Book Title: Heer Saubhagya Mahakavyam
Author(s): Devvimal Gani, Shivdatta Pandit, Kashinath Sharma
Publisher: Kalandri Jain S M Sangh
Catalog link: https://jainqq.org/explore/002262/1

JAIN EDUCATION INTERNATIONAL FOR PRIVATE AND PERSONAL USE ONLY
Page #1 -------------------------------------------------------------------------- ________________ hIrasaubhAgyam : prerakA : AcAryadeva zrImad vijayaOMkArasUrIzvarAH Qi kAlandrI jaina saMgha, kAlandrI, rAjasthAna Page #2 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrI kAlandrI jaina saGgha granthamAlA : kramAGka I vijayabhadrasUrIzvara sadagurubhyo namaH paM. devavimala gaNi viracitaM - svopajJavRttibhUSitam hIra saubhAgya mahAkAvyam prerakA : pUjyapAda AcAryadeva zrImad vijayaOMkArasUrIzvarAH . prakAzaka : zrI kAlandrI jaina zve. mU. saMgha kAlandrI (rAjasthAna) - Page #3 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vi. saM. 2041 . mUlya : prA....pti....sthA....na sau rUpaye vijayabhadra ceriTebala TrasTa pArzvabhaktinagara, hAIve, bhIlaDIyA tIrtha . .. ( vAyA DIsA, gujarAta.) motIlAla. banArasIdAsa baMgalA roDa, javAharanagara, ___ dIllI-110007 sarasvatI pustaka bhaMDAra - hAthIkhAnA, ratanapola, amadAvAda-380001 (gujarAta) mudraNa vyavasthAH mohanalAla jamanAdAsa zAha 21, acala bhavana, modI sTrITa, koTa bambaI-400001 somacaMda DI. zAha "sughoSA" kAryAlaya pAlItANA-364270 (gujarAta) prAraMbha ke pRSTha bharata prinTarI dAnApITha ke pIche, pAlItAnA-364 270 Page #4 -------------------------------------------------------------------------- ________________ HIRA SAUBHAGYA MAHAKAVYAN with auto commentary by DEVAVIMAL GANI EDITORS : pt. SHIVADATTA pt. KASHINATH SHARMA Page #5 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Copies can be had of Parsva Bhakti Nagar High way, BHILADIYATI ( Via Deesa, Gujarat ) Motilal Banarasidass 40, U. A Bungalow Road, . Jawahar nagar, ':. DELHI-110 007 : V I Saraswati Pustak Bhandar 1 Somchand D. Shah Hathi Khana, Ratanpole, A. Sughosha Karyalaya - AHMEDABAD A PALITANA-364270 380 001 (Gujarat) 1985 PRICE: 100 Rupees Front Pages Printed at ; BHARAT PRIFTERY Kantilal D. Shah Behind Grain Market, PALITANA-364270 Page #6 -------------------------------------------------------------------------- ________________ devAdhideva zrI muni suvrata bhagavAna kAlaMdrI (rAjasthAna) Page #7 -------------------------------------------------------------------------- Page #8 -------------------------------------------------------------------------- ________________ smRtirekhA mahAmahima zrI munisuvratasvAmI bhagavAna Adi jinabimboM kI pUjyapAda zAsanaprabhAvaka AcAryadeva zrImad vijayaOMkArasUrIzvarajI mahArAjA kI pAvana nizrA meM sampanna / pratiSThA ____ (vi. saM. 2040, vaizAkha zuklA paMcamI ) . kI pAvana smRti meM ra zrI kAlandrI jaina saMgha dvArA prakAzita hai hIra saubhAgya mahAkAvyam Page #9 -------------------------------------------------------------------------- ________________ hIrasaubhAgyamanI he pajJa vRtti eka vizALI saMdarbha graMtha -paM. zrI pradyumnavijyajI gaNI. saMskRta kAvya sAhityamAM "hira saubhAgyam'nuM. nAma. ane sthAna AgalI haroLamAM che. tenA sattara sargomAM AvelA traNa hajAra sAtasone aDasaTha zlokomAM patharAyelI kAvya pratibhA rasanna vidvAnane prathama najare ja AkarSI le tevI che. vAMcatA jAva, tenA pRSThone vadhatI sarasarI yAtrA karatA jAva ane rasa-choLathI tame pUrepUrA bhIMjAI jAva, bahuzruta kRtikAra - kAvya dvArA rasa-samaMdara bhaNuM kheMcI jatA pUjya kavi zrI devavimala gaNuM paNa vRtti dvArA jJAnanA vistRta. avakAzanI yAtrAe sahadaya vAcakane laI jAya che. te sattANu pIstAlIsa zloka pramANa kAyAvALI A paNa vRtti eka vizALa sandarbha granthanI garaja sAre che. TIkAmAM ThAma ThAma aneka kenA udAharaNa ApIne ane pitAnA racanA prayoganI puSTi mATe aneka mAnya kAvyanI paMktionI paMktio TAMkIne vRttikAre potAnuM bahuzrutapaNuM ane racanA pratyenI vaphAdArIpUrNa cIvaTa batAvI che. (vRttimAM AvatA AvA uddharaNe viSe mahenata karavAmAM Ave te kartAnA bahuzratapaNAne uddharaNa granthano moTo AMka spaSTa rUpamAM bahAra lAvI zake) Page #10 -------------------------------------------------------------------------- ________________ "dho vi..." jijJAsu vAcakane vRttinA vAcanathI ADakataro lAbha e maLe che ke, eka grathanuM A vAcana aneka granthomAM tene praveza apAvI zake che. saMskRta kAvya granthAnA prasiddha TIkAkAra zrI mallinAthe zrI mAgha kavi mATe kahyuM che tema ApaNe zrI devavimala gaNu mATe kahI zakIe? jAne ravi, varaM tu tinaH, tatsari saMsevanAra.......mAtra "hIra saubhAgyama" nA UMDA parizIlanathI vAcakamAM pAradarzI vidvatA pragaTI UThe. subhASitene khajAne - kAvyagata padArthone vadhu vizada banAvavA mATe, vRttimAM, je te sthaLe, tarakAlIna/LamA saikAmAM pracalita lokabhASAnI kahevata tathA subhASita kavivare TAMkayA che. tatkAlIna sAMskRtika viSa para sAra prakAza pADanAra A kahevata/subhASita bhASA zAstranI daSTie paNa sArA adhyayananI taka pUrI pADe che. - namUnArUpe eka lokokti ApuM. sarga 14, zleka 21nI TIkAmAM A duho ke majhAne cheH . nAthA nag, kuri pira, vaja sariNA mA ! lacchI hiMDA ghari ghari, mahilA pasa sabhAva / duho kahe cheH lakSamIjIne sAgara je pitA maLe, kRSNa jevA pati maLyA ane candra je bhAI maLe, teya te ghare ghare phare che; kharekhara nArIne svabhAva kayAMthI jAya? prastuta lokagata TIkAmAM ja anityatA sUcaka eka subhASita che je vAMcatAM ja hadayaMgama banI jAya che? yauvana jAi vegi nadI, Ayu jalahara jAi / indu candu nAgindu, kaho kuNa thira rahai // Page #11 -------------------------------------------------------------------------- ________________ eka mahatvapUrNa pATha : vRttikAra ghaNA sthaLe pote mULamAM karela zabda prayoga zuddha che e batAvavA anya mAnya kAvyonI paMktionI paMktio TAMke che ema upara meM lakhyuM che; have ahIM jaNAvyuM ke AvA sAkSI pATha ApaNane ke navo prakAza ApI jatA hoya che. * - eka udAharaNa ApuMH sakalANaM caityavandananA cheDe ghanitAtAnAM e zloka bolAya che; tenuM antima caraNa ApaNe A pramANe bolIe chIeH nivamavanAnAM mAratoDathuM namAmi Ano artha karatAM prazna e Ave che ke namaskAra rUpa kriyAnuM kAma karyuM? huM namuM chuM. paNa kone ? uparanA traNe caraNe to nivamavanAnA e padanA ja vizeSaNe che. ' A praznane suMdara uttara "hIrasaubhAgyama" nI vRttimAM maLe che. : 16, zloka 133nI TIkAmAM mULa zlokamAM zabada pratimA arthamAM vAparyo che. tenI puSTi karatAM vRttikAra kahe che : sava phAina pUrvasaribhiH pratimA proktA'sti / yathA avanitalagatAnAM kRtrimAkRtri. mAnAM, varabhavanagatAnAM divyavaimAnikAnAm / iha manujakRtAnAM devarAjArcitAnAM, jinavarabhavanAnAM bhAvato'rcA namAmi // kevuM sarasa samAdhAna maLI gayuM! "mAvata's namAyi" pAThe chUpAyela karmane zodhI kADhyuM. huM bhAvathI AvA jina maMdiromAM rahela mUrtine namuM chuM. va zabda pratimA arthamAM anyatra paNa vaparAyela che. nizItha cUrNi, prathama u. gAthA 604mAM tathA triSaSTi parva 1. saga 5, zloka 368mAM paNa saMgha zabda pratimA artha mAM upayukta thayela ApaNe joI zakIe chIe. osarI zabdanuM mULa avasara : agAu lakhI Avyo chuM ke, bhASA zAstrIya daSTie paNa A vRttinuM anuzIlana majhAnuM banI rahe tevuM che. A Page #12 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 9 najara sarasarI nAkhatAM sa 17, aAka 113nI TIkAmAM deharAsara zabda vAparavAmAM AvyeA che. tenA para mArI dRSTi paDI. AvA aneka dRzyazabdo prastuta TIkAmAMthI ApaNane maLI zake. mULa pAThe Ama che : yasyopadezAd bahavo vihArAH saMjajJire mandira caityagunhA:| TIkAmAM lakhyuM che : mandiranaityayuAH gRhadevatAyasara saditA: phedarAsara kRtti... ahIM mandira ane caitya zabda ekAka lAge; paNa tenI spaSTatA karatAM TIkAkAre gharadeharAsara mATe caitya zabdavAparyA che.... sevatA-avasara zabda ApaNane khyAla Ape che ke esarI zabdanuM mULa avasara zabdamAM che. ga'bhIra adhyayananI AvazyaktA : - upara jenI AchI zI mAhitI ApI che tevI sAmagrI vRttimAM khUba paDI che. rasajJa vAcaka mATe mULa kAvya rasanA khajAnA khAlI Ape che ane jJAnapipAsu vAcakane tenI vRtti adhyayana/saMzeAdhananI navI navI take pUrI pADe che vartamAna samayamAM, jayAre gaMbhIra adhyayana virala banyuM che tyAre AvI mahAkAvyanuM adhyayana vadhune vadhu pramANamAM thavu joie. saMskRta vyAkaraNunA abhyAsa pachI saskRta bhASAnI vyutpatti mATe A kAvyanA temaja tene pagale pagale sAma saubhAgya, vijaya prazasti, vijaya deva mAhAtmya vagerenuM adhyayana jarUrI che. prastuta mahAkAvya parathI samakAlIna kavi zrI RSabhadAse hIravijayasUrinA rAsa vi. saM. 1685mAM racyA che. prAcIna gujarAtI bhASAnA adhyetAe mATe prastuta rAsamAM vipula sAmagrI bharelI che. devakInana jaina upAzraya, nAraNapurA, amadAvAda-380013 mAgasara vada 3, 2041 Page #13 -------------------------------------------------------------------------- ________________ hI ra sau bhA gyam : saMkSipta paricaya -gaNivaryazrI yazovijayajI kavivara zrI devakmila gaNIne prastuta mahAkAvya hIrasaubhAgyam evaM usa para pANDityapUrNa vyAkhyA 'sukhAvabodha' likhakara, niHzaGka, . khyAtakIrti vidvAnoMkI paGkti meM sthAna arjita kiyA hai| unake pAragAmI bahuzrutatva kA spaSTataH pratibhAsana karAtI hai prastuta kRti / .. kRti kA zIrSaka jaisA ki nAma se sUcita hai, hIra saubhAgyam jagadguru zrI hIravijayasUri mahArAja kI jIvanI ko svayaM meM sameTe hue hai / kRti kA nAma 'hIrasaumAgyam ' zrI pratiSThA soma kRta 'soma saubhAgyam ' ( somasundarasU ri mahArAja kI jIvanI jisa meM ukerI gaI hai) se sAdRzya rakhatA hai / ho sakatA hai ki vaha pUrvakAlIna 'somasaubhAgyam ' para se rakhA gayA ho| __aMgrejI prastAvanA meM DaoN. jI. vI. tagArI mahodayane dUsarA bhI sUcitArtha ukta nAma se nIkAlA hai / unake kathAnAnusAra, pratyeka sarga ke anta meM apanI zraddheya jananI saubhAgyadevI kA smaraNa karane vAle granthakAra ne kRti kA nAma isa rUpa meM rakhakara mAtA ko zraddhAsumana arpita kiye haiM / racanA samaya munirAjazrI darzanavijayajI (tripuTI) ne apane grantha 'paTTAvalI samuccaya' (khaNDa 1) meM prastuta grantha kA racanA samaya . vikramIya Page #14 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 11 satrahavIM zatI ke dvitIya aura tRtIya caraNa nirdhArita kiyA hai / unhoMne likhA hai ki vi. saM. 1639 meM prastuta grantha kI racanA prAraMbha huI evaM vi. saM. 1656 meM grantha pUrNa huA ! racanA samaya ke Akalana ke AdhAra staMbhoM meM pahalA srota hai upAdhyAya dharmasAgarajI racita svopajJa ' guru parivADI' kI TIkA vi. saM. 1648 meM pUrNa ukta kRti meM jagadguru hIravijayasU, ri mahArAja kI saGkSipta jIvanI likha kara vizeSArthIoM ko ' hIra saubhAgyam' dekhane kI sUcanA dI hai / ataH grantharacanA kA prAraMbha vi. saM. 1648 se pUrva anumita kiyA jA sakatA hai / caritranAyaka hIravijayasUri mahArAja kA svargagamana vi. saM. 1652 meM huaa| / svargagaMbhana taka kI pUrNa jIvanI varNita hone ke kAraNa granthapUrNatA ke samaya kA anumAna lagAyA gayA / hIravijayasUri mahArAja ApakA janma vi. saM. 1583, mRgazIrSa zuklA navamI ko pAlanapura (gujarAta) meM huA / pitAjIkA nAma : kurAzAha / mAtAjI kA nAma : nAthIbAI | ApakA nAma thA hIrajI / vijayadAnasUri mahArAja ke karakamaloM se ApakI dIkSA vi. saM. 1596, kArtika kRSNA dUja ko huI / dIkSA- nAma : muni hararSa / sva-para zAstroM ke marmagAmI abhyAsa ke bAda nADalAI paMDitapada se, usI gA~va meM evaM vi. 1610 meM vibhUSita kiyA gayA / ( rAjasthAna ) meM vi. saM. vi. saM. 1608 meM sirohI ( rAjasthAna ) 1607 meM unheM upAdhyAya pada se meM AcAryapada se Page #15 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 12 AcArya padArpaNa ke samaya unakA nAma hIravijayasUri rakhA gayA / vi. saM. 1622 meM vaDAvalI (gujarAta) meM AcAryavara zrI dAnasari mahArAja kA svargavAsa hone se Apa gacchanAyaka bane / . ... bAdazAha akabara kI ora se unako AmantraNa / vi. saM. 1639, mArgazIrSa kRSNA saptamI ko gandhAra (gujarAta) se vihAra evaM usI varSa kI jyeSTha kRSNA dvAdazI ko phatepura sIkrI meM bAdazAha se bheMTa / Apake cAritrya evaM jJAna kA bAdazAha para ananya prabhAva paDA aura ahiMsA ke pathapara bAdazAhane padArpaNa kiyA / .. mahAkAvya evaM usakI vyAkhyA . . prastuta mahAkAvya 17 sargoM meM vibhakta hai / kula milAkara padya saMkhyA 2789 hai / TIkA kA zlokAgra 9745 hai / pANDityapUrNa vyAkhyA meM samaya samaya para 'raghuvaMza' evaM 'naiSadha' jaise kAvyoM ke avataraNa dekara apanI bAta kavine puSTa kI hai / vyAkaraNa viSayaka carcA meM 'kriyAkalApa' jaise granthoM ko uddhata kiyA hai / cAcili [ sarga 14, zloka 73 ] prayoga siddha karane ke lie 'prakriyA kaumudI' kA Azraya liyA hai| ____ usa samaya meM pracalita katipaya gujarAtI zabda bhI vyAkhyA meM dRSTigocara hote hai| jaise ki, sUravAya [ sa. 9, zloka 92 ], hindu [pR. 618 ], kathIyo [pR. 902 ], mAMDavo [pR. 942 ], ghAMTa [ pR. 902 ], aNAvyuM [ pR. 675] Adi / granthakAra evaM unakI anya kRti - granthakAra devavimala gaNI vimalasiMhavimala gaNI ke ziSya the| Page #16 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 13. unake pANDitya ke viSaya meM hama jyAdA nahi likheMge, kyoMki svayaM kRti hI use bola rahI hai / . .. IDara (gujarAta) sthita zrI Atma-kamala-labdhisUrIzvarajI zAstra saMgraha se [ prata kramAMka 989] 6 pRSTha kI eka prata milI hai| isa kRti kA nAma hai 'hIrasundara kAvya' / TippaNI vAle isa kAvya ke kartA hai zrI devavimala gaNI / - hIra sundara kAvya ke 121 loka pramANa prathama sarga evaM usakI TippaNI upalabdha hai / munizrI darzanavijayajI kI mAnyatAnusAra paM. devavimala gaNI ne pahale hIra sundara kAvya banAyA thA aura tatpazcAt usa meM parivartana karake 'hIra saubhAgya mahAkAvyam ' banAyA thA // [ jaina satya prakAza, varSa 15, aMka 1 ] // hIra sundara kAvya kA prathama sarga to upalabdha huA hai // Age sarjana huA hogA yA nahi yaha to koI prata hI kaha sakatI hai // antima kAmanA nyAkaraNa ke adhyayana ke pazcAt isa grantha ke anuzIlana se saMskRta bhASA ko Thosa AdhAra diyA jA sakatA hai // vidvAnoM se anugraha hai ki ve isa grantha ko apane adhyApana meM vizeSa rUpa se sthAna deN| jaina upAzraya . vAva ( vAyA DIsA, gujarAta ) , kArtikI pUrNimA, vi. 2042 Page #17 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Deva VIMALA GANI'S HIRA SAUBHAGYAM: INTRODUCTION BY G V. TAGARE Gujarat has a glorious tradition of Sanskrit Scholarship. Lakulisa, the author of the Pasupata Sutra and probably the founder of that Saivite sect, Sthiramati, the famous Mahayana Buddhist, philosopher, Uvata the pre-Sayana commentator of the vedic works, the grammarian-poet Bhatti, Magha, the author of the Mahakavya sisupalavadha, the great Jaina polymath Hemachndracarya; to name a few, all are the eminent sons of Gujarat. The Scholar-poet Deva-vimala Gani (DV.) the author of the present beautiful religious-cumhistorical epic poem Hira-saubhagyam' is another son of Gujarat who carried the tradition of Sk. scholarship in the 16th century A. D. THE TITLE From the colophone of every Canto (Sarga), verse 19 of the concluding verses of the poem and the 3rd stanza of the introduction of the poet's commentary of this epic 'Hira-Saubhagyam' (H. S.) seems to be the title of this poem. It seems to be the fashion at those days to add the word "Saubhagyam" to the name of the hero of the 1. (alahaa) faraife 74AZEFA.cat E17177EUR | TUESI verse 1911 2. Faletta 417974107891771agifisaith etc. Also vide benediction sought for HS, in canto XVII 213 fatai Ata 11797014 ll Page #18 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 15 poem to indicate the glory or the glorious life of the hero. Thus Soma-saubhagyam describes the glorious life of Somasundara Suri. But here the word Saubhagya in Hira-Saubhagyam has a special significance as Saubhagya-Devi was the name of the author's mother. The poet has thus indicated his affection and respect for his mother by immortalising her name in the title of the epic. The avowed aim of the author was to describe the life of Hira-vijaya Suri (HV.). Hira-Saubhagya" is the name of the poem as can be seen from the last verse of every canto: * tad brAhmIkramasevideva vimalavyAvarNite hirayuklaubhAgyAbhidhahIrasruri carite sargoM (Number of the sarga stated after this) Hira-vijaya Suri was the leader of the Tapagachha in the 16 th. Cent. A. D He was greatly respected by the Moghul emperor Akbar who conferred on Suriji the title Jagad-guru' (The teacher of the world) The Ain-i-Akbari and Akbarnama testify to the relations between Akbar and Suri. As the hero is historical person, a few facts of his life as gleaned from historical records and poems like HS, Padmasagara's Jagadguru Kavya, Rsabhadasa's Hiravijaya-suri Rasa may be briefly presented "" HIRAVIJAYA SURI (A biographical sketch of the hero) Hiraji Kura-Shah Oswal1 was born in V. S. 1583 1. P. 20 (f's Hindi translation, Agra, Samvat 1980) by gfa falfaszt Page #19 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 16 (A. D. 1527) on Monday, Margasirsa Sukla Navami, at Prahladana-pura (i.e. Palanpur ). His mother's name was Nathibai. He has three brothers viz. Samghaji, Suraji and Sripala and three sisters namely Rambha, Rani, and Vimala. He lost his parents in his early childhood. His elder sisters Vimala and Rani ( who were married and had homes in Anhilwada Patan ) brought the parentless child to Patan. At that time, Vijaya Dana Suri of Tapagaccha was staying at Patan. Hiraji, though a child attended his sermons and he got himself initiated under Vijay Dana 'uri on Monday, 2nd day in the dark half of Kartika V. S. 15962 (A. D. 1540 ). Aftter the Dikna (Initiation cermony ), he was named "Hiraharja": At that time, Devagiri (Daulatabad) in Maharashtra was a famous centre of learning with specialisat. 1. In his commentary on HS. III 26-32 gives the horo. scop of HV as follows: . . 370; df9 2 maMgala a 7 qer zukra - 10 stog 2. saMvat 1596 varSe gurjaramaNDalAnusAreNa kArtika vadi devamAsAnusAreNa tu mArga aftaffeafedtari fant Ardei gryti! -HS. V. 208-209 Com. P. 246 . 1 Page #20 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 17 ion in Nyaya ( Logic). He studied under Brahmin Pandits Nyaya ( Logic ), Vyakarana (Grammar ), Jyotisa ( Astronomy-cum-Astrology ), Mathematics, six systems of philosophy (Darsanas ) and Saiva Sastra as in Cintamani. 1 After his return in V. S. 1607, Hiraharsa was made a Pandit at Nadulai (Marwar ). He was promoted as Vacaka? in V. S. 1608 ( A. D. 1552 ). In V. S. 1610 (A. D. 1554 ) Vijaya Dana Suri conferred on Hiraha. rsa HV.) the Suri-ship (the title Acarya ) on the 5th day of bright half of Pausa. 'After his Suri-ship, he was renamed as " HiraVijaya Suri." He bacame de jure head of Tapagaccha, soon after Suriji's teacher passed away on the 12th day of the bright half of Vaisakha V. S. 1622 ( A. D. !566 ) at Vatapallika (Vadali )4 * 1 hose were very troublesome days to non-niuslims. We are told how HV had to go underground to save 1. H S. VI 55-65. The Com. gives us a clear idca of the syllabus of studies traditionally prescribed for Jaina initiate's . 2. H. S. VI 76 com. 3. saMvat 1610 varSe pauSamAse zuklapaJcamIvAsare zrIharSavAcakasya sU ripadasthApanA / -HS VI 108-109 com. A special feature of this ceremony is that the old Acarya 'seats' his pupil ( established him on his post of an Acarya ) and bows down to him formally once only. Afterwards the senior retired Acarya is paid res pects as a guru by the new Acarya of others as well. 4 HS. VI. 186; Surisvara aur Samrat p 26. Page #21 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 18 his life and how his community Protected him. But better days came when Akbar conquered Gujarat. In A. D. 1575 Akbar established Ibadatkhana for religious discussions which led to the proclamation of Din-e-Ilahi in A. D. 1579. In Ain-i-Akbari II. 3 (H. S. Jarret's translation ), we have a list of participants in these discuss. ions and HV is mentioned as * Hariji Sur'. There are two versions how Akbar came to know of HV. According to our text (X. 96-130 ) Akbar enquired if there was any saint who was competent to help people across this Samsara and Suriji's name was strongly recommended by the members of that assembly. The other version gives the credit to a young Jaina Sravika Campa who told that HV was her Guru.3. Akbar sent an order to Sahib Khan (Shahabuddin Ahmed Khan) his Subhedar at Ahmedabad to send for Suriji respectfully with elephants, horses and other paraphernalia. It was the same Sahib Khan who harassed Suriji in V. S. 1636. But the imperial order must be obeyed and the invitation to Fatehpur was conveyed to Acarya who was then staying at Gandhar on the west coast of Gujarat. Suriji accepted the invitatir n but 1. Surisvara aur Samrat pp. 26-34. 2. " The Shahanshah's court became the home of enqui* rers of 'seven clames and the assemblage of the wise of every religion and sect". -Akbarnama (H. Beceridge's translation) Vol. II Lp. 366. 3. Rsabhadasa's Hiravijaya Suri Rasa and Padmasagara Gani's Jagadguru Kavya inform us that the procession of Campa after her six months fast made Akbar curious and she told her of HV. Page #22 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 19. declined to accept presents and conveyance. It was reg arded as a triumph of the Jaina community and HV's journey from Gandhar to Ahmedabad and from Ahmedabad to Fatehpur via Mahisane (Mehsana) AnahilPatan Siddhapura, Mt. Abu, Srirohini (Sirohi), Ranapura, Medinipura (Medta). Sanganera and Abhiramabada was celebrated like a triumphal march, by the local Jaina communities. Acarya went to see Akbar for the first time on the 12th day of the bright half of JyesthaV. S. 1639. Akbar enquired about the reality of the nature of God, Guru (Spritual preceptor) and Dharma, which HV. explained to Akbar's satisfaction (HS XIV. 28-36) Akbar then enquired about the vows (vratas) to be observed by Jaina sages. HV succinctly explained those vows. (HS. XIV-38-61). After the discussion, Akbar offered (the Jaina section of) his library. But he grate fully declined that offer. (Other sources say that a library in the name of Akbar was established at Agra.) Suriji spent that Caturmasya (Four months stay in the rainy season) at Agra. Though our text is silent, Padmasagara's Jagadguru Kavya and Hemavijaya's Vijayaprasasti Mahakavya mention that it was at the saying of HV that Akbar prohibited animal-slaughter during Paryusana Parva. Akbar was so much influenced by suriji that at his order he released all the encaged birds, freed all prisoners and prohibited fishing in the Dabar Lake near Fatehpura (HS. XIV 176-181). He confered on HV the title 'Jagad-guru' (HS.XIV 203-205). HS. XIV. 273-275 give a list of days on which animal Page #23 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 20 slaughter was prohibited. He said Akbar to abolish Jeziya taxi and tax on sacred places in Gujarat. During his stay at Akbar's capital he visited places like Mathura, Gwalior. In V. S. 1642, owing to an urgent call from his successor-disciple Vijayasena Suri, Acarya returned to Gujarat but kept behind him his eminent disciple at Akbar's court. He initiated 160 disciples, conferred Pandit-ships on 160 Sadhus and made 7 sages as Upadhyayas. (Rsabhadasa-HV-Suri Rasa 221). Being a Mahakavya, our text is selective in describing: events. The greatest event in the last stage of HV's life was his pilgrimage to Satrunjaya. Hill. Our text has devoted one complete Canto (XVI) for the description of this pilgrimage in V. S. 1650 which should be read in the original. Rsabhadasa corroborates it in his Hiravijaya Suri Rasa. One important point noted in our text (XVI 141 ) is that HV had to stay at Siddhacala (Satrunjaya Hill) at night due to his physical disability. After returing to Palitana, Suriji promised his followers at Dvipa ( Diu ) to visit their place. He spent the Caturmasa of V S 1651 at Unnata-nagara (una). His health brcke down. A message sent to his successordisciple Vijaya-sena Suri who was at Lahor with Akbar. His health deteriorated fast. Paryusana Parva of V. S. 1652 was completed At night on the 10th day of bright half of Bhadrapada V. S. 1652 he sent for Vimalaharsa and other *adhus and gave them final instructions 1. Akbar abolished the Jeziya tax from his realm in the 9th year of his reign. But at that time Gujarat was not a part of his kingdom Hence this firman. Page #24 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 21 to abide by the advice of Vijayasena Suri. The next day in the evening, he know that the time for Pratikramana had come. After Pratikramana, he sat in meditation and passed away quietly. Akbar donated 22 Bighas of land for his memorial. Ladakibai of Diu built a Stupa and established Padukas. Vijayasena Suri arrived 15 days after the Samadhi (Kala Dharma ) of his Guru and assumed the leadership of his Gaccha. : The poet prays parsvanatha * Victory' to his poem Hira Saubhagya Kavya. Thus the epic starts with a mangalacarana in praise of Parsva and concludes with a prayer unto him. HIRA-SAUBHAGYAM AS AN EPIC POEM Hira-saubhagyam (HS.) is a historical epic poem. A reference to the biographical sketch of Hira-Vijaya Suri (HV) will show that HV played a historic role for his community through his religious influence over Akbar. In fact the imperial conferment of the title Jagadguru on HV inspired the poet to write this ornate epic on him1. but the selection of a sign197 hero instead of a state hero (like Dasarathi Rama ) has modified the nature of this epic and transformed it in to a religious saga, as no wars, Svayamvaras and other flamboyant incidents of royal life have any scope in the life 1. tasya. sAhizrImadakabbaranarapatipradattajagadgurubirudatayA jagati vikhyAtibhAjo vratinAM alya1f75562 SATA IPATEIT TH #lej afa ar aalla i Com. on HS. I. 5 Page #25 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 22 of a sage. But Deva-Vimala Gani (DV), being a gifted, Poet, has written an ornate classical epic on HV. The poem contains 17 Sargas and 2789 verses. Thus the first condition of the composition of a Maha Kavya viz division into Sargas is fulfilled. After paying respects to Tirthankara Parsva, the poet paints a glowing picture of Gujarat, its rivers, towns and country side. To him Gujarat with the Sara. svati flowing over it is like god Siva with the Ganga flowing over him. The river Sarasvati greets young couples by waving lotus-flowers with a warmy hand swanvoice (1.49). The Picture of the happy pasteral life in Gujarat (1.59-64) is still covetable. One feels with the poet that goddess Laksmi decided to abide permanently in Gujarat (I. 61). The descriptions of towns-another characteristic of a Mahakavya-are graphic with beautiful similes and Utpreksas. For example the description of Prahladanapura or modern Palanpur (I.69-74), Srikari or 'modern Sikri near Fatehpur (U.P.) in Canto X 63 ff. The jou rney of the hero from Gujarat to Fatehpur appears like the triumphal march of a victorious king. As far the description of a person, the poet describes Akbar (X. 12 ff) like a hero from Hindu mythology. But it will be a matter of opinion whether all the parts of the body of a female deity-sasana devata-be described so romantically because Acarya Hemcandra Suri described Lord Mahavira and others in so many details in the Trisastisalakapurusa-carita. His descriptions of various seasons in I. 85-92 and elsewhere (another condition of a Mahakavya ) are charming. But the poet is Page #26 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 23 at his best when he describes his ( Jaina ) holy places. For example his description of Satrunjaya Hill in Ch. XV 30 ff should be read in the original. The epic thus fulfills most of the traditional characteristics of a Mahakavya. THE AUTHOR The author of this beautiful religious epic is Deva -Vimala Gani ( 1). V.). In the concluding stanza of each Canto (af) DV states that he is the son of Siva Sadhu or Siva Saha and Saubhagya-1 jevi. In designating this epic as Hira-Saubhagyam, he has immortalised his mother's name by incorporating it in the title of the poem, though it must be conceded that it was then a fashion '1o bring " Saubhagya" in the title of poem. For example, Soma-Saubhagyam on the life of Soma-Sundara-Suri... The name of DV's preceptor is Sinha-Vimala-gani. In the Prasasti verses at the end of book, he gives the genealogy of his teachers as follows : Sripati sitafa, Jagarsi Fofo, Sinha-Vimala-gani atafaha af. Emulating tne example of Acarya Hemacandra suri, he wrote a commentary on his own work (SvopajnaVrtti svopavRtti ) called Sukhavabodha sukhAvabodhA on his epic poem Hira-Saubhagyam (HS), the present text. In its Prasasti he acknowledges that the (Ms. of his ) epic was completely corrected ( handslips rectified ?) by Dhana-Vijaya (galaga) the disciple of Kalyana - Vimala (TTTTTHS). He concludes the Prasasti by extending the same request (of correcting the slips) to his readers 1. 1. yatkiJcidapyavadyaM bhavedihAnugrahaM praNIya mayi / saMzodhyaM tad vibudhaiH sAdhimamukhaguNamaNinidhimiH // prazasti 22 // Page #27 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 24 Both the poem and the commentary show that he was an erudite scholar familiar with Jaina and Brahmanical literature. The knowledge of different Sastric works 1. e. g. jaina Agama, alaGkArazAstra, jyotiSa, kAvya, nATyazAstra, nATaka, pramANazAstra, vedAnta and lakSaNa (grammer) ___The list may be summarised as follows : I. Complet Svetambara Jaina Agama, II. Non-Agamic works: 1. alaGkAragrantha :- vAgbhaTAlaGkAra, kAvyAnuzAsana, chandonuzAsana, vRttaratnAkara 2. jyotiSa ( Astronomy-cum-Astrology ): nAracandra, Arambhasiddhi, vArAhIsiddhi, karNakutUhala 3. kAvya : raghuvaMza, meghadUta, kumArasambhave, kirAta (kirAtarjunIya) .mAgha (zizupAla vadha), naiSadha, campU, kAdambarI. padmAnanda yadusundara ( no name of the Campu is mentioned even while quoting ). __4. Dramaturgy & Dramas (nATyazAstra and nATakas ) piGgala, bharata and Dramas : hanUmat , itAGgada, raghubhIma 5. Logic (pramANazAstra) Brahmanical :- tarkabhASA, saptapadArthI, mitabhASiNI, pramANamaJjaSA, zazadhara-varadarAjI (1), maNikaNTha-vardhamAna, prazastapAdabhASya, vardhamAnendu, kiraNAvali, cintAmaNi, pUrvamImAMsA, paJcAdhyAyI 5 B. Jaina Logic : pramANamaJjarI, syAdvAdamaJjarI. ratnAkarAvatArikA sammati, syAdvAdaratnAkara 6. Vedanta : Upanisads or the Com. on the four vedas 7. Grammar (lakSaNa) : Three sects of the schools of Sk. grammar (1) aindra, cAndra, kAzakRtsna, Apizala, zAkaTAyana, pANinIya, amaracandra and jainendra (2) brAhma, IzAna, aindra, prAjApatya, bRhaspati, tvASTra, Apizala and pANinIya SS The last two are on metrical science or prosody. Was prosody regarded a part of alaGkArazAsra in Gujarat at the poet's time? Page #28 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 25 attributed to his hero HV in HS VI 62-64 and XIV-86 89 can be expected of him though in the commentary, he limits himself mainly to five Brahmanical Mahakavyas especially to and fg and Acary Hemacandra's Sk. grammar and Lexicon. But a reference to his commentary on HS. shows that he is not intersted in grammar or Metrics though he has used a rich variety of metres in HS. He depends more on Acarya Hemacandra's Sk. grammar and Lexicon (Haima Kosa) and specifically quotes his authority. He did know Panini's system of grammar as he quotes Ramacandra's Prakriya Kaumudi in explaining the form Cacali (HS XIV. 73) as atis'ayena canacalah. He often quotes from Raghuvamsa Naisadha and Sisupalvadha though Naisadha, seems to be his favou rite poem. His apt quotations from Prakrit and Apabhramsa certify to his taste and. acquaintance with Prakrits. Though a master of classical Sk., he adopts his Sk. to his times by using Hyper-Sanskritisation for (3) aindra, mANini jainendra zAkaTAyana, vAmana, cAndra, sarasvatI kaNThAbharaNa buddhisAgara, vizrAntavidyAbharaNa, bhImasena, kalApaka, muSTivyAkaraNa, zaiba, gauDa, jayotpala, sArasvata, siddha haima, jayahaima It is doubtful whether these grammars were actually available or the author is repeating traditional names recorded in the following verses : 1. The list of eight brAhmamIzAnamaindra ca prAjApatyaM bRhaspatim / svASTramA pizalaM caiva pANinIyamathASTamam // 2. The list of eighteen S. aindra - pANini - jainendra zAkaTAyana - vAmane / cAndraM sarasvatIkaNThAbharaNaM buddhisAgaraH // vizrAntavidyAbharaNa bhImasenakalApakam / muSTivyAkaraNa zaivaM gauDaM nandijayotpalam // sArasvataM siddhamaM jayahaimaM tathAparam / iti vyAkaraNaM sarvazabdaprAbhRtisambhavam // 3 Page #29 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 26 the names of persons titles and places and things or adopts them directly. On rare occasions, he assimilates Gujarati words by Sanskritising them. For example 2014 ( VII-82 ) for pricu, Fefta for weftal, poglawl for A123, but nosa is a Sk. word ( see monier-williams P. 775 3rd column.) qift an arm current in Gujarat then. DATE OF HIRASAUBHAGYA As pointed out by H.R. - Kapadia, on the strength of the reference in Dharma-Sagara-gani's PattavaliSamuccaya DV completed the major portion of the poem before VS 1648 but completed it after the death of HV in V.S. 1652 ( Jaina-Satya Prakas' a XVII 1:36.) Whether DV composed a poem called Hira Sundara Kavya and enlarged it into the present Hira Saubhag. yam is a moot point. H. R. Kapadia does not believe in the theory proposed by Muni Maharaja Sri Darsana Vijayaji in Jain Satya Prakas's Vol. 15. Further research will throw some light on it as an epitome can be an abridgement of a big work and not necessarily the first draft or coha as the Muniji puts it. . Muniji Municandra Vijayaji has rendered a valuable service to the scholarly world by republishing this beautiful historical-cum-religious Sk. epic. 44 Pratibha nagar, KOLHAPUR-416 008 1. For examples : * for Mogul, 11 for Gazi XIV 82, qilaalle for Padshah (XIV. 84, XVII. 191), REEFT I. 129 for Mohmad, FFTFATA (XI. 18) for Firman. Names of places : #femiya ( Medta ), fastar ( Bikaner ), siteifeuit ( Sirohi ), silish for (Sikri ), 319 for ( Mr. Abu ), Jaga for ( Una ). Page #30 -------------------------------------------------------------------------- ________________ truTitazlokAnAM pUrtiH . hemAjaniryAsapizaGgitai: sita cchadaiH sadA svAmini ! bhAnti palvalAH / krauJcairapi kretiyate kajAzraye, pravezakAle kimu tUrya-niHsvanaiH // 2 // 137 // prasthApitaH siddhapurAtpuro'pi, . sAherabhiprAyabubhutsayA yaH / . mimela tasmin vimalAdiharSo pAdhyAyasiMho grahava ddivIndoH // 13 // 32 // bhaTTArakendro nagarAdamuSmAdetaM punarvAcakavAsavaM tataH / sIhAdirAjabimalAhavijJottasenayuktaM guruNeva sAkSAt // 13 // 33 // preSItpurastUrNamapi kSitIndraM jJAtuM tadIyAzayamAtmanA'sau / prajJAtmadarzapratibimba vizvapadArthasAthai svamiva pradhAnam // 13 // 34 // zanaiH zanaitatpathi saJcariSNuH svalpaiH samAyAsyati vAsaraiH saH tadukta ityAgamamIhamAnaH sa vAcakendra visasarja sAhiH // 13 // 41 // tataH kSitIndraH vratinAM vratIzvaraM, samIpabhAjAmabhidhAH sma pRcchati / paraspara-tasya purasta eva tA:, mahAmaNInAmiva tadvido'vadan // 14 / 83 // 1 idaM tu dhyeyaM-prastutamahAkAvyasya hIrasaubhAgyasya nirNayasAgarasaMskaraNe kecana zlokA apUrNA abopalabhyante, ata eva tatpratibimbamudraNapaddhattyA ( Photo offset printing) mudrite asmin granthe'pi ta apUrNA eva / virya munirAjazrI dhurandharavijayAdibhiH eteSAM zlokAnAM TIkAnusAreNa kRtA pUrtiH atra pradayate // Adyam aGka sargasUcakaM, tataH paraM zlokasUcakamityapi dhyeyam / / Page #31 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 28 zrIlAbhalAbhapurayuGmulatAnanAma nIvRdayasya kusumAzugabANasaGkhyam / SaSThaM tu rakSaNakRte svasavezadeze, tatsAdhusindhurasanA rajanIzvarasya // 14 / 194 / / .. pare'pi tatropAgatya saGghAH sthAnaM nijaM nijam / tIrthAniva vibhoH pAdAnabhivandha yayuH kramAt / / 14 / 258 // jJAtvA zaktimito virATanagare gantuM prabhuH svAmayaM zrIharSAyavAcakAva nimaNiM preSIttadAbhyarNagam / svIyAM mUrti bhivAparAM sapadi sa prApya kamAttatpuraM, klaptastatra mahAmahaiviracayAJcake pratiSThAM tata: // 14 / 262 // . purImayApAmiva paJcavaktradhvajo jinendraH punarunnatAhvAm / / kRtvA pavitrAM caraNAravindaizcakre caturmAsakamantimaM saH // 17 / 120 / / Page #32 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhayana: pujyapAda saMghasthavira AcAryadeva zrImad vijayabhadra surIzvarajI mahArAjA Page #33 -------------------------------------------------------------------------- Page #34 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zuddhi patra kam ma pRSTham paMkti: zuddhapAThaH / pRSTham paMktiH zuddhapAThaH 7 26 prAkAra 37 16 milituM nabhaHpra' 11 5 calasya 42 18 digpati 11 27 kArita sAdhumaghavA 12 8 somasau / 44 13 maghavA 10 sumaGgalAbhUH rAgasAgarAt . 11 bharatacakrI . 56 4 gaganapa 20 jina zoci:sura ___21 dAtI zociHsa 15 19 zanIbhaviSNu __saraHsari 17 10 kautukinIsa nirmimAte .. 3 . kRtAzcatA / jAndhRta 27 1 . gUdhAko 64 25 meduraiH 29.8 varmANi . 65 31 sayameva / 17 parikhA plava 66 2 muTiyaM 33 ...28 - vidhevAlakSi ekAkArasya 36 . 12 mArakata 70 6 dRGmandara 36 29. mudabhUtaM advaita- 70. 7 nagRha manupamaM yatka / 71 5 vayasyA'nti . 1. idaM zuddhipatrakaM pUrva pUjya paM. zrI muktivijayajI kRtaM (pUjya AcAryadevazrI jinendrasU ripreSitaM) AsIt , pazcAd vidvadvaryamunivarazrI dhurandharavijayajI-munizrI candravijayajI (pUjya AcAryadevazrI kalApUrNasU rIzvaraparivArIya ) paMDitavaryakAntilAlabhAIkRta zuddhipatrakAnusAreNa saMkalitamasmAbhi iti teSAM kRtajJatApUrvakaM smaraNaM karomi // Page #35 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ': kRtendu 25. pRSTham paMktiH zuddhapAThaH | pRSTham paMktiH zuddhapAThaH 10 urudeze zrIindrabhUti 12. catuHsamudrIpa 17 kiMratnapA 102 30 bhavabhA 13,15 pyazaila 104 kena .... 30 muktilakSamyA 104 26 yadekajrika 2. rAjyaM niSThayA . . 22 kramAJcakrI | 105 11 sabhA sa 'maNIcakAM 105 23 punarapya . jito 106 11 nirgamanAd vAtaiH jitaH se | 106 2 . daNDau ke na 107 . 9 / pANiHpra 84 16 puMsAM 110 9 unnIya racanAvAgde / 110 . 29 siktasAdhumaghavA 111 8 . cakrava 87 29 jAgarikAkara 111 . 9 : sAmudri 29 mahebhya 25 . dvaitIyikaH 8 cakAGke 27. svaNAMdri . 21,25 svaH sAnu 112 28 phalI vilAsI 20 vazyAyadIdhitI 113 1 calacaJca 93 27 tanmukhe 30 kimutprekSyate 26 kumudinIsurabhi avalambita 27 zaradivAMjani 116 19 vihRtaM 4 vidabho ya: mene mAnita. 6 kusumAyudhasya 1185 vatrA 30 labdhiziyA 118 8 vatrA 6 labdhinAM | 198 22 lavanyatA . 11 115 Page #36 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 31 . pRSTham paMktiH 138 25 138 28 1402 141 143 24 143 - 27 San San San San San Shi Shuo Fa Shi Fou Zong Shi Hui Zai Xi Shi Fou Shi Fou Wang Xi Ya pRSTham paMktiH zuddhapAThaH 119 21 sutasUri 122 2 manaHsumanaH 12330 . manojJatA 124 / 16 sauhadaM 125 19 * tulya 127 . 3 vaktrAbja madhyamapada lo 128 1 darzanairapi 128 19 sRkkaNI 129 21 kaMdale . tAn du. . 130 27 layo nu zAkhA 8 pyamuSya - 132 . .3 vakSaH132 13. zIla: ___25 . svakIya 134 17. saribhare' 134 . 22 yatra kRtA 134 25 hastapadaha 135 12,17 gandhaphalI 135 23. naiSa-doSai 139 24 . bhISumAlI 135 28 abhISumAlIva 136 .1 pramukhA - 136 . 14 yadAsa 136 14 sa ghana: zuddhapAThaH kArmukaiH 'raNArtha rayozvavAhyam / snapayantya hAraH mAnase mAnasaukA zItabhA agnibhUti 'metArya utprekSyate- . labdhA vakramAvaM sapuna zmIniva yaH tapasvino' ... paTTaramA 144 18 21 28 niz 146 146 147 148 148 'ndirA mUrti stenopi stenopi kRte'kRta zrI roNatsvani bhadrabAhunAmA saMghAt 150 26 saMghAt 151 5 mithyAtvi' Page #37 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 174 12 pRSTham paMktiH zuddhapAThaH ... | pRSTham madhyasthastu-: 171 kaustubhama 27ra 23 syaMdane / 172 uttuGga 172 154 nyAdimagulma satyApi 173 sma lakSmI zriyA SaTtriM 175 koTyaMza 175 156 12 prabhaveddhanuSmAn 175 degnikSepa-pAri evaM na cehi 176 158 11 saMgha sAdhu 176 20 . muktina 176 syAmrahIJca 177 160 zvastana vidyAdharAkhyA: 160 21 vidyAdharAbhi 179 rAjIH 179 10 pade paTTe 180 davIyobhava 180 168 14 visadR 180 169 10 pade paTTe 169 16 pAryo zAkhApra 169 22 vaTasyeva / 181 paMktiH zuddhapAThaH 28 bhUpIThasya siMho'dhya 24 somaprabhazrImaNi 30 tavallanAbhi yenaujjhi ... 27 vinirjayAnte jinarAja / 16 'catvarAnayana 25 jJAtavRttAntaH 26. gaNinA . 'zUlapANi 16 svA vyadhA 18 pethaDade 21 caturazIti 25 paThananA 'kAntyeva 'paplayA 20 . nirdhATanapU 28 zrImunisundara 14 surasundarIrguNa utprekSyate yaH zrI 15 atra jagati jambU gaNanAtho jambUsvAmI iva jajJe, athavA mahimoda yena aparo'nyaH 9 mAno 158 1EO 168 169 Page #38 -------------------------------------------------------------------------- ________________ . 22 rara " pRSTham paMktiH . zuddhapAThaH | pRSTham paMktiH 182 15 bhAvinI ma 182 28 tattvaritameva 1862 sarge 194 degdhiSThAnapaiM' . karNaHzrotra 195 sarvajalamayI 195 186 30 bhriyate . 195 18711 phalavatIM ... 197 187 22 hadbhaTTAraka 1986 187 24 prAbodhayattIvrata- 198 . paHpratApamAbi bhadrAptokti 199 . 21 187 28 caturvidhAhAra' 188 . 10 - saGghapatijJa 17. ruhiNIpreyA niva 3 : tabAhIkrama . | 200 23 23 - 'sarorAja 200 26 ___3 . . vyAhRtAmitamadhu 201 16. surA devA eva 201 191 20. uttatArasamava 201 192 26. sAdhUnAM 2021 bhavyaprANigaNAnAM | 202 202 193 2 nirgame na 202 193 16 dRzyante / zuddhapAThaH / dramakA ni mahodayapurasya evAbhavan anarthadaNDa kuNa thira punaryatkara' bhave na 'lAkSIsArva Izitvam mU . gRhISyAmIti mainAka dezanA zravaNa vijayadAnasUrIndrasya . bhavabhagno . vapuH zobhA nRpapatnI viracitaM patraM vapuH ka jyApari gRhevAga gRheva yathA tadanu tA vasthAyAH 200 1 190 120 28 202 Page #39 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 15 227 227 204 205. 205 pRSTham paMktiH zuddhapAThaH / pRSTham paMktiH zuddhapAThaH 202 16 dharma tvaM vi 224 30 vinatA 202 17 prabhavatA 225 23 vArvA 203 3 kaNehatya 226 hariharezva 2036 svabhaginyA mahaH kaTakaughA. 204 bhuvane bhUSite sva amIpAlA . 28 punastamavocat sudhApyadasIye . 11 vada zaiSaM 229 13 patiH saMma tvaM zeSa dhvanitayaH 206 'vikAhetavaH 229 , 24 dhvanitayaH.. 206 30 roga-tRNa mohanAmani 207. 18. pavarakaH 230 3 mRSAsaMgrAmo 208 gItayo gA 230 5 prahareti 2086 yau 2308 rdhvani 208 vakrabhAva 231 18. vivadhaM 208 kezAn 3 hastena 208 sImAla 5 . ni jaukaH sthA' 209 dadhatkazApra 'nanayitIva 210 17 laghubhrAtarasya vAriNA vyali 211 27 bhuMjanti 234 degmAlAm 213 rarUka 20 kalatraM kraTIraM 213 __ daninAdAn kakudbhatIti 'ratanizci zIlituM 217 saMzrayanni 235 1 vibhAvanarase 222 22 zobhitam 236 . 6 pi na syAde 224 21 nabhasta / 236 23 jyotsnaiva 3 krayANa 21 Page #40 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 35 pRSTham paMktiH pRSTham paMktiH 237 20 259 22 261 240 32 243 16 244 18 244 . 18 zuddhapAThaH vipaJcIva bhuva ivA kalaM vidhuma puruhUta challIbhi challI cocaM valkaM ca valkalaM sA'pyanena 'neH yazasA . 265 266 24 246 24 268 07 zlokena 268 7 268 zuddhapAThaH. vRndavivarairvi nAgarINAM zrAddhI hIraharSagaNestatra zeSo 'dvijAt 'masIva candrikA 'narInRtyati maakk prajJaptya pAtikadazA prajJapti aupapAtika prajJapti prajJapti zrutaskandham jItaparyuSaNA tandula vaicArika candA vijjhaya anuyogadvAra kalita sakhyAM zrIhIraharSa saMgato 268 9 247 - 11 . 'muktA maranda 268 247. 11 - pAnuSaGgI. 268 249 13 hasA 249 - 7 asAdhA 249 17.. tabrAhmIka 268 20 vidvatta ... 21. meghAnAM vibhramAn 268 19. vrajatIha 268 locayituM kimu 268 jinaH pra 268 29 kamaThatA 270 tIrthakara 271 258 . 15 bhUcchAya 271 ___ 27 nagarandhrakRtyuto / 272 251 12 14 14 22. 252 255 2 21 29 25 Page #41 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pRSTham paMkti: 272 30 272 274 274 274 274 276 277 277 277 278 278 279 279 280 281 282 282 283 284 285 285 26 15 18 2m 10 30 13 26 29 11 17 12 or 16 26 S 7 zuddha pAThaH 'harSavAcaka avasa 'cAmAmlAditapo vijayadAnasare 'devatA prabhoH gaNipIDakA ghardAdvA dinavaktre 'nimittAni za kunAni zubhAni akSayat a darzayat / janibhAjAM kRtA bhaNitAM 'zilpako tu 'jJAnAnAM kautu kasya pra zrI hIraharSa 'bhiSiktotra zramaNadyu kApaNArtha 'samartha' gRhasaMpatti parAnapi 36 dizAM pRSTham 285 285 286 287 288 288 288 290 291 293 294 296 296 297 300 301 paMktiH 14 24 15 302 302 302 306 314 316 4 8 20 17 301 20 301 20 301 23 1 11 6 16 zuddhapAThaH mahobharaiH svabha 'zAntatAmityarthaH vijahutuH vimAnanIyatAm . sat kaNa jAnidhanvinaH gaganAva vAsesorNoti ..kramaNasUtra suptayA RSyAMka 'tikAcandra phalakalitAM jayasiMhazizo 0 puruhUtaH dujhya bhaGgA'bhi dinaMyAva 'nAdamedurI pRthava pRkthaM zvapacena pauruhUtI 'dhikApANi Page #42 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pRSTham 317 318 318 319 320 322 11 322 20 322 22 322: 23 323 22 324 2 324 22 325 19 325 29. 326 326 327 327 328 331 paMkti: 331 333 333 335 336 14 14 5 15. 27 7 14 zuddha pAThaH pArAvArA 'padhestannijighR tas . zleSAkulitAnAM saMtamasa samUhai. niSkASito'haM 'sito loka tamojighAMso lAlI sudhAzaiH dizA rajyan nija rajatasyA' 0 "nAli puraM saMkalpAtmAno' 'nAddhIte: 'bhogAkalite pauruhUtI haMsAMsAha zreNI zazA tayAdhi dhAtakIkhaNDa bhRtsrurirAja: mA bimbaM 37 pRSTham 336 337 338 338 339 339 339 339 341 341 341 rUra 342 343 343 343 344 345 345 346 346 346 346 paMkti: 25 25 31 13 15 17 18 15 21 18 22 2 11 10 11 11 19 zuddha pAThaH lakSmIriva kR 'dazyA baddhUvA DuDhau karaNAya nibhaM vthAjaH prAbhRtIkRta iva mRNAlAna nayanAnAM hai gula janA dhRtoccha 'ajava 'prakANDAdyAH 'svaparadezA viDvaraM prasAdayatya ava 'jaGghA rUpavarNayo tadevIay tadevIpuM na cedacai Page #43 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 38 sh 346 sn 358 s * * * * * n lf lf lf 351 352 lyh pRSTham paMktiH zuddhapAThaH 346 mohaM 31 urU arthAvasyA ta 347 25 tatkaiva 348 15 hantu 349 6 kaTIraM ___ janmazizu sthalI hATaka 350 prasUnazayA yasyA valagnena madhyAjyAdi trivalI vi naiSadhe tasyAH svatvezu devI prasatte: 353 8 8 parameSThayajoM kAlindI rUddha rara eva jala 5 sma citta kumbhasaM sma vilasata: sma 356 17 zreyonipA 356 31 sukhinau sAtavantau 357 15 kUTe * ... pRSTham paMkti zuddhapAThaH 26. kAntottAna 358 14 parAbhAvu 358 19 / zAlIkuru nidhyAya . pravAlAstI __ babhuvuH / 360 latA zAli __27 bhujAmRNAlI 362 6 tulyAmi 362 29 . . bhajantaH 363 7 latAvAsani 363 - 17 pAyicakora' ___NADakhajarAjI dvi nIravipruSo 366 2 zriyA mizrita 368 18 anye'pi 368 28 vadanAra naike'bhirUpA: yA na babhastIti 370 NavamandiraM 370 rasajJApAcyA 371 sudhAhUde 371 drahastatra / n Ww . mWW. sd s 'ntacdaH 355 369 356 Page #44 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pRSTham paMkti zuddhapAThaH / pRSTham paMkti 371 15 sarasI sudhaayaa| 385 12 372 23,25 parivA 373. 