazeSa kitane aura kisa rUpase pAye jAte haiM, isa bAtake batalAneke lie gAthA-sUtrakArane 'uttarapadANi' yaha pada diyA hai, jisakA bhAva yaha hai ki ve bhavabaddhazeSa aura samayaprabaddhazeSa eka, do Adike kramase bar3hate hue adhikase adhika palyopamake asaMkhyAtaveM bhAgapramANa pAye jAte haiN| yahA~ itanA aura vizepa jAnanA cAhie ki ye palyopamake asaMkhyAtaveM bhAgapramANa bhavabaddhazeSa aura samayaprabaddhazeSa usa eka anantara-uparima sthitime hI nahIM pAye jAte haiM, api tu eka Adike kramase bar3hate hue utkRSTataH varSapRthaktvapramANavAlI sthitiyoMme sarvatra kramazaH avasthita rUpase pAye jAte haiN| cUrNisU0-aba isa cauthI bhASyagAthAkI vibhASA kI jAtI hai-samayapravaddhazepa jisa sthitimeM nahIM hai, usase uparima dvitIya sthitime na ho, tRtIya sthitime na ho, usase Age caturtha sthitime na ho, isa prakAra utkarpase AvalIke asaMkhyAtave bhAgamAtra sthitiyome bhI samayaprabaddhazeSa nahI pAye jA sakate haiN| kintu AvalIke asaMkhyAtave bhAgakAla Age jAkara niyamase samayaprabaddhazeSase avirahita ( saMyukta ) sthitiyA~ prApta hogii| jo ve samayapravaddhazepase avirahita sthitiyA~ pAI jAtI haiM, uname eka samayapravaddha-zeSase avirahita sthitiyA~ thor3I hai| aneka samayapravaddhoke zeSase avirahita sthitiyA~ asaMkhyAtaguNI haiN| palyopamake asaMkhyAtaveM bhAgamAtra samayaprabaddhoke zeSase avirahita sthitiyA~ asaMkhyAta bahubhAga pramANa hai // 956-961 //
Page #946
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sutta [15 cAritramoha-kSapaNAdhikAra 962. esA savvA caduhiM gAhAhi khavagassa parUvaNA kadA / 963. edAo ceva cattAri ci gAhAo abhavasiddhiyapAogge nnedvaao| 964. tattha putvaM gamaNijjA pillevaNahANANasuvadesaparUvaNA / 964. ettha duviho uvaeso / 966. ekkeNa uvadeseNa kammahidIe asaMkhejjA bhAgA NillevaNahANANi / 967. ekkeNa uvaeseNa palidovamassa asaMkhejjadibhAgo / 968. jo pavAijjai uvaeso teNa uvadeseNa palidovamassa asaMkhejjadibhAgo, asaMkhenjANi vaggamUlANi NillevaNahANANi / cUrNisa0-ina uparyukta cAra bhASyagAthAoke dvArA yaha sava kRSTivedaka kSapakakI prarUpaNA kI gii| aba ye cAro hI bhASyagAthAe~ abhavyasiddhika jIvakI yogyatArUpase bhI vibhASA yA vyAkhyA karaneke yogya haiM / / 962-963 / / vizeSArtha-abhavya jIvoke karma-vandhake yogya pariNAmoMko abhavyasiddhika-prAyogya pariNAma kahate hai / arthAt jisa sthAnapara bhavya jIva aura abhavya jIvoke sthiti-anubhAgavandhAdike pariNAma sadazarUpase pravRtta hote hai, yA ekase rahate haiM, unhe abhavyasiddhikaprAyogya jAnanA cAhie / Upara jisa prakArase cAra bhASyagAthAoke dvArA kRSTivedaka kSapakake bhavabaddhazepa aura samayapravaddhazeSakI prarUpaNA kI gaI hai, usI prakArase abhavyasiddhikoke karmoM ke ba~dhane yogya sthalapara bhI bhavavaddhazepa aura samayapravaddhazeSa kI prarUpaNA karanA caahie| vaha kisa prakAra karanA cAhie, yaha cUrNikAra Age svayaM khege| cUrNisU0-isa viSayame sarvaprathama nirlepanasthAnoke upadezakI prarUpaNA jAnaneke yogya hai / isa viSayame do prakArake upadeza pAye jAte hai / eka upadezake anusAra to nirlepanasthAna karmasthitike asaMkhyAta bahubhAgapramANa hote hai| eka upadezase palyopamake asaMkhyAtaveM bhAgapramANa hote haiN| arthAt jo upadeza pravAharUpase cala rahA hai, usa upadezake anusAra nirlepanasthAna palyopamake asaMkhyAtave bhAga haiM, jinakA ki pramANa palyopamake asaMkhyAta vargamUlapramANa hai // 964-968 // vizeSArtha-karma-lepake dUra honeke sthAnako nirlepanasthAna kahate haiM / arthAt eka samayameM vaeNdhe hue karma-paramANu vandhAvalIke pazcAt kramazaH udayameM praviSTa hokara aura sAntara yA nirantararUpase apanA phala dete hue jisa samayameM sabhI niHzeparUpase nirmANa hote haiM, use nirlepanasthAna kahate haiM / vibhinna samayome baMdhe hue karma vibhinna samayomeM hI niHzeSarUpase nirlepako prApta hote hai, ataH unakI saMkhyA bahuta hotI hai| una nirlepanasthAnoMkI saMkhyA kitanI hotI hai, isa viSayame do prakArake upadeza pAye jAte haiM-eka pravAhyamAna upadeza aura 1 ko abhavasiddhiyapAoggavisayo NAma ? bhavasiddhiyANamabhavasiddhiyANa ca jattha Thidi-aNubhAgabadhAdipariNAmA sarisA hodUNa payati, so abhavasiddhiyapAoggavisayo ti bhaNNade / jayadha 2 tattha kiM NillevaNaTThANa NAma ? egasamaye baddhakammaparamANavo badhAvaliyamettakAle volide pacchA udaya pavisamANA kettiya pi kAlaM sAtaraNiratarasarUveNudayamAgatUNa jamhi samayamhi satve ceva Nissesamudaya kAdaNa gacchaMti tesi NiruddhabhavasamayapabaddhapadesANaM taNNillevaNaTaThANamidi bhaNNade /
Page #947
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 203 ] cAritramohakSapaka-kRTivedakakriyA nirUpaNa 969. adIde kAle egajIvassa jahaNNae NillevaNaDDANe pillevidavvANaM samayabaddhANameso kAlo thovo / 970. samayuttare visesAhio / 971. palidovamassa asaMkhejjadibhAgamette duguNo / 972. ThANANamasaMkhejjadibhAge javamajyaM / 973. NANAdu guNahANiTThANaMtarANi palidovamacchedaNANamasaMkhejjadibhAgo / 974 NANAguNahANiTThANaMtarANi thovANi / 975. eyaguNahANihANaMtaramasaMkhejaguNaM / 976. eka mhi TThidivisese ekassa vA samayabaddhassa sesayaM donhaM vA tinha vA, ukkasseNa palidovamassa asaMkhejjadibhAgamettANaM samayapabaddhANaM / 977 evaM ceva dUsarA apravAhyamAna upadeza / pravAdyamAna upadeza ke anusAra nirlepanasthAnoMkA pramANa palyopamake asaMkhyAtaveM bhAga hai / kintu apravAhyamAna upadezake anusAra nirlepanasthAnokI saMkhyA karmasthitike asaMkhyAta bahubhAgapramANa hai / aba pravAdyamAna upadezakA avalambana karake pratyeka jIvane atItakAlame jaghanya nirlepanasthAna se lekara utkRSTa nirlepanasthAna taka eka-eka sthAna para jo anantAnanta vAra kiye haiM, uname pratyeka sthAnakA atItakAlasambandhI samudita nirlepanakAla yadyapi anantasamayapramANa hai, tathApi uname paraspara jo hInAdhikatA hai, usake batalAneke lie nirlepana kiye gae samayaprabaddhoke samuccayakAlakA alpabahutva kahate haiM cUrNisa0 - atItakAlame eka jIvake jaghanya nirlepanasthAnapara avasthita hokara nirlepita pUrva arthAt pahale nirlepana kiye gaye samayaprabaddhokA jo samudita kAla hai, vaha anantapramANa hokarake bhI vakSyamANa kAlokI apekSA sabase kama hai / samayottara arthAt anantarasamayavartI dUsare nirlepanasthAnapara nirlepitapUrva samayapravaddhokA samudita kAla vizeSa adhika hai / ( tIsare nirlepanasthAnapara vizeSa adhika hai / isa prakAra vizeSa adhikake kramase bar3hatA huA vaha samudita kAla ) palyopamake asaMkhyAtaveM bhAgapramita nirlepanasthAnoke vyatIta honepara dugunA ho jAtA hai / ukta kramase nirlepanasthAnoke asaMkhyAtave bhAgapara kAlasambandhI yavamadhya prApta hotA hai / / 969 972 // aba isa yavamadhyase adhastana aura uparitana nAnAguNahAnizalAkA AdikA pramANa kahate haiM 839 cUrNisU0[0 - nAnA duguNa- hAnisthAnAntara palyopamake ardhacchedoke asaMkhyAtave bhAga / nAnA guNahAnisthAnAntara alpa haiM / eka guNahAnisthAnAntara asaMkhyAtaguNita // 973-975 // aba abhavyasiddho kI apekSA uparyukta cAra bhASyagAthA omese prathama bhASyagAthAkI vibhASA karate haiM cUrNi sU0 [0- eka sthitivizeSameM eka samayaprabaddhakA zepa hotA hai, do samaya pravaddhoke bhI zepa hote haiM, tIna samayapravaddhoke bhI zeSa hote haiM, isa prakAra bar3hate hue utkarpase palyo - pamake asaMkhyAtave bhAga- pramita samayapravaddhoke zeSa hote hai / isa hI prakAra bhavavaddhoke bhI
Page #948
--------------------------------------------------------------------------
________________ 840 kasAya pAhuDa sutta [15 cAritramoha-kSapaNAdhikAra avavaddhasesANi / 978. paDamAe gAhAe attho samatto bhavadi / 979. javamajha kAyavvaM, vissaridaM lihidu| zepa jAnanA caahie| isa prakAra prathama bhApyagAthAkA artha samApta ho jAtA hai / yahaoNpara yavamadhyakI prarUpaNA karanA cAhie / ( pahale kSapakaprAyogyaprarUpaNAke avasarameM ) hama likhanA bhUla gaye // 976-979 // vizepArtha-abhavyasiddhoMke yogya kI jAnevAlI isa prarUpaNAmeM prathama bhASyagAthAkI vibhApA karate hue yavamadhyakI prarUpaNA karanA Avazyaka hai| kSapaka-prAyogyaprarUpaNAme bhI isa yavamadhyaprarUpaNAkA kiyA jAnA Avazyaka thA, para cUrNikAra kahate haiM, ki vahaoNpara hama likhanA bhUla gaye, isalie yahaoNpara usakI sUcanA kara rahe haiN| vaha isa prakAra jAnanA cAhie-atItakAlakI apekSA eka jIvake eka sthitivizeSame eka-eka rUpase rahakara udayako prApta hokara nirlepita hue jo samayapravaddha-zepa hai, ye ananta hokara bhI vakSyamANa samayapravaddhokI apekSA sabase kama hai| punaH do doke rUpameM rahakara udayako prApta hokara nirlepita hue jo samayaprabaddha-zepa hai, ve vizepa adhika hai| tIna-tInake rUpame rahakara udayako prApta hokara nirlepita hue jo samayaprabaddha-zeSa haiM, ve vizepa adhika haiN| isa prakAra cAra, paoNca Adike kramase bar3hakara palyopamakA asaMkhyAtavaoN bhAga prApta hone taka eka sthitivizeSameM rahakara aura udayako prApta hokara nirlepita hue samayaprabaddha-zeSa dugune hote haiN| punaH palyopamake asaMkhyAtaveM bhAgapramita vizeSa adhika sthAna jAnepara udayako prApta hokara nirlepita honevAle samayaprabaddhazeSa dugune prApta hote haiN| isa prakAra palyopamake asaMkhyAtave bhAgapramita duguNa vRddhiyoMke vyatIta honepara samayaprabaddha-zepokI vRddhikA yavamadhya prApta hotA hai / usa yavamadhyase Upara sarvatra vizepahInake kramase sthAna prApta hote haiN| samayapravaddha-zepoke ye vizeSahIna sthAna taba taka prApta hote hue cale jAte haiM, jaba taka ki palyopamakA utkRSTa asaMkhyAtavaoN bhAga na prApta ho jAya / samayapravaddha-zepokI yavamadhyaprarUpaNAke samAna bhavavaddha-zepokI bhI yavamadhyaprarUpaNA karanA caahie| kitane hI AcArya isa yavamadhyaprarUpaNAkA nAnA sthitivizeSoko Azraya lekarake vyAkhyAna karate hai| unakA kahanA hai ki eka sthitivizepame zeSarUpase rahakara apavartanAke dvArA udayako prApta hokara nirlepanabhAvako prApta honevAle samayaprabaddha thor3e hai| do sthitivizeSome zeSarUpase rahakara apavartanAke vazase udayako prApta hokara nirlepita honevAle samayapravaddha vizeSa adhika hai| isa prakAra vizeSa adhikake kramase tIna, cAra Adiko lekara palyopamake asaMkhyAtave bhAgapramita sthitivizeSomeM zeSarUpase rahakara apavartanAke vazase udayako prApta kara nirlepanaparyAyako prApta honevAle samayaprabaddhokI zalAkAe~ dugunI hotI haiM / isa prakAra duguNavRddhirUpa palyopamake asaMkhyAtave bhAgapramita sthAna jAnepara yavamadhya prApta hotA hai| punaH vizeSa hAnikA krama antima vikalpa prApta hone taka calatA hai| para jayadhavalAkAra isa vyAkhyAnako asamIcIna ThaharAte hai / unakA kahanA hai ki prathama bhASyagAthA ekasthitivizeSa-viSayaka hai, usa samaya nAnAsthiti-viSayaka samayaprabaddhazeSokI prarUpaNA
Page #949
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 203 | cAritramohakSapaka-kRSTivedakakriyA-nirUpaNa 841 980. vidiyAe bhAsagAhAe attho jhaavsrptto| 981. taM jahA / 982. samayapabaddhasesayamekkisse dvidIe hojja, dosu tIsu vA, ukkasseNa palidovamassa asaMkhejjabhAgesu / 983. NillevaNahANANamasaMkhejjadimAge samayapabaddhasesayANi / 984. samayapabaddhasesayANi ekkammi dvidivisese jANi tANi thovANi / 985. dosu hidivisesesu visesAhiyANi / 986. tisu dvidivisesesu visesAhiyANi / 987. palidovamassa asaMkhejjadibhAge javamajha / 988. NANaMtarANi thovANi / 989. egaMtaramasaMkhejaguNaM / karanA asaMgata hai| haoN, yaha nAnAsthitivizeSa-viSayaka prarUpaNA dvitIya bhASyagAthAmeM nibaddha dRSTigocara hotI hai, ataH vahaoNpara kI jA sakatI hai / isalie yahaoNpara to hamAre dvArA kahI gaI ekasthitivizeSa-viSayaka yavamadhyaprarUpaNA hI karanA caahie| cUrNisU0-aba abhavyasiddhoMkI apekSA dUsarI bhASyagAthAke arthakA avasara prApta huA hai| vaha isa prakAra hai-samayaprabaddha-zeSa eka sthitivizeSame ho sakatA hai, do sthitivizeSoMmeM bhI ho sakatA hai, tIna sthitivizeSome bhI ho sakatA hai, isa prakAra ekaekake kramase bar3hate hue utkarSase palyopamake asaMkhyAta bhAgapramita sthitivizeSomeM ho sakatA hai // 980-982 // vizeSArtha-yahA~ itanA vizeSa jJAtavya hai ki bhavyasiddhoMke utkarSase varSapRthaktvapramita sthitiyomeM samayaprabaddha-zeSa pAye jAte haiM aura abhavyasiddhoke utkarSase palyopamake asaMkhyAtave bhAgapramita sthitiyoMme samayaprabaddha-zeSa pAye jAte haiN| eka vAta yaha bhI jAnane yogya hai ki yaha sUtra ekasamayaprabaddha-zeSakI pradhAnatAse kahA gayA hai, kyoki nAnAsamayaprabaddha-zeSokI pradhAnatA karanepara to jaghanyataH eka sthitimeM unakA rahanA asaMbhava hai| ___ aba ina palyopamake asaMkhyAta-bhAgapramita sthitivizeSokA nirlepanasthAnokI apekSA alpabahutva kahate hai cUrNisU0-nirlepanasthAnokA jitanA pramANa hai, unake asaMkhyAtave bhAgame samayaprabaddha-zeSa pAye jAte haiN| (isakA abhiprAya yaha hai ki nAnA samayaprabaddha-zeSa aura eka samayapravaddha-zeSase avirahita sarva sthitivizeSokA pramANa nirlepanasthAnoke asaMkhyAtave bhAgapramANa hai, isase adhika nahI hai| ) jo samayaprabaddha-zeSa eka sthitivizeSame pAye jAte haiM, ve sabase kama haiN| do sthitivizeSome pAye jAnevAle samayaprabaddha-zeSa vizeSa adhika haiM / tIna sthitivizeSoMmeM pAye jAnevAle samayaprabaddha-zeSa vizeSa adhika haiM / isa prakAra vizeSa adhikake kramase bar3hate hue palyopamake asaMkhyAtave bhAgame samayapravaddha-zepoMkA yavamadhya prApta hotA hai| yavamadhyase adhastana aura uparima bhAgame nAnA guNahAnisthAnAntara alpa haiM / ( kyoki, unakA pramANa palyopamake ardhacchedoke asaMkhyAtaveM bhAgapramANa hai / eka guNahAnisthAnAntara asaMkhyAtaguNita haiM / (kyoki, unakA pramANa asaMkhyAta palyopamoke prathama vargamUlapramANa hai| ) isa samaya 106
Page #950
--------------------------------------------------------------------------
________________ 842 kasAya pAhuDa sutta [ 15 cAritramoha-kSapaNAdhikAra 990. evaM bhavabaddhasesayANi / 991 vidiyAe gAhAe attho samatto bhavadi / 992. tadiyA gAhAe attho / 993 . asAmaNNAo dvidIo ekkA vA, dovA, tiSNi vA; evamaNuvaddhAo ukkasseNa palidovamassa asaMkhejjadibhAgo / 994. evaM tadiyA gAhAe attho samatto / 995 etto cautthIe gAhAe attho / 996. sAmaNNadvidIo ekaMta ridAo thovAo / 997 duaMtaridA visesAhiyA / 998 evaM gaMtUNa palidovamassa asaMkhejjadibhAge [ javama ] | 999 NANAguNahANi salAgANi thovANi / 1000, ekkaMvaramasaMkhejjaguNaM / prabaddha-zepakI prarUpaNAke samAna bhavabaddha-zepokI prarUpaNA bhI karanA cAhie / isa prakAra dUsarI bhAyagAthAkA artha samApta hotA hai || 983-991 // cUrNis 0 0 - aba tIsarI bhASyagAthAkA artha abhavyasiddhakI apekSAse karate haiM / asAmAnya sthitiyA~ eka, do, tIna Adike anukramase bar3hatI huI anubaddha-paramparArUpame utkarSase palyopamake asaMkhyAtave bhAga hotI hai / isa prakAra tIsarI bhASyagAthAkA artha samApta hotA hai / / 992-994 vizeSArtha - a - asAmAnya sthiti aura sAmAnya sthitikA svarUpa pahale batAyA jA cukA hai / uname se isa gAthAme asAmAnya sthitiyo ke pramANako batalAyA gayA hai / use isa prakAra jAnanA cAhie - samayapravaddha aura bhavavaddha-zepakI apekSA jaghanyase sAmAnyasthitiyoMse niruddha eka bhI asAmAnya sthiti pAI jAtI hai, do bhI pAI jAtI hai, tIna bhI pAI jAtI hai / isa prakAra eka-ekake kramase nirantara bar3hate hue utkarSa se palyopamake asaMkhyAtaveM bhAgamAtra asAmAnya sthitiyA~ abhavyasiddha jIvoke sAmAnya sthitiyo se parasparame sambaddha pAI jAtI hai / tathA jisa prakAra kSapaka- prAyogyaprarUpaNAme asAmAnyasthitiyokA alpabahutva yavamadhya-prarUpaNA ga -garbhita batalAyA gayA hai, usI prakAra yahA~ abhavyasiddhika jIvokI apekSAse bhI usakA prarUpaNa karanA cAhie / kevala itanI ghAta vizeSa jJAtavya hai ki yahaoNpara palyo - pamake asaMkhyAtave bhAgamAtra asAmAnyasthitikI zalAkAose duguNa vRddhi hotI hai aura kSapaka-prAyogyaprarUpaNAme AvalIke asaMkhyAtaveM bhAgamAtra adhvAna Age jAkara duguNa vRddhi hotI hai / vahaoNpara yavamadhyase adhastana aura uparitana adhvAnakA pramANa AvalIke asaMkhyAtave bhAgamAtra hai, kintu yahaoNpara usakA pramANa palyopamake asaMkhyAtave bhAgamita hai / cUrNi sU0 0 - aba isase Age cauthI bhASyagAthAkA artha kahate haiM / yavamadhyake ubhayapArzvame ekAntarita sAmAnya sthitiyoM alpa haiM / do- antarita sAmAnya sthitiyA~ vizeSa adhika haiM / isa kramase bar3hate hue jAkara palyopamake asaMkhyAtaveM bhAgapara yavamadhya prApta hotA hai / yahA~para nAnA guNahAnizalAkAeN alpa haiM aura ekAntara asaMkhyAta - guNita hai // 995-1000 //
Page #951
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 203 ] cAritramohakSapaka kRSTivedaka kriyA-nirUpaNa 843 1001. edamakkhavagassa NAdavvaM / 1002. khavagassa AvaliyAe asaMkhejjadibhAgo aMtaraM / 1003. imassa puNa. sAmaNNANaM dvidINamaMtaraM palidovamassa asaMkhejjadibhAgo / vizeSArtha - isa cauthI bhASyagAthAme asAmAnyasthitiyoM se antarita sAmAnyasthitiyoMkI saMkhyAkA nirNaya kiyA gayA hai / yavamadhyake dono ora eka-eka asAmAnya sthiti se antarita arthAt antara yA vibhAgako prApta honevAlI jitanI sAmAnyasthitiyA~ pAI jAtI haiM, una sabake samudAyako eka zalAkA jAnanA cAhie / punarapi isI prakAra dono hI pArzvabhAgome eka-eka asAmAnya sthiti se antarita jitanI sAmAnyasthitiyA~ pAI nAveM, unakI dUsarI zalAkA grahaNa karanA cAhie / punarapi ubhaya pArzvame eka - eka asAmAnyasthitise antarita jitanI sAmAnyasthitiyA~ pAI jAve, una sabake samUhakI tIsarI zalAkA grahaNa karanA cAhie / isa prakAra dono ora Age-Age bar3hane para eka-eka asAmAnyasthiti se antarita sAmAnyasthitiyokI samasta zalAkAeN yadyapi patyopamake asaMkhyAtave bhAgapramANa hotI hai, tathApi ve upari-vakSyamANa vikalpokI apekSA sabase kama hotI haiM / 'do - antarita sAmAnya sthitiyA~ vizeSa adhika haiM, ' isakA abhiprAya yaha hai ki yavamadhyake ubhaya pArzva - bhAgoM meM do-do asAmAnya sthitiyo se antarako prApta hokara pAI jAnevAlI sAmAnyasthitiyokI zalAkAeN bhI yadyapi palyopamake asaMkhyAtaveM bhAga hai, tathApi ekAntarita zalAkAokI apekSA vizeSa adhika hai / yahA~ vizeSakA pramANa patyopamake asaMkhyAtaveM bhAgase bhAjita eka bhAgapramANa jAnanA cAhie / punaH tIna-tIna asAmAnyasthitiyo se antarita sAmAnya sthitizalAkAokA pramANa vizeSa adhika hai / punaH cAra-cAra asAmAnyasthitiyose antarita sAmAnya sthitizalAkAokA pramANa vizeSa adhika hai / isa prakAra vizeSa adhika ke kramase bar3hatI huI pA~ca-pA~ca, chaha-chaha Adi asAmAnyasthitiyo se antarita sAmAnya sthitizalAkAokA pramANa palyopamake asaMkhyAtaveM bhAga Age jAnepara dugunA ho jAtA hai / tadanantara isI kramase asaMkhyAta duguNa- vRddhiyoke vyatIta honepara yavamadhya utpanna hotA hai / isa yavamadhya se Upara aura nIce palyopamake asaMkhyAtaveM bhAgapramANa hI nAnA guNavRddhi-hAnirUpa zalAkAe~ pAI jAtI haiM aura inase eka guNavRddhi-hAnirUpa sthAnAntara asaMkhyAtaguNita hotA hai / jayadhavalAkAra isI prakArase sAmAnyasthitiyose antarita asAmAnya sthitiyoMkI yavamadhyapaprarUpaNAkA bhI saMketa isI gAthAke dvArA kara rahe hai / cUrNisU0 - yaha palyopamake asaMkhyAtaveM bhAgapramANa sAmAnya sthitiyokA utkRSTa antara abhavyasiddho ke yogya sthiti meM vartamAna bhavya akSapaka jIvakA jAnanA cAhie / kSapakake sAmAnyasthitiyokA utkRSTa antara AvalI ke asaMkhyAtaveM bhAgapramANa hai / kintu isa uparyukta akSapakake sAmAnya sthitiyokA utkRSTa antara palyopamake asaMkhyAtaveM bhAgapramANa hai // 1001-1003 //
Page #952
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sunta [ 15 cAritramoha-kSapaNAdhikAra 1004. jahA samayabaddha sesayANi, tahA bhavabaddhasesANi kAdavvANi / 1005. evaM cautthIe gAhAe attho samatto bhavadi / 1006. aTThamIe mUlagAhAe vihAsA samattA bhavadi / 1007. imA aNNA abhavasiddhiyapAogge parUvaNA / 1008. taM jahA / 1009. bhavavaddhANaM NillevaNaGkANaM jahaNNagaM samayapatraddhassa pillevaNaDANANaM jahaNNayAdo asaMkhejjAo dvidIo abbhussaridUNa | 833 cUrNisU0 - jisa prakAra se samayaprabaddha-zepokI yaha prarUpaNA kI hai, isI prakAra se bhavavaddhazeSoMkI bhI sAmAnya asAmAnya sthitiyoMke antara AdikI prarUpaNA karanI cAhie / isa prakAra cauthI bhASyagAthAkA artha samApta hotA hai| aura usake sAtha hI AThavIM mUlagAthA - kI vibhASA bhI samApta hotI hai // 1004 -1006 // hai cUrNisU 0 - ava abhavyasiddha jIvoMke yogya vipayame yaha anya prarUpaNA kI jAtI / vaha isa prakAra hai- bhavavaddha samayapravaddhoM kA jaghanya nirlepanasthAna prathama samaya-vaddha samayapravaddhake jaghanya nirlepanasthAna se asaMkhyAta sthitiyA~ Age jAkara prApta hotA hai // 1007 - 1009 // vizepArtha- pahale yaha batAyA jA cukA hai ki abhavyasiddha jIvoke yogya nirlepanasthAnoMkA pramANa palyopamake asaMkhyAtaveM bhAga hai / aba yaha batAyA jAtA hai ki jisa samaya samayapravaddhakA jaghanya nirlepanasthAna hotA hai, usa samaya bhavabaddhakA bhI jaghanya nirlepanasthAna nahI hotA hai kintu usase asaMkhyAta sthitiyA~ Age jAkara hotA hai / isakA spaSTIkaraNa isa prakAra hai-- antarmuhUrtakI AyuvAle kisI sammUcchima manuSya yA tiyaMcake utpanna hone ke prathama samayase lekara antima samaya taka prati samaya vaeNdhanevAle samayaprabaddhoke samudAyako bhavavaddha samayaprabaddha kahate haiM / ina bhavabaddha samayapravaddhokA pramANa antarmuhUrta ke jitane samaya hote haiM, tatpramANa hai / ukta jIvake usa bhavameM janma leneke prathama samayame jo sarvajaghanya karma- pradezapiMDa vaMdhA, vaha kramazaH karmasthitike asaMkhyAta bhAgoM meM AgamAvirodhase nijIrNa hotA huA jisa samayameM niHzeSarUpase galita hotA hai, vaha prathama samaya-vaddha samayaprabaddhakA jaghanya nirlepanasthAna kahalAtA hai / usa samaya bhavavaddha samayapravaddhokA pramANa eka samaya pravaddha kama antarmuhUrta pramita bhavabaddha samayapravaddha pramANa hai / tadanantara prathama samayame ba~dhe hue samayapravaddhake nirlepita honepara punaH zeSa samayona antarmuhUrtamAtra samayaprabaMddha jisa samaya meM niHzeSarUpase galakara nirlepita ho jAyeMge, usa samayame bhavavaddhakA jaghanya nirlepanasthAna hogA / ataeva donoke jaghanya nirlepanasthAna eka sAtha nahIM hote haiM / isalie yaha niSkarSa nikalA 1 tirikkhassa maNussassa vA atomuhuttA ugabhave uppajidUNa baMdhamANassa jAva tamAuaM samappai tAva tammi bhavammi baddhasamayapatraddhA atomRhuttamettA bhavati / tado ettiyamettasamayapavadvANa samUhamekado kAdUna gahide ega bhavavaiyaM NAma bhaNNade | jayadha0
Page #953
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 203] cAritramohakSapaka kRSTivedakakriyA-nirUpaNa 845 1010. tado javamajhaM kAyavyaM / 1011. jamhi ceva samayapabaddhaNillevaNaTThANANaM javamajha, tamhi ceva bhavabaddhaNillevaNahANANaM javamajha / 1012. adIde kAle je samayapabaddhA ekkeNa padesaggeNa NillevidA te thovA / 1013. vehiM padesehiM visesAhiyA / 1014. evamaNatarovaNidhAe aNaMtANi hANANi visesAhiyANi / 1015. ThANANaM palidovamassa asaMkhejjadibhAgapaDibhAge jabamajha / 1016. gANaMtaraM thovaM / 1017. egaMtaramaNaMtaguNaM / 1018. aMtarANi aMtaradvadAe ki samayaprabaddhake jaghanya nirlepanasthAnase Upara niyamataH antarmuhUrtamAna sthitiyoke jAnepara bhavabaddhakA jaghanya nirlepanasthAna hotA hai, aisA nizcaya karanA cAhie / cUrNisU0-tadanantara yavamadhyaprarUpaNA karanA cAhie / jisa hI samayame samayaprabaddhake nirlepanasthAnoMkA yavamadhya prApta hotA hai, usa hI samayame bhavavaddhake nirlepanasthAnokA yavamadhya prApta hotA hai / / 1010-1011 // vizeSArtha-isa yavamadhyaprarUpaNAko isa prakAra jAnanA cAhie- jaghanya nirlepanasthAnase lagAkara utkRSTa nirlepanasthAna taka nirlepita hue samayaprabaddha aura bhavabaddhokI atIta kAla-viSayaka zalAkAoMko grahaNa karake yaha yavamadhyaprarUpaNA kI gaI hai| usakA spaSTIkaraNa yaha hai ki jaghanya nirlepanasthAna para pUrvame nirlepita hue samayaprabaddha aura bhavabaddha sabase kama haiM / samayottara nirlepanasthAnapara vizeSa adhika haiN| dvisamayottara nirlepanasthAnapara vizeSa adhika haiM / isa prakAra nirantara samaya-samaya prati vizeSa adhikake kramase bar3hate hue palyopamake asaMkhyAtaveM bhAga Age jAnepara dugunI vRddhi ho jAtI hai| ina duguNa vRddhirUpa bhI sthAnoMke palyopamake asaMkhyAtaveM bhAgapramita Age jAkara nirlepanasthAnoke asaMkhyAtaveM bhAgake prApta honepara yavamadhya prApta hotA hai| tatpazcAt vizeSa hIna kramase utkRSTa nirlepanasthAnake prApta hone taka isI prakArakI prarUpaNA karanA cAhie / yahA~ itanA vizepa jAnanA cAhie ki sarva nirlepanasthAnoMpara pUrvame nirlepita hue samayaprabaddha aura bhavavaddhokA pramANa ananta hai; kyoMki atItakAlakI apekSA unakA ananta honA svAbhAvika hI hai / __cUrNisU0-atItakAlameM jo samayaprabaddha eka-eka pradezAgrarUpase nirlepita hue haiM, ve sabase kama haiN| jo samayaprabaddha do-do pradezAgrarUpase nirlepita hue haiM, ve vizeSa adhika haiN| isa prakAra anantaropanidhArUpa zreNIkI apekSA ananta sthAna vizeSa-vizeSa adhika hote haiN| ina samayaprabaddhazeSasthAnoke palyopamake asaMkhyAtave bhAgake pratibhAgame yavamadhyasthAna prApta hotA hai| yavamadhyase adhastana aura uparima nAnAntara arthAt samasta nAnAguNahAnizalAkAe~ alpa hai| ekAntara arthAt ekaguNahAnisthAnakI zalAkAe~ anantaguNita haiM / kyoki antarake lie arthAt eka-eka guNahAnisthAnakA antara nikAlane ke lie avasthApita antara arthAt nAnAguNahAnizalAkAokA pramANa palyopamake ardhacchedoke bhI asaMkhyAtaveM
Page #954
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sutta [ 15 cAritramoha-kSapaNAdhikAra palidovamacchedaNANaM pi asaMkhejjadibhAgo / 1019. NANaMtarANi thovANi / 1020. ekkaMtaramaNaMtaguNaM / 846 1021. khavagassa vA akkhavagassa vA samayapavaddhANaM vA bhavavaddhANaM vA aNusamayaNillevaNa kAlo' egasamaio bahugo / 1022. dusamaio visesahINo / 1023. evaM gaMtUNa AvaliyAe asaMkhejjadibhAge duguNahINo / 1024. ukkassao vi aNusamayaNillevaNakAlo AvaliyAe asaMkhejjadibhAgAM / 1025. akkhavagassa egasamaieNa aMtareNa pillevidA samayapavaddhA vA bhavabaddhA vA thothA / 1026. dusamaeNa aMtareNa NillevidA visesAhiyA / 1027 evaM gaMtUNa palidovasta asaMkhejjadibhAge duguNA / 1028. DANANamasaMkhejjadibhAge javamanyaM / 1029. ukkassayaM pi pillevaNaMtaraM palidovamassa asaMkhejjadibhAgo / 1030. ekkeNa samaraNa pillevijjati samayapavaddhA vA bhavavaddhA vA ekko bhAga hai / ataeva nAnAguNahAnisthAnAntara alpa haiM aura ekaguNahAnisthAnAntara anantaguNita haiM / ( isI prakAra se bhavavaddhazepoMkI bhI yavamadhyaprarUpaNA jAnanA cAhie | ) ||1012-1020 // ava bhavyasiddha aura abhavyasiddha jIvoke yogya jo samAna prarUpaNA hai, nirUpaNa karate hai usakA cUrNisU0 - kSapakake athavA akSapakake samayapravaddhoMkA athavA bhavavaddhokA ekasamayika anusamayanirlepanakAla bahuta hai / dvisamayika anusamayanirlepanakAla vizeSa hIna hai / isa prakAra vizeSa hIna kramase jAkara anusamayanirlepanakAla AvalIke asaMkhyAtaveM bhAgapara duguNa hIna hai / utkRSTa bhI anusamayanirlepanakAla AvalIkA asaMkhyAtavA~ bhAga hai // 1021-1024 // ra ekako Adi lekara ekottarake kramase parivardhita anirlepita sthitiyoke dvArA antarita nirlepanasthitiyokA udayakI apekSA nirlepita - pUrva bhavavaddha aura samayaprabaddhoMkA atItakAlaviSayaka alpavahutva akSapakakI dRSTise kahate haiM cUrNisU0 - akSapakake ekasamayika antarase nirlepita samayaprabaddha aura bhavavaddha alpa haiM / dvisamayika antarase nirlepita samayapravaddha aura bhavavaddha vizeSa adhika haiM / isa prakAra vizeSa adhikake kramase Age jAkara palyopamake asaMkhyAtaveM bhAgapara unakA pramANa dugunA hotA hai / duguNavRddhirUpa sthAnoMko palyopamake asaMkhyAtave bhAgapara yavamadhya prApta hotA hai / utkRSTa bhI nirlepana - antara palyopamake asaMkhyAtave bhAgapramANa hai / / 1025 - 1029 // ava AcArya eka samaya meM nirlepyamAna samayabaddha aura bhavabaddhokA pramANa batalAneke lie uttarasUtra kahate haiM cUrNisU 0 - eka samayake dvArA jo samayaprabaddha yA bhavabaddha nirlepita kiye jAte haiM, 1 aNusamayaNillevaNakAlo NAma samayapabaddhANa vA bhavapavadvANa vA aNu saMtataM NillevaNakAlo / jayagha0
Page #955
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 203] cAritramohakSapaka-kRSTivedakakriyA-nirUpaNa 847 vA do vA tiNi vA, ukkasseNa palidovamassa asaMkhejjadibhAgo / 1031. edeNa vi javamajhaM / 1032 ekkakkeNa Nillevijjati te thovA / 1033. doNi Nillevijjati visesAhiyA / 1034 tiNNi Nillevijjati visesAhiyA / 1035. evaM gaMtUNa palidovamassa asaMkhejadibhAge duguNA / 1036.NANaMtarANi thovANi / 1037, ekkaMtarachedaNANi vi asaMkhejaguNANi / 1038. appaabhuaN| savvatthovamaNusamayaNillevaNakaMDayamukkassayaM / 1039. je egasamaeNa NillevijaMti bhavabaddhA te asaMkhejjaguNA / 1040. samayapavaddhA egasamaeNa NillevijjaMti asaMkhejjaguNA / 1041. samayapabaddhasesaeNa virahidAo NiraMve eka bhI hote haiM, do bhI hote haiM, tIna bhI hote hai / (isa prakAra eka-eka kara bar3hate hue) utkarSase palyopamake asaMkhyAtaveM bhAga taka hote haiN| ( yaha prarUpaNA kSapaka aura akSapaka . donoke lie samAna jAnanA caahie|) isa prarUpaNAme bhI yavamadhyaracanA hotI hai / ( vaha isa prakAra hai-) jo samayaprabaddha yA bhavabaddha eka-ekake rUpase nirlepita kiye gaye hai, ve sabase kama hai| jo samayaprabaddha yA bhavabaddha do-doke rUpase nirlepita kiye gae hai, ve vizeSa adhika hai| jo samayaprabaddha yA bhavabaddha tIna-tInake rUpase nirlepita kiye gaye hai, ve vizeSa adhika haiM / isa prakAra vizeSa adhikakI vRddhise nirlepita kiye gaye samayapravaddho yA bhavavaddhokA pramANa palyopamake asaMkhyAtave bhAgapramita kAla Age jAnepara dugunA ho jAtA hai // 1030-1035 // vizeSArtha-isa prakAra palyopamake asaMkhyAtaveM bhAgapramita duguNa-vRddhirUpa sthAnoMke vyatIta honepara yavamadhya prApta hotA hai| usase Upara vizeSa hInake kramase asaMkhyAta guNahAnirUpa sthAna jAnepara prakRta yavamadhyaprarUpaNAkA carama vikalpa prApta hotA hai| yavamadhyake adhastana sakala adhvAnose uparima sakala adhvAna asaMkhyAtaguNita hote hai| tathA adhastana duguNavRddhizalAkAose uparima duguNavRddhizalAkAe~ bhI asaMkhyAtaguNI hotI hai, itanA vizeSa jAnanA caahie| ___ aba isa yavamadhyaprarUpaNA-sambandhI nAnAguNahAnizalAkAokA aura ekaguNahAnisthAnAntarakA pramANa batalAte haiM cUrNisU0-nAnAntara arthAt nAnAguNahAnizalAkAe~ (palyopamake asaMkhyAtave bhAgapramita hokarake bhI vakSyamANapadakI apekSA ) alpa haiN| inase ekAntaraccheda arthAt eka guNahAnisthAnAntarakI ardhaccheda-zalAkAe~ asaMkhyAtaguNita hai // 1036-1037 / / ___cUrNisa0-aba uparyukta samasta padokA alpabahutva kahate hai-utkRSTa anusamaya nirlepanakANDaka arthAt pratisamaya nirlepita honevAle samayapravaddho yA bhavabaddhokA utkRSTa nirlepanakAla ( AvalIke asaMkhyAtaveM bhAgapramita hokarake bhI vakSyamANa padoMkI apekSA ) sabase kama hai / jo bhavavaddha eka samayake dvArA nirlepita kiye jAte haiM ve asaMkhyAtaguNita