12 vAdabhAjoH 386 373 24 . yazvasitI 373. 28 yatzvasitaM 388 15 374 3 malayavAyoH 389. 7,10 374 svimanaH kalita: 394 26 AtmadarzI . 376 25 dhermUrdhani / 397 7 377 zapathamiva 397 7-8 377 'zcakorAmbuja 12 377 24 gardhapakSau . . 398 22 kANuAzu . 25 .378 1 398 sudhAbhu 378 . 1 17 madhyAcakSu 399 'tkuraGgaH . 399 19 tattato'nuku 400 21-22 378 29 ketorAndo 400 22 zastrANi 379 28 'surI zravaH 400 22 svarvadhU 400 30 380 manobhUdhanu 26 praNinye 400 31 401 1 - 23 praNinye dhRSyamanAkalanIyam 401 17 zuddhapAThaH kalA 'kaNThapRSThe kSapANAM 'nila suSamAmAzli puruhUta pitRmA degSatIvilocanA athavAzanAyA rurunyaMku samUraiNasyarohiSA: svarbhANuM pAza mandiraH pracetAH dAkSAyaNya: 'ne tArakA astAM kRtAH bahu bhaJjikAmukha yadaneka saudhakandharAharibhiH saMjharAga juThavaNe prAta:senA kauzikA 'gotravitrAsa 22 Page #45 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ALI USE pRSTham 402 402 404 405 406 407 408 408 409 409 409 paMkti zuddhapAThaH 10 suratotsava 18 pArivAji 25 zIlabhU / 'prastRtairaru utpATaya nandanko kuGkamakhaci. yavva jIvaloe sUriogIva 14 bhavanavyantara 26 caturmAsI 27 harSAdvarSA 'zcaturmAsI varSAzara dhAtrIpuraMdara: puruhUto 28 saMghena 28 nIgRhyata gardatoya 7 . Agneya 'nirgrantha jnailokni khyApito ryakaz2ambhakagI 17 hutAzane pRSTham . paMkti zuddhapAThaH 416 21 tAnAm AcArA 417 18 samyaktvAnI 421 / 17 aruntudaM... 421 28 . maruntuda 422 tanmahobhUpa... 422 25 tasyAhUti' . satyaMkAramiva paritanabhUmau karaMda 28 'muktikApravAlaM 427 26 'vaSoyairvikaiH 427 27 . vikko 427 31 baligRha 429 . 3 'yatidinacaryA 430. 19 kumbhavatkuM vijetu evApradhA baligRha 438 cchasanti 438 taggaMdhiyA 440 mAnavyUgrahabhe 440 janyAvanI yada 'nukaH kAma 441 10 mahohutAza 12 netrapAttrAH 28 kIrtihaMsa 0 431 24 0 410 410 411 440 J9 m9 443 415 415 Page #46 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pRSTham paMki 445 445 f 18 446 1 446 16 446 24 449 450 450 451 452 453 454 17 24 23 14 454 11 455 17 456 17 456 23 456 2.5 456 460 460 460 461 17 463 22 167 1 467 15 468 11 zuddhapAThaH digIzAn 'taGkAt bhUmI - 'jjayazrI lakSmyAH tathA 'nato'dAna' neSyante vihita: mInAM kasya sAM 'hItadiktiro hita: 'mividhaira saGgaraGgAH grahAbjanIgo "saraHsavidhe 'pendravaje nidhikimpu bibhra mukhyA 'dhAnyA nagaroM 'rIM amarapurIM amarAvatI' 'sudhAmInAGkasya tattatprabho ! pramANAtItA renUnA 41 pRSTham paMktiH 469 470 370 471 12 27 28 10 02 24 13 28 21 1 22 21 474 476 479 481 482 483 486 487 23 30 29 488 ? 490 491 491 491 492 494 495 495. 495 23 496 10 496 499 499 27 sara 16 18 19 7 15 11 15 12 29 zuddha pAThaH svaH straiNa' ku kutsitaM pramadA 'vevAJjaliyoM. jita SaTtriMzatprati 'vIrya' pratighata vajendAnuja mIza prayA sare: smera tattvAnugA sa saMbhA 'lakSa vila' zrotramafor 'stanU mAni prItimanta svadeza saMvasathA - 'dvAnadyaH pANigrahaNaM 'rugAtaMkaH mAvata tatasso' 'hasta' ApAthonA 0 rAzAmu 'zobhaH lauha Page #47 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 42 502 503 538 karU8 505 25 506 pRSTham paMktiH zuddhapAThaH / / pRSTham paMktiH zuddhapAThaH 499 31 lauho 532 25 kaccolakA 21 ke ratnagarbhAvarodhe caraNAravindaM na vasatI 538 -19. vijayasenasare 28 ryate bAlavAya 24 . . nAM nivahasya 504 asivatkaravAla tama sama zaiSe karIva __ sudhAMzorbahalaM 505 21 zeSe zizira 8 puruhUto padmadrahAdA 541 17 adhaH kRtaH 508 16 ziSTinirA 543: 9 bANe pRSakta 5118 ntItyapizAne khagagArdhapakSI 511 14 ceda .44 .10 ballo tasyA u 512 18 puruhUto 544 -19 jJasaMgaH bharabhRta 544 28 tmabhUsari payaHsuto 'vikasitaira jambUcAsa . 'mbarIsAda' "he taheva na . 547 4 vardhiSNubhiH vAk kekA 547 23 - bhRtA vindhya bhairavI __ vapuH zobhA 4 mudayajyoti 22 tAvamukyaH ___ 'nAm AlI zAkhizAkhA 18. 'nilAlola' - r`iaa 22 puruhUto dhAma 524 25 sAnunIvoda 527 .3 pratibhaTa sAnuni 530 28 yenavajA 27 zobhayA . 532 25 yANaka' 28 satyabhAmeti 13 at U 522 555 puru Page #48 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 2 2 w w 602 pRSTham paMktiH zuddhapAThaH | pRSTham paMkti zuddhapAThaH 560 12 mRgAGkasyoM 597 12 muktikAntAM kutaH 597 muktikAntAM nirjharAmbhaplavAH 597 kAMzcana 1 jAtokSa 597 21 kAMzcana jAtokSa raupyA nipA 574 22 puruhUta 'gatAtIndra rando mara . tIvavIvadha: sUreH 601 16 vIkSyAvalokya 581 17 cazcarIka: 601 24 kaTyAdi 20 caJcarIkaH / vahiSyate 3. mAnavAnAm 602 3 puruhUtaM 589 10 sa dhA pAvanIkara vitiSThate. bhUtiputraM nAthamAthe .. tanujanmana: 590 21 mAthe mathana svAhAnAyI 590 - 26 dabhyetya priyA'sya 591 23 tAphre ! 602 26 vitiSThamAnaH 592 16 ve na goM 604 syAd vRddhi 592 . 27na viSayI puruhUta 592 21 puruhUtasya rogAn nAza 592 23 puruhUtasya sudhA budhA' zrAddhazrAddhI pavargAdi sarva 593 18 plutauttejitautte 6077 'calopamo 593 19 plutottejito. padagrAnpra teritAni ca 611 nijaujasaivA'ma 593 19. sturaGgA 612 27 prAsAde kI w w w 604 w w Page #49 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 44 pRSTham 613 613 614 615 26 617 25 617 617 65 paMkti zuddhapAThaH / pRSTham paMktiH zuddhapAThaH. 11 zekhaH / 635 . 27 AjihAnA 21 zekhAya 637 30 . lekhau ca lekhA 26 zekha / ___29 pyAdhArmikAH nabhasyasajala' 640 . 7. 'tamasneha degtsAdho 640 _____20 gaganAdhvago gaNa' 3 pAtisAhe 641 5 zrRGgAriNIH. . zekhagRha 641 18 ca toSe . . 15 - zeSIkaraNe 643 jagatI yaM 29 TaMkAra 644 . 10 zatimahaMtAM prarUpayatI viMzati vi. 9 pratibhA prati 645 9. ye lakSmye va 27 sarervAGma 675 25 . anuttaropapAtika vAcIva 675 . 29 aupapAtika 30 676 - 7 bhaktaparijJA vRtti: tandula vaicArika tIvA tyA 676 11 jItakalpa 22 pramAtayugaM / 676 15 uttarAdhyayana gaNivara 676 . prazastapAdabhASya 29 'mivAkaraM 676 sammati 31 cakramaNA 677 vaiyAkara 3 . matvarthakA 677 jainendra 27 svayaMvarasyA. 677 vAmane jira 677 3 bhImasena . 624 cr 6254 4 676 vRti w w 627 w 6 w 635 w ww Page #50 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pujyapAda zAsana prabhAvaka AcAryadeva zrImad vijaya OMkAra surIzvarajI mahArAja Page #51 -------------------------------------------------------------------------- Page #52 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vissyaanukrmnnikaa| vissyH| pRSThe / / viSayaH / maGgalAcaraNam ... ... ... 1 vasantartuvarNanam ... vAgdevInamaskAroktiH ... ... 2 prISmartuvarNanam prasattispRhA ... ... varSAvarNanam anukUlatvadarzanA ... ... zaradvarNanam ... ... prastutAbhidheyatvam hemantavarNanam ... khAnauddhatyaprakaTanam / ... ziziravarNanam svetarAyogyatvam .... ... ... 4 prAkAravarNanam ... ... khIyayogyatApradarzanA 4 haTAvarNanam ... ... racanAsAmarthyadarzanA 5 gRhavarNanam ... ... pIThikAsamAptiH ... ... ... . 5/nAgaravarNanam ... ... varNanArambhaH ... ... ... '5 nAgarIvarNanam, prahlAdapuravarNanasamAjambudvIpavarNanam ... ..... ptizca ... ... ... meruvarNanam muhamandapAtisAhivarNanam / bharatakSetravarNanaM tadbhAgazca prathamasargasamAptiH... ... tadantaHpAtigaGgAvarNanam ... AnandapuravarNanam ... dvitIyasargArambhaH ... ... zahyezvaranAthavarNanam kuMrAsAhavarNanam ... ... stambhananAthavarNanam . nAthIvarNanam ... ... sarakhatIvarNanam ... 17. dampatyorvanakrIDA ... ... sAbhramatIvarNanam ... 18 gajakhamAdikam ... ... kelizailavarNanam ... | gajakhanavicArakathanakhazayanasamagama. kedAravarNanam ... 20 nam ... ... ... ... godhenuvarNanaMm ... 21 svapnajAgarikAyAM bharatadigvijayo. dezavarNanam ... 22 dvArapratimAprAsAdakArAdivarNanam prahlAdanapuravarNanam .. ... 23 sakhyuktarAtrivirAmAdikathanam ... prahlAdanapArzvanAthavarNanam ... ... 25 dvitIyasargasamAptiH ... ... nararatnakhaninagaram ... ... . 25 nagaropavanavarNanA ... ... ... 27 tRtIyasArambhaH ... ... ... bane SaDatUnAM sattAdarzanam ... 28 nAthIgarbhadhAraNAdikam ... ... :::::::::::::::::::::::::: Page #53 -------------------------------------------------------------------------- ________________ viSayaH / kapolastanAdipANDimatvaM yaH pUrNatvaM ca hIrajanmasamayAdikam harajanmamAhAtmyam putravadhapani kAdAnAdiH putrotsavanAmakaraNAdiH dhAtrIparipAlana zTaGgArakaraNAdikam stanayoH :: ... ... caturtha sargArambhaH mahAvIrapa paramparAvarNanArambhaH mahAvIravarNanam gautamakhAmivarNanam sudharmAsvAmivarNanam jambUkhAmivarNanam prabhavasvAmivarNanam zayyaMbhavasvAmivarNanam yazobhadrakhAmivarNanam ... saMbhUtivijayakhAmivarNanam bhadrabAhusUrivarNanam sthUlabhadravarNanam ... 0.0 ... ... ... bAlakrIDA .... hIrakumAra sarvAGgavarNanam 120 kumAraguNalakSaNabhUSaNAdivarNanam 135 tRtIyasargasamAptiH 141 ... ... susthitapratibaddhayorvarNanam indra dinna sUrivarNanam . dina sUrivarNanam sIha giririvarNanam vajrakhAmivarNanam bajrasena sUrivarNanam candrasUrivarNanam .... 101 105 107 110 ... 116 ... ... ... .... 9.0 ... ... ... ... ... ... ... ... pRSThe / 150 151 AryamahAgiri-AryasuhastivarNanam 153 municandrasUrivarNanam .... 92 97 ... ... ... viSayaH / sAmantabhadravarNanam vRddhadevasUrivarNanam pradyotanasUravarNanam mAnadevasUrivarNanam mAnatuGgasUrivarNanam vIrAcAryavarNanam 142 143 143 143. 145 146 148 jayadevasUrivarNanam devAnandavarNanam vikramasUrivarNanam narasiMhasUravarNanam samudrasUrivarNanam ... ... ... ... ... dvitIya- mAnadevasUrivarNanam vibudhaprabhasUrivarNanam jayAnanda sUrivarNanam raviprabhasUrivarNanam yazodevasUrivarNanam devaravarNanam tRtIyaM - mAnadevasUrivarNanam vimalacandrasUrivarNanam uddayotasUrivarNanam sarvadevasUrivarNanam 149 devasUrivarNanam 149 150 dvitIya- sarvadevasUrivarNanam yazobhadra - nemIcandrasUrivarNanam 800 ... ... ... ... ... ... ... pRSThe / ... 161 ... 161 162 162 164 ....165 ... ... ... ... ... 155 ... 155 ajitadevasUrivarNanam somaprabha-maNiratnasUrivarNanam jagacandrasUrivarNanam 156 devendrasUrivarNanam 156 157 dharmaghoSasUrivarNanam 159 somaprabhasUravarNanam soma tilakasUrivarNanam 160 ... - 166 ...' 167 167 167 ... 167 ... 168 ... 168 168 169 169 ... 169 170 171 ... ... ... : ... ... - 166 16.6 ... 165 165. ... 172 173 .... 174 ... 174 177 177 ... ... 171 171 172 Page #54 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ... viSayaH / devasundara sUrivarNanam .. somasundarasUrivarNanam ... munisundarasUrivarNanam ratnazekharasUrivarNanam . lakSmIsAgarasUrivarNanam sumatisAdhusUrivarNanam vimalasUrivarNanam . AnandavimalasUrivarNanam vijayadAnasUrivarNanam caturtha sargasamAptiH ... ... ... ... .ws ... ... ... ... ... ... paJcamasargArambhaH hIrakumArAgamana - guruvandane gurudezanA ... hIrakumArasya vairAgyotpattiH hIrakumAraM prati guruvAkyAni vijayadAnasUripuro hIrakumArasya dIkSA grahaNanizcayaH vimalAbhaginIM prati hIrakumArasya dIkSAdezamArgaNavacanam vimalAyAH prathamoktiH *** pravrajyADhatAyAM bhaginIM prati ku. mAravacaH zItakAlakAvyam *** ... *** ... ... ... ... samaya kAvyam varSAkAvyam vimalAyA dvitIyavAraM vAkyAni kumArokaM yattisAta kRcchItakAla ... kAvyam kumAroka munimanaHsukhakRdrISmartukAvyam kumArokta zramaNakhAntavizrAmakAri varSa kAvyam 2 ... ... pRSThe / viSayaH / 177 vimalAyAstRtIyavAraM vAkyam 178 | vimalAM svasAraM prati kumArasyApi 178 tRtIyavAraM prativacaH 180 vimalAyA dIkSAdezapradAnam 180 dIkSAnujJAdAnAnantaraM dharmakArakatvena 180 bhaginI stuti:... 181 bhaginIvacanAnantaraM khajanavargAdeza ... hulyam 189 dyAnayanam 189 dIkSAgrahaNaprasthAnasamaye kumArapuro 192 181 grahaNam 212 www 187 | dIkSAmuhUrta divasAvalokanam 213 189 dIkSAsamaye kumArazTaGgAravarNanam 214 dIkSAsamaye hIrasyArohaNArthaM turagA 203 hIrakumArasya dIkSAgrahaNam 204 | paJcamasargasamAptiH ... ... jIvatsvAmivarNanam ... 207 girivananadyaH ... ... ... 900 gItanRtyavAditrAdikathanam 224 195 tatsamayAnItagajAzvarathalokabhArabA195 ... ... ... 237 230 paurAGganAvividhaviceSTitavarNanam ... 231 198 | kumArarUpadarzanAdivicAraH paurAGganAnAM hIrakumAra darzanodbhUta199 / mithaH kathAprathA 201 hIrakumArasyopavanapravezaH... dIkSAgrahaNayogyaMvaTadrumavarNanam 205/ 206 | SaSThasargArambhaH 206 : hIraharSagaNeH paThanasamayaguNavattvam malayAcalavarNanam ... 207 mANikyasvAmivarNanam antarIkSapArzvanAthavarNanam 207 | kara heTakapArzvanAthavarNanam ... ... ... ... ... pRSTe / ... 208 ... 210 210 ... 210 ... 224 249 249 253 255 ... 255 256 256 256 239 241 243 244 249 Page #55 -------------------------------------------------------------------------- ________________ viSayaH / devagirivarNanam devagirinAgaravarNanam pRSThe / ! viSayaH / 257 kamAvarNanam 258 | koDimadevIvarNanam ... devagirinagarAGganAvarNanam ... 258 | koDimadevyAH siMhasvapnadarzanam ... ... 990 devagiri nijAmasAhivarNanam devasIvyavahArivarNanam jasamAdevIvarNanam paNDitadvijavarNanam hIraharSagaNerdvijapaNDitapArzve paThana ... varNanam 265 hIraharSagaNeH khaparazAstraparijJAnam 267 vihAramArgavarNanam ... 268 ... .... ... ... ... hI raharSagaNairgurupArzvagamanam hIraharSagaNervAcakapadasthApanAsamayaH 271 270 ... 272. 273 khAbhAvikadAnam vijayadAnasUrerdhyAnam vijayadAna sUripurodhyAnapratyakSIkRtazAsanadevatAproktAcArya padoci takathanam ... ... pRSThe / 291 292 830 293 ... 260 vijayasena sUrerjanma dIkSAdivarNanam 295 261 hIravijayasUreH paTTadharatvavarNanam . 262 | DIkhAnagaravarNanam ... 300 301 302 264 caturmAsAgamanam SaSThasargasamAptiH 303 ... ... ... 800 ... ... ... ... 276 vijayadAnasUridhyAnavidhAnAnantaraM bahirAgamanam ... zakunAvalokanam hIravijaya sUrerAcArya padasthApanAkAla: 278 | candrodayavarNanam 277 tArakANAmudayaH ... AcAryapada mahotsavaH 280 candrikApracAravarNanam 281 | saptamasargasamAptiH ... ... sUrIndradvayasya pattanapravezaH samarathabhaNazAlIkRtamahotsavapUrvaka - hIravijayasUripuraMdarAcAryapadanandivandanakapradAnavarNanam hIra vijayasUresta prAgaccha sAmrAjyaprAptiH hIravijayasUriguNAH medapAdamaNDalavarNanam nAradapurIvarNanam ... udayasiMharANakavarNanam ... 4 ... ... ... ... ... .... varNanam 274 | saMdhyArAgavarNanam .. saMdhyArAgaMta mitravarNanam andhakArAvirbhavanam 282 284 286 287 ... 289 ... 290 saptama sargArambhaH varSAvarNanam hIravijayasUreH sUrimantrasya dhyAnavidhAnArambhaH .. | zaradvarNanam ... sUryAstavarNanam saMdhyAvandanAdhikAre sarva pakSiravAdi ... padanakhAH pAdAH ... *** ... ... ..7 ... ... ... aSTamasargArambhaH 334 sUrerdhyAnavidhAnam... 334 sUripuro nizIthe zAsana devAgamanam 335 zAsanadevatAvarNanArambhaH 337 aGgavarNanArambhaH pAdatalaraktimavarNanam *** ... ... 3.03 303 ... 305 305 308 311 314 317 318 320 324 327 333 339 339 339 341 Page #56 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 344 345 349 vissyH| viSayaH / pANiH . 343 : karNakuNDalavarNanam ... ... 380 caraNanUpuravarNanam karNotpalavarNanam ... ... jabAvarNanam ... bhrUyugalavarNanam jAnuvarNanam .... devIlalATasthalavarNanam ... 382 jaghanavarNanam ... 346 devIvadanavarNanam ... 3.3 nitambavarNanam kezapAzavarNanam ... ... kaTivarNanam ... sImantavarNanam . ... pRSThadezavarNanam kezapAze kusumaracanAvarNanama nAbhivarNanam ..... | aSTamasargasamAptiH ... ... 308 madhyavarNanam ... .... trivalIvarNanam .... navamasargArambhaH ... ... ... romarAjIvarNanam ... 354 gurvabhiprAyajijJAsayA devIpraznaH paH .... 389 cakravAkadampatyorvirahavarNanam ... 355 gurordaivIpraznaH ... ... stanavarNanam ... ... ... 356 | devatayA.paTTadhuraMdharatvakathanam pANinakhAH ... 357 |guroIdaye vimarzaH ... 393 karAGgulivarNanam ... 358 zAsanadevatAgamanam ... ... 394 pANivarNanam ... ... 359 candrasyAstAcalagamanam ... bhujAvarNanam ... .... ... 359 / candrasyAstamayanam ... 399 skandhavarNanam ... ... ... 361 zukrAdimahattArAstaH ... kaNThapIThavarNanam . ... ... 362, andhakAragamanam ... ... mukhavarNanam ..... ... ... 363 rAtrigamanam ... ... devIcibukavarNanam . ... ... 364 prAtaHsaMdhyAvarNanam ... ... adharavarNanam ... ... ... 365 sUryodayavarNanam ....... ... 405 sasmitadantakAntivarNanam ... 366 aruNataruNaprabhAvarNanam ... ... 406 dantavarNanam ... ... ... 368 sUryaprabhAprastAraH ... ... 407 vANIvarNanam .... ... ... 370 dhyAnotthAnAkamipurAgamanAcAryapadaadharoSThamadhyarekhAvarNanam ... 373 sthApanam .... ... ... devIvakraparimalavarNanam ... 373 meghajImunerlumpAkamatatyAgaH nAsikAvarNanam ... ... 374 hIravijayasUrerakamipuragamanam ... kapolavarNanam ... ... ... 375 akabarAgamanam ... ... ... ... 420 locanavarNanam ... ... ... 376 prAcInazrAddhakaraNam karNavarNanam ... ... ... 378 vAdyAnayanam ... ... .. 421 karNAntargatanavasaMkhyAGkavarNanam 379 meghajIRSimahaH ... ... ... .422. 401 wsls ls Page #57 -------------------------------------------------------------------------- ________________ viSayaH / vijayasena sUrinandi: hIra vijayasUridharmakRtyAni mahima saMpadazca gAndhAravarNanam gAndhAra nagare hIrasUristhitiH navamasargasamAptiH dazamasargArambhaH dillI deza varNanam dillI puravarNanam hamA~upAtisAhivarNanam akabvaravarNanam zrIkaravarNanam tasyAH prakAravarNanam varNanam nagaranRpagRhavarNanam naranArIvarNanam akabbaravAsita phatepuravarNanam akabbarasabhAvarNanam sAhipraznAH hIra vijayasUriguNAH dazamasargasamAptiH .. ... ekAdazasargArambhaH dUtAhvAnavacanAni ... viSayaH / zrAddhAnAmAkaraNaM tatpraznazca rAjanagara zrAddhAnAM khAnadattahIravija424 yasUrIzvarAkAraNAdezaH 496 426 | ava purazrAddhAnAM guruvandanAlocaH 497 427 gandhAre zrAddhAnAM gamanam ... 498 ... 428 zrAddhAnAmakabbarasA hi sAhibakhAnayo-. rudantakathanapUrve gurUNAM tatsphuramAnArpaNam ... *** ... ... ... 459 hIrasUri prativacanam 460 hIraguroH zrAddhakRta stutiH .. ... ... pRSThe 4.23 .... ... ... 429 429 | upakAra karaNakathanam ... 432 | satAmapakArakAriNyupakArakaraNavi433 jJaptiH 434 prabhoH sAhisamIpe gamanArthe zrAddhAnAM 455 vijJaptiH ... ... ... ... .... 485 *- 485 khasaMyamasamRddhi nirUpaNam... dUtaprota lokapAlAdiSu kRtyAbhAva- sUriNA tasya svAmibhakatA prakA kathanam 499 ... zitA dUtayoH sAheH sUrisamAkAraNAdezaH 489 ekAdazasargasamAptiH akamipure dUtagamanam sAhisphuranmAnasyArpaNaM vAcanaM ca sAhibakhAna kRta sAhiparivArAdInAM ... 490 491 dvAdazasargArambhaH kuzalapraznaH :: :: :: :: : 460 | hIravijayasUreH prAcIM dizaM prati 462 prasthitau zubhazakunAni 462 | gandhArAkamipuramadhyamArgavarNanam . 463. sUrerakamipura saMmukhIkaraNam 469 | sUrerbhUpagRhAgamanopavezane / 472 | sAhibakhAnasya sUripuro vastugrahaNaviSayA vijJaptiH ... 464 ... | khAnasya turaGgAdipradAnAprahe guroH prativacanAni ... pRSThe ... 505 506 510 494 499. - 502 .504 512 516 519 523 525 528 531 536 hIrasUreH patane samAgamanam *536 492 purakRtAnusAreNa samavasaraNavarNanam 540 dUtaproktasAhipramukhakuzaloktiH 494 pattanAt zirottarAyAvanmArgaH 544 534 536 Page #58 -------------------------------------------------------------------------- ________________ viSayaH / pRsstthe| viSayaH / pRSThe / arjunapallIpatigRhAgamanam ... 545 sAhisaMdiSTavacanazravaNapUrva zeSagRhaarjunakirAtapatipramadAnAM vividhavi- gamanam ... ... ... 615 lAse ceSTAkharUpavarNanam ... 547 khamatAnuziSTipRcchA ... ... 618 arjunapallIpatitatsevakAnAM niyama- karmaNo jagatkartRtvasthApane sUripratyu. dAnam ... ... ... ... 553 ttaram ... ... ... ... 620 arbudAcalavarNanam... ... ... 554 hIravijayasUrivarNanam ... ... 621 arbudAcalakautukAni ... ... 560 zArIrakasukhapraznaH ... ... arbudAcalasarvaprAsAdavarNanam ... sAdhvAcArAdikuzalapraznaH ... ... vimalavasativarNanam . ... ... sAhikRtakuzalAlApapraznaH ... vimalavasatimadhyavarNanam ... ... sAhikRtakuzalAgamAdipraznapratyuttarANi 631 RSabhadevastutiH ... ... AkSepapraznavAkyam ... ... 633 vastupAlavasativarNanam ... '... AkAraNAdyaparAdhodbhAvanam ... 635 dvAdazasargasamAptiH ... ... sthAnasya sAheH praznottaram maundIkamAlamevADAvarNitasUriguNAH 637 prayodazasargArambhaH ... ... 578 dUta dUtau prati sAheH sUrerAkAraNAgamanazivapuryA prabhoH pAdAvadhAraNavarNanaM hetUktiH ... ... ... 642 tanmahavarNanaM ca ___... ... 578 sUrikathitAni tIrthAni ... ... 643 | sAhijAtAnAmAzIrvAdadAnam ... 646 dharaNavihAravarNanam ... ... 582 trayodazasargasamAptiH ... ... 647 rANapurayAtrA ... ... ... 585 medinIpurAgamanaphalapArzvanAthayAtrA caturdazasargArambhaH ... ... ... 648 vAcakaprasthApanaM ca ... ... 586 marindrakRpAlutAjainazAsanayoH prazaMsA 648 vimalaharSopAdhyAyasya sAhinA mila citrazAlikAyAmAgatya sUrinRpAvupa* nagoSTIpazcAdAgamanAni ... 588 viSTau ... ... ... ... 651 phatepurasamIpe prabhorAgamaH sUreH pravezotsavakaraNArtha sAhervijJa- sAherdevagurUnprati devagurudharmANAM ptistadAdezaprAptizca ... ... 591 praznaH ... ... ... ... 655 phatepurasaMghasya saMmukhagamanArambhaH 592 devasvarUpam ... ... ... 656 purasaMghakRtahIrasUrisaMmukhakaraNotsavaH 592 gurusvarUpam ... ... ... 657 guruvandanAdhikAraH ... ... 602 dharmasvarUpam ... ... ... 657 sUridezanAnantaraM zrAddhadAnam ... 604 sudharmadevagurunirUpaNam ... ... 658 varSAgamanArambhaH ... ... ... 606 sAheH puraH sUribhiH khasya tattvatrasUrisamAgamasya sAhenivedanam ... 611 yArAdhanaM proktam ... ... 658 . Page #59 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 888888 0 00 -- sAm ... : :: :: :: :: :: :: :: :: :: :: :: :: :: 8 viSayaH / pRsstthe| viSayaH / pRsstthe| . sUrINAM kiyadratadhAraNaviSaye sAheH gurordAnAya punarAgrahaH ... ... praznaH ... ... ... ___... 658 gurorvandimocanArtha yAcanA prathamaM vratam ... ... ... 659 sUrivAkyAdvandimocanam ... ... dvitIyaM vratam ... 660 paJja pakSimocanamArgaNam ... sRtIya vratam ... ... ... 661 manasA sAhiprazaMsA ... ... caturtha brahmavatam ... ... 661 DAmarataTAkArpaNam... ... paJcamaM vratam ... ... ... 665 sarvajagajantukapAviSayaprazna: SaSThaM rAtribhojanam ... ... 666 navarojanAmAmAripradAnaM guroH saptamaM nimittAdyabhASaNavratam ... 667 jagadgurubirudam ... 713 khasya vratapAlanasAmarthyakathanam ... 667 bandImocanam 713 parIkSArtha sAhiprazne guroniSedhavAk 668 pakSimocanam ... 714 zekhapuraH sAhivarNitA gurorguNAH ... 669 amAripravartanam .... 715 sAheH gurUnprati ziSyapraznaH ... 673 vanacAriNAM vArtA... ... sAhinA khayamevoktasUriziSyasaMkhyA 674 gaja mithunAlApaH .... yatinA parasparAbhidhAna nivedanam... mahiSa mithunAlApa: yatiproktapustakarahasyAvabodhaH ... 6 vyAghramithunAlApaH ... pustakotpattitatpradAnakathanam ... 677 varAhamithunAlApaH... sAheH pustakadAnAgrahaH sUreniSedhavacazca 678, mRgamithunAlApaH ... zekhanAthasiMhavijJApanAtsAhipustaka iti vanacarAH'... grahaNam . ... ... ... 6 sUreH samahaM vasatAvAgamanam ... 6 mayUramithunAlApa: ... thAnasiMhakRtasUrisamAgamamahotsavaH 688 kokilamithunAlApaH pustakakozaH ... ... ...689 kukkuTamithunAlApa:... AgarAnagare gamanam ... ... haMsa mithunAlApa: ... AgarAnagare cAturmAsakaraNam cakravAkamithunAlApaH sUreH zauryapurAgamanam . iti khacarAH ... neminAthavarNanam ... ... ... 693 matsya mithunAlApa: ... ... phatepurAgamanam ... ... ... 694 | vAdala mithunAlApaH . ... ... 724 punarguroH zekhagRhAgamanam... ... 697 nakAdijalajantumithunAlApaH ... 724 sUriNA samaM sAherdvitIyavAraM goSThI 697 iti jalacarA:... ... ... 724 sUrINAM gajAzvAdipradAne sAhivijJaptiH 698 iti zrIhIravijayasUrivacanAdakabba- . sAhidIyamAnavasvanupAdAne sUripra- rasAhinA nikhilamaNDaleSvamAriH tyuttaravacaH ... ... ... 700 pravartitA ... ... ... 727 8 - . - . . 1.1.1 11,11,11111111 . . 1.22 WW. Page #60 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 812 22 viSayaH / , pRSThe / viSayaH / pRSThe / thAnasiMhapratiSThAyAM zAnticandrasyo. padyayA prathamamekhalArohaNam ... 797 pAdhyAyapadam ... __... 728 gurorvimalAcalapaTyArohaNe girimekhamathurAyAtrA ... ... 728 lAvarNanam ... ... ... .798 gopagiriyAtrA ... ... ... 729 zajayatIrthe prathamaprAkAre pravezaH 803 zrIhIravijayasUrizrAddhadAnam ... 730 marudevIzikharavarNanam ... ... 804 mevAtamaNDalAdAgatya nAMgapure catu- dvitIyaprAkAraprAsAdeSu devavandanam 806 sikaraNam ... ... ... 730 sarvAbhyantaraprAkArapratolIsopAnAni virATanagarapratiSThA ... ... 732 mUlaprAsAdavarNanam ... ... ... .. 810 zivapuryA devapratiSThAdvayapUrvakaM catu- toraNavarNanam . ... ... sikaraNam ... ... ... 734 caityakaMdharAmRgendrAH gurjaradezAgamanam ... ... ... 735 zikharavarNanam ... zAnticandropAdhyAyagurjarAgamanaM / caityakalazaH ... phuramAnadAnaM ca ... ... 736 caityazRGgadaNDaH ... amAridinavyaktiH ... ... 737 patAkA ... ... jejIyAkaravimuktiH ... ... 738 patAkApazcAnanaH ... 819 gurovimalAcalArpaNam ... .... 738 zikharapArzvapradezAH 821 bhAnucandrasyopAdhyAyapadam ... 741 maNDapamadhyacitrANi ... ... vijayasenasUreAde vijayAH savAI. prAsAdamadhyastambhAH . birudaM ca ........ 742 gajaskandhAdhirUDhA marudevI / sUrikIrtivarNanam ........ garbhAgAraH ... ... ... 825 caturdazasargasamAptiH ... RSabhapratimA ... ... rAjAdanI ... ... .... 827 pazcadazasargarambhaH :.. hIrasUrikRtA RSabhadevastutiH 830 zatrujayadarzanam siddhizailaM vizinaSTi zatrujayAdrimAhAtmyavarNanam SoDazasargasamAptiH ... ... 848 triveNIsaMgamaH .... pazcadazasargasamAptiH ..: ... 785 saptadazasargArambhaH ... ... ... 848 SoDazasargArambhaH ... .... ... 785 pAdaliptapurAdvIpabandira prati prasthAnam 848 pAdaliptapuram ... ... ... 785 mArgollaGghanam ... ... ... saMghAgamanam ... ... ... 788 jaladodayaH ... ... ... 858 lalitasarovare yAtrikajanavidhikrIDA 792 sAgarasya sAgare pipatiSA... ... 860 zaguMjayAntikazivaprAsAde vAsakA- padmAvatyAdezaH. ... ... ... vasthAnam ... ... ... 794 ajayarAjasya rAgopazamaH... ... :::::::::::::::::: 822 823 824 85... Page #61 -------------------------------------------------------------------------- ________________ viSayaH / ajayarAjarogApahArakA jayapArzvanA 'thaprastAvanam dvIpavandire saMghAgamanam dvIpotapurasaM mukhAgamanavarNanam upAzrayAgamanam unnatanagare caturmAsyavasthAnam abhigrahadhyAnasvAdhyAyAdi sUrerAtapasyAsamayaM tapaH kriyAnuSThAnA divarNanam parivArakathanam 10 ... pRSThe / viSayaH / sarvaniyamavirodhanAlocanam locanam 888 ... 891 prathamavrate prAkRtajIva hiMsAlocanam 889 dvitIyatrate mRSAvAdAlocanam tRtIyatrate adattAdAnAlocanam caturthavrate maithunAlocanam ... paJcamavrate parigrahAlocanam paJcavratAdhAraNalocanam SaSThate rAtribhojana kriyAzaithilyA- locanam 875 882 kathanam mAhAtmyakathanam 884 nAgaranaigamasya naktaM nATakadarzanam 886 | vimAnadarzanavArtAkathanam ... saMlekhanAdarzanam arhatsiddhasAdhudharmANAM caturNA zaraNam 887 mAkandaphalasya pAtisAhisamIpe prepaJcajJAnAcArAdipaJcAcArAtIcArA SaNam stUpakaraNaM tanmAhAtmyaM ca vijayasenasUrivijayaH vijaya senasUrergurau svargate khedavA kyAni AzIrvAdaH 891 891 865 ArAdhanAvidhAnam 866 | ugatapurapArzvagrAmasya bhahaMsya divyavimAna darzanam ... 872 maNDapikAkaraNasUrizarIrazAyanam 901 867 897 872 904 873 9-05 ... sUrizarIrasaMskArakaraNam . sUrinirvANaprastAvanam pAtisAheH skhame svasya svalokagamana 892 892 | granthAntamaGgalakaraNam granthasamAptiH 892 granthaprazastiH pR *** 893 893 906 907 9.07 907 908 910 911 914 916 916 917 Page #62 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| devavimalagaNiviracitaM hiirsaubhaagym| svopajJayA vyAkhyayA samalaMkRtam / prathama srgH| zreyaH zrIjayamaMgalaikanilayaH saMkalpakalpadrumo __ bhUyAdbharivibhUtaye ma bhagavA-zrIpArzvacintAmaNiH / bhavyAnAM dazadigbhuvAM praNamatAM manye nihantuM tamo ..bibhrANA dazatAM babhuH kramanakhA yasyArbhabhAsvattviSaH // zrIcintAmaNipArzvamohitakara cintAmaNIvanRNAM ... siddhizrIparirambhiNaM praNidaghe vizvatrayInAyakam / sAndrAnandamarandasundarahRdambhojanmalIlAlasA haMsIvadvidhinA punaH pravi(Ni)dadhe vAgvAdinI devatAm // : khopajJahIrasaubhAgyakAvyasyAvyAsazAlinIm / - kurve vRtti vidagdhAnAM jhagityarthavibodhikAm // iha hi pranthArambhe pranyakartA svAbhimatArthasiddhaye ziSTAcAraparipAlanAya ca sakalavighravighAtakArakaM viziSTeSTadevatAnamaskAralakSaNaM maGgalamAcarati / tadeva sUtramucyatezriyaM sa pArdhAdhipatiH pradizyAtsudhAzanAdhIzavataMsitAMhiH / jagannididhyAsuriva trimUrtiryatkIrtirAsItridazatravantI // 1 // sa trijagadadvaitamahimA zriyA trailokyAdhipatyalakSaNayA catustri[za]datizayarUpayA lakSamyA vA yuktaH pArzva evAdhipatiH svAmI jagadIzvaraH / yadvA-aSTacatvAriMzatsahasrayakSa. nAyakaH pArzvanAmA ykssstsyaadhiptiHprbhuH| sakalasurAsurAdhipatye'pi pArzvanAthazAsanAdhichAtayA sarvadA pArzvanAthasamIpa eva vartitayA ca / bhadrabAhukhAminApi tathaivoktam / 'uvasaggaharaM pAsam' iti tasyopAdAnam / zriyaM lakSmI pradizyAtpradeyAdityAzI:prayogaH / kiMlakSaNaH pArthAdhipatiH / mudhAmamRtamaznantIti sudhA amRtamazanaM yeSAM vA / suSA pIyUSamazyate ebhiriti bhAve(3) vA / sudhAzanA devAsteSAmadhIzA nAyakAH / dvAtrizayantarindrAH, vizatirbhuvanendrAH, daza kalpendrAH, dvau sUryAcandramasau iti catuHSaSTi. rindrAstairvataMsitau / 'tatkaroti tadAcapTe' itInaktapratyaye 'vaSTi bhAgurirallopamavApyorupasa Page #63 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| gayoH' ityakAralope ca vartasitAviti siddhau / avataMsau kurvantIti avataMsayanti, ava. taMsthete sma ityvtNsitau| athavA sudhAzanAdhIzAnAmavataMsaH / 'saMjAto'nayoH / ito jA. tArthe' itItaHpratyayaH / tAdRzAvaMhI caraNau yasya / atha yattadornityAbhisaMbandhAtsa kaH / yatkIrtiH yasya pArzvanAthasya samAjJA / 'zlokaH kIrtiryazo'bhikhyA samAjJA' iti hemacandranAmamAlAyAm / jaganti trINi bhuvanAni nididhyAsurnidhyAtumicchuriva / 'nidhyAnamavalokanam' iti haimyAm / tathA--'pazyati vibhAvayatyapi vilokate nAkSate gaveSayati / nidhyAyatyanviSati' iti kriyAkalApa / draSTukAmeva / tisro mUrtayamtanavo yasyAH sA trimartistridazalavantI suranadI gaGgA aasiijjaataa| gajArUpA jAtetyarthaH / gaGgA hi tridhvapi lokeSu pravahatIti kavisamayaH / tathA [hi]--'vibudhAnandamandiraM vibudhAnAM devAnAM jalakrIDAdibhirAnandamandiraM pramodasadanam / arthAtsvargamArgapravRttam / puma:--sAntaraprauDhaM rasAyAM pRthivyAmantare svabhre arthAtpAtAle pravahati smeti prauDham' iti campUkathAyAM tahippanake'rthazca / iti gaGgA tripathagA / tena trilokI svairaM didRkSoryakItatripathagArUpamUrtinirmANaM yuktameveti // samyagupAsitA hi vAgdevatA kavitRNAmasAdhAraNI kavitvazakti vizrANayati, ato vAgvAdinI namaskurvankavirAha prINAti yA prAjJazazcakorIvibhAvarIvallabhamaNDalIva / tamastiraskArakarI surI tAM bhakternatergocarayAmi vAcam // 2 // ahaM tAM prasiddhAM vidyAsaMsiddhaye sakalakavikulaiH samArAdhyamAnAM vAcaM surauM sarasvatI davatAM bhaktaH sevAsatkriyAvazAnateH praNAmasya gocarIkaromi / gocarAM karomIti gocarayAmi / 'nirDitkaraNe' iti JiH / praNamAmItyarthaH / 'gocarayanti na vAco yaccaritaM candracandrikAruciram / vAcaspatervacasvI ko vAnyo varNasya jagati // iti hstimtiicaityprshstau| kIdRzIM vAcam / tamaso'jJAnasya pApasya vA / tasyAH pApakSayakAritA zAtre'pi dRzyate / yathA-'suadevayA bhagavaInANAvaraNIyakammasaMghAyaM / te siMkhave usyynti|' tathA-'bhavavirahavaraM dehi me devi sAram' iti saMsAradAvAstutau / bhavavirahastu karmakSayajanita eva syAt / tathA-'jIseriva te sA hRtA devI haratu duriyaaii'| yadyaparA kSetradevI duritahantrI tahiM zrutadevI pAtakaghAtukA kathaM na / tiraskAro vinAzastasya. karI kArikAM ajJAnahantrIm / sA kaa| yA vAgdevI prAjJAnAM vidagdhAnAM dRzo dRSTIH prINAtyAnandayati / keva / vibhaa0| yathA vibhAvarI rAtristasyA vallabho bhartA candrastasya ma. NDalI saMpUrNabimbam / maNDalazabdasya triliGgatvena maNDalI / yathA-'zuddhA sudhAdIdhitimaNDalIyam' iti / cakorIzcakorAGganAH prINayati / vibhAvarIvallabhamaNDalyapi kIdagvidhA / tamaso dhvAntasya tiraskArakarI nirnAzikA // __atha guroranubhAvAdeva devAdInAM samyaksvarUpAvagamo vAgdevatAsamArAdhanamatrAyupAyAdhigamazca bhavet, tatastatprasattiM spRhayankavirAha Page #64 -------------------------------------------------------------------------- ________________ * 1 sargaH] hIrasaubhAgyam / yaccakSuSA maatRmukho'pyshessvishessvicchekhrtaanussnggii| guruM surANAmadharIkaroti bhavantu te zrIguravaH prasannAH // 3 // te vizvavikhyAtAH zriyA zobhayA yuktA guravo'rthAnmayi viSaye prasattibhAjaH prasAdabhAjanaM bhavantu / te ke / yacca0 / yeSAM gurUNAM cakSuSA dRzA prasanna nayanAvalokanena kRtvA / 'yadRSTipAtasAmarthyAnmako vAcaspatirbhavet' iti prakriyAkaumudyAm / mAtamukho jaDo'pi azeSAH samaskhA ye vizeSA vAGmayarahasyAni vidanti jAnantIti azeSavizeSavido vizAradAsteSAM zekharatAyA uttaMsamAvasyAnuSaGgaH prasaGgo'syAstIti tAdRzaH san surANAM guru bRhaspatimadharIkaroti hInokaroti svapratibhAprAgalbhyena parAjayate // vizadahRdayAtmadarzaprativimbitasamastabhuvanapadArthasArthAnsadasadvivecanacAturyAcAryAnmahA. smano nijavinirmitattavizuddhihetave anukUlayankavirAha kavitvaniSkaM kaSituM kavInAM yeSAM manISA kaSapaTTikeva / santaH prasannA mayi santu zuddhAzayAH pravAhA iva jAhnavIyAH // 4 // te santo mahAtmAno mayi viSaye prasannAH prasAdopetAH prajJAprArabhArAvagatAzeSavizeSopaniSattayA vRttazuddhividhAnavidhinA mayyanugrahaparAyaNAH santu bhavantu / kiM[vidhA:] santaH / zuddho mAtsaryarahita Azayo'bhiprAyo mano vA yeSAM te| Azayazabdena citta. mapi procyate / yathA naiSadhe-'dayAsamudre sa tadAzaye'tithIcakAra' iti / tadvRttiH-tadAzaye nalacitte / zuddhAzayAH ka iva / pravAhA iva / yathA jAhavIyA jAhnavyA manAyA ime jAivIyAH pravAhA oghA nirmalamadhyAH syaH / te ke santaH / yeSAM satAM manISA buddhiH kavInAM kAvyakartRNAM kavitvaM kAvyam / jAtAvekavacanam / tadeva niSkaM suvarNa kapituM samyakparIkSituM kaSapaTikeva kaSaH svarNaparIkSaNapASANavizeSastasya paTTikA zilA tadvadvartate / yathA kopalena svarNa parIkSyate tathA yatpratibhAprAgalbhyena kAvyamapi vi. zuddha vidhIyate // . atha prastutAbhidheyamAha. amandagandhairiva gandhasAro dizo yazobhiH surabhIkaroti / .. * vRttaM vratIndrasya tanomi tasya kurAnvavAyAmbarapadmavandhoH // 5 // . ahaM tasya sAhizrImadakabbaranarapatipradattajagadguru birudatayA jagati vikhyAtibhAjo vatinAM sAdhanAmindrasya zrIhIravijayasUrIzvarasya vRttaM kAvyaM caritaM vA tanomi vistArayAmi / karomItyarthaH / kathitAH karaNe tanane grathane cotpAdane ca ye pU. rvam / te dhAtavaH spRzanti prAyastulyArthatAmeva // iti kriyAkalApokteH / kiM ca vRtta. nAyakAzcaturvidhA vrnnynte| dhIrodAttAH, dhIroddhatAH, dhIralalitAH, dhIraprazAntAzca / tatra dhIrodAttA rAmacandrAdayaH, dhIroddhatA duryodhanAdayaH, dhIralalitA nalAdayaH, dhIraprazAntA jImUtavAhanapramukhAH / teSu teSvapi nAyakeSu zrIhIravijayasUredhIraprazAntatvena vRttakaraNaM Page #65 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| yuktimadeva / kiM / kurA iti nAmA vyavahArI tasya yo'nvavAyo vaMzaH / 'gotraM tu saMtAno'nvavAyo'bhijanaH kulam' iti haimaH / sa evAmbaramAkAzaM tatra prakAzakatvAtpadmAnAM bandhuriva padmabandhurbhAsvAn / yattadoH sNbndhaattsy| kasya / yo vratIndro yazobhiH svakItibhiH kRtvA dizaH sarvA apyAzAH surabhIkaroti vAsayati / citrAspadIkarotItyarthaH / ka iva / gandhasAra iva / yathA candanadrumaH amandairatibahulairgandhaiH parimalairdizaH surabhayati samastahAretaH surabhIkurute // varNanIyasyotkarSAviSkaraNadvAreNa Atmano'nauddhatyaM pratipAdayankavirAhapAre girAM vRttamidaM va sUrestanuprakAzA va ca zemuSI me / prakramya mohAdahamaGgulIstatpramAtumIhe caraNaM murAreH // 6 // sUreH zrIhIravijayayatIndrasya girAM pAre vAcAmagocaraH / 'girAM hi pAre niSadhendravR. ttam' iti naiSadhe / vaktumazakya midamidAnItanasarvajanapratItaM vRttaM vAste / ca punaH tanuH stokaH prakAzo viSayo yasyA etAdRzI me mama zemuSI buddhiH kva / tattasmAtkAraMNAdahaM mohAnmaujyAdajJAnAdvA / 'so'haM haMsAyituM mohAIkaH paGguryathecchati' iti campUkathAyAm / / moho'jJAnamiti tadvRttiH / aGgalIH karazAkhAH prakramya praarbhy| 'prArambhaH propataH kramaH' iti haimyAm / sthApayitvA / murArernArAyaNasya caraNaM padam / AkAzamityarthaH / pramAtumIhe' pramANaviSayaM netumicchAmi / yathA kazcidajJAnavAnpumAnsvAGgalImaNDayitvA anantaM nabhaH pramAtumArabhate, na punaH prabhavati, tathA vAcAM gocarAtItaM guruvRttaM kartu prArabdhavAnapyahaM na samyaktayA pUrNa praNetuM prabhaviSNuriti tattvam // .. na tu kazcidapi prabhuvRttaM bhASituM prabhurbhabettadevAha yo vAlukA haimavatIpratIre pramAti saMkhyAti ca vipluSo'bdheH / tArAH punaH pArayati pramAtuM guNAngaNendorgaNayenna so'pi // 7 // yo jano haimavatyA mndaakinyaaH| 'gaGgA tripathagA RSikulyA haimavatI' iti haimyAm / pratIre ttte| 'taTaM tIraM pratIraM ca' iti haimyAm / vAlukAH sikatAkaNAnpramAti pramANayati c| punaH-yo abdheH samudrasya vipluSo jalabindUnsaMkhyAti saMkhyAgocarIkaroti / punaHyastArAstArakAH pramAtuM pramANIkartuM pArayati samarthobhavati / so'pi prajJAprakarSaparAbhUta. puruhUtasUrirapi gaNastapAgacchastatra induriva sarveSAmAhlAdakatvena industasya gacchanAyakasya hIravijayasUrerguNAjJAnadarzanacAritrazamadamAdikAna na gaNayedgaNayituM na zaknuyAt // prAguktaM punarapi draDhayansvakIyasAmarthya vaktivRttaM vibhorbhASitumaprabhuryajjambhArisUristadahaM kimIze / yaH zRGgizRGgAgragatairdurApaH kiM bhUmigastaM vidhumAdadIta / / 8 / / vibhohIravijayasUrIzvarasya yadvRttaM caritraM bhASituM vaktuM jambhAreH zakrasya sUri Page #66 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1 sargaH) hIrasaubhAgyam / rAcAryaH / 'prajJAprAgbhAraparAGmukhIkRtapuraMdaraguruH' iti cmpuukthaayaam| so'prabhurasamarthaH / tadvattaM vaktumahaM kaviH kiM katham / atha vA krimiti prazna vitarke Ize samarthIbhavAmi / api tu netyarthaH / uktamarthamarthAntareNa draDhayAMta-yazcandraH RGgiNaH zikhariNaH zailasya zRGgaM zikharaM tasya yadanaM sarvoparitanabhUmibhAgaH tatra gataiH prAptaiH puruSaiH / duHkhena kaSTena Apyate labhyate iti durApaH / sarvathApi prAptuM na zakyaH / taM vidhuM candramasaM bhUmigo bhUmau sthitaH pumAnkimiti prazne AdadIta gRhNIyAtsvapANinA // yadyevaM tarhi vRttaM na kartavyam / nahi, kartavyaM tvavazyameva / tarhi kathaM kariSyate'taH karaNasAmarthyamAha-- prabhoH prabhAvAdatha vA kathaM na prabhurbhavAmi pravidhAtumetat / khaHsatprasAdAtridazAcalasya zikhAmu khelAyati kiM na khaJjaH // 9 // atha veti smaraNagarbhe pakSAntare vA / atrAntare mama gurubhaktiprAgbhAravazAvirbhUtabhAgyodayAtsmRtiviSayamAyAtam , tadeva kAvye procyate ! prabho_ravijayasUreH prabhAvAnmAhAmyAdetatkAvyaM pravidhAtuM nirmAtumahaM prabhuH samarthaH kathaM na bhavAmi / api tu prabhurbhavAmyeva / uktamarthamarthAntareNa samarthayati-khaJjazvaraNavikalaH pumAn svaH svarge sIdati tiSThatIti svaHsaddevastasya prasAdAdaMnugrahAtridazAcalasya meroH zikhAsu agrabhAgabhUmaHSu kiM na khelAyati krIDati / api tu khelatItyarthaH / yathA kho divyAnubhAvAtsurazikharizikhare khelati, tathAhamapi hIrasUrimAhAtmyAdetatkAvyaM kartuM samarthIbhavAmyeva / 'krIDati viha. rati ramate khelati khelAyatIti khelArthAH' iti kriyAkalApe // iti pIThikApaddhatiH / atha varNanaprArambha:- . suparvabhi gibhiragisaMdhairlIlAM svayaM vibhradiva trilokyAH / preyAniva strIbhirihAsti jambUdvIpo'dhivelAbhirupAsyamAnaH // 10 // . iha jagati bhUmaNDalarUpamadhyamaloke pArthivo rajatahemaratnamayo'nAdRtAbhidhAnasya dvI. pAdhidevasyAvAsabhUta uttarakuruvI. jambUvRkSastenopalakSito dvIpo jambUdvIpo'sti vartate / jambUdvIpaH kiM kriyamANaH / upAsyamAnaH sevyamAnaH / kAbhiH / abdheH samudrasya ve. lAbhirjalavRddhibhiH / kaH kAbhiriva / preyAn . strIbhiriva / yathA atizayana priyaH / mApiTabhrAtaputrAdisarvasvajanebhyo'pi pativratAnAM strINAM premAdhikyaM bhartaryeva tena preyAniti padopAdAnam / kAntaH strIbhiniSevyate / jambUdvIpaH kiM kurvan / utprekSyate-bi. bhradiva dhArayaniva / kAm / lIlAM zobhAM vilAsaM vA / kasyAH / trilokyA jagatrayasya / katham / svayamAtmanA / kaiH / krIDArthamAgataihimavagirisurasarityagrahadAdinivAsibhirvA suparvabhirdevaiH / tathA-bhogibhirnAgakumAraiH / tathA-aGgisa~dhaihisAthaiH / 'saMghaH sArthastu dehinAM samUhe' / azavAGgivizeSaNAnyapi / AGgisaMdhaiH / kiM0 / suzobhanAni Page #67 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| parvANi paryuSaNAdIpAlikAdIni yeSAM te tathA / punaH ki0 / bhogo rAjyAdisukhamastye. SAmiti matvarthIyapratyaye bhoginastaiH / vilAsam / 'lasa zleSaNakrIDanayoH' iti dhAtvarthatvA. dAzleSaNaM milanaM kalayan // nIrAjayantISviva citrabhAnumAdAya digvAravilAsinISu / saMvardhayantISu payaHpRSadbhirvelAsu kAntAkhiva muktikAbhiH // 11 // yaM zaMbhuzailacchaviromagucchacandrAtapatroddhatavAhinIkam / / ... vArdhestaraGgA magadhA ivorvadhavaM stuvantIva gabhIrarAvaiH // 12 // yaM jambUdvIpaM vArdheH samudrasya taraGgAH kallolAH |utprekssyte-bhiirraavairmndrsvraiH stuva. ntIva stutiM kurvantIva / ke iva / magadhA iva / yathA mAgadhA vaMzAdistutikAriNaH urvIdhavaM pRthvIpatiM stuvanti / kiM0 jambU: / zaMbhuzailaH kailAsastasya cchavayaH sphaTikaratnaniryaddadyutaya eva romagucchAzcAmarANi yasya tathA candro vidhumaNDala evAtapatra chatraM yasya / punaH kiM0 / uddhatA raGgattarajairutkaTA vAhinyo nadyo yasya / pshcaatkrmdhaaryH| uvadhivamapi zaMbhuzailacchavivadujjvalA romagucchA yasyAM tathA-candratulyamAtapavAraNaM yasya / tathAuddhatAH svacchotkarSAdvairivAraM tRNaM manyamAnA vAhinyaH senA yasya / atrApi karmadhArayaH / kAmu satISu / digvAravilAsinISu satISu diza eva vArAGganAstAsu / utprekSyate-nIrAjayantISviva / nIrAjanAmArAtrikAM kurvatISu / nIrAjanAM kurvanti iti nIrAjayanti / karaNe tripratyayaH / nIrAjayantIti nIrAjayantyastAsu / 'pradakSiNIkRtya jayAya sRSTayA rarAja nIrAjanayA sa rAjaghaH' iti naiSadhe / 'nIrAjanayA ArAtrikavidhAnena' iti tdRttiH| kiM kRtvA / citrabhAnuM sUryamAdAya gRhItvA / anyA api vAravilAsinyazcitrabhAnuM vaddhimAdAya rAjAnaM nIrAjayanti / 'bano haMsazcitrabhAnurvivasvAn' / tathA-'vRSAkapiH pAvakacitrabhAnU' iti sUryavadvinAmnI haimyAm / punaH kAsu satISu / velAsu samudrajalavRddhiSu satISu / kiM kurvatISu / saMvardhayantISu avakirantISu / utprekSyate-vardhApayantISviva / vardhApayantIti prayogaH kalpakiraNAvalyAm / kaiH / payasAM pAnIyAnAM pRSadbhibindubhiH / kaakhiv| kAntAsviva / yathA kAminyaH kSamAkAntaM muktikAbhirmuktAphalairupalakSaNAlAjaipi vardhApayanti / 'avAkiranvayovRddhAstaM lAjaiH paurayoSitaH' iti raghuvaMze'pi / 'sitA vamantaH khalu kIrtimuktikAH' iti naiSadhe // yugmam // candrArkacakradvayabhUprabhUtakSetraprabhU ratnanidhAnavAdhiH / yaH ko'pi cakrIva cakAstyasaMkhyadvIpAvanIpaiH samupAsyamAnaH // 13 // yo jambUdvIpaH ko'pyadbhutavaibhavaH / 'jayati madhusahAyaH sarvasaMsAravallIjananajaraThakandaH ko'pi kandarpadevaH' iti campUkathAyAm / 'ko'pyadbhutavaibhavaH' iti tahippanake / cakrIva sArvabhauma iva cakAsti zobhate / kiMviziSTo yaH / candro vidhurakaH sUryastAveva Page #68 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1 sargaH ] hIrasaubhAgyam / cakre rathAGge tayordvayaM bibhartIti cakradvayabhRt / punaH kiMbhUtaH / prabhUtAnAM kSetrANAm / 1 bharata 2 himavat 3 harivarSa 4 mahAvideha 5 devakuru 6 uttarakuru 7 ramyaka 8 airaNyavata 9 airAvatAbhidhAnAnAM navasaMkhyAkAnAM varSANAM prakarSeNa bhUrutpattisthAnam / punaH kiMbhUtaH / ratnAnAM maNInAM nidhAnAnAM ca vArdhirvArdhinAmadheyA saMkhyA yatra / 'zataM sahasramayutaM lakSaprayutakoTayaH / arbudamabjaM kharve ca nikharve ca mahAmbujam / zaGkurvAdhirantyaM madhyaM parArdhya ceti naamtH||' iti haimamAlAyAm / laukikA saMkhyA / yadvA ratnairupalakSitAni saMpUrNAni vA nidhAnAni nidhayaH vArdhizca / sagaracakravartivacasA susthitasurAnItaH zatruMjayaraulAdvAdazakrozadUramuktaH samudro yatra / punaH kiMbhUtaH / asaMkhyAH saMkhyAtItA ye dvIpAH / 1 dhAtukIkhaNDa 2 puSkara 3 vAruNI 4 kSIra 5 ghRta 6 ikSu 7 nandIzvara 8 aruNa 9 aruNavara 10 aruNavarAvabhAsa evaM tripratyayAvatArakuNDala - zaGkha- rucaka- bhujaga--kuza krauJcapramukhA asaMkhyAtA dvIpAsta evAvanIM pRthvIM pAnti rakSanti iti kRtvA bhUpAstairupAsyamAnaH saMsevyamAnaH / cakrI tu ekacakrabhRttathA ekasya bharatAdeH kSetrasya prabhuH svAmI / tathA catu. rdazanavanidhAnavAneva, dvAtriMzatsahasrasaMkhyAkaireva bhUpai rAjabhiH sevyaH // iti jambUdvIpaH // antaHsphuranmauktikaratnarAjIvirAjikulyezadukUlabhAnaH / bhAkhajjagatyarjunamekhalAyA nizAvazA harmaNikarNikAyAH // 14 // saMdhyArucIkuGkamapaGkilAGkaprAcIpratIcIkSitibhRtkucAyAH / dvIpazriyAstArakatArahAre kinAyako rAjati ratnasAnuH 15 // yatra jambUdvIpe ratnasAnurmerU rAjati zobhate / kiM / utprekSyate -- dvIpazriyA jambUdvIpala * damyAstArakA jyotIMSi tA eva tArA nirmalamauktikAni / 'tAro nirmalamauktike' ityanekArthaH / teSAM hArastatra kinAyako madhyamaNi: / kiMbhUtAyA dvIpazriyAH / antarmadhye sphuratAM dyotamAnAnAM mauktikAnAM muktAphalAnAM ratnAnAM maNInAM rAjI zreNI tayA virAjate ityevaMzIlo ya: kulyAnAM nadInAm / 'kulyA tu sAriNI nadyoH' ityanekArthaH / IzaH svAmI / "yAdaH srotovArnadIza:' iti haimIvacanAt / sa[mudra ] eva dukUlaM kSaumavastraM bhajatyAzrayate sA tasyAH / ' sAgarAccAgre syurnamI mekhalAmbarAH' iti haimIvacanAt / samudrasya vastratvenopAdAnam / punaH kiMbhUtAyAH / bhAsvantI dIpyamAnA yA jagatI / kapizIrSakavajitaprakArabhittiH / saivArjunasya suvarNasya mekhalA kAcI yasyAH sA tasyAH / punaH kiMbhUtAyAH / nizA rAtrirvazA priyA yasya sa nizApatizcandrastathA harmaNirbhAskarastAveva karNike karNabhUSaNe yasyAH sA tasyAH / punaH kiMbhUtAyAH / saMdhye dinAdyavasAnabhave tayo rucI kAntiH / rucI zabdo dIrghekArAnto'pyasti / yadhA --- rucyo rucIbhirjitakAJcanAbhiH' iti naiSadhe / saiva kuGkumaM kesaraM tena paGkilau vyAptAvaGkAvutsaGgau yayostathAvidhau yau prAcI pUrvA pratIcI pazcimA tayoH kSitibhRtau parvatAvadayAstAcalanAmAnau tAvetra kucau stanau yasyAstasyAH // yugmam // 1. 'kuNDalAyA:' iti pAThaH. Page #69 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| yatrollasadgaurimatuGgimazrIjharapravRttiH sphuTabhadrazAlI / karIva hemnaH zikharI vibhAti ravIndughaNTAgrahaghargharImAn // 16 // yatra dvIpe henaH svarNasya zikharI parvato merurvibhAti / ka iva / karIva hastIva / kiMbhUto meruH karI c| ullasantI prollAsaM prApnuvantI sphurantI gaurimnaH / 'gorastu zvetapI. tayoH' ityanekArthaH / pItatvasya zvetatAyAzca / tathA-tuGgina unnatatvasya zrIH zobhA yasmin saH / samAsAntavidheranityatvAjhyavasthitavibhASayAtra samAsAntaH kapratyayo nAgAt / naiSadhe'pyevaM dRzyate / yathA-'uDupariSadi madhyasthAyizItAMzulekhAnukaraNapaTulakSmImakSila. kSIcakAra' iti / gajavizeSaNe'pyevameva / punaH kiMbhUtaH / jharANAM nijharANAM pravRttiH pravartanaM prasaraNaM yasmAdyasminvA merau / kariNi tu nirjharapracAravatsaptadhApravRttirmadapravAho yasmin / 'mado dAnaM pravRttizca' iti haimyAm / punaH kiMbhUtaH / sphuTaM cinidramunmipitaM vi. ksitm| dalitaM sphuTitaM sphuTam' iti haimyAm / bhadrazAlAkhyaM vanaM yatra / karI tu sphuTa prakaTaM bhadrajAtitvena zAlate zobhate iti saH / 'zAla prazaMsAyAm' iti kalpadrume / punaH kiMbhUtaH / ravIndU sUryAcandramasau tAveva ghaNTe tathA prahA maGgalAdyA upalakSaNAnakSatratArakAsta eva ghargharyaH kSudraghaNTikA yasminsaH / gajo'pi ravInduvadvRttaghaNTAbhyAM grahasakkidviNIbhizca yukto bhavati // yatrArthino'rthezamiva prasArya karAnsuvarNa vivarISavaH kim / pradakSiNAgocaratAM nayanti jyotirgaNA gairikasAnumantam // 17 // yatra jambUdvIpe jyotirgaNA grahanakSatratArAsamUhA gairikasya / 'gairikaM svarNadhAtvoH' i. tyanekArthaH / sAnumantaM parvataM sumerum / pradakSiNAyA dakSiNAvartabhramikriyAyA gocaratAM nayanti prApayanti / manye na me zravaNagocaratAM gato'si' iti kalyANamandirastave / tathA'dvIpAdhipAnnayanayornaya gocaratvam' iti naiSadhe / ki0 / utprekSyate-karankiraNAnpANInprasArya vistArya vivarISavaH / 'vRJ yAcane / varItumicchavo yAcitukAmAH kim / ke iv| adhina iva / yathA yAcakAH karAnprasArya saralIkRtya svarNamabhyarthayitukAmA arthezaM dhanapati pradakSiNayantyanukUlIkurvanti // iti meruH // savezakaizyAyitakUlinIzo lalAmalIlAyitasiddhazailaH / dvIpendirAyA iva bhAlapaTTo yasminvyabhAdbhAratanAma varSam // 18 // yasmiJjambUdvIpe bhAratamiti nAma yasya tAdRzaM varSe kSetra vyabhAvabhAse / yAdRk prathamAgharakeSvabhUt tAikpazcamArake naaste|avsrpinniikaalaanubhaavaatsrve'pi padArthA anantaguNaparyAdibhihIyamAnAH santyata eva bhUtakAlaH / utprekSyate-dvIpendirAyA jambUdvIpalakSamyA bhAlapaTTo lalATamiva / kiMbhUtaH / saveze saMnidhau zyAgatvAkaizyAyitaH kezasamaha 1. 'dvIpAvanIndoriva' iti pAThaH. Page #70 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1 sargaH) hIrasaubhAgyam / ivAcaritaH / 'kezAnAM kaizyakezike' iti hamyAm / kUlinIzo lavaNAmburAziyasa / punaH kiMbhUtaH / lalAnastilakasya lIlA vilAsastadvadAcaritaH siddhazailaH zatrujayAdriyasmin yasya vA / lalAmazabdo nakArAntAkArAnto'pyasti liGgAnuzAsanAvo / parAjitadvIpatatipratISTaciratnaratnAdyupadAgaNena / dvIpena pRthvIpatineva varSa vyadhAyi dhAmopanidherivaitat // 19 // dvIpena jambUnAmnA etadvarSa bhArataM kSetramupanidhaiH / utprekSyate-nyAsasya dhAma gRhaM vya. dhAyi cakre / keneva / pRthvIpatineva / yathA rAjJA nikSepasya niketanaM kriyate / kimatena dvIpena pRthvIpatinA ca / parAjitA nijojovibhavaiH parAbhUtA svAyattIkRtA ca / 'ojo bale pratApe ca' ityanekArthaH / yA dvIpAnAM tatiH zreNI tasyAH sakAzAtpratITo gRhItazviratnAni cirakAlotpannAni ratnAni maNayastadAdirupadAgaNa: prAbhRtaprakaro yena sa tena / 'pratISTakAmajvaladastrajAlakam', tathA 'ciratnaratnAcitamuccitaM cirAt' iti naiSadhe // iti bharatakSetram // vaitADhyazailo vipulAM dviphAlAM vinirmimIte sma nijena yasya / yamIbhramIbhaGgivibhUSyamANAM straiNasya sImanta iva praveNIm // 20 // vaitAnyanAmA zailaH yasya bharatakSetrasya bhUmI dviphAlAM dvibhAgAM nimimIte sma kRtavAn / 'dviphAlabaddhAzcikurAH ziraHsthitam' iti naiSadhe / kena / nijena aatmnaa| zrutvA nijaM bhImajayA nirastam' iti naiSadhe / 'nijamAtmAnam' iti tadvattiH / ka iva / sImanta iva / yathA straiNaspaH strINAM samUhasya sImantaH kezavama praveNI kabarIM dviphAlAM kurute / kiMbhUtAm / bhUmI praveNI ca / yamI yamunA tasyA bhramI bhramaNamAvartakRjjalaparibhrAntistasyA bhaGgayo vilAsAH / 'zRGgArabhaGgirucire'pi' iti naissdhe| 'zRGgAravilAsayogye'pi' iti ta. dvattiH / racanAzca / tAbhirvibhUSyamANAmalaMkriyamANAm // vaitAThyazailena vibhajyamAnAvubhau vibhAgau bharatasya bhAtaH / : dvIpAvanIpaM kimupetya bhUtyA jitau bhajantau phaNinAkilokau // 21 // bharatakSetrasya vaitADhyanAmnA zailena vibhajyamAnau vibhAgIkriyamANAvubhau dvau vibhAgA. vaMzI bhAto rAjataH / kimutprekSyate / bhRtyA svalakSmyA jitau parAbhUtau santau upetya samIpamAgatya dvIpamevAvanIpaM bhUpaM sevamAnau bhajantau phaNinAM nAgAnAM nAkinAM devAnAM loko bhuvanau / pAtAlakhargalokAvityarthaH // iti bharatakSetrasya dvau vibhAgau // khacchandakelItaralIbhavantyAH srastaM zirasto bhuvi varSalakSmyAH / kimuttarIyaM marutottaraGgIkRtaM sitaM yatra babhasti gaGgA // 22 // . yatra bharatakSetre gaGgA babhasti bhAsate / "nizAnabhaHsadRze rjniiggntulye| tathA nizAnastejasvibhirvabhastIti / tathA sadRza i: kAmo yasya' iti campUTippanake / utpre Page #71 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| kSyate-svacchandaM svecchayA kelI krIDA / 'kelIbhiruddhara kRzodara' iti naiSadhe / tayA taralIbhavantyAvazlAjAyamAnAyA varSalakSmyA bharatakSetrazriyAH zirasto mastakAdbhuvi bhUmau sastaM patitamuttarIyamuparyAcchAdanavastraM prAvaraNamiva / kiMbhUtam / marutA vAyunA utpAvalyena taraGgayukaM kRtam / punaH kiMbhUtam / sitamujjvalam // iti gddaa||itibhrtkssetrm // - tadakSiNArdhe suragehagarvasarvakaSo gUrjaranIvRdAste / zriyeva rantuM puruSottamena jagatkRtAkAri vilAsavezma // 23 // tasya bharatakSetrasya dakSiNadikpArzvavartini ardhe sAmibhAge khaNDe suragehasya svargasya yo garvaH svavaibhavAhaMkArastasya sarvakaSaH sarvApArI gUrjara iti nAmA nIddeza Aste vartate / utprekSyate-puruSottamena nrshresstthen| jAtAvekavacanam / viSNunA ca sArdhe rantuM kIhituM zriyA lakSmyA kA jagatkRtA sarvasRSTividhAyinA vidhAtrA vilAsavezma keli niketanamakAri kAratamiva / NyantaprayogaH // . . azeSadezeSu vizeSitazrIryo .maJjimAnaM vahate sma dezaH / AkrAntadikcakra ivAkhileSu vasuMdharAbhartRSu sArvabhaumaH // 24 // yo dezo garjaramaNDalo maJjuno bhAvo maJjimA taM cArutAM vahate sma dadhau / kiMbhUto dezaH / vizeSaH sarvAtizAyitA saMjAto'syAmiti vizeSitA zrIrdhanadhAnyAdikA sarvApi saMpattirUpA lakSmIH zobhA vA yasya / atra samAsAntavidheranityatvAtkapratyayAbhAvaH / keSu / azeSeSu samasteSu dezeSu janapadeSu / punaH kiMbhUtam / AkrAntaM mahattvAdAtmanA vyAptaM dizAM catasaNAmupalakSaNAdvidizAmapi etAvatA aSTAnAM haritAM cakraM maNDalaM yena / ka iva / sArvabhauma iva / yathA sarvabhUmerIzvarazcakravartI akhileSu sarveSu vasuMdharAbhartRSu bhUpAleSu vizeSitazrIbhavati / kiMbhUtaH / AkrAntaM khabhujabalena vijitaM dikcakraM yena // . sukhAmibhAjo vibudhAbhirAmAH sajiSNavo yatra puraH sphuranti / dhRtA dadhAnena divAbhyasUyAM yenAmarAvatya ivAprameyAH // 25 // yatra deza puro nagaryaH sphuranti / kiMbhUtAH / suzobhanaM nItimantaM khAminaM rAjAnaM bhajanti iti susvAmibhAjaH / punaH kiMbhUtAH / vizeSeNa budhAzcaturdazavidyAvedinaH paNDitAstairabhirAmA manojJAH / punaH kiMbhUtAH / saha jiSNubhirjayanazIlaiH subhaTAdibhirvartante yAstAH / utprekSyate-divA devalokena sahAbhyasUyAmI? dadhAnena vahatA yena dezena aprameyAH pramAtumazakyA gaNanAtItA amarAvatya indrapurya iva dhRtAH / kiMbhUtA amarAvatyaH / susvAminaM sahasrAkSatvAtsarvaprakRtibhAvavedinaM puraMdaraM svAmikArtikaM vA bhajantIti / punaH kiMbhUtAH / vibudhairdevai ramyAH / punaH kiMbhUtAH / saha jiSNunA zakreNa kRSNena vA vartante yAstAH / sazrIkA haraya iti campUkathAyAm / atha vA jiSNuzca jiSNuzca jiSNU kRSNendrI tAbhyo saha / sarUpANAmekazeSe // Page #72 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1 sargaH] hIrasaumAgyam / atha kAnicittIrthAni pratipAdyantezatrujayAdrestalahaTTikAyAM yadApabhirvAsayati sa pUrvam / dviSanniva kSoNibhRtAM vinItAM yasmiMstadAnandapuraM samasti // 26 // yanagaraM pUrva prathamayAtrAkaraNasamaye zatrujayAdridarzanAdutpannAmandAnandAt zatrujayAdeH siddhAvalayasya talahahikAyAM sImabhUmau / 'sammetazailatalahahikAyAM prAmasattame / kSemaMkaraH sArthanAmA prAmAdhyakSo bhavAnabhUt // ' iti pratikramaNasUtrabRhadvRttau / RSabhasyApatyamArSabhibharatacakrI vAsayati sma nivezitavAn / vArdhakiratneneti zeSaH / ka iva / kSoNibhRtAM dviSanniva / yathA parvatAnAM zatrurindraH pUrva prathamaM zrIRSabhasvAmirAjyAvasare sarvanagara. puragrAmAdinivezanaprathamaprArambhe vinItAM nAmnI nagarI vAsitavAn / dhanadeneti zeSaH / yasmindeze tadAnandapuramadhunA nu bRhanagarAparAbhidhAnaM puraM vibhAti // ityAnandapuram // yattuGgatAraGgagirau girIzazailopame koTizilA samasti / svayaMvarorvIva zivAmbujAkSIpANigrahe koTimunIzvarANAm // 27 // yasmindeze tuGge'bhraMlihe tAraGganAni parvate koTizilA samasti vidyate / kiMmate tAraGgagirau / girIzasya zivasya zaila: kailAzastasyopamA sAdRzyaM yasya sa tasmin / u. 'raprekSyate-koTisaMkhyAkAnAM munIzvarANAM zivaM siddhiH sevAmbujAkSI vadhUstasyAH pANiprahe vivAhe svayaMvarorvI svayaMvaramaNDapamedinIva // yatparvate kalpitasaptabhUmI rAjarSiNAkAryata jaingehH| ivAghiroDhuM zivacandrazAlAM niHzreNikArohaNasaptakAGkA // 28 // yasmistAraGgazaile rAjarSiNA kumArapAlena kalpitA racitAH saptasaMkhyAkA bhUmayaH / piTTaNikA / uparyuSAra sthitisthAnakAni yatra sa kalpitasaptabhUmi nagehaH prAsAdaH zilpibhirakAryataM nirmApitaH / utprekSyate-zivaM mokSastadeva candrazAlA zirogRhaM tAmadhirodumupari caTitum / caTatiprayoga RssimnnddlvRttau| yathA-'caTiSyati kathaM prauDhadeho'yaM gajarAjavat' iti / ArohaNAnAM sopAnAnAM saptakamaGke utsaGge yasyAstAdRzI niHzreNikA adhirohaNI kAriteva // gabhIratAdhaHkRtavArdhinevopadIkRtaM dantinamudvahantam / rAjarSirasminvijayAGgajAtaM tIrthAdhipaM sthApayati ma caitye // 29 // asmistAraGgagirau caitye svakAritAprAsAde rAjarSiH kumArapAlabhUpAlo vijayAyA jitazatrunRpapatnyA aGgajAtaM nandanamajitanAmAnaM dvitIyatIrthakaraM sthApayati sma niveshyaamaas| kiM kurvantam / udvahantaM dadhatam / kaM karmatApannam / dantinamalliAJchanarUpaM gajam / utprekSyate-gabhIratayA gAmbhIryeNAdhaHkRtena alabdhamadhyatvena parAbhUtena vArdhinA samudreNa upadIkRtaM daukitamiva / vA? jalakAraNAM sadbhAva[sa]tvAdairAvaNasyApyarNave samutpannatvA Page #73 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| ccheyamutprekSA / atha vA 'vindhyena dhairyairiva dhikRtena' iti pAThaH / tatra dhairmandarAdibhyo'pyatizAyisvadhIratAbhidhikRtenAtibhUtena vindhyena vindhyAcalenopadIkRtamiva / vindhyAcale hi kAraNAM sadbhAvaH / 'rohaNAcale ratnAni / malayAdrI candanAni / vindhyAcale gajAH' ityAdi kAvyakalpalatAyAm / tathA-'svasthAnAtpadamAtramapyacalato vindhyasya cAnekazo jAyante madapAlipAlitayazaHzrIlambhinaH kumbhinaH' iti sUkte'pi // caityena cUDAmaNinevaM zIrSa virbhUSya rAjarSiramuSya zrRMGgam / .. siddhAcalasyeva sumaGgalAbhUstIrthatvamukheM prathayAMcakAra // 30 // kumArapAlo'muSya tAraNagireH / tAraNa ityabhidhAnaM sAmasaubhAgyakAvye / tIrthatvaM ca sakalakarmakSayakaraNavidhinA mokSagamanasthAnakatAmuLa pRthivyAM prathayAMcakAra vistArayAmAsa / ka iva / sumaGgalA bhUrikha / yathA sumaGgalA RSabhadevapatnI tasyA tasyA vAM bhavatIti sumaGgalAbhUrbharaca(ta)krI siddhAcalasya zatrujayAdrestIrthatAM prathayati sA / kiM kRtvA / vibhuSya vibhUSAM zobhA lambhayitvA / kam / zRGgaM zikharam / arthAttAraNagirereva / kena / caityena svakArita vihAreNa / kiM keneva / , zIrSe cUDAmaNineva / yathA kazcitpumAn mastakaM cUDAmaNinA vibhUSayati // deze punastatra samasti zarkezvaro'ntikasthAyukanIganAthaH / dhAtrA dharitryAM jagadiSTasiddhyai merorivAdAya suradruruptaH // 31 // aparatIrthavarNanAdhikAre tatra gurjaradeze punaranyat zrIzadvezvarapArzvanAthaH tIrtha samasti jAgati / kiM0 zaGkezvaraH / antike samIpe sthAyukaH sevAhevAkitayA nityaM tiSThatyevaMzIla: nAgAnAM nAthaH prabhurdharaNendro yasya / atha vaa| SaSThAzItisaMhasranAganAyakaprAgjanmavardhamAnAcAryAbhidhAnazaddhezvarAdhiSThAyakanAgendro yasya / atha vA puruSAdeyanAmakarmANaM zrIpAvanAthaM vimucya anyeSAM devAnAM samIpe adhiSThAtRtvena / amAnonA pratiSedhe / nA kadA. cidapi na gacchantIti nAgAH aSTAcatvAriMzasahasrayakSAsteSAM nAthaH pArzvayakSo yasya saH / utprekSyate-jagadiSTasiddhyai / 'tAtsthyAttadyapadezaH' iti nyAyAjjagajjanAnAmiSTasyAbhilaSitasya siddhyai pUrtaye meroH muratarunivAsabhUmerAdAya gRhItvArthAtkalpadrumaM dhAtrA brahmaNA dharitryAM gurjaramaNDalamedinyAm / dharitrIti gurjarAbhidhAnam / athavA kevalaM bhUmAveva suraduH kalpavRkSa uptaH praropita iva // vidyAdharendrau vinamina mizca yadvimbamabhyarcayataH ma pUrvam / svarge tato'pUji viDojasA yatsvadhAmna eva spRhayeva siddheH // 32 // namizca punarvinamirnAma vidyAdharendrau chadmasthazrIRSabhadevasevAsaMtuSTadharaNendrapradattavaitAcyadakSiNottarazreNidvayarAjyASTAcatvAriMzadvidyAlaMkRtau pUrva prathamamasyAzcaturvizatyAdisamaye zrImayugAdideve vidyamAne sati namivinaminAmAnau khecarendrau yasya zrIzaGkezvarapArzva. Page #74 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1 sargaH] . hIrasaubhAgyam / 13 nAthasya bimba pratimAmabhyarcayataH sma pUjayataH sma / bimbazabdaH punapuMsake / tatastadanantaraM yadvimbaM viDojasA zakreNApUji pUjitam / utprekSyate-svarge devaloke manuSyAvatAraM vinaiva devasaMbandhivaikriyazarIreNaiva siddhermukteH spRhayA vAJchayeva // tenAtha muktaM girinArizRGge'dhigamya mANikyamivAmarANAm / . nItvAtmadhAmnorvidhupadmapANI yadArcatAM nirvRtimIhamAnau // 33 // vidhupadmapANI candrAauM yat zrIzarkezvarapArzvabimbamAtmadhAmnoH svagRhayonijavimAnayorvA nItvA AnIya ArcatAM pUjayataH sma / kiM kRtvA / atha kiyatkAlaM pUjanAttaM tena zakreNa saudharmendreNa girinArizRGge raivatAdreH kAzcanabalAnakAkhyazikhare muktaM sthApitam arthAdyatpArzvavimbaM surANAM mANikyamiva cintAratnamivAdhigamya saMprApya / vidhupadmapANI kiM kurvANau / IhamAnau kAvantau / kAm / nirvRti mukti sukhaM ca // tAbhyAM tataH sthApitamujjayante pAca svasarvasvamivAvasAya / AkhaNDalaH kuNDalinAM krameNa sabhAjanAyAnayadAtmadhAmni // 34 // kuNDalinAM bhujaMgAnAmAkhaNDalaH puraMdaro nAgendraH krameNa kiyatA kAlena zrIpArzvabimba sabhAjanAya pUjanArtham / 'sabhAjanaM tatra sasarja teSAM sabhAjane pazyati vismite sA' iti naiSadhe / 'sabhAjanaM pUjanam' iti taMdRttiH / AtmadhAniM svamandire AnayadAnayati sma / kiM kRtvA / avasAya jJAtvA / kam / pArzvanAtham / punaH pUrvavadeva tAbhyAM candrArkAbhyAmujjayante raivatAcale sthApitaM nyAsIkRtam / kimiva / svasarvasvamiva svasyAtmanaH sarvavyanidhimiva // girAtha nemeraravindanAbhirupAsya padmApriyamaSTamena / AnAyayattenaM jitaM tamAtmadviSajayaM mUrtimivAzrayantam // 35 // atha kiyatkAlapUjanAnantaramaravindanAbhirnArAyaNo nemeH zrIneminAthasya girA vAcATamenASTamabhaktena padmApriyaM padmAvatyAH prANanAthaM dharaNendramupAsya ArAdhya tena dharaNendreNa taM pUrvavyAvarNitasvarUpaM jinaM pArzvanAthamAnAyayat / utprekSyate-mUrti zarIraMmAzrayantamAsmanaH svasya dviSatAM vairiNAM vijayamiva / 'aravindanAbhiH' iti mAghakAvye / tathA 'ara. vindanAbhirbhAlalocanazcakrapANi rityAdayaH ziSTaprayogAH saMmatA eva' iti kAtantravyAkaraNavArtike'pi // tato jarA yena yadUdvahAnAM nyavAri vArA snapanodbhavena / bANasya kuSTaM vapuSastviSeva rAjIvinIjIvitavallabhena // 36 // tato'trAgamanAnantaraM yena zrIpArzvanAthena sapanodbhavena nijanAnasamutpanena dArA sa. lilena kRtvA yavahAnAM yadunandanAnAM samastayAdavAnAM jarA prativAsudevajarAsaMdhavidyAzakhasamudbhUtIvanasA / 'visrasA jarA' iti haimyAm / nyavAri nivAritA / keneva / rAjI Page #75 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kAvyamAlA1 vinIjIvitavallabheneva / yathA padminIprANanAthena bhAnunA viSA,svakiraNena kRtvA bANasya bANanAmnaH kavervapuSaH zarIrAtkuSTaM duSTarogavizeSo nirAkRtaH / etdytikrvistrbhktaamrstvvRttervseyH|| yatrArhatAdhmAyi nijadhvajinyAstrANAya kambubhraMmatA samantAt / tatrAcyutenArijayaprazastirivAtmanaH zaGkhapuraM nyadhAyi // 37 // yatra sthAne nijasyA(jAyA) AtmIyAyA nijasya svasya vA dhvajinyAH senAyAstrA. NAya rakSaNAya samantAtsenAsarvato bhramatA bhramaNI kurvatA satA arhatA zrIneminAthenaM kambuH zakrazaGkho'dhmAyi vAditaH pUryate sma / tatra tasminsthAne acyutena viSNunA zasapuraM nAma nagaraM nyadhAyi sthApitam / vAsitamityarthaH / utprekSyate-Atmano nijasya zatrUNAmarINAM jayaprazastiH saMgrAme jarAsaMdhAdidveSiniSUdanAdyakSaramAlikeva // . vasuMdharAyA iva vaijayantaM nirmApya caityaM suragotramitram / . . nivezayAmAsa suvarNabindurAnandasAndro'tra jinendrabimbam // 38 // suvarNabindurnArAyaNo'tra caitye jinendravimba zrIpArzvanAthapratimAM nivezayAmAsa sthApi. tavAn / kiM kArayitvA / nirmApya vidhApayitvA / kim / caityaM prAsAdam / kiMbhUtam / surANAM gotrasya giremaroH / 'zailo'driH zikharI ziloccayagirI gotro'calaH sAnumAn' iti haimyAm / mitraM surAdrivattuGgamityarthaH / kei. suvarNavinduH / AnandasAndraH prmodmedurH| utprekSyate-vasuMdharAyAH pRthivyA vaijayantamindraprAsAdamiva // svakAritezAcalacArucaitye niziMtaH sajjanamantriNA yaH / 'sa ropitaH svaHzikharIva saudhAGgaNe'sya jajJe'khilasiddhidAyI // 39 // sa zarkezvarapArzvanAtho'sya sajanamantriNo'khilAH samastA aSTasaMkhyAkA aNimAdyA anyA vA mantratantrasvarNarUpyAdikA hRdayAbhilASitA siddhIrdadAnItyevaMzIlo. dAyI dAyako jajJe jAtaH / ka iva / svaHzikharIva / yathA saudhasya nijamandirasyAGgaNe ropita uptaH suradrumo nikhilArthasiddhidaH syAt / sa kaH / yaH prabhuH svenaivAtmanaiva kAritaM zilpibhinirmApitam, tathA-IzAcala: kailAzastadvaccAra tuGgaM sudhAdhavalaM ca yaccaityaM prAsAdastasmin sajananAmnA matriNA nivezitaH sthaapitH| atha vA sajanamantriNA svakAritottuGgacaitye nivezitastasmin saudhAGgaNe praropitasurataruriva sakalArthasiddhidAtAsIt / atra ca 'praropitaH' iti pAThaH // niHsvAdivaizvaryamanApya jhaMjhUpurAto durjanazalyabhUmAn / rUpaM yataH smAramivApya devasa va yaccaityamacIkaracca // 40 // ca punaH-kiyati kAle vyatIte sati durjanazalyanAmA bhUmAn rAjA yaccaityaM yasya bhagavataH prAsAdamacIkarat zilpibhiH kArayAmAsa / utprekSyate-devasa va suparvavimAna Page #76 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1 sargaH] hIrasaubhAgyam / miva / kiM kRtvA / yataH zrIzaGkezvarapArzvanAthAt rUpaM duSTarogApagamAtsarvAGgasubhagatAmApya labdhvA / utprekSyate-smAraM smarasaMbandhi rUpaM saMprApya / punaH kiM kRtvA / anApya anAsAdya / kutaH-jhaMjhapure jhaMjhUvADAkhyagrAme / yo'rkaH sAdhiSThAyakasUryapratimA tataH / prathama hi durjanazalyabhUmIpatiH sUryapura upaviSTaH / tatastadadhiSThAyakena proktaM yat-'tavAGgakuSThAdirogAmayo mayApanetuM na zakyate / tatastvaM zaGkhazvarapArzvanAthapArzva prayAhi / sa eva tava sarvAGgINAnrogAnapaneSyati / tadanu zaGkezvarapArzvanAthamArAdhya samyag rUpavAnAsIditi saMpradAyaH / ato jhaMjhapurasthabhAskarAtsamyak rUpaM na prAptam / kasmAdiva / niHsvAdiva / yathA daridrapuruSAdaizvarya nApyate / atra pUrvIcAryapraNItastutikAvyAni yathA-'apUpujattvAM vinamina mizca vaitAtyazaile vRSabhezakAle / saudharmakalpe suranAyakena tvaM pUjito bharitaraM ca kAlam // 1 // ArAdhitastvaM samayaM kiyantaM cAndre vimAne kila bhAnave'pi / 4. grAvatIdevatayA ca nAgAdhipena devAvasare'rcitastvam // 2 // yadA jarAsaMdhaprayuktavidyAbalena jAtaM svavalaM jarArtam / tadA mudA nemigirA murAriH pAtAlatastvAM tapasA ninAya // 3 // tava prabhostAntrajalena siktaM rogaivimuktaM kaTakaM babhUva / saMsthApitaM tIrthamidaM tadAnIM zavezvarAkhyaM yadupuMgavena // 4 // tathA kathaMcittava caityamatra zrIkRSNarAjo racayAMcakAra / sa dvArakAstho'pi yathA bhavantaM nanAma nityaM kila saprabhAvam // 5 // zrIvikramAnmanmathavANamerumahezatulye samaya vytiite| tvaM zreSThinA sajjananAmakena nivezitaH sarvasamRddhido'bhUH // 6 // jhaMjhapure sUryapuro'navAptaM tvato'dhigamyAgamanaGgarUpam / acIkaradurjanazalyabhUpo vimAnatulyaM tava devacaityam // 7 // ' iti / padmAvatIprANapatiH prasUnAzanI bhaviSNuzcaraNAravinde / * tantanyate yanmahimAnamuvyAM sarojasaurabhyamivAhikAntaH // 41 // padmAvatyA vairoTyAparanAmadheyAyAH prANapatirbhatA dharaNoragendro yanmahimAnaM yasya zrIzaDvezvarapArzvanAthasya mAhAtmyamuyo dharitryAM tantanyate adyApi yAvadatizayena vistArayati / padmApatiH kiMbhUtaH / prasUnaM puSpaM tadevAzanamAhAro yasya sa prasUnAzano bhRGgaH / 'bhojyaM tu puSpamadhunI' iti haimIvacanAt / sa bhaviSNurbhavanazIlaH / kasmin / arthAdyadbhagavata. caraNAravinde maadpche| ka iva / ahikAnta iva / yathA ahikAnto vAyuH / 'vAto. 'hikAntapavamAnamarut' iti haimyAm / sarojasaurabhyaM kamalaparimalaM kSitau tantanoti // yo dhvaMsate'STApi darAnnarANAM vyAlAnvavAyAniva vainateyaH / zayezayAlUH punaraSTasiddhIH praNemuSAM yaH kurute kRpAluH // 42 // yo bhagavAnarANAmarthAdAtmAzritamAnavAnAM darAn manuSyAdutpanna iha lokabhayam , siMhasa. pIdyutpannaparalokabhayam,caurarAjAdyutpannAdAnabhayam, agnividyudAdyakasmAdbhayam,duHkAlajA. tajIvikAbhayam , maraNabhayam,ayazobhayam, narakatiryaggatyAdiduHkhajaM saMsArabhayametAnyaSTau / atha vA mattebhamRgendradavAgnibhujaMgasaMgrAmasamudrarogacaurAbhidhAnAni mahAbhayAni vidhvaMsate nA Page #77 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1.6 kAvyamAla / zayati / ka iva / vainateya iva / yathA vainateyo'STasaMkhyAn vyAlAnAM sarpANAmanvavAyAn kulAni vAsukyanantatakSakakaMkolapadmamahApadmazaGkhakulIza zinAmAni vidhvaMsate / punaH kRpAlurdayA* vAn praNemuSAM nijapAdAmbujayornazrIbhUtAnAM janAnAM laghimA vazitA IzatvaM prAkAmyaM ma himA aNimA yatra kAmAvasAyitvaM prAptirityaSTasaMkhyAkA aSTanAmnyo vA siddhayaH tAH zaye haste zayAluH zayanazIlA hastasthitAH kurute saMpAdayati // UrjasvalatvaM kalaya kalau yo nidhirmahimnAM mahasAmivAMzuH / jAgatiM zaGkhazvarapArzvanAthaH zreyaH purIprasthita pAnthasArthaH // 43 // yaH zrIzaGkhezvarapArzvanAtho jAgarti sphUrjati / kiM kurvan | kalau kalikAlespi yuge UrjasvalatvaM sphUrtimattAM kalayan dhArayan / kiMbhUtaH / mahimAM mAhAtmyAnAM prabhAvAnAM nighirAzrayasthAnam / ka iva / aMzuriva / yathA sUryo mahasAM tejasAM pratApAnAM vA niMdhAnam / punaH kiMbhUtaH / zreyaH siddhireva purI nagarI tatra prasthitAzcalitA ye pAnyA bhavyAdhvagAsteSAM sArtha iva sArthaH // iti zrIzaGkhazvarapArzvanAthaH // tatrApi ca sphUrtimiyartyapUrvI zrIsthambhane sthambhanapArzvadevaH / vyadhvaMsi dhanvantariNeva yena kuSTopatApo'bhayadevasUreH // 44 // api ca- punaranyadvarNanaprastAve tatra gurjaramaNDale zriyA lakSmyA yuktaM yatsthambhanaM sthambhatIrthapuraM tatra sthambhananAmA pArzvadevo'pUrvAmasAdhAraNIM sphUrti miyatiM gacchati / prApnotItyarthaH / yena zrIsthambhanapArzvadevena navAgIvRttividho'bhayadevasare: kuSThopatApaH / arthAt zarIrAtkuSThanAmA upatApo roga: / 'rogo rujA rugAtako * Ama Amaya AkalyamupatApo gadaH samaH' iti haimyAm / vyadhvaMsi nirastaH / keneva / dhanvantariNeva / kavisamayAnusAreNa nArAyaNAsurasuramathitakSIrasamudrasamudbhUtacaturdazaratnamadhye dhanvantarinAma vaidyaratnamajAyata / yathA dhanvantariratnena dhanvantarinAmnA vaidyarAjena kuSTAdisarvarogo vidhvasyate // svakSAratAM sUnukalaGkitAM ca mArchu kramAmbhojarajomRtena / velAchalAdyaM jaladhirdvivelamutkaNThito nantumivAbhyupaiti // 45 // jaladhiH samudro dvivelaM dve vele vArau yatreti kriyAvizeSaNam / vAradvayaM velAchalAdvArivRddhivyAjAt / utprekSyate - yaM sthambhanapArzvadevaM nantuM namaskartumivAbhyupaiti abhimukhaM sameti / kiMbhUto jaladhiH / utkaNThitaH kaNThAdUrdhvamutkaNTha utkaNThatvaM saMjAtamasyeti bhAvapradhAno nirdezaH / anyo'pyutkaNThita autsukyakalito jinaM nantumAyAti / kiM kartum / mArTumapanetum / kAm / svasyAtmanaH kSAratAM lavaNatAM drohantazakroddhatAM ca / ca punaH sUnozcandramasaH / vidhoH samutpannatvAt / kalaGko gurudArAdhigamanAtparastrIlAmpavyApavAdo 'syAstIti kalaGkI tasya bhAvaH kalaGkitA tAm / 'kalaGko'GkApavAdayo:' ityanekArthaH / kena / kramAdarthAdbhagavatpAdAvevAmbhoje kamale tayo rajo reNustadevAmRtaM pIyUSaM tena / 'tvatpAdapaGkajarajo'mRtadigdhadehA' iti bhaktAmara stotre // iti sthambhanapArzvanAthaH // Page #78 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1 sargaH ] hIrasaubhAgyam / tIrthAni tIrthAdhipapAvitAni parassahasrANyaparANyapIha / sphUrti parAM bibhrati pUrvadeze jinezakalyANakazAlinIva // 46 // . * api puna:, iha deze lADaNacArUpapramukhAni anyAnyaparANi parassahasrANi sahasrAtparANi sahasrazaH anekasahasrasaMkhyAni tIrthAni puNyasthAnAni parAM prakRSTAM sphUrti vibhrati kalayanti / kiM0 | tIrthAdhipairjinendrairarthAt jinapratimAbhiH pAvitAni pAvanIkRtAni / pavitritAnItyarthaH / kasminniva / pUrvadeza iva / yathA pUrvadeze sahasrasaMkhyAkAni tIrthAni sphuranti / kiMbhUte pUrvadeze / jinezAstIrthakarAsteSAM kalyANakAni vyavanajanmadIkSAjJAnamokSagamanasthAnAni taiH zAlante zobhante ityevaMzIlastasmin // iti puNyasthAnAni // atha krIersthAnakAni. 17 navodayaM hIrakumAracandraM nirIkSituM kautukinIsametA | svayaM svayaMbhUtanayA kimeSA sarasvatI yatra vibhAti sindhuH // 47 // yatra deze sarasvatInAmA sindhurnadI vibhAti zobhate / utprekSyate - navo nUtano bhA vini bhUtopacArAdudayo yasya taM tathoktam / hIranAmA kumAreSu kumArANAM vA madhye candra iva dIpyamAnatvAt vividhanAdahAsavAgvilAsavizrANanAdibhirAhlAdakatvAdvA kumAracandrastaM nirIkSituM draSTuM kautukaM vidyate yasyAH sA kautukinI kutUhalAkalitA / eSA kiM svayaMbhuvo dhAtustanayA putrI bhAratI svayamAtmanA nadIrUpeNetyarthaH / ' brahmaputrI sarasvatI nadI' iti haimIvacanAt / sametA samAMgateva / anyApi vazA kautukAnnavodayaM candraM prekSituM sameti // kapolapAlImRganAbhipatralatAGkitaizca dvijacandrikAyaiH / krIDanmRgAkSI vadanairbabhau yA sahasracandreva viraJciputrI // 48 // yA virazciputrI sarasvatI sarit krIDantyo jalavilAsaM sRjantyo yA mRgAkSyaH sAraGganayanAstaruNyastAsAM vaMdanairmukhaiH sahasracandreva dazazatamRgAGkeva babhau bhAti sma / kiMbhUtairvadanaiH / kapolapAlISu gaNDasthaleSu / pAlIzabdo dIrgho'pyasti / ' kapolapAlI janitAnubimbayoH' iti naiSadhe / yA mRganAbheH kastUrikAyAH patralatA: patravallayaH tAbhiraGkitaiH kalitaiH / punaH kiMbhUtaiH / dvijAnAM dantAnAM candrikA jyotsnA / kAntirityarthaH / tA a kroDe yeSAM taiH / 'dazanacandrikayA vyavabhAsitam' iti raghuvaMze // yUno riraMsopagatAnsakAntAnhaMsakhanaiH svAgatamuccarantI / taraGgahastasthitapaGkajairyA vizrANayAmAsa kimardhamardhyAn // 49 // yA sarasvatI nadI yUnastaruNAn / taraGgAH svakallolA eva hastAsteSu sthitaiH paGkajaiH kamalaiH kRtvA / kim / utprekSyate - ardhe pUjAvidhim / 'arghaH pUjAvidhau mUlye dravye' ityanekArthaH / vizrANayAmAsa / 'datte dadAti vizrANayati prayacchati ca' iti kriyAkalApe / pra 1 3 Page #79 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| datte sma / yA kiM kurvtii| uccarantI kthyntii|pRcchntiityrthH / utprekssyte-uccrntiiv| garbhitotprekSA / kim / svAgataM sukhenAgataM kuzalapraznaM vA / kaiH / haMsasvanaimaGgalarAvaiH / kAnprati / yUnastaruNAn / kiMbhRtAn / riMsayA jalakrIDAM kartumicchayA upagatAn svasmin viSaye samAgatAn / punaH kiMbhUtAn / sakAntAnsahakAntAbhirvartante ye priyAyuktAn / punaH kiMbhUtAn / aAn pUjAyogyAn / / vidhodhiyAmandamarandalInazilImukhonmIlitapuNDarIkam / vIkSyAbhito yatra cakorikAbhirabhrAmi pIyUSarasAbhikAbhiH // 50 // yatra sarasvatyAM sariti amandamarandArtha pracuramakarandapAnakRte lInA antarnilIya sthitAH zilImukhA bhramarAH yatra evaMvidham / tathA-unmIlitaM vikasitaM puNDarIka sitA. mbhojaM vIkSya vilokya pIyUSasyAmRtasya raso niHsyandastasyAbhikAbhiH kAmayitrIbhiH / 'kAmukaH kamitA kamro'nukaH kAmayitAbhikaH' iti haimyAm / cakorikAbhiryotsnApriyajAyAbhirvidhodhiyA candrabuddhyA abhitaH samantAdabhrAmi bhrAmyate sma / cakorikAnAmamRtapAnamane vakSyate // iti sarasvatI // muktAlatAGkeva nijopakaNThazreNIbhavalakSmaNapakSilakSaiH / ziJjAnamaJjIravatIva kUlAnukUlakUjatkalahaMsikAmiH // 51 // zilImukhAzleSisaroruheva sanetrakrizriyamAzrayantI / rathAGganAmadvitayena tuGgapInastanadvandvamivodvahantI // 12 // romAvalI zaivalavallarIbhirivAdadhAnApi ca yatra deshe| khakelilolAnvaravarNinIva yuvavrajAnsAbhramatI tanoti // 53 // api ca punaH yatra deze sAbhramatI nAma nadI varavaNinIva pradhAnastrIva yuvavrajAMstaruNagaNAn svasyAtmani viSaye keliSu jalaMkrIDAsu kAmakelivilAseSu vA lolaaNshcplaantyutsukaaNstnoti| karotItyarthaH / kiMbhUtA sAbhramatI / nijasyAtmanaH svakIyasya vopakaNThe samIpe taTapArzve / 'kAMTA' iti lokprsiddhyaa| zreNIbhavatAM patayA vitiSThamAnAnAM lakSmaNapakSiNAM sArasavihaMgamAnAm / 'sArasastu lakSmaNaH syAt' iti haimyAm / lakSaH muktAlatAGkeva muktAphalahAro'Gke / 'pUrvabhAge upasyo'GkaH' iti haimyAm / kaTerva pUrvakAyaH / kaNThAdie yasyAH / athavA ako bhUSA yasyAstAdRzIva / 'aGko bhUSArUpakalakSmasu' ityanekArthaH / punaH kiMbhUtA / kUle taTe'nukUlaM karNayoramRtAyamAnaM kUjantIbhiH zabdAyamAnAbhiH kalahaMsikAbhiH kRtvA ziAnamanjIravatIva raNabhaNiti nikkaNAyamAnanapuramaNDiteva / punaH kiMbhatA / saha netreNa nayanena vartate yattatsanetraM yadvakaM tasya zriyaM lakSmImAzrayantIvetyutprekSyate / kena / zilImukhaM bhramaramAzliSatyAliGgatItyevaMzIlaM yatsaroruTa padmaM tena / 'tajalAtsarasaH paGkAt parai ruTahajanmajaiH' iti haimyAm / punarutprekSyate-udvahantIva dadhatIva / Page #80 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 19 1 sargaH) hIrasaumAgyam / kim / tuGgamuccaM pInaM puSTaM yatstanadvandvaM kucayugmaM tat / kena / rathAGganAmozcakravAkayodvitayena yugalena / punarutprekSyate-AdadhAnA AISatkalayantIva / kAm / romAvalI lo. malekhAm / kAbhiH / zaivalavallarIbhiH zevAlamaJjarIbhiH / 'caJcucyutA zaivalamaarIva' iti kumArasaMbhave / strINAM prAyo lomalekhA khalpaiva prazasyate / 'bahulomA daridrA syAt' iti vacanAttato'trAdadhAnetyupAdAnam / kiM ca strINAmudare romarAjI varNyamAnA dRshyte| tathA'ghaNapanvayaromarAyavaNagahaNa' iti / tathA-'vayasI zizutA taduttare sudRzI svAbhividhi vidhitsunI / vidhinApi na lomalekhayA kRtasImrI pravibhajya rjytH||' iti naissdhe'pi| tathA-'varavarNinyapyuktavizeSaNaviziSTaiva syAt' iti // tribhirvizeSakam // iti saabhrmtii|| yatronnamadvAridavarmitAGgAstaDillatopAttanizAtazastrAH / AkhaNDalena dviSateva roSAdyoDhuM vyavasyanti vilAsazailAH // 14 // yatra deze kutrApyekasminpArdhe ilAdurgapurasavezapradeze vilAsazailAH krIDAparvatA ropAt svavaMzyalakSapakSacchedodbhUtAtkopAdviSatA vairiNA AkhaNDalena zakreNa sAkaM yo saMprAmaM kartuM vyavasyanti pragalbhante prayatante iva / kiMbhUtAH zailAH / unnamanta utpAbalyena jalabhareNa namrIbhavanto vAridA meghAstairvamitaM varma saMnAhaH / sa saMjAto'sminniti varmitaM saMnAhayuktaM jAtamaGgaM vapuryeSAM te / saMnAhAnAM tu jAtyalohatvena zyAmatvAt / ghano'pi zyAmastata ekavarNatvena tadupamAnamiti / punaH kiMbhUtAH / taDillatA vidyudvitAnAnyeva upAtAni gRhItAni zANottejitAni zastrANi praharaNAni yaiH / vidyutA nikaSanirmalIkRtAnA sAMyugInAnAM zastrANAM jhagabbhiti dIptitvAttulyatA / tathA-karavAlaMulAlaikarISIjajhavajhabaijhabUkaijisIvIja' iti pUrvAcAryakRtajIrApallIpArzvanAthaprAkRtastotre saMgrAmAdhikAre // iyattayAnantamapi pramAtuM pragalbhamAnA iva kautukena / zailAH kRtavyomavahAvagAhA jagAhire nirjararAjamArgam // 55 // . kvApi yatra deze zailAH parvatA nirjarANAM rAjA nirjararAjaH zakrastasya mArga panthAnametAvatA gaganaM yathA surANAM mArgastathA surendrasyApi maargH| 'yenAmunA bahuvigADhasurezvarAdhvaityAdi naiSadhe / jagAhire avagAhante sma / vyApnuvanti smetyarthaH / kiMbhUtAH zailAH / kRto nimito'tyunatatayA vyomavahAyAmAkAzagaGgAyAmavagAho jale pravezo yaiste ivetyutprekSyate / kautukena kutuhalene / anantamapi. pArarahitamapi nirjaranabha iyattayA etAvatpramANatvena pramAtuM pramANaviSayIka pragalbhamAnA udyama kurvANA iva / kautukino hi nirvicArama-. sautsukyAdyatra tatrApyutsahante // savAhinIkAH smitanUta(na)cUtacchatrA jharannirjhararomagucchAH / aniDhuvAnA dharaNIdharatvamivAtmanAM yatra babhugirIndrAH // 16 // yatra deze kutrApi pradeze girIndrAstuGgazailAH vabhurvabhAsire ivetyutprekSyate / AtmanAM sveSAM dharaNIdharatvaM bhUbhRdbhAva giritvaM rAjatAM cetyarthaH / anibuvAnAH prakaTIkurvANA iva / 'sphuTaM Page #81 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kAvyamAlA / ca labdhvAmarayugmacihanairaniGgavAnaM nijavAjirAjatAm' iti naiSadhe / kiMbhUtA girIndrAH / saha vAhinIbhirnadIbhiH senAbhizca vartante ye / atra samAsAntaH kaH / punaH kiMbhUtAH / smitA vikasitA majarIpiJjarIkRtAsthatA nUtA(nA) navInA ye cUtAH sahakArAsta eva chatrANi AtapatrANi yeSAm / punaH kiMbhUtAH / jharanto vahanto ye nirjharAsta eva romagu. cchAzcAmarANi yeSAm / rAjAno'pi chatracAmarasenAsaMyutAH syuH // .. vidyunmaNIbhUSaNabhUpyamANA milaThThalAkAghanapuSpanaddhA / kAdambinI baddhazikhAnuSaGgA yadgotralakSmyAH kabarIva reje // 17 // yatra deze zailopari kAdambinI meghamAlA reje / prAyo meghA girau bhavantyeveti 'girI varSanti vAridAH' iti sUkte'pi / bhAti sma / utprekSyate yadgotrANAM gurjarabhUdharANAM lakSmyAH zriyaH kabarI veNIva / kiMbhUtA kAdambinI kabarI c| baddho racitaH zikhAyAmadhityakAyAM zRGgAgre mastakopari vA anuSaGgaH prasaGgo yayA sA / punaH kiMbhUtA / vidyu. deva vidyotamAnAni vA / 'vidyunmaNimekhalAlaMkAradhAriNyaH' iti campUkathAyAm / 'vidyotamAnaratnakAJcI' iti tahippanake / maNInAM bhUSaNAnyAbharaNAni tairbhUSyamANA alaMkriyamANA / punaH kiMbhUtA / milantIbhiH saGga kurvantIbhirbalAkAbhirvakakAntAbhiH / tathA ghanapuSpairjalairnaddhA yuktA / 'kSIraM puSkarameghapuSpakamalAnyApaH payaHpAthasI' iti haimyAm / vyarthatvAt ghanapuSpamiti pakSe miladdhalAkAtulyaiH zubhratvAddhanaiH sAndaiH puSpaiH kusumairnaddhA gumphitA // nityAtivAhAdvigatAvalambe'mbare'mbaradvIpavatI vikhinnaa| prottuGgayadbhUdharanirjharANAM nibhena bhUbhAgamivAbhyupaiti // 58 // ambaradvIpavatI gaganApagA AkAzagaGgA bhUbhAgaM pRthvIdezamami lakSIkRtyAbhyupaiti avatarati / pRthivyAmavataratItyarthaH / utprekSyate-prottuGgA abhraMlihA ye bhUdharA gurjaragirayaste. SAM nirjharANAM nibhena kapaTeneva bhUbhAgamabhyupaitIti zeSaH / kiMbhUtA ambaradvIpavatI / vi. khinnA prAptakhedeva / kasmAt / nityAtivAhAnirantarAtizayena vahanAt / ka / ambare AkAze / kiMbhUte ambare / vigatAvalambe sarvathApi sarvatrApyapagata Azrayo yasmAdyasya vA // iti kelishailaaH|| kaidAryamujjRmbhitazAli yasminvihaMgavRndairvyarucaJcaradbhiH / mahIndirAyA maNigumphagarbho nIlIvinIlaH kimayaM nicolaH // 59 // yasmin deshe|kvcidpiitydhyaahaarym / kvApi pradeze ujjambhitA niryadaGkarAH zAlayaH ka. lamAdyA yatra tattathoktam / kaidArya kedArasamUhaH / caradbhirbhakSayadbhizcaNi kartumitastato vicaradbhirvA vihaMgabandaiH khagaNairvyarucadbhAti sm| kimutprekSyate-mahIndirAyA bhUmilakSmyA Page #82 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1 sargaH] . hIrasaumAgyam / 21 maNInAM vividharanAnAM gumpho racanA garne madhye yasya / tathA nIlI / loka 'gulI' iti prasiddhA / tadvannIlo haritavarNo nicolaH / asau kakSuka iva // kaidArikaM vApi samaJjarIkazAli vyalAsInnadasaMnidhAne / romAvalI nAbhivibhAsimadhyadeze kimeSA viSayendirAyAH // 10 // yatra kvApi kasminnapi pradeze samaJjarIkAH kalikAkalitAH zAlayo yatra tattathoktaM kaidArika kedAravAro nadasaMnidhAne draha(hRda)saMnidhAne vyalAsIdvilasati sma / kimuttekSyate-viSayendirAyAH dezazriyAH nAminA tundkuupikyaa| nAbhizabdaH puMstriyoH / vi. bhAsini zobhanazIle madhyadeze udare / eSA pratyakSalakSA romAvalI lomalekheva // uttAlatAlaM karatAlikAbhiH sRjanti gItIriha shaaligopyH| zriyA samagrAnviSayAnvijitya kIrtIH sthitAnAmiha gurjarANAm // 6 // iha gurjaradeze uttAlatAlamuttAlAsvaritavAdinastAlA yatraivaM yathA syAttatheti kriyAvizeSaNam / karatAlikAbhihastatAlAhatidhvanitaiH / zAlInAM kamalakSetrANAM gopyo ra kSikA gItIrmadhuradhvanitAlApagAnAni mujanti kurvanti / ivotprekSate-zriyA sarvAtizayilakSmyA samagrAn bhUmImaNDalavartisamastAn viSayAn maNDalAn vijitya sthitAnAmekasthAnasthAyukAnAM gurjarANAM gUrjaranAmadezAnAm / dezAnAmase bahutvameva vAcyam / kIrtIryazAMsIva gAyanti // iti kedArAH // kutrApi damyairanugamyamAnAH saridvarAyAH sakhitAM dadhAnAH / yadgocaradroNadughAzcaranti mUrtAH samAjJA iva maNDalasya // 12 // kutrApi kasminnapi sthAne vacana gurjaradezapradeze yasya dezasya gocare gavAM crnnsthaane| droNaparimANaM dugdhamAsAmiti droNadughA gAvazcaranti / 'cara gatibhakSaNayoH' ayaM prayogaH / tRNAdi bhakSayanti / gAvaH kiM kriymaannaaH| damyairvatsatarairanugamyamAnAH / svaprauDhavatsasahitA ityarthaH / punaH kiM kurvANAH / saridvarAyA gaGgAyAH sakhitAM zvetyAtsAdRzyaM dadhAnA bi. bhratyaH / ivotprekSyate-maNDalasya gurjaradezasya mUrtAH zarIrasaMyuktAH samAjJAH kIrtaya iva // gAvaH kvacidbhAnti sudhAmudhAkRtpayaHsravantyaH pravibhAvya vatsAn / yadIya'yA niSThitanAkabhAgyairivAvatIrNA bhuvi devagAvaH // 13 // kvacit pradeze gAvo dhenavo bhAnti / kiM kurvatyaH / sudhAM pIyUSaM mudhA svamAdhuryAtizayAniSphalAM karoti tAdRzaM payo dugdhaM savantyaH / kiM kRtvA / vatsAMstarNakAnAtmanIyavatsarUpANi pravibhAvya dRSTvA / ivotprekSyate-yadIrghyayA gurjaradezena smmruupyaa| iiyodbhutpaapeneti zeSaH / niSTiteH samaprabhuktyA atiduritodayena vA kSINe kasya sarlokasya bhAgyaH puNyaiH bhuvi kSoNyAmuLamavatIrNAH samAgatA devagAvaH kAmadhenava iva // Page #83 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 22 kAvyamAlA | brahmANDabhANDoparibhittibhAgaprottAnayAnodbhavadartimAnaH / sAtaM carantyaH kimupetya dhAtryAM svardhenavo yatra vibhAnti gAvaH // 64 // yatra deze gAvo bhAnti / kimutprekSyate - brahmANDabhANDasya bhuvanagolakasyoparitanabhittibhAge UrdhvakuDyapradeze prottAnayAnamambupratibimbavadUrdhvapAdamaghovapurevaMvidhaM yadgamanaM tenodbhavantIM prAdurbhavantImati pIDAm / 'pIDA bAdhAtirAbhIlam' iti haimyAm / cintAM vA bhajantIti tAdRzaH satyaH dhAtryAM bhUmau upetyAgatya sAtaM sukhaM yathA syAttathA carantyaH svairaM gacchantyaH / atha vA / svecchayA tRNAdyAharantyaH | 'cara gatibhakSaNayoH" iti dhAtorgamanabhakSaNArthatvAt / svardhenavaH kAmagavya iva / prottAnayAnaM naiSadhe yathA - ' -- 'vaidbha kelizobhe marakatazikharAdujjhitairaM zudarbhe brahmANDAghAtabhagnasyadajamadatayA hIghRtAcAGmukhatvaiH / kasyA nottAnagAyA divi surasurabherAsyadeze gatAyairyagogrAsapradAnatra tasukRtamavizrAntaMmujjRbhasma // ' iti // iti godhenavaH // yasmiMzca rAjarSiyazomarandavRndAravindaiH puTabhedanAntaH / dvAtriMzatA zrI RSabhAdisArvacaityaivilese dazanairivAsye // 65 // yasmindeze ca punaH puTabhedanAntaH / aNahillapaTakanAmupattanamadhye / kiM ca sAmAnyatospi puTabhedanazabdena nagaramucyate / naiSadhe yathA kuNDinapuram - ' dvIpAntarebhyaH puTabhedanaM tatkSaNAdavApe surabhUmibhUpaiH' iti / vizeSastu 'pattanaM ratnayonistatpattanaM puTabhedanam / dvAtriMzatA dvAtriMzatsaMkhyAkaiH zriyA yuktAnAm RSabhAdInAM sArvAnAM jinAnAM caityairdantapaGgayeva ekayaiva zreNyA sthApitaiH ekasminneva prAsAde / dvAtriMzatprAsAdA dantadvAtriMzikA - vihAraH / tairdvAtriMzadvihAraivilese zuzubhe / kaiH / rAjarSeH kumArabhUpAlasya, yazAMsi kIrtayastAnyeva marandAnAM makarandAnAM vRndAni paTalAni teSAmaravindAni kamalAni taiH / kaiH kasminniva / dazanairAsya iva / yathA va dantairvilasyate // zrIstambhatIrtha puTabhedanaM ca yatrobhayatra sphurataH pure dve / ahammadAbAdapurAnanAyA kiM kuNDale gUrjaradezalakSmyAH // 66 // yatra deze ubhayatra dvayoH pArzvayoH dve pure nagare vibhAtaH zobhate / dve ke / ekaM zriyA jaladhinandanayA yuktaM stambhatIrthe ca punardvitIyaM puTabhedanaM bRhatpattanam / ivotprekSate - ahammadAbAdapuraM sAMpratInasamaye rAjadhAnI rAjanagaramevAnanaM vadanaM yasyAstAdRzyA gurjaradezalakSmyA dve kuNDale karNAbharaNe iva // vibhUtibhAkkAlabhidaGkadurgaH krIDatkumAraH sakalAdharazca / ahInabhUSaH savRSaH suparvasarasvatI bhRdbhavavadvabhauyaH // 67 // 2 yo dezo bhavavadIzvara iva babhau bhAti sma / kiMbhUto dezo bhavazca / viziSTAM bhUrti lakSmI vibhUti saMpadaM vA bhasma ca bhajatIti / 'bhRtistu bhasmani / mAMsapAkavizeSe tra saM Page #84 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1 sargaH) hIrasaumAmyam / padutpAdayorapi' itynekaarthH| punaH kiMbhUtaH / kAlaM kalikAlaM sarvadApi sarvasukhAnubhavanatvAdyanmaNDale kaliyugasya pravezamAtramapi nAstIti / tathA-daityaM kAlanAmAnaM bhinattIti kAlabhit / punaH kiMbhUtaH / aGke kroDe durgAH koTAH pArvatI va yasya so'GkadurgaH / punaH kiMbhUtaH / krIDanto vividhabAlAvasthocitakeliparAyaNA ramamANAH kumArA bAlakAH / tathA krIDan bAlavayoyogyAM yauvanasamayayogyAM vA krIDAM vilAsaM kurvankumAraH svAmikArtiko yasya yatra vA sa krIDatkumAraH / pUrva hi tArakAsurAbhibhUtAH puraMdarapramukhAH sarve surAH vidhAtuH pAve gatvA svadevIratnamaJjaSAgrahaNasuradrumonmUlanAdimamAtmaparAbhavaM nivedayAmAsuH / tadanu brahmaNoktam-'prAganena dustapastaptvA mAmati prasanaM praNIya saptavAsarazizuM muktvA paraH kazcitsuro naro vA mAM hantuM na zaknuyAditi matto varaM jagrAha / tataH svayamuptavipavRkSo'pi svenaiva chettumasAMpratam / tasmAnmamaivAyaM hantumanucitaH / tato yadA IzvaraH pArvatI pariNeSyati tatsutaH saptame dine yuSmAkaM senAnItvamaGgIkRtya tArakaM haniSyati' / tato muditA devAH / svasthAnamAgatya kAmaH preSitaH / sa zaMbhunA bhsmiikRtH| tato gaurItapasA prIta IzvaraH pariNinAya / tatputraH svAmikArtiko jAtaH-iti kumArasaMbhave / punaH kiMbhUtaH / kalAzcatuHSaSTi-saptatizca dharantIti tAdRzaiH strIpuruSaiH saha vartate yaH / pakSe kalA SoDazAMzaH SoDaza kalA vibhIti tAdRzena zazinA saha vartate yaH / punaH kiMbhUtaH / ahInAM saMpUrNAm / tathA ahInAM saNAminaH svAmI tena bhUSA zobhA yasya / punaH kiMmataH / vRSeNa dharmeNa vRSabhena vartate yaH / puna: kiMbhUtaH / suzobhanAni parvANyakSatatRtIyAdIni sarasvatI nAmnI nadI surasaritaM vA vibhIti // yatraikadeze vapuSIva vakraH zrIdhAnadhArAbhidhamaNDalo'sti / varlokajaivibhavairiva khairadhaHkRto yena bhujaMgalokaH // 68 // ta(ya)tra gurjaradeze ekadeze ekasmin bhUbhAge sa prasiddho dhAnadhArAbhidhamaNDalo'sti / ka iva / vakra iva / yathA vapuSi zarIre ekadeze mukhmsti| vakrazabdaH punpuNsklinggyoH| yena dhAnadhAradezena svarlokasya jaitrairjayanazIlaiH svaivibhavaiH svazriyAmatizayairbhujaMgaloko nAgaloko balivezma adhaHkRto hInIkRtastiraskRtaH svAdho vihitaH // iti dezavarNanam // atha prahlAdanapuravarNanAvasaraHsavADave zrIpuruSottamAGke nAthe nadInAmiva tatra deze / prahlAdanaM nAma puraM cakAsti puraH praticchanda ivAdridasyoH // 69 // prahlAdanaM nAma puraM nagaraM cakAsti dIpyate / kutra / deze / kiMbhate / tatra-gurjaramaNDalasyaikapArzvavartini dhArAdharAkhyamaNDale / utprekSyate-nadInAM nAthe iva samudre / kiMbhUte deze samudre c| saha vADhavaivipraiDivena vADavAnalena ca vartate yaHsa svaahvstsmin| punaH kiNmte| zriyA vividhavibhavena zobhayA vA yuktAH puruSottamAH prakRSTanarA vyavahAripramukhAH, lakSmIkRSNau ca, aGke utsale madhye yasya sa zrIpuruSottamAistasmin / puramutpre Page #85 -------------------------------------------------------------------------- ________________ . 