Page #956
--------------------------------------------------------------------------
________________ 848 kasAya pAhuDa sutta [15 cAritramoha-kSapaNAdhikAra tarAo dvidIo asNkhejjgunnaao| 1042. palidovamavaggamUlapasaMkhejjaguNaM / 1043. Nise gaguNahANihANaMtaramasaMkhejjaguNaM / 1044. bhavavaddhANaM pillevaNahANANi asaMkhejjaguNANi / 1045. samayapabaddhANaM NillevaNahANANi visesAhiyANi / 1046. samayapavaddhassa kammadvidIe aMto aNusamaya-avedagakAlo asNkhejjgunno| 1047. samayapavaddhassa kammahidIe aMto aNusamayavedagakAlo asaMkhejjaguNo / 1048. sabbo avedagakAlo asaMkhejjaguNo / 1049 sayo vedagakAlo asaMkhejjaguNo / 1050. kammahidI visesaahiyaa| 1051. NavamIe mUlagAhAe samukkittaNA / (151) kiTTIkadammi kamme dvidi-aNubhAgesu kelu sesANi / kammANi ghuvyabaddhANi bajjhamANANudiNNANi // 204 // 1052. edisse do bhAsagAhAo / 1053. tAsi samukttiNA / hai / (kyoki unakA pramANa palyopamake asaMkhyAtaveM bhAga hai / ) jo samayapravaddha eka samayake dvArA nirlepita kiye jAte haiM, ve asaMkhyAtaguNita haiN| samayaprabaddha-zeSase virahita ( upalabdha honevAlI ) nirantara sthitiyA~ asaMkhyAtaguNita haiN| palyopamakA prathama vargamUla asaMkhyAtaguNita hai| niSekoMkA guNahAnisthAnAntara asaMkhyAtaguNita hai| (kyoki, vaha asaMkhyAta palyopama-prathamavargamUla pramANa hai / ) bhavavaddhoke nirlepanasthAna asaMkhyAtaguNita haiN| samayaprabaddhoMke nirlepanasthAna vizepa adhika hai| (isa vizepa adhikakA pramANa antarmuhUrtamAtra hI hai, kyoki samayaprabaddhoke jaghanya nirlepanasthAnase Upara antarmuhUrtapramita sthitiyoke pazcAta hI bhavavaddhokA jaghanya nirlapanasthAna prApta hotA hai| samayaprabaddhakI karmasthitike bhItara anusamaya avedakakAla asaMkhyAtaguNita hai| samayapravaddhakI karmasthitike bhItara anusamaya vedakakAla asaMkhyAtaguNita hai| sarva avedakakAla asaMkhyAtaguNita hai| isase sarva vedakakAla asaMkhyAtaguNita hai / ( kyoki vaha karmasthitike asaMkhyAta bahubhAgapramANa hai|) sarvavedakakAlase karmasthiti asaMkhyAtaguNita hai / / 1038-1050 // cUrNisU0-aba navamI mUlagAthAkI samutkIrtanA kI jAtI hai // 1051 // mohanIya karmake niravazeSa anubhAgasatkarmake kRSTikaraNa karanepara arthAt akRSTirUpase avasthita anubhAgako kRSTirUpase pariNamita kara dene para kRSTivedanake prathama samayameM vartamAna jIvake pUrva baddha jJAnAvaraNIyAdi karma kina sthitiyoMmeM aura kina anubhAgoMmeM zeSa arthAt avaziSTa rUpase pAye jAte haiM ? tathA vadhyamAna arthAt vartamAna samayameM ba~dhanevAle aura udIrNa arthAt vartamAnameM udaya AnevAle karma kina-kina sthitiyoM aura anubhAgoMmeM pAye jAte haiM ? // 204 // cUrNisU0-isa praznAtmaka mUlagAthAke arthakI vibhASA karanevAlI do bhASyagAthAe~ haiN| ava unakI samutkIrtanA kI jAtI hai // 1052-1053 //
Page #957
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 206] cAritramohakSapaka-kRSTivedakakriyA-nirUpaNa (152) kiTTIkadammi kamme NAmA-godANi vedaNIyaM ca / vassesu asaMkhejjesu sesagA hoti saMkhejA // 205 / / / 1054. vihAsA / 1055. kiTTIkaraNe NiTThide kiTTINaM paDamasamayavedagassa NAmA-goda-vedaNIyANaM dvidisaMtakammamasaMkhejjANi vassANi / 1056. mohaNIyassa DidisaMtakammamaTTa vassANi / 1057. tiNhaM dhAdikammANaM dvidisaMtakammaM saMkhejjANi vassasahassANi / 1058. etto vidiyAe bhAsagAhAe samukkittaNA / (153) kiTTIkadami kamma sAdaM suhaNAmamucagodaM ca / baMdhadi ca sadasahasse dvidimaNubhAgesudukassaM // 206 // 1059. vihAsA / 1060. kiTTINaM paDhamasamayavedagassa saMjalaNANaM ThidibaMdho cattAri mAsA / 1061. NAyA-goda-vedaNIyANaM tiNhaM ceva ghAdikammANaM ThidibaMdho saMkhejjANi vassasahassANi / 1062. NAmA-goda-vedaNIyANamaNubhAgabaMdho tssmyukkssgo| mohanIyakarmake kRSTikaraNa kara dene para nAma, gotra aura vedanIya ye tIna karma asaMkhyAta varSAvAle sthitisattvoMmeM pAye jAte haiN| zeSa cAra ghAtiyA karma saMkhyAta varSapramita sthitisattvarUpa pAye jAte haiM // 205 // cUrNisU0-ukta bhASyagAthAkI vibhASA isa prakAra hai-kRSTikaraNake niSpanna honepara prathama samayameM kRSTiyokA vedana karanevAle jIvake nAma, gotra aura vedanIya ina tIna karmoMkA sthitisatkarma asaMkhyAta varSapramANa hai / mohanIyakarmakA sthitisattva ATha varSapramANa hai / zepa tIna ghAtiyA karmoMkA sthitisattva saMkhyAta sahasra varSapramANa hai // 1054-1057 // cUrNisU0-aba isase Age dUsarI bhASyagAthAkI samutkIrtanA kI jAtI hai||1058|| mohanIyakarmake kRSTikaraNa kara denepara vaha kRpTivedaka kSapaka sAtAvedanIya, yazaHkIrtinAmaka zubhanAyakarma aura uccagotra ye tIna avAtiyA karma saMkhyAta zatasahasra varpapramANameM sthitiko bA~dhatA hai| tathA vaha kRSTivedaka ina tInoM karmoMke svayogya utkRSTa anubhAgako vA~dhatA hai / / 206 // cUrNisa0-ukta bhASyagAthAkI vibhApA isa prakAra hai-kRSTiyoke prathama samayameM vedana karanevAle kSapakake cAro saMjvalanakapAyokA sthitivandha cAra mAsa hai| nAma, gotra aura vedanIya ina tIna aghAtiyA karmoMkA tathA zeSa tIno ghAtiyA karmoMkA sthitibandha saMkhyAta sahasra varSa hai / nAma, gotra aura vedanIya ina tIno aghAtiyA karmoMkA anubhAgabandha tatsamaya-utkRSTa hai, arthAt usa prathamasamayavartI kRSTivedaka kSapakake yathAyogya jitanA utkRSTa anubhAgavandha honA cAhie, utanA hotA hai // 1059-1062 // 107
Page #958
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sutta [ 15 cAritramoha-kSapaNAdhikAra 1063. etto tAba do mUlagAhAo thavaNijjAo / 1064. kiTTIveda gassa tAva parUvaNA kAyavvA / 1065 taM jahA / 1066. kiTTINaM paDhamasamayavedagassa saMjalaNANaM dvidisaMtakammamaTThe vassANi / 1067. tinhaM ghAdikammANaM ThidisaMtakammaM saMkhejjANi vassasahassANi / 1068. NAmA- goda-vedaNIyANaM dvidisaMtakammamasaMkhejjANi vassasahassANi / 1069. saMjalaNANaM dvidibaMdho cattAri mAsA | 1070. sesANaM kammANaM dvidibaMdho saMkhejjANi vassasahassANi | 1071. kiTTINaM paDhamasamayavedagappahUDi mohaNIyassa aNubhAgANamaNusamayovaTTaNA / 1072. paDhamasamaya kiTTI vegassa koha kiTTI udaye ukkassiyA bahugI / 1073. baMdhe ukkassiyA anaMtaguNahINA / 1074 vidiyasamaye udaye ukkassiyA anaMtacUrNisU0 0 - aba isase Age arthAt navamI mUlagAthAke pazcAt kramAgata evaM kathana karane yogya do mUlagAthAe~ sthApanIya haiM, arthAt unakI samutkIrtanA sthagita kI jAtI hai / ( kyoMki, unakA artha saralatA se samajhane ke lie kucha anya kathana Avazyaka hai | ) ataeva pahale kRSTivedakakI prarUpaNA karanI cAhie / vaha isa prakAra hai - kRSTiyoke prathama samayameM vedana karanevAle kSapakake cAroM saMjvalana kapAyoMkA sthitisattva ATha varpa hai / zeSa tIna ghAtiyA karmoMkA sthitisattva saMkhyAtasahasra varSa hai / nAma, gotra aura vedanIya, ina tIna aghAtiyA karmoMkA sthitisattva asaMkhyAta sahasra varSa hai / cAroM saMjvalanokA sthitibandha cAra mAsa hai / zeSa karmoMkA sthitivandha saMkhyAta sahasra varSa hai // 1063- 1070 // 1 cUrNisU0 - kRSTiyoM ke prathamasamayavartI vedaka honeke kAlase lekara kRSTivedaka kSapakake mohanIya karmake anubhAgokI pratisamaya apavartanA hotI hai // 1071 // vizeSArtha - isase pUrva arthAt azvakarNakaraNakAlameM aura kRSTikaraNakAlameM antamuhUrtamAtra utkIrNanAkAlapratibaddha anubhAgaghAta saMjvalanaprakRtiyokA azvakarNakaraNa ke AkAra se ho rahA thA, kintu vaha isa samaya arthAt kRSTivedakake prathama samayase lekara Age prati samaya anantaguNahAnirUpase pravRtta hotA hai / isakA abhiprAya yaha hai ki kRSTikaraNakAlameM mohanIya ke cAroM saMjvalanakaSAyoMkA jo anubhAga saMgrahakRSTike rUpase bAraha bhedomeM vibhakta kiyA thA, usakI eka-eka saMgraha-kRSTike agrakRSTise lagAkara asaMkhyAtaveM bhAga samayaprabaddho ke anubhAgako chor3akara zeSa anubhAgakI samaya-samaya meM anantaguNahAnike rUpame apavartanA hone lagatI hai / kintu jJAnAvaraNAdi zeSa karmoMkA pUrvokta kramase hI antarmuhUrta pramita anubhAgaghAta hotA hai / tathA usI pUrvokta kramase hI sabhI karmoMkA sthitighAta jArI rahatA hai, usameM koI bheda nahIM par3atA hai / cUrNisU0 - prathamasamayavartI kRSTivedakake ananta madhyama kRSTiyomeMse jo krodhakRSTi udaya meM utkRSTa arthAt sarvoparimarUpase praveza kara rahI hai vaha tIvra anubhAgavAlI hai / parantu bandhako prApta honevAlI utkRSTa krodhakRSTi anantaguNI hIna anubhAgavAlI hai / dvitIya samayameM udayameM praveza karanevAlI utkRSTa krodhakRSTi anantaguNI hIna anubhAgavAlI hai, tathA bandhako prApta 850
Page #959
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 206 ] cAritramohakSapaka - kRSTivedakakriyA nirUpaNa 851 guNahINA / 1075. baMdhe ukkassiyA aNaMtaguNahINA / 1076. evaM savvisse kiTTavegA / 1077, paramasamaye baMdhe jahaNiyA kiTTI tivvANubhAgA / 1078. udaye jahaNiyA kiTTI anaMtaguNahINA / 1079. vidiyasamaye baMdhA jahaNNiyA kiTTI aNaMtaguNahINA / 1080. udaye jahaNNiyA anaMtaguNahINA / 1081. evaM savvisse kiTTIvedagaddhAe / 1082. samaye samaye NivvaggaNAo jahaNNiyAo ciya / 1083. esA kohI parUvaNA / 1084. kiTTINaM paDhamasamayavedagassa mANassa paDamAe saMgahakiTTIe kiTTINamasaMkhejjA bhAgA vajyaMti / 1085. sesAo saMgaha kiTTIo Na bajjhati / 1086. evaM mAyAe / 1087. evaM lobhassa vi / honevAlI utkRSTa krodhakRSTi anantaguNI hIna anubhAgavAlI hai / isI prakAra arthAt jisa prakArase prathama aura dvitIya samaya meM bandha aura udayakI apekSA krodhakRSTikA alpabahutvarUpase anubhAga kahA hai, usI prakAra sarvaM kRSTi vedakakAlameM kRSTiyoMke anubhAgakA hInAdhika krama jAnanA cAhie || 1072-1076 // aba badhyamAna tathA udayako prApta honevAlI kRSTiyokA anubhAgasambandhI alpabahutva kahate haiM-- cUrNisU0 -- prathama samaya meM bandhame arthAt badhyamAnakAlame baeNdhanevAlI jaghanya krodhakRSTi tIvra anubhAgavAlI hai aura udayameM praveza karanevAlI jaghanya krodhakRSTi anantaguNI hIna anubhAgavAlI hai / dvitIya samaya meM badhyamAna jaghanya krodhakRSTi anantaguNI hIna anubhAgavAlI hai aura udayame praveza karanevAlI jaghanya krodhakRSTi anantaguNI hIna anubhAgavAlI hai / isI prakAra sampUrNa kRSTivedakakAlameM bandha aura udayakI apekSA jaghanya kRSTiyokA anubhAgasambandhI alpabahutva jAnanA cAhie / samaya- samayame arthAt kRSTivedanakAlameM pratisamaya jaghanya bhI nirvargaNAe~ uttarottara anantaguNI hIna anubhAgavAlI hotI haiM / ( badhyamAna aura udIyamAna kRSTiyoMke anantaguNita hAnike rUpase prApta honevAle apasaraNa vikalpoMko nirvargaNA kahate haiM / ) yaha saba saMjvalanakrodhasambandhI prathama saMgrahakRSTikI jaghanya-utkRSTa anubhAgakI apekSA prarUpaNA kI gaI hai // 1077-1083 // cUrNisU0 - kRSTiyokA prathama samayameM vedana karanevAle kSapakake saMjvalanamAnakI prathama saMgrahakRSTimeM kRSTiyoMke asaMkhyAta bahubhAga ba~dhate haiN| zeSa saMgrahakRSTiyA~ nahIM ba~dhatI haiM / isI prakAra saMjvalanamAyA aura saMjvalanalobhakI bhI arthAt prathama saMgrahakRSTimeM kRSTiyoke asaMkhyAta bahubhAga ba~dhate haiM nahIM ba~dhatI haiM / / 1084-1087 // prarUpaNA jAnanA cAhie, aura zeSa saMgrahakRSTiyA~
Page #960
--------------------------------------------------------------------------
________________ 652 kalAya pAhuDa sutta [15 cAritramoha-kSapaNAdhikAra . 1088. kiTTINaM paramasamayavedago bArasaNhaM pi saMgahakiTTINamaggakiTTiyAdi kAdRNa ekkakkisse saMgahakiTTIe asaMkhejjadibhAgaM viNAsedi / 1089. kohassa paDamasaMgahakiTTi mottUNa sesANamekkArasaNhaM saMgahakiTTINaM aNNAo apuvAo kiTTIo Nivcattedi / 1090. tAo apuvyAo kiTTIo kadayAdo padesaggAdo Nivbattedi ? 1091. vajjhamANayAdo ca saMkAmijjamANayAdo ca padesaggAdo Nivattedi / 1092. vajjhamANayAdo thovAo Nivattedi / saMkAmijjamANayAdo asaMkheja. guNAo / 1093. jAo tAo ujjhamANayAdo padesaggAdo NivattijaMti tAo cadusu paramasaMgahakiTTIsu / 1094. tAo kadamammi ogAse ? 1095. ekkakkisse saMgahakiTTIe kiTTIaMtaresu / 1096. kiM sabbesu kiTTIaMtaresu, Aho Na savvesu ? 1097. . Na savvesu / 1098. jai Na savvesu, kadamesu aMtaresu apubbAo Nivyattayadi ? 1099. . cUrNisU 0-kRSTiyoMkA prathama samayavedaka vAraho hI saMgrahakRSTiyoke agrakRSTiko Adi karake eka-eka saMgrahakRSTi ke asaMkhyAtaveM bhAgako vinAza karatA hai, arthAt utanI kRSTiyoMkI zaktiyoko apavartanAghAtase pratisamaya apavartana karake adhastana kRSTirUpase sthApita karatA hai / ( isI prakAra dvitIyAdi samayomeM bhI apavartanAghAta jAnanA caahie| kevala itanA bheda hai ki prathama samayame vinAza kI gaI kRSTiyose dvitIyAdi samayameM vinAza kI jAnevAlI kRSTiyA~ uttarottara asaMkhyAtaguNita hIna hotI haiM / ) // 1088 // __ cUrNisU0-saMjvalanakodhakI prathama saMgrahakRSTiko chor3akara zepa gyAraha saMgrahakRSTiyoke nIce aura antarAlame anya apUrva kRSTiyoko banAtA hai // 1089 // zaMkA-una apUrva kRSTiyoko kisa pradezAgrase banAtA hai ? // 1090 // samAdhAna-vadhyamAna aura saMkramyamANa pradezAprase una apUrva kRSTiyoMko banAtA hai // 1091 // - cUrNisU0-badhyamAna pradezAgrase thor3I apUrva kRSTiyoko banAtA hai / kintu saMkramyamANa pradezAgrase asaMkhyAtaguNI apUrva kRSTiyoko banAtA hai| ve jo apUrva kRSTiyA~ vadhyamAna pradezAgrase nirvartita kI jAtI haiM, cAro hI prathama saMgrahakRSTiyomese nirvartita kI jAtI haiM / / 1092-1093 // zaMkA-una apUrva kRSTiyoko kisa avakAzame arthAt kisa antarAlameM nivRtta karatA hai ? // 1094 // samAdhAna-una apUrva kRSTiyoko eka-eka saMgrahakRSTikI avayavakRSTiyoke antarAlomeM nivRtta karatA hai // 1095 // . zaMkA-kyA sava kRSTi-antarAlomeM una apUrva kRSTiyoko racatA hai ? athavA sava kRSTi-antarAlome nahIM racatA hai ? // 1096 // samAdhAna-sava kRSTi-antarAloMme apUrva kRSTiyoMko nahIM racatA hai // 1097 / / / zaMkA-yadi saba kRSTi-antarAloMmeM apUrva kRSTiyoMko nahI racatA hai, to phira kina antarAlome una apUrvakRSTiyoko racatA hai ? // 1098 //
Page #961
--------------------------------------------------------------------------
________________ 853 gA0 206] cAritramohakSapaka-kRSTivedakakriyA-nirUpaNa uvasaMdarisaNA' / 1100. bajjhamANiyANaM jaM paDhama kiTTIaMtaraM, tattha Natthi / 1101. evamasaMkhejjANi kiTTIaMtarANi adhicchidUNa / 1102. kiTTIaMtarANi aMtaradvadAe asaMkhejjANi palidovamapaDamavaggamUlANi / 1103. ettiyANi kiTTIaMtarANi gaMtUNa apuvvA kiTTI Nivvattijjadi / 1104. puNo vi ettiyANi kiTTIaMtarANi gaMtUNa apuvvA kiTTI Nivvattijjadi / 1105. bajjhamANayassa padesaggassa NisegaseDhiparUvaNaM, vttissaamo| 1106. tattha jahaNNiyAe kiTTIe bajjhamANiyAe bhuaN| 1107. vidiyAe kiTTIe visesahINamaNaMtabhAgeNa / 1108. tadiyAe visesahINamaNaMtabhAgeNa / 1109. cautthIe viseshiinnN| 1110. evamaNaMtarovaNidhAe tAva visesahINaM jAva apuvakiTTimapatto tti / 1111. apuvAe kiTTIe aNaMtaguNaM / 1112. apuvvAdo kiTTIdo jA aNaMtarakiTTI, tattha aNaMtaguNahINaM / 1113, tado puNo aNaMtabhAgahINaM / 1114. evaM sesAsu savvAsu / samAdhAna-ukta zaMkAkA spaSTIkaraNa yaha hai-badhyamAna saMgrahakRSTiyokA jo prathama kRSTi-antara hai, vahaoNpara apUrvakRSTiyoMko nahIM racatA hai| isa prakAra asaMkhyAta kRSTi-antarAloMko laoNghakara Age abhISTa kRSTi-antarAlame apUrva kRSTiyoko racatA hai| antararUpase pravRtta ye kRSTi-antarAla asaMkhyAta palyopamake prathama vargamUlapramANa hai / itane kRSTi-antarAloMko laoNdhakara apUrva kRSTi racI jAtI hai / puna: itane hI arthAt asaMkhyAta kRSTi-antarAloko ullaMghana kara dUsarI apUrvakRSTi racI jAtI hai| ( isa prakAra asaMkhyAta palyopamake prathama vargamUlapramANa asaMkhyAta kRSTi-antarAloko chor3a-chor3akara tRtIya-caturtha Adi apUrva kRSTikI racanA hotI hai| aura yaha krama tava taka calA jAtA hai jaba taka ki antima apUrvakRSTi niSpanna hotI hai // 1099-1104 // cUrNisU0-ava badhyamAna pradezAgrake niSekokI zreNiprarUpaNAko khege| unamese badhyamAna jaghanya kRSTime bahuta pradezAgra detA hai / dvitIya kRSTime anantaveM bhAgase vizeSa hIna pradezAgra detA hai| tRtIya kRSTime anantaveM bhAgase vizeSa hIna pradezAgra detA hai| caturtha kRSTime anantave bhAgase vizeSa hIna pradezAgra detA hai / isa prakAra anantaropanidhArUpa zreNIke kramase vizeSa hIna, vizeSa hIna pradezAgra apUrvakRSTike prApta hone taka diyA jAtA hai / punaH apUrvakRSTime anantaguNA pradezAgra diyA jAtA hai / apUrvakRSTise jo anantarakRSTi hai, usame anantaguNA hIna pradezAgra diyA jAtA hai| tadanantara prApta honevAlI kRSTime ananta bhAgahIna pradezAgra diyA jAtA hai / isI prakAra zeSa sarvakRSTiyomeM jAnanA cAhie // 1105-1114 // cUrNisU0-jo saMkramyamANa pradezAgrase apUrvakRSTiyaoN racI jAtI hai, ve do avakAzo arthAt sthalopara racI jAtI haiN| yathA-kRSTi-antarAloMme bhI aura saMgrahakRSTi-antarAlome bhI 1 ettiyANi kiTI atarANi ullaghiyUNa puNo ettiyamettesu kiTTI ataresu tAsi NivattI hoTi tti edassa atyavisesassa phuDIkaraNamuvasaMdarisaNA NAma | jayadha0
Page #962
--------------------------------------------------------------------------
________________ phasAya pAhuDa sutta [15 cAritramoha-kSapaNAdhikAra 1115. jAo saMkAmijjapANiyAdo padesaggAdo apuvvAo kiTTIo Nincattijjati tAo dusu ogAsesu / 1116. jaM jahA / 1117. kiTTIaMtaresu ca, saMgahakiTTI aMtaresu' ca / 1118. jAo saMgaha kiTTI aMtaresu tAo thovAo / 1119. jAo kiTTI aMtaresu tAo asaMkhejjaguNAo / 1120. jAo saMgaha kiTTIaMtarelu tAsi jahA kiTTIkaraNe apuvvANaM NivvattijjamANiyANaM kiTTINaM vidhI tahA kAyavvo / 1121. jAo kiDDIaMtaresu tAsaM jahA vajjhamANaeNa padesaggeNa apuvvANaM NivyattijjamANiyANaM kiTTINaM vidhI tahA kAyavvo / 1122. vari thovadaragANi kiTTIaMtarANi gaMtUNa saMkugbhamANapadesaggeNa apuvvA kiTTI nivvattijjamANigA dissadi / 1123. tANi kiDDIaMtarANi pagaNaNAdo palidovamavaggamUlassa asaMkhejjadibhAgo / 1124. paramasamaya kiTTIvedagassa jA kohapaDhamasaMgaha kiTTI tisse asaMkhejjadibhAgo viNAsijjadi / 1125. kiTTIo jAo paDhamasamaye viNAsijjati tAo bahugIo / 1126. jAo vidiyasamaye viNAsijjaMti tAo asaMkhejjaguNahINAo / 1127. evaM racI jAtI haiM / jo apUrvakRSTiyoM saMgrahakRSTi- antarAloMmeM racI jAtI haiM, ve alpa haiM aura jo kRSTi- antarAlomeM racI jAtI haiM ve asaMkhyAtaguNI haiM / jo apUrvakRSTiyoM saMgrahakRSTi - antarAlomeM racI jAtI haiM, unakA jaisA vidhAna kRSTikaraNameM nirvartyamAna apUrvakRSTiyoMkA kiyA gayA hai vaisA hI prarUpaNa yahahAeN karanA cAhie / aura jo apUrvakRSTiyA~ kRSTi-antarAloMmeM racI jAtI haiM, unakA jaisA vidhAna badhyamAna pradezAse nirvartyamAna apUrvakRSTiyoMkA kiyA gayA hai, vaisA hI vidhAna yahAeN karanA cAhie | kevala itanI vizeSatA hai ki yahaoNpara stokatara kRSTi-antaroko laoNghakara saMkramyamANa pradezAgra se nirvartyamAna apUrvakRSTi dRSTigocara hotI hai / ve kRSTi-antara pragaNanAse arthAt saMkhyA kI apekSA palyopamake prathama vargamUlake asaMkhyAtaveM bhAgapramANa haiM / ( isa prakAra kRSTivedakake prathama samayakI yaha saba prarUpaNA dvitIyAdika samaya meM bhI jAnanA cAhie / ) / / 1115-1123 // 854 aba kRSTivedakake prathama samayase lekara prati samaya vinAza kI jAnevAlI kRSTiyokA alpavahutva kahate haiM cUrNisU0 0 - prathama samayavartI kRSTivedakake jo krodhakI prathama saMgrahakRSTi hai, usakA asaMkhyAtavA~ bhAga pratisamaya apavartanAghAta se vinAza kiyA jAtA hai / jo kRSTiyaoN prathama samayameM vinAza kI jAtI haiM, ve bahuta haiM / jo kRSTiyA~ dvitIya samaya meM vinAza kI jAtI haiM, ve asaMkhyAtaguNI hIna haiM / isa prakAra yaha krama apane vinAzakAlake dvicarama samaya meM aniSTa krodhakI prathama saMgrahakRSTi taka calA jAtA hai / / 1124-1127 // I 1 kohapaDhamasagahakiTTiM mottUNa sesANamekkArasahaM saMgaha kiTTINaM heTThA tAsimasaMkhejjadibhAgapamANeNa jAo Nivvattijjati apuvvakiTTIo, tAo sagaha kiTTIataresu tti bhaNNaMti | tAsiM ceva ekkArasahaM saMgahakiTTI kiTTI ataresu palidovamassA saMkhejjadibhAgamettadvANaM gatUNa aMtaraMtare jAo apuvvakiTTIo NivvattibaMti tAo kiTTI aMtaresu tti vuccati / jayagha0
Page #963
--------------------------------------------------------------------------
________________ 855 gA0 206] cAritramohakSapaka kRSTivedaka-nirUpaNa tAca ducarimasamayaaviNaTThakohapaTamasaMgahakiTTi tti / 1128. edeNa savveNa ticarimasamayamettIo savakiTTIsu paDhama-vidiyasamayavedagassa kodhassa pahamakiTTIe avajjhamANiyANaM kittttiinnmsNkhejjdibhaago| 1129. kohassa paDamakiTTi vedayamANassa jA pahamaTThidI tisse paDhamahidIe samayAhiyAe AvaliyAe sesAe edamhi samaye jo vihI, taM vihiM vattahassAmo / 1130. taM jahA / 1131. tAdhe ceva kohassa jahaNNago DidiudIrago [1] / 1132. kohapaDamakiTTIe carimasamayavedago jAdo [2] / 1133. jA pucapavattA saMjalaNANubhAgasaMtakammassa aNusamayamovaTTaNA sA tahA ceva [3] / 1134. cadusaMjalaNANaM DidibaMdho ve mAsA cattAlIsaM ca divasA aMtomuhuttaNA [4] / 1135. saMjalaNANaM dvidisaMtakammaM cha vassANi aTTha ca mAsA aMtomuhuttUNA [5] / 1136 tiNhaM ghAdikammANaM ThidivaMdho dasa vassANi aMtomuhuttUNANi [6] 1137. dhAdikammANaM DidisaMtakammaM saMkhenjANi vassANi [7] / 1138. sesANaM kammANaM dvidisaMtakammamasaMkhejjANi vassANi [8] / 1139. se kAle kohassa vidiyakiTTIe padesaggamokaDDiyUNa kohassa pahamadvidi ___aba kRSTivedakake prathama samayase lagAkara niruddha prathama saMgrahakRSTike vinAza karaneke kAlake dvicarama samaya taka vinaSTa kI gaI samasta kRSTiyokA pramANa batalAte haiM cUrNisU0- isa sarva kAlake dvArA jo tricarama samayamAtra kRSTiyA~ (vinaSTa kI jAtI) haiM, ve sarva kRSTiyomeM prathama aura dvitIya samayavedakake krodhakI prathama kRSTikI abadhyamAna kRSTiyoke asaMkhyAtaveM bhAgamAtra hai // 1128 // vizeSArtha-prathama samayavartI kRSTivedakake krodhakI prathama saMgrahakRSTike Upara aura nIce avasthita kRSTiyA~ abadhyamAna kRSTiyA~ kahalAtI haiN| cUrNisU0-krodhakI prathamakRSTikA vedana karanevAlekI jo prathamasthiti hai, usa prathamasthitimeM eka samaya adhika AvalIke zeSa rahanepara isa samayame jo vidhi hotI hai, usa vidhiko kheNge| vaha isa prakAra hai-usa hI samayame krodhakI jaghanya sthitikA udIraka hotA hai (1) aura krodhakI prathama kRSTikA carama samayavedaka hotA hai (2) / saMjvalanacatuSkake anubhAgasattvakI jo pUrva-pravRtta anusamaya apavartanA hai, vaha usI prakArase hotI rahatI hai (3) / cAro saMjvalanokA sthitibandha antarmuhUrta kama do mAsa aura cAlIsa divasapramANa hotA hai (4) / cAroM saMjvalanokA sthitisattva antarmuhUrta kama chaha varSa aura ATha mAsapramANa hotA hai (5) / zeSa tIna ghAtiyA karmoMkA sthitivandha antarmuhUrta kama daza varSapramANa hotA hai (6) / ghAtiyA karmoMkA sthitisattva saMkhyAta varSapramANa hotA hai (7) / zeSa karmoMkA sthitisattva asaMkhyAta varSapramANa hotA hai (8) // 1129-1138 // cUrNisU0-tadanantara samayame krodhakI dvitIya kRSTike pradezAgrako apakarpaNakara krodhakI prathamasthitiko karatA hai / usa samaya krodhakI prathama saMgrahakRSTime sattvarUpa jo do samaya kama do
Page #964
--------------------------------------------------------------------------
________________ 856 kasAya pAhuDa sutta [15 cAritramoha-kSapaNAdhikAra karedi / 1140. tAdhe kodhassa paDamasaMgahakiTTIe saMtakammaM do AvaliyavaMdhA dusamayaNA sesA, jaM ca udayAvaliyaM paviTaM taM ca sesaM paDhamakiTTIe / 1141. tAdhe kohassa vidiykittttiivedgo| 1142. jo kohassa paDhamakiTTi vedayamANassa vidhI so ceva kohassa vidiyakiTiM vedayamANassa vidhI kAyavyo / 1143. taM jahA / 1144. udiNNANaM kiTTINaM bajjhamANINaM kiTTINaM, viNAsijjamANINaM apuvvANaM NivyattijjamANiyANaM bajhamANeNa ca padesaggeNa saMchunbhamANeNa ca padesaggeNa NivyattijjamANiyANaM / 1145. ettha saMkamamANayassa padesaggassa vidhiM vattahassAyo / 1146. taM jahA / 1147 kodhavidiyakiTTIdo padesaggaM kohatadiyaM ca mANapahamaM ca gacchadi / 1148. kohassa tadiyAdo kiTTIdo mANassa paramaM ceva gacchadi / 1149 mANassa paDamAdo kiTTIdo mANassa vidiyaM tadiyaM, mAyAe paDamaM ca gacchadi / 1150. mANassa vidiyakiTTIdo mANassa tadiyaM ca mAyAe pahamaM ca gacchadi / 1151. mANassa tadiyakiTTIdo mAyAe paDhamaM gacchadi / 1152. mAyAe paramAdo padesaggaM mAyAe vidiyaM tadiyaM ca, lobhassa paDhamakiTTi ca gacchadi / 1153. mAyAe vidiyAdo kiTTIdo padesaggaM mAyAe tadiyaM lobhassa paDamaM ca gacchadi / 1154. mAyAe tadiyAdo kiTTIdo padesaggaM lobhassa paDhamaM gacchadi / 1155. lomassa paramAdo kiTTIdo padesaggaM lobhassa vidiyaM ca tadiyaM ca gacchadi / 1156. lobhassa vidiyAdo padesaggaM lobhassa tadiyaM gcchdi| AvalIpramita navakavaddha pradezAgra zepa haiM, ve aura udyAvalIme praviSTa jo pradezAgra haiM ve prathama kRSTimeM zeSa rahate haiN| usa samaya krodhakI dvitIya kRSTikA prathama samayavedaka hotA hai| krodhakI prathama kRSTiko vedana karanevAlekI jo vidhi kahI gaI hai, vahI vidhi krodhakI dvitIya kRSTiko vedana karanevAlekI bhI kahanA cAhie / vaha isa prakAra hai-udIrNa kRSTiyokI, badhyamAna kRSTiyokI, vinAzakI jAnevAlI kRSTiyokI, badhyamAna pradezAgrase nirvatyamAna apUrvakRSTiyokI tathA saMkramyamANa pradezAgrase bhI nirvartyamAna apUrvakRSTiyokI vidhi prathama saMgrahakRSTikI prarUpaNAke samAna kahanA cAhie / / 1139-1144 // ___cUrNimU0-ava yahaoNpara saMkramyamANa pradezAgrakI vidhiko khege| vaha vidhi isa prakAra hai-krodhakI dvitIya kRSTise pradezAgra krodhakI tRtIya aura mAnakI prathama kRSTiko prApta hotA hai / krodhakI tRtIya kRSTise pradezAgra mAnakI prathama kRSTiko hI prApta hotA hai| mAnakI prathama kRSTise pradezAgra mAnakI dvitIya aura tRtIya tathA mAyAkI prathama kRSTiko prApta hotA hai| mAnakI dvitIya kRSTise pradezAgra mAnakI tRtIya aura mAyAkI prathama kRSTiko prApta hotA hai / mAnakI tRtIya kRSTise pradezAgra mAyAkI prathama kRSTiko prApta hotA hai| mAyAkI prathama kRSTise pradezAgra mAyAkI dvitIya aura tRtIya tathA lobhakI prathama kRSTiko prApta hotA hai| mAyAkI dvitIya kRSTise pradezAgra mAyAkI tRtIya aura lobhakI prathama kRSTiko prApta hotA hai / mAyAkI tRtIya kRSTise pradezAgra lobhakI prathama kRSTiko prApta hotA hai| lobhakI prathama kRSTise pradezAgra
Page #965
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 206 ] cAritramohakSapaka-kRSTivedakakriyA-nirUpaNa 857 1157. jahA kohassa paDhamakiTTi vedayamANo caduhaM kasAyANaM paDhamakiTTIo baMdhadi kimevaM ceva kodhassa vidiyakiTTi vedemANo caduNhaM kasAyANaM vidiyakiTTIo baMdhadi, Aho Na, vattavvaM ? 1158. kitha khu| 1159. samAsalakSaNaM bhnnissaamo| 1160. jassa jaM kiTTi vedayadi tassa kasAyassa taM kiTTi baMdhadi, sesANaM kasAyANaM paramakiTTIo baMdhadi / 1161. kodhavidiyakiTTIe paDhamasamae vedagassa ekkArasasu saMgahakiTTIsu aMtarakiTTINamappAbahuaM vttissaamo| 1162. taM jahA / 1163. savvatthovAo mANassa paDamAe saMgahakiTTIe aNtrkittttiio| 1164. vidiyAe saMgahakiTTIe aMtarakiTTIo visesaahiyaao| 1165 tadiyAe saMgahakiTTIe aMtarakiTTIo visesAhiyAo / 1166. kohassa tadiyAe saMgahakiTTIe aMtarakiTTIo visesaahiyaao| 1167. mAyAe paDamAe saMgahakiTTIe aMtarakiTTIo visesaahiyaao| 1168. vidiyAe saMgahakiTTIe aMtarakiTTIo visesAhiyAo / 1169. tadiyAe saMgahakiTTIe aMtarakiTTIo visesA. hiyaao| 1170. lobhassa paDhamAe saMgahakiTTIe aMtarakiTTIo visesAhiyAo / 1171. vidiyAe saMgahakiTTIe aMtarakiTTIo visesAhiyAo / 1172. tadiyAe lobhakI dvitIya aura tRtIya kRSTiko prApta hotA hai / lobhakI dvitIya kRSTise pradezAgra lobhakI tRtIya kRSTiko hI prApta hotA hai / / 1145-1156 / / zaMkA-jisa prakAra krodhakI prathama kRSTikA vedana karanevAlA cAro kapAyokI prathama kRSTiyoko bA~dhatA hai, usI prakAra krodhakI dvitIya kRSTikA vedana karanevAlA kyA cAro hI kaSAyokI dvitIya kRSTiyoko bA~dhatA hai, athavA nahI baoNdhatA hai ? isakA uttara kyA hai, kahie 1 // 1157-1158 // samAdhAna-ukta AzaMkAkA saMkSepa samAdhAna kahege-jisa kaSAyakI jisa kRSTikA vedana karatA hai usa kaSAyakI usa kRSTiko bA~dhatA hai / tathA zepa kaSAyokI prathama kRSTiyoko baoNdhatA hai / / 1159-1160 // carNisa0-aba krodhakI dvitIya kRSTiko vedana karanevAle kSapakake prathama samayame dikhAI denevAlI gyAraha saMgrahakRSTiyome antarakRSTiyoke alpabahutvako khege| vaha isa prakAra hai-mAnakI prathama saMgrahakRSTime antarakRSTiyA~ sabase kama haiN| isase mAnakI dvitIya saMgrahakRSTime antarakRSTiyA~ vizeSa adhika hai| isase mAnakI tRtIya saMgrahakRSTime antarakRSTiyA~ vizeSa adhika hai / isase krodhakI tRtIya saMgrahakRSTime antarakRSTiyA~ vizeSa adhika haiM / isase mAyAkI prathama saMgrahakRSTi meM antarakRSTiyA~ vizeSa adhika haiN| isase mAyAkI dvitIya saMgrahakRSTime antarakRSTiyA~ vizeSa adhika haiN| isase mAyAkI tRtIya saMgrahakRSTime antarakRSTiyA~ vizeSa adhika haiN| isase lobhakI prathama saMgrahakRSTime antarakRSTiyA~ vizepa adhika haiM / isase lobhakI dvitIya saMgrahakRSTime antarakRSTiyA~ vizeSa adhika haiN| isase 1 katha khalu syAt , konvatra nirNaya iti 1 jayadha0 108
Page #966
--------------------------------------------------------------------------
________________ 858 . kasAya pAhuDa sutta [ 15 cAritramoha-kSapaNAdhikAra saMgahakiTTIe aMtarakiTTIo visesAhiyAo / 1173. kohassa vidiyAe saMgahakiTTIe aMtarakiTTIo saMkhejjaguNAo / 1174. padesaggassa vi evaM ceva appAbahuaM / 1175. kohassa vidiyakiTTi vedayamANassa jA paDhamahidI tisse pahamaTTidIe Avaliya-paDiAvaliyAe sesAe AgAlapaDiAgAlo vocchiNNo / 1176. tisse ceva paDhamahidIe samayAhiyAe AvaliyAe sesAe tAhe kohassa vidiyakiTTIe crimsmyvedgo| 1177. tAdhe saMjalaNANaM dvidibaMdho ve mAsA vIsaM ca divasA desUNA / 1178. tiNhaM dhAdikasmANaM dvidivaMdho vAsapudhattaM / 1179: sesANaM kammANaM ThidivaMdho saMkhejjANi vassasahassANi / 1180. saMjalaNANaM hidisaMtakammaM paMca vassANi cattAri mAsA aMtomuhuttUNA / 1181. tiNDaM ghAdikammANaM ThidisaMtakamma saMkhejjANi vassasahassANi / 1182, NAmA-goda-vedaNIyANaM ThidisaMtakasmamasaMkhejjANi vassANi / 1183. tado se kAle kohassa tadiyakiTTIdo padesaggamokaDDiyaNa paDhamahidi karedi / 1184. tAdhe kohassa tadiyasaMgahakiTTIe aMtarakiTTINamasaMkhejjA bhAgA udiNNA / 1185. tAsiM ceva asaMkhejjA bhAMgA vajjhaMti / 1186. jo vidiyakihi vedayamANassa vidhI so ceva vidhI tadiyakiTTi vedayamANassa vi kAyavyo / lobhakI tRtIya saMgrahakRSTime antarakRSTiyA~ vizeSa adhika hai| isase krodhakI dvitIya saMgrahakRSTimeM antarakRSTiyA~ saMkhyAtaguNI haiN| ina antarakRSTiyoke pradezAgrakA bhI alpavahutva isI prakAra jAnanA cAhie // 1161-1174 / / cUrNisU0-krodhakI dvitIya kRSTikA vedana karanevAle kSapakake jo prathama sthiti hai, usa prathama sthitime AvalI aura pratyAvalIkAlake zeSa raha jAnepara AgAla aura pratyAgAla vyucchinna ho jAte hai| usa hI prathamasthitime eka samaya adhika AvalIke zepa rahanepara usa samaya krodhakI dvitIya kRSTikA caramasamayavartI vedaka hotA hai| usa samayame cAro saMjvalana kaSAyokA sthitivandha do mAsa aura kucha kama bIsa divasapramANa hai / zepa tIno ghAtiyA karmoMkA sthitibandha varSapRthaktvapramANa hai| zeSa karmoMkA sthitivandha saMkhyAta sahasra varSapramANa hai| usa samaya cAro saMcalanoMkA sthitisattva paoNca varpa aura antarmuhUrta kama cAra mAsapramANa hai| zeSa tIna ghAtiyA karmoMkA sthitisattva saMkhyAta sahasra varSapramANa hai / nAma, gotra aura bedanIya karmakA sthitisattva asaMkhyAta varpapramANa hai // 1175-1182 // cUrNisU0-tadanantara samayame krodhakI tRtIya kRSTise pradezAgrakA apakarSaNa karake prathamasthitiko karatA hai| usa samayame krodhakI tRtIya saMgrahakRSTikI antarakRSTiyoke asaMkhyAta vahubhAga udIrNa hote haiM aura unhIMke asaMkhyAta bahubhAga baeNdhate hai / ( itanA vizeSa hai ki udIrNa honevAlI antarakRSTiyose ba~dhanevAlI antarakRSTiyoMkA parimANa vizeSa hIna hotA hai|) no vidhi dvitIya kRSTiko vedana karanevAlekI kahI gaI hai, vahI vidhi tRtIya kRSTiko vedana karanevAlekI bhI prarUpaNA karanA cAhie // 1183-1186 //
Page #967
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 206] cAritramohakSapaka kRSTivedakakriyA-nirUpaNa 859 1187. tadiyakiTTi vedemANassa jA paDamahidI tisse paDhamahidIe AvaliyAe samayAhiyAe sesAe carimasamayakodhavedago / 1188. jahaNNago ThidiudIrago / 1189. tAdhe dvidibaMdho saMjalaNANaM do mAsA paDivuNNA / 1190. saMtakammaM cattAri vassANi puNNANi / 1191. se kAle mANassa pahamakiTTimokaDDiyUNa paDhamadvidiM karedi / 1192. jA estha savvagANavedagaddhA tisse vedagaddhAe tibhAgamettA phmtttthidii| 1193 tado mANassa paDhamakiTTi vedemANo tisse pahamakiTTIe aMtarakiTTINamasaMkhejje bhAge vedayadi / 1194. tado udiNNAhito visesahINAo baMdhadi / 1195. sesANaM kasAyANaM paDhamasaMgahakiTTIo bNdhdi| 1196. jeNeva vihiNA kodhassa paDhamakiTTI vedidA, teNeva vidhiNA mANassa paDhamakiTTi vedayadi / 1197. kiTTIviNAsaNe bajjhamANaeNa saMkAmijjamANae Na ca padesaggeNa apuvvANaM kiTTINaM karaNe kiTTINaM baMdhodayaNivvaggaNakaraNe edesu karaNesu Natthi. NANattaM, aNNesu ca abhaNidesu / 1198. edeNa kameNa mANapaDamakiTTi vedayamANassa jA paDhamahidI tisse paDa mahidIe jAdhe samayAhiyAvaliyasesA tAdhe tiNhaM saMjalaNANaM ThidivaMdho mAso vIsaM ca divasA aMtosuhuttUNA / 1199. saMtakamma tiNNi vassANi cattAri mAsA ca aMtomuhuttaNA / cUrNisU0-tRtIya kRSTiko vedana karanevAlekI jo prathama sthiti hai, usa prathama sthitimeM eka samaya adhika AvalIke zeSa raha jAnepara caramasamayavartI krodhavedaka hotA hai aura usI samayameM hI saMjvalanakrodhakI jaghanya sthitikA udIraka hotA hai| usa samaya cAro saMjvalana kaSAyokA sthitibandha paripUrNa do mAsa hai aura sthitisattva paripUrNa cAra varSapramANa hai // 1187-1190 // cUrNisU0-tadanantara samayameM mAnakI prathama kRSTikA apakarSaNa karake prathamasthitiko karatA hai| yahaoNpara jo saMjvalanamAnakA sarvavedakakAla hai, usa vedakakAlake tribhAgamAtra prathamasthiti hai / tava mAnakI prathama kRSTiko vedana karanevAlA usa prathama saMgrahakRSTikI antarakRSTiyoMke asaMkhyAta bahubhAga vedana karatA hai aura tabhI una udIrNa huIM kRSTiyoMse vizepa hIna kRSTiyoMko baoNdhatA hai| tathA zeSa kaSAyokI prathama saMgrahakRSTiyoko hI baoNdhatA hai| jisa vidhise krodhakI prathama kRSTikA vedana kiyA hai usa hI vidhise mAnakI prathama kRSTikA vedana karatA hai / kRSTiyoke vinAza karaneme, badhyamAna aura saMkramyamANa pradezAprase apUrvakRSTiyoke karanemeM, tathA kRSTiyoke bandha aura udayasambandhI nirvargaNAkaraName arthAt ananta guNahAnirUpa apasaraNoMke karaneme, itane karaNome tathA anya nahI kahe gaye karaNoma koI vibhinnatA nahIM hai / isa kramase mAnakI prathama kRSTiko vedana karanevAlekI jo prathama sthiti hai, usa prathama sthitimeM jaba eka samaya adhika AvalI zepa rahatI hai, taba tIno saMjvalana kapAyokA sthitibandha eka mAsa aura antarmuhUrta kama vIsa divasa hai, tathA sthitisattva tIna varpa aura antarmuhUrta kama cAra mAsa hai // 1191-1199 //
Page #968
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sutta [15 cAritramoha-kSapaNAdhikAra 1200. se kAle mANassa vidiyakiTTIdo padesaggayokaDDiyaNa paDhamaTTidiM karedi / 1201. teNeva vihiNA saMpatto mANassa vidiyakiTTi vedayamANassa jA pahamaTThidI tisse samayAhiyAvaliyasesA tti / 1202. tAdhe saMjalaNANaM dvidivaMdho mAso dasa ca divasA desUNA / 1203. saMtakammaM do vassANi aTTha ca mAsA desUNA / 1204. se kAle mANatadiyakiTTIdo padesaggamokaDDiyUNa paDayahidi karedi / 1205. teNeva vihiNA saMpatto mANassa tadiyakiTTi vedayamANassa jA paDhamadvidI tisse AvaliyA samayAhiyamettI sesA tti / 1206. tAdhe mANassa carimasamayavedago / ' 1207. tAdhe tiNhaM saMjalaNANaM dvidibaMdho mAso paDicuNNo / 1208. saMtakammaM ve vassANi paDivuNNANi / 1209. tado se kAle mAyAe paDhamakiTTIe padesaggamokaDDiyUNa paDhamahidi karedi / 1210. teNeva vihiNA saMpatto mAyApahamakiTTi vedayamANassa jA pahamaTThidI tisse samayAhiyAvaliyA sesA tti / 1211. tAdhe ThidibaMdho doNhaM saMjalaNANaM paNuvIsaM * divasA desaNA / 1212. hidisaMtakammaM vassama ca mAsA desuunnaa| 1213. se kAle mAyAe vidiyakiTTIdo padesagamokaDDiyUNa pahamaTThidi karedi cUrNisU0-tadanantara kAlame mAnakI dvitIya saMgrahakRSTise pradezAgrakA apakarpaNa karake prathama sthitiko karatA hai aura usI hI vidhise, mAnakI dvitIya kRSTiko vedana karanevAlekI jo prathama sthiti hai, usame eka samaya adhika AvalI zeSa rahane taka saMprApta hotA hai, arthAt pUrvokta vidhise sarva kArya karatA huA calA jAtA hai| usa samaya tIno saMjvalanoMkA sthitivandha eka mAsa aura kucha kama daza divasa hai| tathA sthitisattva do varSa aura kucha kama ATha sAsa hai / / 1200-1203 // cUrNisa0-tadanantara kAlame mAnakI tRtIya kRSTise pradezAgrakA apakarpaNa karake prathamasthitiko karatA hai| aura usI hI vidhise mAnakI tRtIya kRSTiko vedana karanevAlekI jo prathamasthiti hai, usame eka samaya adhika AvalI zeSa rahane taka sarva kArya karatA huA calA jAtA hai| usa samaya vaha mAnakA caramasamayavedaka hotA hai| taba tIno saMjvalanokA sthitivandha paripUrNa eka mAsa hai aura sthitisattva paripUrNa do varSa hai // 1204-1208 // __ cUrNisU0-tadanantara kAlame mAyAkI prathama kRSTise pradezAgrakA apakarSaNa kara prathamasthitiko karatA hai aura usI hI vidhise, mAyAkI prathamakRSTiko vedana karanevAlekI jo prathamasthiti hai, usameM eka samaya adhika AvalI zeSa rahane taka sarva kArya karatA huA calA jAtA hai / usa samaya dono saMjvalanokA sthitibandha kucha kama paccIsa divasa hai / tathA sthitisattva eka varpa aura kucha kama ATha mAsa hai // 1209-1212 // carNisU0-tadanantara kAlameM mAyAkI dvitIya kRSTise pradezAgrakA apakarSaNa karake prathamasthitiko karatA hai / vaha mAyAkI dvitIya kRSTikA vedaka bhI usI hI vidhise mAyAkI .... 2
Page #969
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 206] cAritramohakSapaka-kRSTivedakakriyA-nirUpaNa 861 1214. so vi mAyAe vidiyakiTTivedago teNeva vihiNA saMpatto mAyAe vidiyakiTTi vedayamANassa jA pahamaTTidI tisse paDhamahidIe AvaliyA samayAhiyA sesA tti / 1215.tAdhe dvidibaMdhovIsaM divasA deraNA / 1216.hidisaMtakammaM solasa mAsA desuunnaa| 1217. se kAle mAyAe tadiyakiTTIdo padesaggamokaDDiyUNa pahamaTThidi kredi| 1218. teNeva vihiNA saMpatto mAyAe tadiyakiTTi vedagarasa pahamadvidIe samayAhiyAvaliyA sesA tti / 1219. tAdhe mAyAe carimasamayavedago / 1220. tAdhe doNhaM saMjalaNANaM dvidivaMdho addhamAso paDivuNNo / 1221. dvidisaMtakammamekaM vassaM paDivuNNaM / 1222. tiNhaM dhAdikammANaM ThidibaMdho mAsapudhattaM / 1223. tiNhaM ghAdikammANaM DidisaMtakammaM saMkhejANi vassasahassANi / 1224. idaresi kammANaM [dvidibaMdho saMkhejjANi vassANi] hidisaMtakammaM asaMkhejjANi vassANi / 1225. tado se kAle lobhassa paDhamakiTTIdo padesaggayokaDDiyUNa paDhamahidi karedi / 1226. teNeva vihiNA saMpatto lobhassa paDhamakiTTi vedayamANassa paDhamadvidIe samayAhiyAvaliyA sesA ti / 1227. tAdhe lobhasaMjalaNassa hidibaMdho aMtomuhuttaM 1228. hidisaMtakammaM pi aMtomuhuttaM / 1229. tiNhaM ghAdikammANaM hidibaMdho divasapudhattaM / 1230. sesANaM kammANaM vAsapudhattaM / 1231. dhAdikammANaM dvidisaMtakamma dvitIya kRSTiko vedana karanevAlekI jo prathamasthiti hai usa prathamasthitime eka samaya adhika AvalI zeSa rahane taka sarva kArya karatA huA calA jAtA hai| usa samaya dono saMjvalanokA sthitivandha kucha kama bIsa divasapramANa hai| tathA sthitisattva kucha kama solaha mAsa hai // 1213-1216 // cUrNisa0-tadanantara kAlame mAyAkI tRtIya kRSTise pradezAgrakA apakarSaNa karake prathama sthitiko karatA hai| aura usI hI vidhise mAyAkI tRtIya kRSTiko vedana karanevAlekI prathamasthitike eka samaya adhika AvalI zepa rahane taka sarva kArya karatA huA calA jAtA hai| taba vaha mAyAkA caramasamayavedaka hotA hai| usa samayameM dono saMjvalanokA sthitibandha paripUrNa ardha mAsa hai| sthitisattva paripUrNa eka varpa hai| zeSa tIno dhAtiyA karmoMkA sthitivandha mAsapRthaktva tathA sthitisattva saMkhyAta sahasra varSa hai| itara arthAt Ayuke vinA zepa tIna aghAtiyA karmoMkA ( sthitivandha saMkhyAta varpa hai aura ) sthitisattva asaMkhyAta varSa hai // 1217-1224 // __cUrNisU0-tadanantara kAlame lobhakI prathama saMgrahakRSTise pradezAgrakA apakarpaNa karake prathama sthitiko karatA hai aura usI hI vidhise lobhakI prathama kRSTiko vedana karanevAlekI prathama sthitike eka samaya adhika AvalI zepa rahane taka sarva kArya karatA huA calA jAtA hai / usa samaya saMjvalana lobhakA sthitibandha antarmuhUrta hai| tathA sthitisattva bhI antarmuhUrta hai| tIno ghAtiyA karmoMkA sthitivandha divasapRthaktva hai| zeSa karmoMkA sthitibandha varSapRthaktva
Page #970
--------------------------------------------------------------------------
________________ 862 kasAya pAhuDa sutta [ 15 cAritra moha-kSapaNAdhikAra saMkhejjANi vassasahasANi / 1232. sesANaM kampANaM asaMkhejjANi vastrANi / 1233. tatto se kAle lobhassa vidiyakiTTIdo padesaggamokaDDiyUNa paDhamadvidiM karedi / 1334. tAdhe ceva lobhassa vidiyakiTTIdo ca tadiyakiTTIdo ca padesaggamokaDDiyUNa suhumasAMparAiyakiTTIo' NAma karedi / 1235. tAsi suhumasAMparAiyakiTTINaM kamhi dvANaM 11236. tAsi dvANaM lobhassa tadiyAe saMgahakiTTIe heido / 1237. jArisI kohassa paDhamasaMgaha kiTTI, tArisI esA suhumasAM parAiya kiTTI / hai / ghAtiyA karmoMkA sthitisattva saMkhyAta sahasra varSa hai / zeSa karmoMkA sthitisattva asaMkhyAta varSa hai / / 1225- 1232 // cUrNis 0 - tatpazcAt anantarakAlame lobhakI dvitIya kRSTise pradezAprakA apakarpaNa karake prathama sthitiko karatA hai / usa hI samaya meM lobhakI dvitIya kRSTise aura tRtIya kRSTi se bhI pradezAgrakA apakarSaNa karake sUkSmasAmparAyika nAmavAlI kRSTiyoMko karatA hai / / 1233-1234 // zaMkA-una sUkSmasAmparAyika kRSTiyoMkA avasthAna kahA~ hai ? || 1235 // samAdhAna- unakA avasthAna lobhakI tRtIya saMgrahakRSTi ke nIce hai | 1236 // vizeSArtha -saMjvalana lobhakapAyake anubhAgako bAdarasAmparAyika kRSTiyoMse bhI anantaguNita hAnike rUpase pariNasita kara atyanta sUkSma yA manda anubhAgarUpase avasthita karaneko sUkSmasAmparAyika kRSTikaraNa kahate haiM / sarva- jaghanya bAdarakRSTise sarvotkRSTa sUkSmasAmparAyikakRSTikA bhI anubhAga anantaguNita hIna hotA hai / isI bAta ko cUrNikArane ukta zaMkA-samAdhAnase spaSTa kiyA hai ki sUkSmasAmparAyika kRSTiyokA sthAna lobhakI tRtIya saMgrahakRSTi ke nIce hai / ina sUkSmasAmparAyika kRSTiyokI racanA saMbvalana - lobhakI dvitIya aura tRtIya kRSTi ke pradezAko lekara hotI hai / lobhakI dvitIya saMgrahakRSTikA vedana karanevAlA usa kRSTi vedanake prathama samayameM hI sUkSmasAmparAyika kRSTiyokI racanA karanA prAraMbha karatA hai / yadi saMjvalanalobhake dvitIya tribhAgameM sUkSmasAmparAyika kRSTiyokI racanA prArambha na kare, to tRtIya tribhAgame sUkSmakRSTike vedakarUpase pariNamana nahI ho sakatA hai / aba cUrNikAra sUkSmasAmparAyika kRSTiyoke AyAma vizeSako vatalAte hue usakA aura bhI spaSTIkaraNa karate haiM cUrNisU0 - jaisI saMjvalana krodhakI prathama saMgrahakRSTi hai, vaisI hI yaha sUkSmasAmparAyika kRSTi bhI hai // / 1237 // vizeSArtha - isa sUtra kA abhiprAya yaha hai ki jisa prakAra krodhakI prathama saMgrahakRSTi zeSa saMgrahakRSTiyoke AyAmako dekhate hue apane AyAmase dravyamAhAtmyakI apekSA saMkhyAtaguNI thI, usI prakAra yaha sUkSmasAmparAyikakRSTi bhI krodhakI prathama saMgrahakRSTiko chor3akara 1 suhumasAparAiyakiTTINa kiM lakkhaNamidi ce bAdarasAparAiyakiTTIhiMto anaMtaguNahANIe pariNamiya lobhasajalaNANubhAgassAvaTThANaM suhumasAparAiyakiTTINaM lakkhaNamavahAreyavvaM / jayadha0
Page #971
--------------------------------------------------------------------------
________________ 863 gA0 206] cAritramohakSapaka kRSTivedakakriyA-nirUpaNa 1238. kohassa paDhamasaMgahakiTTIe aMtarakiTTIo thovAo / 1239. kohe saMchuddha mANassa pahamasaMgahakiTTIe aMtarakiTTIo visesaahiyaao| 1240. mANe saMchuddhe mAyAe paDhamasaMgahakiTTIe aMtarakiTTIo visesAhiyAo / 1241. mAyAe saMchuddhAe lobhassa paDhamasaMgahakiTTIe aMtarakiTTIo visesaahiyaao| 1242. suhupasAMparAiyakiTTIo jAo pahamasamaye kadAo tAo visesaahiyaao| 1243. eso viseso aNaMtarANaMtareNa saMkhejjadibhAgo / zeSa sarva saMgrahakRSTiyoke kRSTikaraNakAlameM samupalabdha AyAmase saMkhyAtaguNita AyAmavAlI jAnanA cAhie / isakA kAraNa yaha hai ki mohanIyakarmakA sarva dravya isake AdhArarUpase hI pariNamana karanevAlA hai| athavA jaise lakSaNavAlI krodhakI prathama saMgrahakRSTi apUrva spardhakoke adhastanabhAgame anantaguNita hIna kI gaI thI, usI prakArake lakSaNavAlI yaha sUkSmasAmparAyika kRSTi bhI lobhakI tRtIya bAdarasAmparAyika kRSTike adhastanabhAgame anantaguNita hIna kI jAtI hai / athavA jisa prakAra krodhakI prathama saMgrahakRSTi jaghanya kRSTise lagAkara utkRSTa kRSTiparyanta anantaguNI hotI gaI thI, usI prakArase yaha sUkSmasAmparAyika kRSTi bhI apanI jaghanyakRSTise lagAkara utkRSTa kRSTi taka anantaguNita hotI jAtI hai| yahA~ cUrNikArane jisa kisI bhI kRSTike sAtha sUkSmasAmparAyika kRSTikI samAnatA na batAkara krodhakI prathama kRSTike sAtha batalAI, usakA kAraNa sUkSmasAmparAyika kRSTikA AyAma vizeSa-batalAnA hai / aba cUrNikAra isI sUkSmasAmparAyika-kRSTike AyAmavizeSa-janita mAhAtmyako vatalAneke lie alpabahutvakA kathana karate hai cUrNisU0-krodhakI prathama saMgrahakRSTikI antarakRSTiyA~ sabase kama hai| (kyoMki, unake AyAmakA pramANa teraha-vaTe cauvIsa (33) hai / ) krodhake saMkramita honepara arthAt krodhakI tRtIya saMgrahakRSTiko mAnakI prathama saMgrahakRSTime prakSipta karanepara mAnakI prathama saMgrahakRSTikI antarakRSTiyA~ vizeSa adhika haiM / (kyoMki, unakA pramANa solaha ghaTe caubIsa (31 ) hai|) mAnake saMkramita honepara mAyAkI prathama saMgrahakRSTikI antara kRSTiyA~ vizepa adhika hai / (unakA pramANa unnIsa baTe cauvIsa (34) hai / ) mAyAke saMkramita honepara lobhakI prathama saMgrahakRSTikI antara kRSTiyA~ vizeSa adhika hai / ( kyoki unakA pramANa vAIsa baTe caubIsa (34) hai|) jo sUkSmasAmparAyika-kRSTiyA~ prathama samayame kI gaI hai ve vizepa adhika haiN| (kyoki unake AyAmakA pramANa cauvIsa vaTe cauvIsa (34) hai / ) yaha vizeSa anantara anantararUpase saMkhyAtaveM bhAga hai // 1238-1243 // vizeSArtha-isa upayukta alpabahutvame krodhAdi kapAyokI prathama saMgrahakRSTi-sambandhI antarakRSTiyoMkI hInAdhikatA batalAne ke lie jo aMka saMkhyA dI gaI hai, usakA spaSTIkaraNa yaha hai ki pradezavandhakI apekSA Aye hue samayapravaddhake dravyakA jo pRthak-pRthak karmoMme vibhAga hotA hai, usake anusAra mohanIya karmake hissemeM jo bhAga AtA hai, usakA bhI
Page #972
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sutta [ 15 cAritramoha-kSapaNAdhikAra 1244. suhupasAMparAiya kiDDIo jAo paDhamasamae kadAo tAo bahugAo / 1245. vidiyasamae apunyAo kIraMti asaMkhejjaguNahINAo / 1246. anaMtarovaNidarzanamohanIya, cAritramohanIya Adi avAntara prakRtiyo meM vibhAga hotA hai, tadanusAra mohanIya karmako prApta dravyakA AThavA~ bhAga saMjvalanakrodhako milatA hai / punaH saMjvalanakrodhakA yaha AThavA bhAga bhI usakI tIno saMgrahakRSTiyoM meM vibhakta hotA hai, ataeva krodha kI prathama - saMgrahakRSTikA dravya mohanIya karmake sakala dravyakI apekSA caubIsavA~ bhAga par3atA hai / nokapAyakA savarUpase avasthita sarva dravya bhI krodhakI isa prathama saMgrahakRSTimeM hI pAyA jAtA hai / usake sAtha isakA dravya milAnepara teraha-baTe cauvIsa bhAga (33) ho jAte haiM, ataH krodhakI prathama saMgrahakRSTike antargata rahanevAlI antarakRSTiyokA pramANa bhI utanA hI siddha huA | teraha-baTe cauvIsa bhAga pramANavAlI krodhakI prathama saMgrahakRSTi jisa samaya krodhakI dvitIya saMgrahakRSTimeM saMkramita kI, usa samaya usakI antarakRSTikA pramANa caudaha - baTe caubIsa (4) hotA hai / punaH krodhakI dvitIya saMgrahakRSTiko tRtIya saMgrahakRSTime saMkrAnta karanepara usakA pramANa pandraha-baTe cauvIsa (24) hotA hai / punaH krodhakI tRtIya saMgrahakRSTiko mAnakI prathama saMgrahakRSTime saMkrAnta karanepara usakA pramANa solaha-vaDhe caubIsa ( ) ho jAtA hai / isa prakAra teraha-vaTe caubIsa (33) bhAgapramANavAlI krodhakI prathama saMgrahakRSTikI apekSA solaha-vaTe caubIsa (33) bhAgapramANavAlI mAnakI prathama saMgrahakRSTikA pramANa vizeSa adhika siddha ho jAtA hai, kyoki isame usakI apekSA tIna vaTe caubIsa (34) aura adhika mila gaye hai / mAnake mAyAkI prathama saMgrahakRSTisaM saMkrAnta honepara usakI antarakRSTiyokA pramANa vizeSa adhika arthAt unnIsa vaTe cauvIsa ( 28 ) ho jAtA hai, kyoki mAnakI prathama saMgrahakRSTikI apekSA mAyAkI prathama saMgrahakRSTime mAnakI dvitIya, tRtIya saMgrahakRSTikA ekaeka bhAga, tathA apanA eka bhAga isa prakAra tIna vaTe caubIsa (2) bhAga aura usame mila jAte hai, isa kAraNa se mAyAkI prathama saMgrahakRSTisambandhI antarakRSTiyokA pramANa vizeSa adhika siddha ho jAtA hai / mAyAke saMkrAnta honepara lobhakI prathama saMgrahakRSTiyokA pramANa vizeSa adhika arthAt vAIsa vaTe caubIsa (3) bhAga ho jAtA hai, kyoki usame mAyAkI dvitIya, tRtIya saMgrahakRSTikA eka-eka bhAga, tathA apanA eka bhAga, aise tIna bhAga aura usame adhika bar3ha jAte haiM / jo sUkSmasAmparAyika kRSTiyaoN prathama samayame kI jAtI haiM, unakA pramANa vizeSa adhika arthAt cauvIsa- baTe cauvIsa (34) bhAgapramANa ho jAtA hai, kyoki uname lobhakI dvitIya aura tRtIya saMgrahakRSTisambandhI do bhAga aura mila jAte haiM / isa prakAra se uttarottara adhika honevAle isa vizeSakA pramANa apane pUrvavartI pramANake saMkhyAveM bhAgapramita siddha ho jAtA hai / 864 haiM 1 cUrNisU00 - prathama samayame jo sUkSmasAmpAyika kRSTiyoM kI jAtI hai, ve bahuta dvitIya samayame jo apUrvakRSTiyoM kI jAtI haiM, ve asaMkhyAtaguNI hIna hotI hai / isa prakAra
Page #973
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 206 ] cAritramohakSapaka kRSTi vedakakriyA -nirUpaNa 865 thAe savvisse suhumasAM parAiya kiTTIkaraNaddhAe apuvvAo suhumasAMparAiyakiDIo asaMkhejjaguNahINAe seDIe kI raMti / 1247 suhumasAMparAiya kiTTIsu jaM paramasamaye padesaggaM dijjadi taM thavaM / 1248 vidiyasamaye asaMkhejjaguNaM / 1249 evaM jAva carimasamayAdotti asaMkhejjaguNaM / 1 1250. suhumasAM parAiya kiTTIsu paDhamasamaye dijjamANagasta padesaggassa seTiparUvaNaM vattaislAmo / 1251 taM jahA / 1252. jahaNiyAe kiTTIe padesa bahuaM / vidiyA visesahINamaNaMtabhAgeNa / tadiyAe visesahINaM / evamaNaMtarovaNidhAe gaMtUNa carimAe humasAM parAiyakiTTIe padesaggaM visesahINaM / 1253 carimAdo sumasAMparAiyakiTTIdo jahaNiyAe bAdarasAMparAiyakiTTIe dijjamANagaM padesaggamasaMkhejjaguNahINaM / 1254. tado visesahINaM / 1255. suhumasAMparAiya kiTTIkArago vidiyasamaye apuvbAo suhumasAMparAiyakiTTIo karedi asaMkhejjaguNahINAo / 1256 tAo dosuTThANesu karedi / 1257. taM jahA / 1258. paDhamasamaye kadANaM heTThA ca aMtare ca / 1259 heTThA thovAo / 1260. aMtaresa asaMkhejjaguNAo / 1261 vidiyasamaye dijjamANagassa padesaggassa seDhiparUvaNA / 1262. anantaropanidhArUpa zreNIkI apekSA sampUrNa sUkSmasAmparAyika kRSTikaraNa ke kAla me apUrvaM sUkSmasAmpAyika kRSTiyaoN asaMkhyAtaguNita hIna zra eNIke kramase kI jAtI hai / prathama samayameM sUkSmasAmparAyika kRSTiyoke bhItara jo pradezAgra diyA jAtA hai, vaha stoka hai / dvitIya samayame diyA jAnevAlA pradezAgra asaMkhyAtaguNA hai / isa prakAra sUkSmasAmparAyika kRSTikaraNakAlake antima samaya taka asaMkhyAtaguNA pradezAya diyA jAtA hai || 1244-1249 // cUrNisU0- 2- aba sUkSmasAmparAyika kRSTiyome prathama samaya me diye jAnevAle pradezAgrakI zreNIprarUpaNA kareMge / vaha isa prakAra hai - jaghanya kRSTime pradezAya bahuta diyA jAtA hai / dvitIya kRSTime anantave bhAgase vizeSa hIna pradezAya diyA jAtA hai / tRtIya kRSTime anantaveM bhAgase vizeSa hIna pradezAya diyA jAtA hai / isa prakAra anantaropanidhArUpa zreNI ke kramase lagAkara antima sUkSmasAmparAyika kRSTi taka pradezAya vizeSa-hIna vizeSa - hIna diyA jAtA hai / antima sUkSmasAmparAyika kRSTise jaghanya vAdarasAmparAyika kRSTime diyA jAnevAlA pradezA asaMkhyAtaguNita hIna hai / punaH isake Age antima vAdarasAmparAyika kRSTi taka sarvatra anantave bhAgase vizeSa hIna pradezAgra diyA jAtA hai / sUkSmasAmparAyika kRSTi- kAraka dvitIya samayameM asaMkhyAtaguNita hIna apUrva sUkSmasAmparAyika kRSTiyoM ko karatA hai / una kRSTiyoM ko vaha do sthAnome karatA hai / yathA - prathama samayame kI gaI kRSTiyoke nIce aura antarAlame bhI / kRSTiyoke nIce kI jAnevAlI kRSTiyA~ thor3I hotI haiM aura antarAlome kI jAnevAlI kRSTiyA asaMkhyAtaguNI hotI haiM / / 1250-1260 // cUrNisU * (0 - aba dvitIya samayame diye jAnevAle pradezAyakI zreNIprarUpaNA karate haiM 109
Page #974
--------------------------------------------------------------------------
________________ 866 kasAya pAhuDa sutta [15 cAritra moha-kSapaNAdhikAra jA vidiyasamaye jahaNiyA sumasAMparAiya kiTTI tisse padesaggaM dijjadi bahuaM / 1263. vidayAe kiTTIe anaMtabhAgahINaM / 1264. evaM gaMtUNa paDhamasamaye jA jahaNiyA sumasAMpa iya kiTTI tattha asaMkhejjadibhAgahINaM / 1265. tatto anaMtabhAgahINaM jAva apucvaM NivvattijjamANagaM Na pAvadi / 1266. apuccAe Nivyattijja - mANigAe kiTTIe asaMkhejjadibhAguttaraM / 1267 puvyaNivyattidaM paDivajjamANagassa padesaggassa asaMkhejjadibhAgahINaM / 1268 paraM paraM paDivajjamANagassa anaMtabhAgahINaM / 1269. jo vidiyasamae dijjamANagassa padesaggassa vidhI so ceva vidhI sesesu visamaesu jAva cagmisamayavAdaramAMparAiyo tti / 1270. suhumasAM parAiyakiTTIkAragassa kiTTIsu dissamANapadesaggassa seTaparUvaNaM / 1271. taM jahA / 1272. jahaNiyAe suhumasAM parAdhya kiTTIe padesaggaM bahugaM / tatto anaMtabhAgahINaM jAva carimasuhumasAMparAiyakiTTi ti / 1273 tado jahaNiyAe bAdarasAM parAdhyakiTTIe padesaggamasaMkhejjaguNaM / 1274 esA seDhiparUvaNA jAva carimasamayavAdarasAMparAo ti / 1275. paramasamayasu humasAMpa rAiyassa vi kiTTI dissamANapadesaggassa sA ceva seDhiparUvaNA / 1276. Navari secIyAdo' jadi dvitIya samayame jo jaghanya sUkSmasAmparAyika kRSTi hai, usame bahuta pradezAgra diyA jAtA hai / dvitIya kRSTime anantave bhAgase hIna diyA jAtA hai / isa kramase jAkara prathama samaya meM jo jaghanya sUkSmasAmparAyika kRSTi hai, usame asaMkhyAtaveM bhAgase hIna pradezAya diyA jAtA hai / aura isake Age nirvartyamAna apUrvakRSTi java taka prApta nahIM hotI hai, taba taka anantave bhAgase hIna pradezAma diyA jAtA hai / apUrva nirvartyamAna kRSTimeM asaMkhyAtaveM bhAga adhika pradezA diyA jAtA hai / pUrva nirvartita kRSTiko pratipadyamAna pradezAprakA asaMkhyAtavA~ bhAga hIna diyA jAtA hai / isase Age uttarottara pratipadyamAna pradezAgrakA anantavA bhAga hIna diyA jAtA hai / dvitIya samayame diye jAnevAle pradezAgrakI jo vidhi pahale kahI gaI hai, vahI vidhi zeSa samayome bhI jAnanA caahie| aura yaha krama bAdarasAmparAyikake carama samaya taka le jAnA cAhie / / 1261-1269 / / 1 cUrNisU (0 - aba sUkSmasAmparAyika kRSTi-kArakakI kRSTiyome dRzyamAna ( dikhAI dene vAle) pradezAkI zreNIprarUpaNA kI jAtI hai / vaha isa prakAra hai - jaghanya sUkSmasAmparAyika kRSTimeM dRzyamAna pradezA bahuta hai / isase Age carama sUkSmasAmparAyikakRSTi taka vaha dRzyamAna pradezA anantaveM bhAgase hIna hai / tadanantara jaghanya bAdarasAmparAyika kRSTimeM pradezAya asaMkhyAtaguNA hai / yaha zreNI prarUpaNA ( sUkSmasAmparAyika kRSTi- kAraka ke prathama samayase lagAkara ) caramasamayavartI vAdarasAmparAyika taka karanA cAhie // 1270-1274 // cUrNisU010- prathama samayavartI sUkSmasAmparAyikakI bhI kRSTiyo meM dRzyamAna pradezAgrakI 1 secIyAdo secIyasaMbhavamassiyUNa, sabhavasaccamastiyUNa | jayadha0
Page #975
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 206] cAritramohakSapaka-kRSTivedakakriyA-nirUpaNa 867 bAdarasAMparAiyakiTTIo dharedi tattha padesaggaM visesahINaM honja / 1277. suhumasAMparAiyakiTTIsu kIramANIsu lobhassa carimAdo bAdarasAMpagaiyakiTTIdo suhumasAMparAiyakiTTIe saMkamadi padesaggaM thovaM / 1278. lobhassa vidiyakiTTIdo carimavAdarasAMparAiyakiTTIe saMkamadi padesaggaM saMkhejjaguNaM / 1279. lobhassa vidiyakiTTIdo suhumasAMparAiyakiTTIe saMkamadi padesaggaM saMkhejjaguNaM / 1280. paDhamasamaya kiTTIvedagassa kohassa vidiyakiTTIdo mANassa paDamasaMgahakiTTIe saMkamadi padesaggaM thovaM / 1281. kohassa tadiyakiTTIdo mANassa paDamAe saMgahakiTTIe saMkamadi padesaggaM visesAhiyaM / 1282. mANassa paDhamAdo [ saMgaha-] kiTTIdo mAyAe paDhamakiTTIe saMkamadi padesaggaM visesAhiyaM / 1283. mANassa vidiyAdo saMgahakiTTIdo mAyAe paDhamasaMgahakiTTIe saMkamadi padesaggaM visesAhiyaM / 1284. mANassa tadiyAdo saMgahakiTTIdo mAyAe paDhamasaMgahakiTTIe saMkamadi padesaggaM visesAhiyaM / 1285. mAyAe paramasaMgahakiTTIdo lobhassa pahamasaMgahakiTTIe saMkamadi padesaggaM visesAhiyaM / 1286. mAyAe vidiyAdo saMgahakiTTIdo lobhassa pahamAe [saMgahakiTTIe ] saMkamadi padesaggaM visesAhiyaM / 1287. mAyAe tadiyAdo saMgahakiTTIdo lobhassa paDamAe saMgahakiTTIe saMkamadi padesaggaM visesAhiyaM / yaha upayukta hI zreNIprarUpaNA hai| kevala itanI vizeSatA hai ki yadi vaha secIyase arthAt saMbhAvanA-satyase bAdarasAmparAyika-kRSTiyoko dhAraNa karatA hai, to vahaoNpara pradezAgra vizeSa hIna hogaa| kI jAnevAlI sUkSmasAmparAyika kRSTiyoMmeM lobhakI carama vAdarasAmparAyika kRSTise sUkSmasAmparAyikakRSTimeM alpa pradezAgra saMkramaNa karatA hai| lobhakI dvitIya kRSTise carama bAdarasAmparAyika kRSTime saMkhyAtaguNita pradezAgra saMkramaNa karatA hai| ( isakA kAraNa yaha hai ki lobhakI tRtIya saMgrahakRSTike pradezAgrase dvitIya saMgrahakRSTike pradezAgra saMkhyAtaguNita haiN| ) lobhakI dvitIya saMgrahakRSTise sUkSmasAmparAyika kRSTimeM sakhyAtaguNita pradezAgra saMkramaNa karatA hai // 1275-1279 // __ cUrNisU0-prathama samayavartI kRSTivedakake arthAt kRSTikaraNakAlake samApta honepara anantara kAlame krodhakI prathama saMgrahakRSTikA apakarSaNa kara usakA vedana karanevAleke krodhakI dvitIya saMgrahakRSTise mAnakI prathama saMgrahakRSTimeM alpa pradezAgra saMkramaNa karatA hai| krodhakI tRtIya saMgrahakRSTise mAnakI prathama saMgrahakRSTime vizeSa adhika pradezAgra saMkramaNa karatA hai| mAnakI prathama saMgrahakRSTi se mAyAkI prathama saMgrahakRSTimeM vizeSa adhika pradezAgra saMkramaNa karatA hai| mAnakI dvitIya saMgrahakRSTise mAyAkI prathama saMgrahakRSTi meM vizeSa adhika pradezAgra saMkramaNa karatA hai| mAnakI tRtIya saMgrahakRSTise mAyAkI prathama saMgrahakRSTimeM vizeSa adhika pradezAna saMkramaNa karatA hai| mAyAkI prathama saMgrahakRSTise lobhakI prathama saMgrahakRSTime vizeSa adhika pradezAgra saMkramaNa karatA hai| mAyAkI dvitIya saMgrahakRSTise lobhakI prathama saMgrahakRSTimeM vizeSa
Page #976
--------------------------------------------------------------------------