24 kaavymaalaa| kSyate-adidasyorindrasya puro nagaryA amarAvatyAH praticchandaH prativimbamiva / samudrajale pratibimbamucitameva // idaM purA sAradalaiH praNIya tvaSTrAvaziSTairiva taddalAMzaiH / dRkkarNagIrvANapure praNIte na cetkimAbhyAmatiricyate tat // 70 // tvaSTA vizvakarmaNA dRkvarNAnAM nAgAnAM gIrvANAnAM devAnAM pure nagare praNIte nirmite ivotprekSyate / kiMmate / avaziSTaiH zeSairuddhataistasya sArasya dalAni teSAmaMzairlavairiva kRte / kiM kRtvA / purA pUrva sAradalaiH pradhAnadravyairidaM prahlAdanAI puraM praNIya niSpAdya / evaM cenna tarhi prahlAdanapuramAbhyAM nAkinAgapurAbhyAM kathaM kena prakAreNa atiricyate a. pikImavati / zriyeti zeSaH / / raghUdvahopakramamabdhimadhyasthAyIva setuH zazikAntakRptaH / .. candrAcirAzleSaviniryadarNaHpUrNAntikaH kvApi cakAsti yasmin // 71 // yasmin prahlAdanapure kvApi kutrApi sthAne zazikAntaizcandropalaiH klRpto racitaH setuH padyA cakAsti / nagaravarNane ca candrakAntasUryakAntamayAH setavo varNyamAnA dRzyante / yathA naiSadhe-'ravikAntamayena setunA sakalAhavalanohitomaNA' iti / kiMbhUtaH / candrasyArciSaH kAnterAzleSeNa saMparkeNa viniryadbhirgacchadbhirobhiH pAnIyaiH pUrNe pUrite bharite antike samIpe dvaipArzve yasya saH / ka iva bhAti / raghUdvahopakramaseturiva / yathA raghudahena nandanena rAmeNa AdAvupakrAntaH mandodarIpramukhasapAdalakSAntaHpurIpatitve'pi paradArAtilampaTatayA svabhaginIzUrpanakhAvyAvaNitAdvaitarU[pa]lakSmIsamAkarNanatatsaGgamotsukitadazamastakApahRtasvakAntAsItAnayanAyauM laGkAgamanAvasare raghunandanena samudropaka. NThAdArabhya laGkAM yAvannibaddha ityarthaH / tAdRzaH setuzcakAsti / kiMbhUtaH / abdherdakSiNasamudrasya madhye vicAle tiSThatItyevaMzIlaH // kvacitpuraM pratyaphalattaTAkodare jagatpattanajitvarazri / yenAbhibhUti gamitA mahendrapurIva duHkhAdiha dattajhampA // 72 // jagatAM trayANAM bhuvanAnAM pattanAnAM yAvanagarANAm / atra pattanazabdaH sAmAnyataH pu. ranagaravAcI / na vizeSadyotakaH jitvarI jayanazIlA puMvadbhAve IkAro gataH / zrIH saMpat zomA vA yasya tattathoktaM puraM nagaram / kvacitkutrApi samIpabhUbhAgabhAji taTAkodare saromadhye pratyaphalatpratibimbati sma / naiSadhe'pi nagarasya jalAzaye pratiphalanaM dRzyate / yathA'vilalAsa jalAzayodare vacana dyauranuvimbiteva yA' iti / ivotprekSyate-yena prahlAdapureNAbhibhUti svAdvaitazriyA parAbhavaM gamitA prApitA satI duHkhAjagatsamakSasvavijayakaragajAtA sA tAdRze taTAkodare dattA jhampA agAdhatalamadhye saMpAtapATavaM yayA tAdRzI mahendrapUrindranagarIva amarAvatIva / / Page #86 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1 sargaH ] hIrasaubhAgyam / kapAlimitraM trizirAH kuberaH pizAcakI puNyajanaH patirme / tannAbhigamyaH kimitItvarIva tyaktvA tamAgAdalakeyamurvyAm // 73 // yatpuraM bhAtIti saMbandhaH / kimutprekSyate - iyaM pratyakSalakSyA alakA dhanadapurI urvyA bhUmaNDale AgAdAyAtA / kiM kRtvA / tyaktvA muktvA / kam / taM dhanadapatim / keva / itvarIva / yathA pAMzulA dhanadamapi svakAntaM vihAya svAbhimate'nyapuMsi ratA parapRthivyAmAgacchati / kimiti hetoH / taM hetuM darzayati yasmAnme mama patirevaMvidhaH kapAlino rudrasya ruNDamAlino yogino vA mitraM suhRt etAvatA bhikSukaH / punaH kiMbhUtaH / trINi zirAMsi mastakAni yasya iti bIbhatsaH / punaH kiMbhUtaH / kutsitaM nikRSTaM beraM zarIraM yasyeti kurUpaH / pizAcAzchalakAriNo devavizeSA yasyeti chalAvezAdidoSabhItiH / punaH kiMbhUtaH ! puNyajano rAkSasaH iti krUraH / 'yakSo nRdharmadhanadau naravAhanazca' iti yakSAparAbhidhAnam, tathA 'yakSaH puNyajano rAjA' iti dvayamapi haimyAm / tattvatastu sarvANyapi dhanadanAmAMni / tattasmAtkAraNAnnAbhigamyaH na sevyaH // rAmAyutaistArkSyazatai ramAbhiH pradyumnakoTyA zatazUravaMzaiH / 25 jitena kRSNena purI svakIyopadIkRteyaM kimu maNDalasya // 74 // puraM bhAtIti saMbandha: / kimutprekSyate - kRSNena nArAyaNena maNDalasya dezasyopadIkRtA DhaukitA iyaM prahlAdanapuralakSaNA svakIyA purI dvAraketra / kiMbhUtena kRSNena / jitenArthAburjaradezena / kaiH / rAmANAmayutaiH / ayutaM dazasahasrI syAt / bahuvacanatvAllakSasaMkhyaiH / rAmo balabhadra:, rAmAH striyaH / samAsAntapade na ko'pi bhedaH / tArkSyANAM zataiH zatasaMkhyaiH / upalakSaNatvAtvaddaMsralakSasaMkhyaiH / tArkSyo garuDo vAjI caM / punaH kAbhiH / ramAbhirvividhaprakArAbhirdhanadhAnyarUpAbhirlakSmIbhi: saMpadbhiH / punaH kaiH / prakRSTAnAM nyAyamArgopArjitAnAM bahusaMtatisthAyinAM vA dyumnAnAM dravyANAM koTyA zatalakSyA / pradyumno madanaH / punaH kaiH / zatasahasrasaMkhyaiH zUrANAM subhaTAnAM vaMzairanvayaiH kulaiH / zUranAmA yaadvpuurvjhrivNshynRpH| kRSNasya tu etatsarve'pyekaikA iti parAjayaH // iti samudAyena prahlAdanapuravarNanam // atha pRthakpRthagvarNaSu prathamaM prahlAdanapArzvanAthavarNanaprastAva:prahlAdanAccandra ivAGgabhAjAmanvarthanAmAjani yo jagatyAm / prahlAdanaH pArzvapatiH sa tatra prahlAdanAGke vyalasadvihAre // 75 // tatra prahlAdanapure prahlAdana ityAhA nAma yasya tasminvihAre caitye / pAlhavihAra iti loke prasiddhe / sa jAgranmahimA prahlAdano nAma pArzvapatirvyalasadvilasati sma / sakaH / yaH pArzvanAtho'GgabhAjAM prANinAM prahlAdanAdAnandotpAdanAjjagatyAM kSitau vizve vA / 'syAlloko viSTapaM vizvaM bhuvanaM jagatI jagat' iti haimIvacanAt / anvarthamanugatArthe satyArthe nAma yasya sa tathoktaH / ajani saMjAtaH / ka iva / candra iva / yathA candronAmAhAdanAdanugatArtho jAyate / 'cadi AhAde' / candatyAhlAdayati janAniti candraH // 4 Page #87 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 26 kAvyamAlA | yadIyamUrtirniramApi bhaktyA prahlAdanAmnA puri rANakeNa / tasyAjayasyeva nRpasya pArzvo'pyAmApahaH snAnajalena jajJe // 76 // prahlAdanAnA rANakena puri svanagare bhaktyA sevAsaktyA / arbudazailAcaladurgazikharasthacaturvadanaprAsAdamadhyagataikapittalamayapratimAgAlanAdutpanna kuSThAdimahAmayena nijarogApagamanacikitsApraznAdanu navIna zrI pArzvanAthapratimAprAsAdanirmApaNAttavAGgAtsamaprarogAH zAntiM yAsyantIti sAtizayajJAnavatsAdhusindhuravacasA yadIyA zrIprahlAdanapArzvanAthasabaMndhinI mUrtiH pratimA niramApi kAritA / api punaH sa pArzvanAthastasya prahlAdamarANakasya nAnajalena AmAn rogAn kuSThAdInapahantIti AmApahastAdRzo jajJe jAtaH / kasyeva / ajayasyeva / yathA padmAvatIvacanAt jaladagarjitataDitpracaNDapavanAdivighnopazAntikRte samudrasalilAntarAlAkarSaNasvayAnamAtre nivezanAnnirvinnadvIpavandirAgataratnasAra vyavahArisamA - nItApitA jayapArzvanAtha dazarathapiturajayanAmno nRpasya rAjJaH saptottarazatarogA pahantA jAtaH / etadvistarastvagre vakSyate // pradehi naH sAkSaratAmabAhyAM bAhyAmivAkhyAtumitIva pArzvaH / bhogairnijaiH paJcazatImitAbhiryaH sevyate vizvalayukpurIbhiH // 77 // paJcazatImitAbhirardhasahasrapramANAbhiH vizvala iti pUrvaprayuktena zabdena yuJjanti yogaM prApnuvantIti tAzca tAH puryazca tAbhiH / vIsalapurInAmanANakavizeSairityarthaH / kartrIbhirnijairAtmIyairbhogaiH pUjAdiprakArairyaH pArzvanAthaH sevyate upAsyate / ityAkhyAtuM vaktumiva / iti kim / yanno'smAkamabAhyAmantaraGgAM sAkSaratAM pradehi prayaccha / kAmitra / bAhyAmiva / yathAsmAkaM bAhyA sAkSaratA akSarayuktatAste / etAvatA pratyahaM paJcazatIvIsalapurINAM zrIpArzvanAthasya bhogo jAyate // 1 svacokSabhAvena jitA jinena nirmAtukAmA iva tatprasattim / yatrAkSatA mUDhakasaMmitA yaccaitye'nizaM prAgupajagmivAMsaH // 78 // yatra nagare yasminprahlAdanavihAre anizaM nirantaraM pratidinaM mUDhakasaMmitA mUDhakapramANA akSatA nistuSAH kalamAH prAk pUrva zrImajjagaccandrasUrivAra ke upajagmivAMsa Agacchanto'bhUvan / utprekSyate - jinena zrIpArzvanAthena svasyAtmanazcakSabhAvena nirmalAzayatvena jitA abhibhUtAH santastasya zrIprahrAdanapArzvasya prasati prasAdanAM nirmAtukAmAH kartumicchanta ivAgatAH / etAvatA pralhAdanavihAre nityamekamUDhakamAnA akSatA AyAnti smetyarthaH // udvegamAvaM svamivApakartuM zrIpArzvabhartuH parizIlanAbhiH / . nityaM kalAsaMkhyamaNapramANAnyasminpunaH pUgaphalAnyupeyuH // 79 // asmizcaitye prahlAdanavihAre nityaM pratyahaM kalAH SoDaza tatsaMkhyAnAM maNAnAM catvAriMza Page #88 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1 sargaH] __ hIrasaumAmyam / 27 seramitAnAM pramANaM yeSAM tAni pUgaphalAni kramukIsasyAni / 'pUge kramukagIvAkU tasyodvegaM punaH phalam' iti haimyAm / upeyuH purA Agacchanti sma / utprekSyate-zrIpArzvabhartuH parizIlanAbhiH sevAbhiH kRtvA svaM svakIyamudvegabhAvaM nirvedatvamapakartu hantumiva / etA. vatA caitye pratyahaM SoDazamaNapUgIphalAnyAgacchanti sma / azItirasminnadhikAzcatubhirmahebhyamukhyAH shritshiikriikaaH| surA vimAnairiva yApyamAnaiH smAgatya zRNvanti giraM gurUNAm // 80 // asmin prahlAdanapure caturbhiradhikA azItiH / caturazItirityarthaH / mahebhyamukhyAH prakRSTavyavahAriNo'rthAt prahlAdanapArzvanAthaM praNamya gurUNAM dharmAcAryANA giraM vANI dezanAM zR. Nvanti sma zuzruvuH / kiMbhUtAH / zritAH zIko mahebhyatAyA gajamAnyatAyA vA cihnavizeSA yaH AsannavizeSA vA chatrAkRtayo vaa| phiraGgadezaprasiddhAH / kiM kRtvA / aagty| kaiH / yApyamAnaiH zivikAbhiH / kairiva / vimAnairiva / yathA devA vimAnairAgacchanti // atha ratnapuruSotpattisthAnakatAM kavirdarzayativapuHzriyA bhasitamacchaketuradvaitavairAgyarasAmburAziH / labdhIrdadhAno vividhAzca vajrasvAmIva vizvAgamapAradRzvA // 81 // somAdimaH sundarasUrisiMhaH prAgvATavaMzyo nijajanmanA yat / sAketamikSvAkukulAvataMso mahokSalakSmeva purApunIta // 82 // prAgvATAnAM vaMze bhava: prAgvATavaMzyaH / soma iti zabda AdimaH prathamo yasya sa su. ndaranAmA sUriSyAcAryeSu siMho mukhyaH / 'siMhazArdUlanAgAdyAH prazasyArthaprakAzakAH' iti haimIvacanAt / etAvatA zrIsomasundarasurIndraH nijasyAtmana utpattyA kRtvA yatprahlAda. napuraM purA pUrvamapunIta pavitrIcakAra / ka iva / mahokSalakSmeva / yathA ikSvAkaNAM kulasya vaMzasya avataMsaH zekharaH zrIvRSabhalAJchano jino bhAvini bhUtopacAgat / sAketaM ko. zalAM nagarI svajanmanA pAvanIkaroti sma / sUriH kiMviziSTaH / vapuSaH zarIrasya zriyA zobhayA bhatsito nyakRto macchaketumAnadhvajo madano yena / punaH kiMbhUtaH / advaito'sAdhAraNo yo vairAgyarasaH saMsAraviraktatAzAntatAdirUpaH tasyAmburAzi: samudraH / punaH kiM kurvANaH / dadhAno bibhrANaH / kAH / vividhA nAnAprakArA labdhIH sAmarthyavizeSAn / ca punaH kiMbhUtaH / vizve samastAH svadarzanaparadarzanasaktA ye AgamAH zAstrANi teSAM pAraM dRSTavAniti pAradRzvA / svasamayaparasamayapAragAmI / ka iva / vajrasvAmIva yathA vajrasvAmI pUrvoktavizeSaNaviziSTo'janiSTa // yugmam // iti nararatnakhaninagaram / atha mukhyato nagaravarNanam / tatrAdAvupavanaM varNyatevibhAti yatropavanaM vinidratsAndradrumadroNimiladvihaGgam / bhUvAstupaulastyapurIbhrameNa tAmanvitaM citrarathaM kimetat // 83 // Page #89 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 28 kAvyamAlA / yatra prahlAdanapure upavanaM samIpodyAnaM vibhAti zobhate / kiMbhUtam / vinidranto vikasvarIbhavantastathA sAndrAH sacchAyA ghanapatracchannA vA ye drumA vRkSAsteSAM droNiH zreNiH / 'bhillI pallavazaGkayA vicinute sAndradrumadroNiSu' iti campUkathAyAm / droNiH zreNiriti tahippanake / tathA 'droNI tu niiti| naubhede zailasaMdhau vA itynekaarthH| 'droNI droNiridantaH zreNyAmapi' ityanekArthAvacUriH / tatra milanto vihaGgAH pakSiNo yatra tat / kimu. tprekSyate-bhuvi pRthivyAM vAstu gRhaM yasyAH / vAstuzabdena gRhamapi / yathA naiSadhe-'yAvapaulastyavAstUbhavadubhayaharillomalekhottarIye' iti / sA paulastyapurI dhandanagarI tasyA bhrameNa zaGkayA tAmanvitamanupRSTe sametaM taccakSurgocaratAmagacchat / caitrarathaM vaizravaNodyAnamiva / / AmuSmikAmaihikavatsamIhAM nirmAhi naH pUrayituM prabhUSNUn / vijJIpsavaH pArzvamitIva yatra prAptA drumAGgA iva kalpavRkSAH // 84 // 'yatropavane drumA vRkSAsta evAjhaM zarIraM yeSAM te kalpavRkSAH prAptAH sametAH / utprekSyatepArzva pralAdanapArzvanAthamityamunA prakAreNa vijJIpsavo vijJApituM vijJaptikA kartumicchava iva / iti kim / he pArzvaprabho, tvaM no'smAnaihikavat ihalokasaMpandhinImiva AmuSmikAM paralokasaMvandhinImapi samIhAM vAJchAM pUrayituM pradAtumarthAtsurAsuranarANAM prabhUSNUna samarthAn nirmAhi // atha vane SaDhatUnAM sattAM darzayatizrInandanaM hIrakumArarUpaM yasyAM bhaviSyantamavetya manye / sAhAyakAyAsya samaM sametya sarvartavastadvipinaM bhajante // 85 // sarve vasantaprISmavarSAzaraddhemantaziziranAmAna RtavaH samayavizeSAH samaM samakAlaM sametyAgatya tasyAH puryAstadeva vA vipinaM vanaM bhajante sevante / tatrAhamevaM manye jAnAmi vicArayAmi vA / hIrakumArasya rUpaM svarUpaM yasya tAdRzaM zrInandanaM kAmaM yasyAM puryA bhaviSyantaM bhAvitamavetya jJAtvA asya smarasya prAgvatsAhAyakAya sahAyakakAryAyeva vanaM zrayante // iti samudAyena sarvartavaH // atha prathama vasantaRtuHyatra bhramaddhRGgarasAlamAlA vilokya kuujtklknntthbaalaaH| ratIzavIrastRNavatrilokImajIgaNannistulazastralAbhAt // 86 // yaMtra vane bhramanto makarandapAnArthamitastataH paryaTanto bhRGgA madhukarA yAsu tAdRzyo rasAlamAlAH sahakArapaGkIvilokya nistulAnAmasAdhAraNAnAM pratibhaTakoTIbhirapyabhibhavitumazakyAnAM zastrANAmAyudhAnAM lAbhAtprAptaH / ratIzavIraH smarasubhaTastrilokIM jagatrayIM tAtsthyAttadyapadezAnnAkinAganAgarAn tRNavattRNamiva ajIgaNat gaNayati sma manyate sma vA / kiMbhUtA rasAlamAlAH / kUjantyaH paJcamadhvanimudbhAvayantyaH kalakaNThAnAM kokilAnAM pAlAH khiyo yAsu taaH|| Page #90 -------------------------------------------------------------------------- ________________ horasaubhAgyam / cUtaprarohAyudhakiMzukArdhacandrAzugAnAM dalavarmitAnAm / yadbhUruhAM svardvajayodyatAnAmadundubhIyanta pikAH kvaNantaH // 87 // svarbhUruhAM kalpavRkSANAM jayAya parAbhavAyodyatAnAM pragalbhamAnAnAM kRtodyamAnAM yasya vanasya bhUruhAM tarUNAM kvaNantaH kUjantaH pikAH kalakaNThA adundubhIyanta dundubhaya ivAcaranti sma / kiMbhUtAnAM bhUruhAm / cUtAnAM mAkandAnAM prarohA aGkurAsta evAyudhAni praharaNAni yeSAM te tathA kiMzukAni palAzakusumAni tAnyevArdhacandrAkArA AzugA bANA yeSAM pazcAtkarmadhArayaH / punaH kiMbhUtAnAm / dalaiH patraiH kRtvA varmitAnAM saMnAhitAnAM kavacayuktIbhUtAnAM tathA dalAni sainyAni karmANi kavacAstAni saMjAtAni eSAmiti vA // atha grISmaH me namasyAmbudharAyamANatamAladhArAgRhadhoraNIbhiH / tapartutAmyattanukualakSmyAH susImatAyai kimanuSThitAbhiH // 88 // namasyasya bhAdrapadasya ambudharo meghastadvadAcarantIbhistamAlAnAM tApicchatarUNAM dhArAbhiryantravizeSakRta jaladhArAbhirupalakSitAnAM gRhANAM saudhAnAM dhoraNIbhiH zreNIbhirbabhe reje / utprekSyate - tapartunA zrISmasamayena tAmyantI glAniM khedaM vA gacchantI tanuH zarIraM yasyAstAdRzyAH kuJjalakSmyA vanathiyAH susImatAyai zItalatAkRte / 'zIte tuSAraH ziziraH susImaH zItalo jaDaH / hima:' iti haimyAm / kiMbhUtAbhiH / anuSThitAbhiH kRtAbhirajanaistayA vA // atha varSA 1 sargaH ] - 29 zrIhIravIkSotsukatA ivAntanetrANi vismeramaNIcakAni / dhArAkadambA dadhate'tra satrA sAndrApanidratkuTajAvanIjaiH // 89 // atropavane dhArAbhirmeghavRSTibhirAhatA AcchoTitAH kadambA nIpadrumAMste vismerANi vikacAni maNIkAni kusumAni dadhate dhArayanti / katham / satrA sArdham / kaiH / sAndrAH snigdhA apanidranto vikasanto ye kuTajA girimallikA evAvanijA drumAstaiH / ivotprekSyate / antazcitte zrIbhiryuktasya hIrakumArasya vIkSAyAM darzane utsukitA utka - NThitAH santo vinidranetrANIva dadhate // atha zarat saptacchadAnspardhitadAnagandhInrolambarAvAkulitAnvilokya / virodhikumbhibhramamAdadhAnA dhAvanti mugdhA iha sindhurendrAH // 90 // iha vane mugdhA mUrkhA madoddhatatayA kimapyavidanto vA sindhurendrA gajarAjA abhimukhA dhAvantyabhimukhaM gacchanti / kiM kurvANAH / vigedhikumbhinAM pratibhaTagajAnAM bhramaM bhrAnti AdadhAnA bibhrataH / kiM kRtvA / saptacchadAn saptaparNadrumAn vilokya / kiMbhUtAn / Page #91 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| spardhitaH spardhAviSayIkRto dAnasya nijamadAmbuno gandho yaistAn / punaH kiMbhUtAn / rolambAnAM bhramarANAM rAvairgujitairAkulitAn sazabdAnsaMjAtAn // aya hemantaHzAkhAvizeSonmiSitaprasUnAnzArdUlabAlAniva lodrasAlAt / . . dRSTvA hRdutpiJjalitainikuJje lalavire tatkakubhaH kuraGgaiH // 91 // ... nikuJje upavane nagarodyAne kuraGgamagaisteSAM lodradrumANAM kakubho dizo lalachire ulla. hitAH / palAyitairityarthaH / kiMbhUtaiH / hRdi manasi viSaye utpiAlatvaM bhRzamAkulatvaM jAtaM yeSAM taiH / kiM kRtvA / dRssttvaa| kAn / zAkhAvizeSeSu zikhAgreSu unmipitAni vikasitAni prasUnAni puSpANi eSAM tthoktaan| lodA jAtivizeSA gAndhikApaNeSu prasiddhAH / sAlAH pAdapAstAn / kaaniv| zArdUlAnAM vyAghrANAm / zArdUlo rAkSasAntare / vyAghra'tra pazubhede ca sattame tUttarasthitaH' ityanekArthaH / bAlAn DimbhAniva // . atha ziziraHpatiprarUdvaiH pracalatpataGgapotaiH priyaGgaprakarairbabhe'smin / vanazriyAH prAvaraNairivAntarvicchittimadbhistuhinadviSadbhiH // 92 // asmin puro vane priyaGgaprakaraiH phalinIpaTalaiH babhe / kiMbhUtaiH / patayA zreNyA prarUDherudgataiH / punaH kiMbhUtaiH / pracalanto'ntaH saMcantaH pataGgAnAM vihaGgAnAM potAH zizavo yeSu te taiH / utprekSyate-vanazriyA udyAnalakSmyAH prAvaraNairiva pracchAdanairiva / punaH kiM. bhUtaiH / vicchittimadbhiH racanAzcitaiH / punaH kiMbhUtaiH / tuhinasya himasya / zItasyetyarthaH / dviSadbhiH zatrubhinivArakaiH // dRgdAnadAsIkRtadevavanyAH pragalbhase tvaM purataH kiyanme / .. vanazriyAzcaitrarathaM kimityaM dantA hasantyA iva bhAnti kundAH // 13 // kundA mucakundataravo bhAnti zobhante / utprekSyate-ityamamunA prakAreNa caitrarathamalakAkAnanaM prati hasanyA parAbhUtigarbha hAsyaM sRjantyA vanazriyAH prahlAdanagaropakAnanalakSmyA dantA dazanA iva / itthaM katham / he caitraratha, dRgdAnenaiva saMmukhAvalokanenaiva dAsIkRtAH kiMkayoM devAnAM vanyo yAvatkAnanAni yayA / 'svavanIsaMpravadatyikApikA' iti naiSadhe / tAdRzyA me mama puro'ne tvaM kiyat pragalbhase kiyantamutsAhaM vahase / matpurastvaM na kimpiityrthH|| iti SaDtavaH / krIDatturaGgadvipapadmanetrAH krIDAsarasyo vipina virejuH / uccaiHzravaHsvardviradApsaraskAH sudhApayodheH pratimA ivaitAH // 94 // Page #92 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1 sargaH] / hIrasaubhAgyam / yasyeti saMvandhaH / vipine krIDAthai sarasyo mahAnti sarAsi virejurbhAnti sma / kiM. bhUtAH / krIDanto jalakeliM kurvantasturaGgA azvA dvipA hastinaH padmanetrA vilAsavatyazca yAsu tAH / ivotprekSyate-sudhApayodheH kSIrasamudrasyaitAH krIDAsarasyaH pratimAH prativi. mbAnIva / kiNbhuutaaH| uccaiHzravA indrAzvaH, svardvirada airAvataH, apsarasaH urvazyAdayo yAsu tAH / sarveSAM kSIrasamudrasamutpannatvena // madhupradhAvanmadhukRnniruddhairjAmbUnadairyatra babhe'ravindaiH / saraHzriyAmAbharaNairivAntaHsaMdarbhagIbhavadazmagarbhaH // 95 // yatra vane jAmbUnadaiH sauvarNararavindaiH kamalairbabhe bbhaase| 'vikasitakanakakamalakuvalayochalitarajaHpuJjapiJjaritarAjahaMsAvataMsayA' iti campUkathAyAM svarNakamalasadbhAvaH / kiNbhuutaiH| madhvartha makarandakRte pradhAvanto dUrAdAghrAya tvaritamAgacchanto madhukRto bhramarAstainiruddhe. ptaiH / utprekSyate-saraHzriyAM taTAkalakSmINAmAbharaNairbhaSaNairiva / kiMbhUtaiH / antarmadhye saMdarbho vividharacanA yeSAM tAdRzA garbhIbhavantaH kukSau saMpadyamAnA azmagarbhA marakatamaNayo yeSu taiH // patrAntarAjajjalabinduvRndaiH saraHsu yasminsmitapuNDarIkaiH / adIpi muktAkalitAtapatrairnandIsaraHzrIjayinAmivaiSAm // 96 // yasmin vane saraHsu arthAdupavanamadhyasthakrIDAtaDAkeSu smitairvikasitaiH puNDarIkaiH zvetakamalairadIpi vyarAji / kiMbhUtaiH / patrAnteSu palAzaprAnteSu rAjanto jhagabbhAgati kAntyA dIpyamAnA ye biMndavaH salilakaNAsteSAM vRndAni yeSu taiH / ivotprekSyate-nandIsaraHzrIjayinAM zakrasarasIlakSmIjitvarANAm / 'maghavAsya tu / (asyendrasya) dviSaH patnI sutaH' i. tyAdyArabhya 'hAhAdayastu gandharvAH' iti yAvatsarve'pyasya hareriti vyAkhyayamiti hemacandra.. hArdam / tenendrasaraH iti / eSAM sarasAM muktAkalitAtapatrairmuktAjAlakayuktacchatrairiva // iti vanakrIDAtaDAkAH // dRkarNaveNI kalakaNThakaNThI bimbAdharA sindhurarAjayAnA / prasUnanetrA stabakastanI ca bhuktA vanazrIriha gandhavAhaiH // 97 // iha sthAne purIbahiHparisare vanazrIrudyAnalakSmIrgandhavAhairbhuktA vilasitA / anyApi strI vane gandhasya mRganAbhicandanAdisaurabhasya vAhairdhArakaryuvabhirbhujyate / kiMbhUtA vanazrIH strI ca / dRkkarNA bhujaGgA eva tattulyA ca veNI kabarI yasyAH sA / punaH kiMbhatA / e. ko'pi cakAraH sarvatrApi yojyaH / kalakaNThAnAM kokilAnAM kaNTho dhvaniryasyAH tattu. lyazca dhvaniryasyAH saa| 'kaNTho dhvanau saMnidhAne grIvAyAM madanadrume' ityanekArthaH / ca punaH kiMbhUtA / vimbaM bilvaM gohakaM vA tadeva tatsadRzazca adhara oSTho yasyAH / punaH kiMbhUtA / 1. 'urvazyAdaya iva pratikRtayaH' iti vyAkhyeyam. Page #93 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| sindhurarAjAnAM gajendrANI yAnaM gamanaM tadvadvA gtirysyaaH| ca punaH kiNbhuutaa| prasUnaM puSpa. meva tatsamAnaM netraM nayanaM yasyAH / ca punaH kiMbhatA / stavako kusumagucchau eva tatsvarUpI stanau kucau yasyAH sA // iti prahlAdanapuropavanavarNanam // kasreNa vapreNa vasuprabheNAsatIva yUnA saha sNsisRkssuH| dUtI cikIrSuH parikhAmivAsya sthitAnubimbena nikuJjalakSmIH // 98 // nikuJjalakSmIvanazrIranubimbana prativimbitena kRtvA sthitA / arthAt parikhApayasi tiSThati sma / utprekSyate-asya purasya parikhAM dutI saMdezahArikAM svecchayA paradArapuruSeSu saMcArabhAjorabhisArikayoH puruSayoSitomithaH saMdezAdInuktvA dattvA ca mithaH saMgamakAri.. kAvArtA cikIrSuH kartumicchariva sthitA / dUtIkaraNe hetumAha-vanazrIH kiM kartumicchuH / saMsisakSuH / saGgaM kartumicchuH / 'nirvApayiSyanniva saMsisRkSuH' iti naiSadhe / kena / vapreNa prAkAreNa / 'vapratrayaM cArucaturmukhAGgatA' iti haimyAm / tathA 'vapraH prAkArarodhayoH / kSetre tate caye reNau' ityanekArthaH / kiMbhUtena / kameNa manojJena / 'kAmyaM karme kamanIyam' iti haimyAm / vasUnAM maNInAM prabhA kAntiyatra / keva / asatIva / yathA pAMsulA strI kenApi yUnA saGgaM kartukAmA kAmapi samIpavartinI dUtIM kartumicchantI tagRhe upetya tiSThati / kiMmUtena yUnA / kamreNa svakAmukena / 'kAmukaH kamitA kamraH' iti haimyAm / punaH kiMbhUtena / vasubhirdravyaiH prakarSeNa bhAtIti / 'vasu svAdau ratne kRdyauSadhe dhane' ityanekArthaH // kharjiSNupuryAH parikhAplavaGgarAvairudasyAtmataraGgahastAn / adaHpuraste kiyatI vibhUtirvasvokasArAmiti garhatIva // 99 // svaH svargasya jiSNorjayanazIlAyAH puryAH prahlAdananagaryAH parikhA khanikA / utprekSyate-AtmanastaraGgAneva hastAnudyamya udhvIkRtya plavaGgarAvairmaNDUkazabdairvasvokasArAM dha. nadanagarIm / ityamunA prakAreNa garhati nindatIva / yadadaHpuraH asyA nagaryA agre te vibhUtiH samRddhiH kiyatI kiyatpramANA / na kimapItyarthaH / ihAkhile'pi kAvye kevala. mutprekSaiva / anyatra granthAdAvapyevaM kvApi dRzyate / yathA naiSadhe-'sinduradyuti mugdhamUpani dhRtaskandhAvadhi zyAmike vyomAntaHspRzi sindhure'sya samarArambhoddhare dhAvati / jAnImo nu yadi pradoSatimiravyAmizrasaMdhyAdhiyevAstaM yAnti samastabAhujabhujAtejaHsahasrAM. zavaH' // , 'aviralamidamambhaH svacchayocchAlayantyA vikacakamalakAntottAnahastadvayena / parikalita ivArthaH kAmabANAtithibhyaH salilamiva vitIrNa bAlyalIlAsukhAya // ' iti campUkathAyAm / evamanyatrApi jJeyam // pipAsitaM rocakitaM ca rahu~ vAH pAyituM cArayituM ca zaSpAn / candraH kimAgAtparikhendubimbapazyairvyamazIti janai rajanyAm // 10 // parikhAyAM khAtikAjale indozcandrasya bimba pratibimba pazyantIti parikhendubimba Page #94 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1 sargaH] hIrasaubhAgyam / pazyAstai nailokai rajanyA rAtrau ityamunA prakAreNa vyamazi vitaya'te sma / iti kim / pipAsitaM tRpitam / ca punaH rocakitaM bubhukSitam / 'bubhukSAyAmazanAyA jighatsA rocako ruciH' iti haimyAm / rocakaH saMjAto'syeti rocakitastaM raGkamutsaGgamRgaM vAH pAnIyaM pAyituM ca punaH zaSpAnIlavaNAMzvArayitum / kimutprekSyate-iha parikhAyAM candra AgAdiva // iti puraparikhA // nabhaHparIrambhaNalolubhairyadvapro maNizreNimahaHprarohaiH / ghanAnvinAkhaNDaladhanvadaNDamakANDamADambarayannivAste // 101 / / yadvapro yasya pralAdanapurasya vapraH prAkAra Aste vartate / utprekSyate-maNizreNInAM rabarAjInAM mahaHprarohai rociraGkarairghanAn meghAnvinA / anyeSvapi RtuSu meghAgamaH kAlAnubhAvena bhavatyeva / mAghe'pi meghasya dRzyamAnatvAt / tathA prAvRTkAle'pi kadAcijjaladhArA bhavanti na bhavanti ceti kaliyuge niyamo na dRzyate, ataH proktaM prAvRSaM vinA meghAnapi vinA ceti / akANDa * prAvRSamantareNa AkhaNDaladhanvadaNDamindradhanuryaSTI. mADambarayan prakaTayannivAste / ratnakAntirindradhanukArA' niryAnti / kiMbhUtaiH prrohaiH| nabhasa AkAzasya parIrambhaNamAliGganaM tatra lolubhaiAlasaiH // sAlo'dasIyaH sasanAtanazrIH kapATapakSazca suvarNakAyaH / vigAhamAno gaganaM kathaM na labheta tAyeNa sadRkSabhAvam // 102 // asyAH puryA aymdsiiyH| nAsAdasIyA tilapuSpatUNam' iti naiSadhe / sAlaH prAkAraH tAryeNa garuDena sadRkSabhAvaM sAdRzyaM kathaM kena prakAreNa na labheta prApnuyAt / / api tu prAprotyeveti / kiMbhUtaH sAlo garuDazca / saha sanAtanayA anazvarayA nityasthAyukayA / 'sadA sanAnizaM zazvat' iti haimIvacanAt / zriyA advaitazobhayA viSNulakSmIbhyAM ca vartate yaH / 'dAmodaraH zaurisanAtanau vidhuH' iti haimyAm / sa ca punaH kiMbhUtaH / kapATAceva tattulyau paMkSI yasya saH / sa ca punaH kiMbhUtaH / suvarNasya hemnaH kAyo'haM yasya sa hiraNmayaH / punaH kiM kurvANaH / gaganamAkAzamuccaistvena bhramaNena ca vigAhamAnaH svagocarIkurvANaH // ... mnniighnnishrennidhutaandhkaarairbhrNkssairytkpishiirsskaughaiH| yAnazvaroditvarakarmasAkSilakSeva pUrdakSajanaralakSi // 103 // dakSajanairvidagdhalokairyA pralAdanapurI anazvarAH zAzvatA uditvarA udayazIlAH karmasAkSiNo bhAskarAsteSAM lakSAH zatasahasrANi, yasyAmevaMvidhe vAlakSi dRzyate sma / kaiH / abhraMkaSairgaganollekhibhiryatkapizIrSakANAmAlakAnAmoghaiH samUhaiH / kiMmataiH / maNIghRNInAM ratnakAntInAM zreNIbhI rAjIbhi(tAni dalitAnyandhakArANi yeH|| Page #95 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 24 kaavymaalaa| candrAzmavezmasmitamudvahantI kaTAkSayantI sitaketanaizca / yuveva jAyAM nagarImivaitAM kroDIkaroti praNayena vprH|| 104 // vapraH prAkAraH praNayena snehen| 'praNayaH snehyaaccyoH| visrambha prasare'pi ca' ityanekArthaH / utprekSyate-etAM nagarI kroDIkaroti AliGgatIvetyutprekSA / 'AliGganaM pariSvaGgaparIrambhaH kroDIkRtiH' iti haimyAm / vAstavArthe tu madhyekaroti ityarthaH / ka iva / yuvev| yathA yuvA taruNaH snehena jAyAM panI koDIkaroti parirambhate / kiMbhatA purI jAyAM ca ! candrAzmavezmAni vidhukAntaratnaghaTitagRhANi tAnyeva tattulyaM ca smitaM hasitamudvahantIM vibhratIm / punaH kiMbhUtAm / sitaketanairujjvalapatAkAbhiH kRtvA kaTAkSayantI kaTAkSAnsRjantI muJcantIm / 'kaTAkSAH kRSNAH zvetAzca varSyAH' iti kAvyakalpalatAyAm // iti praakaarH|| khaalveshmaavnivaastushstvstuvrjaatmbhrigrbhgehaiH| ... yatrApaNaiH kutritayApaNAnAM vaMzyairivAvApyata kApi lakSmIH // 105 // yatra puryAmApa haiH kApyanirvacanIyA lakSmIH zobhA avApyata prAptA / utprekSyatekutritayApaNAnAM kUnAM svarganAgalokabhUlokanAmnAM bhUmInAM tritayaM trikam / trailokyamityarthaH / tAsthyAttadyapadezAtribhuvane vidyamAnasakalapadArthasArthAste matratatrAdividhinArAdhyamAnaiH pUrvamitrairvA devaiH saMpUryate(paNyante) epviti te kutrikApaNAsteSAM vaMzyaiH kuleSUdbhavairiva / kiMbhUtairApaNaiH / svaH svarloke, vyAlavezmani nAgaloke pAtAle, avanau bhUmaNDale ca vAstu sthAnaM yeSAM tAdRzAH zastAH sarvotkRSTAH prazasyA vastuvrajA dhanadhAnyavatrAdipadArthasAstaiirAtmabharayo bhRtamadhyA garbhagehA garbhAgArANi apavarakAdisthAnAni yeSAM taiH / 'kumudamakarandaughaiH kukSibhAra4marotkaraH' iti naiSadhe / kukSibharibhRtamadhya iti tadvRttau // bAlIkakAlAgurugandhasArasAraGganAbhIhimavAlukAbhiH / sadbhiH samAjJAbhirivAdasIyApaNairavAsyanta dizo'pyazeSAH // 106 // adasIyApaNaiH purIsaMbandhibhirhaTairazeSAH samastA api dizo'vAsyanta surabhIkriyante / kAbhiH / vAhikAni kuGkamAni kAlAguravaH kAkatuNDA gandhasArAzcandanAH sAraGganAbhyaH kastUrikAH / kastUrIvAcyapi nAbhizabdo dIrgho'pyasti / yathA naiSadhe'gorocanAkuGkamacandanaiNanAbhIvilepAnpunaruktayanti' iti / himavAlukAH karpUrAstAbhiH / kAbhiriva / samAjJAbhiAreva / yathA-sadbhittamaiH samAjJAbhiH svakIrtibhirdizo vAsyante // yadApaNazreNiSu sAndracAndrakSodeSu gAGgAviva vAlukAsu / / maugdhyena nIlairiva kAcagolaiH krIDanti DimbhAH sphurdindrniilaiH||107|| padApaNazreNiSu purIvipaNipaziSu DimbhA mahebhyabAlakAH krIDanti, ramante / keSu / Page #96 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1 sargaH ] horasaubhAgyam / 35 ' sAndracAndrakSodeSu snigdheSu nibiDeSu vA karpUrANAM cUrNeSu / kena / maugdhyena jJAnena / kAsviva / vAlukAsviva / yathA gAGgAsu gaGgAsaMbandhinISu pulinasikatAsu kumArAH krIDanti tathaiva ghanasAracUrNeSu ramante iti karpUrapArIprAcuryAttatkSodAstu bahiH kSipyante / kaiH / sphuranto dIpyamAnA ye indranIlA nIlamaNayo marakataratnAni taiH / kairiva / kAcagolairiva / yathA-- zizavaH kAcAnAM kSAramRdvikArANAM golairguTakaiH zaGkhA iti prasiddhaiH khelanti / kiMbhUtaiH / nIlaiIridvaNaiH / anena vizeSaNena maNiratnabAhulyamapi pratipAditam // iti haTTA: // 1 yaccAndracAmIkaravezmacandracaNDAciSau garbhagatAGgirAvaiH / mithaH kimityunnayato'bhiyAtirjeyaH kathaM rAhurajayyavIryaH // 108 // yasyAH puryAzcAndrANAM candrakAntamaNInAM ( cAndrANAM sauvarNAnAm ? ) / 'candro'mbukAmyayoH / svarNe sudhAMzau karpUre kampille mecake'pi ca' ityanekArthaH / (cAmIkarANAM sauvarNAnAm) candropalaiH svarNaizca ghaTite kvApi vezmani gRhe eva candracaNDAcipau vidhubhAskarau tau garbhe gRhamadhye gatAnAM prAptAnAmaGginAM manuSyANAM rAvairmithovArtAdizabdaiH mithaH parasparamityamunA prakAreNa / kimutprekSyate--unnayataH kimu / vicArayata iva / 'vitarkaH syAdunnayanaM parAmarzo vimarzanam' iti haimyAm / iti kim / yat ajayyaM jetumazakyaM vIrya parAkramo yasya tAdRzo rAhurabhiyAtiH zatruH / kathaM kena prakAreNa AtmabhyAmAvAbhyAM vA jeyo jetavyaH / parAbhavagocarIkartavya iti // zazAGkavimbaM kulizAGgaNAntardRSTvA vRNAnAniha mugdhaDimbhAn / vilobhya keMlIkalahaMsabAlairAzvAsayanti sma kathaMcidambAH // 109 // ihapura mugdhAnavidagdhAn DimbhAn bAlakAn kelIkRte krIDArtham / 'nityodayotapadaM samastakamalA kelI gRhaM rAjate' iti pUrvAcAryapraNItacintAmaNi pArzvanAthastotre / rakSitA ye rAjahaMsabAlakAstairvilobhya lobhayitvA ambA jananyaH kathaMcinmahatA kaSTena AzvAsayanti / kiMkurvANAn bAlAn / vRNAnAn yAcamAnAn / kiM kRtvA / dRSTvA prekSya / kim / zazAGkabimbaM candravimbam / kva / kulizaihIM rakairbaddhAnAm / 'zucImukhaM tu hIrakaH / varATakaM ratnamukhyaM vajraparyAyenAma ca' iti haimyAm / baddhAnAM nirmitAnAmaGgaNAnAM gRhAjirANAmantarmadhye // candrodaye candira kAntagarbhasaMdarbhazRGgasravadamvupUraiH / ziraHsphuratsiddhadhuMnI dharendro yatrAnucakre kaladhautasaudhaiH // 110 // yatra pure candrodaye vidhorabhyudgamakAle kaladhautasaudhai rUpyamandiraiH zirasi mastake sphurantI prasarantI vahantI vA siddhadhunI gaGgA yasya tAdRzo dharANAM parvatAnAmindro rAjA 1. samAsAntavidheranityatvena nirvoDhavyam. Page #97 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| himAcalaH / 'ahirANmenakAprANezo himavAn' iti haimyAm / anucake sadRzIkRtaH / kiMmataiH saudhaiH / candirakAntAnAM candropalAnAm / candira iti candramAH zeSanAmamAlAyAm, anyeSvapi grantheSu dRzyate / garbhe madhye saMdarbho racanA yeSAM tAdRzebhyaH zRGgebhyaH savanto niHsaranto'mbupUrAH payaHpravAhA yeSu taiH|| vAtAtivelladdhRjapallavAgrakaraNa rAveNa ca kiGkiNInAm / . yA vaibhavaspardhitayA maghonaH purI mayAdAhvayatIva yoddham // -111 // yA nagarI vaibhavena svalakSmyA sArdhe spardhitayA saMhaSibhAvena maghonaH zakrasya purImamarAvatIM smayAdahaMkArAdyoDhuM saMgrAmaM kartum / utprekSyate-AhvayatyAkArayatIva / kena / vAtena vAyunA atyatizayena vellantazcaJcalIbhavanto ye dhvajapallavAH patAkAvastrANi teSAmapraH sa eva karo istastena / ca punaH kaina / kiGkiNInAM kSudraghaNTikAnAM rAvaNa zabdena // zrIvatsarAmAGgajakambutAya'cakrAGkitaiArakitainiketaiH / ... jajJe mukundairiva yatra citrametatparaM dhenukamadviSadbhiH // 112 // yatra marakatAnAmimAni mArakatAni azmagarbhasaMbandhIni tainiketairguhaiH / 'zaGke svasaMketaniketamAptAH' iti naiSadhe / mukundaiH kRSNairiva jajJe jAtam / atra bahuvacanaM bahuvAsudevApekSayA, mahattvakhyApanArthe vA / yathA ca jinazatake-'yatkramAzcakriNo vA' iti / kiMbhUtairmuhaiH kRSNaizca / zrIlakSmIH, vatsAstarNakAH, zrIvatso hRdayacihnam / uttamapuruSANAM vakSasi lakSaNavizeSaH / rAmAH striyaH, rAmo balabhadrazca / aGgajA nandanAH, aGgajaH kAmazca / kambavaH zaGkhAH, kambuH pAJcajanyaH / gRheSu kambavo dRzyante / yathA naiSadhe-'bahukambumaNirvarATikA-' iti| tAA azvAH, tAyo garuDazca / teSAM cakrANi samUhAH, cakraM sudarzanaM c| tairaGkitaiH shitaiH| paraM kevalamidaM citramAzcaryam / yaniketairdhenukaM dhenusamUho gokulamadviSadbhiH pAlayadbhiH / 'dhenUnAM dhenukaM dhenvantAnAM godhenukAdayaH' iti haimyAm / kRSNaistu dhenukanAmA asurastaM dviSadbhirduhyadbhistasya dviSadbhiH zatrubhirvA ghAtukaiH // etajjagajitvaralakSmivIkSAkSaNoditAdvai(dbhUtakutUhalena / zaGketridazyaH stimitIbhavantyo vibhAnti yadvezmasu zAlabhaJjyaH // 113 // yadvezmasu purImandireSu zAlabhajyaH putrikA vibhAnti / tatraivaM zaGke manye / etasyAH puryA jagatAM tribhuvanapurINAM jilvaryA jayanazIlAyA lakSmyAH vIkSA vilokanaM sa eva kSaNa utsavastenoditamudbhUtaM yatkutUhalaM kautukaM tena stimitIbhavantyo nizcalA jAyamAnAstridazyo devya iva / lakSmIzabdaH samAsamadhye hasvo'pyAyAti / yathA RSabhanamrastave-'varaNalakSmikaragrahaNotsave' iti // Page #98 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1 sargaH] . hIrasaubhAgyam / 37 viSNonihantuM narakaM gatasyautsukyAtkramAnnirgaliteva gaGgA / jyotsnISu yaccAndragRhacyutAmbhodhArA bhuvaM bhUpayati sma yasmin // 114 // yasmin pure jyotsnISu pUrNimArAtriSu yasya purasya cAndragRhebhyaH candrakAntamaNi nirmitamandirebhyazyutAnAM candrakiraNasaMparkeNa niHsatAnAmambhasAM pAnIyAnAM dhArA pravAhaH / 'pravAhaH punaroghaH syAdveNI dhArA rayazca saH' iti haimyAm |bhuvN bhUmI bhUSayati sma alaMkuruteM sma / utprekSyate-autsukyAdrAbhasyAnarakaM narakanAmAnaM daityamasuraM nihantuM gatasya viSNoH kRSNasya kramAccaraNAt nirgalitA nirgatya ptitaa| 'vidatyasavye makarandalIlAM mandAkinI yaccaraNAravinde' iti naiSadhe / gaGgA bhUmImabhyetIva // jyotistaraGgIkRtayanniketaharinmaNIzAlizikhA cakAse / idaMpadavyeva pataGgaputrI namaH prayAntI milituM svatAtam // 115 // jyotibhiH kAntibhistaraGgIkRtAnAM kallolayuktIkRtAnAM yaniketAnAM nagarIgRhANAM harinmaNIbhinIlaratnaiH zAlate zobhate ityevaMzIlA zAlinI zikhA uparitanapradezaH cakAse zuzubhe didIpe vA / utprekSyate-idaMpadavyA etanagaraM mandirazikharamArgeNa / 'irdayazAMsi dviSataH sudhAmuce' iti naiSadhe / 'asya kIrtayaH' iti tadvRttau / samAsAnta eva idaMzabdaH / svatAtaM bhAskaram / 'sUryajA yamI' iti haimyAm / tathA 'yAvadgaGgA tapanatanayAbhAratInAM samAje' iti puurvkvikRtau| milituM prayAntI gacchantI pataGgaputrI yamuneva // gAGgeyagArutmatapadmarAgacandrAzmavezmAvalirullalAsa / preyAMsamuddizya mahImahendraM purazriyA klRpta ivAGgarAgaH // 116 // gAGgeyAni suvarNAni, gArutmatAni hiraNmaNayaH, padmarAgA raktopalAH, candrAzmAnaH zazikAntamaNayaH / tainibaddhA ghaTitA vezmAvali: saudhazreNirulalAsa sphurati sma / utprekSyate-mahImahendra bhUmIvAsavaM rAjAnaM svapreyAMsaM nijakAntaM pratyuddizya purazriyA nagaralakSmyA aGgarAgo vilepanaM kupto racitaH / anyApi strI bhatrI saGgaM cikIrSurvapuSyaGgarAgaM kurute|| vezmAzmagarbhAGkasitAzmakumbhaM nibhAlya mugdhAbhradhunIrathAGgyaH / zazI sa vizleSayitA dviSannaH krudheti taM nanti kimbhighaataiH||117|| yasyeti saMbandhAt / vezmani kvApi nagarIgRhe azmagarbhANAM marakatamaNinAmako madhyo yasya tAdRzaM sitAzmanAM sphaTikaratnAnAM kumbhaM kalazaM nibhAlya dRSTvA mugdhA acaturA abhradhunyA gaganApagAyA AkAzagaGgAyAH rathAGgyazcakravAkyo'GgINAM padAnAM ghAtaiH prahAraiH ghnanti praharanti / kimutprekSyate-iti krudhA nanti / iti kim-yat no'smAkaM dvipaahitaH ata eva vizleSayitA viyogakArakaH sa prasiddhaH zazI mRmAGka iti rupA // arkAzusaMparkacayAkAntodbhUtAnalomAvanasaMnibhasya / gehAprazRGgasthagajadviSadbhide'pyairaghRSyasya kathaMcanApi // 118 // Page #99 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| bhiyAbhramUvallabhavAhanAreH praNazya zaGke zaraNaM zrayantaH / laghUbhavanmandaramukhyazailAH purasya rejurmaNihemagehAH // 119 // purasya maNihemamayA gehAH saudhA rejurbhAnti sma / tatraivamahaM zaGke vicArayAmi / abhramUnAmA hastinI / abhramazabdo dIrghokArAnto'pyasti / 'gajAnAmabhramUpatiH' iti kAvyakalpalatAyAm / tathA 'abhramUvallabhArUDham' iti pANDavacaritre'pi / tasyA vallabho bhartA airAvaNaH sa eva vAhanaM yAnaM yasyendrasya sa evAriH zatrustasya miyA bhayena praNazya svasthAnAnaMSTvA purasya zaraNamAzrayanto bhajantastathA laghUbhavantaH svalpatanavaH saMpadyamAnA mandaramukhyAH / mandaro jainamate meruH / zaivazAsane tu mandaro'nya, indrakIlanAmA manthA nagaH sa eva pradhAnaM yeSu te zailAH parvatA iva |ih pure zatrupravezAbhAve kAraNadvayamAha-kiMbhUtasya purasya / arkasya' mAnoraMzavaH kiraNAsteSAM saMparkaH saMgamastena ca. yasya vaprasya prAkArapIThabhUmikAsaMdRvdhebhyo'rkakAntebhyaH sUryakAntamaNibhya udbhUtaH prakaTI. bhUto yo'nalo vahistenomAvanasaMnibhasya bANAsurapurasadRzasya / tatra hi vahniprAkAro. 'stIti khyAtiH / tathA 'yathohyamAnaH khalu bhogibhojinA prasahya vairocaniputrapattanam / vidarbhajAyA madanastathA mano'nalAvaruddhaM vayasaiva vezitaH // ' iti naiSadhe / etatkAvyo. pari purAvRttamucyate-pUrva hi svIkAryAdanyatrAjeyo bhAvItyArAddhagaurIpatisuparvadattavarasya bANAsurasya ughAnAnyA kanyayA gaurI kuladevImArAdhya mama ko bhartA bhaviSyatIti prazne kRte pradyumnanandano'niruddho bhAvIti gauryA prokte kathaMcitkumArikayA sa AnAyya prinniitH|taamaadaay gacchantaM jJAtavyatikaro bANastaM nirjitya nAgapAzairvaddhavAn / tata uSayA kRSNa. pradyumnAdayaH tadvAcikaM vijJApitAH / tataH kRSNarAmapradyumnA garuDamAruhya pAvakaprAkAre'pi bANapare gatvA harirbANAsuraM zatakhaNDIkRtyoSAyaktamaniruddhamAdAya dvArikAyAmagAditi / punaH kiMbhUtasya / gehAnAM purasaudhAnAmagrazRGgANi uparitanazikharANi teSu tiSThantIti tatsthA gajadviSantaH siMhAstaiH / puramandireSvapi kesariNAM sadbhAvo yathA-'yadanekakasaudhakaMdharA haribhiH kukSigatIkRtA iva' iti naiSadhe / kathaMcanApi mahatA prayAsenApi dveSyaivairibhiradhRSyasyAnAkalanIyasya / gajayAnasya hi siMhAGkitamArge samAgamanamazakyam / kRzAnau tu sarvathA pravezo'pi na syAdata etatpurAzrayaNaM zatrubhayAbhAvAt // yugmam // bAlAruNajyotirakharvagarvanirvAsimANikyanikAyyakoTiH / vyaktIbhavanbhAtyanubhUpakAntaM purazriyodgIrNa ivAnurAgaH // 120 // bAlAruNasyAbhyudayadbhAnojyotiSAM kAntInAmakharvamatizayitaM garvamahaMkAraM nirvAsa. yanti niSkAsayanti nirnAzayantItyevaMzIlAni yAni mANikyAni padmarAgamaNayaH nikA. yyAnAM tanmayAnAM gRhANAM koTivibhAti zobhate / kvApi mANikyazabdena kevalaratnameva / kutrApi mANikyazabdena padmarAgamaNayaH / 'ratnaM vasu maNirmANikyamapi' iti haimIvRttau / 'AghrAtaM paricumbitaM parimuhurtIdaM ca yaccavitaM yahUraM nihitaM ca nIrasatayA tatra vyathAM Page #100 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1 sargaH) . hIrasaubhAgyam / mA kRthAH / antastattvavicAraNAndhavadhire tadvAnareNAdhunA re mANikya tadetadeva sukRtaM yaNitaM nAimanA // ' ityatra kevalamANikyameva / 'zizutaramahomANikyAnAmaharmaNimaNDalI' iti naiSadhe / pratyagrakiraNapadmarAgANAmiti tadRttiH / utprekSyate-bhUpaM nRpatiM bhartAramanulakSIkRtya purazriyA udgIrNA ata eva prakaTIbhavan prakaTo jAyamAnaH anurAga iva // prItAdupAstyAdhigatA girIzAnniraGkanaikAGgavidhAnavidyA / prapaJcitA kautukinA kimeSA candreNa yaccAndragRhacchalena // 121 // kautukinA kutUhalAkalitena candreNa eSA pratyakSalakSyA / nirgato'ko lakSma yebhyastAni naikAni bahUni yAnyaGgAni zarIrANi teSAM vidhAnaM nirmANaM yasyAM tAdRzI vidyA / yasyA nagaryAzcAndragRhANAM candrakAntamaNimayamandirANAM chalena kapaTena / kimutprekSyate-prapaJcitA vistAritA / kiMbhUtA vidyA / adhigatA prAptA / kasmAt / girIzAdIzvarAt / kiMbhUtAt / upAstyA nityasevayA prItAt / prasannIbhUtAdityarthaH / saMtuSTAt // iti gRhaaH|| yasmindidIpe mdhudiipruupshriigrvnirvaasivilaasivRndaiH| rUpasmayaM vIkSya jayasya tasya madacchide ki vidhinA praNItaiH // 122 // yasmin pure madhudIpasya madanasya rUpazriyA zarIrasaundaryalakSmyA garvamabhimAnaM nirvAsayanti nirdalayantItyevaMzIlA ye vilAsino bhoginasteSAM vRndAni tairdidIpe cakAse / 'madhudIpamArau madhusArathismarau' iti hemyAm / kimutprekSyate-jayasyendraputrasya rUpasmayaM nijAGgacaGgimagarva vIkSya dRSTvA tasya jayantasya madacchide unmattatocchityai vidhinA dhAtrA kRteH praNAtairiva // meroH zikhAgrAvasathavyathAbhiruttIrya sAtasthitimIhamAnAH / yasminsametAH kimu nAkizAkhinajA vadAnyA vyalasanyuvAnaH // 123 // yasmin yuvAnastaruNA vyalasan zuzubhire / kiMbhUtAH / vadAnyA dAnazIlA dAnazauNDA vA / kimutprekSyate-zikhAgre zikharopari ya Avasatho vasatiH sthAnaM vAsastenodbhavantIbhiH prakaTAbhirjAyamAnAbhirvyathAbhiratibhiH kRtvA meroH kAJcanAcalAdavatIrya bhUmImaNDale sametya sAtasthitiM sukhanivAsamIhamAnA icchanto nAkinAM zAkhino devataravaH kalpadrumAsteSAM vrajA 'gaNA yasmin sametA iva saMgatA iva // jitasmarAnpaurajanAnnipIya mA tadvaSasyantyasatI satI stAt / itIva yoSAvapuSA svavarma dviSA makhasya vyatisIvyate sma // 124 // makhanAmno daityasya dviSA vairiNA zaMbhunA / utprekSyate-iti hetoryoSAvapuSA pArvatI. zarIreNa samaM svavarma nijazarIraM vyatisIvyate sma parasparaM syUtaM yojyate sma / iti kim| yat jito rUpAbhibhUtaH smaraH kAmo yaistAdRzAn paurajanAn nagarataruNAn nipIya sAdaramavalokya satI pArvatI tadvRSasyantI rAgodrekAt kAmAturA teSAM kAmukI bhavantI satI satI asatI vyabhicAriNI mA stAt bhavatAtU / / iti nAgarAH // Page #101 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 40 kAvyamAlA | yasminvibhAnti sma vilAsavatyaH smarAvarodhabhramamudvahantyaH / kiM zaktayo manmathamedinIndoramUramoghAstrijagadvijetuH // 129 // yasmin pure vilAsavatyaH pramadA vibhAnti / kiM kurvantyaH / smarAvarodhaH kandarpAnta:puraM ratistasya bhramaM bhrAntim / 'smarAvarodha bhramamAvahantI' iti naiSadhe damayantIvarNane / udvahantyo mitratyaH / kimutprekSyate - manmathamedinIndomaMdananarendrasya amUH pratyakSAzcakSurlakSyA amoghA avandhyAH saphalAH zaktayaH praharaNavizeSAH / kiMbhUtasya manmathasya / trijagatastribhuvanasyApi nijetuH parAbhavazIlasya // tyaktAzravaHkaJcukikAmukAbhiH sakarNayannAgararAgiNIbhiH / svamandirAtkuNDalinIbhirasminkimIyuSIbhiH zuzubhe'GganAbhiH // 126 // asmin nagare aGganAbhiH zuzubhe / kimutprekSyate - svamandirAnija niketanAnnAgalokAdIyuSIbhirAgatAbhiH kuNDalinIbhirnAgAGganAbhiriva / kiMbhUtAbhiH / tyaktA ujjhitA azravasaH / akarNabadhirA ityarthaH / kaJcukinaH sauvidallAH / kubjavAmanA ityarthaH / athavA kRtrimaklIyAH kAmukAH kAmayitAraH kAntA yAbhistAbhiH / punaH kiMbhUtAbhiH / sakarNAH prAjJAH zrotAro vA yasyAH puryA nAMgarAzchekAsteSu rAgaH snehAtizayo vidyate yAsAM tAstAbhiH / teSvanurAgayuktAbhirityarthaH // bhAnti sma yasminsumanobhirAmA rAmA ramAghaH kRtakAmarAmAH / svaspardhinaM yena ruSetra devagRhaM nigRhyApsaraso gRhItAH // 127 // yasmin nagare rAmA nAgaryo bhAnti sma / kiMbhUtAH / sumanobhiH kusumamAlikAbhiH, athavA sumanastvena satItvena niSpApatvena vA abhirAmA manoharAH / punaH kiMbhUtAH / smAbhiH vapuH priyarUpakasupamAbhiradhaH kRte hIne vihite tiraskRte kAmasya madanasya rAme ratiprItI yAbhistAH / ivotprekSyate -- yena prahlAdapureNa ruSA kudhA svaspardhinaM nijasamRddhyA sArdhaM spardhAvidhAyinaM devagRhaM svarga nigRhya parAjitya vandIkRtya gRhItA apsarasaH svargavadhva iva // kimagradUtyo madanAvanIndoH sakhyo'tha vA svarvaravarNinInAm / bhujaMgamInAM kimutAnuvAdA yatrAjanetrA madayanti cetaH // 128 // yatra pure abjanetrAH kamalalocanAH sudRza: cetaH arthAnAM manaH madayanti unmAyuktaM kurvanti / kimutprekSyate-- madanAvanIndoH smararAjasya kim agradUtyaH prathamasaMdezahArikA iva / atha vA svaH svargasya varavarNinInAM pradhAnastrINAM smbhAghRtAcItilottamApramukhANAm athavA paulomIprabhRtInAM sakhyo vayasyaH kimu / uta punaH / bhujaMgamInAM nAgAGganAnAmanuvAdA anukArA iva // iti nAgaryaH // iti pralhAdapuravarNanam / tatrAsti bhUmAnmahamundanAmA sthAmaikabhUrbhUvalayaikavIraH / vadhUrnavoDheva dine dine bhUH zriyaM dadhau yatkarapIDitApi // 129 // Page #102 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1 sargaH] . hIrasaubhAgyam / tatra deze mahamunda iti nAmAbhidhAnaM yasya tAdRzo bhUmAn pAtisAhiriti mlecchavaMzaprasiddhamadhipatinAma / so'sti tatsamayAnusAreNa babhUva / kiMbhUtaH / sthAnAM parAkramA. NAmekAdvitIyA bhUH sthAnam / punaH kiMbhUtaH / bhUvalayasya bhUmaNDale vA eko'sAdhA. raNo vIraH subhaTaH / sa kaH / yasya kareNa rAjadeyAMzena pIDitA saMyuktA jAtA bhUrvasudhA dine dine zriyaM lakSmI dhanadhAnyAdikAM dadhau dhArayati sma anekalakSmIvatI bhavati sma / keva / vadhUriva / yathA navoDhA navapariNItA varvazA kareNa pIDitA AzleSaNAdikaM nItA satI dine dine zriyaM zarIropacayalakSaNAM zobhA dhatte // prajAM dvijilairiva pIDyamAnAM kalevilAsairavasAya vizvAm / tAM zAsituM dAzarathiH kimAttajanmA svayaM sAhirasau babhAse // 130 // asau mahamundanAmA sAhiH. pAtisAhiH vabhAse rAjate sma / kimutprekSyate-tAM vizvAM vasudhAM zAsituM pAlayituM svayamAtmanA punardvitIyavAramAttajanmA gRhItAvatAro dAzarathI rAma iva / kiM kRtvA / avasAya vijJAya / kAm / vizvAM pRthvIm / kiM kriyamANAm / kale: kaliyugasya vilAsaivilasitaiH pIDyamAnAM saMtApyamAnAm / kAmiva / prajAmiva / yathA prajAM prakRti puradezalokAM dvijikaiH pizunaiH pIDyamAnAH kazcitprazAsti / nistriMzamanthAnagamathyamAnamahAhavakSIradhijanmanA yaH / vatre balidhvaMsavidhAnadhuryo jayazriyA zatrurivAsurANAm // 131 // yaH sAhirjayazriyA vijayalakSmyA vavre vRtaH / ka iva / asurANAM zatruriva / yathA kRSNo jayenopalakSitayAM zriyA viyate / kiNbhuutH| yaH balinAM balavatAm / palaM sainye parAkame c| ripunRpANAM balerdai tyasya dhvaMsavidhAnaM vadhakaraNaM tatra dhuryaH samarthaH zatruvadhavidhAyinAM dhuri gaNyaH / kiMbhUtayA jayazriyA / nistriMzaH khaDgaH sa eva maMndhAnagaH mndraadriH| 'manthAnagaH sa bhujagaprabhuveTighRSTilekhAcaladdhavalanirjharavAridhAraH' iti naiSadhe / vAsukerveSTanagharSaNajAtAsu lekhAsu bhramantyo dhavalA nirjharavAridhArA yasya sa manthAH / mathinzabdasya 'pathimadhyabhukSAmAt' ityAve theAdeze rUpam / nagaH zaila: mandarAdriH-iti tadvAttiH / tena madhyamAno viloDyamAno yo mahAhavo mahAsaMgrAmaH sa eva kSIradhiH dugdhasamudraH tasmA. banmotpattiryasyAH sA.tayA // azyAmitAsyaM kamalAtidAnairjitaiH prasattipraNinISayAsya / abhairivAbhrAdbhuvamabhyupetairyadbhUbhujo gandhagavireje // 132 // yasya bhUbhujaH sAhergandhagajaiH gandhopalakSitaiH sindhuraiH vireje shushubhe| utprekSyate-abhrAdAkAzAdbhuvaM bhUmImabhyupetaiH samAgatairbhUmImabhilakSIkRtya / 'abhirabhAge bhAgarvavarjite'rthe'bhiH 1. 