________________ 868 kasAya pAhuDe sutta [ 15 cAritra moha-kSapaNAdhikAra 1288. lobhassa paDhamakiTTIdo lobhassa ceva vidiyasaMgaha kiTTIe saMkamadi padesaggaM visesAhiyaM / 1289. lobhassa ceva paramasaMgaha kiTTIdo tassa ceva tadiyasaMgaha kiTTIe saMkamadi padesaggaM visesAhiyaM / 1290. kohassa paDhamasaMgaha kiTTIdo mANassa paramasaMga kiTTI saMkamadi padesaggaM saMkhejjaguNaM / 1291. kohassa ceva paDhamasaMgaha kiTTIdo kohassa caiva tadiyasaMgaha kiTTIe saMkapadi padesaggaM visesAhiyaM / 1292. kohassa parama [ saMgaha- ] kiTTIdo koharasa ceva vidiyasaMgaha kiTTIe saMkramadi paderAgyaM saMkhejaguNaM / 1293. eso padesasaMkamo aDakato vi ukkhedido suhumasAM parAiya kiDDIsu karamANI Asao tti kADhUNa | 1294. suhumasAM parAjya kiTTIsa paDamasamaye dijjadi padesaggaM thovaM / vidiyasamaye asaMkhejjaguNaM jAba carimasamayAdotti tAva asaMkhejjaguNaM / 1295. edeNa kameNa lobhassa vidiyakiTTi vedayamANassa jA paDhamaTTidI tisse paDhamaTThidIe AvaliyA samayAhiyA sesA ti tamhi samaye carimasamayavAdarasAMparAo / 1296. tamhi ceva samaye lobhassa carimavAdarasAMparAiya kiTTI saMkumbhamANA saMchuddhA / 1297 lobhassa adhika pradezAya saMkramaNa karatA hai / mAyAkI tRtIya saMgrahakRSTise lobhakI prathama saMgrahakRSTime vizeSa adhika pradezAya saMkramaNa karatA hai / lobhakI prathama saMgrahakRSTise lobhako hI dvitIya saMgrahakRSTime vizeSa adhika pradezAya saMkramaNa karatA hai / lobhakI prathama saMgrahakRSTise usakI hI tRtIya saMgrahakRSTi vizeSa adhika pradezAya saMkramaNa karatA hai / krodha kI prathama saMgrahakRSTi se mAnakI prathama saMgrahakRSTimeM saMkhyAtaguNita pradezAya saMkramaNa karatA hai / krodhakI hI prathama saMgrahakRSTise kokI hI tRtIya saMgrahakRSTimeM vizeSa adhika pradezAya saMkramaNa karatA hai / krodhakI prathama saMgrahakRSTise krodhakI hI dvitIya saMgrahakRSTime saMkhyAtaguNita pradezAya saMkramaNa karatA hai / yaha bAdarakRSTi sambandhI pradezAgra- saMkramaNa yadyapi atikrAnta ho cukA hai, tathApi kI jAnevAlI sUkSmasAmparAyika kRSTiyomeM AzrayabhUta mAna karake punaH kahA gayA hai // 1280-1293 // cUrNisU0-sUkSmasAmparAyika kRSTiyo meM prathama samayameM alpa pradezAgra diyA jAtA hai / dvitIya samayameM asaMkhyAtaguNita pradezAgra diyA jAtA hai| isa prakAra vAdarasAmparAyika ke antima samaya taka asaMkhyAtaguNita pradezAya diyA jAtA hai / isa kramase lobhakI dvitIya kRSTiko vedana karanevAleke jo prathamasthiti hai usa prathamasthitimeM jisa samaya eka samaya adhika AvalI zepa rahatI hai, usa samaya meM vaha caramasamayavartI vAdarasAmparAyika hotA hai / usa hI samayame arthAt anivRttikaraNa guNasthAnake antima samaya meM lobhakI saMkramyamANa carama vAdarasAmparAyikakRSTi sAmastyarUpase sUkSmasAmparAyika kRSTiyo meM saMkrAnta ho jAtI hai / lobhakI 1 puNarukkhividU bhaNido / puNaruccAidUNa bhaNido tti vRttaM hoi / jayadha0
Page #977
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 206 ] cAritra mohakSapaka- kRSTivedaka kriyA- nirUpaNa 869 viTTI va do AvaliyabaMdhe samayUNe mottaNa udayAvaliyapaviddhaM ca mottUNa sesAo vidiyakaTTIe aMtara kiTTIo saMchugbhamANIo saMchuddhAo / 1298 tamhi ceva lobhasaMjaNassa dvidibaMdho aMtomuhuttaM / 1299. tinhaM ghAdikammANaM dvidibaMdho ahorattassa aMto / 1300 NAmA- goda-vedaNIyANaM bAdarasAMparAiyassa jo carimo dvidibaMdho so saMkhejjehiM vassasahassehiM hAiduNa vassassa aMto jAdo / 1301 carimasamayavAdara sAMparAiyassa mohaNIyassa dvidisaMta kammamaMtomuhUtaM / 1302. tinhaM ghAdikammANaM dvidisaMtakammaM saMkhejjANi vassasahassANi / 1303. NAmA- goda-vedaNIyANaM dvidisaMtakampamasaMkhejjANi vastrANi / 1304. se kAle paDhamasamayasuhumasAMparAiyo jAdo / 1305 tAdhe ceva suhumasAMpa iyakiTTINaM jAo dvidIo tado TThidikhaMDayamA gAidaM / 1306. tado padesaggamokaDDiyUNa udaye thovaM diNNaM / 1307. aMtomuhuttaddhamettamasaMkhejjaguNAe seDIe [ dedi ] / 1308. guNaseDhiNikkhevo suhumasAMparAiyadvAdo viseyuttaro / 1309. guNase DisIsa gAdo jA aNaMtaradvidI tattha asaMkhejjaguNaM / 1310 tatto visesahINaM tAva jAva puvvasamaye aMtaramAsI, tassa aMtarassa carimAdo aMtaradvidIdo tti / 1311dvitIya kRSTi bhI eka samaya kama do AvalIpramita navakabaddha samayaprabaddhoko chor3akara, tathA udayAvalI - praviSTa dravyako chor3akara zepa dvitIyakRSTikI saMkramyamANa antarakRSTiyA sakSubdha arthAt saMkramaNako prApta ho jAtI haiM / / 1294-1297 // cUrNisU0 0 - usa hI samaya me saMjvalanalobhakA sthitibandha antarmuhUrtapramANa hotA hai / zepa tIno ghAtiyA karmoMkA sthitibandha antaH ahorAtra arthAt kucha kama eka dina-rAta pramANa hotA hai / nAma, gotra aura vedanIya, ina tIna karmoMkA bAdarasAmparAyikake jo carama sthitibandha thA, vaha saMkhyAta varSasahasro se ghaTakara antaH varSa arthAt kucha kama eka varSamAtra raha jAtA hai / caramasamayavartI vAdarasAmparAyikake mohanIya karmakA sthitisattva antarmuhUrta hai / zeSa tIno ghAtiyA karmoMkA sthitisattva saMkhyAta sahasra varSa hai / nAma, gotra aura vedanI ina tIna aghAtiyA karmoMkA sthitisattva asaMkhyAta varSa hai / / 1298-1303 // cUrNi sU0 - tadanantara kAlame vaha prathama samayavartI sUkSmasAmparAyikasaMgata ho jAtA hai / usa hI samayame sUkSmasAmparAyikakI jo antarmuhUrta pramita sthitiyA~ haiM, unase sthitikAMDakarUpase ghAta karaneke lie grahaNa karatA hai, arthAt una sthitiyo ke saMkhyAtaveM bhAgako grahaNa karake sthitikAMDakaghAta prArambha karatA hai / tadanantara sUkSmasAmparAyika kRSTiyokI utkIryamANa aura anutkIryamANa sthitiyose pradezAgrakA apakarSaNa kara udayame alpa pradezAko detA hai / punaH antarmuhUrtakAla taka asaMkhyAtaguNita zreNIse detA hai / guNazreNinikSepakA AyAma sUkSmasAmparAyakakAlase vizeSa adhika hai / guNazreNizIrpase jo anantara sthiti hai usameM asaMkhyAta - guNita pradezAko detA hai / isase Age antarasthitiyoM meM uttarottara vizeSa - hIna kramase pradezAya taba taka detA calA jAtA hai, jaba taka ki pUrva samayame jo antara thA usa antarakI
Page #978
--------------------------------------------------------------------------
________________ 870 kasAya pAhuDa sutta [15 cAritramoha-kSapaNAdhikAra carimAdo aMtaravidIdo puvcasamaye jA vidiyaTTidI tisse AdidvidIe dijjamANagaM padesaggaM saMkhejjaguNahINaM 1312. tatto visesahINaM / 1313. paDamasamayasuhumasAMparAiyassa jamokaDDijadi padesaggaM tamedIe seDIe Nikkhivadi / 1314. vidiyasamae vi evaM ceva, tadiyasamae vi evaM ceva / esa kamo okaDDidaNa NisiMcamANagassa padesaggassa tAva jAva suhumasAMparAiyassa paDhamadvidikhaMDayaM NillevidaM ti / 1315. vidiyAdo ThidikhaMDayAdo okaDDiyUNa [jaM] padesaggamudaye dijjadi taM thovaM / 1316. tado dijjadi asaMkhejjaguNAe seDhIe tAva jAva guNaseDhisIsayAdo uparimANaMtarA ekkA hidi tti| 1317 tado visesahINaM / 1318. etto pAe suhumasAMparAiyassa jAva mohaNIyassa hidighAdo tAva esa kamo / 1319. paDhamasamayasuhumasAMparAiyassa jaM dissadi padesaggaM tassa seDhiparUvaNaM vattahassAmo / 1320. taM jahA / 1321. paDhamasamayasuhuyasAMparAiyassa udaye dismadi padesaggaM thovaM / vidiyAe dvidIe asaMkhejjaguNaM dIsadi / (evaM) tAva jAva (guNaseDhisIsayaM ti / ) guNaseDhimIsayAdo aNNA ca ekA hidi tti / 1322 tatto visesahINaM tAva jAva carimaaMtarahidi tti / 1323 tatto asaMkhejjaguNaM / 1324. tatto antima sthiti nahIM prApta ho jAtI hai / carama antarasthitise pUrva samayameM jo dvitIya sthiti hai, usakI prathama sthitime dIyamAna pradezAgra saMkhyAtaguNita hIna hai| isase Age uparima sthitime dIyamAna pradezAgra vizepa hIna hai // 1304-1312 // cUrNisU0-prathamasamayavartI sUkSmasAmparAyika jisa pradezAprakA apakarSaNa karatA hai, use isI zreNIke kramase detA hai| dvitIya samayame bhI isI kramase detA hai aura tRtIya samayameM bhI isI kramase detA hai| isa prakAra apakarSaNa karake nipicyamAna pradezAgrakA yaha krama tava taka jArI rahatA hai, jaba taka ki sUkSmasAmparAyikakA prathama sthitikAMDaka nirlepita ( samApta ) hotA hai| dvitIya sthitikAMDakase apakarSaNa kara jo pradezAgra udayameM diyA jAtA hai, vaha alpa hai| isase Age asaMkhyAtaguNita zreNI ke kramase tava taka pradezAgra diyA jAtA hai, jaba taka ki guNazreNIzIrSase uparima eka anantara sthiti prApta hotI hai| isase Age vizeSa hIna pradezAgra diyA jAtA hai / isa sthalase lagAkara sUkSmasAmparAyikake jaba taka mohanIyakarmakA sthitighAta hotA hai. taba taka yaha krama jArI rahatA hai // 1313-1318 // cUrNisU0-prathamasamayavartI sUkSmasAmparAyikake jo pradezAgra dikhAI detA hai, usakI zreNIprarUpaNAko khege| vaha isa prakAra hai-prathama samayame sUkSmasAmparAyikake udayame alpa pradezAgra dikhAI detA hai| dvitIya sthitime asaMkhyAtaguNita pradezAgra dakhAI detA hai| isa prakAra yaha krama guNazreNIzIrSa taka jArI rahatA hai| tathA guNazreNIzIrSase Age anya eka sthiti taka jArI rahatA hai| isase Age carama antara-sthiti taka vizeSa hIna pradezAgra dikhAI detA hai| tadanantara asaMkhyAtaguNita pradezAna dikhAI detA hai| tatpazcAta vizeSa hIna prade
Page #979
--------------------------------------------------------------------------
________________ 871 gA0 206] cAritramohakSapaka-kRSTivedakakriyA-nirUpaNa visesahINaM / 1325 esa kamo tAva jAva suhumasAMparAiyassa pahamadvidikhaMDayaM carimasamayaaNillevidaM ti / 1326. paDhame dvidikhaMDae Nillevide [ jaM] udaye padesaggaM dissadi taM thovaM / vidiyAe hidIe asaMkhejjaguNaM / evaM tAva jAva guNaseDisIsayaM / guNaseDisIsayAdo aNNA ca ekA hidi tti asaMkhejjaguNaM dissdi| 1327. tatto visesahINaM jAva ukkassiyA mohaNIyassa hidi tti / 1328 suhumasAMparAiyassa paDhamadvidikhaMDae paDhamasamayaNillevide guNaseDiM mottUNa keNa kAraNeNa sesigAsu dvidIsu eyagovucchA seDhI jAdA tti ? edassa sAhaNamimANi appAbahuapadANi / 1329. taM jahA / 1330. savvatthovA suhumasAMparAiyaddhA / 1331. paDamasamayasuhumasAMparAiyassa mohaNIyassa guNaseDiNikkhevo visesAhio / 1332. aMtaravidIo sNkhejjgunnaao| 1333. suhumasAMparAiyassa paramadvidikhaMDayaM mohaNIye saMkhejjaguNaM / 1334. paDhamasamayasuhumasAMparAiyassa mohaNIyassa dvidisaMtakamma saMkhejjaguNaM / 1335. lobhassa vidiyakiTTi vedayamANassa jA paDhamahidI tisse paDhamadvidIe jAva tiNNi AvaliyAo sesAo tAva lobhassa vidiyakiTTIdo lobhassa tadiyakiTTIe saMchubhadi padesaggaM, teNa paraMNa saMchubbhadiH savvaM suhumasAMparAiyakiTTIsu saMchubbhadi / 1336. lobhassa vidiyakiTTi vedayamANassa jA pahamazAna dikhAI detA hai / yaha krama taba taka jArI rahatA hai, jaba taka ki sUkSmasAmparAyikake prathama sthitikAMDakake samApta honekA carama samaya nahIM prApta hotA hai| prathama sthitikAMDakake nirlepita honepara jo pradezAgra udayameM dikhAI detA hai, vaha alpa hai| dvitIya sthitime jo pradezAgra dikhAI detA hai, vaha asaMkhyAtaguNita hai| isa prakAra yaha krama tava taka jArI rahatA hai, jaba taka ki guNazreNIzIrSa prApta hotA hai| guNazreNIzIrSase Age eka anya sthiti prApta hone taka asaMkhyAtaguNita pradezAgra dikhAI detA hai| tatpazcAt mohanIyakarmakI utkRSTa sthititaka vizeSa hIna pradezAgra dikhAI detA hai / / 1319-1327 // cUrNisU0-sUkSmasAmparAyikake prathama sthitikAMDakake utkIrNa honeke pazcAt prathama samayameM guNazreNIko chor3akara zeSa sthitiyome kisa kAraNase eka gopucchArUpa zreNI huI hai, isa bAtake sAdhanArtha ye vakSyamANa alpabahutva-pada jAnane yogya haiN| ve isa prakAra hai-sUkSmasAmparAyikakA kAla sabase kama hai| prathama samayavartI sUkSmasAmparAyikake mohanIyakA guNazreNInikSepa vizeSa adhika hai| antarasthitiyA~ saMkhyAtaguNI hai| sUkSmasAmparAyikake mohanIyakA prathama sthitikAMDaka saMkhyAtaguNA hai| prathamasamayavartI sUkSmasAmparAyikake mohanIyakA sthitisattva saMkhyAtaguNA hai // 1328.1334 // cUrNisU0-lobhakI dvitIya kRSTiko vedana karanevAleke jo prathama sthiti hai, usa prathama sthitikI java taka tIna AvaliyA~ zeSa haiM, taba taka lobhakI dvitIya kRSTise lobhakI tRtIya kRSTime pradezAgrako saMkramita karatA hai| usake pazcAt tRtIya kRSTime saMkramita nahIM
Page #980
--------------------------------------------------------------------------
________________ 872 kasAya pAhuDa sutta [15 cAritramoha-kSapaNAdhikAra hidI tisse paDhamadvidIe AvaliyAe samayAhiyAe sesAe tAdhe jA lobhassa tadiyakiTTI sA savvA NiravayavA suhumasAMparAiyakiTTIsu saMkaMtA / 1337 jA vidiyakiTTI tisse do AvaliyA mottUNa samayUNe udayAvaliyapaviTuM ca sesaM savvaM suhumasAMparAiyakiTTIsu saMkaMtaM / 1338 tAdhe carimasamayavAdarasAMparAio mohaNIyassa crimsmybNdhgo| 1339. se kAle paDamasamayasuhumasAMparAio / 1340. tAdhe suhamasAMparAiyakiTTINamasaMkhejjA bhAgA udiNNA / 1341. heTThA aNudiNNAo thovaao| 1342. uvari aNudiNNAo visesAhiyAo / 1343. majjhe udiNNAo suhumasAMparAiyakiTTIo asaMkhejaguNAo 1344. suhumasAMparAiyassa saMkhejjesu hidikhaMDa yasahassesu gadesu jamapacchimaM hidikhaMDayaM mohaNIyassa tamhi dvidikhaMDae ukkIramANe jo mohaNIyassa guNase diNikrayevo tassa guNaseDiNikkhevassa aggaggAdo saMkhenjadibhAgo AgAido / 1345. tamhi dvidikhaMDae ukkiNNe tadoppahuDi mohaNIyassa Natthi hidighaado| 1346. jattiyaM suhumasAMparAiyaddhAe sesaM tattiyaM mohaNIyassa hidisaMtasamma sasaM 1347 ettige| karatA, kintu sarva pradezAgrako sUkSmasAmparAyika kRSTiyome saMkramita karatA hai / lobhakI dvitIya kRSTiko vedana karanevAlake jo prathama sthiti hai, usa prathama sthitime eka samaya adhika AvalIke zepa rahane para usa samaya jo lobhakI tRtIya kRSTi hai vaha saba niravayava rUpase sUkSmasAmparAyika kRSTiyome saMkrAnta hotI hai| jo dvitIya kRSTi hai, usake eka samaya kama do AvalIpramita navakavaddha samayaprabaddhako chor3akara, aura udayAvalIpraviSTa dravyako bhI chor3akara zeSa sarvapradezAgra sUkSmasAmparAyika kRSTiyome saMkrAnta ho jAtA hai| usa samaya yaha kSapaka carama samayavartI vAdarasAmparAyika aura mohanIyakarmakA caramasamayavartI vandhaka hotA hai||1335-1338|| carNisa0-tadanantarakAlameM vaha kSapaka prathamasamayavartI sUkSmasAmparAyika hotA hai / usa samayame sUkSmasAmparAyika kRSTiyoke asaMkhyAta bahubhAga udIrNa hote haiN| adhastanabhAgameM jo kRSTiyA~ anudIrNa haiM, ve alpa haiM / uparima bhAgame jo kRSTiyA~ anudIrNa hai, ve vizeSa adhika hai| madhyame jo udIrNa sUkSmasAmparAyika kRSTiyA~ hai, ve asaMkhyAtaguNita hai| sUkSmasAmparAyikake saMkhyAta sahasra sthitikAMDakoke vyatIta ho jAnepara jo mohanIyakarmakA antima sthitikAMDaka hai, usa sthitikAMDakake utkIrNa kiye jAnepara jo mohanIyakarmakA guNazreNInikSepa hai, usa guNazreNInikSepake uttarottara agra-agra pradezAgrase saMkhyAtave bhAga ghAta karaneke lie grahaNa karatA hai| usa sthitikAMDakake utkIrNa ho jAnepara Age mohanIyakA sthitighAta nahIM hotA hai / ( kevala adhaHsthitike dvArA hI avaziSTa rahI antarmuhUrtapramita sthitiyA~ nirjIrNa hotI hai| kintu jJAnAvaraNAdikarmoM ke anubhAgadhAta isase Upara bhI hote rahate hai / ) sUkSmasAmparAyikaguNasthAnake kAlamai jitanA samaya zeSa hai, utanA hI mohanIyakarmakA sthitisattva zepa hai| ( aura usa sthitisattvako adhaHsthitike dvArA nirjIrNa karatA hai / ) itanI prarUpaNA karanepara sUkSmasAmparAyika kSapakakI prarUpaNA samApta ho jAtI hai // 1339-1347 //
Page #981
--------------------------------------------------------------------------
________________ cAritra mohakSapaka kRSTivedaka kriyA- nirUpaNa 873 1348. idArNi sesANaM gAhANaM suttaphAso' kAyathyo / 1349. tattha tAva gA0 208 / dasamI mUlagAhA / ( 154) kiTTIkadammi kamme ke baMdhadi ke va vedayadi aMse / saMkAmedi ca ke ke kesu asaMkAmago hodi // 207 // 1350. edisse paMca bhAsagAhAo / 1351. tAsi samukkittaNA / (155) dasasu ca vassassaMto baMdhadi NiyamA da sesa aMse / du desAvaraNIyAI jesiM ovaTTaNA asthi // 208 // 1352. edisse gAhAe vihAsA / 1353. edIe gAhAe tinhaM ghAdikammANaM dvidibaMdho ca aNubhAgabaMdho ca NiddiTTho | 1354. taM jahA / 1355. kohassa cUrNisU0 [0 - aba zeSa gAthAoM kA sUtrasparza karanA cAhie | 1348 // vizeSArtha - pUrva meM artharUpase vibhASita gAthAsUtrokA uccAraNa karake gAthAke padarUpa avayavoMkA zabdArtha kara leneko sUtrasparza kahate hai / vaha sUtrasparza isa samaya karanA Avazyaka hai / isakA abhiprAya yaha hai ki kRSTi sambandhI jo gyAraha mUlagAthAe~ haiM - uname se prArambhakI nau gAthAokI to vibhASA kI jA cukI hai / antima do gAthAokI vibhASA sthagita kara dI gaI thI, so vaha aba kI jAtI hai / cUrNisU0 - unameM se yaha dazavIM mUlagAyA hai // 1349 // mohanIya karma kRSTi rUpase pariNamA denepara kauna-kauna karmako bA~dhatA hai aura kauna-kauna karmo ke aMzoMkA vedana karatA hai ? kina kina karmoMkA saMkramaNa karatA hai aura kina kina karmoMmeM asaMkrAmaka rahatA hai, arthAt saMkramaNa nahIM karatA hai ? // 207 // isa mUla gAthAke arthakA vyAkhyAna karanevAlI paoNca bhASya-gAthAe~ haiM / unakI samutkIrtanA isa prakAra hai / / 1350-1351 / krodha-prathama kRSTivedakake carama samayame zepa karmAzoMkI arthAt mohanIyako chor3akara zeSa tIna ghAtiyA karmokI niyamase antarmuhUrta kama daza varSapramANa sthitikA bandha karatA hai / ghAtiyA karmoMmeM jina-jina karmokI apavartanA saMbhava hai, unakA dezaghAtirUpa se hI bandha karatA hai / ( tathA jinakI apavartanA saMbhava nahI hai, unakA sarvaghAtirUpase hI bandha karatA hai | ) || 208 || cUrNi sU0 - aba isa bhASyagAthAkI vibhASA kI jAtI hai - isa gAthA ke dvArA mohanIyakarmako chor3akara zeSa tIno ghAtiyA karmoMkA sthitibandha aura anubhAgabandha nirdiSTa kiyA 1 ko suttaphAso NAma 1 sUtrasya sparzaH sUtrasvargaH, puvvamatthamuheNa vihAsidANaM gAhAsuttAgameNTimuccAraNapurassaramavayavatthaparAmaraso suttaphAso tti bhaNida hoi / jayadha0 110 "
Page #982
--------------------------------------------------------------------------
________________ - ~ 874 phasAya pAhuDa sutta [15 cAritramoha-kSapaNAdhikAra paDhamakiTTicarimasamayavedagassa tiNhaM dhAdikammANaM dvidivaMdho saMkhejjehiM vassasahassehi parihAidUNa dasaNhaM vassANamaMto jAdo / 1356. athANubhAgabaMdho-tihaM ghAdikammANaM kiM savvaghAdI desaghAdi tti ? 1357. edesi ghAdikammANa jesimovaTTaNA atthi tANi desaghAdINi baMdhadi, jesimobaTTaNA Natthi, tANi savvaghAdINi baMdhadi / 1358. ovaTTaNA saNNA puvvaM pruuvidaa| 1359. etto vidiyAe bhAsagAhAe samukittaNA / 1360. taM jahA / (156) carimo bAdararAgo NAmA-godANi vedaNIyaM ca / vassassaMto baMdhadi divasassaMto ya ja sesaM // 209 // 1361. vihAsA / 1362. jahA / 1363. carimasamaya-bAdarasAMparAiyassa NAmA-goda-vedaNIyANaM hidibaMdho vAsaM desUNaM / 1364. tiNDaM ghAdikammANaM muhuttapudhatto dvidivNdho| 1365. etto tadiyAe bhAsagAhAe samukittaNA / 1366. taM jahA / gayA hai / vaha isa prakAra hai-krodhakI prathama kRSTike caramasamavartI vedakake zeSa tIno ghAtiyA karmoMkA sthitibandha saMkhyAta-sahasra varSoM se ghaTakara daza varSoM ke antarvartI ho jAtA hai, arthAt antarmuhUrta kama daza varSapramANa utkRSTa sthitibandha hotA hai // 1352-1355 // zaMkA-tInoM ghAtiyA karmoMkA anubhAgavandha kyA sarvaghAtI hotA hai, athavA dezaghAtI hotA hai ? // 1356 // samAdhAna-ina ghAtiyA karmomese jinakI apavartanA saMbhava hai, unakA dezaghAtI anubhAgabandha karatA hai aura jinakI apavartanA saMbhava nahIM hai, unako sarvaghAtirUpase baoNdhatA hai / apavartanA saMjJAkA artha pahale prarUpaNa kiyA jA cukA hai // 1357-1358 // cUrNisU0-aba isase Age dUsarI bhASyagAthAkI samutkIrtanA kI jAtI hai / vaha isa prakAra hai // 1359-1360 // caramasamayavartI vAdarasAmparAyika kSapaka nAma, gotra aura vedanIya karmako varSake antargata bA~dhatA hai| tathA zeSa jo tIna ghAtiyA karma haiM, unheM eka divasake antargata vA~dhatA hai // 209 // cUrNisU0-isa bhASyagAthAkI vibhASA isa prakAra hai-caramasamayavartI vAdarasAmparAyikake nAmakarma, gotrakarma aura vedanIya karmakA sthitibandha kucha kama eka varSapramANa hotA hai| zeSa tIno ghAtiyA karmoMkA sthitivandha muhUrtapRthaktvapramANa hotA hai // 1361-1364 // cUrNisU0-aba isase Age tIsarI bhASyagAthAkI samutkIrtanA kI jAtI hai / vaha isa prakAra hai // 1365-1366 //
Page #983
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 211 ] cAritra mohakSapaka kRSTivedaka kriyA- nirUpaNa (157) carimo ya suhumarAgo NAmA - godANi vedaNIyaM ca / divasa saMto baMdhadi bhiNNamuhuttaM tu jaM sesaM // 290 // 875 1367. vihAsA / 1368. carimasamaya suhumasAMparAiyassa NAmA - godANaM dibaMdho aMtamuttaM (aTTha muhuttA) / 1369. vedaNIyassa dvidibaMdho vArasa muhuttA / 1370, tinhaM ghAdikammANaM dvidibaMdho aMtomuhutto / 1371. etto cautthIe bhAsagAhAe samukkittaNA / (158) adha sudamadi- AvaraNe ca aMtarAie ca desamAvaraNaM / laDI yaM vedayade savvAvaraNaM aladdhI ya // 219 // 1372. laddhIe vihAsA / 1373 jadi saccesimakkharANaM khaovasamo gado tado sudAcaraNaM madiAvaraNaM ca desaghAdiM vedayadi / 1374 adha ekassa vi akkharassa do khaovasamo tado suda-madi -AvaraNANi savvadhAdINi vedayadi / 1375. evamedasiM tinhaM ghAdikammANaM jAsi payaDINaM khaovasamo gado tAsi payaDINaM desaghAdi caramasamayavartI sUkSmasAmparAyika kSapaka nAma, gotra aura vedanIya karmako eka divasake antargata bA~dhatA hai / zeSa jo ghAtiyA karma haiM, unheM bhinnamuhUrta -pramANa bA~dhatA hai // 210 // cUrNisU0 [0 - ukta bhASyagAthAkI vibhASA isa prakAra hai - caramasamayavartI sUkSmasAmparAyika kSapakake nAma aura gotra karmakA sthitibandha ATha muhUrtapramANa hotA hai | vedanIyakarmakA sthitibandha vAraha muhUrtapramANa hotA hai / zeSa tIno ghAtiyA karmoMkA sthitibandha antarmuhUrta - pramANa hotA hai | // 1367-1370 // cUrNisU0[0 - aba isase Age cauthI bhASyagAthAkI samutkIrtanA kI jAtI hai // 1371 // matijJAnAvaraNa aura zrutajJAnAvaraNa karmameM jinakI labdhi arthAt kSayopazamavizeSako vedana karatA hai, unake dezaghAti-AvaraNarUpa anubhAgakA vedana karatA hai / jinakI alabdhi hai, arthAt kSayopazama vizeSa sampanna nahIM huA hai unake sarvaghAti AvaraNarUpa anubhAgakA vedana karatA hai / antarAya karmakA dezaghAti - anubhAga vedana karatA hai || 211 // cUrNisU0 - 'labdhi' isa padakI vibhASA kI jAtI hai - yadi sarva akSarokA kSayopazama prApta huA hai, to vaha zrutajJAnAvaraNa aura matijJAnAvaraNako dezaghAtirUpase vedana karatA hai / yadi eka bhI akSarakA kSayopazama nahI huA arthAt avaziSTa raha gayA, to mati zrutajJAnAvaraNa karmoMko sarvadhAtirUpase vedana karatA hai / isI prakAra jJAnAvaraNa, darzanAvaraNa aura antarAya ina tInoM ghAtiyA karmoM kI jina prakRtiyoMkA kSayopazama prApta huA hai, una
Page #984
--------------------------------------------------------------------------
________________ 876 kasAya pAhuDa sutta [15 cAritramoha-kSapaNAdhikAra udayo / jAsiM payaDINaM khaovasamo Na gado, tAsi payaDINaM savvadhAdi-udayo / prakRtiyoMkA dezaghAti-anubhAgodaya hotA hai| tathA jina prakRtiyokA kSayopazama prApta nahIM huA hai, una prakRtiyokA sarvaghAti-anubhAgodaya hotA hai // 1372-1375 // vizeSArtha-matijJAnAvaraNIya Adi karmoMke kSayopazamavizeSako labdhi kahate hai / kSayopazamazaktike prApta na honeko alabdhi kahate hai / kSapakazreNIpara car3hane ke samaya jisake matijJAnAvaraNa aura zrutajJAnAvaraNakarmakA sarvotkRSTa kSayopazama prApta hai, arthAt jo caudaha pUrvarUpa zrutajJAnakA dhAraka hai, aura koSThabuddhi, bIjavuddhi, saMbhinnasaMzrotRbuddhi aura padAnusAritva ina cAra matijJAnAvaraNakarmoMke kSayopazamavizepase utpanna honevAlI Rddhi yA labdhiyose sampanna hai, vaha niyamase ina prakRtiyoMke dezavAtirUpa anubhAgakA vedana karatA hai| kintu jisake kopTavuddhi Adi cAra matijJAna-labdhiyA~ prApta nahIM huI hai, aura jisake dvAdazAMga zrutake akSaromeMse eka bhI akSarakA kSayopazamakA honA zeSa hai, vaha ina prakRtiyoke sarvaghAtirUpa anubhAgakA vedana karatA hai| kSapakazreNIpara car3hanevAle jIva dono prakArake dekhe jAte haiM, ataH unake tadanusAra hI dezaghAti-anubhAgakA udaya sUtrakArane 'labdhi' padase aura sarvaghAti-anubhAgakA udaya 'alabdhi' padase sUcita kiyA hai / isa vivecanase eka bAta spaSTa ho jAtI hai ki dazaveM guNasthAnake pUrva matijJAnAvaraNa aura zrutajJAnAvaraNa karmakA sampUrNa yA sarvotkRSTa kSayopazama ho bhI sakatA hai aura nahIM bhii| kintu isake anantara niyamase donoM karmoMkA sampUrNa kSayopazama prApta ho jAtA hai, aura tava vaha kSapaka caturamalavuddhi-RddhidhArI evaM pUrNa dvAdazAMga zrutajJAnakA pAragAmI bana jAtA hai / yahA~ itanA aura vizeSa jAnanA cAhie ki zreNIpara car3hate samaya mati-zrutajJAnAvaraNa karmakA kSayopazama jitanA hotA hai, usase Age-Ageke guNasthAnoMme usakA kSayopazama uttarottara bar3hatA jAtA hai aura isI kAraNa usakA matijJAna vA zrutajJAna uttarottara vistRta evaM vizuddha hotA jAtA hai| kintu yadi koI kSapaka eka akSarake kSayopazamase hIna sakala zrutakA dhAraka hokarake bhI kSapakazreNIpara car3hanA prAraMbha karatA hai, to bhI usake ukta dono karmoMke sarvaghAti AvaraNarUpa anubhAgakA udaya dazaveM guNasthAnake anta taka pAyA jAtA hai| isI prakAra kSapakazreNIpara car3hate samaya jinake avadhijJAnAvaraNa Adi karmoMkA kSayopazama hogA unake usakA dezaghAti-anubhAgodaya pAyA jAyagA, anyathA sarvaghAti-anubhAgodaya pAyA jaaygaa| darzanAvaraNIyakarmakI cakSudarzanAvaraNIya Adi uttara prakRtiyoke kSayopazamakI saMbhavatA-asaMbhavatAmeM bhI yahI krama jAnanA caahie| kyoki sabhI jIvome ina sabhI prakRtiyoM ke samAna kSayopazamakA niyama nahI dekhA jAtA hai| isI prakAra antarAyakarmake vipayameM bhI jAnanA caahie| arthAt jisake zreNI car3hate samaya anta. rAyakarmakA sarvotkRSTa kSayopazama ho gayA hai, aura jo utkRSTa manovalalabdhise sampanna hai, vaha antarAyakarmake dezaghAti-anubhAgako vedana karatA hai| kintu jisake pUrNa kSayopazama nahIM prApta huA hai, to vaha usake sarvaghAti-anubhAgako hI vedana karatA hai|
Page #985
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 212 ] cAritramohakSapaka kRSTivedaka kriyA- nirUpaNa 1376. eto paMcamIe bhAsagAhAe samuttiNA / (159) jasaNA mayucca godaM vedayadi niyamasA anaMtaguNaM / guNahINamaMtarAya se kAle se sagA bhajjA // 212 // 8bh 1377. vihAsA / 1378. jasaNAmamuccA godaM ca anaMtaguNAe seTIe vedayadi / 1379. sesAo NAmAo kathaM vedayadi 1 1380, jasaNAmaM pariNAmapaccaiyaM maNusa - tirikkhajoNiyANaM / 1381. jAo asubhAo pariNAmapacagAo tAo anaMtaguNahINAe seDIe vedayaditi / 1382. aMtarAiyaM savyamaNaMtaguNahINaM vedayadi / 1383. bhavopaggahiyAo NAmAo chabihAe vaDDIe chavvihAe hANIe bhajidavvAo / 1384. kevalaNANAvara - NIyaM kevaladasaNAvaraNIyaM ca anaMtaguNahINaM vedayadi / 1385. sesaM caunvihaM NANAvaraNIyaM jadi savvadhAdiM vedayadi NiyamA anaMtaguNahINaM vedayadi / 1386. adha desa cUrNisU0- (0 - aba isase Age paoNcavIM bhASyagAthAkI samutkIrtanA kI jAtI hai // 1376 // kRSTivedaka kSapaka yazaHkIrti nAmakarma aura uccagotra karma ina donoM kamoMke anantaguNita vRddhi rUpa anubhAgakA niyamase vedana karatA hai / antarAya karmake anantagaNita hAnirUpa anubhAgakA vedana karatA hai / anantara samaya meM zeSa karmoMke anubhAga bhajanIya haiM ||212 // cUrNi sU0 - [0 - ukta bhASyagAthAkI vibhApA isa prakAra hai - yazaH kIrti nAmakarma aura uccagotrakarmako anantaguNita zreNIse vedana karatA hai / ( sAtAvedanIyako bhI anantaguNitazreNI vedana karatA hai / ) / / 1377-1378 // zaMkA - nAmakarmakI zepa prakRtiyoko kisa prakAra vedana karatA hai ? // 1379 // samAdhAna - manuSya aura tiryagyonivAle jIvoke yaza: kIrti nAmakarma pariNAma - pratyayika hai / ( ataeva jitanI pariNAma vipAkI subhaga, Adeya Adi zubha nAmakarma-prakRtiyA~ haiM una sabako anantaguNita zreNI ke rUpase vedana karatA hai / ) jo dubhaMga, anAdeya Adi azubha pariNAma-pratyayika prakRtiyA~ hai unheM anantaguNita hIna zreNIke dvArA vedana karatA hai // 1380-1381 // cUrNisU0-antarAyakarmakI sarva prakRtiyoko anantaguNita hIna zreNI ke rUpase vedana 1 karatA hai / bhavopagrahika arthAt bhavavipAkI nAmakarmakI prakRtiyokA chaha prakArakI vRddhi aura chaha prakArakI hAnike dvArA anubhAgodaya bhajitavya hai / kevalajJAnAvaraNIya aura kevaladarzanAvaraNIya karmako anantaguNita hIna zreNIke rUpase vedana karatA hai / zeSa cAra prakArakA jJAnAvaraNIya karma yadi sarvaghAtirUpase vedana karatA hai, to niyamase anantaguNita hIna vedana karatA hai / yadi dezavAtirUpase vedana karatA hai, to yahaoNpara unakA anubhAgodaya chaha prakArakI vRddhi
Page #986
--------------------------------------------------------------------------
________________ 878 kasAya pAhuDa sutta [ 15 cAritramoha-kSapaNAdhikAra ghAdiM vedayadi, ettha chavvihAe vaDIe chanvihAe hANIe bhajidavvaM / 1387, evaM ceva daMsaNAvaraNIyassa jaM savvadhAdiM vedayadi taM NiyamA anaMtaguNahINaM / 1388. jaM desaghAdiM vedayadi taM chavvihAe vaDDIe chavvihAe hANIe bhajiyavvaM / 1389. evamesA dasamI mUlagAhA kiTTIsu vihAsidA samattA | 1390. etto ekkArasamI mUlagAhA / (160) kiTTIkadammi kamme ke vIcArA du mohaNIyassa / sesANaM kammANaM taheva ke ke du vIcArA ||213|| 1391. edisse bhAsagAhA Natthi / 1392. vihAsA / 1393. aisA gAhA pucchAsutaM / 1394. tado mohaNIyassa puvvabhaNidaM / 1395 tado vi puNa imisse gAhAe phassakaNNakaraNamaNu saMvaNNeyavvaM / 1396. ThidivANa 1 DidisaMtakammeNa 2 udaeNa 3 udIraNAe 4 TThidikhaMDageNa 5 aNubhAgaghAdeNa 6 TThidisaMtakammeNa / 7 aNubhAgasaMtakammeNa 8 vaMgheNa 9 baMdhaparihANIe 10 / aura chaha prakArakI hAnike rUpase bhajitavya hai / isI prakAra darzanAvaraNIya karmakI prakRtiyoMko yadi sarvadhAtirUpase vedana karatA hai, so niyamase anantaguNita hIna rUpase vedana karatA hai / aura yadi dezaghAtirUpase vedana karatA hai to darzanAvaraNIya karmakA anubhAgodaya chaha prakArakI vRddhi aura chaha prakArakI hAnise bhajitavya hai / / 1382-1388 / / cUrNisU0[0- isa prakAra yaha dazamI mUlagAthA kRSTiyoke viSayame vibhASitA kI gaI / / 1389 // cUrNisU * (0 - aba isase Age gyArahavIM mUlagAthAkI samutkIrtanA kI jAtI hai // 1390 // saMjcalanakapAyarUpa karmake kRSTirUpase pariNata ho jAne para mohanIya karma ke kauna-kauna vIcAra arthAt sthitighAtAdi lakSaNavAle kriyAvizeSa hote haiM ? isI prakAra jJAnAvaraNAdi zeSa karmoM ke bhI kauna kauna vIcAra hote haiM ? // 213 // cUrNisU0 - ( sugama honese ) isa mUlagAthAkI bhASyagAthA nahI hai / ukta mUlagAthA kI vibhASA isa prakAra hai - yaha mUlagAthA pRcchAsUtrarUpa hai / ataeva yadyapi mohanIya karma - kA sthiti - anubhAgaghAtAdi viSayaka sarva vaktavya pahale kahA jA cukA hai, tathApi punaH isa gAthAke arthavyAkhyAna ke avasara meM ukta vidhAnokA sparzakarNakaraNa arthAt kucha saMkSepa prarUpaNa kara lenA Avazyaka hai / yahaoNpara ye daza vIcAra jJAtavya haiM - 1 sthitighAta, 2 sthitisattva, 3 udaya, 4 udIraNA, 5 sthitikAMDaka, 6 anubhAgaghAta, 7 sthitisatkarma yA sthitisaMkramaNa 8 anubhAgasatkarma, 9 vandha aura 10 vandhaparihANi // 1391-1396 // vizeSArtha-sthitighAta yaha pahalA vIcAra hai, isame antarmuhUrtapramita eka sthitikAMDakaghAtakAlake dvArA sthitike ghAtakA vicAra kiyA jAtA hai / sthitisattva yaha dUsarA vIcAra hai, isake dvArA sthitiyoke sattvakA avadhAraNa kiyA jAtA hai / udaya nAmakA 1 vIcArA kiriyA viyappA TriTThadighAdAdilakkhaNA | jayagha0
Page #987
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 214] cAritramohakSapaka kRSTikSapakakriyA-nirUpaNa 879 1397. sesANi kammANi edehiM vIcArehiM aNumaggiyayANi / 1398. aNumaggide samattA ekkArasamI mUlagAhA bhavadi / 1399. ekArasa hoti kiTTIe tti padaM samattaM / 1400. etto cattAri kkhavaNAe tti / 1401. tattha pahamamUlagAhA / (161) kiM vedeto kiTTi khavedi kiM cAvi saMchuhaMto vA / saMchohaNamudaeNa ca aNupuvvaM aNaNupuvvaM vA // 214 // 1402 edisse ekA bhAsagAhA / 1403. taM jhaa| tIsarA vIcAra hai, isake dvArA pratisamaya anantaguNita hAnike rUpase kRSTiyoke udayakI prarUpaNA kI jAtI hai| udIraNA yaha cauthA vIcAra hai, isake dvArA prayogase balAt apakarSaNa kara udIyamANa sthiti aura anubhAgakA vicAra kiyA jAtA hai| sthitikAMDaka yaha pA~cavA~ vIcAra hai, isake dvArA sthitikAMDakaghAtake AyAmake pramANakA vicAra kiyA jAtA hai / anubhAgaghAta yaha chaThA vIcAra hai, isake dvArA kRSTigata anubhAgake pratisamaya apavartanAkA vicAra kiyA jAtA hai| sthitisatkarma yaha sAtavA~ vIcAra hai, isake dvArA kRSTivedakake sarva saMdhiyomeM ghAtase avaziSTa sthitike sattvakA pramANa anveSaNa kiyA jAtA hai| athavA isake dvArA sthitike saMkramaNakA vicAra kiye jAnese ise sthitisaMkramaNa-vIcAra bhI kahate haiN| anubhAgasatkarma nAmaka AThaveM vIcArame cAroM saMjvalana kaSAyoke anubhAgasattvakA nirdeza kiyA gayA hai| bandha nAmaka navameM vIcArameM kRSTivedakake sarva sandhigata sthitivandha aura anubhAgabandhake pramANakA vicAra kiyA gayA hai / bandha-parihANi nAmaka dazaveM vIcArake dvArA sthitibandha aura anubhAgabandhakI kramazaH parihANikA vicAra kiyA jAtA hai| isa prakAra ukta daza vIcArose mohanIya karmakI prarUpaNAkA nirdeza sUtrakArane isa mUlagAthAmeM pRcchArUpase kiyA hai so AgamAnusAra inakA yahA~ vicAra karanA caahie| carNisU0-zeSa karma bhI ina vIcAroke dvArA anveSaNIya haiN| unake anumArgaNa kara cakane para gyArahavIM mUlagAthAkI vibhASA samApta ho jAtI hai| isa prakAra kRSTiyoke viSayame gyAraha mUlagAthAe~ haiM, isa padakA artha samApta huA // 1397-1399 / / cUrNisU0-aba isase Age kSapaNAmeM pratibaddha cAra mUlagAthAokI samutkIrtanA kI jAtI hai / uname yaha prathama mUlagAthA hai / / 1400-1401 // kyA yaha kSapaka kRSTiyoMko vedana karatA huA kSaya karatA hai ? athavA vedana na kara saMkramaNa karatA huA hI kSaya karatA hai ? athavA vedana aura saMkramaNa donoMko karatA huA kSaya karatA hai, kRSTiyoMko kyA AnupUrvIse kSaya karatA hai, athavA anAnupUrvIse kSaya karatA hai ? // 214 // cUrNisU0-isa mUlagAthAkI eka bhASyagAthA hai / vaha isa prakAra hai||1402-1403||
Page #988
--------------------------------------------------------------------------
________________ 880 kasAya pAhuDa sutta [15 cAritramoha-kSapaNAdhikAra (162) paDhamaM vidiyaM tadiyaM vedeto vAvi saMchahalo vA / carimaM vedayamANo khavedi ubhaeNa sesAo // 215 // 1404. vihAsA / 1405. taM jahA / 1406. paDhamaM kohassa kiTTi vedeto vA khavedi, adhavA avedeMto saMchuhaMto / 1407 je do AvaliyabaMdhA dusamayUNA teM avedeMto khavedi, kevalaM saMchuhaMto ceva / 1408. paDhamasamayavedagappahuDi jAva tisse kiTTIe carimasamayavedago tti tAva edaM kiTTi vedeMto khavedi / 1409. evamedaM pi paDamakiTTi dohiM payArehiM khavedi kiMci kAlaM vedeto, kiMci kAlamavedeMto saMchuhaMto / 1410. jahA paramakiTTi khavedi tahA vidiyaM tadiyaM cautthaM jAva ekkArasami tti / 1411 vArasamIe vAdarasAMparAiyakiTTIe avvavahAro / 1412. carimaM vedemANo tti ahippAyo-jA suhumasAMparAiyakiTTI sA carimA, tado taM carimakiTTi vedeMto khavedi, Na saMchuhato / 1413. sesANaM do do AvaliyabaMdhe dusamayUNe carime saMchuhaMto ceva khavedi, Na vedeMto / 1414. carimakiTTi vajja do Avaliya-dusamayUNavaMdhe ca - krodhakI prathama kRSTi, dvitIya kRSTi aura tRtIya kRSTiko vedana karatA huA aura saMkramaNa karatA huA bhI kSaya karatA hai| carama arthAt antima bArahavIM sUkSmasAmparAyika kRSTiko vedana karatA huA hI kSaya karatA hai| zeSa kRSTiyoMko donoM prakArase kSaya karatA hai // 215 / / cUrNisU0-ukta bhASyagAthAkI 'vibhASA isa prakAra hai-krodhakI prathama kRSTiko vedana karatA huA bhI kSaya karatA hai, athavA avedana karatA huA bhI kSaya karatA hai, athavA saMkramaNa karatA huA bhI kSaya karatA hai / jo do samaya kama do Avali-baddha ( navaka-baddha ) kRSTiyA~ hai, unhe vedana na karake kevala saMkramaNa karatA huA hI kSaya karatA hai| krodhakI prathamakRSTike vedana karaneke prathama samayase lekara jabataka usa kRSTikA caramasamayavartI vedaka rahatA hai, taba taka isa kRSTiko vedana karatA huA hI kSaya karatA hai| isa prakAra isa prathama kRSTiko dono prakArose kSaya karatA hai, kucha kAla taka vedana karate hue, aura kucha kAla taka vedana na kara saMkramaNa karate hue kSaya karatA hai / jisa prakAra prathama kRSTikA kSaya karatA hai, usI prakAra dvitIya, tRtIya, caturthako Adi lekara gyArahavIM kRSTi taka saba kRSTiyokA dono vidhiyose kSaya karatA hai // 1404-1410 // cUrNisU0-bArahavIM bAdarasAmparAyika kRSTimeM ukta vyavahAra nahI hai / ( kyoMki, sUkSmasAmparAyika kRSTirUpase pariNata hokarake hI usakA kSaya dekhA jAtA hai| 'carama kRSTiko vedana karatA huA kSaya karatA hai' isa padakA abhiprAya yaha hai ki jo sUkSmasAmparAyika kRSTi hai vaha caramakRSTi kahalAtI hai, ataeva usa carama kRSTiko vedana karatA huA kSaya karatA hai, saMkramaNa karatA huA nahIM / zeSa kRSTiyoke do samaya-kama do AvalImAtra navakabaddha kRSTiyoko carama kRSTimeM saMkramaNa karatA huA hI kSaya karatA hai, vedana karatA huA nahIM / isa prakAra
Page #989
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 217 ] cAritramohakSapaka-kRSTikSapaNakriyA-nirUpaNa 881 vajja jaM sesakiTTIMNaM tamubhaeNa khavedi / 1415. kiM ubhaeNetti ? 1416. veto ca saMchuhaMto ca edmubhyN| 1417. etto vidiyabhUlagAhA / (163) jaM vedeMto kiTTi khavedi kiM cAvi baMdhago tisse / jaM cAvi saMchuhaMto tisse kiM baMdhago hodi // 216 // 1418. edisse gAhAe ekkA bhAsagAhA / 1419. jahA / (164) jaM cAvi saMchuhaMto khavedi kiTTi abaMdhago tisse / suhamamhi saMparAe abaMdhago baMdhagidarAsiM // 217 // 1420. vihAsA / 1421. jaM jaM khavedi kiTTi NiyamA tisse baMdhago, mottaNa do do AvaliyabaMdhe dusamayUNe suhumasAMparAiyakiTTIo ca / 1422. etto tadiyA mUlagAhA / 1423. taM jahA / antima sUkSmasAmparAyika kRSTiko chor3akara, tathA do samaya-kama do AvalI-baddha kRSTiyoko chor3akara zeSa kRSTiyoko ubhaya prakArase kSaya karatA hai // 1411-1414 // zaMkA-'ubhaya prakArase' isakA kyA artha hai ? // 1415 // samAdhAna-vedana karatA huA aura saMkramaNa karatA huA kSaya karatA hai, yaha 'ubhaya prakArase, isa padakA artha hai // 1416 // cUrNisU0-aba isase Age kSapaNAsambandhI dUsarI mUlagAthAkI samutkIrtanA kI jAtI hai // 1417 // kRSTivedaka kSapaka jisa kRSTiko vedana karatA huA kSaya karatA hai, kyA usakA bandhaka bhI hotA hai ? tathA jisa kRSTikA saMkramaNa karatA huA kSaya karatA hai, usakA bhI vaha kyA bandha karatA hai ? // 216|| cUrNisU0-isa mUlagAthAke arthakA vyAkhyAna karanevAlI eka bhASyagAthA hai / vaha isa prakAra hai // 1418-1419 // / jisa kRSTiko bhI saMkramaNa karatA huA kSaya karatA hai, usakA vaha bandha nahIM karatA hai| sUkSmasAmparAyika kRSTike vedanakAlameM vaha usakA abandhaka rahatA hai| kintu itara kRSTiyoMke vedana yA kSapaNakAlameM vaha unakA vandhaka rahatA hai // 217 // cUrNisU0-isa bhASyagAthAkI vibhASA isa prakAra hai-jisa jisa kRSTikA kSaya karatA hai, niyamase usakA bandha karatA hai| kevala do samaya-kama do-do Avali-baddha kRSTiyoko aura sUkSmasAmparAyika kRSTiko chor3akara / arthAt inake kSapaNa-kAlame unakA vandha nahIM karatA hai // 1420-1421 // - cUrNisU0-aba isase Age tIsarI mUlagAthAkI samutkIrtanA kI jAtI haiN| vaha isa prakAra hai // 1422-1423 //
Page #990
--------------------------------------------------------------------------
________________ 882 kalAya pAhuDa sutta [15 cAritramoha-kSapaNAdhikAra (165) jaM jaM khavedi kiTTi Tidi-aNubhAgesu kesudIredi / saMchahadi aNNakimi se kAle tAsu aNNAsu // 218 // 1424. edisse dasa bhAsagAhAo / 1425. tattha paDhamAe bhAsagAhAe smukittnnaa| (166) baMdho va saMkamo vA NiyamA savvesu dvidivisesesu / savvesu cANubhAgesu saMkamo majjhimo udao // 219 // 1426. 'baMdho va saMkamo vA NiyamA savyesu dvidivisesesu tti edaM Najjadi vAgaraNasuttaM tti edaM puNa pucchAsuttaM ? 1427. taM jahA / 1428. baMdho va saMkamo vA NiyamA savvesu dvidivisesesu tti edaM Navvadi Niditi / edaM puNa pucchidaM kiM savvesu hidivisesesu, Aho Na savvesu ? 1429. tado vattavyaM Na savvesu tti / 1430. kiTTIvedage pagadaM ti cattAri mAsA ettigAo dvidIo vajjhati Avaliya jisa-jisa kRSTikA kSaya karatA hai, usa-usa kRSTiko kisa-kisa prakAra ke sthiti aura anubhAgoMmeM udIraNA karatA hai ? vivakSita kRSTiko anya kRSTi meM saMkramaNa karatA huA kisa-kisa prakArake sthiti aura anubhAgoMse yukta kRSTi meM saMkramaNa karatA hai ? tathA vivakSita samayameM jisa sthiti aura anubhAgayukta kRSTiyoMmeM udIraNA, saMkramaNAdi kiye haiM, anantara samayameM kyA unhIM kRSTiyoMme udIraNA-saMkramaNAdi karatA hai, athavA anya kRSTiyoMmeM karatA hai ? // 218 // cUrNisU0-isa mUlagAthAke arthakA vyAkhyAna karanevAlI daza bhASyagAthAe~ haiN| unamese prathama bhASyagAthAkI samutkIrtanA kI jAtI hai // 1424.1425 // vivakSita kRSTikA vandha athavA saMkramaNa niyamase kyA sabhI sthitivizeSoM meM hotA hai ? vivakSita kRSTikA jisa kRSTimeM saMkramaNa kiyA jAtA hai, usake sarva anubhAgavizeSoMmeM saMkramaNa hotA hai| kintu udaya madhyama kRSTirUpase jAnanA cAhie // 219 // cUrNisU0-'baMdho va saMkamo vA' ityAdi yaha gAthAkA pUrvArdha vyAkaraNasUtra nahIM hai, kintu yaha pRcchAsUtra hai / vaha isa prakAra hai-'bandha aura saMkramaNa niyamase sarva sthitivizepome hote haiM, isa vAkyake dvArA yaha nirdiSTa kiyA gayA hai, arthAt yaha pUchA gayA hai ki kyA bandha aura saMkramaNa sarva sthitivizeSome hotA hai, athavA sarva sthitivizeSome nahIM hotA hai ? ataeva isa prakArakI pRcchA honepara yaha uttara kahanA cAhie ki bandha aura saMkramaNa sarva sthitivizeSomeM nahIM hotA hai / isakA kAraNa yaha hai ki yahaoNpara kRSTivedakakA prakaraNa hai aura usake 'cAra mAsa' itane kAla pramANavAlI hI saMjvalanakaSAyakI sthitiyA~ baMdhatI haiM aura udayAvalI-praviSTa sthitiyoko chor3akara zeSa sthitiyA~ saMkramaNako prApta hotI haiM / 1 vAgaraNasuttaM ti vyAkhyAnasUtramiti vyAkriyate'neneti vyAkaraNa prativacanamityarthaH / jayadha0
Page #991
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 221 ] cAritramohakSapaka kRSTikSapakakriyA nirUpaNa 883 paviTThAo mottUrNa sesAo saMkAmijjati / 1431. savvesu cANubhAgesu saMkamo majjhimo udayo ti evaM savvaM vAgaraNasutaM / 1432. savvAo kiTTIo saMkarmati / 1433. jaM kiTTi vedayadi tisse majjhimakiDDIo udiNNAo / 1434. to vidiyAe bhAsagAhAe samuttiSNA 1435 jahA | (167) saMkAmedi udIredi cAvi savvehiM dvidivisesehiM / kiTTIe aNubhAge vedeMto majjhimo niyamA // 220 // 1436. vihAsA / 1437. esA vigAhA pucchAsutaM / 1438. kiM savve dvidivisese kAmedi udIredi vA, Aho Na 1 vattavyaM / 1439. AvaliyapaviThThe mottUNa sAo savvAo dvidIo saMkAmedi udIredi ca / 1440. jaM kiTTi vededi tisse majjhimakiTTIo udIredi / 1441. etto tadiyAe AsagAhAe samuttiNA / 1442. jahA / (168 ) okaDDadi je aMse se kAle kiNNu te pavesedi / okaDDide ca pavvaM sarisama sarise pavasedi // 226 // 'savvesu cANubhAgesu' ityAdi yaha sarva gAthAkA uttarArdha vyAkaraNasUtra hai, ataeva yaha artha karanA cAhie ki vedyamAna aura avedyamAna sabhI kRSTiyoM saMkramaNako prApta hotI haiM / tathA jisa kRSTiko vedana karatA hai, usakI madhyama kRSTiyA~ udIrNa hotI haiM / ( isakA kAraNa yaha hai ki vedyamAna saMgraha kRSTike nIce aura Upara kI kitanI hI kRSTiyoko chor3a karake madhyavartI kRSTiyA~ hI udaya yA udIraNA rUpase pravRtta hotI hai / / 1426-1433 // cUrNisU (0 - aba isase Age dUsarI bhASyagAthAkI samutkIrtanA kI jAtI hai / vaha isa prakAra hai // 1434-1435 // sarva sthitivizeSoMke dvArA kyA yaha kSapaka saMkramaNa aura udIraNA karatA hai ? kRSTi anubhAgoMko vedana karatA huA niyamase madhyama arthAt madhyavartI anubhAgoMko hI vedana karatA hai || 220 // cUrNisU0(0 - ukta bhASyagAthAkI vibhASA isa prakAra hai - yaha gAthA bhI pRcchAsUtrarUpa hai / kyA yaha kRSTivedaka kSapaka sarva sthitivizeSome saMkramaNa aura udIraNA karatA hai, athavA nahIM ? isa praznakA uttara kahanA cAhie ? udayAvalImeM praviSTa sthitiko chor3akara zeSa sarva sthitiyA~ saMkramaNako bhI prApta hotI hai aura udIraNAko bhI prApta hotI haiM / tathA jisa kRSTiko vedana karatA hai, usakI madhyamakRSTiyoMkI udIraNA karatA hai / / 1436-1440 // cUrNisU0 (0 - aba isase Age tIsarI bhASyagAthAkI samutkIrtanA kI jAtI hai| vaha isa prakAra hai || 1441-1442 // 1 jina karmAzoMkA apakarSaNa karatA hai unakA anantara samayameM kyA udIraNAmeM praveza karatA hai ? pUrva samaya meM apakarSaNa kiye gaye karmAza anantara samaya meM udIraNA karatA huA sazako praviSTa karatA hai, athavA asadRzako praviSTa karatA hai 1 // 229 //
Page #992
--------------------------------------------------------------------------
________________ 884 kasAya pAhuDa sutta [15 cAritramoha-kSapaNAdhikAra 1443. vihAsA / 1444. esA vi gAhA pucchAsuttaM / 1445. okaDDadi je aMse se kAle kiNNu te pavesedi, Aho Na ? vattavvaM / 1446. pavesedi okaDDide ca puvvayaNaMtarapuvvageNa / 1447. sarisamasarise tti NAma kA saNNA ? 1448. jadi je aNubhAge udIredi ekkisse vaggaNAe savce te sarisA NAma / adha je udIredi aNegAsu vaggaNAsu, te asarisA NAma / 1449. edIe saNNAe se kAle je pavesedi te asarise pavesedi / 1450. etto cautthIe bhAsagAhAe samukttiNA / 1451. taM jahA / (169) ukaDDadi je aMse se kAle kiNNu te pavesedi / ukkaDDide ca puvvaM sarisamasarise pavesedi // 222 // cUrNisU0-ukta bhASyagAthAkI vibhASA kI jAtI hai-yaha gAthA bhI pRcchAsUtrarUpa hai| jina aMzoMko apakarSaNa karatA hai, anantara samayameM kyA unheM udIraNAmeM praviSTa karatA hai, athavA nahIM ? uttara kahanA cAhie 1 pUrvame arthAt anantara pUrvavartI samayame apakarSaNa kiye gaye karma-pradeza tadanantara samayame udIraNAke bhItara praveza karaneke yogya haiM / / 1443-1446 // zaMkA-sadRza aura asahaza isa nAmakI saMjJAkA kyA artha hai ? // 1447 // samAdhAna-jitane anubhAgoko eka vargaNAke rUpase udIrNa karatA hai, una saba anubhAgoMkI sadRzasaMjJA hai| aura jina anubhAgoko aneka vargaNAoMke rUpame udIrNa karatA hai, unakI asazasaMjJA hai // 1448 // bhAvArtha-udyame AnevAlI yadi sabhI kRSTiyA~ eka kRSTisvarUpase pariNata hokara udayame AtI haiM, to unakI sadRzasaMjJA hotI hai aura yadi udayame AnevAlI kRSTiyA~ aneka vargaNAo yA kRSTiyoke svarUpase pariNamita hokara udyame AtI haiM to ve asadRza saMjJAse kahI jAtI haiN| cUrNisU0-isa prakArako saMjJAkI apekSA anantara samayame jina anubhAgoko udayameM praviSTa karatA hai, unheM asadRza hI praviSTa karatA hai| arthAt udayame AnevAlI kRSTiyA~ aneka vargaNAoke rUpase pariNamita ho karake hI udayameM AtI haiM // 1449 / / cUrNisU0-aba isase Age cauthI bhASyagAthAkI sasutkIrtanA kI jAtI hai / vaha isa prakAra hai // 1450-1451 // jina karmAzoMkA utkarSaNa karatA hai, unako anantara samayameM kyA udIraNAmeM praveza karatA hai ? pUrva samayameM utkarpaNa kiye gaye karmAza anantara samayameM udIraNA karatA huA sadRzarUpase praviSTa karatA hai, athavA asadRzarUpase praviSTa karatA hai // 222 //
Page #993
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 224] cAritramohakSapaka-kRSTikSapakakriyA-nirUpaNa 1452. edaM pucchAsuttaM / 1453. edisse gAhAe kiTTIkAragappahuDi Natthi attho / 1454. haMdi kiTTIkArago kiTTIvedago vA Thidi-aNubhAge Na ukkaDDadi tti / 1455. jo kiTTIkammaMsigavadiritto jIvo tassa eso attho puvvaparUvido / 1456. etto paMcamI bhAsagAhA / (170) baMdho va saMkamo vA udayo vA taha padesa-aNubhAge / bahugatte thovatte jaheva puvvaM tahevehi // 223 // 1457. vihAsA / 1458. taM jahA / 1459 saMkAmage ca cattAri mUlagAhAo, tattha jA cautthI mUlagAhA tisse tiNNi bhaasgaahaao| tAsiM jo attho so imisse viM paMcamIe gAhAe attho kAyaro / - 1460. etto chaTThI bhAsagAhA / (171) jo kammaMso pavisadi paogasA teNa NiyaSasA ahio| pavisadi ThidikkhaeNa du guNeNa gaNaNAdiyaMteNa // 224 // cUrNisU0-yaha sampUrNagAthA pRcchAsUtrarUpa hai| isa gAthAkA kRSTikArakase lekara Age arthakA koI sambandha nahIM hai, kyoMki kRSTikAraka yA kRSTivedaka kSapaka kRSTigata sthiti aura anubhAgakA utkarSaNa nahIM karatA hai| ( kevala apakarSaNa kara udIraNA karatA huA hI calA jAtA hai / ) kintu jo kRSTi-karmAzika-vyatirikta jIva hai, arthAt kRSTikaraNarUpa kriyAse rahita kSapaka hai, usake vipayameM yaha artha pUrvame hI apavartanA-prakaraName prarUpaNa kiyA jA cukA hai // 1452-1455 // cUrNisU0-aba isase Age pA~cavI bhASyagAthAkI samutkIrtanA kI jAtI hai // 1456 // kRSTikArakake pradeza aura anubhAga-viSayaka bandha, saMkramaNa aura udaya ( kisa prakAra pravRtta hote haiM ? isa viSayakA ) bahutva yA stokatvakI apekSA jisa prakAra pahale nirNaya kiyA gayA hai, usI prakAra yahA~para bhI nirNaya karanA cAhie // 223 // cUrNisU0-ukta bhASyagAthAkI vibhASA kI jAtI hai| vaha isa prakAra hai-saMkrAmakake viSayameM pahale cAra mUlagAthAe~ kahI gaI haiN| unameM jo cauthI mUlagAthA hai, usakI tIna bhASyagAthAe~ haiN| unakA jo artha vahA~ para kiyA gayA hai, vahI artha isa paoNcavIM bhASyagAthAkA bhI karanA cAhie // 1457-1459 // cUrNisU0-ava isase Age chaThI bhASyagAthAkI samutkIrtanA kI jAtI hai / / 1460 // jo karmAza prayogake dvArA udayAvalImeM praviSTa kiyA jAtA hai, usakI apekSA sthitikSayase jo karmAza udayAvalI meM praviSTa hotA hai, vaha niyamase gaNanAtIta guNase arthAt asaMkhyAtaguNitarUpase adhika hotA hai // 224 // 1 hadi viyANa nizcinu / jayagha0
Page #994
--------------------------------------------------------------------------
________________ 886 kasAya pAhuDa sutta [15 cAritramoha-kSapaNAdhikAra 1461. vihAsA / 1462. jatto pAe asaMkhejjANaM samayapavaddhANamudIrago tatto pAe jamudIrijjadi padesaggaM taM thovaM / 1463. jamadhahidigaM pavisadi tmsNkhejjgunnN| 1464. asaMkhejjalogabhAge udIraNA aNuttasiddhI / 1465. etto sattamI bhAsagAhA / 1466. taM jahA / (172) AvaliyaM ca paviSTuM paogasA NiyamasA ca udyaadii| udayAdipadesaggaM guNeNa gaNaNAdiyaMteNa // 225 // 1467 vihAsA / 1468. taM jahA / 1469. jamAvaliyapaviTTha padesaggaM tamudae thovaM / vidiyahidIe asaMkhejjaguNaM / evamasaMkhejjaguNAe seDhIe jAva savvisse aavligaae| 1470. etto aTThamI bhAsagAhA / 1471. taM jahA / (173) jA vaggaNA udIredi aNaMtA tAsu saMkramadi ekA / puvapaviTThA NiyamA ekisse hoti va aNaMtA // 226 // cUrNisU0-isa bhASyagAthAkI vibhASA isa prakAra hai-jisa pAye (sthala ) para asaMkhyAta samayapravaddhokI udIraNA karatA hai, usa pAye para jo pradezAgra udIrita karatA hai, vaha alpa hai / jo adhaHsthitigalanakI apekSA pradezAgra udayAvalIme praviSTa karatA hai, vaha asaMkhyAtaguNita hotA hai| isase Age adhastana bhAgameM sarvatra asaMkhyAta lokapratibhAgakI apekSA udIraNA anukta-siddha hai| arthAt Age Ageke samayome udIryamANa dravyakI apekSA karmodayase pravizyamAna dravya asaMkhyAtaguNita adhika hotA hai aura udIryamANa dravya usake asaMkhyAtaveM bhAga hotA hai // 1461-1464 // cUrNisU0 -aba isase Age sAtavIM bhASyagAthAkI samutkIrtanA kI jAtI hai| vaha isa prakAra hai // 1465-1466 // 'kRSTivedaka kSapakake prayogake dvArA udaya hai AdimeM jisake aisI AvalImeM arthAt udayAvalImeM praviSTa pradezAgra niyamase udayase lagAkara Age AvalIkAla-paryanta asaMkhyAtaguNita zreNIrUpase pAyA jAtA hai // 225 // . cUrNisa0-ukta bhASyagAthAkI vibhASA isa prakAra hai-kRSTivedaka kSapakake udayAvalImeM praviSTa jo pradezAgra pAyA jAtA hai, vaha udayame arthAt udayakAlake prathama samayameM sabase kama pAyA jAtA hai| dvitIya sthitimeM asaMkhyAtaguNita pAyA jAtA hai| isa prakAra sampUrNa AvalIke antima samaya taka asaMkhyAtaguNitazreNIrUpase vRddhigata pradezAgra pAye jAte haiM // 1467-1469 // cUrNisU0-aba isase Age AThavIM bhASyagAthAkI samutkIrtanA kI jAtI hai| vaha isa prakAra hai // 1470-1471 // jina ananta vargaNAoMko udIrNa karatA hai, unameM eka-eka anudIryamANa kRSTi saMkramaNa karatI hai| tathA jo pUrva-praviSTa arthAt udayAvalImeM praviSTa ananta
Page #995
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 cArikhamona cAritramohakSapaka-kRSTikSapakakriyA-nirUpaNa 1472. vihAsA / 1473. taM jahA / 1474. jA saMgahakiTTI uddiNNA tisse uvari asaMkhejjadibhAgo, heTThA vi asaMkhejjadibhAgo kiTTINamaNudiNNo / 1475. majjhAgAre asaMkhejjA bhAgA kiTTINamudiNNA / 1476. tattha jAo aNudiNNAo kiTTIo tado ekekA kiTTI savvAsu udiNNAsu kiTTIsu saMkamedi / 1477. edeNa kAraNeNa jA vaggaNA udIredi aNaMtA tAsu saMkayadi ekkA ti bhaNNadi / 1478. ekisse vi udiNNAe kiDIe kSettiyAo kiTTIo saMkamaMti ? 1479. jAo Avaliya-pucapaviTThAo udaeNa adhaDhidigaM vipacaMti tAo savvAo ekisse udiNNAe kiTTIe saMkamaMti / 1480. edeNa kAraNeNa punbapaviTThA ekisse aNetA tti aNNaMti / __ 1481. etto NavamI bhAsagAhA / (174) je cAvi ya aNubhAgA udIridA NiyamasA paogeNa / teyappA aNubhAgA puvapaviTThA pariNamati // 227 // avedyamAna vargaNAe~ ( kRSTiyA~ ) haiM, ve eka-eka vedyamAna madhyama kRSTike ravarUpase niyamataH pariNata hotI haiM // 226 // cUrNisU0-ukta bhASyagAthAkI vibhASA isa prakAra hai-jo saMgrahakRSTi udIrNa huI hai, usake Upara bhI kRSTiyokA asaMkhyAtavaoN bhAga aura nIce bhI kRSTiyokA asaMkhyAtavaoN bhAga anudIrNa rahatA hai| arthAt vivakSita vedyamAna saMgrahakRSTike uparitana-adhastana asaMkhyAta. bhAga kRSTiyA~ apane rUpase sarvatra udayameM praveza nahIM karatI hai| madhya AkArame arthAt vivakSita saMgrahakRSTike madhyama bhAgame kRSTiyokA asaMkhyAta bahubhAga udIrNa hotA hai, arthAt apane rUpase hI udayame praveza karatA hai| unameM jo anudIrNa kRSTiyA~ haiM, unamese eka-eka kRSTi sarva udIrNa kRSTiyopara saMkramaNa karatI hai| isa kAraNase gAthAke pUrvArdhame aisA kahA gayA hai ki 'jina ananta vargaNAoko udIrNa karatA hai, unapara eka-eka vargaNA saMkramaNa karatI hai - 1472-1477 // zaMkA-eka-eka bhI udIrNa kRSTipara kitanI kRSTiyA~ saMkramaNa karatI haiM ? // 1478 // samAdhAna-jitanI kRSTiyA~ udayAvalIme praviSTa hokara udayase adhaHsthiti-galanarUpa vipAkako prApta hotI hai, ve saba eka-eka udIrNa kRSTipara saMkramaNa karatI haiN| isa kAraNase gAthAke uttarArdhame aisA kahA gayA hai ki 'udayAvalIme praviSTa ananta vargaNAe~ eka eka kRSTipara saMkramaNa karatI haiN| // 1479-1480 // cUrNisU0-aba isase Age navamI bhASyagAthAkI samutkIrtanA kI jAtI hai // 1481 // - jitanI bhI anubhAgakRSTiyA~ prayogakI apekSA niyamase udIrNa kI jAtI haiM, utanI hI pUrva-praviSTa arthAt udayAvalI-praviSTa anubhAgakRSTiyA~ pariNata hotI haiN||227||
Page #996
--------------------------------------------------------------------------
________________ 888 88 kasAya pAhuDa sutta [ 15 cAritramoha-kSapaNAdhikAra 1482. vihAsA / 1483. jAo kiTTIo udiNNAo tAo paDucca aNudIrijjamANigAo vi kiTTIo jAo adhahidigamudayaM pavisaMti tAo udIrijjamANiyANaM kiTTINaM sarisAo bhavaMti / 1484. etto dasamI bhAsagAhA / (175) pacchima-AvaliyAe samayUNAe duje ya annubhaagaa| ukassa-heTThimA majjhimAsu NiyamA pariNamaMti // 228 // 1485. vihAsA / 1486. pacchima-AvaliyA tti kA saNNA ? 1487. jA udayAvaliyA sA pacchimAvaliyA / 1488. tado tisse udayAvaliyAe udayasamayaM mottUNa sesesu samaesu jA saMgahakiTTI vedijjamANigA, tisse aMtarakiTTIo savvAo tAva dharijjati jAva Na udayaM paviTThAo tti / 1489. udayaM jAdhe paviTThAo tAdhe ceva tisse saMgahakiTTIe aggakiTTimAdi kAdaNa uvari asaMkhejjadibhAgo jahaNiyaM kiTTimAdi kAdUNa hehA asaMkhejadibhAgo ca majjhimakiTTIsu pariNamadi / 1490. khavaNAe cautthIe mUlagAhAe samukkittaNA / cUrNisU0-aba ukta bhASyagAthAkI vibhASA kI jAtI hai jo kRSTiyA~ udIrNa huI haiM, unakI apekSA anudIryamANa bhI kRSTiyA~ jo adhaHsthitigalanarUpase udayameM praveza karatI haiM, ve udIyamANa kRSTiyoke sahaza hotI haiM // 1482-1483 // cUrNisU0-ava isase Age dazamI bhASyagAthAkI samutkIrtanA kI jAtI hai // 1484 // eka samaya kama pazcima AvalImeM jo utkRSTa aura jaghanya anubhAga-svarUpa kRSTiyA~ haiM, ve madhyavartI bahubhAga kRSTiyoMmeM niyamase pariNamita hotI haiM // 228 // cUrNisU0-aba ukta bhAjyagAthAkI vibhASA kI jAtI hai / / 1485 / / zaMkA-pazcima-AvalI isa saMjJAkA kyA artha hai ? // 1486 // samAdhAna-jo udayAvalI hai, use hI pazcima-AvalI kahate haiM // 1487 / / cUrNisa0-isalie usa udayAvalImeM udayarUpa samayako chor3akara zeSa samayomeM jo vedyamAna saMgrahakRSTi hai, usakI sarva antarakRSTiyA~ taba taka dhAraNa kI jAtI haiM, jaba taka ki ve udayame praviSTa nahIM ho jAtI hai| jisa samaya ve udayame praviSTa hotI haiM, usa samayame hI usa saMgrahakRSTikI agrakRSTiko Adi karake uparitana asaMkhyAtavA~ bhAga aura jaghanyakRSTiko Adi karake adhastana asaMkhyAtavaoN bhAga madhyama kRSTiyoMme pariNamita hotA hai // 1488-1489 // cUrNisU0-ava kSapaNA-sambandhI cauthI mUlagAthAkI samutkIrtanA kI jAtI hai / / 1490 //
Page #997
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 231 ] cAritramohakSapaka- kRSTikSapaNakriyA nirUpaNa (176) kiTTIdo kiTTi puNa saMkamadi kharaNa kiM prayogeNa / kiM sahi kiTTIya saMkamo hodi aNirase // 229 // 1491. edisse ve bhAsagAhAo / (177) kiTTIdo kiTTi puNa saMkamade niyamasA paogeNa / kiTTIe sesagaM puNa do AvaliyAsu jaM baddha // 230 // 1492. vihAsA / 1493. jaM saMgahakiTTi veNa tado se kAle aNNaM saMgahakiTTi pavedayadi, tado tisse puvvasamayavedidAe saMgaha kiTTIe je do AvaliyabaMdhA dusamaNA AvaliyapaviTThA ca assi samae vedijjamANigAe saMgaha kiTTIe paogasA saMkarmati / 1494. eso paDhamabhAsagAhAe attho / 1495. etto vidiyabhAsagAhAe samuttiNA / ( 178 ) samayaNA ca paviTThA AvaliyA hodi paDhamakiTTIe / puNNA jaM vedayade evaM do saMkame hoMti // 231 // 889 eka kRSTise dUsarI kRSTiko vedana karatA huA kSapaka pUrva-vedita kRSTike zeSa aMzako kyA kSaya arthAt udayase saMkramaNa karatA hai, athavA prayogase saMkramaNa karatA hai ? tathA pUrvavedita kRSTike kitane aMzake zeSa rahanepara anya kRSTimeM saMkramaNa hotA hai ? // 229 // 1 cUrNisU0 - isa mUlagAthAke arthakA vyAkhyAna karanevAlI do bhASyagAthAe~ hai unameM yaha prathama bhASyagAthA hai // 1491 // ! eka kRSTi ke vedita-zeSa pradezAgrako anya kRSTimeM saMkramaNa karatA huA niyamase prayoga ke dvArA saMkramaNa (kSaya) karatA hai / do samaya kama do AvaliyoM meM ba~dhA huA jo dravya hai, vaha kRSTi ke vedita - zeSa pradezakA pramANa hai || 230 // cUrNisU0 0 - ukta bhASyagAthAkI vibhASA isa prakAra hai - jisa saMgrahakRSTiko vedana karake usase anantara samayamai anya saMgrahakRSTiko pravedana karatA hai, taba usa pUrva samayame vedita saMgrahakRSTike jo do samaya kama do AvalI-baddha navaka samayapravaddha haiM ve aura udayAvalIpraviSTa jo pradezAgra hai, ve isa vartamAna samayame vedana kI jAnevAlI saMgrahakRSTi prayogase saMkramita hote haiM / yaha prathama bhASyagAthAkA artha hai / / 1492 - 1494 // cUrNisU0(0 - aba isase Age dUsarI bhASyagAthAkI samutkIrtanA kI jAtI hai // 1495 // eka samaya kama AvalI udayAvalIke bhItara praviSTa hotI hai aura jisa saMgrahakRSTikA apakarSaNakara isa samaya vedana karatA hai, usa prathama kRSTikI sampUrNa AvalI praviSTa hotI hai, isa prakAra do AvaliyA~ saMkramaNameM hotI haiM ||231|| 112
Page #998
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sutta [15 cAritramoha-kSapaNAdhikAra 1496. vihAsA / 1497. taM jahA / 1498. aNNaM kiTTi saMkamamANassa pucavedidAe samayUNA udayAvaliyA vedijjamANigAe kiTTIe paDivuNNA udayAvaliyA evaM kiTTIvedagarasa ukkasseNa do AvaliyAo / 1499. tAo vi kiTTIdo kiTTi saMkamamANassa se kAle ekkA udayAvaliyA bhavadi / 1500. cautthI mUlagAhA khavaNAe samattA / 1501. esA parUvaNA purisavedagassa koheNa uvaTThidassa / 1502. purisavedayassa ceva mANeNa upaTThidassa NANattaM vattaissAmo / 1503. taM jahA / 1504. aMtare akade Natthi NANattaM / 1505. aMtare kade NANattaM / 1506. aMtare kade kohassa pahamadvidI Natthi, mANassa asthi / 1507. sA kemmahaMtI' ? 1508. jaddehI koheNa uvavidassa kohassa paDamaTTidI kohassa ceva khavaNaddhA taddehI ceva emmahaMtI mANeNa uvaDhidassa mANassa pddyhidii| carNisa0-ukta bhASyagAthAkI vibhASA kI jAtI hai, vaha isa prakAra hai-anya kRSTiko saMkramaNa karanevAle kSapakake pUrva vedita kRSTikI eka samaya kama udayAvalI aura vedyamAna kRSTikI paripUrNa udayAvalI isa prakAra kRSTivedakake utkarpase do AvaliyA~ pAI jAtI hai| ve dono AvaliyA~ bhI eka kRSTi se dUsarI kRSTiko saMkramaNa karanevAle kSapakake tadanantara samayameM eka udayAvalIrUpa raha jAtI hai / ( kyoki eka samaya kama AvalImAtra gopucchAoMke stivukasaMkramaNase vedyamAna kRSTike Upara saMkramita karanepara tadanantara samayameM eka udayAvalI hI pAI jAtI hai / ) // 1496-1499 // cUrNisaM0-isa prakAra kSapaNAme prativaddha cauthI mUlagAthAkI bhASyagAthAokA artha samApta huA // 1500 // cUrNisa0-yaha sava uparyukta prarUpaNA krodhake udayake sAtha kSapakazreNIpara car3he hue purupavedI kSapakakI jAnanA cAhie / ava mAnake udayake sAtha kSapakazreNIpara car3hanevAle purupavedI kSapakake jo vibhinnatA hai, use kaheMge / vaha isa prakAra hai-antarakaraNake nahIM karane taka koI vibhinnatA nahIM hai| antarakaraNake karanepara vibhinnatA hai| ( use kahate haiM) antarakaraNake karanepara krodhakI prathama sthiti nahIM hotI hai, kintu mAnakI hotI hai / / 1501-1506 // zaMkA-vaha mAnakI prathamasthiti kitanI bar3I hai ? // 1507 // samAdhAna-krodhake udayase zreNIpara car3he hue jIvake jitanI ghar3I krodhakI prathamasthiti hai aura jitanA bar3A krodhakA hI kSapaNAkAla hai, utanI hI bar3I mAnakeM udayase zreNIpara car3hanevAle jIvake mAnakI prathama sthiti hai // 1508 // 1 kiyanmahatI kiMpramANeti praznaH kRto bhavati / jayadha0