'manyAnaga' ityasya samAsaghaTakatvena suparatvAbhAvAdAlAnupapattezcintyametat. naiSadhe tu samAsAbhAvAnna ko'pi doSaH. Page #103 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 42 kaavymaalaa| karmapravacanIyaH syAttatra dvitIyA / harimabhIti prakriyAyAm / pRthivyAmAyAtairabhairmedhairiva / kyaa| asya bhabhujaH prasatteH prasAdasya praNinISayA kartumicchayA / kimatraiH / jitairabhibhUtaiH / kaiH / kamalAnAM lakSmInAmutsargapayasAM ca dAnairvizrANanaiH / katham / azyAmitAsyamunvalIkRtaM vakra yatraivaMvidhaM yathA syAttathA // ajayyavIrya nijanirjayAyodyataM yamAlokya vipksslkssaiH| vakSatravRttIrapahAya bheje kSetrasya vRttiH kRSikairivAtra // 13.3 // atra bhuvi vipakSANAM sAhizatrUNAM lakSaiH svasyAtmanaH kSatravRttIH kSatriyatvena yA AjIvikAH / 'kSatraM tu kSatriyo rAjA' iti haimyAm / tA apahAya sAhitaH svamAraNabhItestyaktvA kSetrasya kedArasya vRttirjIvanaM bheje siSeve / kairiva / kRSikairiva / yathA kRSikArakaiH kSetravRttividhIyate / kiM kRtvA / nijasyAtmano nirjayAyAbhibhavAyodyataM praga. lbhIbhUtam , tathA ajayyaM jetumazakyaM vIrye parAkramo yasya tAdRzaM pAtisAhimAlokya dRSTvA // jambAlayadbhirjaladairivovIM madAmbubhiryasya babhe dvipendraiH / digjaitrayAtrAsu jitaidiMgIzaidigvAraNendrarupadIkRtaiH kim // 134 // yasa sAhedvipendraigajarAjairbabhe vyarAji / kiM kurvadbhiH / jambAlAnkurvantIti jambAlayanti, jambAlayantIti jambAlayantaH, tairjambAlayuktA viddhdbhiH|kaam / urvI pRthvIm / kaiH| madAmbubhiH dAnavAribhiH / kairiva / jaladairiva / yathA medhairbhUrjambAlakalitA kriyate / kimutprekSyate-dizAM haritAM jaitrISu jayanazIlAsu yAtrAsu abhiSeNaneSu / senAsamudAyena ripUn pratyabhigamaneSvityarthaH / jitaiH svavazIkRtaidiMgIzaidigyatibhirupadIkRtaiaukitaidigvAraNendradiggajairiva // vizvakadhanvI zarasAnRpo'sau mA kvApi kuryAtpararAjavanmAm / nijIviSurbhIta itIva rAjA nabho bhramIgocarayAMcakAra // 135 // rAjA candro nabho gaganaM bhramaNyA bhrAnteH / 'api bhramIbhaGgibhirAvRtAGgam' iti naiSadhe / gocarIkaroti sma gocarayAMcakAra / nabhasi babhrAmetyarthaH / rAjA kiM kartumicchuH / jIjIviSuH sAheH sakAzAjIvitumicchuH / ivotprekSyate-ityamunA prakAreNa bhItazcakita iva / iti kim / vizve jagati pArtha ivaiko'dvitIyo dhanvI dhanurdharo'sau nRpaH, pare zatravaH, anye ca ye rAjAnastAniva mAM rAjAnaM zarasAdvANaviddham / 'prasUnadhanvA zarasAtkaroti maam| iti naiSadhe / mA kuryAt / yathA sAhiH vipakSakSitipAnbANairvidhyati tathA mAmapi vANairmA hatAdityarthaH / / yasya dveSiniSUdanavratajuSaH pratyarthipRthvIbhujAM saMtrAsena kalindabhUdharaguhAgarbha kimAseduSAm / Page #104 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 43 1 sargaH) . hIrasaubhAgyam / straiNasyAJjananIlimAGkitapatadvASpAmbupUrairiva kSmApIThe prasaradbhirAvirabhavatpAthojabandhoH sutA // 136 // yasya sAheH pratyArthapRthvIbhujAM vairinRpANAM straiNasya strINAM samUhasya aJjanAnAM nayanakajalAnAM nIlimnA zyAmatvenAGkitairyuktaiH tathA patadbhiH duHkhabharAlocanebhyo niHsaradbhiH bASpAmvupUrai rodanajalaplavaiH / ivotprekSate-pAthojabandhorbhAnoH sutA putrI yamunA Avirabhava. prkttiibhuutaa| kiM vA---'aye yadi samIhase paranRpAvarodhaM tadA tvamAkalaya madvacaH kimapi rUpanArAyaNa / pratIpanRpanAgarInayananIrakallolinIsamuttaraNacAturI turagarAjamadhyApaya / / ' iti kavikRtakAvyAdI bASpajalebhyo nadIprAdurbhAvaH / tathA-'rAma tvattaruNapratApadahanajvAlAva. lIzoSitAH sarve vAridhayastavArivanitAnetrAmdhubhiH pUritAH' iti khaNDaprazastau bASpajalaiH samudrasadbhAvo'pi vaNitaH / kiMbhUtaiH pUraiH / zmApIThe bhUmaNDale prasaradbhiH payaHpravAhatayA vistAraM gacchadbhiH / kiMbhUtasya yasya / dveSiNAM niSUdane mUlAdunmUlane vrataM sarve'pi zatravo mayAvazyamucchedanIyA iti rUpaM niyamaM juSate sevate tasya / kiMbhUtAnAM pratyArthapRthvIbhujAm / saMtrAsenAsyAkasmikabhayena kalindanAno bhUdharasya zailasya guhAnAM kanda - rANAM gabhI madhyabhAgastasyAGkamutsaGgamAseduSAM prAptavatAm / kalindAdrikandarAmadhyapraviSTA. nAmityarthaH // mutrAmAmbudhidhAmadiggirikucadvandvAbdhinemIdhavaH ___pRthviipaalllaattcumbitpdproddaamkaamaangkushH| dyAM svarNAcalasArvabhauma iva yo niHzeSavizvaMbharAM zAsacchAtravagotrajidvijayate zrIgurjarorvIpatiH // 137 // zriyA saptAGgalakSmyA aizvayezobhayA vA yuto gurjarANAM gurjarabhUme yaka urvIpatiH pAtisAhivijayate sarvotkarSaNa pravartate / kiMbhUtaH / sutrAmA zakraH ambudhidhAmA varuNa- . stathordizoH prAcIpratIcyogirI parvatau udayAstAcalAbhidhAno tAveva kucadvandvaM stanayugalamasyAstAdRzyA adhinemeH samudramekhalAyA bhUmerdhavo bhartA / punaH kiMbhUtaH / pRthvIpAlAnAM rAjJAM lalATai laizcumbitAH spRSTAH padayozcaraNayoH proddAmAH prakRSTAH kAmAGkazA nakhA yasya / kiM kurvan / zAsat pAlayan / kAm / niHzeSAM samagrAM vizvaMbharAM pRthvIm / kAmiva / dhAmiva / yathA svarNAcalaMsya meroH sArvabhaumazcakravartI divaM zAsti / 'jAmbUnadorvIdharasArvabhaumaH' iti naiSadhe / yathA bhUsArvabhaumastathaiveti yataH parasamaye merorupari svarlokaH / naiSadhe yathA--"divamaGkAdamarAdrirAgatAm' iti / merurbhUmI(?)statrAmarAvatI nagarI tasyAH patirindraH iti tanvam / kiMbhUto rAjA indrazca / zAtravANAmAtmavairiNAM gotrANa vaMzAn / zAtravA ripava eva gotrAH parvatAstAn jayatIti // iti nRpavarNanam // yaM prAsUta zivAhvasAdhumathavA saubhAgyadevI punaH zrImatkovidasiMhasIhavimalAntevAsivAstoppatim / Page #105 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 44 kaavymaalaa| tabAhIkramasevidevavimalavyAvarNite hIrayu ksaubhAgyAbhidhahIrasUricarite sargo'yamAdyo'bhavat // 138 // iti paNDitazrIsIhavimalagaNiziSyapaNDitadevavimalagaNiviracite hIrasaubhAgyanAni mahAkAvye prathamaprArambhe jambUdvIpa-bharatakSetra gurjaradeza-prahlAdanapura-mahamundapAtisAhivarNano nAma prathamaH srgH| hIra iti zabdena yunakti yoga prApotIti hIrayuk tAdRzaM saubhAgyamiti abhidhA nAma yasya / etAvatA hIrasaubhAgyakAvyam / tacca taddhIrasUrehIravijayasUrIzvarasya caritaM vRttaM ca / pazcAtkarmadhArayaH / tatra tasmin hIrasaubhAgyakAvye ayaM pratyakSalakSo varNanAgocarIkRtaH / tathA AdyaH prathamaH sarvasargANAM dhuri abhihitaH sargaH adhikAravizeSaH abhavat babhUva / kiMbhUtaH / sa pUrvoktazcAsau brAhayA vAgdevatAyAH kramau caraNau sevate ArAdhayatItyevaMzIlazca tAdRzena devavimalena vyAvaNite / vizeSavarNanAgocaratAM prApite ityarthaH / yattadonityAbhisaMbandhAt ma kaH / yaM devavimalaM zivA ityAlA nAma yasya tAdRzaH sAdhuH sAheSumathavA pradhAnatvAdindraH sAdhuriti vaNijAM nAma prAkRte tu amukasAha ityucyate / tathA zrIsumatisAdhusUrikRtasomasaubhAgyakAvye vaNijaH sAhasya sAdhuriti saMjJA dRzyate / sAtrApi / tayA-'apalapati rahasi dattaM prakaTitadakte'pi saMzayaM kurute / krayavikraye ca luNThati tathA loke vnniksaadhuH||' iti subhASite / punaH zivAsAhapatnI nAmnA saubhA. gyadevI yaM prAsUta janayAmAsa / yaM kiMbhUtam / zrImanto vidvadvandArakatvena zobhAbhAjo ye kovidAH paNDitAsteghu siMha iva siMhaH paravAdipuJjakujarendrairapyajeyaH kathamapyanAkalanIyazca / mukhya ityarthaH / sIhavimalanAmA prajJAMzaH / tasyAntevAsinAM ziSyANAM madhye vAstopatiragraNIH prathamaziSyatvena pradhAnaH // iti paNDitazrIsIhavimalagaNiziSyapaNDitadevavimalagaNiviracite svopajJahIrasaubhAgyakAvyavRttI prathamaprArambhe jambUdvIpa-bharatakSetra-satIrthasariririkedAragodhanabandhuragurjaradezaprahlAdanapArzvanAthopavanaparikhAprAkAragRhahaTyuvayuvatIyuktaprahlAdanapura-mahamundapAtisAhivano nAma prathamaH sargaH // dvitIyaH srgH| pure'tha tasminvyavahAripuMgavo babhUva kuMrA iti nAma dhAmavAn / mahIruhAM svaHzikharIva vizruto rasAspRzAM nykRtvishvniHsvtH||1|| atha dezaprAmAdivarNanAnantaraM mAtapiThamAtRsvapnAdivarNanAdi prArambhe / tasminpUrvavarNita. prahAdanapure kurA iti nAma vyavahAriSu mahebhyeSu puMgavaH zreSTho babhUva saMjAtaH / 'puMgavo gavi bhaiSajye pradhAne cottarasthiteH' ityanekArthaH / kiMmataH / dhAmavAn gRhamedhI / athavA tejasvI prabhAvavAn / 'dhAma sthAne gRhe gehe prabhAve janmatejasoH' ityanekArthatilakaH / punaH Page #106 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 2 sargaH ] hIrasaubhAgyam / 45 kiMbhUtaH / vizruto vikhyAtaH / keSAM madhye / rasAspRzAM puruSANAm ka iva / svaHzikharIva / yathA mahIruhANAM vRkSANAM madhye kalpavRkSo vikhyAto'sti / ataeva kiMbhUtaH kalpadru: sa ca / nyakkRtA nivAritA jagannAnAM samastArthinAM niHsvatA dAridryaM yena // ariSTaketuM navabhogasaGginaM trirekhapANi puruSottamaM punaH / . bhramAdvivodurjaladherivodvahA mahebhyamabhyetya babhAja yaM mudA // 2 // jaladherudvaddA samudraputrI lakSmIrye mahebhyaM vyavahAriNamabhyetya samAgatya mudA prItyA babhAja samAzritA / utprekSyate - vivoduH svabhartuH kRSNasya bhramAt bhrAnteriva / kiMbhUtaM mahebhyam / ariSTeSUpadraveSu ariSTanAni vRSabharUpe daitye ca ketuM dhUmaketunAmagrahasya sadRkSam / tadvidhvaMsakatvAt / punaH kiMbhUtam / navAnAM nUtanAnAM stutisaMyuktAnAM vA bhogAnAM sukhAnAM saGgaH saMgamo'nubhavaH prAptirasyeti / pakSe - bhogaH sarpakAyaH arthAt zeSanAgazarIraM tasya saGginaM tacchanatvAt / punaH kiMbhUtaH / trirekhaH AkRtyA zaGkhaH pAJcajanyazca pANau haste yasya / punaH kiMbhUtaH / puruSeSu samasteSu mAnaveSu uttamaM zreSThaM nAma ca // kubera ityAtmajanAvamAnanAM vyapohituM kiMpuruSezvaraH svayam / vitIrNasauvarNamaNIgaNo'rthinAM praNIya yanmUrtimivAvatIrNavAn // 3 // * kuMrAkhyo mahebhyo bhAtIti saMbandhaH / utprekSyate - kiMpuruSezvaro dhanadaH yasya kuMrAsAdhoH mUrti zarIraM praNIya nirmAya svayamAtmanA avatIrNavAn prahlAdapure / avatAraM gRhItavAniva / kiM kartum / vyapo hitumapakartum / kAm / ayaM kuberaH kutsitazarIraH / kurUpa ityarthaH / tathA - 'jAtau 'na vitte na guNe ca kAmaH saundarya eva pravaNaH sa vAmaH / svacche svazailekSitakutsaverastAM pratyagAnna stritarAM kuberaH // ' iti naiSadhe / sa vAmo vakraH / jAtAvuttamavaMze pravaNo na, nApi vitte dhane, na ca guNe tyAgazauryAdau kiM tu sa kuTilaH kAmaH saundarya eva tAtparyavAn / ata eva svacche nirmale svazaile kailAze IkSitaM dRSTaM kutsitaM veraM vapu - yena IdRzaH kuberastAM stritarAM nArIzreSThAM damayantIM prati nAgAt / 'gharUpakalpaM celaD-' ityatra 'striyo'nyatarasyAm' iti hrasvaH / kalevarazabde tvakSaradvayalope mAtrAviparyaye bera iti prayogaH / satyabhAmA bhAmetivat -- iti vRttiH / ityAtmanaH svasya loke jane'vamAnanAmavagaNanAm / nindAmityarthaH / kiMbhUtaH / arthinAM yAcakAnAM vitIrNaH vizrANitaH pradattaH sauvarNaH suvarNAnAM samUhaH / tathA maNInAM ratnAnAM gaNo vrajo yena / etAvatA vadAnyatA sUcitA // tamaH sapatnaH zritazaMbhuzIlanaH kumudvikAzI vacanAmRtaM kiran / zazIva yo'zIli kalAbhiribhyarAT vimuktadoSaH sa tadatra kautukam // 4 // ya ibhyarAT vyavahArivAsavaH kalAbhirdvAsaptatilakSaNAbhiH zilparUpAbhirvA azIli sevitaH / ka iva / zazIva / yathA candraH SoDazasaMkhyAbhiH kalAbhiH zIlyate / kiMbhUto yaH zazI Page #107 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| ca / tamasAmajJAnAnAM duSkRtakarmaNAM vA dhvAntAnAM ca sapatna ucchedakRt / punaH kiMbhUtaH / zritamAnirmita zaMbhojinendrasya jainazrAvakatvAt , zivasya ca ziraHsthAyukatvAt, zIla. namArAdhanaM sevA yena saH / punaH kiMbhUtaH / ko pRthivyAM mudaM prIti pramodaM kairavANi kumundi vikAzayati prakaTIkaroti vidadhAti prabodhayatItyevaMzIlaH / punaH kiMbhUtaH / vacanameva vANItulyaM ca amRtaM sudhAM kiran vistArayan varSan paraM tadatra vyavahAriNi citramAzcaryamasti / yatma mahebhyo muttAstyaktA doSA apaguNA yena / zazI tu. saha doSayA rAvyA vartate yaH sa sadopaH // alambhi dambholizayebhazAlinI na kItiretasya parazzataiH paraiH / / zaratprasannIkRtacandragolikA sudhAmarIcergrahatArakairiva // 5 // tasya kuMrAvyavahAriNaH dambholirvajaM zaye yasya sa zakraH tasya ya ibha. airAvaNastadvat zAlinI zvaityAt zobhamAnA kIrtiH parazzataiH zatAtparaiH parazzataiH sahasralakSakoTisaMkhyaignyaH paribhyai lambhi na prAptA / kairiva / prahatArakairiva / yathA sudhAmarIceramRtakiraNasya candrasya zaradA ghanAtyayena prasannIkRtA 'jaladhararodhApasAraNAdvimalIkRtA candragolikA candrikA prahA maGgalAdayaH, tArakA nakSatratArAstairna labhyate naiva prApyate // vahansuparvadrumarAmaNIyakaM sanandano gotraparArdhyatAM dadhat / sujAtarUpaH sumanomanoramo'nuyAti yaH svena suparvaparvatam // 6 // yo mahebhyaH svenAtmanA suparvaparvataM suragiri merumanuyAti anukaroti / meruNA sadazIbhavatItyarthaH / kiM kurvan / vahan kalayan / kim / suparvadrumAH kalpavRkSAH dAnarUpabhUSaNasuSamAbhistadvattaizca rAmaNIyakaM manoharatAm / punaH kiMbhUtaH / sahanandanAbhyAM hIrakumArazrIpAlAbhidhAbhyAM vartate yaH / bhAvini bhUtopacArAt / pakSe-nandanavanenAnvitaH / punaH kiMbhRtaH / gotre svavaMze, gotreSu sarvazailegu hIrasUripuraMdarapitRtvena lakSayojanapramANatayA sarvonnatatvena ca parAyatAM prakRSTatAM mahimAnaM dadhat vibhrat / punaH kiMbhataH / suzobhanaM jAtamatpannaM rUpaM vapuH subhagatA yasya / merau tu suSTa jAtarUpaM svarNa yatra / punaH kiMbhUtaH / sumanobhihIrAdikusumairmano haratI(1)tyevaMzIlaH / suSTu niSpApaM mano yeSAM sAdhanAM teSAM manasi suguNamitvena ramate iti vA / sumanasAM mahAtmanAM madhye abhirAmo vA / sumanastvena manojJo vA / merustu sumanobhirdevaiH sundaraH // jagajjanAvAGmanasAvagAhinA gambhIrabhAvena jitena sAdhunA / sudhAtravantIpatinA hRdA dadhe kimeSa roSo vaDavAciMSo miSAt // 7 // yena sAdhunA kuMrAsAhena gambhIrabhAvena svagAmbhIryeNa jitenAbhibhUtena sudhAsravantIpatinA kSIrasamudreNa / kimutprekSyate-hRdA hRdayena kRtvA vaDavAciSo vaDavAnalasya bhiSAt kapaTAt roSaH kopaH eSa pratyakSaH kiM dadhe dhRta iv| kiMbhUtena gambhIrabhAvena / Page #108 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 2 sargaH] hIrasaubhAgyam / 47 jagatAM pAtAlabhUmisvarlokAnAM janAnAmasuranarasurANAM na vAdhyanasau vacanacitte avagA. hate gocarayatItyevaMzIlastena / vaktumazakyenetyarthaH // samApya kAmAnmarutAM khadArutAM nirasya teSAM ca varAtpraseduSAm / miSAdamuSyepsitaditsayA vizAmivAvanau svaHphalado'vatIrNavAn // 8 // ibhyo bhAtIti saMvandhaH / utprekSyate-amuSya vyavahAriNo miSAhambhAdavanau pRthi. vyAmavatIrNavAnAgataH svaHphaladaH kalpavRkSa iva / kayA / vizAM narendrANAmIpsitAnAM kAmitAnAM manobhilASANAM. ditsayA dAtumicchayA / kiM kRtvA / marutAM devAnAM kAmAnsarvAbhilASAnsamApya saMpUrNIkRtya / dattvetyarthaH / punaH kiM kRtvA / praseduSAM svAbhilaSitasakalArthAbhigamena prasannIbhUtAnAM teSAM devAnAM varAdiSTapradAnavacanAtsvasyAtmano dArutAM kASThabhAvaM nirasyApAkRtya // atismaraitattanukAmanIyakaiH sahAbhyasUyAM dadhatau nijazriyA / anaucitIkruddhajagatkRtArkajAvakAriSAtAM vaDavAsutAviva // 9 // nijazriyA svarUpasaundaryalakSmyA atikrAnto'nirjitaH smaraH kAmo yaistAdRzairatasya kuMrAvyavahAriNastanoH zarIrasya kAmanIyakai ramaNIyatAbhiH / 'kAmanIyakamadhaHkRtakAmam' iti naiSadhe / saha sArdhamabhyasUyAmI| dadhatau bibhrANau arkajau ashviniiputrau| utprekSyate-anaucityA ayuktatayA kruddhena kupitena jagatkRtA brahmaNA vaDavAsutAvazvA. vivAkAriSAtAM kRtau // mithaH parispardhitayA vadAnyatAguNairvijitya vyvhaarinnaamunaa|| imA arakSyanta sudhAzadhenavaH khagodhanasyopadhineva dhAmani // 10 // amunA kuMrAsAhanAnA mahebhyena svagodhanasya nijagokulasyopadhinA kapaTena dhAmani arthAdAtmamandire imAH sakalajagajanadRggocarAH sudhAzadhenavaH kAmagavya iva arakSyanta rakSitAH / kiM kRtvA / vadAnyatA dAnazIlatvaM tasyA guNairutkarSeH sphUrtibhirvA mithaH parasparaM parispardhitayA samantAtspardhanazIlatvena vijitya parAbhUya gRhe rakSitAH // supAtrasasnehaguNAgyavRttibhRttamaHpratIpaH svakulaprakAzakRt / pradIpadezyo'pi paraM na dhUmabhAkulaM na cAdhyAmalayatkadApi yaH // 11 // yo mahebhyaH pradIpasya dezyo'pi sadRzo'pi sn| 'devaM devendradezIyam' iti pANDavacaritre / paraM kevalaM kadApi kasminnapi prastAve na dhUmabhAk na niSedhe kopayukto babhUva / dhUmazabdena kopaH / yathA bhaktAmarastotre-"nighUmavartirapavarjitatailapUra-' iti / dIpastu dhUmayuktaH / ca punaH kadAcidapi kulaM vaMzamapavAdAdinA nAdhyAmalayana malinIcakAra / dIpastu yatra rakSyate tadgRhaM sthAnaM vA zyAmalayati / 'kulaM kulyagaNe gehe dehe janapade'nvaye' ityanekArthaH / kiMbhUta ibhyaH / su zobhanAni pAtrANi Page #109 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| mahAvratANuvratadhArakAdisaMgho yasya, tathA sahanehena deve gurau svajanAdiSu prItyA vartate yaH saH, tathA guNairaudAryAdibhiragryAM mukhyAM vRttiM vANijyAdikAmAjIvikA vA bibhartIti / 'vRttistu vartane / kezikyAdau jIvane ca' ityanekArthaH / sarveSvapyapresaro vaa| pazcAtkarmadhArayaH / punaH kiMbhUtaH / tamasAmajJAnAnAM pApAnAM vA pratIpaH zatruH svayaM pu. NyakarmANyAcaran parAnapi dharme dRDhIkaroti / punaH kiMbhUtaH / svasyAtmanaH kulamaukezavaM. zastatra prakAzakRt udyotakartA / svena sUrisiMhena sUnunA vA / dIpo'pi pAtrakalitaH, mehena tailena yuktaH / 'tailaM ho'bhyaJjanaM ca' iti haimyAm / tantupradhAnadezAdhArakaH / 'vRttivartizca taddazA' iti haimyAm / tathA dhvAntocchettA, yasmin gRhe yena vA prabodhitastadeva tasya vA gehaM tatrodyotakArakaH // dhunIdhavaM yena gabhIraniHsvanairvijitya muktAmaNividrumAvaliH / . tataH samagrA jagRhe tadAdyasau babhUva ki niHsvatayA jaDAzayaH // 12 // yena kuMrAvyavahAriNA gabhIraiH sajalajalagharagarjitasAndramadhurainiHsvanaiH svazabdai(nI. ghavaM nadIpatiM samudaM vijitya tataH samudrAtU muktAphalAni muktAmaNayo ratnAni vividha. jAtIni vidrumAH pravAlAni teSAmAvaliH zreNi: / samagrA samastApi jagRhe gRhiitaa| kimutprekSyate-asau samudrastadAdi taM dinamArabhya nirgataM.svaM samapradravyaM yasmAtsa ni:sva. stasya bhAvastayA niHsvatayA daridratvena jaDaH kiM kartavyatAmUDha AzayazcittaM yasya / atha kiM kariSyate, ka gamiSyate, kasya punaH pUtkariSyate, kathaM vA svaM pratyAneSyate iti vi. marzAnabhijJo babhUva / DalayoraikyAdiyaM ghaTanA // . vyamoci nAmuSya kadAcidantikaM rathAGgapANeriva padmasadmanA / guNavrajeneva niyantrya muktayA vitIrNavAceva yadRcchayAtha vA // 13 // padme kamale sana gRhaM yasyAH sA tayA padmasadmanA lakSmyA amuSya kuMrAsAdhoH kadAcidapi kasminnapi samaye antikaM samIpaM na vyamoci na muktam / kasyeva / rathAGgapANeriva / yathA rathAGgaM cakraM pANau haste yasya tasya kRSNasya svabhartRtvena kadAcidapi kAle pativratayA zriyA pArzva na vimucyate naiva tyajyate / utprekSyate-anena vyavahAriNA guNA. nAmaudAryadhairyagAmbhIryAdInAM razmInAM vA vrajena samUhena / 'guNo bhIme hRSIke jyArajjuzauryAditantuSu / sUde'pradhAne saMdhyAdau nirdoSe rUpasattvayoH // ' ityanekArthatilakaH / niyatrya nirbadhyeva muktayA rakSitayA / atha veti pakSAntare / utprekSyate-yadRcchayA tanmahebhyabhU. ribhAgyaprAgbhArapreritasvecchayA vitIrNA vizrANitA dattA vAk vAgvadho yayA tAdRzayeva / vAcaM dattvA sthitayetyarthaH // iti kuMrAsAhaH // manaH samutkaNThayatastanUmatAM payaHplavaM shaivliniipteriv| . amuNya nAthI sumukhI babhUvuSI kumudvatIva dvijacakravartinaH // 14 // amuSya kuMrAsAisya nAthIti nAmnA sumukhI prasannavadanA panI babhUvuSI saMjAtA / Page #110 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 2 sargaH] hIrasaubhAgyam / keva / kumudatIva / yathA dvijacakravartinazcandrasya / 'kandarpe'nalpadarpe vikirati kiraNAJzarvarIsArvabhaumaH' iti nATakagranthe / yathA zarvarIsArvabhaumastathA dvijacakravartIti / kumudinI nAma priyA vartate / amuSya kiM kurvataH / tanUmatAM manazcittaM samutkaNTayataH samyagutkaNThayA svadarzanAtmaguNagaNAkarNanavidhAvatyotsukyena kalitaM kurvataH / kamiva / payaHplavamiva / yathA vidhuH zaivalinInAM nadInAM patyurbhartuH samudrasya pAnIyapUra kaNThAtkUlArdhva nayati / vRddhimantaM karotItyarthaH / kaNThAdUrdhva karotItyutkaNTayati / 'ta. karoti tadAcaSTe' iti Nijiti pANiniH / sArasvate tu 'nirDikaraNe' iti / 'utkaNThayati mAM bhaktirindulekheva sAgaram' iti vAgbhaTAlaMkAre // caleti vizve vacanIyatAzruteH priyeNa bANadviSatA tiraskRtA / udItaduHkhAdidamAtmanA januH paraM prapede kimu padmamandirA // 15 // nAthI bhAtIti saMbandhaH / kimutprekSyate-padmamandirA lakSmIridamAtmanA etatsvarUpeNa / nAthIvapuSA ityarthaH / paramanyajanurjanma prapede pratipannavatIva / kasmAt / u. dItaduHkhAtprakaTIbhUtAsAtAt / 'udItamAtaGkitavAnazaGkita-'iti naiSadhe / kiMbhUtA / bANa. nAno daityasya dviSatA vairiNA kRSNena priyeNa bharnA tiraskRtA dhikRtA / kasyAH / iyaM zrIzvalAsthirAticapalA ityamunA prakAreNa vizve loke jagati vacanIyatAyA arthAlla. pamyA apavAdasya zruteH zravaNAt // .. tataM vaco yatra ghanaM padAGgadadhvanizca kAzcyAH suSiraM svanaH punaH / tayA babhe jaGgamaraGgazAlayA kimatra zRGgAranaTasva nRtyataH // 16 // tayA mRgazA nAthIdevyA babhe zuzubhe / atra jagati / nRtyatastANDavaM kurvataH zRGgA. ranAmno navaraseSvAdibhUtasya rasasyaiva / naTasya nartakasya jaGgamayA calantyA raGgazAlayA nartanabhavanabhuveva / yatra razzAlAyAM vaca: arthAttasyA vacanaM tataM vINAprabhRtikaM vistIrNa ca / ca punaryatra padAGgadAnAM npuraannaam| 'napuraM tu tulAkoTiH pAdataH kaTakAGgade' iti hemyaam| dhvanI rAvaH / dhanaM tAlaprabhRtikaM bahalaM cAsti / punaryatra kAzcyA mekhalAyAH svanaH zabdaH suSiraM vaMzAdikaM kiMkaNyAdijaM ca vartate / 'tataM vINAprabhRtikaM tAlaprabhRtikaM ghanam / vaMzAdikaM tu suSiram' iti haimyAm // iti nAthIvarNanam // jagatrayInanmajuSAM mRgIdRzAM vijitya rAjIninajitvarazriyA / adhAri kiM mUrdhani padmacakSuSA jayAGkabAlavyajanaM kacacchaTA // 17 // yayA padmacakSuSA kamalalocanayA nAthIdevyA mUrdhani svamastake kacacchaTA kezapAzaH / 'bAlAH syustatparA: pAzo racanA bhAra uccayaH / hastaH pakSaH kalApazca kezabhUyastvavAcakAH // iti hemyAm / tathA chaTAzabdaH samUhavAcakazca / 'taTAntavizrAntaturaGgamacchaTA' iti naiSadhe / kimutprekSyate-jayAGkabAlavyajanaM vairivijayasUcakacidacAmaraM kiM dhRtamiva / arthAtsvamastake / jayacidaM hi cAmarAkazAdikaM maulAveva dhriyate / gAruDhikAdInAma Page #111 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 kAvyamAlA | dyApi tathaiva darzanAt / kiM kRtvA / vijitya paribhUya / kayA / nijasyAtmano jivaryA jayanazIlayA zriyA zobhayA puMvadbhAve IkAralopaH / kAH / rAjI: zreNIH / kAsAm / mRgIdRzAM hariNanayanAnAM strINAm / kiMbhUtAnAm | jagatAM nAgalokasvarlokam lokAnAM trayI trikaM tatra janmAvatAraM juSante bhajante tAdRzInAm / tribhuvanodbhavAnAmityarthaH / etAvatA surAsuranararamaNIzreNInirjitya jayacAmaraM bibhatItyarthaH // vidhuM dvidhAkRtya vidhirvyadhatta yallalATamardhena zive nyadhAtparam / na cenmRgAGkArdhadharaH kathaM haraH kimardhacandropamitaM ca tadvahet // 18 // vidhividhAtA vidhumarthAdIzvara mastakasthasaMpUrNacandramAdAya dvidhAkRtya dvau khaNDau vidhAya ardhena vidhostadekabhAgena yasyA lalATaM bhAlaM vyadhatta cakre / atra garbhitotprekSA / kRtavAvAniva / punaH paraM dvitIyamardhe zive Izvare nyadhAtsthApayAmAsa / evaM cenna syAttadA haraH zivo mRgAGkArdhadharo ardhacandrabhRt / ' labdhArdhacandra Iza:' iti campUkathAyAm / kathaM kena prakAreNa / ca punastadbhAlaM tasyA lalATamardhacandropama (mita) maSTamImRgAGkopamAnaM ca kathaM kayA rItyA vaheddharet // mRgIdRzo helita kelatIzriyo lalATapaTTe kuralena nirvabhe / smitAravindasya dhiyeva tasthuSA yadAnane pauppapipAsayA linA // 19 // tasyA mRgIdRzo nAthIdevyA lalATapaTTe bhAlasthale kuralena bhramarAlakena nirbaMbhe vabhAse / 'akSavAjavalayena nirbabhe' iti raghuvaMze / kiMbhUtAyA mRgIdRzaH / helitA apagaNitA kelatyAH kandarpapatnyA ratyAH zrIH zobhA yayA / 'kelatI madanayorupAzraye' iti naiSadhe / utprekSyate-- smitasya vikasitasyAravindasya padmasya dhiyA buddhyA yadAnane nAthImukhe pauSpasya puSpAnAmayaM pauSpo rasaH yathA puSpodbhavarajastathA puSpodbhavo makarando'pi tasya pipAsayA pAtumicchayA tasthuSA sthitavatA alinA bhramareNa ca / kiM ca pauSpaM makaranda iti bhojaprabandhAdikakAvyeSu dRzyate / tathApi sati paraH pAThaH -- 'smitA ravindasya dhiyA yadAnane sthitaM rasasyeva pipAsayAlinA' / utprekSyate - smitAravindasyeva projz2ambhitAmbhojasya dhiyA yadAnane nAthIvadane rasasya makarandasya / 'raso madhu makarando marandazca' iti haimyAm / pipAsayA pAnasyAbhilASeNa sthitamarthAdAgatya alinA bhRGgeNa sthIyata iva // abhUdRzAmbhojadRzA sma bhUyate na jAtucidyauvatanirmitau mama / itIva rekheyamidaMmukhe maSermiSAdbhuvornAbhibhuvA vyadhIyata // 20 // nAbhibhuvA dhAtrA idaMmukhe asyA nAthIdevyA vadane / utprekSyate -- iti hetorbhuvomiSAddambhAnmaSermalinAmbuna iyaM dRzyA rekhA vyadhIyata kRteva / iti kim / yanmama yauvatanirmitau tribhuvanastrIsamUhanirmANa amUdRzA etatsadRkSayA ambhojadRzA padmalocanayA Page #112 -------------------------------------------------------------------------- ________________ . 2 sargaH] . hIrasaubhAgyam / striyA jAtucitkadAcidapi na bhUyate sma na jaataa| trailokye'pyevaMvidhA mayA kApi yuvatI nirmitA nAstItyarthaH // khakAminIkairaviNItanUbhave virazcinA locanatAmavApite / vidhAtumaGke kimu lolakairave yadAsyabhAvaH zaradindunA dadhe // 21 // zaradindunA ghanAtyayasamayasaMbandhinA candreNa yadAsyabhAvo nAthIvadanatA dadhe aGgIkRtA / utprekSyate-lole capale kairave kumude aGke utsaGge vidhAtuM kartumiva / utsaGgagrahaNe hetumAha-svasyAtmanaH kAminyAH priyAyAH kairaviNyAH kumudatyAstanUbhave aGgajAte / svasutayorutsaGge karaNaM tu nyAyyameva / punaH kiMmate kairave / avApite nIte / kAm / locanatAm / arthAnnAthIdevyA netratvam / kena / virazcinA vedhasA / / vibhAti yadbhayugabhAsinAsikA vijitya vizvatritayaM manobhuvA / yadaGgarukapuJjapayodhisaMnidhau kRto yazaHstambha iva dhvajAGkitaH // 22 // yasyA bhruvoryugena bhAsate dIpyate ityevaMzIlA nAsikA vibhAti / utprekSyate-manobhuvA smareNa yazaHstambhaH kRtaH kIrtistambha Aropita iva / kiMbhUtaH / dhvajAGkitaH patAkAkalita: / kasminropitaH / yasyA nAthIdevyA aGgaM zarIraM tasya rucAM kAntInAM puJjaH samUhaH sa eva payodhiratibahulatvAtsamudrastasya saMnidhau pArzve / kiM kRtvA / vizvAnAM svarbhUmIpAtAlalakSaNAnAM jagatAM trayaM vijitya nijaujasA svAjJAvazaMvadaM vidhaay| aparo'pi vijayI rAjA jagajitvA samudrataTe kIrtistambhAnAropayatIti sthitiH // viDasvitAkhaNDamRgAGkamaNDale kapolapAlI sphuratastadAnane / . maNImaye darpaNike yadokasorime ratiprItimRgIdRzoriva // 23 // tasyA devyA Anane mukhe viDambitaM nijazriyA parAbhavanaM viDambanAM prApitamanukRtaM vA akhaNDaM saMpUrNa mRgAisya candramaso maNDalaM vimbaM yAbhyAM tAdRze kapolapAlI gaNDasthale sphurato lasataH / utprekSyate-yadokasoryA nAthI evauko gRhaM yayostAdRzyo ratiprItyoreva mRgIdRzaH kAmasya kAntayoH / etAvatA yAM nAthIM nibhAtya(lya) ratizcittanirvRtiH,prItiH snehaH pramodazca, saMpadyata ityarthaH / ime dRglazye maNImaye ratnaracite darpaNike Adarzike iva / 'yanmatoM vimaladarpaNikAyAm' iti naiSadhe // kimicchatA pAzayituM jagatrayIyuvatajAnvAgurikena(Na) raGkuvat / smareNa yAdaHpatipAzajitvarI dadhe dvipAzI sudRzaH zrutidvayI // 24 // sudRzo nAthIdevyAH zrutidvayI zravaNayugalI / bhAtIti saMbandhaH / utprekSyate-smareNa madanena dvayoH pAzayoH samAhAro dvipAzI bandhanagranthI ki dadhe dhRtena / anyo'pyartho yathA-smareNa kiM dvipAzI bandhanapranthidvitayI kiM dadhe / sA kA / sudRzo nAthIdevyAH zrutidvayI / 'dhruvama saraso'vatIrya yaM zatamadhyAsata tatsakhIjanaH' iti naiSadhe / dhru Page #113 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| vamutprekSyate-apsaraso'vatIrya yAM kuNDinapurImadhyAsata / kaH / tatsakhIjana:-iti tadvattiH / smareNa kiM kurvatA / icchatA vAJchatA / kiM kartum / pAzayituM pAze patitAn pAzena baddhAn vA kartum / kAn / jagatrayIyukvrajAn tribhuvanataruNagaNAn / kiMvat / raGkavat / yathA vAgurikeNa jAlikena raGkan jAtivizeSamRgAn / 'mRgabhedA rurunyaGkaraGkagokarNazambarAH' iti haimyAm / pAzayituM kAGgatA pAzo dhriyate / kiMbhUtA dvipAzI / yAdaHpatevaruNasya pAzasya jitvarI jayanazIlA // viyogavatyauSadhiyoSayA yadAnanIbhavatkAntasitadyutiM prati / sthitastadaGke prahitastanUjavatpravAla AhvAtumivAdharopadheH // 25 // . viyogo viraho vInAM bhRGgapramukhakhagAnAM yogaH saMbandho yasyAstAdRzyA, auSadhireva yoSA strI tayA / yadAnanIbhavantaM nAthIvaRsaMpavamAnaM kAntaM svabhartAraM sitadyutiM candraM prati AhvAtumAkArayituM prahitaH preSitastanUjavat putravat / pravAlaH prakRSTo dakSaH / zleSe bavayoraikyAt bAlaH zizuH, pallavazca / utprekSyate-adharopadheroSThakapaTAt tadantike candrotsaGge sthita iva / bAlaH sutaH piturutsaGge tiSThatIti sthitireva // nipAtukena dvijakAntimizritasmitena yasyA radanacchade babhe / jalena vAtUlataraGgitAtmanA sudhApayodheriva hemakandale // 26 // yasyA radanacchade'dhare nipAtukena nipatanazIlena dvijAnAM dantAnAM kAntyA mizritena khacitena smiteneSaddhasitena / 'tAmroSThaparyastarucaHsmitasya' iti raghau |bbhe shushubhe| keneva / jaleneva / yathA sudhApayodheH kSIrArNavasya payasA hemakaMndale. vidrume dIpyate / kiMbhUtena / vAtUlena vAtavrajena taraGgitaH kallolayuktIbhUta AtmA svarUpa yasya // svakAntavakrAmRtakAntidarzanAdbhadantarudvelitarAgasAgarAt / niritvarI vidrumakandalI ca yadvilAsavatyA dazanacchado babhau // 27 // yasyAH / 'vilAso hAve lIlAyAm' ityanekArthaH / tatra 'hAvaH zRGgArabhAvAptau ramyoktasmitavIkSitam / priyasyAnukRtiIlA zliSTAvAgveSaceSTitaiH // ' iti tadavacUriH / sa vidyate yasyAH sA tasyA vilAsavatyA dazanacchado'dharo babhau bhAti sma / utprekSyate-khasyAtmanaH kAntasya bhartuH kuMrAsAdhorvakrAmRtakAntermukhendordarzanAdavalokanAt hRdantarmanomadhye udvelitAdvelAmatikrAnta udvela udvelavaM saMjAtamasminniti bhAvapradhAno nirdezaH / tasmAdutkaNThitAt kaNThAdUrdhvamAgatAt rAgasArAt niritvarI nirgamanazIlA vidrumakandalI pravAlAGkura iva / kandalazabdastriliGgaH / / dvinAdhipatyaM mukha eva mukhyato mRgIdRzo'syA na kumudvatIpatau / dvijairamIbhiryadasau divAnizaM niSevaNAyA viSayaM sa nIyate // 28 // Page #114 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 2 sargaH] . hIrasaubhAgyam / . 53 asyA mRgIdRzaH sAraGgalocanAyA mukhe vadane eva mukhyataH prAdhAnyAd dvijAnAmAdhi. patyamaizvaryamAste / , paraM kumudatIpatau kumudinIvallabhe candre na, yadyasmAtkAraNAt asau mukha eva / mukhazabdaH punapuMsake / divAnizam ahorAtram amIbhizcakSurlakSyadvijairdantainighevaNAyAH sevAyAH viSayaM gocaraM nIyate sma praapitH| candrasya tu nakSatratArAgrahA yathA pratyakSA dRzyante, tathA na dvijA iti // yadAnanAntarvasateH sudhArasAdivodgataH pATala eSa kandalaH / vilAsadoleva nikhelituM giro'tha vA mRgAkSIrasanA sma zobhate // 29 // mRgAkSyA nAthIdevyA rasanA jihvA zobhate sma / utprekSyate-yasyA AnanaM mukhaM tasyAntamadhye vasatirvAso yasya tAdRzAt sudhArasAdamRtanisyandAdudgataH prarUDhaH prakaTIbhUto vA pATalo rakta eSa jihAlakSaNaH kandalo navAGkara iva / atha vA pakSAntare yadvadanamadhyasaudhAyA giro vAgdevatAyA nikhelitumAndolituM dolAndolanalInAM nirmAtuM vilAsadoleva krIDApreveva // yadIyavAcaM vidhinA vidhitsunA sudhAmupAttAmadhigamya nistuSAm / sudhAzanA adhvarabhojinastadAdito babhUvustadabhAvataH kimu // 30 // sudhAzanAH pIyUSabhojanA devAstadAditastaddivasaprArambhAt / yasminahani sudhA niSThitA tadinamAdau kRtvetyarthaH / kimutprekSyate--tasyAH sudhAyA abhAvAtkSayAdadhvaramAdyajJAMzaM bhuJjantItyevaMzIlA adhvarabhojino yajJAhArA babhUvuH saMjAtA iva / kiM kRtvA / adhigamya jJAlA / kAm / sudhAm / kiMbhUtAM sudhAm / upAttAM gRhItAm / punaH kiMbhUtAm / nirgatastuSo avaziSTo buzamAtro yasyAM sA / 'tuSo buze' iti haimyAm / kena / vidhinA sRSTikartA / vidhinA kiM cikIrSaNA / vidhitsunA kartu kAztA / kAm / yadIyAM nA. thAsaMbandhinI vAcaM vANIm / nAthIvacanacAturImityarthaH // kuzezayAdarzasudhAMzujitvaraM vidhAya vedhAH idamIyamAnanam / idaM dRzA mA kudRzAM praduSyatAditIva cakre cibukena danturam // 31 // vedhA vidhAtA asyA idam idamIyamAnanaM vadanaM vidhAya nirmAya / utprekSyate-iti hetoH cibukena aMsikAdhaHpradezena kRtvA / 'dantavastraM ca tatvAntau mRkaNI asikaM tvadhaH / asikAdhastu cibukam' iti haimyAm / danturaM viSamonnataM cakre kRtavAniva / kiMmatamAnanam / kuzezayAni padmAni, AdarzA darpaNAH, sudhAMzavazcandrAH, teSAM jitvaraM jayanazIlam / yathA dvAdazasUryAstathA candrA api bahavaH santi / 'sphuradambhaHsarodambhAttaihikeyabhayAdiva / rAkAmRgAGkAH saMbhUya vibhAnti zaraNAgatAH // ' iti rAghavapANDavIyacaritre / tathA'vidhovidhiSimvazatAni lopaM lopaM kudRrAtriSu mAsi mAsi / abhaGgarazrIkamimaM kimasyA mu. khendumasthApayadekazeSam / / ' iti naiSadhe / tatra candrANAM bahutvoktena doSaH / iti kim / yadidamAnanaM kudRzAM duSTAnAM dRzA dRgdoSeNa mA duSyatAdvikRti mA gacchatAditi hetuH // Page #115 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kAvyamAlA / vijitya kAntyA jagRhe krudhA yadAnanena lakSmIH kSaNadApatestathA / hRdasphuTaccenna kutastataH sudhA niritvarI kSudratadaGkarandhrataH // 32 // yadAnanena nAthImukhena kAntyA strshobhyaa| 'AbhA rADhAvibhUSA zrIrabhikhyAkAnti. vibhramAH' iti haiM myAm / tathA--'kAntiH zobhAkAmanayoH' ityanekArthaH / kAmanA icchA / 'prabhAyAM kAvyaguNe ca kAntiH' iti tadavacUriH / vijitya kSaNadApatenizApatezcandrasya tathA tena prakAreNa krudhA svaspardhibhAvodbhUtakopena lakSmI gRheM aadtaa| tathA katham / yathA yena svavaibhavAdAnAvirbhUtAdvaitaduHkhAtirekeNa tasya candrasya hRt hRdayamasphuTat sphuTitam iti cenna bhavettadA kutaH kAraNAt kSudro laghuryastasya candrasyAGkaH kalaGkaH sa eva randhaM chidraM tatastasmAttatazcandrAtsudhA niritvarI nirgamanazIlA syaat.|| . samaM yadAsyena mRdhe mahaujasA nirojasAbhAji kimeNalakSmaNA / yato'munAdyApi tadaGkabodhikA vyamoci nAbhrabhramaNI kadAcana // 33 // mahaujasA mahAkAntinA mahAbalena vA mahApratApena vA / 'ojo dIptiprakAzayoH / avaSTambhe bale dhAtutejasoH' ityanekArthaH / 'prANaH sthAmataraHparAkramabaladyumnAni zauyA. jasI' iti haimyAm / ojaHzabdena pratApo'pyucyate / yathA naiSadhe-'tadojasastayazasaH sthitAvimau vRtheti citte kurute yadA ydaa| tanoti bhAnoH pariveSakaitavAttadA vidhiH kuNDalanAM vidhorapi // ' iti / yadAsyena nAthImukhena samaM sArdha mRdhe saMgrAme nirojasA nirvalena eNalakSmaNA mRgalAJchanena candreNa abhAji bhagnam / palAyitamityarthaH / yato yasmA. kAraNAt amunA vidhunA tasya bhaGgasya aGkazcihaM tasya bodhikA jJApayitrI kathayitrI vA / 'nijatrinetrAvataratvabodhikA' iti naiSadhe / kadAcanApi kasminnapi prastAve / adyayAva. dityarthaH / abhre AkAze bhramaNI paryaTanam / 'vidheH kadAcidramaNI vilAse' iti naiSadhe / nabhasi bhrAntina vyamoci na muktA / netyavyayaM niSedhe // trinetranetrAnalabhasmitAtmabhUprabhojagannirjayavAdanocitaH / jagatkRtAdAya yadaGganirmitI kimeSa kamburgalakandalIkRtaH // 34 // jagatkRtA vizvavidhAyinA dhAtrA yadaGga nirmitI naathiidehnirmaanne| kimutprekSyate-eSa pratyakSaH kambuH zaGkho galakandalIkRtaH kaNThapITatA prApita iva / kiM kRtvA / AdAya gRhItvA arthAt kambum / kasya / trinetraH zivastasya netra tRtIyalocanaM tasyAnalena kopahinA bhasmitasya jvalitasya AtmabhUprabhoH smararAjasya / 'AtmabhRH smaravedhato.' ityanekArthaH / kiMbhUtaM kambum / jagatAM surAsuranarANAM nirjaye vAdanasyocito yogyH|| ananyalAvaNyataraGgacaGgatAM nitambalIlApulinaM ca bibhratI / dhunIva rodhovihasanmRNAlikAM bhujAdvayIM yA vibharAMbabhUvuSI // 35 // yA nAthI bhujAdvayIM bAhuyugalIm / 'astaM yAnti samastabAhujabhujAtejaHsahasrAMzavaH' Page #116 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 2 sargaH] hIrasaubhAgyam / iti naiSadhe / bibharAMdabhavuSI vibharti sma / keva / dhunIva / yathA sarit rodhasi taTe vihasantImunmiSantI mRNAlikAM bisalatAM dhatte / yA kiM kurvatI / ananyasyAsAdhAraNasya lAvaNyasya rUpAtizayasya taraGgANAM caGgatAM cArutAm / 'rAjate jinavacanapaddhatirukticaGgimamAlinI' iti padmasundarakavikutasaMskRte caGgazabdena manojJaH / punaH kiM ku. vatI / nitamba ArohaH strIkaTyAH pazcAdbhAgaH / 'nitambArohau snIkaTyAH pazcAjaghanama. prataH' iti haimyAm / sa eva lIlAkAri vilAsavidhAyakamarthAnmadhyapadalopAdvA pulinaM taTa bibhratI dhArayantI // sakuGkamaitadvadanena nirjitaM jigISayA tacchaladarzanotsukam / kimAgataM kokanadaM tadantike cakAsti tasyA navapANipallavaH // 36 // tasyA nAthIdevyA navanaM navaH stutiH / 'Nu stutau / salakSaNatayA dAtRtayA vA stutiyukto yaH pANipallava: karakisalayaM sa cakAsti / kimutprekSyate--kokanadaM raktotpalaM tasya bhukhasya samIpe pArzve AgataM sametamiva / kiMmatam / saha kuGkamena ghusaNena vartate tAdRzA / raktIbhatenetyarthaH / etasyAH kuMrAkAntAyA vadanena mukhena nirjitaM parAbhUtam / 'ayamudayati ghusaNAruNataruNIvadanopamazcandraH' iti vidagdhamukhamaNDanakAvye / tathA'spardhA milatkumarodhabhAsA' iti naipadhe'pi / ata eva / punaH kiMbhUtam / tasya mukhasya cchalasya skhalitasya darzane avalokane utsukamutsukIbhUtam / kayA / jigISayA arthAsvazatrostanmukhasyaiva jetumicchyaa| pratipakSo hi chale prApte paribhyate // pRthakpRthakpaJcamukhadvipanmukhAnnihantukAmena rupA manobhuvA / zarAzraye yatkaranAmni kalpitA amI zarAH paJca kimaGgulImayAH // 37 // 'manobhuvA cetojanmanA smareNa yasyA hIrajananyAH karaH pANireva nAma yasya tAdRze tasminvA zarAzraye tUNIre / kimutprekSyate-aGgulImayAH karazAkhArUpAH paJca kalpadrumasaMkhyAkAH amI janadRggocarAH kalpitA racitA iva / smareNa kiM kartukAmena / ruSA svavyApAdanApAdanoditadveSAkopena paJcamukhaH zaMbhureva dviSan vairI tasya mukhAn paJcasaMkhyAkAni vakrANi / mukhazabdaH punapuMsake / pRthak pRthak bhinnAni bhinnAni kRtvA nihantukAmena chettumicchatA / etAvatA paJca zirAMsi chettumityarthaH / mukhazabdena ziraHsame. tameva / yathA dazamukhasya / 'harihari hariNIdRzo nimittaM daza dazakaMdharamaulayo luThanti' iti khaNDaprazastau / yathA tatra daza maulayastathAtrApi paJcApi mastakAni iti // yadIyapRSThe kanakatviSi smitaprasUnazUnyetarakuntalacchaTA / zilAtale tvargigireriva grahAGkitAbhravIthI pratibimbitA vyabhAt // 38 // kanakatviSi kAJcanakAntini yasyA idaM yadIyaM nAthIsaMvandhi tacca tatpRSThaM ca tanozcaramaH pradezaH / 'pRSThaM tu caramaM tanoH' iti haimyAm / tatra smitairvikasitaiH prasUnaiH puSpaiH Page #117 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| zUnyetarA nirbharabhRtA kuntalacchaTA kezazreNiya'bhAvabhAse / keva / abhravIthIva / .... ....... yathA svargigiremaroH kAzcanena svarNatvena tviSate dIpyate iti kAzcanatviTa tasmin tAdRze zilAtale prativimbitA / 'tatkambuprativimbitaM kimu zaratparjanyarAji. zriyaH' iti naiSadhe / abhravIthI gamanapaddhatirvibhAti / 'vIthI vartmani patau ca gRhAGge nAvyarUpake' ityanekArthaH / kiMbhUtA abhravIthI / grahairupalakSaNAnakSatratArAgrahaiH aGkitAH shitaaH|| parAnavApyAnnijavAsapattanAnmanobhidhAnAnmadanAvanIbhujA ... jagadvijetuM calitasya hRtsumastrajA puro vandanamAlikAyitam // 39 // yasyA nAthIdevyA hRt hRdayaM tatra vakSasi sumasrajA puSpamAlayA madanAvanIbhujaH smara. rAjasya puro'pre purastAdvandanamAlikAyitaM maGgalyadAmavadAcaritam / maGgalAya jAtamityarthaH / kiMbhUtasya madanasya / calitasya prasthitasya / kutaH / parairanyarAjanyajanairavAptuM yogyamavApyaM na avApyamanavApyaM tasmAtprAptumazakyAt manobhidhAnAdarthAt nAthIcitta. nAnaH nijasyAtmIyasya pattanAdadhiSThAnanagarAt / rAjadhAnyA ityarthaH / etAvatA svabhartAraM vinA pareNa kenApi puMsA tanmanaH sarvathApi grahItumazakyam / etena vizeSaNenaM tasyAH sa. tItvamasUci / calitasya kiM kartum / vijetuM svavazIkartum / kim / jagat tribhuvanam // yadIyahRtkeliniketakhelinaM jhaSAGkamAkArayituM suhRttayA / sitAMzuneva prahitoDumaNDalI vibhAti yadvakSasi mauktikAvalI // 40 // yasyA vakSasi hRdaye mauktikAvalI hAralatA hAramauktikapativibhAti / utprekSyatesitAMzunA candreNa suhRttayA svamitratvena jhaSAkaM macchalAJchanaM kAmamAkArayituM svapArzva AhvAtuM prahitA preSitoDumaNDalI tArakazreNiriva / kiMbhUtaM jhaSAGkam / yadIyaM nAthIsaMbandhi hRnmana eva keliniketaM krIDAgRhaM tatra khelatItyevaMzIlam / 'bhImaM kRtvAkhe. linam' iti pANDavacaritre // rathAGgalIlAM dadhatau prabhAmbhasi stanau tadIyau sphurataH sacUcukau / marandalubhyadbhamarAnuSaGginau(gau) suvarNapaGkeruhakumAlAviva // 11 // prabhAmbhasi yatkAyakAntinIrapUre rathAGgayozcakravAkayolIlAM zobhAM dadhatau dhArayantI tasyA imau tadIyau nAthIsaMvandhinau kucau sphurataH / kiMbhUtau / saha cUcukAbhyAM stanavR. ntAbhyAM vartete yau / utprekSyate-suvarNapaGkeruhayoH kanakakamalayoH kuDmalau kozAviva / kubalau puMklIvaliGge / kiMbhUtau / marandeSu madhuSu lubhyatAM lolupIbhavatAM bhramarANAmanuSaGgaH saGgo yayoH / uparibhramaraparIrambhitAvityarthaH // tanUlatAgAdhataraGgitaprabhApratAnapAyodhipayastitIrSayA / harinmaNIseturivAtmajanmanA vyadhAyi romAvalireNacakSuSaH // 42 // Page #118 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 2 sagaH] . hIrasaubhAgyam / yasyA eNacakSuSo mRgekSaNAyA romaavlilomlekhaa| ivotprekSyate-AtmajanmanA smaraNa harinmaNonAM marakataratnAnAm / nIlaratnaghaTita ityarthaH / setuH padyeva vyadhAyi niSpAditaH / kyaa| tanulatA nAthIkAyayaSTiH tasyA agAdhamatizAyi alabdhamadhyaM tathA taraGgitaM kalolitaM yat prabhANAM kAntInAM pratAnaM vRndaH sa eva pAthodhiH samudraH tasya pAnIyAnAM titIrSayA tarItumicchayA / atha vA "riraMsayA' iti pAre tu samudrajale sahAvarodhena kheli. tumicchyaa| zrUyate hi 'stambhatIrthe khAsamohala iti nAmnaH svamandirAjaladhijale khelanArthI kenApi pAtisAhinA setuH kArito'bhUtadAkRtiradhunApi kiMcit dRzyate zrUyate ca' iti / atrotprekSArthe smareNa, vAstavArthe tvAtmajanmanA dhaatraa| 'manaHzRGgArasaMkalpAtmano yoniH' iti smarAbhidhAnam / tathA 'nAbhipadmAtmabhUrapi' iti dhAturabhidhA / idaM dvayamapi haimyAm // dravIbhavadbharisitAbhracandanapragalbhavAlhIkakuraGganAbhibhiH / vilipya kAcitkutukAtpRthagvalIH kadAcidetAmidamUcuSI sakhI // 43 // kAcitsakhI kadAcitprasAdhanasamaye eto nAthIdevImidamagre vakSyamANamUcuSI kathitavatI / kiM kRtvA / kutukAtkautuhalAdalIrudaravartimAMsasaMkocalakSaNA rekhA vilipya lipvA / kAbhiH / dravIbhavantyaH sapaGkajalabhAvaM bhajantyo yAH bhUriH pracuraH, sitAghraH karpUro yatra tAikcandanaM zrIkhaNDam, tathA pragalbhaM manojhaM vAlhIkaM kuGkamam, tathA kuraGganAbhiH ka. stUrikA, tAbhiH / katham / pRthak ekAM valI candanena, dvitIyAM valI kuGkamena, tR. tIyAM vali kastUrikayetyarthaH / idaM kimuvAca tadevocyate // tvayA svakIyoM sumanastaraGgiNI vacovilAsena punaH srsvtii| yamasvasA kuntalabhaGgibhirjitA bhajantyupetya trivalIchalAdiva // 44 // he sakhi, tvayA bhavatyA svakI- advaitapativratAvratodbhUtAtmayazasA. sumanastaraGgiNI surasaridyA / punarvacovilAsena vacanacAturyeNa sarasvatI brahmaputrI / punaH kuntalAnAM kezAnAM bhaGgibhI racanAbhiryamasvasA yamunA tisro'pi nadyo jitAH santya upetya pArzve Agatya trivalicchalAdudarasthavalitrikakapaTAdbhajantIva sevante iva / ityanayAsAdhAraNayotprekSayA tattanalatAyAM triveNIsaMgamo'pi sUcitastena ca sA tIrthabhUtApi pratipAditA / tIrtha ca mahApuruSAgamanaM saMbhavatyeva / tena mahApuruSasya hIravijayasUrestrAvataraNaM yuktameveti // yugmam // nirIkSya lakSmI nijabhartRmAtaraM sthitAM sadAdhyAsya vijambhi paGkajam / . ivAnukatuM ratirAtmanApi tAM yadIyanAbhInaline niSeduSI // 45 // ratiH kandarpapatnI yadIyanAbhIna line naabhaattundkuupikaakmle| 'nAbhiH syAttandakRSikA' iti haimyAm / 'nAbhIvile pAtpunaruktayantIm' iti naiSadhe / niSeduSI sthitavatI / ivotprekSyate-AtmanA svena svayamapi lakSmImanukata kamalAyAH sadRzI bhavitumiva / Page #119 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 58 kaavymaalaa| kiM kRtvA / nirIkSya dRSTvA / arthAt kAm / tAM lakSmIm / kiMbhUtAm / nijasyAtmano bhartuH kandarpasya mAtaraM jananI svazvam / punaH kiMbhatAm / sthitAM vasantIm / kiM kRtvA / vijRmbhi paGkajaM smerAravindaM sadA nityamadhyAsya Azritya // agaNyalAvaNyataraGgacaGgimAnuSaGgizociH surasindhusaMnidhau / nikhelituM ki pulinaM smarAbhramUpriyasya yasyA jaghanaM vidhiya'dhAt // 46 // vidhibrahmA yasyA jaghanaM strIkaTyA agretanapradezaH / 'peDa' iti jane prasiddham / tadvayadhAt cakAra / kimutprekSyate-smaraH kAma evAbhramUpriya airAvaNastasya / abhramazabdo dI|kArAntaH / tasya zAstroktAni prAguktAni santi / khelituM krIDituM pulinaM jalojjhitaM taTamiva / kutra / agaNyaM pramAtumazakyametAvattayA samyaDhizcetumazakyaM vA yaMlAvaNyaM ya. dyapi 'sadmanasanirIkSaNasajjalpanamiti badanti lAvaNyam / spRhaNIyo ratisubhagaH sparzaguNo bhavati saubhAgyam // ' evaM pratipAditamasti, tathApyatra tu ko'pyadvaitarUpAtizaya eva lAvaNyamucyate na prAktanaH / vapuH subhagatA / tasya taraGgANAM laharINAm / 'rUpacaturapaNavibhavaghaNayauvanalaharaI jAi / eNai avasari raMDApaNuM pagipagi SaDakai maai||' iti dodhake'pyuktam / caGginazcArutvasyAnuSaGgo'styasya caginastu prAguktam / atremanpratyayaH / tAdRk / zocireva kAntirUpA surasindhurgaGgA tasyAH saMnidhau pArzve // ajayyavIrya mRDamanyahetibhirvijitvarIbhirjagato'pi jaantaa| smareNa dhAtrA kimu kAryate sma yannitambacakraM yuvayogidhairyajit // 47 // smareNa kAmena ka; dhAtrA vizvasRSTikRtA pArzve / kimutprekSyate--yasyA nitambaH kaTI. pazcAdbhAga ArohaH eva cakraM kAryate sma / kAritam / smareNa kiM kurvatA / jAnatA a. vadhArayatA / kiM karmatApannam / mRDamIzvaram / kiMlakSaNam / ajayyaM jetumazakyaM vIrya vikramo yasya tam / kAbhiH / anyAbhiraparAbhirhetibhirdhanurvANakRpANakuntazaktipramukha. praharaNaiH / kiMbhUtAbhiH / jagataH samastasya vizvajanasya vijitvarIbhirjayanazIlAbhiH / tahi cakreNApi kiM bhAvi / ata eva kiM cakraM yuvAno yAvatrijagattaruNA yoginaH samAdhibhAjaH teSAM dhairya sattvamatizayavadvIryamavaSTambhaM jayatIti / zaMbhurapi yogI / atastaddhairyavi. dhvaMsakArakaM cakraM kAritamiti // karIndrahastAtkadalIprakANDato nirasya kArkazyamasAratAM punaH / imau kimAdAya parasparopamaM yadUruyugmaM vidhinA vinirmame // 48 // vidhinA vidhAtrA yasyA UruyugmaM vinirmame kRtam / kiMmatam / parasparamanyonyamevopamA sAdRzyaM yasya tat / kimutprekSyate-imau karIndrahastakadalIprakANDau AdAya gRhI. tvA kimu cakre / kiM kRtvA / nirasya apAkRtya karSayitvA / kim / kArkazyaM kaThinatAm / kasmAt / karIndraH pradhAnahastI bhadrajAtIyagandhasindhurastasya hastaH zuNDAdaNDa Page #120 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 2 sargaH] . horasaubhAgyan / 59 stasmAt / punaH kiM kRtvA / nirasya apAsya / kAm / asAratAm / kutaH / kadalI. prakANDataH rambhAdrumasya mUlazAkhAvadhipradezasyAntarAlabhAgAt // yadUrujaGghAyugayorvivRtsatoH parasparAdvaitavirodhitAjuSoH / dvirAjatAyA gayatastadantarAnivAsijAnU kimalakSyatAM gatau // 49. // vasyA urujavAyugayorantarAle madhye nivAsinau nitarAM vasanazIlau jAna uruparvaNI alakSyatAmadRzyabhAvaM gatau prAptI / kiM krtumicchtoH| vivRtsatoH vadhitumicchatoH / kiMbhUtayoryadaruyugayo:-parasparamanyonyaM yA advaitatA asAdhAraNatvaM tavA virodhitAvairibhAvaH / urU jadda Akramya taduparisthate / idameva paramavidveSitAmUlam / tAM juSete sevete / kimutprekSyate-dvau rAjAnau yatra tadvirAjaM dvirAjasya bhAvo dvirAjatA dvairAjyasya bhayato bhayAt kimadRzyatAM yAtAviva // ratIzagehe'jani yatra jaGghayorgRhAzrayasthUNikayoriva dvayam / yadIyagulphAvapi guptatAM gatAvivAbhizociH salile nimajjanAt // 50 // yatra dehe jakyoIyamajani / utprekSyate-ratIzasya smarasya gehe mandire gRhAzrayayoH saudhAdhArabhUtayoH sthUNikayoH stambhayoyamiva / api punaryadIvagulpho nAthIcaraNagranthI guptatAM pracchannatAM prAptau / strINAM gulphAvadRzyAveva varmyate / yathA naiSadhe-'arundhatI kAmapurandhrilakSmIjambhadvipadAranavAmpikAnAm / caturdazIyaM tadihocitaiva gulphadvayAptA yadadRzyasiddhiH // ' etadRttiH-'yasiSTapalI ca, ratizca, lakSmIzca, jambhadviSaddArAH zacI mA ca, navAmbikAnavadurgAstAzca, etAsAmiyaM bhaimI caturdazI caturdazasaMkhyApUrikApi caturdazI tithizca tattulyetyarthaH / tadihAsyAM bhaimyAmucitaiva yato hetoradRzyasiddhiradRzyatayAvasthAnam antardhAnavidhividyA gulphadvayenAptA / arundhatyAdisaMnidhAne adRzyasiddhiyuktaiva / caturdazItithau cAdRzyasiddhirjAyate ityAgamazAstrasaMpradAyaH / gulphayozcAnabhivyaktatvaM sulakSaNam' iti / tatrotprekSyate-aGyozcaraNayoH zociH kAntireva salilaM pA. nIyaM tasminnimajjanAdragaDanAdiva / jale nimana na dRzyate iti prasiddhiH // padAravindonnatatAbhirAtmanaH parAjitaiH kunyjrraajyaanyaa| agopi mandAkSavilakSitAtmabhirvane vasadbhiH kamaThairivAnanam // 11 // kamaThaH kacchaparAna svamukhamagopi guptIkRtam / kroTikSepaNAditi zeSaH / kiM kurvadbhiH / vane jale vipine vA vsdbhistissttdbhiH| 'vanaM prasravaNe gehe pravAse'mbhasi kaanne| samUhe parvate'pi syAt (prasravaNe nirjhare) ityanekArthaH / kimutprekSyate-kuJjararAjayAnayA gajendragamanayA yayA Atmana: svasya padAravindayozcaraNakamalayorunatatAbhiH parAjitaiH sadbhiH mandAkSaNa lajayA vilakSito vimanIbhUta AtmA cittaM yasya tAdRzaiH kimAsyamagopi / 'AtmA citte dhRtI yatne dhiSaNAyAM kalevare / paramAtmani jIve'ke hutAzanasamIrayoH // svabhAve, ityanekArthaH // Page #121 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 60 kAvyamAlA | yadIyapAdau saralAGgulI dyutA karambitau jhAMkRtikArinUpurau / zriyAnuyAtaH kamale daladdale marandaniH syandinadatsitacchade // 52 // yadIyau pAdau nAthIsaMbandhinau caraNau zriyA zobhayA kamale padma anuyAtaH anuku rutH| sadRzau bhavata ityrthH| kiMbhUtau pAdau / saralA akuTilA aGgulayaH padazAkhA yayoH / punaH kiMbhUtau / dyutA kAntyA karambitau vyAptau / punaH kiMbhUtau / jhAMkRtiM raNajhaNiti * zabdaM kuruta ityevaMzIlo nUpurau maJjIrau yayoH / kamale kiMbhUte / dalanti vijRmbhamANAni dalAni patrANi yayoH / punaH kiMbhUte / marandaM madhu niHsyandete kSarata ityevaMzIle / tathA - nadantaH zabdAyamAnAH sitacchadA haMsA yayostau pazcAtkarmadhArayaH // prabhAprathAtailakarambitAntare yadaGkSipAtre'GgulivartivartinaH / nakhAH pradIpA iva visphuratviSo'puSanvibhUSAmabhibhUtatAmasAH // 13 // nakhA arthAnnArthIkAmAGkuzAH pradIpA iva vibhUSAM zobhAmapuSan puSTAmakArSuH / ka / yadaGghripAtre yasyAzcaraNanAmni amatre bhAjane / kiMbhUte / prabhAnAM kAntInAM prathA vistAra eva tailaM snehastena karambitamarthAtsaMpUrNamantaraM madhyaM yasya tasmin / nakhAH kiMbhUtAH / bhaGgulaya eva vartayo dazAstAsu vartante tiSThantItyevaMzIlAH punaH kiMbhUtAH / visphurantI vidyotamAnA tviT jyotiryeSAM te / punaH kiMbhUtAH / abhibhUtA dhvastAstAmasAstamasA dhvAntAnAM samUhA yaiste / 'tAmasAstigmarociSaH' iti vItarAgastave // vyalIlasatpATalimA padAmbujadvayasya yasyAH sarasIjacakSuSaH / svamArdavenAbhimavaM vidhitsataH pravAlaputrairupadIkRtaH kimu // 94 // sarasIjaM kamalaM tadvaccakSurlocanaM yasyAstAdRzyA yasyAH padAmbujayocaraNakamalayordvayasya yugalasya pATalimA raktatA vyalIlasadbhAsate sma / kimutprekSyate - svamArdavena nijasukumAratayA abhibhavaM parAbhUti vidhitsato vidhAtumicchataH caraNAravindadvandvasya pravA laputraiH pallavapaTalaiH upadIkRtaH kimu / Dhaukita iva // asau jayantI jalajaM khapANinA radaizva tArazriyamAtmanA raMmAm / mRgAGkamAsyena rucA ca campakaM smarasya hetiH kimu vizvajitvarI 59 asau nAthIdevI / kimutprekSyate - vizvajitvarI jagajjayanazIlA smarasya kAmasya hetiH kimu zastramiva / jagajiSNutAM darzayati - asau kiM kurvatI / jayantI parAbhavantI / kim / jalajaM kamalam / kena / svapANinA nijahastena / punaH kAm / tArazriyaM tArakANAM nirmalamauktikAnAM vA / 'tAro nirmalamauktike' ityanekArthavacanAt / yadvA rajatAnAM zriyaM zobhAm / nakSatravAcI tArazabdo'kArAnto'pyasti / 'prathamamupahRtyArthe tArairakhaNDitataNDulaiH' iti naiSadhe / kaiH / radairdantaiH / punaH kAm / ramAM lakSmIm / Page #122 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 2 sargaH ] hIrasaubhAgyam / 6 1 kena / AtmanA svarUpeNa zarIreNa vA Atmazabdena ca vapuH / prAganekArthoktena darzitamastIti / punaH kam / mRgAGkaM candram / kena | Asyena vadanena / api punaH kim / campakaM hemapuSpakam | campakakusumamityarthaH / jAtAvekavacanam / kayA / rucA kAntyA // iti nAthIsaGgavarNanam // atho mithaH prItiparItadampatI imau kalAkelivilAsazIlinau / vilesatuH kelisaraH saridvanIgirIndrabhUmISu ratismarAviva // 96 // atha kuMrAnAthIdevyorguNarUpavarNanAnantaraM tayovividhakIDAvarNanArambhaH / mithaH parasparaM prItyA snehena pramodena vA parItau vyAptau dampatI strIbhatIrau imau nAthIkuMrAkhyamahebhyau athavA imau pUrva vyAvarNitasvarUpau dampatI nAthIkuMrAvyavahAriNau kelaye krIDA / ye sarAMsi padmAkarAH sarito nadyaH vanya udyAnAni girIndrAH sarvakrIDAspadopetAH parvatAH teSAM bhUmISu sthAnakeSu vilesatuH vividhakrIDAM cakratuH / imau kiMbhUtau / kalAkele: kAmasya vilAsaM lIlAM zIlato bhajata ityevaMzIlau / ivotprekSyate-- imau ratismarau kelatIkAmAviva // kAkatuNDaiNamadadravAGkitorasoH parikSAlanataH kadApi tau / sutAmivArkasya vihAravAhinIM vinirmimAte jalakelilAlasau // 57 // kadApi kasminnapi prastAve dampatI nAthIkuMrAkhyau saha kAkatuNDena kRSNA guruNA vartate tAdRzasyaiNamadasya kastUrikAyA dravaH paGkastenAGkitayorvyAptayorurasorvakSaHsthalayoH