Page #999
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 231 ] cAritramohakSapaka- kRSTikSapaNa kriyA- nirUpaNa 891 1509. jamhi koNa uvadvido assakaNNakaraNaM karedi, mANeNa uvaTTido tamhi kAle kohaM khavedi / 1510. koheNa uvadista jA kiTTIkaraNaddhA mANeNa uvadissa tahi kAle assakaNNakaraNaddhA / 1511. koheNa uvadissa jA kohassa khavaNaddhA mANeNa uvadissa tahi kAle kiTTIkaraNaddhA / 1512. koheNa uvaTThidassa jA mANasa khavaNaddhA, mANeNa uvadissa tamhi ceva kAle mANassa khavaNaddhA / 1513. etto pAe jahA koNa uvadissa vihI, tahA mANeNa uvaTThidassa / 1514. purisavedassa mAyAe uvadissa NANattaM vattassAma / 1515. taM jahA / 1516. koheNa uvaTThidassa jammahaMtI kohassa paDhamaTThidI kohassa ceva khavaddhA mANasa ca khavaNaddhA mAyAe uvadissa emmahaMtI mAyAe paDhamaTTidI | 1517. koNa uvo jahi assakaNNakaraNaM karedi, mAyAe uvaTThido tamhi kohaM khavedi / 1518. koNa uvaTTido jamhi kiTTIo karedi, mAyAe uvaDido tamhi mANaM khavedi / 1519. koheNa uvaTThido jamhi kothaM khavedi, mAyAe uvaTTido tamhi assakaNNakaraNaM karedi / 1520.koheNa uvadvido jamhi mANaM khavedi, mAyAe ucaTThido tamhi kiTTIo karedi / 1521. koheNa ucaTThido jamhi mAyaM khavedi, tamhi cetra mAyAe uvaTTido cUrNisU0 - jisa samayame krodhake sAtha zreNI car3hanevAlA kSapaka azvakarNakaraNako 0 karatA hai, usa samaya meM mAnake sAtha zreNI car3hanevAlA kSapaka krodhakA kSaya karatA hai / krodhake sAtha car3he hue jIvakA jo kRSTikaraNa kAla hai, mAnake sAtha car3he hue jIvakA usa samaya me varNa karaNakAla hotA hai / krodhake sAtha car3he hue jIvake jo krodhakA kSapaNakAla hai, mAnake sAtha car3he hue jIvakA usa samaya meM kRSTikaraNakAla hotA hai / krodhake sAtha zreNIpara car3hanevAle jIvake mAnakA jo kSapaNakAla hai, mAnake sAtha car3hanevAle jIvake usI samayame mAnakA kSapaNakAla hotA hai / isa sthalase lekara Age jaisI krodhake udayase zreNI car3hanevAle jIvake kSapaNAvidhi kahI gaI hai, vaisI hI vidhi mAnake udayase zreNI car3hanevAle jIvaka jAnanA cAhie / / 1509-1513 // cUrNis ( 0 - aba mAyAke udaya ke sAtha zreNI car3hanevAle purupavedIkI vibhinnatAko kaheMge / vaha isa prakAra hai-- krodhake udayake sAtha zra eNI car3he hue kSapakakI jitanI bar3I krodhakI prathama sthiti, krodhakA hI kSapaNakAla aura mAyAkA kSapaNakAla hai, utanI bar3I mAyAke sAtha zra eNI car3hanevAle kSapakake mAyAkI prathama sthiti hai / krodhase upasthita huA jisa samayameM azvakarNakaraNa karatA hai, mAyAse upasthita huA usa samaya meM krodhakA kSaya karatA hai / krodhase upasthita huA jisa samayameM kRSTiyoko karatA hai, mAyAse upasthita huA usa samaya meM mAnakA kSaya karatA hai / krodhase upasthita huA jisa samayame krodhakA kSaya karatA hai, mAyAse upasthita huA usa samayame azvakarNakaraNa karatA hai / krodhase upasthita huA jisa samaya mAnakA kSaya karatA hai, mAyAse upasthita huA usa samaya me kRSTiyoko karatA hai / krodhase upasthita huA jisa samayame mAyAkA kSaya karatA hai, mAyAse upasthita 1
Page #1000
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa suca [ 15 cAritramoha-kSapaNAdhikAra 892 mAyaM khavedi / 1522. etto pAe lobhaM khavemANassa Natthi NANattaM / 1523. purisavedayassa lobheNa uvadissa NANattaM vattaislAmo / 1524. jAva aMtaraM Na karedi, tAva Natthi NANattaM / 1525, aMtaraM karemANo lobhasta paDhamaDidi Thavedi / 1526. sA kemmahaMtI 1 1527. jaddehI koheNa uvadissa kohassa paramadI kohassa mANassa mAyAe ca khavaNaddhA taddehI lobheNa uvadissa paDhamaTTidI | 1528. koheNa ubaTTido jamhi assakaNNakaraNaM karedi, lobheNa ucaTTido tahi kohaM khavedi / 1529. koheNa uvaTTido jamhi kiTTIo karedi, lobheNa uvaTTido tahi mANaM khavedi / 1530. koheNa uvaTTido jamhi kohaM khavedi, lobheNa vo hi mANaM khavedi / 1531. koheNa uvadvido jamhi mANaM khavedi, lobheNa uTTido tamhi assakaNNakaraNaM karedi / 1532. koheNa uvaTTido jamhi mAyaM khavedi, lobheNa uvaTTido tahi kiTTIo karedi / 1533. koheNa uvaTThido jamhi lobha khavedi, tahi ceva lobheNa uvaTThido lobhaM khavedi / 1534. esA savvA saNNikAsaNA purisavedeNa uvadissa | huA usa hI samaya mAyAkA kSaya karatA hai / isa sthala para lobhako kSapaNa karanevAle jIvake koI vibhinnatA nahIM hai // 1514-1522 // cUrNisU00 - aba lobhakaSAya ke sAtha zreNI car3hanevAle puruSavedIkI vibhinnatAko kaheMge / jaba taka antara nahIM karatA hai, taba taka koI vizeSatA nahIM hai / antarako karatA huA vaha lobhakI prathama sthitiko sthApita karatA hai // 1523-1524 // zaMkA- vaha lobhakI prathama sthiti kitanI bar3I hai ? // / 1926 // samAdhAna - krodha ke udayase car3he hue kSapakakI jitanI krodhakI prathama sthiti hai, tathA krodha, mAna aura mAyAkA kSapaNakAla hai, utanI bar3I lobhake sAtha upasthita kSapakake lobhakI prathama sthiti hai / / 1527 // cUrNi sU0 - krodha se upasthita huA jisa samaya meM azvakarNakaraNako karatA hai, lobhase upasthita huA usa samaya me krodhakA kSaya karatA hai / krodhase upasthita huA jisa samayameM kRSTiyoko karatA hai, lobhase upasthita huA usa samayame mAnakA kSaya karatA hai / krodhase upasthita huA jisa samaya meM krodhakA kSaya karatA hai, lobhase upasthita huA usa samaya meM mAyAkA kSaya karatA hai / krodhase upasthita huA jisa samaya meM mAnakA kSaya karatA hai, lobhase upasthita huA usa samaya meM azvakarNakaraNa karatA hai / krodhase upasthita huA jisa samaya me mAyAkA kSaya karatA hai, lobhase upasthita huA usa samaya me kRSTiyoko karatA hai / krodhase upasthita huA jisa samaya meM lobhakA kSaya karatA hai, lobhase upasthita huA usa hI samaya meM lobhakA kSaya karatA hai / yaha saba sannikarSaprarUpaNA puruSavedase upasthita kSapakakI kahI gaI hai / 1528 - 1534 //
Page #1001
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 231 ] cAritramohakSapaka-vedgata vibhinnatA nirUpaNa 893 1535. itthavedeNa uvadissa khavagassa NANattaM vattahassAmA / 1536. taM jahA / 1537. jAva aMtaraM Na karedi tAva Natthi NANattaM / 1538. aMtaraM karemANo itthavedassa paDhamaTThidi Thavedi / 1539. jahI purisavedeNa uvadissa itthaveda khavaNaddhA taddehI itthIvedeNa uvadissa itthavedassa paDhamIi / 1540. NavuMsayavedaM khavemANassa Natthi NANattaM / 1541. buMsayavede khINe itthIveda khave / 1542. jammahaMtI purisavedeNa uvadissa itthIvedakkhavaNaddhA tammahaMtI itthIveNa uvadissa itthIvedassa khavaNaddhA / 1543. tado avagada vedo satta kammaMse khavedi / 1544. sattaNhaM pi kammANaM tullA khavaNaddhA / 1545. sesesu padesu Natthi NANattaM / 1546. eto buMsayavedeNa ucaTThidassa khavagassa NANattaM vattaislAmo / 1547, jAva aMtaraM Na karedi tAva Natthi NANattaM / 1548. aMtaraM karemANo NavuMsayavedassa paDhamaTThidi vedi / 1549. jammahaMtI itthavedeNa ucaTThidassa itthIvedassa paramaTThidI tammahaMtI NavuMsayavedeNa uvadissa NavuMsaya vedassa paDhamaTTidI | 1550. tado aMtaradusamayakade NavaMsayavedaM khavedumADhatto / 1551. jadda hI purisavedeNa uvadissa savedasta khavaNaddhA taddehI NavuMsayavedeNa uvadissa vuMsayavedassa khacaNaddhA gadA cUrNisU0 - aba strIvedase upasthita kSapakakI vibhinnatAko kaheMge / vaha isa prakAra hai-- jaba taka antara nahIM karatA hai, taba taka koI vibhinnatA nahI hai / antarako karatA huA kSapaka strIvedaka prathamasthitiko sthApita karatA hai / puruSavedase upasthita kSapakake jitanA strIvedake kSapaNakA kAla hai, utanI hI strIvedase upasthita kSapaka ke strIvedI prathamasthiti hai | napuMsakavedakA kSaya karanevAle kSapakakI prarUpaNAme koI vibhinnatA nahIM hai / napuMsaka veda ke kSaya karane para strIvedakA kSaya karatA hai / puruSavedase upasthita kSapakake jitanA bar3A strIvedakA kSapaNakAla hai, utanA hI bar3A strIvedase upasthita kSapakake strIvedakA kSapaNakAla hai / tatpazcAt arthAt strIvedakI prathama sthiti ke kSINa honepara apagatavedI hokara hAsyAdi chaha nokapAya aura puruSaveda ina sAta karmaprakRtiyoMkA kSaya karatA hai / sAto hI karmoMkA kSapaNakAla hai / zeSa padoMmeM koI vibhinnatA nahI hai / 1535-1545 // cUrNi sU0 - [0- aba isase Age napuMsaka vedase upasthita kSapakakI vibhinnatA kaheMge / jaba taka antarako nahIM karatA hai, taba taka koI vibhinnatA nahI hai / antarako karatA huA napuMsakavedakI prathamasthitiko sthApita karatA hai / strIvedase upasthita kSapakase jitanI bar3I strIvedakI prathama sthiti hai, utanI hI bar3I napuMsakavedase upasthita kSapakake napuMsaka - vedI prathamasthiti hai / punaH antara karaneke dUsare samaya meM napuMsaka vedakA kSaya karanA prArambha karatA hai / puruSavedase upasthita kSapakake jitanA napuMsakavedakA kSapaNAkAla hai, utanA napuMsakavedase upasthita kSapakake napuMsakavedakA kSapaNAkAla bIta jAtA hai, to bhI taba taka napuM
Page #1002
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sutta [15 cAritramoha-kSapaNAdhikAra Na tAva NavUsayavedo khIyadi / 1552. tado se kAle itthIvedaM khavedumAhatto NavaMsayavedaM pi khavedi / 1553. purisavedeNa uvaDidassa jamhi itthivedo khINo tamhi ceva NavaMsayavedeNa uvavidassa isthiveda-NasayavedA ca do vi saha khijjati / 1554 tado avagadavedo satta kamyaMse khavedi / 1555. sattaNhaM kammANaM tullA khavaNaddhA / 1556. sesesu padesu jadhA purisavedeNa uvahidassa ahINamadirittaM tattha NANattaM / 1557. jAdhe carimasamayasuhumasAMparAiyo jAdo tAdhe NAmA-godANaM dvidivaMdho aTTa mhttaa| 1558. vedaNIyasta hidibaMdho cArasa muhuttaa| 1559. tiNhaM dhAdikammANaM dvidibaMdho aMtomuhattaM / tiNDaM ghAdikammANaM hidisaMtakammaM aMtomuhuttaM / 1560. NAmA-goda-vedaNIyANaM dvidisaMtakammamasaMkhenjANi vassANi / 1561. mohaNIyassa dvidisaMtakamyaM nnssdi| 1562. tado se kAle paDhamasamayakhINakasAyo jaado| 1563. tAdhe ceva dvidiaNubhAga-padesassa abNdhgo| 1564. evaM jAva carimasamayAhiyAvaliyachadumattho tAva tiNhaM dhAdikammANamudIrago / 1565. tado ducarimasamaye nniddaa-pylaannmudysNtvocchedo| 1566. tado NANAvaraNa-dasaNAvaraNa-aMtarAiyANamegasamaeNa saMtodayavocchedo / sakaveda kSINa nahI hotA hai / pazcAt anantara samayame strIvedakA kSapaNa prArambha karatA huA napuMsakavedakA bhI kSaya karatA hai / purupavedase upasthita kSapakakA jisa samayame strIveda kSINa hotA hai usa hI samayamai napuMsakavedase upasthita kSapakake vIveda aura napuMsakaveda dono hI eka sAtha kSayako prApta hote haiM / punaH apagatavedI hokara sAta nokapAyarUpa kAMzokA kSaya karatA hai / sAto hI nokapAyokA kSapaNAkAla samAna hai| zeSa padome jaisI vidhi puruSavedase upasthita ApakakI kahI gaI hai, vaisI hI vidhi hInatA aura adhikatAse rahita yahA~ bhI kahanA cAhie // 1546-1556 // cUrNisU0-jisa kAlame carama samayavartI sUkSmasAmparAyika hotA hai, usa kAlame nAma aura gotrakarmakA sthitivandha ATha muhUrta-pramANa hai / vedanIyakarmakA sthitibandha vAraha muhUrtapramANa hai / zeSa tIno ghAtiyA karmoMkA sthitivandha antarmuhUrtapramANa hai / tIno ghAtiyA koMkA sthitisattva antarmuhUrtapramANa hai| nAma, gotra aura vedanIyakarmakA sthitisattva asaMkhyAta varSa hai / yahaoNpara mohanIya karmakA sthitisattva nAzako prApta ho jAtA hai||1557-1561|| cUrNisa0-tadanantara kAlameM vaha prathamasamayavartI kSINakaSAya ho jAtA hai| usa hI samayame vaha sava karmoMkI sthiti, anubhAga aura pradezakA avandhaka ho jAtA hai / isa prakAra vaha eka samaya adhika AvalImAtra chadmasthakAlake zeSa rahane taka tIno ghAtiyA karmoMkI udIraNA karatA rahatA hai| tatpazcAt kSINakaSAyake dvicarama samayameM nidrA aura pracalAke udya aura sattvakA eka sAtha vyuccheda ho jAtA hai| tadanantara eka samayame jJAnAvaraNa, darzanAvaraNa aura antarAya ina tIno ghAtiyA koMke udaya tathA sattvakA eka sAtha vyuccheda ho jAtA hai // 1562-1566 //
Page #1003
--------------------------------------------------------------------------
________________ gA0 233 ] cAritramohakSapaka-kSINakaSAyatva-nirUpaNa 1567. [ etthuddese khINamohaddhAe paDibaddhA ekkA mUlagAhA / ] 1568. tisse smukittnnaa| (179) khINesu kasAesu ya sesANaM ke va hoti vIcArA / khavaNA va akhavaNA vA baMdhodayaNijjarA vApi // 232 // 1569. [ saMpahi etthevuddese ekA saMgahamUlagAhI vihAsiyanvA / ] 1570. tisse smukittnnaa| (180) saMkAmaNamovaTTaNa-kiTTIkhavaNAe khiinnmohNte| khavaNA ya ANupuvI boddhavyA mohaNIyassa // 233 // aba kSINamoha-kAlase pratibaddha jo eka mUlagAthA hai, usakI samutkIrtanA kI jAtI hai // 1567-1568 // ____kaSAyoMke kSINa ho jAnepara zepa jJAnAvaraNAdi karmoMke kauna-kauna kriyA vizeSarUpa vIcAra hote haiM ? tathA kSapaNA, akSapaNA, bandha udaya aura nirjarA kina-kina karmokI kaisI hotI hai ? // 232 // vizeSArtha-isa mUlagAthAkA artha kRSTi-sambandhI gyAraha gAthAoke samAna hI jAnanA caahie| kevala yahaoNpara 1 sthitighAta, 2 sthitisattva, 3 udaya, 4 udIraNA, 5 sthitikAMDakaghAta aura 6 anubhAgakAMDakaghAta ye chaha kriyAvizeSa hI kahanA cAhie / kSapaNApada kaSAyoMke kSINa ho jAnepara zeSa tIna ghAtiyA karmoMkI kSapaNAvidhikA nirdeza karatA hai / akSapaNApada bArahaveM guNasthAname cAro aghAtiyA karmoMke kSayake abhAvako sUcita karatA hai / bandhapada karmoMke sthitivandha, anubhAgavandha aura pradezavandhake abhAvako sUcita karatA hai| udayapada prakRtibandhake udaya aura udIraNAkI sUcanA karatA hai| nirjarApada kSINakapAyavItarAgake guNazreNI nirjarAkA vidhAna karatA hai| isa prakAra isa mUlagAthAme itane artho kA vicAra karanA caahie| aba kSapaNAsambandhI aTThAIsavI jo eka saMgrahaNI mUlagAthA haiM, vaha vibhASA karaneke yogya hai / usakI samutkIrtanA kI jAtI hai // 1569-1570 // ___isa prakAra mohanIya karmake sarvathA kSINa hone taka saMkramaNAvidhi, apavartanAvidhi aura kRSTikSapaNAvidhi itanI ye kSapaNAvidhiyA~ mohanIya karmakI AnupUrvIse jAnanA cAhie // 233 // vizeSArtha-isa saMgrahaNI-gAthAke dvArA cAritramohanIyakarmakI prakRtiyoke kSapaNAkA vidhAna kramazaH AnupUrvIse kiyA gayA hai, ataeva ise saMgrahaNI-gAthA kahA gayA hai| 1 ko sagaho NAma ? carittamohaNIyassa vitthareNa puvvaM parUvidakhavaNAe davaTThiyasissajaNANuggahaTTa sakheveNa parUvaNA saMgaho NAma / tado puvuttAsesatyovasaMhAramUlagAhA saMgahaNamUlagAhA tti bhaNNade / jayadha0
Page #1004
--------------------------------------------------------------------------
________________ 896 kasAya pAhuDa sutta [15 cAritramoha-kSapaNAdhikAra 1571. tado aNaMtakevalaNANa-dasaNa-vIriyajutto jiNo kevalI savvaNhU savvadarisI bhavadi sajogijiNo tti bhaNNai / 1572. asaMkhejjaguNAe seDhIe padesaggaM NijjaremANo viharadi tti / carittamohakkhavaNA-atyAhiyAro samatto / antarakaraNako karake jaba taka chaha nokaSAyokA kSaya karatA hai, taba taka usa avasthAkI saMkramaNa saMjJA hai, kyoki yahA~ para napuMsakavedAdi nokaSArthIkA saMkramaNa dekhA jAtA hai / apavartanApadase azvakarNakaraNakAla aura kRSTikaraNakAlakA grahaNa karanA caahie| kyoki, yahaoNpara saMjvalana kaSAyokI azvakarNake AkArase hI apavartanA dekhI jAtI hai / kRSTikSapaNapadase kRSTivedanakAlakA grahaNa karanA caahie| isake bhItara dazaveM guNasthAnake antima samaya takakI sarva prarUpaNA A jAtI hai, kyoMki yahA~ para hI sUkSma lobhakRSTikA kSaya hotA hai / 'kSINamohAnta' isa padake dvArA sUtrakArane yaha bhAva vyakta kiyA hai ki kSINakaSAya guNasthAnake nIce hI cAritramohanIyakI kSapaNA hotI hai, isake Upara nahIM hotii| isa prakAra ukta kriyA-vizeSoMkI AnupUrvI mohanIyakarmakI kSapaNAme jAnanA cAhie / cUrNisU0-tadanantara samayameM ananta kevalajJAna, kevaladarzana aura anantavIryase yukta hokara vaha kSapaka jina, kevalI, sarvajJa aura sarvadarzI ho jAtA hai| tabhI vaha sayogI jina kahalAtA hai / ve sayogikevalI jina pratisamaya asaMkhyAtaguNita zreNIse karma-pradezAgrakI nirjarA karate hue (dharmarUpa tIrthapravartanake lie yathocita dharmakSetrame mahAvibhUtike sAtha ) vihAra karate haiM // 1571-1572 // isa prakAra cAritramohakSapaNA nAmaka pandrahavA~ arthAdhikAra samApta huA /
Page #1005
--------------------------------------------------------------------------
________________ khavaNAhiyAra-cUliyA aNa miccha missa sammaM aTTha NabuMsitthivedachakkaM ca / puMvedaM ca khavedi hu kohAdIe ca saMjalaNe // 1 // adha thINagiddhikammaM NihANihA ya payalapayalA ya / adha Nisya-tiriyaNAmA jhINA sNchohnnaadiisu||2|| savvassa mohaNIyassa ANupuvvIya saMkramo hoI / lobhakasAe NiyamA asaMkramo hoi boddhavvI // 3 // kSapaNAdhikAra-cUlikA aba kSapaNAdhikArakI cUlikAke prarUpaNa karaneke lie ye vakSyamANa sUtra-gAthAe~ jJAtavya haiM anantAnubandhI-catuSka, mithyAtya, samyagmithyAtva, samyaktvaprakRti, ina sAta prakRtiyoMko kSapakazreNI car3hanese pUrva hI kSapaNa karatA hai| punaH kSapakazreNI car3hate hue anivRttikaraNa guNasthAnameM antarakaraNase pUrva hI ATha madhyama kapAyoMkA kSaya karatA hai| punaH napuMsakaveda, strIveda, hAsyAdi chaha nokapAya aura purupavedakA kSaya karatA hai / tadanantara saMjvalanakrodha AdikA kSaya karatA hai // 1 // madhyama ATha kapAyoMke kSaya karaneke anantara styAnagRddhi karma, nidrAnidrA aura pracalApracalA ina tIna darzanAvaraNIya prakRtiyoMko, tathA narakagati aura tiryaggatisambandhI nAmakarmakI teraha prakRtiyoMko saMkramaNa Adi karate samaya kSINa karatA hai||2|| vizeSArtha-ve teraha prakRtiyA~ ye haiM-1 narakagati, 2 narakagatyAnupUrvI, 3 tiryaggati, 4 tiryaggatyAnupUrvI, 5 dvIndriyajAti, 6 trIndriyajAti, 7 caturindriyajAti, 8 udyota, 9 Atapa, 10 ekendriyajAti, 11 sAdhAraNa, 12 sUkSma aura 13 sthAvaranAmakarma / bhUtabali-puSpadanta AcAryake matAnusAra pahale ina uparyukta solaha prakRtiyokA kSaya karake pIche ATha madhyama kapAyokA kSaya karatA hai| kintu guNadhara aura yativRSabha AcAryake matAnusAra pahale ATha madhyama kapAyokA kSaya karake punaH solaha prakRtiyokA kSaya karatA hai, aisA siddhAnta-bheda jAnanA caahie| mohanIyakarmakI sampUrNa prakRtiyoMkA AnupUrvIse saMkramaNa hotA hai| kintu lobhakapAyakA saMkramaNa nahI hotA hai, aisA niyamase jAnanA cAhie // 3 // 1 kasAyapAhuDagAthAGka 128 / 2 kasAya0 gA0 136 / 113
Page #1006
--------------------------------------------------------------------------
________________ 898 kasAya pAhuDa sutta [kSapaNAdhikAra-cUlikA saMchuhadi purisavede itthIvedaM NavusayaM vev| satteva NokasAe NiyamA kodhamhi saMchuhadi // 4 // kohaM ca chuhai mAge mANaM mAyAe NiyamasA chuhai / mAyaM ca chuhai lohe paDilomo saMkamo tthiM // 5 // jo jamhi saMchuhato NiyamA baMdhamhi hoi sNchuhnnaa| baMdheNa hINadarage ahie vA saMkamo Nathi // 6 // baMdheNa hoi udayo ahio udaeDa saMkamo ahio| guNaseDhi aNaMtaguNA boddhavyA hoi aNubhAge // 7 // baMdheNa hoi udao ahio udaeNa saMkamo ahio| guNaDhi asaMkhejA ca padesaggeNa boddhavvA // 8 // strIveda aura napusakavedakA purupavedameM saMkramaNa karatA hai| purupaveda tathA hAsyAdi chaha ina sAta nokapAyoMkA niyamase saMjvalanakrodhameM saMkramaNa karatA hai // 4 // saMjvalanakrodhako saMjvalanamAnameM, saMjvalanamAnako saMjvalanamAyAmeM, saMjvalanamAyAko saMjvalana lobhameM niyamase saMkramaNa karatA hai / isa prakAra ina saba mohaprakRtiyoMkA anuloma hI saMkramaNa hotA hai, pratiloma saMkramaNa nahIM hotA // 5 // jo jIva jisa baMdhanevAlI prakRtimeM saMkramaNa karatA hai vaha niyamase bandhasadRza hI prakRtimeM saMkramaNa karatA hai; athavA bandhakI apekSA hInatara sthitivAlI prakRtimeM saMkramaNa karatA hai / kintu bandhase adhika sthitivAlI prakRtimeM saMkramaNa nahIM hotaa| // 6 // vandhase udaya adhika hotA hai aura udayase saMkramaNa adhika hotA hai / isa prakAra / / anubhAgake viSayameM guNazreNI anantaguNI jAnanA cAhie // 7 // bhAvArtha-vivakSita eka samayame anubhAgake vandhakI apekSA anubhAgakA udaya anantaguNA hotA hai aura anubhAgake udayase anubhAgakA saMkramaNa anantaguNA hotA hai| vandhase udaya adhika hotA hai aura udayase saMkramaNa adhika hotA hai| isa prakAra pradezAgrakI apekSA guNazreNI asaMkhyAtaguNI jAnanA cAhie // 8 // bhAvArtha-vivakSita eka samayameM kisI eka vivakSita prakRtike pradezavandhase usake pradezoMkA udaya asaMkhyAtaguNA adhika hotA hai aura pradezoke udyakI apekSA pradezoMkA saMkramaNa aura bhI asaMkhyAtaguNA adhika hotA hai / 1 kasAya0 gA0 138 / 2 kasAya0 gA0 139 / 3 kasAya0 gA0 140 / 4 kasAva0 gA0 143 / 5 kasAya0 gA0 144 //
Page #1007
--------------------------------------------------------------------------
________________ upa0 gA0 12 ] cAritramohakSapaNA-upasaMhAra-nirupaNa udayo ca aNaMtaguNo saMpahi-baMdheNa hoi annubhaage| se kAle udayAdo saMpahi-baMdho aNaMtaguNoM // 9 // carima bAdarAye NAmA-godANi vedIyaM ca / vassassaMto baMdhadi divasassaMto ya ja sesaM // 10 // jaM cAvi saMchuhaMto khavei kiTTi abaMdhago tisse / suhamamhi saMparAe abaMdhago baMdhagiyarANaM // 11 // jAva Na chadumatthAdo tiNhaM ghAdINa vedago hoi / adha'NaMtareNa vaiyA savvA savvadarisI ya // 12 // carittamohakkhavaNA tti smttaa| evaM kasAyapAhuDasuttANi saparimAsANi samattANi savvasamAseNa vesada-tettIsANi / evaM kasAyapAhuDaM samattaM / __ anubhAgakI apekSA sAmpratika-bandhase sApratika-udaya anantaguNA hotA hai / isake anantarakAlameM honevAle udayase sAmpratika bandha anantaguNA hotA hai // 9 // caramasamayavatI vAdarasAmparAyika kSapaka nAma, gotra aura vedanIya karmako varSake antargata bAMdhatA hai| tathA zeSa jo tIna ghAtiyA karma haiM unheM eka divasake antargata bAMdhatA hai // 10 // jisa kRSTiko bhI saMkramaNa karatA huA kSaya karatA hai, usakA vaha bandha nahIM karatA / sUkSmasAparAyika kRSTike vedanakAlameM vaha usakA avandhaka rahatA hai| kintu itara kRSTiyoMke vedana vA kSapaNakAlameM vaha unakA bandha karatA hai // 11 // jaba taka vaha kSINakapAyavItarAgasaMyata chamastha avasthAse nahIM nikalatA hai, taba taka jJAnAvaraNa, darzanAvaraNa aura antarAya ina tInoM ghAtiyA kokA vedaka rahatA hai / isake pazcAt anantara samayameM tInoM ghAtiyA kA~kSA kSaya karake sarvajJa aura sarvadarzI bana jAtA hai // 12 // isa prakAra cAritramohakSapaNAdhikArakI cUlikA samApta huI / isa prakAra paribhApA-sahita do sau tetIsa gAthAsUtrAtmaka kasAyapAhuDa samApta huaa| 1 kasAya0 gA0 145 / 2 kasAya0 gA0 209 / 3 kasAya0 gA0 217 /
Page #1008
--------------------------------------------------------------------------
________________ pacchimakkhadho atyAhiyAro 1. pacchimakkhaMdhe tti aNiyogaddAre tamhi imA maggaNA / 2. aMtomuhutte Auge sese tado AvajjidakaraNe kade tado kevalisamugdhAdaM karedi / 3. paDhamasamaye daMDaM karedi / pazcimaskandha-arthAdhikAra cUrNisa0-aba isa pazcimaskandha nAmaka anuyogadvArameM yaha vakSyamANa prarUpaNA mArgaNA karaneke yogya hai // 1 // vizepArtha-cUrNikArane isa adhikArakA nAma pazcimaskandha kahA hai / ise jayadhavalAkArane samasta zrutaskandhakI cUlikA kahA hai / isa kasAyapAhuDakI samApti honepara jo kathana avazeSa rahA hai, vaha cUrNikArane cUlikArUpase isame nivaddha kiyA hai / mahAkammapayaDipAhuDake cauvIsa anuyogadvAroMme bhI pazcimaskandha nAmakA antima anuyogadvAra hai aura vahaoNpara bhI vahI artha kahA gayA hai, jo ki yahaoNpara cUrNikArane kahA hai / dono siddhAnta-granthokI ekarUpatA yA eka-uddezyatA batAnA hI saMbhavataH cUrNikArako abhISTa rahA hai / ghAtiyA karmAke kSaya ho jAnepara sayogikevalI bhagavAnke jo antama aghAtiyA kA~kA skandharUpa karma-samudAya pAyA jAtA hai, use pazcimaskandha kahate haiM / athavA pazcima arthAt antima audArikazarIrake, taijasa aura kArmaNazarIrarUpa nokarmaskandhayukta jo karmaskandha hai, use pazcimaskandha jAnanA caahie| kyoki isa adhikArame kevalIkI samuddhAta-gata kriyAokA varNana karate hue audArikazarIrasambandhI mana, vacana, kAyarUpa yoganirodha AdikA vistArase varNana kiyA gayA hai / pandraha mahAdhikAroke dvArA kasAyapAhuDakA varNana kara deneke pazcAt bhI isa adhikArake nirUpaNa karanekI AvazyakatA isalie par3I ki cAritramoha-kSapaNAke pazcAt yadyapi zeSa tIna ghAtiyA karmoMke abhAvakA varNana kara diyA gayA hai, tathApi abhI aghAtiyA karma sayogI jinake avaziSTa hai, unake kSapaNakA varNana kiye vinA pratipAdya viSayakI apUrNatA raha jAtI hai, usakI pUrtike lie hI isa adhikArakA nirUpaNa cUrNikArane yukti-yukta samajhA aura pariziSTarUpa isa nirUpaNako pazcimaskandha saMjJA dii| cUrNisU0-sayogi-jina Ayukarmake antarmuhUrtamAtra zeSa raha jAnepara pahale AvarjitakaraNa karate haiM aura tadanantara kevalisamuddhAta karate haiM // 2 // vizeSArtha-kevalisamudbhAtake abhimukha honeko AvarjitakaraNa kahate haiM, arthAt kevalisamudghAta karaneke lie jo Avazyaka taiyArI kI jAtI hai, use zAstrakArone 'AvarjitakaraNa' saMjJA dI hai| isake kiye vinA kevalisamudghAtakA honA saMbhava nahIM hai, ataH pahale antamuhUrta taka kevalI AvarjitakaraNa karate haiN| AvarjitakaraNa karaneke pazcAt kevalI bhagavAn
Page #1009
--------------------------------------------------------------------------
________________ 901 sU0 8] kevalisamuddhAta-nirUpaNa 4. tamhi dvidIe asaMkhejje bhAge haNai / 5. sesassa ca aNubhAgassa appasatthANamaNaMtA bhAge haNadi / 6. tado vidiyasamae kavADaM karedi / 7. tamhi sesigAe dvidIe asaMkhejje bhAge haNai / 8. sesassa ca aNubhAgassa appasatthANamaNaMte bhAge haNai / aghAtiyA karmoMkI hInAdhika sthitike samIkaraNake lie jo samuddhAta karate haiM arthAt apane AtmapradezoMko Upara, nIce aura tiryak rUpase vistRta karate haiM, use kevalisamuddhAta kahate hai| isa samuddhAtakI daMDa, kapATa, pratara aura lokapUraNa-rUpa cAra avasthAe~ hotI haiM / inakA varNana Age cUrNikAra svayaM kara rahe haiM / carNisU0-sayogikevalI jina prathama samayameM daMDasamudghAta karate haiN| usameM karmoMkI sthitike asaMkhyAta bahubhAgokA ghAta karate haiM / koMke avaziSTa anubhAgake aprazasta anubhAgasambandhI ananta bahubhAgoMkA ghAta karate haiM // 3-5 // vizeSArtha-sayogikevalI jina padmAsana yA khagAsana dono hI Asanose pUrvAbhimukha yA uttaradizAbhimukha hokarake samuddhAta karate haiN| inamese kevalIke khaDgAsanase iMDasamuddhAta karanepara Atmapradeza mUlazarIra-pramANa vistRta aura vAtavalayase kama caudaha rAjupramANa Ayata daMDake AkArarUpa phailate haiM, isalie ise daMDasamudbAta kahate haiM / yadi sayogI jina padmAsanase samuddhAta karate haiM, to daMDAkAra pradezokA bAhulya mUlazarIrake vAhulyase tigunA rahatA hai / daMDasamuddhAtameM pUrva yA uttara dizAkI ora mukha karanekI apekSA koI antara nahIM par3atA hai| haoN, Ageke samuddhAtomeM avazya bheda hotA hai, so vaha Age batAyA jaaygaa| isa daMDasamuddhAtameM aghAtiyA koMkI jo palyopamake asaMkhyAtaveM bhAga sthiti thI, usake bahubhAgokA ghAta karatA hai / tathA bArahaveM guNasthAnake antame ghAta karanese jo anubhAga bacA thA, usameMse aprazasta anubhAgake bhI bahubhAgakA ghAta karatA hai| isa prakAra itane kArya daMDasamuddhAtameM hote haiM / isa samuddhAtame audArikakAyayoga hI hotA hai| cUrNisU0-tadanantara dvitIya samayameM kapATasamuddhAta karate haiM / usameM aghAtiyA karmoMkI zeSa sthitike bhI asaMkhyAta bahubhAgokA ghAta karate haiM aura avaziSTa anubhAgasambandhI aprazasta anubhAgake ananta bahubhAgokA ghAta karate hai // 6-8 // vizeSArtha-jisa prakAra kapATa (kivAr3a ) bAhulyakI apekSA alpa parimANa hI rahatA hai, parantu viSkambha aura AyAmakI apekSA vistRta hotA hai, isI prakAra kapATasamuddhAtame kevalI jinake Atmapradeza vAtavalayase kama caudaha rAju lambe aura sAta rAju caur3e ho jAte haiM / bAhulya khaDgAsana kevalIke mUla zarIrapramANa aura padmAsanake usase tigunA jAnanA cAhie / isa samuddhAtame pUrva yA uttaradizAkI ora mukha karanese vistArameM antara par3a jAtA hai / arthAt jinakA mukha pUrvakI ora hotA hai, unakA vistAra uttara aura dakSiNa dizAmeM sAta rAju rahatA hai| kintu jinakA mukha samuddhAta karate samaya uttara dizAkI ora rahatA hai, unakA vistAra pUrva aura pazcima dizAme lokake vistArake samAna hInAdhika rahatA hai| isa samuddhAtame kevalI bhagavAnke audArikamizrakAyayoga hotA hai|
Page #1010
--------------------------------------------------------------------------
________________ 902 kasAya pAhuDa sutta [pazcimaskandha-arthAdhikAra / 9. tado tadiyasamaye maMthe karedi / 10. hidi-aNubhAge taheva Nijjarayadi / 19. tado cautthasamaye logaM pUredi / 12. loge puNNe ekA vaggaNA jogassa tti samajogo tti NAyavyo / 13. loge puNNe aMtopnuhuttaM dvidi Thavedi / 14. saMkhejjaguNamAuAdo / cUrNisa0-tatpazcAt tRtIya samayase manthasamudghAta karate haiM / isame aghAtiyA koMkI sthiti aura anubhAgakI kapATasamuddhAtake samAna hI nirjarA karate haiM // 9-10 // vizepArtha-jisa avasthA-vizepake dvArA aghAtiyA karmoMkI sthiti aura anubhAgakA santhana kiyA jAya, use manthasamuddhAta kahate haiN| ise pratarasamuddhAta aura rujakasamuddhAta bhI kahate haiN| isa samudvAtame Atmapradeza pratarAkArase cAroM hI ora phaila jAte haiM arthAt vAtavalaya-ruddha kSetrako chor3akara samasta lokameM vistRta ho jAte haiN| isa samuddhAtame pUrva yA uttara mukha honekI apekSA koI bheda nahIM par3atA hai / isa avasthAmeM sayogI jina kArmaNakAyayogI aura anAhArI ho jAte haiM, arthAt mUla zarIrake avaSTambhake nimittase Atmapradezoke parispandakA abhAva ho jAtA hai aura audArikazarIrakI sthitike yogya nokarma-pudgalapiMDakA bhI grahaNa nahIM hotA hai| cUrNisU0-tadanantara caturtha samayameM lokako pUrita karate hai / lokake Atma-pradezoMse pUrita karanepara yogakI eka vargaNA ho jAtI hai| isa avasthAko hI 'samayoga' jAnanA cAhie // 11-12 // vizepArtha-cauthe samayameM kevalI bhagavAnke Atmapradeza vAtavalayaruddha kSetrameM bhI vyApta ho jAte haiM, ataeva ise lokapUraNasamuddhAta kahate haiM / isa samuddhAtakI apekSA hI jIvake pradezokA parimANa lokAkAzake pradezoke samAna kahA gayA hai| isa avasthAmeM jIvake nAbhike nIceke ATha madhyama pradeza sumeruke mUlagata ATha madhyama pradezoMke sAtha ekatra hokara avasthita rahate haiM / isI avasthAmeM kevalI bhagavAn sarvagata yA sarvavyApI kahe jAte haiM / isa samudbAtameM bhI kArmaNakAyayoga hotA hai aura anAhAraka dazA rahatI hai / isa avasthAmeM vartamAna kevalIke samasta jIvapradeza yogasambandhI avibhAga-praticchedokI vRddhi-hAnise rahita hokara sadRza ho jAte haiM, ataeva sarva jIva-pradezoke parasparame sahaza yoge ho jAnese unheM 'samayoga' kahA jAtA hai aura isI kAraNa unakI eka vargaNA kahI jAtI hai| yaha samayogapariNAma sakSmanigodiyA jIvakI jaghanya vargaNAse asaMkhyAtaguNita tatprAyogya madhyamavargaNA-svarUpa jAnanA caahie| cUrNisU0-lokake pUrNa honepara arthAt lokapUraNa-samuddhAta karanepara aghAtiyA karmoMkI antarmuhUrtapramANa sthitiko sthApita karatA hai / yaha antarmuhUrtapramita sthiti AyukarmakI sthitise saMkhyAtaguNI hai // 13-14 // vizeSArtha-lokapUraNasamuddhAtake karanepara yadyapi aghAtiyA karmokI sthiti antarmu1 edassa ceva padarasaNNA rujagasaNNA ca AgamarUDhivaleNa daTTabvA / jayadha0
Page #1011