parikSAlanato ghAvanataH vihAravAhinIM vilAMsanadIm / 'vihArastu jinAlaye / lIlAyAM bhramare skandhe' ityanekArtha: / 'nidrAM vihArArdhapathe gatAnAm' iti raghau / arkasya sutAmiva yamunAmiva kastUrIdravaiH zyAmalIkRtajalAm aMta eva yamunopamAM nirmamAte kurvate / kiMbhUtau / jalakelau saMlilakrIDAyAM lAlasau lolau / 'lAlasA lolayAcJayoH / tRSNAtireke autsukye' ityanekArthaH // kumutsmitA SaTpadapaGkikuntalA smitotpalAkSI kajakuDanalastanI / priyeva pAthaH plavane sahaMsikA taraGgavAhuH saridAliliGga tam // 18 // sarit krIDAnadI pAthaH plavane jalakelisamaye snAnavidhAne taM mahebhyaM kuMrAsAdhumA liliGga / keva / priyeva / yathA pANigRhItI patnI svapatimAzliSyati / kiMbhUtA nadI priyA ca / kumutkairavam / jAtAvekavacanam / tadeva tadvadvA smitamISaddhasitaM yasyAH sA / bhartrA leSa samaye striyAH kiMcismitaM jAyate / punaH kiMbhUtA / SaTpadAnAM bhramarANAM patayaH zreNayastA eva tadvacca zyAmAH kuntalA kezA yasyAH / punaH kiMbhUtA / smitaM vikasitaM yadutpalaM tadeva tadvadvA akSiNI cakSuSI yasyAH / 'kimu kuvalayanetrAH santi no nAkanAryastridazapatirahalyAM tApasIM yatsideva' iti campUkathAyAm / punaH kiMbhUtA / kajakuDmalau kamalamukulau tAveva tadvadvA stanoM kucau yasyAH / punaH kiMbhUtA / haMsa eka haMsakaH / 'haMsako Page #123 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| hNsnpuryoH'| saha haMsakaimarAIsakAbhyAM nupurAbhyAM vA vartate yA / punaH kiNbhuutaa| taraGgI arthAdubhayapArzvavartinau kallolauM tAveva ca tattulyau bAhU bhujau yasyAH / / vijRmbhijAmbUnadapadmaniSpatatparAgapiGgIkRtavArizAlini / / samaM kariNyA kariNeva paGkajAkare'munAkrIDi kuraGgacakSuSA // 59 // amunA kurAmahebhyena kuraGgacakSuSA khamRgalocanayA AtmastriyA samaM kadAcitpaGkajAkare kamalakalitataTAke akrIhi krIDAM cakre / kiMbhRte paGkajAkare / vijRmbhINi vismarANi jAmbUnadAni sauvarNAni yAni padmAni tebhyo niSpatadbhini:saradbhivaMgaladbhiH parAge rajobhiH piGgIkRtena pItatAM prApitena vAriNA jalena zAlate zobhate ityevaMzIlastasmin / kanakakamalasadbhAvazcampUkathoktena prAgdarzito'stIti / keneva / kariNeva / yathA kariNA hastinA kariNyA svahastinyA samaM vindhyAcalajalAzaye krIDyate // smitAravindodayadinduvibhramAdivAmbulIlAsamaye tayormukhe / . vimugdhasAraGgacakorazAvakA, marandapIyUSapipAsayAmajan // 6 // vimugdhA acaturAH sAraGgANAM bhRGgANAm / 'sAraGgo hariNe zaile kuare cAtake khge| zabale cizcirIke ca' ityanekArthatilake / cakorANAM jyotsnApriyANAM zAvakA bAlA ambulIlAsamaye jalakrIDAkaraNavyatikare tayornAthIkuMrAmahebhyayormukhe vakre abhajana sevante sma / kayA / marandAnAM madhUnAM pIyUSANAmamRtAnAM ca pipAsayA pAtumicchayA / ivotprekSyate-smitAravindasya vikasitakamalasya tathA udayata udayaM gacchata indozcandrasya ca bhramAddhAntaH / 'kaNe hatya cakorINAM gaNaH pItvA sudhAsavam / ajAyata madeneva guJjApuJjAruNekSaNaH // ' iti cakorANAM sudhApAnaM vastupAlakItikaumudyAm // praphullakaGkellirasAlamallikAkadambajambUnikurambacumbite / alIva sAkaM sudRzA sa niSkuTe kadApi reme zritasUnazIlanaH // 61 // sa mahebhyaH kadApi kasminnapi samaye sudRzA svastriyA sAkaM sArdhe niSkuTe gRhArAme reme kIDati sma / ka iva / alIva / yathA bhramaro bhramaryA samamArAme rmte| kiMmataH / zritaM nirmitaM sUnAnAM kusumAnAM zIlanamavacayamAlAgranthanapriyAvataMsIkaraNAdi yena / bhRGgo'pi pusspsevii| kiMbhUte niSkuTe / praphullAH kusumitA ye kakellayo'zokAH, rasAlAH sahakArAH, malikA vicakilAH, kadambA nIpAH dhArAkadambAzca, jambvaH zyAmaphalAH prasiddhAH teSAM nikurambaM vRndaM taina cumbite kalite // rasAlasAlasya tale vilAsinA praNIya vINAM kvaNanAnuvAdinIm / agIyata zrotrasudhArasopamaM kvacinmRgAkSyA saha kiMnarendravat // 62 // vilAsinA krIDAzIlena kuMrAsAdhunA mRgAkSyA svapriyayA nAthIdevyA saha kutrApi kasminnapi vanapradeze rasAlasAlasya sahakAratarostale adhobhUmau zrotrayoH karNayoH sudhA Page #124 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 2 sargaH] . hIrasaubhAgyam / rasasya amRtanisyandasya upamA sAmyaM yatraivaMvidhamagIyata gItam / kiM kRtvA / kaNanaM nijadhvanimanuvadatIti anukarotItyevaMzIlAM vINAM praNIya sajIkRtya / kiMvat / kiMnarendravat / yathA kiMpuruSezvareNa svarasena striyA saha gIyate // kadApi mandAra iva smitadrume vilAsadolAmavalambya lIlayA / nyakheli tenopavane mRgIdRzA samaM svadevyA gusadeva nandane // 63 // kasminnavasare tena vyavahAriNA mRgIdRzaH svadayitayA saha upavane purasya vA svaya. hasya samIpArAme lIlayA zRGgArabhAvajakriyayA nyakheli krIDitam / 'lIlA kelivilAsazca zRGgArabhAvajA kriyA' ityanekArthaH / atra vilAsaH sthAnAdInAM vaizadyamityavarNA / kiM kRtvA / mandAre kalpadrume iva / kasminnapi smitadrume vikasitatarau / taruzAkhAyAmityarthaH / vilAsArtha dolAM krIDAkRte preDDholanamavalamvyAzritya / keneva / yusadeva / yathA devena svadevyA samaM mandAre mandAranAnni kalpavRkSe dolAM baddhA nandanavane krIjyate // kadAcidibhyaH kaladhautabhUdhare cikhela sArdhaM paramANumadhyayA / mRgAGkacUDAmaNiradricakriNastanUjayevAdbhutabhUtibhAsuraH // 64 // imyo vyavahArI kadAcitkasminnapi vAsare kaladhautabhUdhare krIDArthanirmitarajataparvate paramANumadhyayA svakRzodaryA nAdhIdevyA samam / 'adhyApayAmaH paramANumadhyAH' iti nai. ghadhe / cikhela khelati sma / zvetyAdrapatulyorUpamayo vA / tathA campUkathAyAm-'rAjate rAjatenAyaM sAnunA sAnunAyakaH' iti / yathA zRGgaM tathA sarvo'pyadriH / ka iva / mRgAGkacUDAmaNiriva * / 'mRgAGkacUDAmaNivarjanArjitam' iti naiSadhe / yathA-Izvaro'dica. kriNo himAdrestanUjA putryA pArvatyA samaM rUyAcale kailAze khelati / ibhyaH kiMbhUtaH / adbhutayA vidvaccetazcamatkArakAriNyA bhatyA saMpadA bhAsuro nAgarikeSu dIpyamAnaH / zivastu bhasmanA zubhraH / 'bhutistu bhasmani / mAMsapAkavizeSe ca saMpadutpAdayorapi' ityanekArthaH // vinodamevaM sRjatoraharnizaM tayoH smarAjJaikavazaMvadAtmanoH / dinAni dogundakadevayoriva pramodabhAjoraticakramuH kramAt // 15 // tayornAthIkuMrAvyavahAriNoH kramAdvividhavilAsakaraNaparipATyA dinAni vAsarA aticakramuratikrAmaMnti-sma / tayoH kiMbhUtayoH / pramodabhAjorAnandamedurayoH / punaH kiMbhatayoH / smarasya madanasyAjJA AdezaH tasyA eko'dvitIyo vazaMvada Ayatta AtmA cittaM ca vayostau / punaH kiM kurvatoH / evaM pUrvoktaprakAreNa ahanizaM nirantaraM vinodaM krIDAM sRjatoH / kayoriva / dogundakadevayoriva / yathA dogundakadevayovividhakrIDAkurvato - sarA atikAmanti // iti dmptyorvnaadikriiddaakrnnaadiH|| kadAcidambhoruhiNIva nidrayA sukhaM prasuptA prahare'ntime nishH| tadaGganAsvapnasarovagAhinaM nyabhAlayajjambhanizumbhakumbhinam // 66 // Page #125 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 64 kAvyamAlA | kadAcidAdhAnakAle tadaGganA kuMrApatnI nAthI nizo rAtrerantime pazcime caturthe prahare yAme jambhanAmno daityasya nizumbho hiMsanaM yasya yasmAdvA / sa indrastasya kumbhina mairAvaNaM nyabhAlayatpazyati sma / kiMbhUtam / svapna eva sarastaTAkastamavagAhate bhajate ityevaMzIlaH / airAvaNo'pi tadaGganA ityato'kArapRthakkaraNena asvanAnAM saro nandIsaronAmAnaM padmAkaramavagAhate madhye pravizya krIDayA itastataH svecchayA gacchatItyevaMzIlaH syAt / kiMbhUtA tadaGganA / nidrayA nirartisvApena / ataeva sukhaM yathA syAttathA / sAtenetyarthaH / prasuptA zayyAyAM zayAnA / keva | amburuhiNIva / yathA padminI rAtrI svapiti // atha caturbhirgajaM vizinaSTi-- zriyeva nirjitya samagradiggajAndhRterjayAGkezvamarairvirAjitam / prabhuM dharANAmiva dhAtvadhityakAM svamUrdhni sindUraruciM ca vibhratam // 67 // kiMlakSaNaM gajam / carmare romagucchevirAjitaM zobhitam / ivotprekSyate - zriyA zauNDIrimatuGgimazvetimalakSaNAgaNitaguNagaNAdimasvalakSmyA samagrAn sarvAn / puNDarIka vAmana kumuda-aJjana-puSpadanta sArvabhauma supratIkAkhyAn sapta diggajAnnirjitya jitvA jayAGkastadvijayasUcakairdhRtairiva / punaH kiM kurvantam / vibhrataM dhArayantam / kAm / si dUrasya zRGgArabhUSaNasya ruci kAntim / raktimAnamityarthaH / kasmin / svamUrdhni nijamastake | kamiva / dharANAM prabhumiva / yathA girirAjo himAdvirdhAtorgairikasya adhinyakA mUrdhva - bhUmIM dhatte // akhaNDacaNDetaradhAmamaNDalAntarAlato nirgatamaGkavartmanA / mahItale styAnatayA kathaMcanAvatiSThamAnaM kimu vA sudhArasam // 68 // vA athavA / gajaM kisUtprekSyate - mahItale bhUmaNDale styAnatayA stimitatvena kathaMcana kenApi prakAreNa avatiSTamAnaM sthitiM kurvANaM sudhArasamiva / kimutprekSAyAm / kiMbhUtaM sudhArasam / akhaNDasya saMpUrNasya caNDAttIkSNAditaraM ziziraM dhAma tejo yasyaitAvatA candrasya maNDalaM bimbaM tasyAntarAlato madhyAnnirgataM niHsRtam / kena / aGkavartmanA lAJcanamArgeNa // sRjantamuccaiH svakaraM madodayAtkulAdvisAndrapratinAdamanduraiH / svagarjitaiH spadhiMtayA payomucAM camUM vigAyantamivAtikopataH // 69 // gajaM kiM kurvantam / madasyonmattatAyA udayAdAvirbhAvAtsvakaraM nijaguNDAdaNDamunai sRjantaM kurvantam / utprekSyate - svagarjitairAtmagajarAvaiH sArdhaM spardhitayA haMsarpivena atikopato'dhikakrodhAt payomucAM meghAnAM camUmanIkam / vRndamityarthaH / vigAyantamavagaNayantamiva / 'navAmvudAnIkamuhUrta lAJchane' iti raghuvaMze / anIkavaccanUH / kiMbhUtaigarjitaH / kulAdiSu mandarapramukha kula zaileSu sAndreNa bahulena pratinAdena pratizabdena meduraiH puSTaiH // Page #126 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 2 sargaH ] hIrasaubhAmyam / kutUhaleneva mahIvihAriNaM mahIdharaM kairavabandhudhAriNaH / kimetayorbhAgyanabhomaNerahaH zaradvidhorvA kimu piNDitaM mahaH // 70 // 65 atha vA utprekSyate - kutUhalena kautukena mayAM pRthivyAM viharati khelati ityevaMzIlaM kairavabandhuM candraM dharatItyevaMzIlastasya zaMbhormahIdharaM zailaM kailAsamiva / athavA kim / utprekSyate / etayornAthIkuMrAvyavahAriNorbhAgyaM puNyaM tadeva nabhomaNiH sUryastasyAhardi - namiva / aho bhAnorudayaH / tathA etasmAtsvapnAttayorbhAgyAbhyudayo bhaviSyati / athavA zaradvidhormeghAtyayoditacandrasya piNDitaM piNDIbhUtaM mahaH kAntiriva // AditaH paJcabhiH kulakam || iti gajasvapnaH // vyamoci taM svapnamavekSya saMlaye vilocanAmbhoruhamudraNAnayA / payoruhiNyeva payojavAndhavodaye zacIkAntaharinmahIdhare // 71 // anayA nAvIdevyA saMlaye nidrAyAm / 'nidrA pramIlA zayanaM saMveza: svApasaMlayau' iti haimyAm / taM pUrvoktaM gajasvapnamavekSya dRSTvA vilocanAmbhoruhayornayanakamalayormudraNA nimIlanaM vyamaca muktam / nidrA tyaktetyarthaH / kayeva / payoruhiNyeva / yathA zacyA indrANyA: kAntaH zakrastasya harit dikU pUrvA tasyA mahIdhara udayazailastatra yojanAnyavasya bhAskarasya abhyudayaM vibhAvya payojinyA padminyA netratulyapayoruhayormudraNA mukulanaM vimocyate // sukhaM zayAnA nizi nidrayAGganA nibhAvya taM svapnamavApa saMmadam / yathA paraMbrahma samIrarundha(rodha)nairnibaddhapadmAsana yogimaNDalI // 72 // aGganA nAthI saMmadaM harSamavApa lebhe / kiM kRtvA / nibhAlaya dRSTvA / kam / taM pUrvavyAvarNita svarUpaM hastisvanam / kiMbhUtA nAthI / nizi rAtrau nidrayA sukhaM sAtena zayAnA svapantI / suptA satItyarthaH / keva / nibaddheti / yathA nibaddhaM racitaM padmAsanamAsanavizeSo yaistAdRzAnAM yoginAM yogamArgasAdhakAnAM maNDalI zreNI samIrANAM prANApAnAdInAM pavanAnAM rundha(rodha)nai rodhaiH parabrahma paramAtmAnamAlokya paramaM saMmadaM prApnoti / yogino hi padmAsanenopavizya vAtarundha (rodha)napUrvakamekatAnA yogadhyAnaM kurvantaH paramAtmAnamAtmani hRdayakamalaMkarNikAyAM vIkSya / 'tvAM yogino jina sadA paramAtmarUpamanveSayanti hRdayAmbujakozadeze' iti kalyANamandirastave'pi / 'paramAnandabhAjaH santo dhyAnAdviramante' ityeSa vyatikaraH kumArasaMbhave // gabhIrimANaM dadhataH sapallavasmitaprasUnavrajarAjitAntarAt / svahaMsatUlIzayanoda dasau kSaNAdudusthAtkariNIva saikatAt // 73 // asau nAthI svasya haMsatUlInAmnaH zayanasya / yadvA Atmano haMsAnAM pakSaromabhirbhUtA tUlI / athavA haMsanAmalakSaNakena paTTazATakena / 'svayamevAbharaNAlaMkAraM muyai' iti kalpasU 9 Page #127 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 66 kaavymaalaa| tre / 'bhagavAnsvayamevAbharaNAlaMkArAnmuzcati / tAnyAbharaNAni kulamahatarikA haMsalakSaNena paTazATakena pratIcchati / tathA 'paJca muDhiyaM loyaM karei / ' zakro'pi haMsalakSaNena paTazATakena kezAnpratIkSya kSIrasamudre vAyati |-iti kalpavRttiH / nirmitA tUlI prastaraNopakaraNavizeSaH / loke 'tulAI' iti prasiddhA / tatsaMyuktasya zayanasya vA zayyAyA udarAnmadhyAtkSaNAttatkAlamudasthAdutthitA / kiM kurvataH svahaMsetyAdi / daghato.dhArayataH / kam / gabhIrimANaM madhye nimnatAM 'majjhanne gambhIre' iti kalpAdimasUtravacanAt / punaH kiMbhUtAt / sapallavAH kisalayakalitAH smitA vikasitA ye prasUnavrajAH 'kusumasamUhAstai rAjitaM zobhitamantaraM madhyaM yasya / keva / kariNIva / yathA hastinI ubhayapakSaparAvatanAdinA / kathaMcinnimnIbhUtAt / 'zayyAM tyajantyubhayapakSavinItanidrAH' iti raghau / ubhayAbhyAM pakSAbhyAM pArzvabhyAM parAvartanena loThanena vinItA apAkRtA nidrA yaiH-iti tdvttiH| tathA samIpataruniSpatatpallavapuSpopacitAtsaikatAbalojjhitataTAduttiSThate // . . marAlabAleva vilAsagAminI kSitau kSipantI padapadmayAmalam / tataH samuddizya pati pativratA mahebhyapatnI padavIM vyabhUSayat // 74 // zayyAyA utthAnAnantaraM mahebhyapatnI nAthI patiM svabhartAramuddizya / patipArzve gantukAmetyarthaH / padavI mArge vyabhUSayadalaMkRtavatI / kiMbhUtA |ptirev svabhava vrataM satItvena yasyAH svapANigrahItAraM vinA svapne'pi tridhApi nAnyaM pumAMsaM kAmayate sA pativratA / prathamaM tu satItvasUcanamuktam / atra kAvye tu prakaTatvena satItvaM pratipAditam / kiM kurvantI / kSitau pRthivyAM padapadmayoryAmalaM yugmaM kSipantI sthApayantI / punaH kiMbhUtA / vilAsena lIlayA mantharaM gacchatItyevaMzIlA / keva / marAlabAleva / yathA haMsasya patnI haMsI vilAsagAminI bhavet // kSaNAdathovilayorvasI maNIvibhUSaNadhvaMsitarodasItamAH / asau purastAprakaTIbabhUvuSI priyasya mUrteva kulAdhidevatA // 75 // atha svapnadarzanotthAnanirgamanAnantaramasau nAthI kSaNAtstokakAlAdeva priyasya kuMrAsAdhoH svabhartuH purastAdagre prakaTIvabhUvuSI vyaktA jAtA sametyAne tasthau / kiMbhUtA / u. vIvalayasya bhUmaNDalasya urvasI nAmApsarAH / 'vizati vizati vedImurvasI seyamukH' iti naiSadhe / punaH kiMbhUtA / maNIbhUSaNai ratnAbharaNairdhvasitaM nirdalitaM rodasyo-vAbhUmyostamo dhvAntaM yayA sA / utprekSyate / tasyetyasya mUrtA tanumatI kulAdhidevatA gotrAdhichAtrI devIva / sApyapsarA bhUSaNamANikyakAntividhvastatamAH syAt // tayA kramAdibhyavibhAvarIvaro vimudraNAyA gamitaH sa gocaram / vacovilAsairaruNAMzubhiryathAravindavRndaM divasAnanazriyA // 76 // tayA nAthIdevyA kramAdAgamanAnukrameNa vacovilAsaiH svavacanacAturyAvizayaiH sa kurA Page #128 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 2 sargaH] hIrasaubhAgyam / hna ibhyeSu lakSmIvatsu vibhAvarIvarazcandro mukhyo vimudraNAyA jAgaraNasya gocaraM viSayaM ga mitaH prApitaH / prabodhita ityarthaH / kayeva / divasAnanazriyeva / yathA prabhAtalakSmyAruNAMzubhirbhAnuIkaraNairaravindAnAM padmAnAM ghRndaM vimudraNAyA gocaraM gamyate / vikAzyate ityarthaH // sumadhvajovadhirajaizastrayA rahasyavatsvapna udAttanetrayA / vinidratAM locanayovitanvate nyavedi tasmai vyavahAribhAsvate / / 77 // udAtte sphAre kumudakamala kuvalayacakorahariNakhajanajayanazIle netre nayane yasyAstayA tasmai svakAntAya svapno nidrAvasthAyAM gajendradarzanaM nyavedi kathitaH / kiMvat / rahasyavat / yathA rahasyaM svApreyAya nivedyate / tasmai kiMbhUtAya / vyavahAriSu dIpyamAnatvAdbhAsvate sUryAya / punaH kiM kurvate / vilocanayornetrayovinidratAM nidrAbhAvAtsmeratAM tanvate vistArayate / kurvata ityarthaH / tayA kiMbhUtayA / sumadhvajovadhiraH smararAjastasya jaitraM jagajayanazIlaM yat zastramAyudhaM tadrUpayA // . kimAvayoreSa phalaM pradAsyati svapANisiktasmayamAnazAkhivat / idaM nigadya pramadAdvasuMdharApsarA vyaraMsIyavahArivarNinI // 78 / / vyavahAriNaH kuMrAsAdhorvaNinI strI nAthI pramadAdAnandAt idametaducyamAnaM nigadya kathayitvA arthAdbhartuH puraH / vyaraMsIdviramati sma / kiMbhUtA / vasuMdharAyA bhuumedivyruuptvaadpsraaH| 'vAtu jaloko'psarasaH / 'sikatAH sumanaH smaaH'| eteSAM zabdAnAM bahutvaM vA syAt / iti liGgAnuzAsane / idaM kim / yadeSa gajasvapna AvayordampatyoH kiM phalaM pradAsyati / kiMvat / svapANinA nijahastena sikto jalenAbhiSikto'ta eva smayamAnaH zAkhAprazAkhApatrapallavapuSpopacito jAyamAnaH zAkhivadvakSa iva // tadAnanendoramRtomimAlino giraM sudhAyA bhaginImivodgatAm / . nipIya karNaiH puTakairivAntarA sa kUNitAkSaH paramAM mudaM dadhau // 79 // sa mahebhyaH kurAkhyo'ntarA hRdayamadhye paramAmutkRSTAM mudaM prItimAnandaM dadhau dhArayati sma / kiM kRtvA / nipIya pItvA / sAdaraM zrutvetyarthaH / kAm / giraM vANIm / kaH / kaNaiH zravaNaH / tAdRk zubhasvapnazravaNotkaNThayA vAraMvAraprazne muhurmuhuH karNadAnAdvahutvam / utprekSyate / puTakairiva / anyo'pi rasaH puTakaiH payite / kiMbhRtaH saH / vikuNite nimIlete akSiNI dRzau yena / 'utkalolAM dizi dizi janAH kIrtipIyUSasindhuM yasyAdyApi zravaNapuTakaiH kUNikAkSAH pibanti' iti candhakathAyAm / kiMbhUtAM giram / udgatAM pra. kaTIbhRtAm / kasmAt / tadAnanendo thIvadanacandrAt / utprekSyate / sudhAyA amRtasya bhaginI jAmimiva / bhaginI kiMbhRtAm / amRtomimAlinaH sudhAsamudrAtprAdurbhUtAm / 'lakSmIkAstubhapArijAtasahajaH sanuH sudhAmbhonidherdevena praNayaprasArAvidhinA mUrdhA dhRtaH zaMbhunA / adyApyujhAti naiva devavihitaM kSINaM kSapAvallabhaM kenAnyena vilakyate vidhigatiH Page #129 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| pASANarekhAsakhI // iti bhojaprabandhe kSIrasamudrasya sudhAsamudratvaM pratipAditamasti / tathAnyatrApi kAvyakalpalatAgranthAdiSvapi vidyate ca / atha vA vadanendoH kathaMbhatAt / amRtormimAlinaH sudhAsamudrAt / tadeva gatvA patitaM sudhAmbudhau dadhAti paGkIbhavadatAM vidhau' iti naiSadhe / athavA 'tadAnanendoramRtAbdhijanmanaH' iti pAThaH / sudhAyAH kiMbhR. tAyAH / tadAnanendorvA kiMbhUtAm / amRtAbdhiH samudrastasmAjanmotpattiryasyA yasya vA // dvijAvalIcandrikayAnuviddhayA smitazriyA zvetitasRkkadezayA / bhujAntarAmogavilAsinIrivopacinvatA caJcaramauktikAvalIH // 80 // nigadyate sma vyavahAriNA kSaNaM vimRzya sA tena sukezamAninI / rathAGganAmneva rathAGgabAndhavodaye rathAGgI savidhe samIyuSI // 81 // . . (yugmam) tena vyavahAriNA kuMrAsAdhunA kSaNaM svalpakAlaM vimRzya vicArya svabuddhyA su zobhanAH kezAH kuntalA yasyAH sA sukezI / sukezI svAM manyate iti sukezamAninI / 'kyaG mAninozca' etayoH parayoH puMvadbhAvaH syAt sA nAthI nigadyate sma bhASitA / keneva / rathAGganAmneva / yathA rathAGgabAndhavasya bhAnorudaye savidhe AtmanaH pArzve samIyuSI samAgatA rathAGgI cakravAkI rathAGgena cakravAkena vAdyate / tena kiM kurvatA / cazcurAH pradhAnA mauktikAvalIhArAniva upacinvatA puSNatA / kiMbhUtAH / bhujAntarasya hRdayasyAbhogo vistArastatra vilasantItyevaMzIlAstAH / tathA . [smitazriyA ISaddha sitalakSmyA / ] kiMbhUtayA [smitazriyA / dvijAvalIcandrikayA dantapatijyotsnayA / 'dazanacandrikayA vyavabhAsitam' iti raghau / anuviddhayA vyAptayA / punaH kiMbhUtayA / zvetito dhavalIkRtaH mukkadeza auSTaprAntadezo yayA / 'dantavastraM ca tatprAntau sakkaNI' iti haimyAm // yugmam // anekapasvapnanirIkSaNAdavApsyate tadanvarthasuto'ciMrAttvayA / mahodayaH kevalalambhato munIsamajyayevAmbujamaJjulocane // 82 // he ambujaM kamalaM tadvanma nI manojJe locane nayane yasyAstasyAH saMbodhanamambujamaJja. locane he priye, anekapasya gajasya svapnasya nirIkSaNAddarzanAt acirAtstokakAlAdeva tasyAnekapasyAnvartho'nekAn bahUn pAti rakSati svAmitayA saMsArAddharmopadezamahAvratANuvratA. dipradAnena tArayatItyanugatArtho yasya tAdRzaH sutaH putrastvayA bhavatyA avApsyate / kayeva / munIsamajyayeva / yathA munInAM sAdhUnAm / munIzabdo dIrgho'pyasti / yathA liGgAnuzAsane'yAnImunyau svAtigavyUtivastyaH' iti / bhAvacAritraM vinA kevalajJAnaM na syAditi munIpado. pAdAnam / samajyayA sabhayA arthAdvandvena kevalasya ekAgAkArasya paJcamajJAnasya kevalajJAnasya AsAdanAttRtamahodayo moksso'vaapyte| ya udaya AgataH kadApi na yAti sa eva mahodayaH / / 1. ayaM pATha upacayane hetutayA yojyaH. Page #130 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 2 sargaH ] hIrasaubhAgyam / jayantavajjambhanizumbhabhAminI patiM camUnAmiva sarvamaGgalA / vazeva zaureH sumanaHzarAsanaM kramAcca putraM prasaviSyasi priye // 83 // he priye, garbhatvena prAptaM ca punaH kramAtpUrNasamayaparipATyA putraM nandanaM prasaviSyasi janayiSyasi / kA kiMvat / jambhanizumbhasya indrasya bhAminI priyA indrANI jayantavat jayadattamiva / punaH kA kamiva / sarvamaGgalA pArvatI camUpati svAmikArtikAmeva / punaH kA kamitra / zaurerviSNorvazA lakSmIH sumanAH sumanaso vA puSpaM zarAsanaM dhanuryasya / sumana:zabdasya vA bahutvamiti liGgAnuzAsane / 'puSpANyasyeSucApAstrANi' iti haimyAm / kandarpamiva // 69 iti praNIya zrutigocaraM vacaH priyasya dadhe pulakodgamastayA / tadvitAmurvarayeva jIvanaM nipIya sasyAGkurarAjirAjitA // 84 // tayA nAthIdevyA pulakodramo romAJcAvirbhAvo dadhe dhRtaH / kiM kRtvA / iti pUrvoktaprakAreNa priyasya svabharturvacaH vacanaM zrutigocaraM zravaNagataM praNIya kRtvA / zrutvetyarthaH / kayeva / urvarayeva / yathA sarvasasyayA bhuvA tadvitAM meghAnAM jIvanaM jalaM nipIya pItvA sasthAnAM sarvadhAnyAGkurANAM prarohANAM rAjibhI rAjate ityevaMzIlA tasyA bhAvo rAjitA sasyAGkurarAjirAjitA / sarvadhAnyaprarohazreNizobhanazIlatvaM dhriyate / 'urvarA sarvasasyA bhU:' iti myAm // dhavaH sudhAdhAmasagotravakrayetyavAdi baddhAJjalipANipadmayA / vare surendoriva kAnta tAvake vacaH prapaJce'vyabhicAritAstu me // 89 // sudhAdhAmno'mRtakiraNasya candrasya sagotraM svajano bAndhavaH / tulyamiti yAvat / va mukhaM yasyAstayA candravadanayA dhavaH svabhartA ityamunA prakAreNa avAdi bhASitaH / ta kiMbhUtayA / baddho-racito'JjaliryojanaM yAbhyAM tAdRzau pANipadma karakamalau yasyAH / kamala(?)zabdaH puMklIbaliGgayoH / iti kim / he kAnta, tAvake tvadIye vacaH prapaJce vacanavistAre vAgvaibhave vA me mama vyabhicarati mRSA bhavatItyevaMzIlaM vyabhicAri na vyabhicAri avyabhicAri tasya bhAvaH avyabhicAritA satyatA astu bhavatAn / kasminniva / vare iva / yathA surendorindrasya pradhAnadevasya vA bare abhISTavAkpradAne avyabhicAritA bhavet // mithaH prathAbhirvacalAM vacasvinau kiyacciraM tasthaturatra dampatI / vasanta kulatsahakArakAne pikAvivodIritapaJcamasvanau // 86 // atra ibhyazayyAgRhe vacasvinau viziSTavAgvilAsazAlinau dampatI strIbhartArau mithaH parasparaM vacasAM nijanijavacanAnAM prathAbhivistAraiH / vArtAvinodai rityarthaH / kiyacciraM kiyantIM velAM yAvattasthatuH sthitau / kAviva / piMkAviva / yathA vasantena madhumAsena phulatAM vikasatAm / maJjarIpiJjarIbhavatAmityarthaH / sahakArANAm AmrANAM kAnane udIritaH prakaTIkRtaH Page #131 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kAvyamAlA | paJcamanAmno rAgasya svano dhvaniryAbhyAM tau / pikI ca pikrazca pikau / 'pumAn striyA takSaNazvedeva vizeSaH / striyA sahotau pumAn ziSyate na strI, strIpuMsalakSaNazcedeva vizeSaH / brAhmaNI ca brAhmaNazca brAhmaNau talakSaNaH kim / kukkuTamayUrthI' iti prakriyA kaumudyAm / tina pikIzabdasya lope pikAviti / kiMciciraM tiSThataH // mudAtha nAthI zayanIyamandiraM krameNa saMkrandanasadmasundaram / vyabhUSayatkiM puruSaprabhorivAravindahandirakandarodaram // 87 // atha svArthakathanatattadvArtAnantaraM nAthI muddA pramodena krameNa bhartRvisarjanagRhamArgAgamana paripATyA zayanIyamandiraM svazayyAgRhaM vyabhUSayadalaMkaroti sma / kiMbhUtam / saMkrandanaH zakrastasya sadma mandiraM tatsaMbandhi vA vaijayantaprAsAdastadvatsundaraM ramaNIyamiti garbhitopamA / keva / aravindadRgiva / yathA kiMpuruSANAM kiMnarANAM prabhorindrasya prakRSTa kiMnarasya kasyacidvA patnI mandarasya merorindrakIlazailasya kA kandarAyA guhAyA udaraM madhyaM vibhUSayati / kiMnarANAmavasthAnaM mandarakandarAsu varNyate / yathA campUkathAyAm -- 'mandaM mandarakandarAsu zayitAnutthApayankinarAn' iti // iti gajasvapnavicArakathanasvazayanasadmagamanam // sukhaM svakIye sadane niSeduSI mudaM mahAsvapnajuSaM prapeduSI / 70 idaM kalAkelimarAlamAnase vyacintayatsA viduSIva mAnase // 88 // sA nAthI mAnase svacitte idaM vakSyamANaM vyacintayad vimRzati sma / keva / viduIva / yathA paNDitA hRdaye zAstrArthAdi vicintayati / kiMbhUte mAnase / kalAkeliH kAmaH sa eva marAlo rAjahaMsastasya krIDArthe vAsArtha vA / 'mAnasaukA:' iti hamaivica - nAtU mAnasanAni sarasi / sA kiMbhUtA / sukhaM nirAdhivyAdhikaM yathA syAttathA svakIye nije zayanIyasadane mandire niSeduSI upaviSTA / punaH kiMbhUtA / mahAnadbhuta AzcaryakArI yaH svapnaH svApAvasthAyAmairAvaNavAraNavilokanaM taM juSate sevate tAdRzIM mahAsvanasaMjAtAM mudaM prItimAnandaM prapeduSI // punaH sRjantyAM mayi mudraNAM dRzoH parairapasvapnavijRmbhitairasau / nihanyatAM mAsahajairiva grahaistrikoNakendropagataH zubhagrahaH // 89 // punardvitIyavAraM dRzorlocanayormudraNAM nimIlanam / nidrAmityarthaH / sRjantyAM kurvatyAM mayi parairanyairapasvapravijRmbhitairduSTasvapradarzana vilasitairasau gajadarzanalakSaNaH zubhaH svapno mAnihanyatAM mA vyarthIkriyatAm / ka iva / zubhagraha iva / yathA asahajaiH zatrubhUtairbhImamandAdibhirbrahaiH kharairnavapaJcamaM trikoNaM prathamacatuHsaptamadazamAkhyAni kendrANi teSu bhavaneSu gataH prAptaH zubho gurubudhAdiH prazasyagraho nihanyate nirbalIkriyate // idaM vimRzyeyamajUhahvattataH sakhIrazeSAH svakapAripArzvikAH / dvirephaguJjAravamaJjuvAdinI vasantalakSmIH pikakAminIriva // 90 Page #132 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 2 sargaH ] hIrasaubhAgyam / 71 idaM pUrvoktaM vimRzya vicArya / iyaM nAthI mudA harSeNa svakapAripArzvikA nijasamIpavartinIrazeSAH samastA api sakhIrvayasI ( ? ) ra jUhavadAkArayAmAsa / keva / vasantalakSmIriva / yathA dvirephANAM bhramarANAM guJjaraveNa guJjitena eva manojJaM vadatItyevaMzIlA vasantazrIH pikakAminIH kokilA Ahvayate // tato vayasyo(?)'ntikamAzritA madhutratAGganAzcatalatAmiva smitAm / babhASire kokilakAminIgaNakkaNAdvayIvAdaninAdayAnayA // 91 // tataH sakhIsamAgamanAnantaramanayA nAthIdevyA vayasyaH (?) sakhyo babhASire vAditAH / vayasya: (?) kiMmatAH / antikaM nAthIsamIpamAzritAH sevamAnAH arthAtsaMnidhAne samAgatAH / kA iva / madhuvratAGganA iva / yathA bhRtyaH smitAM vikasitAM kalikAkalitAM cUtalatAM mAkandavallImAzrayante / anayA kiMbhUtayA / kokilakAminIgaNAnAM vikIprakarANAM kaNena rAveNa saha advayIvAda ekIbhAvo yasya vaNa: kalakUjitamivAdvayIvAdo'sAdhAraNatayA yasmiMstAdRzo ninAdo rAvo dhvaniryasyAH // cakorike candrakale lavaGgike mRNAlike puSpalate kuraGgi / kuraGganAme surabhe zaziprabhe vinodike modini vandi sundari // 92 // tathA prathantAM kathakA yathA kanthA mamAgrataH zrIjinacakrisaMkathAH | yathA zubhasvapnadRzA mayA nizApanIyate paddhativatpathispRzA // 93 // ( yugmam ) pUrvakAvye kevalAni sakhInAM vizeSaNAnyeva santi / campUkathAyAmapyevaMvidhAnyeva sakhInAmAni dRzyante / naiSadhe'pi ca / evaMvidhA abhidhAnA he sakhyaH, yUyaM mamAzrato matpurastAt jinAnAmnupabhAdInAM cakriNAM bharatapramukhANAM cakravartinAM saMkathA vArtA | 'vatsaMkathApi jagatAM duritAni hanti' iti bhaktAmara stotre / navavArtApIti tadvRttiH / tathA tena prakAreNa prathantAM vistArayantu / kathayanvityarthaH / ka iva / kathakA iva / yathA kathakA vAcakA vaktAraH kathAH pUrvapuruSacaritAni prathayanti vistAreNa vadanti tathA / katham / yathA zubhaM prazastaM svapnaM pazyatItyevaMzIlA tayA zubhasvapnadRzA mayA bhavatsvAminyA nizA avaziSTA rajanirapanIyate'tikrAmyate paripUrNIkriyate vA / kiMvat / paddhativat / yathA panthAnaM mArga spRzati bhajatIti pathispRk pathikI tayA kathAbhirvArtAbhiH kRtvA paddhatirmArgo'panIyate ullaGghayate tathA / 'kalahaMtA, bharakantA, bhayasaMtattA, kahANayelaggA / piyahaMsaNa UsasiyA, pazca vimaggaM na yAti // ' iti sUktoktaH // yugmam // kathAnuSaGgeSu mithaH sakhIjanoditeSu kAcidvayasIdamAlapat / pareSu gAndharvaraseSu paJcamaprapaJcagItiM vidureva gAyanI // 94 // mitho'nyonyaM sakhIrUpairjanairleI kairuditeSu ukteSu kathiteSu kathAnuSaGgeSu vArtAprastAvaiSu Page #133 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 72 kaavymaalaa| satsu kAcidanirdiSTanAmA vayasI sakhI idamagre vakSyamANamAlapadvabhASe / keva / gAyanIva / yathA pareSvanyeSu gAndharvANAM gAyanAnAM gItAnAM vA / 'gItaM gAnaM geyaM gItirgAndharvam iti haimyAm / raseSu satsu vidurA gItinipuNI gAyanI gAndharvikA paJcamarAgasya prapaJco vistAro yatra tAdRzIM gItimAlapati / gAyatItyarthaH // .. purAbhavannAbhimahIhimAtestanUbhavaH zrIvRSabhadhvajo jinaH / ivAtmabhU rAjasabhAvabhAsitaH sasarja yo viSTapasRSTimAtmanA // 95 // he svAmini, purA pUrva yugasyAdau sarvavyavasthAprAdurbhavanavyatikare navAzItipakSAdhikavyazItipUrvalakSAvazeSe tRtIyArakaparyante nAbhirnAmA mahyAM bhUmau himAtizcandrastasya / 'idaM tamuvItalazItaladyutim' iti naiSadhe / tanUbhavaH putraH zriyA rAjyatIrthakRlakSmyA yuktovRSabhaH kakudmAn kurudeze dhvajazcitaM yasya tAdRk jinastIrthakaraH etAvatA RSabhajino. 'bhavadbabhUva / sa kaH / yattadoH saMbandhAt yo rAjJAM rAjanyAnAmikSvAkuvaMzodbhavAnAM sabhayA samUhena / 'sadevamaNu AsurAe parisAe samaNugammamANaggo' iti kalpasUtre / 'parSadA samahena' iti tadvattiH / 'surasamAjasamAkramaNocitaH' / samAjaH samUhaM iti raghu. vaMze / 'uDupariSadaH kiM nArhantI nizaH kimanaucitI' iti naiSadhe / nakSatrasamuhaspati tadvRttiH / tataH sabhAvAcakAH zabdAH samUhe'pi dRzyante / athavA sabhAyAM pariNadi avabhAsitaH zobhita upaviSTaH / tAdRzaH sannAtmanA svena viSTapasya vizvasya sRSTiM sarvavyavahArazilpakalArAjyasthitiprajApAlanAdisarga sasarja karoti sma / ka iva / Atmabhariva / yathA / brahmA rAjasabhAvena rajoguNasvabhAvena bhAsitaH san jagatsarge cakre // amuSya nAbheyajinAvanInabhomaNerajAyanta zataM tnuuruhaaH| paverivAnAH kratavaH zatakratoriva cchadAnIva punaH payoruhaH // 96 // amuSya etasya nAbharapatyaM nAbheyo vRSabhaH sa eva jinAnAM sAmAnyakevalinAM madhye avanyA bhUmerati tejastvena nabhomaNeH sUryasya / athavA-avanInabhomaNI rAjA / 'madhyaMdinAvadhividhervasudhAvivasvAn' iti naiSadhe / tathA 'pANDoravanimArtaNDasya' iti pANDavacaritre / jinarAjasyetyarthaH / zataM zatasaMkhyAkAstanUruhAH / 'tanUruhastu putre garuti loni vA' ityanekArthaH / ajAyanta jAtAH / kasyeva / paveriva / yathA vanasya zatamasrAH koTyo bhavanti sma / punaH kasyeva / zatakratoriva / yathA indrasya zatamitAH kratavaH pratimA yajJA vA Asan / 'indreNa kArtikazreSThibhave pazcamI pratimA zatavAraM vyUDhA' iti kalpakiraNA. valyAm / punaH kasyeva / payoruha ivAtra SaSThI / yathA kamalasya zataM chadAni patrANi jAyante // jinAvanIndoH kila dharmakarmaNorvyavasthayAsmAdudabhAvi bhUtale / rathAGgapAthoruhayormudoditAravindinIvallabhamaNDalAdiva // 97 // Page #134 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 2 sargaH] hIrasaubhAgyam / kileti zrUyate nizcitaM vA / bhUtale bharatakSetrakSoNImaNDale asmAjinAvanIndoretasmAda. pamatIrthakarAddharmaH sukRtaM karma kRSivANijyAdi tayovyavasthayA vivekena udabhAvi prakaTIbhUtam / kasmAtkayeva / uditAdabhyudayaM prAptAdaravindinIvallabhasya padminIpaterbhAnormaNDalAd vimbAt sthAzvakravAkaH pAtharuhaM kamalam / jAtivAcitvAdekavacanam / tayormudA harSeNodbhUyate / yato rathAGgAnAM priyAbhiviyogaH kamalAnAM saMkocazva rAtrau bhavedato divase harSaH / mudeti kartapadaM tRtIyAntam // babhUva nAbheyavibhuH sa AdimaH kSitau samayAvanibhAminIbhujAm / pulomanAprANapatermataGgajo mahAmRgANAmiva dAnazAlinAm // 98 // * he nAthIdevi, kSitau pRthivyAM sa pUrvoktasvarUpo nAbheya eva vibhuH svAmI RSabhadevaH / . samagrA ye avanI bhImeva bhAminoM bhunanti iti avanibhAminIbhujaH / 'vasumatIyuvatIbhujaGgaH' tathA 'yAminIkAminIpatiH' ityAdi kAvya kalpalatAyAm / rAjAnasteSAM madhye Adima: prathamaH / asyAmavasarpiNyAM prathamaM zrIRSabhadevasyaiva rAjyasya jAtatvAt / zakreNa prathamam RSabhadevamya rAjyAbhiSekaH kRta iti / ka iva / mataGgaja iva / yathA pulo. majAyA indrANyAH / 'hRSyanmuhurloma pulomajAyAH' iti naiSadhe / prANapatirbhartA zakrastasya gaja airAvaNaH sa mahAmRgANAM hastinAm Adimo jajJe / tathA ca campakathAyAm-'nArAyaNanAbhyambhoruhakuharakuTImadhizayAnasya vedavidyAM nigadato bhagavataH pitAmahasya bRhadrathAntaravikIrNAbhAsanAmAni sAmAni nAyataH sAmazlokarasaniSyandAdudapadyanta airAvatasupratIkaprabhRtayo'STau diggajendrAH / tebhyo'bhavan bhadramandramRgasaMkIrNajAtayo giricaranadIcaro. bhayacAriNaH kariNaH / prasiddhaM caitatsAmajA gajA iti / kecitpunaranyathA kathayanti / kila sakalasurAsurakaraparighaparivaryamAnamandaramanthAnamathitadugdhAmbhodherajani janitajagadvismayollasalakSmImRgAGkasurabhisuradrumadhanvantarikaustubhoccaiHzravasAM sahabhaH zazadharakarakA. ntirairAvataH / tatprasUtira zeSavanAnyalaMkaroti' iti / kiMbhUtAnAM nRpANAM ca gajAnAM ca / dAnavizrANanairmadAmbubhizca zAlante zobhante ityevaMzIlAH // ... payodhiputrItanayAvanIpaterivAnubimbeSu mahIvihAriSu / zatAGgajAteSu tadAdimaprabhorbabhUva mukhyo bharatAbhidho'GgajaH // 99 // tasya pUrvavarNitasvarUpasya AdimaprabhokraSabhadevasya zatasaMkhyeSvaGgajAteSu bharata ityabhidhA nAma yasya tAdRzo'GgajaH putro mukhyaH prathamaH zreTho vA babhUva / utprekSyate / zatA. gajAteSvanubimbeSviva / kasya / payodheH kSIrasamudasya putrI nandanA lakSmIstasyAstanayaH kAmaH sa evAvanIpatI rAjA tasya / kiMbhUteSvanubimbeSu / mayAM bhUmau viharanti krIDantItyevaMzIleSu / zatamapi sutAH smarapratikRtaya iva dRzyante ityarthaH // yadIyayAtrAsu camUsamutthitairdivaspRthivyoH pravisAripAMsubhiH / ahastriyAmIyAMte padminIpatiH pataGgati dhvAntati tatprabhAbharaH // 10 // Page #135 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 74 kaavymaalaa| yasyemA yadIyAstAsu bharatacakrisaMbandhinISu yAtrAsu digvijayakRtaprayANeSu camUsamutthitazcaturaGgacakracalanAduruDDInA divaspRthivyorAkAzabhuvoH pravisaranti vistarantItyevaMzIlaH pAMsubhi lIbhirahadivasastriyAmIyati nizevAcarati / niHzeSatayA raviprakAzasya rundhanAt / punaH padminIpatiH bhAsvAn pataGgati khadyota ivAcarati / kiMcidRzyamAnatvena / 'sarvaprAtipadikAt kvip vA AcAre' ityeke / tena kRSNavadAcara. tIti kRSNati' iti prakriyAkaumudyAm / tathA pataGgati * / punastasya bhAnoH prabhAbharo dhvAntati andhakAra ivAcarati / bhAsAM zyAmIbhUtatvena // haremahiSyAM hariti prayAtavAnya AditaH sAditagotrazAtravaH / patiH surANAmiva dAnavAriyuggajendrasindhUdbhavavAjirAjitaH // 101 // yo bharatacakravartI Adito digvijayakaraNavyatikare prathamato harerindrasya mahidhyAM panyAM hariti dizi / prAcyAmityarthaH / 'nijamukhamitaH smeraM dhatte haremahiSI hArat' iti naiSadhe / prayAtavAn gataH / ka iva / surANAM patiriva / yathA zaMka: pUrvI dizaM prati prayAti, tatpatitvAt / kiMbhUto yaH zakrazca ! sAditaM hataM gotraM vaMzo yeSAM tAdRzAH zA. travA vairiNo yasya / yadvA sAditA nirmalamuccheditAH gotrasahitAH savaMzAH zAtravA ripavI yena / pakSe-sAditA gotrAH parvatA eva zAtravo yena / punaH kiMbhUtaH / dAnavAribhirmadajalaiyuJjanti yogaM prApnuvantIti dAnavAriyujo niryadvahulamadasalilA ye gajendrA bhadrajAtIyagandhopalakSitAH sindhurAH [taiH] sindhudeze udbhava utpattiryeSAM tAdRzairvAjibhirazvaizvi] rAjitaH zobhitaH / pakSe-dAnavAnAM daityAnAmaribhirvairibhiryunaktIti / devayukta ityarthaH / tathA gajendra airAvaNaH sindhUdbhavaH 'samudrotpanna uccaiHzravA azvaH tena ca rAjitaH / sa sindhujaM zItaMmahaHsahodaraM hasantamuccaiHzravasaH zriyaM hayam' iti naiSadhe / / sa sArvabhaumo dhvajadaNDazekharIkRtasphuratkAJcanakumbhakAntibhiH / mataGgaraJjanazailamAMsalaiH kSitau tanotIva savidyudamvudam // 102 // sarvasyA bhamarIzvaraH sArvabhaumazcakravartI sa bharataH / utprekSyate / savidhudambudaM taDikalitajaladharaM kSitau pRthivyAM tanotIva karotIva / kaiH / ajananAmA zailaH parvataH tadvanmAMsalaiH puTairunataizca / tAdRzairmataGgajaiH svasenAkunnaraiH / kiMbhUtairmataGgajaiH / dhvajAnAM patAkAnAmarthAdgajasaMbandhinInAM daNDeSu zekharIkRtAnAmuttaMsatAM prApitAnAmuparisthi. tAnAM vA sphuratAM dIpyamAnAnAM jhagajhagitikAntInAM kAJcanakumbhAnAM hemakalazAnAM kAntijyotiryeSu taiH // dazAmavApsyanti yadantimAmime'sadAzrayA lakSamitAH kSitikSitaH / vivarNatetIva digaGganAgaNairmukhe niSeve'sya camUrajobharaiH // 103 // digaGganAgaNairharidvadhUvRndaiH kartRbhirasya bharatacakriNazcamUrajoraizcaturaGgadalacalanodbhUta Page #136 -------------------------------------------------------------------------- ________________ . 2 sargaH horasaubhAgyam / 75 bharidhUlIpaTalermukha vakre / utprekSyate / iti hetoH vivarNatA vicchAyatA zyAmavaM niSeve bhene / sevitaM dhRtamityarthaH / iti kim / yadyasmAtkAraNAdasmadAzrayA vayamevAzrayo nivAsasthAnaM zaraNaM vA yeSAM tAdRzA ime lakSamitAH zatasahasrasaMkhyAkAH kSitikSito rAjAnaH / ante arthAdAyuSo'vasAne bhavAmantimAM caramA saMgrAmAdinA maraNalakSaNAM dazAmavasthAmavApsyanti lapsyante // camUdhvaniH prAggirikaMdarodare priyopagUDhaM sukhasuptarphinarAn / idaM yazo gApayituM guhAgataprativanai garayannivodgataH // 104 // asya bharatacakriNazcamUdhvanirgajavAjirathapatticaturaGgakaTakakolAhalazabda udgataH prAdurbhUtaH / utprekSyate / prArigareH pUrvAcalasyodayAdre: kaMdarANAM guhAnAm udare madhye priyopagaheM priyAM kiMnarImupagahyAliGgaya / 'kyabarthe samAse Namula' iti prakriyAkaumudyAm / ciraviracitavividhanidhuvanavimodakheda nidrAlatayA krIDArasikatayA ca svasvasukhena nirAtaGkayA suptAn kinagan prati idaM yazo bharatacakrikIrti gApayituM gAnaviSayAM kArayituM guhAsu gahvareSu gataiH prAptaiH pratisvanaiH pratizabdaiH kRtvA jAgarayan praSodhayanniva vinidrAn kurvan utthApayanniva // pragalbhaphAlaigagane nakhaiH punarmahItalasyotkhananaihayavanaH / jayaM sRja kharbalivezmanoyoratheti saMjJApayati svayaM patim // 10 // hayavrajo vAjibAto .gagane nabhoGgaNe pragalbhaphAlaiH prakRSTaprakayoMllalanai haccairuGaya. nairvA punarnakhaiH khurairmahItalasya bhUmermaNDalasya adhaHpradezasya utprAbalyena khananaiH kSodanaiH / utprekSyate / yaM pati bharatacakriNaM svaM svAminamityamunAkAreNa saMjJApayatIva / iti kim / yat he sArvabhauma, bhRmistvayA sarvApi sAdhitA / atha svaH svalokaH, bali. vezma pAtAlam, tayoyostvaM jayaM sRja sAdhaya / svargapAtAle api bhUmivatsvAyattIkuru ityarthaH // payodhirodhaHsthalarodhibhiH prabhorasaji garjAJjanabandhusindhuraiH / . carAcare varSitumutsukairitaH kimambudairambujighRkSayAgataiH // 106 // prabho takSetrasvAmino bharatabharturaJjanasya kanalasya zyAmatvena bandhubhistulyaiH / athavA aJjanAcalasya zyAmatvena tugatvena vA sadRzaiH / athavA aJjanAdreH sahodarairanyai. raJjanAcalairivetyarthaH / tAdRzaiH sindhuraiH gandhagajenarjA baMhitaM garjitamasaji cakre / kiMbhUtaiH sindhuraiH / payodheH samudrasya rodhastaTastasya sthalaM velAgamanabhUstadrundhantItyevaM. zIlaiH / utprekSyate / itaH samudrAdambujikSayA pAnIyAnAM grahaNeccyA AgataiH kim ambudairmadhairiva / kiMbhUtaiH / cagacare sarvajagati bhUmImaNDale varSituM jalavRSTiM vidhAtumutsukairatkaNThitaH // Page #137 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kAvyamAlA | ikSuDimbhAnkSitirakSiNo mahaujasA samutkhAya punaH praropayan / sa pUrvapAyonidhisaikatakSiti (to) kSitevivadA vrajati sna sasmayaH 107 sakSitevivoTA bhartA bharatabhUpatiH pUrvapAthonidheH prAcIsamudrasya / 'pUrvaparvatatirohitAtmanaH ' iti vIradhavalanRpurohita somezvarabhavinirmita vastupAlakI kaumudIsodarasugthotsavakAvye / saMkate (takSitI) jalojjhitapradeze vrajati sma jagAma / kiMbhUtaH / saha smayena garveNa vartate yaH sa sasmayaH / kiM kurvan / mahaujasA sarvayaH sAtizAyinA SaTkhaNDamaNDita bharatabhUmIvalayodbhava yAvadvAjivArNavesara sairabha karaMbha nRpabhayugalamaNDalAkalitasavAlavRddhavayasthavazAsakhapuruSa paurupazanAkramaNIyena parAkrameNa adhikA vA / ojaHzabdena pratApo'pi kathyate / yathA naiSadhe- 'tadojasastadyazasaH sthitAvimau vRtheti citte kurute yadA yadA / tanoti bhAnoH pariveSakaitavAttadA vidhiH kuNDalanAM vidhorapi // ' iti / kSitirakSiNo bhUpAlAn / nipayi yasya kSitirakSiNaH kathA:' ityapi naiSadhe / samutkhAya rAjyAzayitvA / punaH pazcAtpraropavan / rAjyasthAne vA sthApayan / kAniva / ikSuDimbhAniva / yathA kazcitkRSikaH ikSaNAmaM sipatrakANAM DimbhAn prarohAn utkhAya uptasthAnakAdutkhanyAnyasminsthAne praropayati / 'palAlajA hai: pihitekSuDimbha:' ityapi naiSadhe // anitA nRpairvale bilezayairivaitadvasudhAdhave dadhe / vinamratA ca dhriyate sma vetasai raye sravantyA iva bhUrivetasaiH // 108 // etadvasudhAdhave etasmin bharatabhUpAle suljhanAmA dezastannAyakaiH surAjairajidmatA saralatvaM dadhe dhRtaM tatkAlamevAgatya praNeme / kairiva / yathA bilezayaiH bhujaGgamairbile bhUgatarandhre svanivasanasthAne pravezasamaye ajihmatA avakratvaM dhriyate / ca punaH asmin nRpe bharivaitasaitasvadezabhUpAlaivinamratA vizeSeNa namanazIlatraM dhriyate sma | kairiva / vetasairiva / yathA vantyA nadyA ye pravAhe madhye taTe vA udgamanazIlairve tasanAmavRkSavizeSairvinamratA zriyate // avApito gocaratAM sa mAgadhairiva stavasya pramadena mAgadhaiH / sRjadbhirindro'drigaNaiH kaliM gajairivopalai ruddhanataH kaliGgajaiH // 109 // sa bharatacakrI mAgadhairmagadhadezodbhavabhUpaiH pramadena harSeNa stavasya stutergocarataviSayatvam / dIpAdhipAnnayanayornaya gocaratvam' iti naiSadhe / avApitaH lambhitaH / kairiva / mAgadhairiva / yathA mAgadhairbandijanaizcakravartI stUyate / punaH kaliGgadezabhRpaiH ruddhanataH pUrvaM ruddhaH pazcAnnataH namaskRtaH / ' pItapratibaddhavatsAm' iti raghau / 'pUrva pItaH pazcAtpratibaddho vatso yasyAH sA' iti tadvRttizca / "pUrvakAlaikajaraspurANanava kevalAH sAmAnAdhikaraNena' ete samAnAdhikaraNena samasyante sa tatpuruSaH / bhinnapravRttinimittAnAM zabdAnAmekasminnarthe pravRttiH samAnAdhikaraNam / pUrvakAlArthastu aparakAlArthena / yathA snAtAnuliptaH / pUtra snAtaH paJcAdanuliptaH / tathA 'tatpuruSaH samAnAdhikaraNaH karmadhArayaH / samAnAbhidheyo Page #138 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 2 sargaH hIrasaumAgyam / yastatpuruSaH sa karmadhAgyADyaH syAt / pItazvAsau pratibaddhazca / tathA nAtazcAsAvanuliptazca / tathA rudrazcAsau natazca / ityeSo'pi vigrahastena karmadhArayagarmitastatpuruSaH samAsaH" iti prakriyAko mudyAm / kiM kurvadbhiH / gajaiH sAdhanabhUtairhastibhiH kAle saMgrAma mujadbhiH kurvadbhiH / kAreva / advigaNaiH / yathA parvataprakaraiH upalaiH prastaraiH kRtvA / yuddhaM vidadhadbhiH sadbhirindro rudhyate praNamyate ca // caturdizAmapyayamarNavAvadhIniti pradezAdhvajinIbhirAnaze / vibhAsitAbhiH mitasindhurazriyA yathAbhrikAbhiH prsrtpyodhrH||110|| atha bharatasArvabhauma ityamunA prakAreNa dhvajinIbhiH senAbhiH kRtvA catasrazca pUrvadakSiNapazcimottaralakSaNAstA dizazca caturdizastAsAm / katham / api catasRNAmapi dizAmityarthaH / pradezAn vibhAgAn Anaze vyApnoti sma / kiMbhUtAnpradezAn / arNavaH samudro'vadhirmaryAdA yasya / athavA arNavAcatvAraH samudrAH / 'payodharIbhUtacatuHsamudrAM jugopa gorUpadharAmivovIm' iti raghukAvye / tathA 'catu: samudro parikhe napANAmantaHpure vAsita kIrtidAre / dAnaM dayA sUnRtamAtitheyI caturyaH rakSaNasauvidallAH // ' iti naiSadhe / 'vAsitA rakSitAH kIrtaya eva dArA yatra / tAdRze caturaNavakhAtike bhUmImaNDale eva nRpA. NAmantaHpure dAnaM, kRpA, satyavacanam, atithisakriyA, etaccatuSTayI tadantaHpurarakSaNArtha sauvidalAH kazcakinaH / ebhizcatubhiH prakAraivinA kIrtina tiSThati / ' iti tadvRttiH / atazcatvAraH samudrA maryAdA yeSAM te / kiMbhatAbhirdhvajinIbhiH / sitAnAM bhadrajAtitvena zubhrANAM sindhurANAM hastinAM zriyA zobhayA vibhAsitAbhiH zobhitAbhiH / ka iva / prasaratpayodhara iva / yathA zvetagajena airAvaNena / 'prAvRSeNyaM payovAhaM vidyudairAvatAviva' iti .raghau / aba vA anasya meghasya mAtaGgo hastI abhramAtaGgaH / 'airAvaNo'bhramAtaGgazcatu. 