--------------------------------------------------------------------------
________________ 903 sU0 19] kevalisamuddhAta-nirUpaNa - 15. edesu cadusu samaesu appasatthakasmaMsANamaNubhAgassa aNusamayaovaTTaNA / 16. egasamaio hidikhaMDayassa ghaado| 17. etto sesigAe dvidIe saMkhejje bhAge haNai / 18. sesassa ca aNubhAgassa aNate bhAge haNai / 19. etto pAe DidikhaMDayassa aNubhAgakhaMDayassa ca aMtomuhuttiyA ukkIraNaddhA / hUrta pramANa ho jAtI hai, para vaha sayogI jinake AyukarmakI sthitise saMkhyAtaguNI adhika hotI hai, aisA cUrNikArakA mata hai, kyoMki usake saMkhyAtaguNita adhika hue vinA Age jo yoga-nirodha-sambandhI kArya-vizeSa batalAye gaye haiM, unakA honA azakya hai| para kucha AcArya kahate hai ki isa viSayame do upadeza pAye jAte hai-mahAvAcaka AryamaMkSukSapaNake upadezAnusAra to lokapUraNasamuddhAtake honepara Ayukarmake samAna hI zepa sava karmoMkI sthiti ho jAtI hai| kintu mahAvAcaka nAgahastikSapaNake upadezAnusAra zeSa karmoM kI sthiti antamuhUrta-pramita hote hue bhI AyukarmakI sthitise saMkhyAtaguNita adhika hotI hai / cUrNikArane isI dUsare matakA anusaraNa kiyA hai| cUrNisU0-kevalisamuddhAtake samayomeM aprazasta kAzoke anubhAgakI pratisamaya apavartanA hotI hai| eka samayavAle sthitikAMDakakA ghAta hotA hai, arthAt eka-eka sthitikAMDakakA ghAta karatA hai / isase Age arthAt lokapUraNasamuddhAtake pazcAt Atmapradeza saMkocaneke prathama samayase lekara Ageke samayome zeSa rahI huI antarmuhUrtapramita sthitike saMkhyAta bhAgokA ghAta karatA hai / tathA zeSa rahe anubhAgake ananta bahubhAga anubhAgakA bhI nAza karatA hai / isa sthalapara sthitikAMDaka aura anubhAgakAMDakakA utkIraNakAla antarmuhUrtapramANa hai // 15-19 // vizeSArtha-Upara cAra samayome kramazaH daMDa, kapATa, pratara aura lokapUraNa avasthAkA varNana kiyA jA cukA hai| paoNcaveM samayame sayogijina AtmapradezokA saMkoca karate hue pratara-avasthAko prApta hote haiN| isa samayame samayogapanA naSTa ho jAtA hai aura sabhI pUrvaspardhaka ughar3a Ate haiN| chaThe samayame pradezokA aura bhI saMkoca hokara kapATa-dazA pragaTa hotI hai| tIsare, cauthe aura paoNcaveM samayameM kArmaNakAyayoga rahatA hai| parantu chaThe samayame audArikamizrakAyayoga ho jAtA hai| sAtaveM samayame kapATarUpa avasthAkA bhI saMkoca hokara daMDasamuddhAtarUpa avasthA hotI hai| isameM audArikakAyayoga pragaTa ho jAtA hai| tadanantara samamameM daMDa-avasthAkA saMkoca ho jAtA hai aura kevalI bhagavAn svasthAnabhAvase avasthita ho jAte haiM / kitane hI AcArya isa antima samayako nahI ginakara samuddhAta-saMkocake tIna hI samaya kahate haiM aura kitane hI AcArya use ginakara cAra samaya hI lokapUraNasamuddhAtake saMkocake mAnate haiN| unake abhiprAyase jisa samayameM avasthita hokara daMDakA upasaMhAra karate haiM vaha samaya bhI samuddhAta-dazAke hI antargata hai| samudbAta-saMkocake ina cAra samayome pratisamaya karmoMkI sthitikA ghAta hotA hai aura aprazasta anubhAgakA bhI ghAta hotA hai| kintu
Page #1012
--------------------------------------------------------------------------
________________ 904 kasAya pAhuDa sutta [pazcimaskandha-arthAdhikAra 20. etto aMtomuhuttaM gaMtUNa cAdarakAyajogeNa vAdarapaNajogaM NisaMbhai / 21. tado aMtomuhutteNa bAdarakAyajogeNa bAdaravacijogaM NiruMbhai / 22. tado aMtomuhutteNa bAdarakAyajogeNa bAdara-ussAsa-NissAsaM NiraMbhai / 23. tado aMtomuhutteNa bAdarakAyajogeNa tameva vAdarakAyajogaM NiraMbhai / 24. tado aMtomuhuttaM gaMtUNa suhumakAyajogeNa suhumamaNajogaM NiruMbhai / 25. tado aMtomuhutteNa suhumakAyajogeNa suhumavacijogaM NiruMbhai / 26. tado aMtomutteNa suhumakAyajogeNa suhumaussAsaM NiraMbhai / 27. tado aMtomuhuttaM gaMtUNa suhumakAyajogeNa suhumakAyajogaM NiruMbhamANo imANi karaNANi karedi / 28. paDhamasamaye apucaphayANi karedi puvvaphayANaM hehrdo| 29. AdivaggaNAe avibhAgapaDicchedANamasaMkhejjadibhAgamokaDDudi / 30. jIvapadesANaM ca asaMkhejjadibhAgamokaDDadi / 31. evamaMtomuhuttamapuvvaphahayANi karedi / 32. asaMkhejjaguNahINAe seDIe jIvapadesANaM ca asaMkhejjaguNAe seDIe / 33. apuvvasamuddhAta-kriyAke samApta ho jAnepara pratisamaya sthiti aura anubhAgakA ghAta nahIM hotA, kevala antarmuhUrtakAla taka sthitikAMDaka aura anubhAgakAMDakakA utkIraNakAla pravartamAna rahatA hai / kevalIke svasthAna-samavasthita ho jAnepara ve antarmuhUrta taka yoga-nirodhakI taiyArI karate haiM / isa samaya aneka sthitikAMDaka-ghAta aura anubhAgakAMDaka-ghAta vyatIta hote haiM / yoganirodhameM kyA-kyA kArya kisa kramase hote hai, yaha cUrNikAra Age svayaM batAyege / cUrNisU0-isase antarmuhUrta Age jAkara arthAt samuddhAtadazAke upasaMhArake antarmuhUrta pazcAt ve sayogijina bAdarakAyayogake dvArA vAdaramanoyogakA nirodha karate haiM / tatpazcAt eka antarmuhUrtake dvArA bAdarakAyayogase bAdaravacanayogakA nirodha karate hai / punaH eka antarmuhUrta ke dvArA bAdarakAyayogase vAdara ucchvAsa-niHzvAsakA nirodha karate hai / punaH eka antarmuhUrta ke dvArA bAdarakAyayogase usI bAdarakAyayogakA nirodha karate hai| punaH eka antarmuhUrtake pazcAt sUkSmakAyayogase sUkSmamanoyogakA nirodha karate haiN| punaH eka antamuhUrta ke dvArA sUkSmavacanayogakA nirodha karate haiN| punaH eka antarmuhUrtake dvArA sUkSmakAyayogase sUkSma ucchvAsa-niHzvAsakA nirodha karate haiM / / 20-26 // cUrNisU0-punaH eka antarmuhUrta Age jAkara sUkSmakAyayogase sUkSmakAyayogakA nirodha karate hue ina karaNoko karate haiM-prathama samayame pUrvaspardhakoke nIce apUrvaspardhakoMko karate haiN| pUrvaspardhakose jIvapradezokA apakarSaNa karake apUrvaspardhakoko karate hue pUrvaspardhakokI prathama vargaNAke avibhAgapraticchedoke asaMkhyAtaveM bhAgakA apakarSaNa karate haiM / jIvapradezoMke bhI asaMkhyAtave bhAgakA apakarSaNa karate haiN| isa prakAra antarmuhUrtakAla taka apUrvaspardhakokI racanA karate haiN| ina apUrvaspardhakoMko pratisamaya asaMkhyAtaguNita hIna zreNIke kramase nivRtta karate haiN| kintu jIva-pradezokA apakarSaNa asaMkhyAtaguNita vRddhi rUpa zreNIke kramase karate haiN| ye saba apUrvaspardhaka jagacchraNIke asaMkhyAtave bhAga haiM /
Page #1013
--------------------------------------------------------------------------
________________ sU0 49 ] kevalisamuddhAta gata-vizeSakriyA nirUpaNa 905 phaddayANi seTIe asaMkhejjadibhAgo / 34. seDibaggamUlassa vi asaMkhejjadibhAgo / 35. puvcakaddayANaM pi asaMkhejjadibhAgo savvANi apuvvaphaddayANi / 36. to aMtamuttaM kiDIo karedi / 37. apuNyaphaddayANamAdivaggaNAe avibhAga paDicchedANamasaMkhejjadibhAga mokaDadi / 38. jIvapadesANamasaMkhejjadibhAgamodi / 39. ettha aMtomuhuttaM karedi kiDIo asaMkhejjagu [NahI ]NAe seDIe / 40. jIvapadesANamasaMkhejjaguNAe seDhIe / 41. kiTTI guNagAro palidoSamassa asaMkhejjadibhAgo / 42. kiTTIo seDhIe asaMkhejjadibhAgo / 43. apuvvaphakSyANaM pi asaMkhejjadibhAgo / 44. kiTTIkaraNaddhe giTTide se kAle punvaphaddayANi apuJcaphaddayANi caNAsedi / 45 aMtomuhuttaM kiTTIgadajogo hodi / 46. suhuma kiriya [ma] paDivAdijhANaM jhAdi / 47. kiTTINaM carimasamaye asaMkhejje bhAge NAdi / 48. jogamhi Niruddhamhi AuasamANi kampANi hoMti / 49. tado aMtomuhuttaM selesiM' ya paDivajjadi / jagaccheNI vargamUlake bhI asaMkhyAtaveM bhAga hai aura pUrva spardha koke bhI asaMkhyAtave bhAga haiM // / 27-35 // cUrNisU0 - isase Age arthAt apUrvaspardhakokI racanA karaneke pazcAt antarmuhUrta taka kRSTiyoko karate hai / apUrvaspardhakokI AdivargaNAsambandhI avibhAga - praticchedoke asaMkhyAtaveM bhAgakA apakarSaNa karate haiM / tathA jIvapradezo ke asaMkhyAtave bhAgakA apakarSaNa karate haiN| yahAeN para antamuhUrta taka asaMkhyAtaguNita hIna zreNIke dvArA kRSTiyoko karate haiM / jIvapradezokA apakarpaNa asaMkhyAtaguNita zreNIse karate haiM / yahA~ para kRSTiyokA guNakAra palyopamakA asaMkhyAtavA bhAga hai / ye kRSTiyoM jagacchra eNIke asaMkhyAtave bhAga haiM aura apUrvaspardhakoMke bhI asaMkhyAtave bhAga haiM / kRSTikaraNa ke niSpanna hone para usake anantara samayameM pUrva-spardhako aura apUrva- spardhako kA nAza karate haiM / usa samaya sayogikevalI jina antarmuhUrta kAla taka kRSTigatayogavAle hote hai // 36-45 // cUrNisU0 - usI samaya sayogikevalI jina sUkSmakriyApratipAti nAmaka tRtIya zukudhyAnako yAte haiM aura terahaveM guNasthAnake antima samayame kRSTiyoke asaMkhyAta vahubhAgakA nAza karate haiM / isa prakAra yogakA nirodha ho jAnepara AyukI sthiti ke samAna sthitivAle tIno aghAtiyA karma ho jAte haiM / tatpazcAt ve bhagavAn ayogikevalI vanakara antarmuhUrta - kAla taka zailezya avasthAko prApta hote haiM // 46-49 // vizeSArtha - yoganirodha karaneke anantara ve sayogikevalI bhagavAn zailezI avasthAko 1 kiM punarida zailezya nAma ? zIlAnAmIzaH zIlega, tasya bhAvaH zaileyya sakalaguNagIlAnAmekAdhipatyapratilambhanamityarthaH / zIlezaH sarvasavararUpacaraNaprabhustasyeyamavasthA / zailego vA medastasyaiva yAvasthA sthiratA sAdharmyAt sA zailezI / sA ca sarvathA yoganirodhe pacahatvAaroccArakhAlmAnA / vyAkhyAprazati. 1,8,72 abhayadevIyA vRttiH / 194
Page #1014
--------------------------------------------------------------------------
________________ 906 kasAya pAhuDa sutta [ pazcimaskandha-arthAdhikAra 50. samucchiNNakiriyamaNiyaTTisukkajhANaM jhAyadi / 51. selesiM addhAe jhINAe savyakammavippamukko egasamaeNa siddhiM gacchaI / 52. khavaNadaMDao samatto / pacchimakkhaMdho atthAhiyAro samatto / prApta hote haiM, arthAt caudahaveM ayogikevalI guNasthAname praveza karate hai / usa samaya unake aThAraha hajAra zIlake bheda aura caurAsI lAkha uttara guNa paripUrNatAko prApta ho jAte haiM / yadyapi ukta zIla aura uttara guNokI pUrNatA sayogijinake bhI mAnI jAtI hai, para yogake sAnnidhyase vahA~ pUrNa saMvara nahIM hai, ataH paramopekSAlakSNa yathAkhyAta-vihArazuddhi saMyamakI carama sImA yoganirodha honepara hI saMbhava hai / 'selesiM' isa prAkRtapadakA 'zailezI' aisA saMskRtarUpa mAnakara kucha AcArya isakA yaha bhI artha karate haiM ki zaila arthAt parvatokA Iza sumeru jaise sarvadA acala, akaMpa rahatA hai, usI prakAra yogakA abhAva ho jAnese ayogijinakI avasthA ekadama zAnta, sthira aura akaMpa ho jAtI hai / isa zailezI avasthAkA kAla paMca hrasva akSaroke uccAraNakAla-pramANa hai / cUrNisU0-usa samaya zailezya avasthAko prApta ayogikevalI jina samucchinnakriyAnivRtti nAmaka caturtha zukladhyAnako dhyAte haiN| zailezyakAlake kSINa ho jAne para sarva karmoMse vipramukta hokara eka samayame siddhiko prApta ho jAte haiM / / 50-51 // cUrNisa0-isa prakAra kSapaNAdhikArake cUlikAsvarUpa isa pazcimaskandhameM aghAtiyA karmoMke kSapaNakA vidhAna karanevAlA yaha kSapaNa-daNDaka samApta huA / 52 / / isa prakAra pazcimaskandha nAmaka arthAdhikAra samApta huA 1 ayogikevaliguNAvasthAnakAlA zailezyaddhA nAma / sA punaH pacahrasvAkSaroccAraNakAlAvacchinnaparimANetyAgamavidAM nishcyH| tasyAM yathAkramamadhaHsthitigalanena kSINAyA sarvamalakalakavipramuktaH khAtmopalabdhilakSaNAM siddhiM sakalapuruSArthasiddhaH paramakASThAniSThamekasamayenaivopagacchatiH kRtsnakarmavipramokSAnantarameva mokSaparyAyAvirbhAvopapatteH / jayadha0
Page #1015
--------------------------------------------------------------------------
________________ pariziSTa 1 kasAyapAhuDa- sutta gAhA 2 // puvvapi paMcamammi dudasame vatthuma pAhuDe tadie / pejjaM ti pAhuDampi du havadi kasAyANa pAhuDaM NAma // 1 // gAhAsa asIde atthe paNNarasadhA vittammi | vocchAmi suttagAhA jayi gAhA jammi atthammi // peja-dosavihattI dvidi aNubhAge ca baMdhage ceva / tiNNedA gAhAo paMcasu atthesu NAdavvA // 3 // cAra vedamma du uvajoge satta hoMti gAhAo / solaya ya cauTThANe viyaMjaNe paMca gAhAo // 4 // daMsaNamohassuvasApaNAra paNNArasa hoti gAhAo / paMceva sutagAhA daMsaNamohassa khavaNAe // 5 // lI ya saMjamA saMjamassa lagI tahA caritassa / do vi ekA gAhA aTThebuvasAmaNaddham // 6 // cattAri ya paTTacae gAhA saMkAmae vi cattAri / oTTaNAe tiNi du ekkArasa hoMti kiTTIe // 7 // cattAri ya khavaNAe ekkA puNa hodi khINamohassa / ekA saMgaNI aTThAvIsaM samAseNa // 8 // kiTTI kavIcAre saMgahaNI khINamohapaTTacae / sadA gAhAo aNNAo sabhAsagAhAo // 9 // saMkAmaNa oTTaNa kiTTI khavaNAe ekavIsaM tu / dAo suttagAhAo suNa aNNA bhAsagAhAo // 10 // paMca yatiNi ya do chakka caukka tiNNi tiNNi ekkA ya / cattAri yatiNi ubhe paMca ya eka taha ya chakkaM // 11 // tiNNi ya cauro taha duga cattAri ya hoMti taha caukkaM ca / do paMcaiva ya ekA aNNA ekkA ya dasa do ya // 12 // ( 1 ) pejja dosa vihattI dvidi aNubhAge ca baMdhage ceya / vedaga uvajoge viya cauTThANa viyaMjaNe ceya // 13 // ( 2 ) sampatta desa virayI saMjama uvasAmaNA ca khavaNA ca / daMsaNa-caritta mohe addhAparimANaNiso || 14 ||
Page #1016
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa sutta Avaliya aNAyAre ckkhidiy-sod-ghaann-jivbhaae| maNa-vayaNa-kAya pAse avAya-IhA sudussAse // 15 // kevaladasaNa-NANe kasAya sukkekkae pudhatte ya / paDivAduvasAtaya khatae saMparAe ya // 16 // mANaddhA kohaddhA mAyaddhA tahaya ceva lohaddhA / khuddhabhavaggahaNaM puNa kiTTIkaraNaM ca boddhavvA // 17 // saMkAmaNa-ovaTTaNa-uvasaMta kasAya-khINamohaddhA / uvasAtaya-addhA khata-addhA ya boddhavyA // 18 // NivyAghAdeNedA hoti jahaNNAo ANupubIe / etto aNANupucI ukassA hoMti bhajiyavyA // 19 // cakkhU sudaM pudhattaM mANovAo taheva uvasaMte / uvasAtaya-addhA duguNA sesA hu savisesA // 20 // 1-3 peja-dosa-vihatti-asthAhiyArA (3) peja vA doso vA kammi kasAyammi kassa va Nayassa / duTTho va kammi davve piyAyade ko kahi vA vi // 21 / / (4) payaDIe mohaNijjA vihattI taha hidIe aNubhAge / ukassamaNukkassaM jhINamajhINaM ca ThidiyaM vA / / 22 / / 4-5 vaMdha-saMkama-asthAhiyArA (5) kadi payaDIo baMdhadi hidi-aNubhAge jahaNNamukkassaM / saMkAmei kadi vA guNahINaM vA guNavisiTuM / / 23 // saMkama uvakkamavihI paMcaviho caunviho ya Nikkhevo / NayavihipayadaM payade ca Niggamo hoi akRviho / / 24 // ekekAe saMkamo duviho saMkamavihI ya payaDIe / saMkamapaDiggahavihI paDiggaho uttama-jahaNNo // 25 // payaDi-payaDihANesu saMkamo asaMkamo tahA duviho / duviho paDiggahavihI duviho apaDiggahavihI ya // 26 // aTThAvIsa caucIsa sattarasa solaseva paNNarasA / ede khalu mottaNaM sesANaM saMkamo hoi // 27 // solasaga vArasadRga vIsaM vIsaM tigAdigadhigA ya / ede khalu mottUNaM sesANi paDiggahA hoti // 28 //
Page #1017
--------------------------------------------------------------------------
________________ 909 kasAyapAhuDa suttagAhA chabbIsa sattavIsA ya saMkramo Niyama cadusu hANesu / vAvIsa paNNarasage ekArasa UNavIsAe // 29 // sattArasegavIsAsu saMkayo Niyama paMcavIsAe / NiyamA cadusu gadIsu ya NiyamA diTThIgae tivihe // 30 // vAvIsa paNNarasage sattaga ekArasUNavIsAe / tevIsa saMkamo puNa paMcasu paMciMdiesu have // 31 // codasaga dasaga sattaga aTThArasage ca Niyama vAvIsA / NiyamA maNusamaIe virade misse avirade ya // 32 // terasaya Navaya sattaya sattArasa paNaya ekavIsAe / egAdhigAe vIsAe saMkamo chappi sampatte // 33 // etto avasesA saMjamamhi uvasAmage ca khavage ca / vIsA ya saMkama duge chakke paNage ca boddhavyA // 34 // paMcasu ca uNavIsA aTThArasa cadusu hoMti boddhavyA / coddasa chasu payaDIsu ya terasaya chakka-paNagamhi // 35 // paMca caukke vArasa ekkArasa paMcage tiga ca ukke / dasagaM caukka-paNage NavagaM ca tigarima boddhavvA / / 36 // aTTha duga tiga cadukke satta cadukke tige ca boddhavyA / chakkaM dugamhi NiyamA paMca tige ekkaga duge vA // 37 // cattAri tiga cadukke tiNi tige ekkage ca voddhavvA / do dusu egAe vA egA egAe boddhavvA // 38 // aNupuvyamaNaNupuvvaM jhINamajhINaM ca daMsaNe mohe / / uvasAmage ca khavage ca saMkame maggaNovAyA // 39 // ekkekkamhi ya hANe paDiggahe saMkame tadubhae ca / bhaviyA vA'bhaviyA vA jIvA vA kesu ThANesu // 40 // kadi kamhi hoti ThANA paMcavihe bhAvavidhivisesamhi / saMkamapaDiggaho vA samANaNA vA'dha kevaciraM // 41 // Nirayagai-amara-paMcidie su paMceva saMkamaTThANA / sacce maNusagaie sesesu tigaM asaNNIsu // 42 // cadura dugaM tevIsA micchatte missage ya sammatte / vAvIsa paNaya chakkaM virade misse avirade ya // 43 // tevIsa sukkalesse chakkaM puNa teu pammalessAsu / paNayaM puNa kAUe NIlAe kiNhalessAe // 44 //
Page #1018
--------------------------------------------------------------------------
________________ kalAya pAhuDa sutta avagayaveda-NavaMsaya-itthI-purisesu cANupubbIe / aTThArasayaM NavayaM ekkArasayaM ca terasayA // 45 // kohAdI uvajoge cadusu kasAesu cANupuvvIe / solasa ya UNavIsA tevIsA ceva tevIsA // 46 // NANAmhi ya tevIsA tivihe ekakamhi ekakavIsA ya / aNNANamhi ya tivihe paMceva ya saMkamaTThANA // 47 // AhAraya-bhaviesu ya tevIsaM hoti saMkramaDANA / aNAhAraesu paMca ya ekkaM ThANaM abhariesu // 48 // chabbIsa sattavIsA tevIsA paMcavIsa bAvIsA / ede suNNahANA avagadavedassa jIvasa // 49 // uguvIsahArasayaM coddasa ekkArasAdiyA sesA / ede suNNahANA Na_sae codasA hoti / / 50 / / aTThArasa codasayaM hANA sesA ya dasagayAdIyA / ede suNNahANA bArasa itthIsu boddhavvA // 51 // codasaNaNavagamAdI havaMti uvasAmage ca khavage ca / ede suNNaTThANA dasa vi ya purisesu boddhavyA / / 52 / / Nava a satta chakaM paNaga dugaM ekkayaM ca boddhavvA / ede suNNahANA paDhamakasAyovajuttesu / / 53 / / satta ya chakkaM paNagaM ca ekayaM ceva ANupuvIe / ede suNNaTThANA vidiyakasAovajuttesu // 54 // diDhe suNNAsuNNe veda-kasAesu ceva dvANesu / magmaNagaNesaNAe du saMkamo ANupubIe // 55 // kammaMsiyahANesu ya baMdhaTThANesu saMkayahANe / ekekeNa samANaya baMdheNa ya saMkramaTThANe // 56 / / sAdi ya jahaNNa saMkraya kadikhutto hoi tAca ekeke / avirahida sAMtaraM kevaciraM kadibhAga parimANaM / / 57 // evaM davve khette kAle bhAve ya saNNivAda ya / saMkamaNayaM Nayavid NeyA sudadesidamudAraM // 58 // 6 vedaga-atthAhiyAro (6) kadi AvaliyaM pavesei kadi ca pavissaMti kassa AvaliyaM / khetta-bhava kAla poggala-hidiviyAgodayakhayo du // 59 //
Page #1019
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa- suttagAhA ( 7 ) ko kadamAe hidIe pavesago ko va ke ya aNubhAge / sAMtara niraMtaraM vA kadi vA samayA du boddhavyA // 60 // (8) bahudaraM bahugadaraM se kAle ko Nu thovadaragaM vA / aNusamayamudIreM to kadi vA samayaM udIredi // 61 // ( 9 ) jo jaM saMkAmedi ya jaM baMdhadijaM ca jo udIredi / taM hr sis ahiyaM dvidi aNubhAge padesagge (4) // 62 // f 7 uvajoga - atyAhiyAro (10) kevaciraM uvajoge kasmi kasAyammi ko va keNahiyo / ko kama kA abhivamuvajogasuvajutto // 63 // ( 11 ) ekahi bhavaggaNe ekkakasAyamhi kadi ca uvajogA / ekahi ya uvajoge ekkakasAe kadi bhavA ca // 64 // (12) uvajogavaggaNAo kasmi kasAyampi kettiyA hoMti / karisse ca gadIe kevaDiyA vaggaNA hoti // 65 // (13) ekahi ya aNubhAge ekakasAyammi ekakAle / uvajuttA kA ca gadI visarisamuvajujjade kA ca // 66 // (14) kevaDiyA uvajuttA sarisIsu ca vaggaNA- kasAe / kevaDiyA ca kasAe ke ke ca visilsade keNa // 67 // (15) je je jamhi kasAe uvajuttA kiNNu bhUdapuvvA te / hoMhiMti ca uvajuttA evaM savvattha boddhavvA // 68 // (16) uvajogavaggaNAhi ca avirahidaM kAhi virahidaM cAvi / paDhamasamayovajuttehiM carimasamae ca voddhavvA (7) // 69 // 8 cauTThANa atyAhiyAro ( 17 ) koho cauvviho butto mANo vi cauvviho bhave / mAyA cauvvihA vRttA loho viya cauvviho // 70 // (18) Naga - puDhavi vAlugodayarAIsariso caDavviho koho / selaghaNa-aTThi dArua-ladAsamANo havadi mANo // 71 // (19) vaMsIjaNDugasarisI meMDhavisANasarisI ya gomuttI / avalehiNIsamANA mAyA vi cauvvihA bhaNidA // 72 // ( 20 ) kimirAgaratta samago akkhamalasamo ya paMsulevasamo / hAlavatthasamago lobho vi caunviho bhaNido ||73 || 911
Page #1020
--------------------------------------------------------------------------
________________ 912 kasAya pAhuDa sutta (21) edesi hANANaM cadusu kasAesu solasaNhaM pi / kaM keNa hoi ahiyaM dvidi-aNubhAge padesagge / / 74 / / ( 22) mANe ladAsamANe ukkassA vaggaNA jahaNNAdo / hINA ca padesagge guNeNa NiyamA aNateNa // 75 // ( 23) NiyamA ladAsamAdo dArusamANo aNaMtazuNahINo / sesA kameNa hINA guNeNa NiyamA aNaMteNa // 76 // ( 24 ) NiyamA ladAsamAdo aNubhAgaggeNa vaggaNaggeNa / / sesA kameNa ahiyA guNeNa NiyamA aNaMteNa // 77 // ( 25) saMdhIdo saMdhI puNa ahiyA NiyamA ca hoI aNubhAge / hINA ca padesamma do vi ya NiyamA viseseNa // 78 // (26) savvAvaraNIyaM puNa ukkarasa hoi dAruasamANe / heTThA desAvaraNaM savvAvaraNaM ca uvarillaM // 79 // (27) eso kamo ca mANe mAyAe NiyamasA du lobhe vi / savvaM ca kohakammaM cadusu hANesu boddhavvaM / / 80 // (28) edesi hANANaM kadamaM ThANaM gadIe kadamisse / baddhaM ca vajjhamANaM upasaMtaM vA udiNNaM vA / / 8 / / (29) saNNIsu asaNNIsu ya pajjatte vA tahA apajjatte / sammatte micchatte ya missage ceya boddhavyA / / 82 / / (30) viradIya aviradIe viradAvirade tahA aNAgAre / sAgAre jogamhi ya lessAe ceva boddhavyA // 83 // (31) kaM ThANaM vedaMto kassa va hANassa baMdhago hoi / kaM ThANaM vedaMto avaMdhago kassa hANaspta // 84 // (32) asaNNI khalu baMdhai ladAsamANaM ca dAruyasamagaM ca / saNNI cadusu vibhajjo evaM savvattha kAyavvaM (16) / / 85|| 9 vaMjaNa-atthAhiyAro (33) koho ya kova roso ya akkhama saMjalaNa-kalaha vaDDI ya / jhaMjhA dosa vivAdo dasa koheyaTThiyA haoNti // 86 // (34) mANa mada dappa thaMbho ukkAsa pagAsa tadhasamukkasso / attukkariso paribhava ussida dasalakkhaNo mANo // 87 // (35) mAyA ya sAdijoge NiyadI viya vaMcaNA aNujjugadA / gahaNaM maNuNNamaggaNa kakka kuhaka gRhaNacchaNNo / / 88 /
Page #1021
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAyapAhuDa-suttagAhA (36) kAmo rAga NidANo chaMdo ya sudo ya pejja doso ya / NehANurAga AsA icchA mucchA ya giddhI ya // 89 / / (37) sAsada patthaNa lAlasa aviradi taNhA ya vijja jibbhA / lobhassa NAmadhejjA vIsaM egaDiyA bhaNidA (5) // 90 // 10 sammatta-atthAhiyAro (38) dasaNamoha-uvasAmagassa pariNAmo keriso bhave / joge kasAya uvajoge lessA vedo ya ko bhave // 91 // (39) kANi vA puvyavaddhANi ke vA ase NivaMdhadi / kadi AvaliyaM pavisaMti kadiNhaM vA pavesago // 12 // (40) ke aMse jhIyade puvvaM baMdheNa udaeNa vA / aMtaraM vA kahiM kiccA ke ke uvasAmago kahiM / / 93 / / (41) kiMhidiyANi kammANi aNubhAgesu kesu vA / ovaTTeNa sesANi kaM ThANaM paDivajjadi // 94 / / (42) dasaNamohassuvasAmago du cadusu vi gadIsu boddhavyo / paMciMdio ya sapaNI NiyamA so hoi pajjatto // 95 // (43) savvaNiraya-bhavaNesu dIva-samudde guha-jodisi-vimANe / abhijogga-aNabhijogge uvasAmo hoi boddhabbo // 96 / / (44) uvasAmago ca savvo NivyAghAdo tahA NirAsANo / uvasaMte bhajiyavyo NIrAsANo ya khINammi // 97 // (45) sAgAre paTThavago Nihavago majjhimo ya bhajiyavyo / joge aNNadaramhi ya jahaNNago teulessAe / / 98 / / (46) micchattavedaNIyaM kammaM uvasAmagassa boddhavyaM / uvasaMte AsANe teNa para hoi bhajiyavyo / / 99 / / (47) savbehi dvidivisesehiM uvasaMtA hoti tiNi kammaMsA / ekamhi ya aNubhAge NiyamA savve DidivisesA // 10 // (48) micchattapaJcayo khalu vaMdho uvasAmagassa boddhavyo / uvasaMte AsANe teNa paraM hoi bhajiyavo // 101 // (49) sammAmicchAiTThI daMsaNamohassa'baMdhago hoi| vedayasammAiTThI khINo vi abaMdhago hoi / / 102 // (50) aMtomuhuttamaddhaM sabovasameNa hoi uvasaMto / tatto paramudayo khalu tiNNekadarassa kammassa / / 103 / /
Page #1022
--------------------------------------------------------------------------
________________ 914 kasAya pAhuDa sutta (51) sammattapaDhamalaMbho saborasameNa taha viyadveNa / bhajiyavyo ya abhiskhaM sacovasameNa deseNa / / 104 / / (52) sammattapaTamalaMbhassa'NaMtaraM pacchado ya micchattaM / laMbhassa apaDhamassa du bhajiyacco pacchado hodi / / 105 / / (53) kammANi jassa tiNi duNiyamA so saMkayeNa bhajiyavyo / eyaM jassa du kammaM saMkamaNe so Na bhajiyavyo // 106 // (54) sammAiTThI sadahadi pavayaNaM NiyamasA du uvaDhe / saddahadi asambhAvaM ajANamANo guruNiogA // 107 // (55) micchAiTThI NiyamA uvai8 pavayaNaM Na saddahadi / sadahadi asambhAvaM uvaha vA aNuvaiTTa / / 108 // (56) sammAmicchAiTThI sAgAro vA tahA annaagaaro| adha vaMjaNoggahamhi du sAgAro hoi boddhavyo (15) // 109 // 11 daMsaNamohakkhavaNA-atyAhiyAro (57) dasaNayohakkhavaNApaTThavago kammabhUmijAdo du / NiyamA maNusagadIe Nihavago cAci savvattha / / 110 // (58) micchattavedaNIe kamme ovaTTidammi sammatte / khavaNAe paTTago jahaNNago teulessAe / / 111 / / (59) aMtomuhuttamaddha desaNamohassa NiyamasA khavago / khINe deva-maNusse siyA vi NAmAugo vaMdho // 112 / / (60) khavaNAe paTThavago jamhi bhave NiyamasA tado aNNo / NAdhicchadi tiNi bhave daMsaNamohammi khINammi // 113 / / (61 ) saMkhejA ca maNussesu khINamohA sahassaso NiyamA / sesAsu khINamohA gadIsu NiyamA asaMkhejjA (5) // 114 // 12.13 saMjamAsaMjamaladdhi-saMjamaladdhi-asthAhiyAro (62) laddhI ya saMjamAsaMjamassa laddhI tahA carittassa / vaDDhAvaDDI uvasAmaNA ya taha puvyavaddhANaM / / 115 // 14 carittamohovasAmaNA-asthAhiyAro (63) uvasAyaNA dividhA uvasAmo kassa kassa kammasma / kaM kammaM uvasaMtaM aNauvasaMtaM ca kaM kamma // 116 //
Page #1023
--------------------------------------------------------------------------
________________ 215 kasAyapAhuDa suttagAhA (64) kadimAguvasAmijjadi saMkamaNamudIraNA ca kadibhAgo / kadibhAgaM vA baMdhadi hidi-aNubhAge padesagge // 117 / / (65) keciramuvasAmijjadi saMkamaNamudIraNA ca kevaciraM / kevaciraM uvasaMtaM aNauvasaMtaM ca kevaciraM / / 118 // (66) kaM karaNaM vocchijjadi abbocchiNNaM ca hoi kaM karaNaM / kaM karaNaM uvasaMtaM aNauvasaMtaM ca kaM karaNaM / / 119 / / (67) paDivAdo ca kadividho kamhi kasAyamhi hoi pddivdido| kesi kammaMsANaM paDivadido vaMdhago hoi / / 120 // (68) duviho khalu paDivAdo bhavakkhayAduvasamakkhayAdo du / suhume ca saMparAe bAdararAge ca boddhavyA // 121 / / (69) uvasAmaNArakhaeNa du paDivadido hoi suhumarAgamhi / bAdararAge NiyamA bhavakkhayA hoi parivadido // 122 / / (70) uvasAmaNAkkhaeNa du aMse baMdhadi jahANupuccIe / emeva ya vedayade jahANupubIya kammaMse (8) // 123 / / 15 carittamohakkhavaNA-atthAhiyAro 1 mUlagAhA(71) saMkAmayapaTThavagassa kiMdvidiyANi putvavaddhANi / kesu va aNubhAgesu ya saMkaMtaM vA asaMkaMtaM // 124 / / bhAsagAhA- . (72) 1. saMkAmagapaTThavagassa mohaNIyassa do puNa dvidiio| kiMcUNiyaM muhuttaM NiyamA se aMtaraM hoi / / 125 / / (73) 2. jhINaTThidikammase je vedayade du dosu vi dvidIsu / je cAvi Na vedayade vidiyAe te du boddhavvA // 126 // (74) 3. saMkAmagapaTTavagassa pubabaddhANi majhimahidIsu / sAda-suhaNAma-godA tahANubhAgesudukkassA / / 127 / / (75) 4. atha thINagiddhikasmaM NihANiddA ya payalapayalA ya / taha Niraya-tiriyaNAmA jhINA saMchohaNAdIsu // 128 // (76) 5. saMketamhi ya NiyamA NAmA-godANi veyaNIyaM ca / vassesu asaMkhejjesu sesagA hoMti saMkhejje // 129 //
Page #1024
--------------------------------------------------------------------------
________________ .16 kasAya pAhuDa sutta 2 mUlagAhA(77) saMkAmaga-paTThavago ke baMdhadi ke va vedayadi aMse / saMkAmedi va ke ke kesu asaMkAmago hoi // 130 // bhAlagAhA(78) 1. vassasadasahassAI hidisaMkhAe du mohaNIyaM tu / vaMdhadi ca sadasahassesu asaMkhejjesu sesANi // 131 // (79) 2. bhayasogamaradiradigaM hassa duguMchA NavaMsagitthI a / asAdaM NIcAgodaM ajasaM sArIragaM NAma // 132 // (80) 3. savyAvaraNIyANaM jesi ovaTTaNA du NiddAe / payalAyugassa a tahA abaMdhago baMdhago sese // 133 // (81) 1. NidA ca NIcagodaM pacalA NiyamA agi tti NAmaM ca / chacceya NokasAyA aMsesu avedago hodi // 134 // (82) 2. vede ca vedaNIe savvAvaraNe tahA kasAe ca / bhayaNijjo vedaMto abhajago sesago hodi // 135 // (83) 1. savyassa mohaNIyassa ANuputvIya saMkayo hodi / lobhakasAye NiyamA asaMkramo hoi NAyavyo // 136 // (84) 2. saMkAmago ca kodhaM mANaM yAyaM taheva lobhaM ca / savvaM jahANuputrI vedAdI saMchuhadi kammaM // 137 / / (85) 3. saMhadi purisavede itthIvedaM Na,sayaM ceva / satteva NokasAe NiyamA kohamhi saMchuhadi // 138 / / (86) 4. kohaM ca chuhai mANe mANaM mAyAe NiyamasA chuhai / mAyaM ca chuhaha lohe paDilomo saMkamo Natthi // 139 / / (87) 5. jo jamhi saMchuhaMto NiyamA baMdhasarisamhi saMchuhai / baMdheNa hINadarage ahie vA saMkamo Natthi // 140 // (88) 6. saMkAmagapaTThavago mANakasAyarasa vedago kodhaM / saMchuhadi avedeMto mANakasAye kamo sese // 141 // 3 mUlagAhA(89) baMdho va saMkamo vA udayo vA taha padesa-aNubhAge / adhigo samo va hINo guNeNa kiM vA viseseNa // 142 / /
Page #1025