'dantaH' iti hemIvacanAt / vibhAsitAbhiratrikAbhivadalaiH kRtA gaganAGgaNavistaranmeghazcaturdikpradezAnvyApnoti / atra yathA ivAthai // arthapa velAtaTataH samaM bheTenyavIvRtanIdhineminAyakaH / gabhIrarAvairudaraM bharanbhuvo rayaH payodhariva yAdasAM bharaiH // 111 // atha caturdagvijayAnantaramegha varNyamAnabaloka nIradhinemerAsamudrAntapRthivyA nA. yakaH patirbharatacakravatI telAtaTataH samudrasya velAyA jalavRddhisthAnakasya taTAttIrAdbhaTaiH menAcaraiH zaraiH samaM sAdha nyavIvRtanivartate sma / pazcAdavale ityarthaH / ka iva / raya iva / yathA payodheH mamadrasya rayaH payaHpravAhaH / 'pravAhaH punarodhaH syAdveNI dhArA gyazca saH' iti hemyAm / yAdasAM nakacakrapAThInapIThAdInAM bharaiH bajeH sAkaM velAtaTAnivartate / kiMmata eSa rayazca / gabhIrarAvaizcaturaGgaturaGgagajasyandanapadAtiprabalabalacalanodbhUtaiH svabhAvajezca gambhIradhvanibhiH kRtvA bhuvaH pRthivyA udaraM madhyaM bharan pUrayan / atha vA 'pRthivI papUrayan' inyAMpa paatthH|| Page #139 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| sa cakriNAM bhAratabhUmibhAminIvizeSakANAM vRSabhAGgajo'graNIH / tadIyavapteva jinAvanIbhunAmabhUtsurazreNiniSevitakramaH // 112 // sa jagadvikhyAto vRSabhasyAdidevasyAGgajaH sanurbharatacakrI bhArataM bharatakSetraM tasya bhUmiH saiva bhAminI strI tasyA vizeSakANAM tilakAnAM bharata-sagara-maghavA-sanatkumAra-zAntikunthu-ara-subhama-padma-hariSeNa-jaya-brahmadattAbhidhAnAnAM dvAdazasaMkhyAkAnAM cakriNAM madhye agraNIrmukhyaH prathamo vA abhudvabhUva / ka iva / tadIyavapteva / yathA tasya bharatasyAyaM tadIyaH vaptA pitA yugAdidevaH / jinAnAM sAmAnyakevalinAm / atha vA RSabha-ajitazaMbhava abhinandana-sumati-padmaprabha-supArzva-candraprabha-suvidhi-zItala-zreyAMsa-vAsupUjya-vimala-ananta-dharma-zAnti-kunthu-ara-malli-munisuvrata-nami-nemi-pAzva-vardhamAnanAmnAM caturvizatitIrthakRtAM madhye AdimaH ajAyata / kiMbhUto bharatastatpitA c| surANAM SodazasahasrAGgarakSakayakSamukhyAnAM catuHSaSTidevendrAdInAM ca zreNibhiniSevitau paricitI kramau caraNau yasya // ya AdimodvArakaro jinAlayaM vyadhApayanmUrdhani siddhbhuubhRtH| .. samagratIrtheSvapi sArvabhaumatAmamuSya vaktuM kimu hemazekharam // 113 // Adau bhavaH apiNItatIyAraparyante / prathamasyodvArasya caityasthApanArUpasya karaH kArakaH ata eva yo bharatacakrI siddhabhUbhRtaH zatrujayasya mUrdhani RSabhakUTanAmani zikhare jinAlayam RSabhadevaprAsAdaM vyadhApayadvArdhakiralapAveM kArayati sm| kimatprekSyate / amuSya zrIzatrujayagireH lamageSu trijaMgadvAsiSu tIrtheSu sArvabhaumatAM cakravartitvaM vaktuM kathayitum / janAnAM pura iti zeSa: / hemazekharaM suvarNottaMsaM kimu kArayati sma / / mRgAkSi sopArakakulyapAkayoramUlyamANikyavinIlaratnayoH / khatAtamUrtI bharatena kArite dRzAvivaite bharatAvanIzriyaH // 114 // mRgavadakSiNI nayane yasyAstasyAH saMbodhane he hariNalocane, tena bharatena amUlyayormaharyayormUlyaM jJAtumapi kartumapi kenApyazakyayormANikyaM padmarAgamaNiranyo vA kazcinmaNivizeSaH vinIlaratnaM marakatamaNistayoH svatAtasya RSabhadevasya mUrtI pratime kArite nirmApite / kayoH purayoH / sopArakanAma zatrujayatalahaTikAyAM patanam, kulyapAkanAmAnyanagaram, tayoH purayoH / adyApi vidyate ityadhyAhAraH / utprekSyate / bharatAvanAzriyo bharatakSetrakSoNilakSmyA ete pratime dRzau netre iva // tathA caturviMzatitIrthakRgRhaM dharAdhavo'STApadabhUdhramUrdhani / . vyadhApayacchAzvatasArvavezmavattadadya yAvaddhRvavadvitiSThate // 115 // tathA punaH sa dharAdhavo bharatabhUpatiraSTApadabhUdhramUrdhani kailAzazailazikhare tulganAsAmasvasvavarNapramANapadmAsanAdyaGkitacaturviMzatitIrthakRtpratimAlaMkRtasiMhaniSadyA nAma catu. Page #140 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 2 sargaH) . hIrasaubhAgyam / 79 vizatestIrthakRtAmRSabhAdInAM vardhamAnAntAnAM jinAnAM gRhaM prAsAdaM vyadhApayatkArita. vAn / kiM tat / zAzvatasArvavezmavat siddhAyatana miva / taccaityamadya yAvadadyatanaM divasaM maryAdokRtya vitiSThate sthitamasti / kiMvat / dhruvavat / yayA dhruva utAnapAdajastArako 'dyApyAkAze vidyate // parAnparaHkoTijinAlayAnayaM hiraNyamANikyamayAnacIkarat / jinendramUrtIrapi koTizastarIrivAGginAM saMsRtisindhupAtinAm // 116 // ayaM bharatacakravartI parAn anyAn paraHkoTijinAlayAn koTeH pare parakoTyaH / koTiza ityarthaH / tAdRzAn prAsAdAnacIkarat kArayAmAsa / kiMbhUtAn / hiraNyaM suvarNa mANikyAni ratnAni maNivizeSA vA tanmayAn tai racitAn / api punaH koTizo ji. nendrANAm atItAnAgatavartamAnacatuvizatitIrthakRtAM mUrtIH pratimAH kArayati sma / utprekSyate / saMmRtiH saMsAraH sa eva sindhuH samudraH tatra rAgadveSAdinA patanazIlAnA. mahinAM prANinAM tarIstarItuM nAva iva // . nRpo'yamAdyo'jani saMghanAyakaH kRzAGgi zatrujayarUpyazIlayoH / kSamAbhRtAM bhogabhRtAM ca yo'graNIrabhUtpunaH kuNDalinAmivAdhibhUH 117 he kRzAgi tanvaGgi, ayaM nRpo bharatabhUmIndraH zatrujayarUpyazIlayovimalAcalASTApada. yorAdyaH prathamaH saMghanAyakaH saMghapatirajani saMjAtaH / punaryaH kSamAbhRtAM rAjJAM bhogabhRtAM bhauginAm / 'bhoga: zrIbharatezvare pratipadaM labdhistathA gautame' iti sUktavacanAt / bhogo rAjyAdisukhaM sarpadehazca rAjyAdisarvasukhabhAjAM vA agraNIckhyo'bhUdvabhUva / ka iva / kuNDalinAmadhibhariva / yathA nAganAthaH zeSaH pRthvIdhAriNAM kulaparvatAdInAM tathA bhogaM sarpakAyaM vibhratIti bhAgabhRtasteSAM vAsukipramukhanAgAnAmagraNIH / zailA hi pAdairdharAM dadhate, zepastu sahanasaMkhyaH svaphaNAmaNDalaiH sarvo vasuMdharAM dhatte / ato'praNItvam // asau prakAmapramadaM dadAnayA prasUtayA dhyaansudhaapyodhinaa| zivazriyA agrajayeva kevalazriyA zrito drpnnikaaniketne|| 118 // asI bharatacakrI darpaNikAniketane AdarzagRhe / 'yanmatau vimaladarpaNikAyAm' iti naiSadhe / kevala zriyA kevalajJAnalakSmyA dhito bheje / kiNbhuutyaa| prakAmaM sarvAti zAyinamanantaM pramadaM harSan / paramAnandamityarthaH / dadAnayA ycchntyaa| dhIrapi prakRSTasya mAtapAdAmbho. jabhaktasya kAnasya prAnasya svAGgajAtasya pramoda datte / punaH kiMbhUtayA / dhyAnaM zuklapraNidhAnaM tadeva sudhApayodhiH kSIrasamudraH gulladhyAnavadujvalatvAtkSIramayatvAt dhyAnAmRtAdhiH / 'guNazreNisudhAnindhoH pANDorajAgaraujasaH' iti pANDavacaritre / tena prasatayA janitayA / zrIrapi dugyAbdherjAtA / utprekSyate / zivadhiyA martilakSmyA aprajayA jye. bhaginyeva prathamopanatvena kevalajJAnAnantaraM mokSamApteH / / Page #141 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 80 kAvyamAlA / digantavAsaM kimapAsya kAzyapIvilAsazIlaiH kakubhAM puraMdaraiH / tadaSTapaTTakSitiSairavApyatAmunetra sImantini kevalendirA // 119 // 'kezeSu vartma sImanta:' iti imyAm / prazasyaH sImanto'syasyAstasyAH saMvodhanaM hai sImantini, tasya bharatasya aSTasaMkhyAkaiH paTTeSu padeSu kSitipaiH / atha vA / tatpadhAribhimadhyapadalope nRpaiH / bharatAdArabhya aSTapaTTadharai rAjabhirityarthaH / amuneva bharataMcakriNeva AdarzagRhe kevalaMndirA kevalajJAnalakSmIravApyata prAptA / utprekSyate / digantavAsaM dizAM prAnte vasatimapAsya tyaktvA kAzyapI bhUmistasyAM vilAsaH sthAnavaiziSTyaM krIDanaM vA tatra zIlaM svabhAvo yeSAM taiH / 'lIlA kelivilAsaca zRGgArabhAvajakriyA' ityanekArthaH / keliH krIDA vilAsaH sthAnavaiziSTyamityevaM bhUriH kakubhAM puraMdarairaSTadikpAlaiH kim / 'AkhaNDalo daNDadharaH zikhAvAnpatiH pratIcyA iti divyahendraiH' iti naiSadhe // tato'sya saMkhyAtigapaTTapatibhiH prapadya zatruMjayamUrdhni kevalam / mahodayazrIH samasevi bhAskarairivodayaM dyaurudayAvanIdhare // 120 // tataH aSTama paTTadharadaNDavIryarAjAMnantaramasya bharatacakriNaH saMkhyAmatigacchantyatikAmantIti sNkhyaatigaaH| karmaNi DaH / tAbhiH / asaMkhyAtAbhirityarthaH / patibhiH paTTadhararAjarAzatruMjayamUrdhni vimalAcalazikhare kevalaM kevalajJAnaM pratipadyAsAdyAdhigatya mahodayazrIrmuktilakSmIH samasevi saMsevitA / kairiva / bhAskarairiva / yathA divAkarairudayAvanIghare pUrvaparvate udayamudramamavApya dyaurgaganamaNDalI sevyate // babhUvurikSvAkukule sahasrazaH sahasrazociH sadRzA mahaujasA / : tataH kSitIndrA jagadIhitAvahA mahendrazaile surabhUruhA iva // 121 // tataH saMkhyAtigapaTTaparaMparAprAntavartijitazatrubhUpatirAsIttena svasutAjita tIrthakRte rAjye vizrANitam, zrIbhagavatA ca svapitRbhrAtRsumitradhAtrI patiputrAya sagarakumArAya rAjyaM pradade, sa kramAdvakrI bhUtvA cAritramAdAya siddhaH sagaracakriNo'nantaram / ikSvAkukule saudharmendreNa svayaM sthApitasya zrIRSabhadevasya vaMze sahasrazaH arthAdasaMkhyAtAH kSitIndrAH pRthivIpuraMdarA rAjAno babhUvuH saMjAtAH / kiMbhUtAH / mahaujasA atizAyipratApaiH sahasrazociSaH sUryasya sadRzAstulyAH / punaH kiMbhUtAH / jagadIhitAvahAH vizvakAmitavidhAyakAH / ka iva / surabhUruhA iva / yathA mahendrazaile merau jagadabhilaSitapUrakAH kalpavRkSA bhavanti // iti svanAgarikAyAM maratadigvijayodvArapratimAprAsAdakArApaNakevalajJAnatatpaTTaparaMpa* rAvarNanam // idaM vadantyAmaravindacakSuSaH puro'ya tasyAmaparA nipastanI / girAnanaM yojayati sma kautukAnmarAlikAyAmiva kIrakAminI // 122 // Page #142 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 2 sargaH] hIrasaubhAgyam / 81 atha bharatacatridigvijayAdikathitAnantaram aravindacakSuSaH kamalalocanAyA nAthIdevyAH puro'gre tasyAM prAguktAyAM sakhyAmidaM pUrvoktam RSabhabharatadigvijayacaityanirmApaNAdi vadantyAM satyAm aparA anyA kAcitripastanI kalazoccakucA kautukAt kautUhalAdvirA vAcA AnanaM mukhaM yojayati sma / uvAcetyarthaH / keva / kIrakAminIva / yathA marAThikAyAM vadantyAM hasyAM bhASamANAyAM satyAM kI vakti // mRgAkSi pazyAmarasindhusAriNIM tvamabhravIthIM sumanovanImiva / mayUkhalekhAmakaranditArakAmaNIcakA mecakimAlimaNDalAm // 123 // mRgavadakSiNI yasyAstasyAH saMbodhanaM he mRgAkSi svAmini, tvamabhravIthIM gaganapaddhati pazya vilokaya / utprekSyate / sumanovanImitra puSpavATikAmiva / devavanaM vA / kiMbhUtA / amarasindhurAkAzagaGgA saiva sAriNI kulvA yasyAm / punaH kimtA / mayUkhalekhA kirazreNireva makarando madhu vidyate yeSu tAdRzAstArakA eva maNIcakAni kusumAni yasyAm / bhecakimA gaganazyAmatvam / ' dhRtagambhIrakhanIqhanIlimA' iti naiSadhe / tathA 'acicaNDAMzurocirgaganamalinimA kajalaM dahyamAnam' iti khaNDaprazastau / tadeva alinAM bhramarANAM maNDalAni vRndAni yasyAm // mRgendramadhye mRgayasva tArakAJzramodabindustabakAnivAGgake / vibhAvarI kairavacakSuSo'munA nikhelayantyA dayitAmRtAMzunA // 124 // mRgendraH kesarI tadvanmadhyamudaraM yasyAH, yadvA mRgendramadhyavanmadhyaM yasyAH / madhyamapadalopI samAsaH / kRzodarItyarthaH / tvaM tArakAn (?) jyotizcakrANi mRgayasva pazya / 'payaHpArAvAraM paramapuruSo'yaM mRgayate' iti khaNDaprazastau / ivotprekSyate / amunA dRzyamAnena dayitena bhImRtAMzunA sudhAkareNa candreNa sArdhaM nikhelayantyA suratAdikrIDAM kurvatyA vibhAvarI kairavacakSuSo rajanIkumudanetrAyA rAtristriyaH aGgamevAGgakam / 'akiMcane kiMcana nAyakAGgake' iti naiSadhe / zramodavindustavakAn parizramasaMjAtaprasvedajalakaNagucchAniva / 'zramoda vinduprakarAnU' iti pATho vA / tadA parizramasalilakaNanikarAniva // kuzezayAmodini vIkSyatAmaso zanaiH zanaiH paGkajakAnanAnilaH / svadAnanAmbhojajanuH prabhaJjanairjitAntike kiM samupaiti sevitum // 121 // kuzezavaM kamalaM tadvaddAmodo vapuH parimalo'syasyAstasyAH saMbodhanaM he kuzezayAmodini / padminItyarthaH / he svAmini, vIkSyatAM vilokyatAm / avadhAryatAmityarthaH / asau pratyakSaM zarIrasparzanAnubhUyamAnaH paGkajakAnanAnilo nalinavanapavanaH zanaiH antike zrImatyAH pArzve upailAgacchati kim / utprekSyate / tvadAnanAmbhojAsana vadanAravindAjjanurutpatiryeSAM tAdRzaiH prabhaJjanaiH vadbhakamalasurabhizvAsasamariNaitrataiH sevituM tvatsamIpe iva samupaiti // 11 Page #143 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 82 kaavymaalaa| kareNukumbhastani pazya dIpyate'ntike maNIkuTTimavimbitArakaiH / tvadAnanasvAmisitAMzusevanAkRte nabhastaH kimupAgatairiha // 126 // karegohekhinaH kumbhI zirasaH piNDAviva pInAvuccI stanau kucI yasyAstasyAH saMbodhanaM he kareNukumbhastani kumbhikumbhapAnocakucakalaze svAmini, tvaM pazya niriikssmv| antike zrImatyAH samIpe magikuSTimavimbitArakarvividharananibasAdhAraNabhUmau bi. mbanti atisvacchavastuni saMkrAmanti iti bimbAni vimyAnyastye(ni santye)yAM tAdRzaistArakaijyotimidIpyate / kimutprekSyate / tvadAnanaM tava mukhamevaM svAmI patiH si. tAMzuzcandrastasya sevanAkRte paryupAsanAM kartuM kimu nabhasto gaganAdiha tvagRhAGgaNe samAgataiH sametairiva // tvadIyavApItapanAstamudritAmbujanmakozavyasanAnupAtinaH / - kSapAkSayAyoMkRtimantravarNakAniva dvirephA gaNayanti guJjitaiH // 127 // he svAmini, tvadIyavApyAM tava krIDAgRhadIdhikAyAM tapanasya sUryasyAmtena paradvIpo. pagamanenAvazyIbhAvena / 'tejovasAne brajati dvIpAntaramaharmaNiH' iti sUktavacanAt / mudritAnAM nimIlitAnAM mukulIbhUtAnAmambujanmanAM kozeSu yahandhalakSaNaM vyasanamApat kozAntaduHkhasthitivipattistAmanulakSIkRtya jJAtvaiva / yatpamudraNAyAM yAminI yAvakozAntaraduHkhena sthAtanyameveti vicArya patantItyevaMzIlAH pAtinaH / patitvA sthitA ityarthaH / dvirephA bhramarAH / ata evotprekSyate / guJjitairguAravaiH kRtvA kSapAkSayAya nizAnAzAya / oMkRtimatravarNakAn oMkArapUrvakavarNastasyAkSarANi gaNapanti japantIva // namaHzriyAstArakamauktikasranaH kimeNanAbhIzitimAGkanAyakaH / dRzA vinirdizya zazAGkamAdarAtparA dade kApi giraM mRgekSaNA // 128 // parA anyA kApi mRgekSaNA sakhI AdarAt tasyAM svasvAminyAmativahumAnAdiraM vANImAdade / javAhetyarthaH / kiM kRtvA / dazA netreNa zazAGka candaM vinirdizya darzayitvA / yataH / zazaH Ar3e cakSuSi utsa) vA yasya / 'aGgaH kroDe'ntikAgasoH' ityanekArthaH / ata evotprekSyate / namaHzriyA gaganalakSmyAstArakA jyotirgaNA ujjvalAni vA mauktikAni sthUlamuktAphalAni teSAM srajo mAlAyAH / hArasyetyarthaH / eNanAbhyAH kastUrikAyAH zitimA zyAmatamajhe koDe yasya kastarIkalitamadhyo nAyako madhyamaNiH kim // nijAkSilakSmIhasitAjakhaJjane'dharIkRtaH subhra tavAsyavibhramaiH / vivarNatAzleSimukhasnapAbharAdivAstatAM yAti tamasvinIpatiH // 129 // nijasyAtmanaH / yadvA nijayorAtmIyayorakSNornayanayolakSmyA zobhayA hamitA nirmasitA bhanjAni utpalakumudajAtiyAvatkamalAni, tathA khajanAH khaJjarITA yayA tasyAH Page #144 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 2 sargaH horasaubhAgyam / saMbodhanaM he nijaakssilkssmiihsitaabjkhaane| tathA zobhane bhruvau yasyAstasyAH saMbodhanaM he subhra, tamasvinIpatizcandro'statAM yAti / utprekSyate / napAbharAllajjAtizayAdiva kim adharIkRto hIno hitaH jita ityarthaH / kaiH / tavAsyavibhramaH bhavanmukhazrIbhiH / ata eva kiMbhUtaH / vivarNatAyA vicchAyatAyA AzleSo yatra tAdRGmukhaM yasya // nijAtyadAsIkRtazAradodayatsitadAte bhRnggittaartaarke| . vinidratAM vIkSya tavekSaNAmbuje hiyeva nidrAti kumudvanaM vane // 130 // nijenAtmIyenAsyena kRtvA dAsIkRtaH kiMkaratA prApitaH zAradaH zaratkAlasaMvandhI udayanabhasyudgacchan sitayutizcandro yayA tasyAH saMbodhane nijAsyadAsIkRtazAradodayatsitAte he svAmini, vane kAnane jale vA sthale'pi kamalinIkamalasadbhAvo dRzyate / yathA-'dadarza tatra sthalapadminI nalaH' iti naiSadhe / tathA--'utphullasthalapadmAnabhavaccaraNabhUSitA' iti campUkathAyAm / kumudanaM kairavakAnanaM nidrAti saMkucati / utprekSyate / bhRGgite bhRGgAvivAcarite zyAmalatvAt tAre nirmalatArike kanInike yatra tAdRzaM tava zrImatyA IkSaNaM locanamevAmbujaM kamalaM tatra vinidratAM vikAzatAM vIkSya vilokya yadA kamalaM vikasati tadA kumudaM saMkucatIti sthitiH / hiyeva lajjayeva ka(tasmA. svasya hAnazrIkatvAtrapA // kRzAGgi rAjanyapayAtavaibhave'parAzraye zocyadazAvazaMvade / zanaiH zanaistAragaNA ivAnugA vibhAvayAbhre viralIbhavantyamI // 131 // he kRzAGgi tanvaGgi, tvamane nabhasi vibhAvaya pazya / apayAtavaibhave gatazrIke rAjani bhapAle candre ca anugAH sevakA iva amI dRzyamAnAstAragaNA jyotirvajAH zanaiH zanaiviralIbhavanti stokA jAyante / kiMbhUte rAjani / apareSAM sazrIkANAmAzrayo bhAjanaM yasya / gatAkhilalakSmIko hi tadartha sazrIkaM paraM zrayate iti sthitireveti / tattvatastu aparasyAM pazcimAyAmAzrayo vezma yasya / punaH kiMmate / zocyA zocanArhA dazA avasthA tamyA vazaMvade Ayatte // prapUrNapAthoruhabandhugarbhiNI tanUbhavattArakatArabhUSaNA / hareharitpANDurimANamAnane bibharti mattebhagateva susmite // 132 // su zobhanaM smitamIpaddhasanaM yasyAstasyAH saMvodhane he susmite / etAvatA bahuhAsaniSedhaH / harerindrasya harit dik pUrvA Anane mukhe pANDurimANamaujjvalyaM dhatte / kiNmtaa| prapUrNaH saMpUrNIbhUtaH prasavasamayaM prAptaH pAthoruhANAM padmAnAM bandhuH bhAsvAn sa eva go'styasyAH / ata eva / punaH kiMbhatA / tanabhavantaH stokIbhAvaM bhajantaH prabhAtatvAttArakAstArA eva tArANyevojjvalA ni bhUSaNAni yasyAH sA / keva / mattabhagateva / yathA ApanamattvA strI ke pANDuratAM dhatte / kiMbhutA / saMpUrNA bhAgyavattayA Page #145 -------------------------------------------------------------------------- ________________ d' kAvyamAlA / bhAnuvatsvayaM dIpyamAno mAtuzca duHprekSyatejaH kroti| yathA-dhAmaikadhAmagagA(gA?)yA gaGgAyA iva bhAskaram / garbhamantardadhAnAyA durAlokamadvapuH // ' iti pANDavacAretre / garbho'styasyA etAvatA nAthIdevyA bhAsvatsaMnibho garbho bhAvItyasUci / punaH kiMbhUtA / garbhodbhavAtkhedAdalpIbhavattArakavadujjvalamauktikAbharaNAni yasyAH / 'zarIrasAdAdasamagrabhUSaNA' iti raghukAvye // tamasvinIze'stamite prakAzatAM vilokayAsye daMdhate'khilA dizaH / kalaGkidopAkararudrasaGginAM vahanti kena vyasanodaya mudam // 133 // he svAmini, tvaM vilokaya nirIkSasva / tamasvinAze nizAnAyake candra astaM nAzaM kSayaM vA ite prApte sati akhilAH mI api diza: Asye mukhe prakAzatAM prakaTatAM naktaM tu tamisravastreNAcchAditatvAdavyaktatA jAtAsIt / prabhAte punastamaHpaTotmAraNAprakaTatvaM harSahAsyaM vA dadhate dhArayanti / 'prakAzaH sphuTahAsyayoH' ityanekArthaH / yukto: 'yamarthaH / kalaGkinAmapavAdavatAm / 'kalaGko'GkApavAdayoH / kAlAyasamalAvapi' ityanekArthaH / tathA doSAkarANAM nikhilApaguNakhanInAM rudrasya caNDasya janasaMhArakAriNaH saGgo'styeSAmiti rudrasaGginasteSAm / 'kSaye jagajjIvRSivaM zivaM vadan' iti naiSadhe / pazcAtkarmadhArayaH / pApmavatIpatInAM ca / 'tamo'jJAne'ndhakAre ca pApmani' ityanekArthaH / puMsA vyasanodaye ApatprakaTIbhAve ke janA mudaM harSa na vahanti vibhrati / api tu sarve'pi mudamAvainte // itaH zriyAnirjitavizvayauvate samujihAnaH savitA nipIyatAm / kimu sphuradbhAgyabharo vibhAvarIviyujyamAnadvijasaMtaterasau // 134 // he zriyA svavapurlakSmyA nirjitAni parAbhUtAni vizveSAM trayANAM jagatAm / trailokyasyApItyarthaH / yauvatAni yuvatIsamUhA yayA tasyAH saMbodhane zriyAnirjitavizvayauvate / a. luksamAsaH / he svAmini, ita: asmin pArzva / prAcyA dizItyarthaH / ujihAnaH smbhyudyn| 'mukhendunAnena sahojihAnAm' iti naissdhe| 'ujihAnAmudayantIm' iti tdvRttiH| savitA sUryastvayA nipIyatAM sAdaramavalokyatAm / yathA sUryodayaH saMjAtastathA tavApi kula dinakaraH putraH saMjAta eveti sAdaratvam / kimutprekSyate / vibhAvA~ nizAyAM viyujyamAnAnAM viyogamApnavatAM dvijAnAM pakSiNAmAMcakravAkavihaMgamAnAm / 'vihagayoH kR. payaiva zanairyayoravirahavirahadhruvabhedayoH' iti raghuvaMze / saMtateH zreNyAH asau sUryalakSaNaH sphuran prakaTIbhavan bhAgyabharaH puNyasamudaya iva // / niritvarIbhirmadhupIbhirullasatsarojakozAtsakhi maJju gujyate / .. kiM gAyanIbhirdhavalasya vAsarazriyAjabandhoH karapIDanotsave // 135 // he sakhi, ullasatsarojakozAt vikasatkamalamukulAniritvarIbhinirgamanazIlAbhirmadhupIbhibhramarIbhirmaJja manoharaM yathA syAttathA gujyate gujAravaH kriyate / kimatprekSyate / Page #146 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 2 sargaH) hIrasaubhAgyam / ajabandhorbhAskarasya vAsarazriyA dinalamyA samaM karapIDanotsave pANigrahaNamahe dhava. tasya gAyanIbhigInakatrIbhiH / kiM dhavamaGgalagAyanIbhirivetyarthaH // hale himAmbhaH patitaM vihaMgamavyAhAralIlAyitavallipallave / gAyanmRgAkSIdazanacchade dvijajyotsnAsmitazrIriva lakSyate kSaNam 136 he hale he sakhi, 'kiM nandiH kiM murAri:-krIDAM kartuM pravRttaH svayamapi tu hale bhUpatirbhAjadevaH' iti dhnpaalpottbhojstutii| vihaMgamAnAM pakSiNAM vyAhArANAM vacasAm / kUjitAnAmityarthaH / 'vyAhAro bhASitaM vacaH' iti haimyAm / lIlayA krIDayA AcaritaM yatra tAdRzyA vaLyA latAyAH pallave kisalaye patitaM himAmbha: tuhinajalaM kSaNaM kSaNamAtraM lazyate dRzyate / keva / dvijajyotnAsmitazrIriva / yathA gAyantyA gAnaM kurvatyA mRgAkSyAH striyA dazananchade adhare paryastA dvijAnAM dantAnA jyotsnA kAntistayA kalitasmitasya hasitasya zrIlakSmIH kSaNamIkSyate // haibhAnjaniryAsapizazitaiH.......... ........... // 137 // he svAmini, hemna imAni haimAni abjAni teSAM niryAsai rasairarthAt parAgamakarandaiH pizaGgitaiH piGgIkRtaiH sitanchadaihasaiH kutvA palvalAH sarovarANi bhAnti / utprekSyate / vataM. saiH kharNazekharairiva / 'vaSTi bhAguriralopamavApyorupasargayoH' ityakAralopaH / api punaH kauJcaiH prasiddhaiH pakSivizeSaiH kriyate prabhAtapradhamArambhotthitaH keMkAravo vidhiiyte| kimUtprekSyate / kaMjAzraye padmAkare padmasamani vA praveze pravezakaraNamahotsave tUryaniHsvanaiH kimu vAdivanirSiriva // vAtA vAnti smitakajasaridvAri kallolayanto __ mandaM mandaM skhalitagatayaH strainnvkssonshailaiH| jAtisnehAtkimiha milituM kampitairAnanAnA ___ mAjAneyA api harihayAnAhvayante vibhAte // 138 // he svAmini, vAtAH prAtarvAyavo vAnti / vAtAstrividhAH / varNyante-zItA mandAH surabhayazca / tadeva darzayati-kiMbhatA vAtAH / smitAni vikasitAni kajAni kamalAni yatra tAdRzyAH sarito nadyA vAri pravahatpayaHpUraM kallolayantaH laharIkalitaM kurvantaH uttuGgarattaraGgayuktaM viracayantaH / etAvatA kamalakalitajalakalolanena sugandhavaM zItatvaM ca darzitam / punaH kiMbhUtAH / mandaM mandaM zanaiH / 'mandaM mandaM nudati pavanazcAnukUlo yathA tvAm' iti meghadUtakAvye / skhalitA mandIbhUtA bhagnA vA gatiyeSAm / kaiH / - Nasya yuvatIjanatrajasya vakSojazailaiH vikakitakucAcalaiH / etAvatA mandatvaM ca iti 1. ayaM mulazlokachuTitaH pustake nopalabhyate. Page #147 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kAvyamAlA / tridhApi vAtA darzitAH / api punavibhAte dinodaye samaye AjAneyAH kulInAzvA AnanAnAM vakrANAM kampitairvalanairUrvAdhaHkaraNeharerindrasya ravevA yAMsturajhAn / 'hari viditvA haribhizca vAjibhiH' iti raghuvaMze / iti prasiddhoccaiHzravasyekasminnazve'pi indrasyAzvabAhulyam / tathA-'parya(ja)nyaharyazvaRbhukSibAhu-' iti haimyAm / uccaiHzravAH zvetAzvaH / harayo nIlavarNA azvA yasyetyanyaharidvarNavAjiMsadbhAvaH proktaH / ravestu turaGgamAnAM saptatvena bAhulyamevAste / Ahvayante AkArayanti / kimutprekSyate / jAteravAnAM kulasya snehAtprIteH militumiha bhuvi uccairgamanazaktyabhAvAmImaNDale svasamIpe vA kimAjhyante // candrAnane'mandamarandabAppA kumudatI mudritanetrapatrA / .. .. vidhoviyogAdiva kozamadhyAvaruddhaguJjanmadhupaivirauti // 1.39 // candrAnane saMpUrNapAvaNenduriva vadanaM yasyAH / athavA candravadAlhAdakaM mukhaM yasyAH saMbodhane nAthIdevi, kumudatI kairaviNI kozamadhye svakumudamukulAntarAle avaruddhaizcandAstena baddhamukulamadhya eva sthitaiH / tathA-guJjadbhiH zabdAyamA madhupaibhRGgaviroti shbdaayte| ivotprekSyate / vidhorbhartuzcandramaso viyogAdvirahAdiva roditi / rodanalakSaNamAha-kiMbhUtA kumudatI / amando bahulo yo marando madhu sa eva bASpo netrAmbu azrujalaM ysyaaH| punaH kiMbhUtA / mudrite nimIlite netre eva tattulye vA panne yasyAH sA // upagatamihAnyasmAddvIpAtprage'dhipatiM tviSA manuratiparIrambhArambhaprasArikaraM purH| vikacavadanA rAjIvinyaH sphuTodgatakaNTakA nayanakamalairAlokante vazA iva vallabham // 140 // he svAmini, rAjIvinyaH padminyaH prage prabhAte tviSAM pati sUrya nayanAnyeva tatta. lyairvA kamalaiH / kamalalocanairityarthaH / Alokante pazyanti / kA iva / vazA iva / yathA kAminyo vallabhaM svakAntaM vIkSante / kiMbhUtaM sUrya vallabhaM ca / anyasmAdaparasmAdvIpAdvandirAt / 'tejovasAne vrajati dvIpAntaramaharmaNiH' iti sUktokteH / tathA-'dvIpamantarjale taTam' ityuktezca / itarasmAkasmAcciddIpAntarAt iha dvIpe upagatamAgamane / 'gamanArthAH samabhyupADbhyaH parAH kathitAH / 'upagato'pi ca maNDalanAbhitAm' iti raghuvaMze / upa. gataH prApta iti tadRttiH / punaH kiMbhUtam / puro'ne anuratyA anurAgeNa / 'rAgo'nurAgo. 'nuratiH' iti haimyAm / yaH parIrambha AliGganaM tasyArambhAya upakramArtha prasAriNa: prasaraNa - zIlAH karAH kiraNA istAzca yasya / kiMbhUtAH pabhinyo vazAzca : vikacavadanA vikasitamukhAH / punaH kiMbhUtAH / sphuTaM prakaTamudbhUtAH prAdurbhatAH kaNTakA aGkaravizeSAH / nA. lItaH kaNTakAH syuH / 'kaNTakaH padmanAle' iti vacanAt / tathA-udto romAJco yA. sAm / 'romAJcaH kaNTako romavikAro romaharSaNam' iti haimyAm / strIpuruSayorapi vizeSa NAni syuH // iti sakhikathitarAtrivirAmavibhAtadinakarodayavarNanam // Page #148 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 2 sargaH hIrasaubhAgyam / AnandAdvayavAdameduramanA madhye sakhInAmiti prArabdhAbhinavoktiyuktiracanA vAgdevatAzrIjuSAm / devInAM jayavAhinIva sumanovallIva vA vIrudhAM __tArANAM vidhumaNDalIva mahilA kAmapyavApa zriyam // 141 // sA mahilA nAthI devI sakhInAM svavayasI(syA)nAM madhye sthitA satI kAmapyanirva. canIyAM zriyaM zobhAmavAya lebhe / kiMbhUtA sA / Anandasya pramodasya yo'dvayavAdo'dvaitatA tena meduraM puSTaM mano yasyAH / kibhUtAnAM sakhInAm / iti pUrvoktaprakAreNArabdhAH prakAzitA abhinavA nRtanA uktayo vArtAstAsAM yuktInAM yojanAnAM nyAyAnAM racanAH saMdarbhAstaiH kRtvA tAnu vA vAgdevatAyAH sarasvatyAH zrIjuSAM zobhAbhAjAM vAgvAdinIvadvA lakSmIbhRtAm / keva kAsAM madhye zriyamApnoti / devInAM devAGganAnAM madhye jayavAhinI indrANIva / punaH keva / vIrudhAM vallInAM madhye sumanovallI kalpalateva / tArANAM tArakANAm / 'bhakanInikayostArAH' iti liGgAnuzAsane / puMstrIliGge tArAzabdaH / madhye vidhumaNDalI candravimbamiva / 'kuvalayamRNAlamaNDalA' iti liGgAnuzAsane maNDalazabdastriliGge // yaM prAsUta zivAhasAdhumathavA saubhAgyadevI punaH zrImatkovidasiMhasIhavimalAntevAsinAmagrimam / nadrAlIkramasevidevavimalavyAvaNite hIrayu. ksaubhAgyAbhidhahIrasUricarite sargo dvitIyo'bhavat // 142 // paNDitadevavimalagaNivyAvaNite hIrasaubhAgyAbhidhe mahAkAvye hIravijayasUricarite dvitIyaH sargo'bhavat jAtaH // iti paNDitazrIsIhavimalagaNiziSyapaNDitadevavimalagaNiviracite hIrasaubhAgyanAmni mahAkAvye kuMrAnAthImajasvapna-tajAgarikA-RSabhadevabharatadigvijaya-sakhIkathitabharatadigvijayAdi-rAtrivirAmadinakarodayavarNano nAma dvitIyaH sargaH // - tRtIyaH srgH| kalpadrumAGkaramivAmarazailabhUmI ratnaM vidUradharaNIva ghanasvanottham / * antarmadodayamivebhakapolapAlI _ nAthI tato'vahata dohadalakSaNaM sA // 1 // tataH svapnadarzanadharmajAgarikaraNAnantaraM sA kuMrAmabhyapanI nAthIdevI dohadalakSaNaM garbha Page #149 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| mavahata dhatte sma / 'sudakSiNA dohadalakSaNaM dadhau' iti raghuvaMze / tathA 'garbhastu garabho. bhrUNo dohadalakSaNaM ca saH' iti haimyAmapi / keva / amarazailabhUmIva / yathA merumahI kalpadrumAGkaraM surataruprarohaM vahate / punaH keva / vidUradharaNIva / yathA didUraparvatasya pR. thivI / 'yathA vidUrIndiradaratAM gamI' iti naiSadhe / ghanavanotyaM prAvRTsamayaprAdurbhataM payodharadhIragAravazravaNasamudbhUtaM ratnaM vaidUrya nAma maNi bibharti / prAvRTkAle hi sajalajala.. gharaujitagajitAkarNanasamaye eva vidarabhUdharabhUmau vaidUryaratnazalAkAH prAdurbhavantIti zrutiH / punaH keva / ibhakapolapAlIva / yathA gajendragaNDasthalam / pAlIzabdo dIrgho'pyasti / yathA-'kAlindIkUlapAlISu' iti pANDavacaritre / antarmadhye madAnAM dAnajalAnAmudayaM prAdurbhAvaM dhatte / 'antarmadAvastha iva dvipendraH' iti raghau // zrImanmahebhyapuruhUtapayoruhAkSI nIrAjyamAnavadanA zaradindubimbaiH / AseduSI zazimukhI suSamAM dadhAnA garbha palAlapihitekSuzizuM kSameva // 2 // zuktI rasodbhavamivAmbu dhanAvalIva ___ mANikyarAzimiva zaivalinIzavelA / vidyAvizeSamiva vijJasabhAptabimba prAsAdabhUmiriva vAyusakhaM zamIva // 3 // raktAGkapatiriva kRSNalatApraroha mAtreyadRSTiriva vallabhamauSadhInAm / dhAtrI nidhAnamiva zailaguheva siMha kaMsArinAmikanakozakuTIva zaMbhum // 4 // (tribhirvizeSakam) dhImataH zobhAbhAjo gaNanAtItalakSmIkalitasya vA, mahebhyAnAM atyuccaziloccayapramANavAraNaparimANasuvarNavatAM vyavahAriNAM madhye puruhUtasya indrasya sarvebhyo'pi lakSmyA atizAyitvAt kuMrAsAdhoH payoruhAkSI kamalanayanA strI nAthI nAmA patnI suSumAM sAtizayinI zobhAmAseduSI prAptavatI / lebhe ityarthaH / kiNbhuutaa| zazimukhI cndraannaa| kiM kriyamANA / zaradindubimbaiH zaratkAlasaMbandhimRgAGkamaNDalaiH / arthAt vedhasA bhramaNIkriyAbhiH / nIrAjyamAnamArAtrika kriyamANaM vadanaM mukhaM yasyAH / punaH kiM kurvANA / garbha dhArayantI / keva / kSameva / yadhA palAlairdhAnyatvagbhiH pihitamAcchAdi. Page #150 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 3 sargaH . horasaubhAgyam / tamikSuzizaM bAlarasAlapraroham / 'kSuH sAdasAlo'sipatrakaH' iti haimyAm / 'rasAla ikSI cate ca' ityanekArthaH / 'palAlajAlaiH pihitaH svayaM hi prakAzamAsAdayatIkSuhimbhaH' iti ne pathe / taM dhArayantI bhI suSamAmAsAdayati iti sarvatra yojyam // punaH keva / zaktirida / yathA zuktikA rasodbhavaM mauktikam / punaH keva / ghanAvalIva / yathA meghamAlA amba jalam / punaH keva / zaivalinIzaveleva / yathA samudravelA mANikya. rAjA ratnamaNDalIm / punaH keva / vijJasabheva / yathA vijJAnAM paNDitAnAM sabhA samAjaH zreNI vA vidyAnAM vizeSaM rahasyamupaniSadaM vA / 'brAhmIya daurjanI saMsaddhandanIyA samekhalA' iti campUkathAyAm / punaH keva / prAmAdabhUmirida / yathA prAsAdasya jainavihArasya bhUmiH garbhAgArakSoNI AptasthAhato bimba pratimAm / bAhulye'pi mUlanAyakasyaivaikyenaikamevAptabimbamiti / puna: keva / shmiiv| yathA zamI 'khejaDI'nAmAtarurvAyusakhaM kRzAnum // punaH keva / raktAGgapaGgiriva / yathA vidrumamAlikA kRSNalatAyAH 'kAlIveli' iti prasiddhAyAH prarohamaGkaram / punaH keva / AtreyadRSTiriva / yathA atrermunivizeSasyeyamAtreyI sA cAso dRSTizca / atrinAmatApasasaMbandhinI dRka 1 auSadhInAM vallabhaM vidham / 'vidhuravihagja:' iti haimyAm / 'atha nayanasamutthaM jyotiratreriva dyauH' iti raghau / 'atrijAtasya yA mUrtiH zazinaH sajanasya ca' iti campUkathAyAm / punaH kev| dhAtrIva / yathA bhUminidhAnam / puna: keva / zailaguheva / yathA girikandarA kesariNaM siMham / punaH keva / kaMsArinAbhikajakozakuTIva / yathA kaMsAreH kRSNasya nAbhistatrodbhutaM yatkarja kamalaM tasya kozaH kunalaM sa eva kuTI parNatRNAcchAditasadanaM sA zaMbhu brahmANam ! 'zaMbhurbrahmAItoH zive' / 'nArAvarNanAbhyambhoruhakuharakuTImadhizayAnasya' iti campUkathAyAm / prAguktamasti / nAbhibhavatveneyamupamA / 'nAbhipadmAtmabhUrapi' iti haimyAm // iti garbhAdhAnam // ekAtapatramiha. yattanujo vidhAtA sAmrAjyaminduvizadaM jinazAsanasya / zItAMzumaNDalamitIva sitAtapatrI kartuM svamUrdhani tayA spRhayAMbabhUve // 5 // tayA nAthIdevyA svamUrdhani nijamastake / utprekSyate / iti hetoH zItAMzumaNDalaM candravimbaM sitAtapatrIkartuH zvetacchatraM vidhAtuM spRhayAMbabhUve AcakAGke / iti kim / yattanujo yasyAstanujaH putro jinazAsanasya iha bhUmaNDale ekamadvitIyamAtapatraM chatraM vidhAtA kariSyatIti / kiMbhUtam / induvizadaM candrakalojjvalam // premNA guNAnanuguNIkRtaveNuvINA eNIdRzaH sumanasAmadasIyasUnoH / gAsyanti tAbhiriti kIva(?)tayA vidhAtuM sauhArdamambujazA hRdi kAmyate sma // 6 // Page #151 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| tayA ambujazA nalinanayanayA / utprekSyate / iti kiM kAraNAttAbhiH surIbhiH sArdha sauhArdai maitryaM vidhAtuM kartuM hRdi citte kAmyate sma vAJchayate sma / iti kim / yadadasIyasUno thInandanasya guNAn zamadamasaMyamagAmbhIryadhaiyA~dAryasthairyAdikAn sumanasAM devAnAM tAdRzAparAnanyAgaNyagrAmagAnazravaNena nijastraiNopari nAbhyasUyanti pratyuta pramodante iti sumanasaH / teSAmeNIdRzo vazAdevyaH premNA hRdayahArdana snehena gAsyanti / kiMbhUtA devyaH / anuguNIkRtAH svasvarAnuyAyinIvihitA nijAlAprasadRzIkRtA veNavo vaMzAstathA vINA yAbhiH // zauNDIryacakramaNacArimadAnalIlA zrIbhiryato mama sutastamadho vidhAtA / AroDhumantariti jambhanizumbhakumbhi- . . . . kumbhasthale kimanayA hRdi kAmyate sma // 7 // anayA nAthIdevyA / kimutprekSyate / iti hetoH jambhanizumbhasya zakrasya kumbhina ai. rAvaNasya kumbhasthale skandhapradeze AroDhuM caritu kAmyate sma cakame / kumbhasthale caDhitvA upaveSTuM vAJchyate smetyarthaH / yato yasmAtkAraNAt / zauNDIryasya parAkramasya / 'pauruSaM vikramaH zaurya zauNDIrya ca parAkrama' iti haimyAm / tathA-camaNacArimNo mantharagativilAsamaJjulatvasya, tathA-dAnasya vizrANanasya madavAriNo vA, lIlA AdhikyAtizayavilAsAstAsAM zrIbhiH kRtvA mama suto nandanastamairAvaNamadho vidhAtA adhaH krtaa| tiraskariSyatItyarthaH // yattatsuto madhurivAvanijatrajAnAM ___ kartA yazaHsurabhidigvalayaH prabodham / prIti praNetumRtunA kimiti smitAsyA grISmAgrajena saha kAmayate sa citte // 8 // yadyasmAtkAraNAt tatsutastasyA nAthIdevyAH sutaH putraH, madhuriva vasantasamayavat a. vanau pRthivyAM jAtA avanijA janA drumAzca / 'bhuvidivijamahi(hI ?)yam' ityajitazAntistavavacanAt / bhuvijA janA divijA devAH aluksamAsena nAmAni yathA "diviSado devAH' 'kSitiruhaH kAraskaro viSTaraH' iti haimyAm / tathA 'nRtyanti bhiimaanujgojbhaajH'| bhImAnujo'rjunaH sa eva gojaH zAkhI taM bhajante iti vidgdhmukhmnnddne| teSAM vrajAsteSAM prabodhaM prativodhaM vikAzaM kartA kariSyati / kiMbhUtastatsutaH / yazobhiH kIrtibhiH surabhi sugandhaM vAsitaM digvalayaM dizAM vibhAgo yasmAt / atha vA / yazaHsurabhIkRta. digvalayaH yazasA svakIrtyA surabhIkRtaM sakaladimaNDalaM yena / kRtamadhyamapadasya lope nimittAbhAve naimittikasyApyabhAvaH / kRdhAtau pare ccipratyaya nimitte gate dIrghasyApyabhAvo jAta Page #152 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 3 sargaH] hIrasaubhAgyam / iti / surabhidigvalayo vasanto'pi / vividhavikasitatarukusumaparimaleH sugandhI kRtAkhiladikcakraH syAt / iti hetoH smitAsyA hasitavadanA nAthIdevI grISmAgrajena nidAghasamayabaddhadhAtrA uSNakAlAtprathamajatvena vasantAnantara hi grISmasamayodbhavanAt / RtunA vasantaRtunA samaM sAdhai prItiM nehaM praNetuM kartuM hRdi citte kAmayate sma Ihate sma // tasyAH suto ravirivAmbujapANivizva cakSuH prabodhakarakRttatamA mhkhii| bhAvI yataH kimiti padmadRzA ca kAjhe tanmaNDalaM svasadane'nizamujihAnam // 9 // yataH kAraNAttasyA nAthIdevyAH sutaH putro ravirbhAnumAniva ambuje padme iva pANI hasto yasya / tayA-ambujamAkRtyA kamalaM pANau yasya / tathA-vizvasya jagajanasya dharmamAgaMprakAzakatvena cakSuriva cakSuH / tathA prabodhaM tattvajJAnaM tasya karaH kArakaH / pratibodhadAyaka ityarthaH / tathA kRttaM chinaM tamaH pApamajJAnaM vA yena sa tAdRzo bhAvI bhaviSyati / ravi. stu-kamalakalitakaraH jagaccakSurnAmA / prabodho vinidratA jAgaraNaM tatkArakaH dalitAndhakArazca vartate / punaH kiMbhUtaH / mahasvI pratApavAn / kudRzAmadhRSyaH / atha vAutsavavAn / utsavavAcyapi mahaHzabdaH sakArAnto'pyasti / yathA naiSadhe-'enaM mahasvinamupaihi sadAruNoccaiH' iti / mahasvinamutsavavantAmeti tadvRttiH / yatra yatraiSa vrajati tatra tatrotsavaparamparAH pade pade bhaviSyantItyarthaH / ravirapi tejasvI iti hetoH kimusprekSyate / padmazA kamalalocanayA nAthIdevyA tayA tanmaNDalaM ravibimbamanizamahorAtraM svasadane nijamandire ujihAnamudayamAnaM cakAGke vAJchitam // svaH sAnumantamadhirodumathAtmadarzI.. kartu vidhuM punarapAMpatimuttarItum / siddhAlayeSvapi samAjayituM jinAnsA garbhAnubhAvata iyepa yathArhadambA // 10 // sA nAthI garbhAnubhAvataH zubhagarbhaprabhAvAt svaH sAnumantaM sumerum / 'ratnasAnuH sumeruH svaH svargikAJcanato giriH' iti haimyAm / adhiroDhumadhyAsituM caDhitum / atha punavidhuM candramasamAtmadarzIkatu darpaNaM vidhAtum / svAnanavilokanAyeti zeSaH / punaranyat / apAMpatiM samudramuttarItuM svabhujAbhyAmakhilamapi jalamAkramya tIA parataTe prayAtum / api punaH siddhAlayeSu zAzvatajinaprAsAdeSu jinAn zAzvatanAmamAja RSabhavardhamAnacandrAnanavAriSeNAn tIrthakRtpratimAH sabhAjayituM pUjayitum / 'sabhAjanaM tatra sasarja teSAM sabhAjane pazyati vismite sA' iti naiSadhe / sabhAjana pUjanamiti tadvattiH / 'sabhAjanArtha Page #153 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 92 kaavymaalaa| sabhAjayati' iti kriyAkalApe / tathA 'dhruvA vinirdizya sabhA sabhAjitam' ityapi naiSadhe / sabhayA sabhAjanena sabhAjitaM pUjitamiti tadvattiH / atha prstutm| iSa pUrvoktaM manda. rAdhirohaNAdi sarvamapi vAJchati sma / keva / arhadamveva / yayA jinajananI zrIjinamabhAnubhAvAt pUrvoktaprakArAnanyAnapi zubhadohadodbhutaprakArAn kA iti sma // iti dohdaaH|| taddohadaprakarapUrtividhau suparva__ vallayA vidheriha tathA spRhayA vyalAsi / zreyovatAmiva tatiH paripUrNakAmA jajJe yathAnaticirAdiyamAyatAkSI // 11 // ihAsmiJjagati tasyA garbhavatyAH dohadAnAM garbhAnubhAvodbhUtAbhilASANAM prakarasya samUhasya prapUrtividhI prakarSeNa saMpUrNIkaraNaprakAre suparvavalyA kalpalatAtulyayA vidherjagatsRSTikartuH spRhayA vAJchayA tathA tena prakAreNa vyalAsi vilasitaM pravRttam / tathA katham / yathA AyatAkSI Ayate prasUtipramANe karNAntaM yAvatprasUte vA akSiNI netre * yasyAH sA iyaM nAthI anaticirAtstokakAlAdeva paripUrNakAmA saMpUrNIbhUtAbhilASA nivRttamanorathA jajhe jAtA / keva / zreyovatAM tatiriva / yathA puNyAtyAnAM janAnAM zreNI abhilASAvi. bhavanAnantaraM tvaritaM prabalapuNyavattvAtpUrNamanorathA jAyate // sA dohadodayakRzIkRtatatprapUrti saMprApitopacayasaMcaracArimazrIH / bhAti sma phAlgunavipatritacaitrasAndrI bhUtAvanIruhatativipinasthalIva // 12 // sA nAthI bhAti sma / kiMbhUtA / pUrva teSAM dohadAnAM jagatprazasyAnAmudayenAvirbhAvena kRzIkRtA durbalA vihitA pazcAccaM teSAM dohadAnAM prapUrtyA prakarSeNa pUraNena saMpUrNIbhavanena saMprApitaH samyakaprakAreNa lambhita AsAdito vA upacayaH puSTiryasya yena nA tAdRzasya saMcarasya dehasya cArimNo manoharatAyAH zrIryasyAH, cArutvayuktA lakSmIryasyAH sA vA, samAsAntavidheranityatvAt / keva / vipinasthalIva yathA vanabhUmi ti / kiMbhUtA vnsthlii| prathamaM phAlgunena phAlgunikamAsena vigatAni patrANi parNAni yebhyaste viptraaH| vipatrAn karotIti vipatrayati / 'tatkaroti tadAcaSTe' itIpratyayaH / vipazyante sma iti vipatritAH / athavA / vipatratvaM saMjAtameSveSAM vA / 'ito jAtAthai' itIta pratyaye'pi / vipatritAH patrarahitAH kRtA ityarthaH / pazcAccaitreNa madhumAsena sAndrIbhUtAH pallavapuSpaphale. ghanacchAyA jAtA avanIruhA vRkSAste vidyante yasyAM sA // nistIrya dohadabhavAtimathaiNacakSu rmedavitAmavayaveSu babhau vahantI / / Page #154 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 3 sargaH) . hIrasaubhAgyam / smeraddalairupacitA navazAradIna _ nAlIkinIvadativAhitavArivAhA // 13 // __ atha dohadapUrNIbhavanAnantaram / eNacakSurmaganetrA nAthI avayaveSvaGgeSu medasvitAM puSTi vahantI vibhratI satI vabhau rAjate sma / kiM kRtvA / doidebhyo gAnubhAvotpannavividhAbhilASebhyo bhavAmutpanAmAtai pIDAM cintAM vA nistIrya nirasya / kiMvat / navazAradInanAlI kinIvat / yathA navA nUtanA zAradInA zaratkAlasaMbandhinI nAlIkinI kamalinI smeradbhivikasadbhiH / 'smeradambhoruhArAma' iti pANDavacaritre / dalaiH patrairupacitA puSTA kRtA / punaH kiMbhatA / ativAhito vArivAho meghasamayo yayA / 'varSAsu kamalAni zIryante vidrANapaGkajasarasi' iti cmpuukthaayaam| 'tridivasamudbhavanti pronmIlatsu nIlanI. rajeghu zaracchIkaTAkSeSviva' ityapi campUkathAyAm / zuddhAM kriyAM vidadhatAmadhibhUryadeSa bhAvIritaH kimiti bhAgavataiH pratApaiH / / * AnandapUrvavimalavrativAsavastAM prAgjanmanaH samaya eva samuddadhAra // 15 // Ananda iti zabdaH pUrva yasya tAdRzo vimalaH etAvatA AnandavimalanAmA vatinAM sAdhUnAM madhye vAsavaH zakraH surIndaH janmanaH prAksamaye evArthAt zrIhIravijayasUrijanmakAlAtprAk pUrvakameva nirdoSAM niravadyAM kriyAmanuSThAnamuddadhAra samuddharati sma / etAvatA hIrakumAre garbhe'vatIrNamAtra evAnandavimalasUriH kriyoddhAraM kRtavAnityarthaH / kimutprekssyte| bhAgavatairbhaviSyatsarisaMbandhibhiH pratApaiH prabhAvairmAhAtmyaiH / sa pratApaH prabhAvavat' iti hai. bhyAm / iti hetoH IritaH preritaH kim / yatkAraNAt eSa hIravijayasariH zuddhAM nirmalA kriyAmanuSThAnaM vidadhatAM sAdhUnAmadhibhUradhipatirbhAvI svAmI bhaviSyati / prAgityavyayam // . kAlAMgurudravakarambitagandhadhUlI patrAvalIkalitapANDaragaNDabhAjA / chAyAdharaH zaradapAstapayodarodho . 'vazyAya dIdhitirahasyata tanmukhena // 15 // tanmukhena nAthIvadanena avazyAyadodhitihimayutiH / 'avazyAyastu tuhinaM prAleya mi. hikA himam' iti haimyAm / ahasyata isitaH / tiraskRta ityarthaH / kiMmatena tanmukheHna / kAlAgurudraveNa kAkatuNDasya payasA paDkena vA karambitAyA vyAptAyA gandhadhUlyAkasturyAH patrAvalIbhiH kalito saMyutau / tathA-garbhAnubhAvAtpANDurau vizadau maNDau kapolI bhajatIti bhAk tena bhAjA ullasadbahalamRgamadajalalikhitavicitrapatramaGgamavyavipulakapolamaNDalena mukhena / 'zazAGkamantaHsphuratkalaGkamupahasantI' iti campUkathAyAm / Page #155 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 94 kaavymaalaa| kiMbhUtazcandraH / chAyAmantaHzyAmatAM dharatIti / punaH kiMbhUtaH / zaradA ghanAtyayena a. pAsto nirAkRtaH payodAnAM meghAnAm / 'prAvRSeNyo ghano jaladAyI na zAradaH' / yata uktam-'anye te [khalu nIradA] jaladharAstRSNAM vinimnanti ye bhrAtazcAtaka kiM vRthAtra raTitaiH khinno'si vizrAmyatAm / meghaH zArada eSa kAzadhavalaH pAnIyariktodaro garjatyeva hi kevalaM bhRzamapAM no bindumudyacchati // iti vaSpIhASTake / ataH payodanAma sArthakam / rodho rundhanaM yasyAH // lIlAcaladdalagaNA vigalanmaranda lubhyannilInamadhupA sitapadmapatiH / praspandamAnanayanena savibhramabhU bhAjA yadIyavadanena viDambyate.sma // 16 // yadIyavadanena garbhasamayatvAt pANDimamaNDitena nAthImukhena sitaMpadmapatiH kumudmnnddlii| 'zvete tu tatra kumudam' iti haimyAm / viDambyate sma anukriyate sma / 'puNDarIkAtapatrastaM vikasatkAsacAmaraH / RturviDambayAmAsa na punaH prApa tacchiyam // ' iti raghau / zaradRtustaM raghu rAjAnaM viDambayAmAsa / atra cAmarAdibhiranucakAra, paraM talakSmI na prApeti tadvRttiH / kiMbhUtena vadanena / praspandamAne svabhAvacapale nayane locane yasmin / 'praspandamAnaparuSetaratAramantazcakSustava pracalitabhramaraM ca padmam' iti raghau / punaH kiMbhUtena mukhena / saha vibhrameNa vilAsena vartate tAdRzI bhruvaM nayanoromapaddhati bhajatIti / kiMbhatA sitapadmapatiH / lIlayA nAtizayena mandamarutpreraNayA calatAM lolIbhavatAM dalAnAM pa. trANAM gaNo yatra / punaH kiMbhUtA / vigalanto niSpatanto ye marandA madhUni tadartha lubhyanto lolupIbhavanto'taM eva nilInAH kozAntAnezcalIbhaya sthitA madhupA bhramarA yasyAm / tAdRzI kumudAvalI sagarbhatvena pANDuramukhasyopamAnamidam / svabhAvamukhasyAnyo'rthaH / niHsaranmadhukRte lubdhIbhavatAM nilInAnAM ca bhRGgANAmAsitamavasthitaM yatra tAdRk padmapatiH hasitA // nIlAravindanayanA kalamAvadAtA bandhUkadantavasanA sitakAntivanA / kAsasmitA kumudinI surabhimarAla lIlAgatiH sarasi vAjani sA tadAnIm // 17 // sA nAthI tadAnIM tasmin garbhAdhAnasamaye zaradiva ghanAtyayasamaya iva ajani sNjaataa| kiMbhUtA nAthI devI zaraca / nIlAravinde indIvare / 'nIle tu syAdindIvaram' iti hai. myAm / utpale tadvatte eva vA nayane yasyAH / punaH kiMbhUtA / kalamA kalamanAmazAlayaH tadvattaizcAvadAtA gaurkaantiH| punaH kiMbhatA / bandhakAni bandhujIvakatarukusumAni ma Page #156 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 3 sargaH] / hIrasaumAgyam / dhyAha eva vikasanazIlAni 'viporiyAM' iti loke prasiddhAni / 'bandhUkaprasavAruNAmbaradharAm' iti laghustave / tathA 'bandhakabandhUbhavadetadasyA mukhendunAnena sahojjihAnAm' iti naiSadhe'pi / tadvattAnyeva vA dantavasanamadharo yasyAH / punaH kiMbhatA / sitA ujjvalA kAntiryasya tAdRk vakaM mukhaM yasyAH / pakSe sitakAntizcandra eva vadanaM yasyAH / punaH kiNbhuutaa| kAzaH ISIkAH kAsAH prasiddhAstadvatte eva smitamIpaddhasitaM yasyAH / punaH kiMbhUtA / kumudinyaH kairaviNyastathA tAbhizca suramiH sugandhiH / punaH kiMbhUtA / marAlA rAjahaMsAstadvatteSAM ca lIlayA mantharatayA gatirgamanaM yasyAM vA / varSAsu haMsA mAnasasarasi yAnti / 'proSitakalahaMsavayasi' iti campUkathAyAM meghavarNane / proSitA mAnasaM prati prasthApitAH kalahaMsA eva vayAMsi pakSiNo yeneti tahipanake / tathA 'zaradi punaratrAyAnti' iti kavisamayaH // mANikyabhUSaNagaNairna tadA kadAci- tkhedodayAdvapurabhUSyata cndrmukhyaa| krIDAgatAmaMrakarAvacitAmbujAtAM jAne'nuyAtumanasA saritaM surANAm // 18 // tadA garbhasamaye candramukhyA nAthIdevyA vidhuvadanayA kadAcidapi mANikyAnAM maNInAmupalakSaNAtsvarNarajatAdInAM bhUSaNAnAmAbharaNAnAM gaNaiH samUhaiH vapuH svazarIraM nAbhUSyata na bhUSitaM nAlaMkRtavatI(?) / alpazabdastvabhAvasyaiva vaacii| nAlaMcakre / kasmAt / khedodayAt garbhadhAraNanirvedAvirbhAvAt / tatrAhamevaM jAne utprekSyate vA / krIDAthai jalAvagAhalIlAkRte AgatAnAmamarANAmarthAddevIsakhAnAM devAnAM karairhastairavacitAni svapriyAhArAvataMsAdikriyAkRte cunnttitaani-| gRhItAnItyarthaH / ambujAni kamalAni yasyAM tAdRzIM . surANAM saritaM devanadI svargaGgAmanuyAtuM svenAnukatukAmayeva / atra jAne ivArthe / reje. stanAnanavinIlimamaJjulena ___ yasyAH samujjvalapayodharayAmalena / kelIkRte marakitAGkitasAnuneva raupyeNa zailayugalena manobhavasya // 19 // yasyA garbhavatyAH samujjvalena garbhAnubhAvAtpANDurIbhUtena payodharayAmalena stanadvandvana reje / tathA-'airAvatamastakapiNDapANDuramuccaccukazyAmalinAlaMkRtam ApUrvamANamantaHkSIreNa kSaNamakhidyata payodharadvandvamudvahantI' iti campUkathAyAm / kiMbhUtena / stanAnanayozcUcukayovinIlimna prakRSTazyAmatvena majhulena manojJena / ivotprekSyate / manomavasya kAmasya kelIkRte krIDAthai raupyeNa rajatasaMvandhinA zailayugena giriyugmeneva / kiMbhUtena / marakatairazmagarbhinIlamaNibhiraGkitaM kalitam / racitamityarthaH / sAnu zikharaM yatra // Page #157 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kAvyamAlA / yasyAH samecakimacUcukacacureNa vyabhrAji zubhrimabhRtA stanayoyena / yanmAnasAzrayanivAsiratIzaratyo vipro vinodamadhupAGkakumudyugena // 20 // premNA praNetumajarAmaratAM prasadya vizrANitena vidhinA kusumAyudhena / raupyeNa nIladRSadAM dadhatA pidhAnaM pIyUSapUrNakalazIyugalena kiM vA // 21 // . yasyA gurviNyAH stanayoyena vyabhrAji zuzubhe / kiMbhUtena / saha. mecakimnA zyAmalatvena vartete ye te samecakimanI kRSNatvakalite tAdRze cUcuke stanavRnte tAbhyAM canureNa manohAriNA / punaH kiMbhUtena / zubhrimANaM pANDuratAM vibhIti / tatra vayamevaM vidmaH / utprekSAmahe vA / yanmAnasaM nApIcittaM tadevAzrayaH sthAnaM gRhaM vA tatra nivasanazIlayo ratIzaratyoH smaratadbhAryayoH vinodArtha krIDAkRte madhukarA bhramarA aGke koDe santyasyeti tAdRzA kumudyugena kairavadvayenaiva kiM vA / atha vA prasadya prasannIbhUya vidhinA brahmaNA kusumAyudhasya madanasya vizrANitena pradattena raupyeNa rAjatena rajatasaMbandhinA pIyUSapUrNena amRtabhRtena sudhArasaparipUritena kalazIyugena kumbhIdvayeneva / kumbhakalazazabdau puMstrIliGge / 'avalambitakarNazaSkulIkalazI kaM racayannavocata' iti naiSadhe / kalazIyugena kiMkurvatA / nIlaSadAM harinmaNInAM pidhAnaM dadhatA vibhratA / kiM kartuH dattena / premNA pitAmahatvasnehena ajarAmaratAM jarAmaraNarAMhityaM praNetuM kartum // yugmam // pInastanadvayamamecakitaM payobhi___ stasyAH kSaNaM kSaNamapUryata grbhvtyaaH| sAndai rasairiva vikasvarakairaviNyAH kozadvikaM vizadimazriyamudvahantyAH // 22 // tasyA garbhavatyA gurviNyAH pInaM puSTaM tathA amecakitaM pANDurIbhUtaM stanadvayaM kucadvandvaM kSaNaM kSaNaM payobhiH stanyaiH / dugdhairityarthaH / apUryata pUrNa jAyate sma / nibhRtaM niyate sma / kimiva kozadvikamiva / yathA vikasvarAyA vikasanazIlAyAH / 'prabhAte'mbhojinIvAsi ki cAkasmAdvikasvarA' iti pANDavacaritre / kairaviNyAH kumudinyAH mukulayugalaM kSaNaM kSaNaM sAndrahalairghanai rasairmakarandaiH saMpUryate / kiM kurvatyAH kairaviNyAH / vizadinaH zvetatAyAH zriyaM zomAM tasyA apyarthadhvaniH / vizadinA satItvena / 'asUryapazyA rAjadArAH' iti vacanAt / nairmalyena pAvitryeNa vA yuktAM zriyaM lakSmImindirAM vA udvahantyA bibhraannaayaaH|| Page #158 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 3 sargaH] - hIrasaubhAgyam / / dambholibhUSaNabharodbhavadaMzucApa___ caMkrAGkitena payasA paripUritena / AdIyate kimu samunnamatA cakora cakSuHpayodharayugena payodharazrIH // 23 // cakorI cakorazca cakorauM / 'pumAn striyA' striyA sahoto pumAn ziSyate na svI iti prakriyAsUtreNa cakorau 'tayozcakSuSI iva rake cakSuSI netre yasyAstasyAH / payodharayugena stanadvandvena / kimuutprekssyte| payodharANAM jalavAhAnAM meghAnAM zrI lakSmI: zobhA vA AdIyate kimu gRhyate iva / kiMbhUtena payodharayugena / dambholInAM vajraratnAnAmAbharaNAnAM bharAdvandAdudbhavantaH prakaTAH jAyamAnA ye niHsaranto vA aMzavaH kiraNAstaiH / athot prArabdhena cApacakreNa dhanurmaNDalena aGkitena kalitena / 'ullasanmayUkhamaJjarIracitendracApacakrANyAbharaNAni' iti campUkathAyAm / tathA 'vRtA vibhUSAmaNirazmikArmukaiH' iti naiSadhe'pi / punaH kiMbhUtena / saM samyak saMmIcInaM yathA syAttathA unnamatA uccairbhava. tA unnatIbhavatA ca / punaH kiMbhUtena / payasA stanyena pAnIyena ca pari sAmamtyena pUritena bhRtena // iti kapolatanAdipANDimA stanayoH payaHpUrNatvaM ca // saMpUrNacandravadanA prasavonmukhatvaM pUrNe'tha garbhasamaye bibharAMbabhUva / . varSAbhimukhyamupakaNThavitiSThamAna- . . jyeSThonmukhIkRtajanAmbudamaNDalIva // 24 // atha sArdhasaptadinAdhikanavasAMsapUrNIbhavanottaraM saMpUrNaH SoDazakalAkalitaH pUrNimAsaMbandhI / cedekayApi kalayA yatrendu_naH syAtsA tithiranumitirityucyate / 'kalAhIne tvanumitiH' iti haimIvacanAt / pUrNimAyAmeva saMpUrNazcandraH syAdataH sNpuurnncndrvdneti| tena pUrNimAyAmabhyudito yazcandrastadvadvadanaM vakraM yasyAH pArvaNendumukhI sA nAthI garbhasya samaye kAle pUrNe paripUrtibhAvaM prApte sati sArdhasaptadinAdhikanavasu mAseSu saMpUrNIbhUteSu satsu prasavasya saMtAnajananasya unmukhatAM bibharAMvabhUva dhArayAmAsa dadhAti sma / keva / ambudamaNDalIva / yathA meghamAlA kAdAmbanI varSaNaM varSaH vRSTistatyAbhimukhyaM varSaNasaMmukhatAM dhatte / kiMbhUtA sA kAdambinI ca / upakaNThe samope vitiSThamAnAH sthitiM kurvANA jyeSThAH kulavRddhatriyo jyeSTamAsazca yasyAH / punaH keMbhUtA! unmukhIbhUtA garbhAnubhAvAvagatalokottaraprabhAvasaMtAnAvalokanArthamutkaNThIkRtA uccamukhAzca kRtAH / varSAkAle hi lokA unmukhIbhUya meghAgama vilokante / yathA bampUkathAyAm'tiraskRtazazAkAntikalApoccamukhamaNDalAH' / atha taTippanakam-triyaH varSAzca kiMbhUtAH / tiraskRtaH zazAisya kAntikalApa: zobhAsamudAyo yena tAdRzamunamunnataM 13 Page #159 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 98 kaavymaalaa| bhukhamaNDalaM yAsAM tathA tiraskRtA AcchAditA zazAGkasya candrasya kAntizrandrikA yAbhistathA kAya payovAipAnIyAya lApAH kuTumbIjanajegIyamAnarAsakAtaruccaM meghAgamavilokanArthamUrdhva mukhaM vadanaM yeSAM tAdRzA maNDalA dezA yAsu iti / tAdRzA janA vizvalokAzca yayA // vaMzyaiH sudhAzanacikitsakayorivAbha bhUtyAvinirmitivizAradatAM ddhaanaiH| . adhyUpire'khilabhiSagvRSabhairmahebhya: jambhadviSadbhavanagarbhabhuvaH pradezAH // 25 // ... arbhasya bAlakasya bhUtyAyA vinirmitI karaNe vizAradatAM pANDityaM dadhAnairbibhradbhiH akhileSu samagreSu bhiSakSu vaidyeSu pradhAnatvAdvaSabhAH puGgavAstaiH / dAyIpramukharityarthaH / tathA 'kumArabhRtyAkuzalairadhiSThite bhiSaribharAptairatha garbhavedamani' iti raghau / mahebhyeSu mahAvyavahAriSu jambhadviSataH zakrasya sarvotkRSTatvAtkuMrAsAhasya bhavanasya gehasya garbhabhuvo madhyabhUmeH pradezA vibhAgA adhyUrSire / Azizriyire / saMzritAH / utprekSyate / vaidyaiH sudhAzanAnAM devAnAM cikitsakayovaidyayordasrayoH svarlokavaidyayorvazyairgotre samutpanairiva // iti prasavasamayaH // lagnaM gurau zikhini zIlati yugmanAma / bhUmIbhave bhajati khiDga ivAtha kanyAm / yAte tulAM sitamarIcisute site ca . sUre'pi sArasa ivAlivilAsazIle // 26 // rAhI punaH sukRtinIva dhanaM prapanne / ___ patyau rateriva vidhau makarAzrayeva / mInaM zanI salilavanmadayatyadIna mitthaM graheSu tadayAbhyudayAvaheSu // 27 // vizvAvanIdharazilImukhapUSasaMkhye saMvatsare'vanipuraMdaravikramArkAt / mAsaH sahasya vizadazriyamAzrayantyAM janmAnubhAvata ivAsya tithau navamyAm // 28 // lagnodaye'tha zubhazaMsini sArvabhauma janmocite'hani ssaadhimdhissnnyyoge| Page #160 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 3 sargaH] hIrasaubhAgyam / kUlaMkaSA makhamujAmiva kekiyAna___ mAkhaNDalAmRtamayUkhamukhI jayaM vA // 29 // AmodamamburuhiNIva vijRmbhamANA ___ paJcArciSaM zucimarIcicakoracakSuH ! saudAmanIvalayamambudamAlikeva pRthvIva tIrthamanaghaM kRSimurvareva // 30 // pIyUSakAntimiva dugdhapayodhivelA siMhaM mahAmRgariporiva vA mhelaa| . . vizvAvabodhamiva vAsaravakralakSmIH zrIkhaNDasAlamiva vA malayAMcalo: // 31 // zRGgArayonimiva nIrajanAbhapatnI .. rAjJaH pratApamiva vA jgtiijyshriiH| AcAryamadhvarabhujAmiva phAlgunI sA . nAthI krameNa tanayaM anayAMcakAra // 32 // . (saptabhiH kulakam) ... sA nAthI krameNa paripATyA tanayaM nandanaM janayAMbabhUva janayati sma / kasminsati / lagnaM mUrta tanubhavanaM gurau bRhaspatI, tathA zikhini ketugrahe / 'azleSAbhUH zikhI ketuH' iti haimyAm / zIlati bhajati sati / kiMbhUtaM lagnam / yugmaM mithunamiti nAma yasya iti guruketUlagne / punaH kasminsati / bhUmIbhave maGgale kanyAM bhajatyAzrayati sati / kasminivaM / khiDga iva / yathA viTaH kanyAM kumArikAmapariNItAM triyaM bhajate / iti kanyAyAM maGgalaH / punaH kasminsati / sitamarIcezcandrasya sute budhe ca punaH site zuke sati / kiMbhUte budhe zukre ca / yAte praapte| kAm / tulAM tulAnAmalamam / arthAttulAyAM budhe zukre ca sati / api punaH / sUre sUrye alinAma vRzcikalagnaM tatra yo vilAsaH / 'lasa zleSaNakrIDanayoH' iti dhAtvarthAt / zleSaNamAzrayaNaM sthitiH tatra zIlaM khabhAvo yasya / ka iva / sArasa iva / yathA sArasapakSI AlyA zreNyA kRtvA yo vilAsaH krIDaya gamanamAsanaM ca tatra khabhAvo yasya yathA / 'zreNIbandhAdvitanvadbhirastambhAM toraNasrajam / sArasaiH kalani daiH kacidunna mitAnanau // ' iti raghau / iti caturthe vRzcike sUryaH / punaH / rAhI vidhutude dhanaM dhanalagnaM apane sati / kasminniva / sukRtini / yathA puNyavAn dhanaM dravyaM prapadyate praapnoti| iti dhane raahuH| ca punaH / vidhau candra makaro makaralanaM Page #161 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 100 kaavymaalaa| sa Azrayo'dhiSThAnaM yasya / kasminiva / patyAviva / yathA rateH patyau bhartari makare dhvaja. rUpatvAdvAhane Azraya AzrayaNaM yasya / iti makare candramAH / puna: zanoM zanaizcare mInaM mInalagnaM madayati sati / kiMvat / salilavat / yathA pAnIyaM mInaM samadaM kurute payasyeva mInAH samadAH / iti mIne zanaizcaraH / iti navApi grahA janmakuNDalyAm / itthamamunA prakAreNa janmasamaye graheSu sUryAdikhecareSu tasya hIrakumArasya ayasya zubhakarmaNa: puNyasya abhyudayasya vardhamAnakIrtipratApasaMpadrUpasya mahodayasya AvaheSu kArakeSu satsu / punaH kasyAM satyAm / navamyAM tithI vidyamAnAyAM satyAm / kiMlakSaNAyAm / vizadazriyaM zvaityalakSmImAzrayantyAM satyAm / utprekSyate-hIrakumArasya janmAnubhAvataH jananaprabhAvAdiva / tithiH kasya sahasya mArgazIrSanAno mAsasya / kasmin / vizvAni trINi, jaganti avanIdharA aSTau mahAkulazailAH, zilImukhAH paJca smarabANAH, pUSA bhAnurekaH, iti saMkhyA yasya tAdRze saMvatsare / kasmAt / avaneH pRthivyAH puraMdaro yo. vikramArkastasmAt / etAvatA saMvat 1583 vikramAdityasaMvatsare mArgazIrSamAse navamyAM tithau somavAsare pUrvAbhAdrapadabhe harSaNanAmayoge ghaTI 12 uparAntavajrayoge mithunalagne pravahamAne taddine prahAdanapuravAstavya aukazavaMzyasAhakuMrApatnI nAthI devI sutaratnamajIjanat / iti saMvatsarAdiH / punaH kasminsatiM / asya hIrakumArasya zubhazaMsini zreyaH kathayitari lagnodaye mithunalagnodgame sati / punaH kasminsati / sarvabhUmerIzvaraH sArvabhaumazcakravartI tasya janmano'vatArasya ucite yogye ahani vAsare sati / punaH kasminsati / saha sAdhinA pradhAnatvena vartate tAdRze dhiSNyasya nakSatrasya yoge sati / tvayAtaH kiM narasAdhimabhramaH' iti naiSadhe / nAthI nandanamasUta iti saMbandhaH / athopamAnAnyAha-keva / kuulNkssev| yathA makhabhujAM devAnAM kUlaMkaSA nadI gaGgA kekiyAnaM khAmikArtikaM janayatIti sarvatra yojyam / punaH keva / AkhaNDalAmRtamayUkhamukhIva / yathA AkhaNDalasya zakrasya amRtamayUkhamukhI pIyUSakAntivakA candravadanA indrANI jayaM jayantanAmAnamagajam / punaH keva / amburuhiNIva / yathA vijRmbhamANA vikasantI kamalinI AmodaM parimalam / punaH keva / zucimarIcicakoracakSuriva / yathA zvetadyutezcandrasya calacaJculocanA patnI rohiNI pazcArciSaM budham / puna: keva / ambudamAlikeva / yathA kAdamvinI saudAmanI valayaM vidyunmaNDalam / punaH keva / pRthvIva / yathA vasuMdharA anaghaM saMsArApAra. pArAvArapAraprApakatvena sarvajagajjanazlAghanIyaM tIrtha zatrujayazailAdisiddhagamanasthAnam / 'pRthvIva puNyatIrtha sA' iti campUkathAyAm / punaH keva / urvareva / yathA sarvasasyA kSetradharitrI kRSi karSaNam / punaH keva / dugdhapayodhiveleva / yathA kSIrasamudravelA pIyUSakAnti candram / puna keva / maheleva / yathA mahAmRgANAM gajAnAM riporiNa: kesariNo mahelA strI siNhii| 'mahilA syAnmahelayA' iti zabdaprabhede / tathA 'cazca paramahelArato. 