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAyapAhuDa-suttagAhA bhAsagAhA (90) 1. baMdheNa hoi udao ahio udaeNa saMkamo ahio / guNase ataguNA boddhavvA hoi aNubhAge // 143 // (91) 2. baMdheNa hoi udao ahio udaraNa saMkamo ahio / guNase asaMkhejjA ca padesaggeNa boddhavyA // 144 // (92) 3. udao ca anaMtaguNo saMpahi-baMdheNa hoi aNubhAge / sekAle udayAdo saMpahibaMdho anaMtaguNo // 145 // (93) 4. guNa seDhianaMtaguNeNUNAe vedago du aNubhAge / gaNaNA diyaMta seThI padesa - aggeNa boddhavyA // 146 // 4 mUlagAhA (94) baMdho va saMkamo vA udao vA kiM sage sage TThANe | se kAle se kAle adhio hINo samo vA pi // 147 // bhAsagAhA (95) 1. baMdhodaehiM NiyamA aNubhAgo hodi paMtaguNahINo / se kAle se kAle bhajjo puNa saMkamo hodi // 148 // (96) 2. guNaseTi asaMkhejjA ca padesaggeNa saMkamo udao / se kAle se kAle bhajjo baMdha padesagge // 149 // (97) 3. guNado anaMtaguNahINaM vedayadi niyamasA du aNubhAge / ahiyA ca padegagge guNeNa gaNaNAdiyaMteNa // 150 // 5 mUlagAhA ( 98 ) kiM aMtaraM kareMto vaDhadi hAyadi hidI ya aNubhAge / NiruvakamA ca vaDDI hANI vA kecciraM kAlaM // 151 // bhAsagAhA ( 99 ) 1. ovaTTaNA jahaNNA AvaliyA UNiyA vibhAgeNa / esA TThadI jahaNNA tahANubhAge saNaMtesu // 152 // (100) 2. saMkAmeduvaDudi je aMse te avaTTidA hoMti / AvaliyaM se kAle teNa paraM hoMti bhajidavvA // 153 // (101) 3. okaDDadi je aMse se kAle te ca hoMti bhajiyantrA / vaDhI aTThANe hANI saMkame udae || 154 || 917
Page #1026
--------------------------------------------------------------------------
________________ kalAya pAhuDa sunta 6mUlagAhA(102) ekaM ca dvidivisesaM tu dvidivisesetu kadisu vaDDedi / harasedi kadisu egaM tahANubhAgesu boddhavyaM // 155 / / mAlagAhA(103) 1. ekaM ca dvidivisesaM tu asaMkhejjesu dvidivisesesu / vaDvedi harassedi ca tahANubhAge aNatesu // 156 / / 7 lUlagAhA(104) dvidi-aNubhAge aMse ke ke vaDDhadi ke va harassedi / kesu avaThThANaM vA guNeNa kiM vA viseseNa // 157 / / bhAralagAhA(105) 1. ovaDhedi dvidi puNa adhigaM hINaM ca baMdhasamagaM vA / ukkaDadi vaMdhasamaM hINaM adhigaM Na vaDvedi // 158 // (106) 2. sanne vi ya aNubhAge okaDadi je Na AvaliyapaviDhe / ukaDDadi baMdhasamaM NiruSakama hodi AvaliyA // 159 // (107) 3. vaDDIdu hodi hANI adhigA hANIdu taha avaTThANaM / guNaseDi asaMkhejjA ca padesaggeNa boddhavvA // 16 // (108) 4. ovaDaNaplubbaTTaNa kiTTIvajjesu hodi kammesu / ovaTTaNA ca NiyamA kiTTIkaraNamhi yoddhavvA // 161 // 1lagAhA. (109) kevadiyA kiTTIo kamhi kasAyamhi kadi ca kittttiio| kiTTIe kiM karaNaM lakSaNamadha kiM ca kiTTIe // 162 // bhAlagAhA(110) 1. vArasa Nava cha tiNNi ya kiTTIo hoMsi adha va aNaMtAo / . . ekekamhi kasAye tiga tiga adhavA aNaMtAo // 163 // (111) 2. kiTTI karedi NiyamA ovaTTato ThidI ya aNubhAge / vaDto kiTTIe akArago hodi boddhavyo // 164 // (112) 3. guNasehi aNaMtaguNA lobhAdI kodha pacchimapadAdo / kammarasa ya aNubhAge kiTTIe lakkhaNaM evaM // 165 //
Page #1027
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAyapAhuDa-suttagAhA 2 mUlagAhA(113) kadisu ca aNubhAgesu ca hiMdIsu vA kettiyAsu kA kiTTI / savvAsu vA dvidIsu ca Aho sabbAsu patteyaM // 166 // bhAlagAhA(114) 1. kiTTI ca dvidivisesesu asaMkhejjesu NiyamasA hodi / NiyamA aNubhAgesu ca hodi hu kiTTI aNaMtesu // 167 // (115) 2. savvAo kiTTIo vidiyahidIe du hoMti sandhisse / jaM kiTTi cedayade tisse aMso ca paDhamAe // 168 // 3mUlagAhA(116) kiTTI ca padesaggeNaNubhAgaggeNa kA ca kAleNa / adhigA samA va hINA guNeNa kiM vA viseseNa // 169 / / bhAlagAhA(117) 1. vidiyAdo puNa paDhamA saMkhejjaguNA bhave padesagge / vidiyAdo puNa tadiyA kameNa sesA visesahiyA // 170 // (118) 2. vidiyAdo puNa paDhamA saMkhejjaguNA du vaggaNaggeNa / vidiyAdo puNa tadiyA kameNa sesA visesahiyA // 171 // (119) 3. jA hINA aNubhAgeNahiyA sA vaggaNA padesagge / bhAgeNa'NaMtimeNa du adhigA hINA ca boddhavyA // 172 // (120) 4. kodhAdivaggaNAdo suddhaM kodhassa uttarapadaM tu / seso aNaMtabhAgo NiyayA tisse padesagge // 173 // (121) 5. eso kayo ca kodhe mANe NiyamA ca hodi mAyAe / lobhamhi ca kiTTIe pattegaM hodi voddhabbo // 174 // (122) 1. paDamA ca aNaMtaguNA vidiyAdo NiyamasA du aNubhAgo / tadiyAdo puNa vidiyA kameNa sesA guNeNa'hiyA // 175 // (123) 1. pahamasamayakiTTINaM kAlo vassaM va do va cattAri / aTTha ca bassANi hidI vidiyahidIe samA hodi // 176 // (124) 2. jaM kiTTi vedayade javamajhaM sAMtaraM dusu hidIsu / paDhamA jaM guNasehI uttarasehI ya vidiyA du // 177 // (125) 3. vidiyahidi AdipadA suddha' puNa hodi uttarapadaM tu / seso asaMkhejadimo bhAgo tisse padesagge // 178 //
Page #1028
--------------------------------------------------------------------------
________________ 920 kasAya pAhuDa sutta (126) 4. udayAdi yA dvidIo NiraMtaraM tAsu hoi guNaseDhI / udayAdi padesaggaM guNeNa gaNaNAdiyaMte // 179 // (127) 5. udadyAdisu dvidIsu ya jaM kammaM niyamasAdu taM harassaM / pavisadi TThidikkhaNa du guNeNa gaNaNAdiyaMteNa // 180 // (1928) 6. vedagakAlo kiTTIya pacchimAe du piyamasA harasso / saMkhejjadibhAgeNa du sesaggANaM kameNa'dhigo || 181 / / 4 sUlagAhA (129) kadi gadI bhavesu ya hidi-aNubhAgesu vA kasAe / kammANi puvvavaddhANi kadIsu kiTTIsu ca TThidIsu // 182 // bhAsaNAhA (130) 1. do gadIsu abhANi dosu bhajjANi puvvavadvANi / eiMdiya kAyesu ca paMcasu bhajjA Na ca tasesu || 183 || (131) 2. ei diyabhavaggahaNehiM asaMkhejjehiM NiyamasA baddha / egAdeguttariyaM saMkhejjehiM ya tasabhavehiM // 184 // (132) 3. ukkasya aNubhAge vidi ukassANi puvvavadvANi / bhajiyavvANi abhajjANi hoMti NiyamA kasAsu // 185 // 5 mUlagAhA (133) pajjattApajjatteNa tathA tthI puNNavuMsayamisseNa / sammatte micchatte keNa va jogovajogeNa // 186 // bhAsagAhA (134) 1. pajjattApajjatte micchatta NavuMsae ca sammatte | kammANi abhajjANi dutthI - purise missage bhajjA // 187 // (135) 2. orAlie sarIre orAliyamissae ca joge du / caduvidhamaNa- vacijoge ca abhajjA sesa bhajjA // 188 // (136) 3. adha suda-madi uvajoge hoMti abhajjANi puvvavaddhANi / bhajjANi ca paccakkhesu dosu chadumatthaNANesu // 189 // (137 ) 4. kammANi abhajjANi du aNagAra acakkhudaMsaNuvajoge / adha ohidaMsaNe puNa uvajoge hoMti bhajjANi // 190 //
Page #1029
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAyapAhuDa-suttagAhA 6 mUlagAhA - (138) kilessAe baddhANi kesu kasmesu vaTTamANeNa / sAdeNa asAdeNa ca ligeNa ca kamhi khettammi // 191 // bhAsagAhA (139) 1. lessA sAda asAde ca abhajjA kamma- sippa - liMge ca / khettamhi ca bhajjANi du samAvibhAge abhajjANi // 192 // (140) 2. dANi puvvavaddhANi hoti savvesuTThidivisesesu / savvesu cANubhAgesu NiyamasA savvakiTTI // 193 // 7 mUlagAhA (141) egasamaya pabaddhA puNa acchuttA kettigA kahiM TThidI / bhavavaddhA acchuttAhidI kahiM kettiyA hoMti // 194 // bhAsagAhA (142) 1. chahaM AvaliyANaM acchuttA niyamasA samayapavaddhA / savve dvidivisesANubhAgesu ca caunhaM pi // 195 // (143) 2. jA cAvi bajjhamANI AvaliyA hodi paDhamakiTTIe / puvvAvaliyANiyamA anaMtarA cadusu kiTTIsu // 196 // (144) 3. tadiyA sattasu kiTTIsa cautthI dasasu hoi kiTTIsu / te paraM sesAo bhavaMti savvAsu kiTTIsu // 197 // (145) 4. e samayapavaddhA acchuttA NiyamasA iha bhavam / sesA bhavavaddhA khalu saMkruddhA hoti boddhavyA // 198 // 8 mUlagAhA (146) egasamayapatraddhANaM sesANi ca kadisu vidivisesesu / bhavase sagANi kadisu ca kadi kadi vA egasamaeNa // 199 // bhAsagAhA (147) 1. ekampiTThidivisese bhavasesaga-samayapavaddhasesANi / NiyamA aNubhAgeSu ya bhavaMti sesA anaMtesu || 200 // (148) 2. diuttaraseDhIe bhavasesa - samayapavaddhase sANi / guttaramegAdI uttaraseDhI asaMkhejjA // 201 || 521 116
Page #1030
--------------------------------------------------------------------------
________________ 222 kasAya pAhuDa mutta (149) 3. ekkammi dvidivisese sesANi Na jattha hoMti sAmaNNA / AvaligA saMkhejjadibhAgo tahiM tAriso samayo / / 202 // (150) 4. edeNa aMtareNa du apacchimAe du pacchime samae / bhava-samayasesagANi tu NiyamA tamhi uttarapadANi // 203 / / 9 mUlagAhA(151) kiTTIkadammi kamme dvidi-aNubhAgesu kesu sesANi / kammANi puvyavaddhANi vajjhamANANudiNNANi // 204 // bhAsagAhA(152) 1. kiTTIkadammi kamme NAmA-godANi vedaNIyaM ca / vassesu asaMkhejjesu sesaggA hoMti saMkhejjA // 205 // (153) 2. kiTTIkadammi kamye sAdaM suhaNAmamuccagodaM ca / baMdhadi ca sadasahasse hidimaNubhAgesudukkassaM // 206 // 10 bhUlagAhA(154) kiTTIkadammi kamme ke baMdhadi ke va vedayadi aMse / saMkAmedi ca ke ke kesu asaMkAmago hodi // 207 // 'bhAsagAhA(155) 1. dasasu ca vassassaMto vaMdhadi NiyamA du sesame ase / desAvaraNIyAI jesiM ovaNA asthi / / 208 / / (156) 2. carimo bAdararAgo NAmA-godANi vedaNIyaM ca / vassassaMto baMdhadi divasassaMto ya ja sesaM // 209 // . (157) 3. carimo ya suhamasago NAmA-godANi vedaNIyaM ca / divassaMto baMdhadi bhiNNamuhattaM tu jaM sesaM // 210 // (158) 4. adha suda-madiAvaraNe ca aMtarAie ca desamAvaraNaM / laddhI yaM vedayade savvAvaraNaM aladdhI ya // 211 // (159) 5. jasaNAmamuccagodaM vedayadi NiyamasA aNaMtaguNaM / guNahINamaMtarAyaM se kAle sesagA bhajjA // 212 // 11mUlagAhA(160) kiTTIkadammi kamme ke vIcAro du mohaNIyassa / sesANaM kammANaM taheva ke ke du vIcArA // 213 / /
Page #1031
--------------------------------------------------------------------------
________________ kasAya pAhuDa-suttagAhA 1 mUlagAhA (161) kiM vedeto kiDiM khavedi kiM cAvi kuto vA / saMchohaNamudaeNa ca aNupuvvamaNaNupuvvaM vA // 214 // bhAsagAhA (162) 1. paDhamaM vidiyaM tadiyaM vedeMto vA vi saMchuhaMto vA / caramaM vedayamANo khavedi ubharaNa sesAo || 215 // 2 mUlagAhA (163) jaM vedeto kiTTi khavedi kiM cAvi baMdhago tisse / jaM cAvi saMchuhaMto tisse kiM baMdhago hodi // 216 // bhAsagAhA (164) 1. jaM cAvi saMchuhaMto khavedi kiTTi adhago tisse / mahi saMparA adhago baMdhagidarAsi // 217 || 3 mUlagAhA (165) jaM jaM khavedi kiTTi dvidi- aNubhAgesa ke sudIredi / hada ase kAle tAsu aNNAsu // 218 // bhAsagAhA (166) 1. baMdho va saMkamo vA NiyamA savrvvasu dvidivisesesu / savvesu cANubhAge saMkamo majjhimo udao // 219 // (167) 2. saMkAmedi udIredi cAvi savvehiM TThidivisesehiM / kiTTI aNubhAge vedeM to majjhimo niyamo // 220 // (168) 3. okaDDadi je aMse se kAle kiNNu te pavesedi / okaDDide ca puNyaM sarisamasa rise pavesedi || 221 // (169) 4. ukkaDDadi je aMse se kAle kiNNu te pavesedi / ukkaDDide ca evvaM sarisamasarise pavesedi || 222 // (170) 5. baMdho va saMkamo vA udayo vA taha padesa - aNubhAge / bahugatte thovatte jaheva puNyaM tavehiM // 223 // (171) 6. jo kammaMso pavisadi paogasA teNa niyamasA ahio / pavisada DikkhiNa du guNeNa gaNaNA diyaMteNa // 224 // 923
Page #1032
--------------------------------------------------------------------------
________________ 924 kasAya pAhuDa sutta (172) 7. AvaliyaM ca paviTuM payogasA NiyamasA ca udayAdI / udayAdi padesaggaM guNeNa gaNaNAdiyaMteNa // 225 / / (173) 8. jA vaggaNA udIredi aNaMtA tAsu saMkamadi ekkA / pucapaviTThA NiyamA ekisse hoti ca aNaMtA // 226 // (174) 9. je cAvi ya aNubhAgA udIridA NiyamasA paogeNa / teyappA aNubhAgA pucapaciTThA pariNamaMti // 227 // (175)10.pacchima-AvaliyAe samayUNAe duje ya aNubhAgA / ukkassa heTThimA majjhimAsu NiyamA pariNamaMti // 228 // 4 mUlagAhA(176) kiTTIdo kihiM puNa saMkamadi khaeNa kiM payogeNa / ki sesagamhi kiTTI ya saMkramo hodi aNNisse // 229 // bhAsagAhA(177) 1. kiTTIdo kiTTi puNa saMkramade NiyamasA paogeNa / kiTTIe sesagaM puNa do AvaliyAsu jaM baddhaM // 230 // (178) 2. samayUNA ca paviTThA AvaliyA hodi paDhamakiTTIe / puNNA jaM cedayade evaM do saMkame hoti // 231 // 1 khINalohapaDiyaddhA sUlagAhA(179) khINesu kasAesu ya sesANaM ke va hoti vIcArA / khavaNA va akhavaNA vA baMdhodayaNijjarA vApi // 232 // 1 saMgahaNI mUlagAhA(180) saMkAmaNamocaTTaNa kiTTIkhavaNAe khINayohaMte / sravaNA ya ANupucI boddhavvA mohaNIyassa // 233 / / evaM kasAyapAhuDaM samattaM
Page #1033
--------------------------------------------------------------------------
________________ khavaNAhiyAra - cUliyA aNamiccha missa sammaM aTTha NabuMsitthivedachakaM ca / puMvedaM ca khavedi hu kohAdIe ca saMjalaNe // 1 // atha thI giddhakammaM NiddANiddA ya payala-payalA ya / atha Niraya - tiriyaNAmA jhINA saMchohaNAdIsu // 2 // savvassa mohaNIyassa ANupuvvI ya saMkamo hoi / lokasAe piyamA asaMkamo hoi voddhavvo // 3 // saMdipurisave itthIvedaM NakuMsayaM ceva / satteva NokasAe NiyamA kohi saMhadi // 4 // kohaM ca chuhai mANe mANaM mAyAe piyamasA chuhadda | mAyaM ca chuhai lohe paDilomo saMkamo Natthi // 5 // jo jahi saMtoNiyamA baMdhahi ho saMchuhaNA / baMdheNa hINadarage ahie vA saMkamo Natthi // 6 // hoi udao ahio udaraNa saMkamo ahio / guNase anaMtaguNA boddhavvA hoi aNubhAge // 7 // baMdhe ho udao ahio udaraNa saMkamo ahio / guNaseDhi asaMkhejjA ca padesaggeNa boddhavyA // 8 // udayo ca anaMtaguNo saMpahibaMdheNa hor3a aNubhAge / sekAle udayAdo saMpahibaMdho anaMtaguNo // 9 // cari bAdararAge NAmA-godANi vedaNIyaM ca / vasaMta baMdi divasa saMto ya jaM sesaM // 10 // jaM cAvi saMchuto khave ki abaMdhago tisse | sumamhi saMparAe abaMdhago baMdhagiyarANaM // 11 // jAva Na chadumatyAdo tihaM ghAdINa vedago ho / adhaNaMtareNa khaiyA savvaNhU savvadarisI ya // 12 // sacUliyaM kasAyapAhuDaM samattaM
Page #1034
--------------------------------------------------------------------------
________________ gAthA caraNa adugatigacadukke aTThArasa codasarya aTThAvIsa cavIsa aNa miccha missa sammaM aNupucvamaNaNupucca adha thI giddha kammaM adha thI giddha kammaM adha sudamadi -AvaraNe adha sudamadi uvajoge avayaveda saya asaNNI khalu vaMdhai Avaliya aNAyAre AvaliyaM ca pavi AhAraya bhaviSasu ya udi je ase ukkasya aNubhAge uguvIsArasayaM udaya ca anaMtaguNo udayAdi yA dvidIo udayAdisu dvidIya uvajogavaggaNAo uvajogavaggaNAhi ca uvasAmago ca savo uvasAmaNA kadividhA uvasAmaNAkharaNa du uvasAmaNAkkhaeNa du eiMdiyabhavaggahaNehiM ekkaM ca TThidivisesaM ekaM caTThidivisesaM tu ekkammi TThidivisese ekkammiTThadivisese 2 gAthAnukramaNikA gAthAGka pRSTa 37 51 27 260 | ekkahi bhavaggahaNe 897 ekkekkAe saMkamo 271 | egasamaya pacadvANaM 1 39 gAthA caraNa 268 | ekkamhi ya aNubhAge 278 | ekkekahi yANe 1989 45 128 2 211 875 evANi puvvavaddhANi 826 | edeNa aMtareNa du 274 | ede samayapavaddhA 759 egasamayaSpavaddhA 897 | etto avaselA saMjama mhi 85 605 15 225 48 222 884 185 824 50 278 29 886 277 edersi dvANANaM kadamaM edesiM jhaNANaM cadusu evaM davve khette kAle odi je aM okaDUdi je ase orAlie sarIre 145 {779 oTTaNamuvvaTTaNa 179 818 180 819 eso kamoca ko eso kamo camANe 65 557 69 559 97 631 ovA jahaNA odi hidi vidi aMtamuttamarddha aMto muhuttamarddha daMsaNakadi AvaliyaM pavesei kadi kahi hA~ti ThANA 116 676 |kadi bhAguvasAmijadi 122 677 | kadi payaDIyo vaMdhadi kadisu ca aNubhAgesu 184 823 | kammaM siyaTThANesu ya 123 55 kammANi abhajANi du kammANi jassa tiSNi du 155 778 35 156 200 833 | kANi vA puvvacaddhANi 202 834 | kAmo rAga NidANo gAthAGka pRSTha 66 558 40 272 64 557 25 252 199 832 194 829 34 266 193 828 203 836 198 832 81 604 74 600 58 287 174 815 80 603 154 777 221 883 188 825 161 787 152 Gee 158782 103 634 112 640 59 463 46 22 117 676 23 248 166 808 56 280 190 826 106 636 92 614 89 612
Page #1035
--------------------------------------------------------------------------
________________ gAthAnukramaNikA 927 r'aathaay'u bRg 38 269 206 849 , 43 273 244 899 209 874 210 875 52 278 32 265 195 829 878 gAthA-caraNa kiM aMtaraM karato kiMThidiyANi kammANi kilessAe baddhANi kiM vedeto kirTi kiTTIkadammi kamme kiTTIkadammi kamme kiTTIkadammi kamse kiTTIkadammi kamme kiTTIkadammi kamme kiTTIkayavIcAre kiTTI karedi NiyamA kiTTI ca dvidivisesesu kiTTI ca padesaragaNa kiTTIdo kiTTi puNa kiTTIdo kiTTi puNa kimirAgarattasamago ke aMse jhIyade putvaM keciramuvasAmijadi kevaciraM uvajogo kevaDiyA uvajuttA kevadiyA kiTTIo kevaladasaNa-NANe ko kamAe hidIe kodhAdivaggaNAdo kohAdI uvajoge koho cauviho vutto koho ya kova roso ya kohaM ca chuhai mANe 230 , gAthAGka pRSTha / gAthA-caraNa 151 773 | cattAri tiga cadukke ___94 615 | cattAri ya khavaNAe ekkA 191 827 cattAri ya paThThavae cattAri vedayammi du 848 cadura dugaM tevIsA carime vAdararAge carimo vAdarAgo 207 873 carimo ya suhusarAgo codasaga NavagamAdI coddalaga dasaga sattaga 164 807 chaNhaM AvaliyANaM 167 809 chanvIsa sattavIsA ya 169 811 chavIsa sattavIsA tevIsA 229 889 jasaNAmamuccagodaM jA cAvi vajjhamANI 73 599 jA vaggaNA udIredi 93 615 jAva Na chadumatthAdo 118 676 jA hINA aNubhAgeNa je cAvi ya aNubhAgA je je jamhi kasAe jo kammaMso pavisadi jo jamhi saMchuhaMto 173 814 jo jaM saMkAmedi ya 64 276 jaM kihi vedayade jaM cAvi saMchuhaMto ja cAvi saMhato 1898 jaM jaM khavedi kihi 119 676 jaM vedeto kihi / 605 jhINaThidikammase 113 641 dvidi-aNubhAge aMse 232 895 didi uttaraseDhIe Naga-puDhavi-cAlugodaya 150 773 Nava aTTha satta chaka 165 807 NANamhi ya tevIsA 146 770 NihA ya NIcagodaM 149 772 NiyamA ladAsamAdo 20 32 ! NiyamA ladAsamAdo 49 277 212 877 116 831 226 886 899 172 814 227 887 68 559 224 885 62 8 140 1761 TO 62 466 177 817 597 2171899 kaM karaNaM vocchijadi kaM ThANaM vedaMto khavaNAe paTThavago jamhi khINesu kasAesu ya gAhAsade asIde guNado aNaMtaguNahINaM guNaseDhi aNaMtaguNA guNaseDhi aNaMtaguNeguNaseDhi asaMkhejA ca cakkhU sudaM pudhattaM 218 882 216 781 126 757 157 782 201 834 71 597 53 278 ka7 277 134 762 76 601 76 602
Page #1036
--------------------------------------------------------------------------
________________ 928 kasAya pAhuDa sutta gAthAGka pRSTha 223 885 131 760 87 611 75 601 88 612 101 633 111 640 108 637 91 115 658 827 95 630 677 gAthA-caraNa Nirayagai-amara-paMcidiesu NivvAghAdeNedA hoti tadiyA sattasu kiTTIsu tiNNi ya cauro taha duga terasaya Nava ya satta ya tevIsa sukkalesse chakaM dasasu ca vassassaMto diTTe suNNAsuNNe duviho khalu paDivAdo dosu gadIsu abhajANi daMsaNamohauvasAsagassa dasaNamohakkhavaNApaTThavago dasaNamohassuvasAmaNAe dasaNamohassuvassAmago pacchima-AvaliyAe pajjattApajjatteNa pajjattApajjatte micchatta paDivAdo ca kadividho paDhamasamayakiTTINaM paDhamA ca aNaMtaguNA paDhamaM vidiyaM tadiyaM payaDi-payaDiTThANesu payaDIe mohaNijjA puSvammi paMcamammi du peja-dosacihattI peja-dosavihattI pejjaM vA doso vA paMca caukke vArasa paMca ya tiNNi ya do paMcasu ca UNavIsA bahugadaraM vahugadaraM se kAle vArasa Nava cha tiNNi ya vaMdhaNa hoi udayo vadheNa hoi udao vaMdhodaehi NiyamA vaMdho va saMkamo vA vaMdho va saMkamo vA caMdho va saMkamo vA gAthAGka pRSTha gAthA-caraNa 42 273/ vaMdho va saMkamo vA 19 32 | bhaya sogamaradi-radigaM 197 832 | sANaddhA kohaddhA 12 10 mANa mada dappa thaMbho 33 265 |mANe ladAsasANe 44 274 | mAyA ya sAdijogo 208 873 micchattapaJcayo khalu 55 279 micchatta vedaNIyaM kamma 121 677 micchattavedaNIye kamme 821 micchAiTThI NiyamA laddhI ya saMjamAsaMjasassa 110 639 laddhI va saMjamAsaMjamasta lessA sAda asAde ca baDDIdu hodi hANI 228 888 vassasadasahassAI 186 825 vAvIsa paNNarasage 825 vidiyaTThidi AdipadA vidiyAdo puNa paDhamA 816 vidiyAdo puNa paDhamA 816 viradIya aviradIe 215 880 vedagakAlo kiTTIya vede ca vedaNIe savvAvaraNe vaMsI jaNhugalarisI saNIsuasaNIsu ya sattaya chakaM paNagaM sattArasegavIsAsu saMkAmo samayUNA ca paviTThA 36 2 sammatta desavirayI saMjama 11 10 sammattapaDhamalaMbho 35 267 sammattapaDhamalaMbhassa'NaMtaraM 61 466 sammAmicchAiTThI 163 806. sammAiTTI saddahadi 143 769 sammAmicchAiTThI samvaNiraya-zravaNesu ya sabassa mohaNIyassa 148 772 savvassa mohaNIyassa 142 768 savAo kiTTIo 147 771 savvAvaraNIyaM puNa / 219 882 savvAvaraNIyANaM jesi 26 160 785 131 760 31 264 178 818 170 811 171 813 83 604 181 819 135 763 72 589 82 604 54 278 30 263 231 889 14 104 635 635 102 634 637 109 638 96 630 1446 769 136 764 3 168 810 79 603 133 761
Page #1037
--------------------------------------------------------------------------
________________ 27 viziSTa-prakaraNa-ullekha 929 gAthA-caraNa mAthAGka pRSTa gAthA-caraNa gAthAGka pRSTha savve vi ya aNubhAge 159 783 | saMkAmaNa ovaTTaNa savvehi dvidivisesehi 100 633 / saMkAmaNa ovaTTaNa sAgAre paTThavago NiDhavago 98 632 | saMkAmaNamocaTTaNa 233 895 sAdi jahaNNasaMkama | saMkAmayapaTThavagassa 124 756 sAsada patthaNa lAlasa | saMkAmedi udIredi 220 883 solasaga bArasaTThaga vIsaM 261 saMkAmeDhukkaDDadi je ase 153 777 saMkama uvakkamavihI 24 252 saMtamhi ya NiyamA 129 - 759 saMkAmagapaTTavagasta 125 767 saMkAmagapaTTavagassa 127 758 saMkhejA ca maNussetu 114 641 saMkAmagapaTTavago 141 767 | saMchuhadi purisavede 138646 saMkAmagapaTTavago ke 130 760 saMkAmagoca kodhaM mANaM 137 764 | saMdhIdo saMdhI puNa 78 602 3 cUrNi-udhRta-gAthA-sUcI 4 granthanAmollekha ekkaga chakke kArasa 473 / karmapravAda paMcAdi-aNihaNA , karmaprakRti 708 sattAdi-dasukkassA 708 5 viziSTa-prakaraNa-ullekha (1) pR0 101, sU0 62-sesaM jahA udIraNAe tahA kAyavvaM / (2) pR0 111, sU0 140-sesANi jahA udIraNA tahA NevvANi / (3) pR0 171, sU0 148-appAbahuamukkassayaM jahA ukkassabaMdhe thaa| (4) pR0 174, sU0 184-sesANi jadhA sammAdiTThIe baMdhe tadhA NevANi / (5) pR0 249, sU0 11-so puNa payaDi-Tidi-aNubhAga-padesavaMdho bhsopruuvido| (6) pR0 318, sU0 41 -etto addhAchedo / jahA ukvassiyAe hidIe udIraNA tahA ukkassao hidisNkmo| (7) pR0 319, sU0 52-ukssaTidisaMkAmayassa sAmittaM jahA ukkassiyAe. dvidIe udIraNA tahA NedavvaM / (8) pR0 322, sU076-jahA ukkassiyA dvidi-udIraNA tahA ukkassao hidisNkmo| (9) pR0 323, sU0 89-tesimaTThapadaM kAUNa ukasso jahA ukkassaTidi-udIraNA tahA kaayvvaa| (10) pR0 368, sU0 228-jahA ukassANubhAgavihattI tahA ukkssaannubhaagsNkmo| (11) pR0 373, sU0 290-sesANaM jahA sammAidvibaMdhe tahA kAyavo / (12) pR0 394, sU0 540-appAvahu jahA sammAiDige baMdhe thaa|
Page #1038
--------------------------------------------------------------------------
________________ 6 viziSTa-samarpaNa-sUtra-sUcI (jinake AdhAra para adhikAMza uccAraNA-vRttikA nirmANa huA hai / ) (1) pR0 26, sU0 7278-ettha cha aNiyogaddArANi / kiM kasAo ? kasla kalAo? keNa kasAo ? kamhi kasAo ? kevaciraM kasAo ? kaiviho kasAo? (2) pR0 41, sU0 112-evaM savANiyogahArANi aNugaMtavvANi / (3) pR0 50, sU0 34-35-mUlapayaDivihattIe imANi aTTha aNiyogahArANi / taM jahA-sAmittaM kAlo aMtaraM NANAjIvehi bhaMgavicao kAlo aMtaraM bhAgAbhAgo appAbahuge tti| edesu aNiyogaddAresu parUvidesu mUlapayaDivihattI samattA hodi / (4) pR0 51, sU0 37-38-tado uttarapayaDivihattI duvihA-egegauttarapayaDivihattI ceva payaDiThThANauttarapayaDivihattI cev| tattha egegauttarapaDivihattIe imANi aNiyogabArANi / taM jahA-egajIveNa sAmittaM kAlo aMtaraM jANAjIcehi bhaMgavicayANugamo parimANANugako khettANugamo posaNANugamo kAlANugamo aMtarANugamo laNiyAso appAvahue tti / edesu aNiyogadAresu parUvidesa tado egegauttarapayaDicihattI samattA / - (5) pR0 79, sU. 129. evaM samvANi aNiogaddArANi NedavyANi / 130. padaNikhece vaDDIe ca aNumaggidAe lamattA pyddivihttii| (6) pR0 91, sU0 5. padANi ceva uttarapayaDihidivihantIe kAvvANi / (7) pR0 147, sU02, etto mUlapayaDiaNubhAgavihattI mANidavyA / (8) pR0 177, sU0 2. tattha mUlapayaDipadesavihattIe garAe / (9) pR0 199, sU0 110. evaM sesANaM kammANaM jeddhvaM / 112. aMtaraM jahaNNayaM jANidUNa NedavvaM / 113..NANAjIvehi bhaMgavicayo duviho jahaNukassasedehi / aTThapadaM kAdUNa lavdhakammANaM Nedavvo / 114. savvakasmANaM NANAjIcehi kAlo kaayvvo| (10) pR0 211, sU0 291. etto bhujagAraM padaNikkheca caDDIo ca kaayvaao| (11) pR0 348, sU0 29. padeNa aTTapadeNa muulpyddiannubhaagsNkmo| 30, tattha ca tevIsamaNiyogaddArANi saNNA jAva appAvahue ti| 31. sujagAro padazikkhevo vaDhi tti aannico| (12) pR0 361, sU0 152. evaM selANaM kammANaM NAdUNa NedavvaM / (13) pR0 364. sU0 173, evaM sesANaM karamANaM / 174. Navari sassatta-sammAmicchattANaM saMkAmagA-puvvaM ti bhANivvaM / / (14) pR0 411, sU0 77, sesANaM kammANaM jANiUNa NedavvaM / (15) pR0 432, sU0 365. evaM cadusu gadI ogheNa sAdhedUNa nnedvo| (16) pR0 438, sU0 442 gadIsu ca sAheyavvaM / (17) pR0 440, sU0466. jANAjIcehi kAlo padANumANiya Nedavyo / (28) pR0 456, sU0 632. sAbhitte appAyahue ca vihAlide vaTThI lamattA bhvdi| (19) pR0 467, sU0 9. edANi vevi pattegaM cauvIsamaNiogaddArehi marigaUNa / 10. tado payaDiTThANaudIraNA kAyavvA / (20) pR0 482, sU0 108. NANAjIcehi maMgavicayAdi-aNiyogadArANi appA. bahuavajANi kAyavvANi / 114. padaNikkheva-vaDIo kaadbbaao| (21) pR0 491, sU0 163. evamaNumANiya sAmittaM NedavvaM /
Page #1039
--------------------------------------------------------------------------
________________ viziSTa-samarpaNa-sUtra-sUcI 931 (22) pR0 495, sU0 192. aMtaramaNuciMtiUNa NedavvaM / (23) pR0 496, sU0 196. NANAjIvehi kAlo aMtaraM ca aNucitiUNa NedavaM / (24) pR0 498, sU0 216. bhujagAro kAyavyo / 217. padaNiskhevo kAyayo / 218. baDDI vi kAyavvA / . (25) pR0 500, sU0 234. ettha sUlapayaDi-aNubhAgaudIraNA bhANiyavvA / (26) pR0 512, sU0 328, NaNAjIvehi bhaMgavicao bhAgAbhAgo parimANaM khetaM pholaNaM kAlo aMtaraM saNiyAso ca edANi kAdavANi / (27) pR0 519, sU0 384. mUlapayaDipadesudIraNaM maggiyUNa / 385. tado uttara payaDipadesudIraNA ca samukittaNAdiappAbahuaMtehi aNiogadArehi maggiyavvA / / (28) pR0 524, sU0 440. evaM sesAsu gadIsu udIrago saaheyvyo| (99) pR0 556, sU0 455. sesehiM kammahi aNumaggiyUNa NedavyaM / 456. NANAjIvehi bhaMgavicayo bhAgAbhAgo parimANaM khettaM posaNaM kAlo aMtaraM ca edANi bhANivvANi / (30) pR0 553, sU0 657. evaM mANa-sAyAsaMjalaNa-purisavedANaM vaMjaNado ca atthado ca kAyavvaM / (31) pR0 583, sU0 223. etto chattIsapadehi appAvahuaMkAyavvaM / (32) pR0 585, sU0 235. sesANi sUcaNANumANeNa kAyavvANi / (33) pR0 586, sU0 236, kasAyovajutte aTTahiM aNiogaddArohiM gadi-idiya-kAyajoga-veda-NANa-saMjama-dasaNa-lessa-bhaviya-sammatta-saNNi-AhArA nti edesu terasasu aNugametu maggiyUNa / 237 mahAdaMDayaM ca kAdUNa samattA paMcamI gAhA / (34) pR0 590, sU0 272. etto vAdAlIlapadapyAvahuaM kAyadhvaM / (35) pR0 610, sU0 24 edANumANiyaM sesANaM pi kasAyANaM kAyavvaM / (36) pR0 616, sU0 21. ettha payaDisaMtakammaM TidisaMtakasyamaNubhAgasaMtakamma padesasaMtakammaM ca maggiyavvaM / (37) pR0 616, sU 23. ettha payaDivaMdho dvidivaMdho aNubhAgavaMdho padesavaMdho ca mggiycco| (38) pR0 638, sU0 139,tado uvalasasammAiTi-vedaya-saspAiTi-sammAmicchAiTTIhiM eyajIveNa sAmittaM kAlo ataraM NANAjIvehiM saMgavicao kAlo aMtaraM appAbahuraM cedi / 140. edetu aNiyogaddAresu caNNidesu daMsaNamohauvalAmaNe ti samattamaNiyogaddAraM / (39) pR0 642, sU0 8. edANi odUNa adhApavattakaraNasta lakkhaNaM nANiyacvaM / (40) pR0 657, sU0 126. emhi daMDae samatta suttagAhAo annusNvnnnnedvaao| (41) pR0 657, sU0 127. saMkhejA ca maNussesu khINasohA saharalaso NiyamA tti padisse gAhAe aTTa aNiyogaddArANi / taM jahA-saMtapasavaNA davapayANaM khentaM phosaNaM kAlo aMtaraM bhAgAbhAgo appAvahuaMca / 128. edesu aNiogaddAreSu vaNidenu dasaNasohamakhavaNA tti samattamaNibhogahAraM / (42) pR0 665, sU0 53. saMjadAsaMjadANabhaTTha aNiogavArANi / taM jahA-saMkaparavaNA vyapagANaM khetaM pholaNaM kAlo aMtaraM bhAgAbhAgo appAvahuraM ca / 54 enetu aNiogaddAresu lamatelu tivAdadAe sAsittasappAvahuraM ca kAyavvaM / (43) pR0 672, sU0 39. etto carittaladdhigANaM jIvANaM aTTha aNiogaddArANi / 40 taM jahA saMtaparUvaNA davvaM khettaM posaNaM kAlo aMtaraM bhAgAbhAgo appAnahuaM ca aNugaMtavvaM /
Page #1040
--------------------------------------------------------------------------
________________ 932 kasAya pAhuDa sutta (44) pR0 678, sU0 15. tado daMsaNamohaNImamuvasAmessa jANi karaNANi puTavaparUvidANi tANi savvANi imassa vi paraveyavvANi / (45) pR0 711, su. 352. itthivedassa vi NiravayavamemappobahuamaNugaMtavvaM / 353. aTukasAya-chaNNokasAyANamudayamudIraNaM ca mottUNa evaM ceva vattavyaM / 354. purisaveda-cadusaMjalaNANaM ca jANidUNa NedavvaM / 355. Navari baMdhapadassa tattha savvatthovattaM ca / / (46) pR0 713, sU0 368. koccirasuvasAmijadi saMkamaNamudIraNA ca keciraM ti edamhi sunte vihAsijjamANe edANi ceva aTTakaraNANi uttarapayaDINaM pudha pudha vihAsiyavANi / (47) pR0 739, sU0 23. ettha (carittamohakkhavaNApaTravagavisaye) payaDisaMtakamma hidisaMtakammamaNubhAgasaMtakammaM padesasaMtakammaM ca maggiyadhvaM / 25. ettha payaDibaMdho dvidivaMdho aNubhAgavaMdho padesavaMdho ca mggiyvvo| (48) pR0 823. sU0 859. etto ekokAe gadIe kAehiM ca samajidallaggassa padesaggassa pamANANugamo ca appAvahuraM ca kAyavvaM / 7 pavAijjaMta-apavAijjaMta-upadezollekha (1) pR0 562, sU0 19. pavAijjateNa uvadeseNa addhANaM viseso aMtomuhattaM / 20. teNeva uvadeseNa caugaisamAseNa appAbahuaM aNihidi / (2) pR0 564, sU0 45. tesiM ceva uvadeseNa coisajIvasamAsehiM daMDago bhnnihidi| (3) pR0 580, sU0 185. ettha vihAsAe doNNi uvaesA / 186. ekkeNa uvaeleNa jo kasAyo so annubhaago| (4) pR0 581, sU0 198. ekkeNa uvaeseNa cautthIe gAhAe vihAlA samattA avadi / 199. pavAijjateNa uvaeseNa cautthIe gAhAe vihaasaa|| (5) pR0 596, sU0 320. eso viseso ekkeNa uvadeseNa palidovamassa asaMkhnejadibhAgapaDibhAgo / 321 pavAijjaMteNa uvadeseNa AvaliyAe asNkhejdibhaago| (6) pR0 649. sU0 58. tAdhe sammattassa doNNi uvadesA / ke vi bhaNaMti saMkhejANi varasasahassANi dvidANi tti / pavAijjateNa uvadeseNa aTuvassANi sammattassa sesANi / xxx 60. aTTavassauvadeseNa parUvijihidi / (7) pR0 739, sU 15. ekko uvaeso NiyamA sudovajutto hodaNa khavagasadi caDhadi tti / 16. eko uvadeso sudeNa vA, madIe vA, cakkhudalaNeNa vA acakkhudaMsaNeNa vA / / (8) pR0 838, sU0 965. ettha duviho uveso| 966. ekkaNa uvadeseNa kammaTTi dIe asaMkhejA bhAgA NillevaNaTANANi / 967. ekkeNa uvaeseNa palidovamassa asNkhejdibhaago| 968. jo pavAijai uvaeso teNa uvadeseNa palidovamassa asaMkhejadibhAgo, asaMkhejANi caggasUlANi NillevaNaTThANANi /
Page #1041
--------------------------------------------------------------------------
Page #1042
--------------------------------------------------------------------------
Page #1043
--------------------------------------------------------------------------
_