'pyapAradArikaH' iti campUkathAyAm / siMhaM mRgendram / puna: keva / vAsaravalakSmIriva / yathA dinAnanasya prabhAtasya zrIvizvasya jagato'vabodhaM jAgaraNam / punaH kev| malayAcalo:va yathA malayazailasya vanabhUmiH zrIkhaNDaM candanadrumAGkaram / punaH keva / nIra. Page #162 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 3 sargaH] .. hIrasaubhAgyam / janAbhasya padmaM brahmotpattikamalaM nAbhau yasya sa kRSNastasya panI jAyA lakSmIriva / yathA kRSNakAntA zrIH zRGgArayoni madanam / puna: keva / jagatIjayazrIriva / yathA rAjJo vijayinRpasya jagatyA bhuumvijylkssmiiprtaapm| punaH keva / phAlgunIva / yathA pUrvAphAlgunI adhvarabhujAM yajJabhAjinAM devAnAmAcArya guruM bRhaspatim // saptabhiH kulakam / iti janmasamayaH // zyAmIkRtAni kudRzAmapakIrtipakai rasmanmukhAni vizadAni vidhAsyate yat / eSa svakIrtivimalatridazasravantI visphUrtibhiH kimiti dikpramadAH praseduH // 33 // dikpramadA digaGganAstajjanmasamaye praseduH prasannIbabhUvuH / nirmalA jaataaH| kimutpre. kSyate-iti hetoH / iti kim / yadeSa hIrakumAraH kudRzAM durvAdinAM kumatInAM vA apakIrtibhiH apayazobhireva pa.: kardamaiH zyAmIkRtAni malinIkRtAni asmanmukhAni khIyakIrtireva vilasanyAstrijagati prasaranyAstriMdazasravanyA gaGgAyA visphUrtibhirvilAsaiviMzadAnyujjvalAni vidhAsyate kariSyatIti / paGkakaluSitAnAM hi gaGgAsalilakSAlanena nirmalIbhavanaM yuktimadeva / pakaughe kardame ca / gaGgAsnAnAtpApagamanena nirmalIbhavatvena prasa. tratA syAdeva // bhAvI yadeSa pRthukaH sumanoniSevya. stadRSTayo diva itIva gRhe nipetuH / hantA yataH sa tamasAM tamasAmivAriH prAgeva taiH kimiti bhItivazAtpraNeze // 34 // yadyasmAtkAraNAt nAthInandanaH pRthukaH bAlakaH' sumanobhirdevainiSevya upAsyo bhAvI bhaviSyati / utpnekSyate-iti hetoH tadRSTayaH sumanovarSaNAni puSpavRSTayaH divo vyomamaNDalAt gRhe arthAttadbhavane nipetuH patitAH / 'citrIyitamatikhalapatatpuSpavRSTayA' iti nalajanmasamaye campUkathAyAm / punaryatkAraNAtsa kumArastamasAmajJAnAnAM pApAnAM vA arihantA nivArakaH. bhAvI bhaviSyati / ka iva / tamasAmaririva / yathA dhvAntAnAM zatrurbhAkhAn tamasAmandhakArANAM hantA ghAtako bhavati / kimutprekSyate iti bhItiva. zAdbhayAdhInatvAt prAgeva pUrvameva tadvapuHprabhAbharairAnirastaistamobharaiH sUtikAgRhAtprageze praNaSTam / palAyitamityarthaH / 'sumanasaH puSpe deve mahAtmani ca' 'tamo'jJAne pApe dhvAnte rAhI ca' ityanekArthAH // labdhazriyAnusaratA vasubhUtiputraM .. sArUpyamAkalayatA ca yugapradhAnaiH / Page #163 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 102 kAvyamAlA / jajJe cirAdyadamunA vibhunA mamAntaHprItyetyanRtyadiva zAMbhavazAsanazrIH // 35 // zaMbhojinasyedaM zAMbhavaM zAsanaM mataM tasya zrIjinazAsanalakSmIranRtyat nRtyati sma / ivotprekSyate -- iti kAraNAdantazcitte prItyA hArdena snehena pramodena vA / iti kim / yaccirAdanalpakAlAdamunA kumAreNa mama jinazAsanazriyA vibhunA svAminA jajJe saMjAtam / amunA kiM kurvatA / labdhAnAM vividhAnAM kSIrAtravAdikAnAM zriyA zobhayA saMpadA vA vasubhUtiputram | 'zrIindrabhUti vasubhUtiputraM pRthvIbhavaM gautamagotraratnam' iti pUrvasUristavokte / vasubhUtinAmno brAhmaNazreSThasya putraM nandanaM gautamakhAminamanusaratA anukurvatA / ca punaH kiM kurvatA / yugapradhAnaiH vajrakhAmyAdibhiH sUribhiH sArUpyaM sAdRzyamAkalayatA bibhratA // vizvatrayI zrutipuTaikavataMsikAnA masmAkameSa samajAyata vAsavezma / gambhIradhIrimamukhAmiradhaHkRtendu zrIbhizca valgitamitIva guNAvalIbhiH || 36 // gambhIramA gAmbhIrya bhAvapradhAno nirdezaH / dhIrimA dhairya tAveva mukhe AdI yAsAm / athavA gambhIrazca dhIraca gambhIradhIrau gambhIradhIrayorbhAvo gambhIradhIrimANau tAveva mukha prathama yAsAM tAdRzIbhirguNAnAmAvalIbhiH zreNIbhiH valgitaM prollasitam / 'suvikAsahAsasahakArikAraNopalambhapUrNamanorathena valgitamiva vasantamAsena' iti campUkathAyAm / kiMbhUtAbhirguNAvalIbhiH / adhaH kRtA tiraskRtA nirmalatvena induzrIcandrikAzobhA yAbhiH / ivotprekSyate / iti hetorvalgitamiva / iti kim / yadvizveSAM tribhuvanAnAM tAtsthyAttadyapadezAtrijagajjanAnAM zrutipuTeSu karNapAlISu ekAnAmadvaitAnAM vataMsikAnAmuttaMsAnAm / 'vaSTi bhAgurirallopam' ityalopAdvataMsikAnAm / 'vidarbhaputrIzravaNAvataMsikA' iti naiSadhe / trailokyAdvaitakarNAbharaNAnAmasmAkaM guNAvalInAmeSa hIrakumAraH vAsavezma nivasanasadanaM samajAyata saMjAtaH // Ajanma yadvidhurivaiSa udeti kIrti - jyotsnAH kirankuvalayaikavikAzakArI / asmAdRzaiH kimayazo'JjanamAdadhAnaiH kiMcitprakAzitanizAntadazAntadIpraiH // 37 // bhAkhanmayUkhavijigISuyadaGgajAtanaisargikAGgabhayabhAsvadabhISujAlaiH Page #164 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 3 sargaH . hIrasaubhAgyam / natkAlamalpatamatailadazairivopadIpairitIva samajAyata dIptiduHsthaiH // 38 // (yugmam) upardApaiH sUtikAsadmani samIai pradaupitaH pradIpaidIptibhiryotirbhirduHsthairdaridraiH / vicchArityarthaH / samajAyata jAtam / kaiH kRtvA / bhAsvato bhAnormayUtAH kiraNAntAnapi vijigISubhiH svasphUA vijetumicchubhistAdRzairyasyA nAdhIdevyA aGgajAtasya putrasya naisargikaiH svAbhAvikaiH / tadeva naisargikamunnatatvam' iti rgho| aGgAt kAyayaSTerbhavaiH samutpanai. bhIsvatAM dIpyamAnAnAmabhISaNAM kAntInAM jAlairvitAnairvRndaiH / ivotprekSyate / tatkAlaM sa eva kAlo yatra tattatkAlaM tasminneva mamaya alpatamA atizayena stokAstailadazAH snehavartayo yeSAm / 'vRttivartizca taddazA' iti haimyAm / tAdRzairiva / punarutprekSyate-iti hetoH / iti kim / yadeSa hIrakumAra Ajanma janmasamayAdArabhya vidhuzcandra iva kuvalayasya bhUmaNDalasya, utpalasya ca ekamadvitIyaM yathA sthAttathA vikAzaM(ma) prativodhaM vika-vatAM ca karotItyevaMzIla udeti prAdurbhavati / kiM kurvan / kIrtireva aujjvalyAdvistAravattayA vA jyotsnAzcandrikAH kiran vistArayan / tarhi kiMcitkhalpaM prakAzitamuyotitaM prakaTIkRtaM nizAntaM gRhaM rAtreranto vA yaistathA dazAyA avasthAyA vartezca ante prAnte avasAne dIrdIpanazIlaiMrevaMvidhairammAdRzairdIpaiH kimiti prayojanaM na kimapIha kAryam / kiM kurvANa: / ayazo'pakIrtiH zyAmalatvAttadevAjanaM kajjalamAdadhAnaH kurvANairudridbhiH / aznavA-A sAmastyena dadhaudbhaH // yugmam // svaHkUlinIjalavilolanakaptakeli: pATaccaro vikacavArijasaurabhANAm / ulphullavallinavanATakasUtradhAra . staM prekSituM kimu vavau pavano'nukUlaH // 39 // __ anukUlantajanmasamaye janAnAnukUlatvAdrocamAnaH pavano vAyurvavau vAti sma / kiMbhUtaH / khaHkulinyA. gaganagaGgAyA jalasya payaHpUrasya vilolanena madhye pravizyAvagAhanAdullasatkalolalolIkaraNena kRptA racitA kelivilAso yeneti zItalatA / punaH kiMbhUtena / vikacavArijAnAm / arthAtkhaHkUlinyA eva / smerAmbhoruhANAM saurabhANAM parimalAnAM pATaccarastamkaro'pahRtA / 'smerAmbhoruhapattane parimalasteyI vasantAnilastatrayairiva yAmikaimadhukaraiH prArabdhakolAilaH / niryAtastvarayA calanipatitaH zrIkhaNDapaGkadravailipte keralakAminIkucataTe khajazanargacchati // ' iti bhojaprabandhe vAgvAdinyA pAnIyahAriNIrUpaM vidhAya kAlidAsagApahArArthamuktam / iti surabhitA / punaH kiMbhUtena / utphullavallInAM vikasitalatAnAM nave nutane nATake nRtyakaraNe capalIbhavane sUtradhAraH sUcakaH tANDavaprArambhakArako raGgakartA ca / 'latAvalAlAnsakalAguruH' iti naiSadhe / 'asau te bandhuvidhvaM. Page #165 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 104 kAvyamAlA / sanavanATakasUtrabhRt' iti pANDavatraritra / iti mandatA / trividho'pi samIraNo vrnnitH| kimRtprekSyate-taM kumAraM prekSituM kimu avalokayitumiva vA / / AsIdasau kaliyuge yugabAhurasmi nahannivAtizayitAtizayAzritatvAt / etasya janmani jinAdhipaterivAntaH prIteritIva divi dundubhayaH praNeduH // 40 // .. hIrakumArasya janmani jananasamaye divi AkAze dundubhayo madana(la)bheryo niHsvanA vA praNedurvAdyanti sma / 'unnaditaM viyatyadRSTamaGgalavAditraiH' iti nalajanmani campUkathAyAm / tathA 'niHzeSadiviSadvargapramodapizunAstadA / samAkaNyanta sAnandaM dundubhiSvanayo divi // ' iti yudhiSThirajanmani pANDavacaritraM ca / jinAdhipateriva yathA zrIjinezvarasya janmani vyomani dundubhayaH praNadanti ivotprekSyate / ityamunA prakAreNa antaH svamanasi prItermudaH / iti kim / yadasmin kaliyuge atizayitaiH sphatiprApta ratizayairmahimavizeSairAzritatvAdasau zizuH arhanniva tIrthakara ivAsIt / kiMbhutaH / yuga. vavAha yasya dhUsarapramANabhujaH / AjAnubAhurityarthaH / / ekAMzavAnapi kalau zizunAmunAha maGgaizcaturbhirudayIha purA bhavAmi / dharmeNa pallavitamantaritIva jAte vizvAsumatpramadadAyitadaGgajAte // 11 // vizveSAM trayANAM saptAnAM vA caturdazAnAM vA ekaviMzatevA / 'bhuvanAni nibadhnIyAtrINi sapta caturdaza' iti vAgbhaTAlaMkAre / vRttyAdAvekaviMzatirapi / jagatAmasumanto ja. ntavaH teSAM pramodaM harSa dadAtItyevaMzIlastAdRze tadaGgajAte nAthIkuMrAvyavahAriNoraGgajAte putre jAte sati dharmeNa antazcitte pallavitam / prahRSTamityarthaH / 'cirAtpallavitamiva rAjavaMzena' iti campUkathAyAM nalajanmAdhikAre / iti hetoriva / iti kim / yadyasmAtkAraNAtkalau kalikAle eko na dvitIyaH aMzo bhAgo'rthAccaturthapAdo vidyate yasya sa ekAMzavAnapyahaM dhrmH| 'padaizcaturbhiH sukRte sthirIkRte kRte'munA kena tapaH prapedire / bhuvaM yadekAni kaniSThayA spRzan dadhAvadharmo'pi kRzastapamvitAm // ' iti naiSadhe / kRtayuge kila dharmazcaturbhiH pAdaivijayI bhavedadharmaH punarekAMzena syAt, kaliyuge tu adharmazcatubhiH pAdairdharmastvekAMzamAtraH etadeva tapasvinAM mahattapaH yadbhUmI ekapAdakanichAGgalyA spRzan tiSThati tathA kRtayuge'dharmaH kaliyuge tu dharmastapasvI kRzatvaM bhajate / prastutam / amunA kumAreNa catubhirakaiH saMpUrNAvayavaiH sarvAtmanava iha bharatabhUmI udayI Page #166 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 3 sargaH] . hIrasaubhAgyam / 105 abhyudayavAn purA bhavAmi / bhaviSyAmItyarthaH / yAvatpurAnizatayooMge bhaviSyatkAle vartamAnAH iti prakriyAsUtreNa purAyoge vartamAnayorvibhapayorbhaviSyadartha: prakAzyate / 'puredamUrdhva bhavatIti vedhasA padaM kimasyAGkitamUrdhvarekhayA' iti naiSadhe // etadguNAbhinavagAnavidhAnapUrva prArabdhatANDavataraGgirasAgarazaH / prArapsyate vibudharAjasamAjaraGge 'smAbhirmudeti divi kiM nanRte'psarobhiH // 42 // rambhAtilottamorvazIghRtAcIpramukhAbhirapsarobhiH khargAGganAbhiH / kimutprekSyate / ityamunA prakAreNa kRtvA mudA kiM harSeNeva divi AkAze nanRte nartitaM tANDavamamaNDi / iti kim / vibudhAnAM paNDitAnAM rAjJAmata eva paNDitarAjatvAnnavakhapi zRGgArAdiraseSu kuzalatvaM jJAtRtvaM ca yasya tAdRk / vAstavArthe devAnAM nAyakastasya samAjaH samAsa ekha raGgo nartanasthAnaM tatra etasya bhAvisUreH kumArasya guNAnAM zamadamasaMyamAki (di)kAnAM 'triMzatSaTtriMzikAsaMkhyAnAM gaNanAtItAnAM vA. abhinavAnAM pUrvagItApekSayA nUtanAnAM nAM gItInAM prAkzrutagItizravaNe tAdRk raso na syAdyAdRk navInagAnazravaNe rasaH samu. yte| tasmAdetasya dhruvapadagAnAnAM vidhAna nirmANaM tadeva pUrvamAdiryatra tAdRzaM prArabdha. mupakrAntam / 'prArambhaHpropataH kramaH' iti haimyAm / yattANDavaM nATyaM tasya tatra vA taragayuktA jAtAstaraGgitAH kallolitA ye rasAH zRGgArAdayo nava AkhAdo vA / 'rasaH khAde jale vIrye zRGgArAdau viSe drve| bole rAge dehadhAtI tivAdI pArade'pi ca // itynekaarthH| ta eva aGgamavayavaH zarIraM vA tAdRzo raGgaH asmAbhirapsarobhiH avApsyate upkrsyte| 'tadanantaramAkAze saMgItamudajRmbhata / rambhorvazIprabhRtayo nRtyamapsaraso vyadhuH // ' iti pANDavacaritre'rjunajanmAdhikAre / tathA 'khakAntisarvakhApahArabhayAdiva divi nanRturapsarasaH' iti caMmpUkathAyAM damayantIjanmani // iti hIrakumArajanmamAhAtmyam // pralhAdanAhvanagaraM puramapyamuSya ... mUrtyA pavitrayitumantarivehamAnaH / _ zrIsomasundarayatikSitizItakAnti .. janmAparaM khayamasau grahayAMbabhUva // 43 // aso somamundaranAmA yatInAM sAdhUnAM madhye kSiteH pRthivyAH zItakAntizcandra etAvatA rAjA zrIsomamundarasUriH svayamAtmanA paramanyajanmAvatAraM grahayAMvabhUva jagrAha / utprekSyate / amuSya kumArasya mUrtyA zarIreNa punarapi dvitIyavAraM pralhAdanamiti AhvA nAma yasya tAdRzaM nagaraM pavitrayituM pAvanIkartumIhamAno vAJchanniva / ekavAraM somasundarasUrivapuSA pralhAdanapuraM pavitritaM dvitIyavAraM hIravijayasUrimUrtyA kRtvA pavitrIcikIrSuriva // 14 Page #167 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kAvyamAlA / cakrasya cakrivaduditvaradIpradIpti daNDaughacaNDimavikhaNDitacaNDabhAsaH / ibhyaH khabhRtyajanarAjibhirutsukAbhiH saMvardhyate sma jananena tanUbhavasya // 44 // ibhyaH kuMrAhavyavahArI utsukAbhirutkaNTAkalitAbhiH / khasya kuMrAmahebhyasaMvandhinaM bhRtvajanAnAM sevakalokAnAM rAjibhiH zreNibhiH tanUbhavasya putrasya jananena janmanA saMvaya'te sma vrdhaapyte| 'atrAntare priyabhASitAbhidhAnA ceTI rAjAnaM vardhApayati' iti kalpakiraNAvalyAm / vardhita ityanyatra / vardhApanikA dattetyarthaH / kiMvat / cakrivat / yathA cakravartI cakrasyotpattyA vardhate sma. vardhApyate sma / kiMbhUtasya sUnozcakrasya ca / uditvarA udayanazIlAH prAdurbhavantyo vA / tathA dIpA dIpanazIlA jhalajhalAnyamAnAM dIpyamAnA vA, dIptayaH kAntayaH saralatayA nirgamanAm dRzyamAnA vA daNDAkArA ata eva daNDA iva daNDAH prasarA vA teSAmogho nikaraH tasya caNDimabhiratyupratAbhirvizeSeNa khaNDito'bhibha tazcaNDabhAH sUryo yena tasya // . sUno nerupanateriva sevadhInA-, ___ mudgatvarAnkhajanavakrasudhAkarebhyaH / varNAnkhakarNapuTakena sudhAyamAnA npItvA tadA pramumude hRdaye mahebhyaH // 45 // . tadA tasmin kAle mahebhyaH kurAhavyavahArI hRdaye manasi pramumude jaharSa / kiM kRtvA / pItvA sAdaraM shrutvaa|kaan / varNAn akSarANi / kiMbhUtAn / sudhAyamAnAn amRtavadAcarataH / kena pItvA / khasyAtmana: karNa eva puTakaH patrabhAjanaM ten|anydpymRtN puTakena piiyte| punaH kiMbhUtAn / udgatvarAn prakaTIbhavanazIlAn / 'udgatvarAmRtakarArdhaparA mAlAm' iti naiSadhe / kebhyaH / khajanAnAM bandhuvargANAM jJAtijanAnAM vA AtmIyabhRtvalokAnAM vA vakrANi vadanAni eva sudhAkarAzcandrAstebhyaH / sudhAnAmAkarAtsudhApi nirgacchediti / varNAn kasyAH / sunoH putrasya janerjanmanaH / kasyA iva / upanateriva yathA sevadhInAM navanidhInAM kharNaratnanidhAnAnAM vA Agamanasya varNAn pItvA kazcinmodate // sUnorjaniM nigadatAmanugavrajAnA__mAsIdadeyamiha tasya kirITameva / bhUbhartRbhAvakakudaM vizadAtapatraM dhAtrIpateriva mudaM dadhato hRdantaH // 46 // tasya kuMrAmahebhyasya iha putravardhApanikAsamaye sUno: khaputrasya jani janma nigadatAM Page #168 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 3 sargaH ] hIrasaubhAgyam / 107 kathayatAmanugavrajAnAM sevakalokaprakarANAM kirITaM mukuTamevAdeyaM dAtumanarhamAsIt / etAvatA mukuTavarje sarvAGgINAnyapyAbharaNAni pradattavAnityarthaH / kasyeva / dhAtrIpateriva pathA bhUmIbhartuH rAjJaH bhuvaH pRthivyA bhartRbhAvasya svAmitvasya kakudaM cihnaM sUcakaM vA / 'nRpatikakudaM dattvA yUne sitAtapavAraNam' iti raghau / vizadAtapatraM zvetacchatramadeyaM bhavati / kiM kurvatastasya / rAjJazca hRdantarmanomadhye mudaM nandanajanmAvirbhUtAM prItiM pramodaM dadhato dhArayataH // lakSmIvatAmadhipateranujIvivRndaiH putra prasUtimamitaM madhu nirdizadbhiH / pANipradezanavidhau dadRze'sya paJca zAkho'pi lekhazikharIMva sahasrazAkhaH // 47 // anujIvinAM sevakAnAM vRndaiH pradezanavidhau putravardhApanikApradAnapramodadAnasamaye lakSmIvatAM dhanadhAnyAdivividhasamRddhibhAjAM vyavahAriNAmadhipaternAyakasya asya kuMrAkhyasya paJcaiva zAkhAH zikhA aGgulayo yatra tAdRzaH pANirhastaH sa eva lekhazikharI kalpazAkhIva sahasrasaMkhyAkAH zAkhA latA yasya / 'zikhAzAkhAlatAH samAH' iti haimyAm / sa sahasrazAkho dadRze dRSTaH / anujIvivRndaiH kiM kurvadbhiH / putrasya nAthInandanasva prasUtiM janmaiva amitaM mAnarahitaM madhu mAdhvIkamasya mahebhyasya nirdizadbhiH kathayadbhiH / 'amitaM madhu tatkathA mama' iti naiSadhe // iti putravardhApanikAdAnAdi // AsAdya tatprasavavezma samaM sagotraiH sunoratRpti sa pibanvadanAravindam / advaitasraMmadaparamparayAliliGge lakSmyA pumAniva pacelimapuNyazAlI // 48 // sa mahebhyaH na vidyate dvaitaM yugalaM yeSAm / 'yugaM dvaitaM yamaM yugmam' iti haimyAm / asAdhAraNAnAmityarthaH / tAdRzAnAM saMmadAnAM pramodAnAM paramparayA AliliGge AviSTaH / kayeva / lakSmyeva / yathA pacelimena paripAkaM prAtena udayAcalikAyAmAgatena puNyena sukR! tena zubhakarmaNA zAlate zobhate ityevaMzIlaH pumAn zriyA kSIrArNavanandinyA AliGgayate AzliSyate / AzrIyate ityarthaH / mahebhyaH kiMviziSTaH / na vidyate tRptiH sauhityamatyAdaratayA yatra, tRptirahitaM yathA syAttathA kriyAvizeSaNam / sUnoH svaputrasya vadanAravindaM mukhakamalaM piban sAdaramavalokayan / kiM kRtvA / sagotraiH svajanaiH samaM tasyA nAthIdevyAH prasavavezma sUtikAsadanamAsAdya saMprApya samAgatya // tasyAGgajAsyazazidarzanato'mburAzervArAmivollasadamandamudAmiyattAm / Page #169 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 108 kaavymaalaa| hRtsadmasUtritajagatrayavistarApi vijJAvalI prabhurabhUnna tadA pramAtum // 49 // tadA tasmin kAle putraprasavasUtikAsadanAgamananandanAvalokanasamaye tasya kuMrAsAdhoH aGgajaH khanandanastasyAsyaM vadanameva zazI saMpUrNapArvaNacandraH / pUrNacandra eva zazI lakSyate nAnyathA / ata eva zazI tasya darzanato'valokanAdamburAzeH samudrasyeva vArAM jalAnAmiva ullasantInAM prakaTIbhavantInAmamandAnAmakuNTAnAmanalpAnAmameyAnAM vA mudAmAnandAnAmiyattA iyatparimANatvametAvanmAtratAM pramAtuM pramANIkartuM : vijJAvalI prAjJazreNI na prabhurabhUt na samarthIvabhUva / jJAtuM kadAcina zaknoti smetyarthaH / kiMbhUtA vijnyaavlii| hRtsadmasu sveSAM vijJAnAM manomandireSu sUtritaH sUtratAmAnItaH gocarIkRtaH / vijJAta ityarthaH / jagatrayasya tribhuvanasya vistaraH prapazco yayA / 'prakriyAM nAtivistarAm' iti sArakhataprathamazloke / trailokyasakalakharUpavedanavidurApItyarthaH / 'teja:pAlazca viSNozca kaH kharUpaM nirUpayet / sthitaM jagatrayIsUtraM ydiiyodrkndre||' ityarbudAcalalUNigavasatimadhyasthavastupAlaprazastau // AkhAdayaMllavaNimAmRtametadAsyA vazyAyamAsi vasatiM gavi cAnutiSThan / pazyansutaM ghusadivAjani nirnimeSa netrAravindayugalaH sa mahebhyakumbhI // 50 // sa kuMrAnAmA mahebhyakumbhI vyavahArikuJjaraH sutaM khanandanaM pazyan vikacalocanAbhyAmavalokayan divi kharge sIdati tiSThatIti ghusat deva iva nirgato nimeSo mIlanaM yayostAdRze netre locane evAravinde kamale tayoryugalaM dvandvaM yasya / meSonmeSarahitanayanayAmala ityarthaH / tAdRzo'jani saMjAtaH / kiM kurvan / etasyAtmanandanasya Asye vadane evAvazyAyabhAstuhinakiraNa: candrastasmin / 'avazyAyastuhinaM prAleyaM mihikA himam' iti haimyAm / lavaNimA lAvaNyamevAmRtaM sudhArasamAkhAdayan piban / punaH kiMbhUtaH / gavi bhUmau kharge ca vasatiM vAsamanutiSThan kurvan / devo'pi candrAmRtaM pibti| ['asitamekasurAzitamapyabhUna punareSa punarvizadaM vishm| api nipIya surairjanitakSayaM khayamudeti punarnavamArNavam // ' iti naiSadhe / asyArthaH-'arNavAdAgatamArNavaM kRSNaM viSamekena sureNa hareNa azitaM jagdhaM punarnAbhUt / punarna jAtamityarthaH / eSa candraH punaH zvetaM viSaM murairvasyAdibhirdevainipIDya janitakSayam / 'prathamAM pibate raviH' ityAdi zruteH / 'IdRzamapi punarjAyate' iti / 'ijyeva devaprajabhojyaRddhiH zuddhA sudhAdIdhitimaNDalIyam' ityapi naiSadhe / kharge ca tiSThati ninimeSazca syAt // pUrvAdripATalazilAvalaye zazIva / lIlAmarAla iva kokanadacchade vA / Page #170 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 3 sargaH] hIrasaubhAgyam / pArIndrapota iva gairikazRjizRGge tatpANipallavatale vilalAsa bAlaH // 51 // tasya kuMrAmahebhyasya pANireva zoNatvAtpallavaH kisalayamiva pallavakhakha tale udare madhye sa bAlaH zuzubhe / ka iva / pUrvAdrerudayAcalasya pATale lohite zilAvalaye upalotsajhe vistIrNaprastaramadhye vaa| militA ekatayaiva dRzyamAnA valayAkArAH zilAH zilAvalayaM tasmin zazI saumyazcandra iva / punaH ka iva / kokanadaM rakkotpalaM tasya patre dale lIlAyuktaH krIDAkArI vA marAla: rAjahaMsa iva / punaH ka iva / gairike dhAtumaye zRGgANi sannyasminniti zRGgI tasya zRGgiNaH zailasya zRGge zikhare pArIndasya mRgendrasya potaH bAla: kesarikizoraka iva // janmotsavaM vidadhatA tanayasya tena ___ kAmAdhikaM pradizatArthikRte'rthajAtam / zrIdastadAvagaNanA gamito niketaM kailAzamUrdhni vidadhe kimapatrapiSNuH // 52 // tadA tasmin nandanajananasamaye tena kuMrAvyavahAriNA avagaNanAM dAnazauNDatvenAvahelanA gamitaH prApitaH san zrIdaH dhanadaH / kimutprekssyte|aptrpissnnurlbaashiilH san kailAzasya sphaTikAcalasya mUrdhni upAre zikhAyAM niketaM khasadanaM vidadhe kRtavAniva / mahe. bhyena kiM kurvatA / tanayasya nijanandanasya janmotsavaM jananasya mahAmahaM vidadhatA kurvtaa| * punaH kiM kurvatA / kAmAnmanobhilaSitArdapyadhikamatizayitamaryAnAM draviNAnAM jAtaM samUhamAkRte yAcakajanArtham / yAcakAyetyarthaH / pradizatA yacchatA dadatA // sUno nermahamasau vibhavAnurUpaM __ zrImanmahebhyamaghavA ghaTayAMbabhUva / saMjAtajAtavidhirapyadasIyasUnu ... ni--tadarpaNa iva sphurayAMbabhUva // 53 // asau kurAkhyaH zrImanto lakSmIkeliniketanA ye mahebhyA mahAvyAvahAriNasteSu teSAM madhye vA maghavA puraMdaraH prathamagaNanIyatvAtsarvotkRSTatvAcca vibhavAnurUpaM khadravyasthocitaM yogyaM sadRzaM sUnoH putrasya janerjanmana: mahamutsavaM ghaTayAMbabhUva cakAra / 'sRjati karoti praNayati ghaTayati nirmAti nimimIte ca' iti kriyAkalApe karaNArthAH kriyAH / api punaH saMjAtaH saMpannaH nirvartitaH jAtasya janmasaMskArAdeH prathame divase sthitipadikA tRtIye vAsare candrasUryadarzanAdiko vidhiH prakAro yasya tAdRzo'dasIyasUnurnAthIkuMrAmahebhyanandanaH nirdhUtadarpaNa iva zANAprottejitAtmadarza iva / 'nirdhUtahAragulikAvizada Page #171 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| himAmbhaH' iti raghuvaMze / sphurayAMbabhUva dIpyate sma / 'sa jAtakarmaNyakhile tapakhinA tapovanAdetya purodhasAkRte' ityapi raghau // arthivajena milituM svakakAmukena ___ saMketasaudhamiva vaaridhinndnaayaaH| gItipratidhvanitanartitakelikeki SaSThIdine rajanijAgaraNaM praNIya // 54 // pAtAlabhUtalasurAlayalokakoTI__ koTIrahIra iva bAlaka eSa bhAvI / unnIva nItikRtinAntaritIva pitrA satrA khagotribhirakAri sa hIranAmA // 55 // pitrA kurAkhyavyavahAriNA antaH khacitte / utprekSyate / ityamunA prakAreNaM unnIya vicAryeva / 'vitarka: syAdunnayanam' iti haimyAm / unnayanam / pUrvamunnIya gotribhiH saMvA khakhajanaiH sArdhaM sa nAthIjanitaH zizurvAlaka: hIra iti nAma yasya tAdRzo'kAri kRtaH / hIrakumAro nAma nirmitaH / kiMbhUtena pitrA / nItau nyAye yogyatAprApaNe kRtinA kovidena / catureNetyarthaH / yogyatvanayanameva darzayati / iti kim / yadeSa vAlaka: agre pAtAlasya balivezmanaH bhUtalasya kSoNImaNDalasya murAlayasya devalokasya lokAnAM nAganAgaranAkinAM koTInAM zatalakSalakSitAnAM koTiza: saMkhyAkAnAM koTikoTInAM koTIreSu mukuTeSu hIraka iva sarvottamamaNiriva / lokaprasiddhayA 'nagIno' tadvadasau zizurbhAvI bhaviSyati iti vita yeva / kiM kRtvA / praNIya vidhAya / kim / SaSTayA dine divase rajanyA rAtrI jAgaraNamutsava vishessm| kiMbhUtam / gItInAM sotkaNThakalakaNThakaNThIkaNThAlapitamadhuragAnAnAM pratidhvanitaiH pratizabditaiH kRtvA nartitAstANDavADambarakalitA jAtAH kRtA vA kelikekinaH kIDArthakhasadmapAlitabAlamayUrA yatra / utprekSyate / SaSTIdinarajanijAgaraM khakakAmukena nijAbhilASukeNa arthivajena yAcakacakreNa samaM milituM saGgaM kartuM vAridhinandanAyA lakSmyAH saMketaH 'amukasmin sthAne tvayA sametavyam , mayApi tatra samAgamyate' iti saMketaH / yUno yuvatyAzca / tasya saudhaM gRhamiva / 'vizeSatIrthaSviva jadunandanA' iti naiSadhe // iti janmotsavanAmakaraNAdiH // pUrvAparAmbunidhimaJjulamekhalAyA bhUmeH sa bharturucitaiH samabhUSi cihaiH / dAnAnukampanasabhAjananIrasiktA prAcInapuNyaviTapiprasavairivaitaiH // 56 // Page #172 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 3 sargaH] hIrasaubhAgyam / 111 sa hIrakumAraH pUrvI prAcI aparA pratIcI sRSTibhramaNena pUrvasyA dakSiNasyAM gamanAdakSiNA gRhItA pazcimAyA uttarasyAM gamanAduttarApi gRhItava etAvatA catasaNAM dizAM grahaNAt tAsAmambunidhayazcatvAro'pi samudrAH / 'payodharIbhUtacatuHsamudrAm' iti khuvaM. zavacanAt / evaM maJjulA bandhurA kharNamaNimaukikamaNDitA mekhalA kAcI yasthA mekhalA tu valayAkAratayA kaTIjaghanAdipradeze paridhIyate tatazcaturdigvartisamudropAdAnam / athavA aparo'pi pAThaH / yathA 'arbhazcaturjaladhimaJjulamekhalAyAH' / catvAraH prAcI pratIcI avAcI udIcIti caturdigvartino jaladhayaH samudrA eva maJjulA manoharA mekhalA rasanA yasyAstAdRzyA bhUmeH pRthivyAH bhartuH khAminaH caturdikpAyonidhiparyantabhUmIpAlasya cakrivatinaH ucitaiyogyaiH cihaiH sAmudrakakathitairlakSaNaiH samabhUSi alaMkRtaH / arthAt hastapAdAdyaGgopAGgeSu zobhitaH / utprekSyate / dAnamabhayasupAtrapANipramukhavizrANanam, anukampanaM mAryamANaprANimocanaduHkhitadInakaSTApanayanAdidayA, sabhAjanaM devagurvAdipUjanabhaktiH, tadrUpainIraiH salilaiH siktasya prAcInaM pUrvajanmAvatIrNe yatpuNyaM sa eva viTapAH zAkhAvizeSAH santyasyAsmin vA iti viTapI vRkSastasya prasavaiH puSpariva / 'puSpaM sUna sumanasaH prasavazca maNIcakam' iti hamyAm // sajJAtilocanacakoranipIyamAnai___ lAvaNyacaJcadamRtairupacIyamAnaiH / vRddhiM dadhAra pRthuko pratimaiH pratIkai: tIyikenduriva sAndrakalAkalApaiH // 57 // 'sa pRthukaH hIrakumAraH na vidyate pratimA pratibimbaM sadRzaM vastu kenApi sAdRzyaM vA yeSAm / na tnmukhsy| pratimA carAcare' iti naiSadhe / tairasAdhAraNaiH pratIkairavayavaiH / 'ekadaze pratIko'GgAvayavApaghanA api' iti haimyAm / kRtvA vRddhiM puSTiM dadhAra dhatte sma / kiMbhUtaH pratIkaiH / sajJAtInAM khajanAnAM locanAnyeva cakorA jyotsnApriyAsvairnipIyamAnaiH sAdaramatRptaM ca avalokyamAnaiH / punaH kiMbhUtaiH / lAvaNyAni sundaratAtizayA eSa cazcanti puNyAni cetoharANi vA amRtAni sudhArasAstaiH puSTiM prApyamAnaH nIyamAnaH / .. ke iv| dvaitIyikenduriva / yathA zvetapakSe dvitIyAyAM bhavo dvitIyikaH dvitIyAsaMbandhI vA candraH sAndrANAM snigdhAnAM bahulAnAM vA kalAnAM SoDazAMzalakSaNAnAM bhAgAnAM kalApaiH kRtvA vRddhi dhatte / 'kenethakA' iti kapratyayaH / NitvaM tveSAM vikalpakamiti kApi vRddhiH / dvitIyAyA ayaM dvatIyakaH // pitrormanorathagaNAnkuTajAvanIjA nprAvRTpayoda iva pallavayankumAraH / utsaGgayorudalasatkalayanvilAsaM phullallatAphaladayoriva kelikIraH // 18 // Page #173 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 112 kaavymaalaa| AnandameduritamAnasapadmacA rakAntaraM paricaransa mahebhyasUnuH / abhrAdhikAntaramivArbhakabhAnumAlI kastUrikAmRgazizuvipinAntaraM vA // 59 // * jananIjanakayoH utsaGgayovilAsaM vAlakrIDAM kalayan kurvan udalasat ullasati sA zuzubhe / ka iva / kelikIra iva / yathA kelikalitaH krIDAkaraH kIraH / arthAt bAlazukaH / ullstovikstoltaaphldyorutsnggyorullsti|kumaarH kiM kurvan / manorathagaNAn / arthAt pitroH / vAJchAzatAni pallavayan navIkurvan phalayan vA / ka iva / prAdRTpayoda iva / yathA varSAkAlasaMbandhI meghaH kuTajAvanIjAn nIpagumAn pallavayati kizalayakalittAn karoti / sa mahebhyasUnuH kuMrAvyavahArinandanaH sa hIrakumAraH Anandena harSeNa meduritaM puSTIbhUtaM mAnasaM mano yAsAM pramodaprapUritAnAM padmacakSuSAM kamalalocanAnAmekasmAdAganyoGga utsaGgaH aGkAntaraM paricaran sevamAnaH / 'bhajate zrayatyupAste zIlatyupatiSThate ca zItayati / upacarati paricarati ca niSevate ca prsaadyti||' iti kriyAkalApe / AvabhAse zuzubhe / ka iva / arbhakabhAnumAlIva / yathA abhrasya meghasya adhikAntaramekasyA atrikAyA aparA abhrikA vArdalikA abhrAbhrikAntaraM bhajan DimbhabhAskaro bhAsate / 'jarIjRmbhaDimbhadyumaNiramaNIyAMzulaharI' iti khaNDaprazastau / punaH ka iva / kastUrikAmRgazizuriva / yathA kastUrikAhariNA bAlakAH vipinAntaramekasmAdvipinAdvanAdanyadvipinaM vipinAntaraM zIlan / punaH ka iva / dviradendravAla iva / yathA gajarAjasya / 'paJcavarSoM gajo bAlaH' iti haimyAm / bAla: zizuH vindhyopalAntaramekasmAdvindhyopalAjalabAlakazailazilAyAH anyaM vindhyopalaM zilotsaGgam / vindhyastu jalavAlakaH' / tathA 'prAvA zilopalo gaNDaH' iti dvayamapi haimyAm / punaH ka iva / arbhakakAkapuSTa iva / yathA kSIrakaNThakalakaNThaH kokilabAlaka: cUtadrumAntaramekasmAntadrumAtsahakArataroraparaztadrumaH anyo mAkandapAdapaH / punaH ka iv| bhramara iva / yathA madhukaraH smerAmbujAntaramekasmAtsmerAmbujAdvikacakamalAdaparaM smerAmbujaM vikasitapadmaM zIlayat / punaH ka iva / kalahaMsa iva / rAjamarAlabAlakaH taraGgotsaGgAntaram ekasmAttaraGgasya kallolatya utsaGgAdaparaM taraGgotsaGgha laharIkoDamupacaran bhAsate // varNe'drizRGga iva candrikayAnuviddhaH kAyaH zizorvikacagandhaphalI vilAsI / saMcAricandramalayadrumasAndrapaGka liptaH kayAcana cakoradRzA cakAse // 6 // Page #174 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 113 3 sargaH] hIrasaubhAgyam / kayAcana anirdiSTa nAnyA cakoradRzA balacanucakSuSA dhAtryA anyastriyA vA krIDAkAriNyA saMcaratIti sarvatra madhye prasaratItyevaMzIla: saMcArI tAdRzazcandraH karpUro ytr|'cndro'mbukaamyyoH / varNe sudhAMzI karpUre kampille mecake'pi ca // ' ityanekArthaH / etAvatA / ghanakarpUramizritarityarthaH / malayadrumasya candanataroH sAndranibiDaiH pa.vaiH liptaH aGga. rAgakalitaH kRtaH / zizohIrakumArasya kAyo dehazvakAse virAjate sma / 'cakAsti cazvati bhAsate bhrAjate lasatyapi zobhate / vilasatyevamAdyAH syujnaarthprkaashkaaH||' iti kriyAkalApe / kAyaH kiMbhUtaH / vikacA vikasitA yA gandhaphalI campakapAdapakusumaM tadvadvilasatItyevaMzIlaH / 'iti campakagaurAgaH kRtAM vidhorgandhaphalI balizriyam' iti naiSadhe / ka iva / varNAdrizRGga iva / yathA kanakAcalasya meroH zikharaM candrikayA candrajyotsnayA anuviddho vyAptaH zobhate / 'bhagayugamatha zRGgodyogasaMghA nidAghaH' iti liGgAnuzAsane zRGgazabdaH punapuMsakaliGge // niilaaNshukaaklitbaalkkaampaal__muuterivopmitimaanyituN kumAre / kAcitkadAcana kuraGgamadAGgarAgaM kautUhalena kuruvindadatI tatAna // 61 // kuruvindAH padmarAgamaNayaH tadvaddazanA dantA yasyAH sA kuruvindadatI / 'ko darzayetkhAM kuruvindamAlAm,' 'citte kuruSva kuruvindasakAntadanti' iti ca / 'agrAntazuddhazubhra. vRSavarAhebhyazca' iti dantasya dadvA / strIliGgatvAdIp / ' iti naiSadhavRttau pANinisUtram / padadvayamapi ca naiSadhIyam / kAciMcAdRzI dhAtrI kadAcana kasminnapi samaye kautUhalena kuraGgamadena kastUrIdraveNa kRtvA aGgarAgamarthAtkumArAGge vilepanaM tatAna kRtavatI / utprekSyate / nIlena aMzukena vasanena kalitasya AvRtasya / parihitanIlavastrasyetyarthaH / tathA bAlakasya kumArAvasthAlaMkRtasya kAmapAlasya balabhadrasya mUrteH zarIrasyopamitimupamAnaM kumAre khAbhAvikakanakaketakagaurazarIrahIrakumAre Anayitum / pradApayitumivetyarthaH // kAciccakoranayanA vyavahArisUno vAmbujaM vikacanetrapuTainiMpIya / cetastamIdayitanirmalitAtmadarza merAjadarzanavidhau zithilIcakAra // 62 // kAcidajJAtAbhidhAnA dhAtrI parA vA gatA cakoranayanA kAminI vyavahArisUnoH kuMrAmahebhyanandanasya vAmbujaM mukhAravindaM vikacaivikakharainairapuTernayanapatrapuTakairnipIya sAdaramavalokya tamIdayitaH pUrNimAcandraH / tathA nirmalitaH zANottejitaH AtmadarzaH darpaNastathA smerAbja vikacakamalaM teSAM darzanavidhau avalokanaprakAre cetaH khamanaH zithilIcakAra mandIkaroti sm| pArvaNendudarpaNapadmebhyo'pyadhikaM yanmukhaniyarthaH / Page #175 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 114 kaavymaalaa| enaM hiraNyamaNibhUSaNabhUSitAGga mibhyAGgajaM nayanayoratithi praNIya / so'yaM smaro harahutAzahato'vatIrNa etanmiSeNa samazAyi kayAcidevam / / 63 // hiraNyamaNibhUSaNaiH svarNaratnAlaMkArabhUpitAGgamalaMkRtakAyamibhyAja kuMrAvyavahAritanayamenaM hIrakumAraM nayanayorAtmalocanadvandrasya atithi prAghuNakaM praNIya kRtvA / yataH 'nayanA- . tithiM vidhatte netraprAghuNakamAtanotyapi ca,' tathA 'dRggocarIkaroti ca locanaviSayaM ca nirmAti,' tathA 'dRggocaratAM nayati ca locanaviSayatvaM ca Anayati' ityAdiH kiyaaklaape| kayAciddhAcyA kAminyA vA evamamunA prakAreNa samazAyi sNshyshckre| . 'naiSadhena samazAyi cirAya' iti naiSadhe / evaM kim / harahutAzahataH / trilocanana. svabhAlaprAdurbhUtatRtIyalocanajvalanajvAlAjvAlitaH / ata eva etanmiSeNa / hIrakumAra- ' vyAjena etadrUpeNetyarthaH / gRhItAvatAraH AdattAparajanmA so'yaM prAkzravaNagocarIkRtaH smaraH kAma iva makaradhvajarUpAvatAraH / hIrakumAra ityarthaH / / kAcidvazA vikacacampakasUnazAli___ mAlAM vilambitavatI zizukaNThapIThe / tasmiMzcikIrSuriva kautukinAkimukta prAlambikAGkinavakalpatarUpamAnam // 64 // ___ kAcidvazA dhAtrI parA vA vanitA zizohIrakumArasya kaNThapIThe vikacAnAM kusumitAnAM campakAnAM hemapuSpakANAM sUnaiH kumumaH kRtvA zAlate' zobhate ityevaMzIlAM mAlAM vikasitacampakakusumAkalitahAralatAM vilambitavatI cikSepa / sthApayati smetyarthaH / u. tprekSyate / tasmin hIrakumAre kautukinA kutUhalAkalitena nAkinA kenApi devena muktA avalambitA sthApitA prAlambikA hemadAmadInAramAlikA suvarNajhumbanakamar3e kaNThe'syAstIti tAdRzasya navasya bAlakasya kalpatarovadrumasya upamAnaM sAmyaM cikIghuriva kartumicchuH kimu // cUDAmaNistribhuvanasya yadeSa bhAvI __ cUDAmaNi kimiti kApi dadhAra mUrdhni / sUrizriyAstilakavadbhavitA kumArI bhAle'parAsya tilakaM kimatazcakAra // 65 / / yadyasmAtkAraNAta eSa hIrakumArastribhuvanasya trailokyasya cUDAmaNiriva cUDAmaNi: zi. roratnaM bhAvI bhaviSyati / kitprekSyate / iti hetoH kApi kAntA dhAtrI vA asya zi Page #176 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 3.sagaH] hIrasaubhAgyam / promani mastake cUDAmaNi zikhAratnaM dadhAra dhRtavatI sthApitavatI yA / punarayaM hIraka. bhAraH yadyasmAtkAraNAt sArezriyA AcAryalakSmyAmtilaka iva vizeSaka iva bhavitA bhavi. pyti| kimutprekssyde| aparA dhAtrI asya kuMrAnAyInandanasya ataH kAraNAt bhAle lalATe tilakaM kuDumAdikasya svarNaratnamayaM bhUSaNaM puNDrakaM cakAra racayAmAsa // tatkayomaNivinirmitakarNapUra dvandvaM kayAcana vilambitamuddidIpe / nityodayaH kathamabhUstvamidaM mukhendaM praSTuM kimityupagataM zazisUryayugman / / 66 // kayAcana maNDanakAriNyA dhAtryAnyayA vA striyA tatkarNayohIrakumArazravaNayoH avalambita nyastaM kSiptaM maNivinirmitamAtkhaNarajatacandrikAntapItaratnamayaM karNapUradvandvaM kuNDalayugmamuhidIpe / zuzubhe / kimutprekSyate / idaM mukhendumasya hIrakumArasya vadanacandra prati iti praSTumivopagataM sametaM zazisUryayugmaM candradivAkaradvayam / iti kim / he hIramukhendo, tvaM nityodayaH anizamabhyudayo'starAhityaM yasya tAdRzaH kayaM kena pra. kAreNa abhUH saMjAtaH tatkAraNamAvayovaMda / yathA AvAmapi nityodayau bhavAvaH // netrAmRtAJjanamasau jagatAM yadasyA. * naJjAkSiNI kimiti kAcana kajjalena / sarvAGgasUtramiha dhAsyati yena tasyo raHsUtrikAM kimiti kAcidurasyadhatta // 67 // yatkAraNAdasI hIrakumAraH jagatAM tribhuvanajanAnAM netrANAM nayanAnAmamRtAJjanaM mudhAyA aJjanamivAsti bhAvI vA / kimutprekSyate / iti hetoH kAcana maNDanakAriNI asya zizoH akSiNI locane kajalena Anana / punaryana kAraNena asau bAlakaH iha hRdaye savaiH mamaprairaGgarAcArAGgAdibhirupalakSitaM sUtraM siddhAntam / jAtivAcitvAdekavacanam / dhAsyati dhArayiSyati / kimutprekSyate / iti hetoH kApi dhAtrI tasya hIrakumArasya urasi hRdaye uraHsUtrikAM mauktikajAlikAm / 'uraHsUtrikA tu mauktikaH' / dezavizeSaprasiddhA bahusaramuktAhAralatAM vA avatta kSipati sma // pAdAravindayugaloparilambinInAM kANai raNajjhaNitarAjatakiMkiNInAm / vIDAvizeSalalitena marAlabAla stambaramAviva vigAyati yaH kumAraH // 68 // yaH kumAro vItAyAH svagamanasya vizeSeNAtizayasya lalitena cArutayA bilAsena Page #177 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| vaa| vAlazabdo lAlAghaNTAnyAyena ubhayatra sNvdhyte| marAlavAlastambaramau haMsabAlaM vAla. gajaM ca / utprekSyate / vigAyati nindatova : kaiH / kvApaiH zabdaiH / kAsAm / raNajhaNa ini zabdo jAta Asu iti / raNatkArakalitA ityarthaH / tAdRzyo rAjatA rUpyasaMbandhinyaH / 'raupyaghanagharghaTIjarjarakharam' iti haMsavizeSaNaM campUkathAyAm / tathAvidhAH kiMkiNyaH laghughughurikAstAsAm / kiMbhUtAH / pAdAravindayorAtkumAracaraNakamalayoyugalaM tasyopari lambante guNaprotAH kRtvA Uca lambAyamAnAH saMjAyante / athavA padoparipradezamAzrayante ityevaMzIlAH / caraNoparibaddhAnAmatyarthaH / iti dhAtrIparipAlanakArakaraNAdi // kuMrAhayasya harati sma mano manojJaM ___ tanmunmunAlapanamibhyagabhastibhartuH / kiMcidvijRmbhiyuvabhAvanavoDhabAlA nAtipragalbhakilakiJcitavatpriyasya // 69 // manojhaM janamanoharaM tasya hIrakumArasya yanmunmunAlapanamaspaSTabhASaNaM tatkuMrA iti Ahvayo nAma yasya tAdRzasya ibhyeSu vyavahAriSu madhye tatputrapratApena kRtvA bhAskara iva dIpyamAnatvAt bhAskarasya |suurytulysyetyrthH / manazcittaM harati sma / kiMcitkimapi stokamAtraM vijRmbhI prakaTIbhavanazIlo yuvabhAvastAruNyaM yasyAstathA navoDhA navapariNItA bAlA vadhUstasyA nAtipragalbhaM na atizayena pragalbhaM pariNatIbhUtaM nAticAturya vA kilakiJcitaM vilAsavizeSaH / 'lIlA vilAso vipichattivivyokaH kilakizcitam / moTTAyitaM kuTTimitaM lalitaM vidhRtaM tathA / vibhramazcetyalaMkArAH strINAM khAbhAvikA daza // ' iti haimyAm / tadvatpriyasya bhartuzceto yathA harati / 'tvayi vIra virAjate paraM damayantIkilakitritaM kila' iti naiSadhe // ikSvAkuvaMza iti nAbhimahImaghonA vizvaprazasyavRSabhAtanUbhavena / utkeza ityudayavAMstanayena tena mene mahebhyavRSabheNa nijAnvavAyaH // 70 // mahebhyavRSabheNa kuMrAvyavahAripuGgavena tena hIranAmA tanayena putreNa utkeza iti nAmnA nijAnvayaH khavaMzaH udayavAnabhyudayaH yuddha mAnataH jJAtaH / keneva / nAbhimahImaghoneva yathA nAbhinarendreNa vizveSAM tribhuvanajanAnAM prazasyena zlAghAheNa vRSabho'H urupradeza lAJchanaM yasyaM sa vRSabhAGkasvena vRSabhadevanAnA tanUbhavena nandanena ikSvAkunAmA vaMza udayavAnamAni / / Page #178 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 3 sargaH]. hIrasaubhAgyam / dhAtryoditAM prathamataH pRthukaprakANDaH kIrasya zAva iva cArumuvAca vAcam / tasyAH punaH samavalambya karAGgulIH sa lIlAyitaM vitanute sma gatau svikAyAm // 71 // sa pRthukaprakANDa: bAlazArdUla: prathamataH pUrvam / sArvavibhaktikastas / sarvAbhyo'pi vibhaktibhyastas syAdityeke / dhAtryA upamAtrA uditAm uccaritAM kathitAM cAraM manoharAM vAcaM vANIm uvAca vakti sma / ka iva / kIrasya zAva iva / yathA zukasya bAlakaH prathamataH kathitAM cAvI manojJAM vAcaM vadati / punaH sa kumAraH tasyA ghAtryAH karAkulI. hastasya tarjanyAdikA aGgulIH samavalambya Azritya / gRhItvetyarthaH / khikAyAmAtmIyAyAM gatI gamane lIlAyitaM lIlayA AcaritaM cArucamaNavilAsaM tanute sm| lIlAgamanamadazayadityarthaH / haMsaM tanau saMnihitaM carantaM munermanovRttiriva khikAyAm // cUlAkriyAmahamathAGgabhavasya tasya saMtanvatA pulakakorakitena tena / zrIdAyitaM pradizatA maNihemajAta mADhyAyitaM samudayena ca mArgaNAnAm // 72 // atha vAggamanapATavabhavanAnantaraM pulakena romaharSeNa kRtvA korakAH kumalAH saMjAtA asyeti / 'pulakakorakitatanuH' iti campUkathAyAm / romAJcakacakitena kuMrAvyavahAriNA tasya hIranAmno'Ggabhavasya khaputrasya cUlAkriyAmahaM zikhaNDikAkaraNAdyutsavaM saMtanvatA kurvatA zrIdAyitaM dhanadenevAcaritaM vadAnyatAtizayena / tena kiM kurvtaa| pradizatA ddtaa| kim / maNayo ratnAni hemAni suvarNAni teSAM jAtaM samUham / ca punaH mArgaNAnAM samudayena yAcakanikareNa AbyAyitaM svAbhAvikamahebhya ivAcaritam / iishvriibhuutmityrthH|| zAvaH zubhairavayavaiH savituH prayatnA.. dRddhi dadhAvanudinaM svajanairupAsyaH / bhUmIbhRto bahalanirjharatastaraGgaiH sindhupravAha iva patrarathairniSevyaH // 73 // zAvo hIrakumAraH savitustAtasya prayatnAt mamAhitamAgitapradAnapoSaNaprakArAt zubhaiH prazastaravayavaiH aGgopAGgaH anudinaM nirantaraM vRddhiM puSTiM dadhau vardhate sma / kiMbhUtaH zAvaH / khajanAtivargamAnavainijajanairvA upAsyaH kRtasevanaH / ka iva / sindhupravAha iva / yathA bhUmIbhRtaH parvatasya bahulAdanalpAt nirjharataH / sArvavibhaktikatvAttaspratyayaH / zatazo Page #179 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 198 kaavymaalaa| nirANAM pravezAttararaiH kalole: nadIpravAho vRddhi dhatte / kiMbhUtaH sindhupravAhaH / patrarathaivihArmarabhigamyaH khagasevyaH / vAcaspatedivi vidhAya murAnvineyA nuA narAnapi vidhAtumupeyuSaH kim / vaprA vyamoci paThituM savidhe dvijasya - kasyApi vATyavidaH samahaM kumAraH // 74 // hIrakumAraH samahaM mahotsavapuraHsaraM kasyApi anirdiSTanAno dvijasya brAhmaNasya sa. vidhe samIpe paThitumadhyetuM vaprA kuMrAvyavahAriNA vyamoci muktH| kiMbhUtasya dvijasya / vAGmayaM zikSAkalpavyAkaraNAdirzavazAstra vattIti vAGmayavit tasya / kimutprekssyte| kharge surAn devAn vineyAn ziSyAn vidhAya api punarnarAn manuSyAn adhyApanAdibhiH ziSyAn vidhAtuM kartumukmavanyAmupeyuSa Agatasya vAcaspatevRhaspateriva // tasyArbhazaka iva citrazikhaNDisUno- .. labdhvopakaNThamazaTaH sa paThannakuNTham / .. potaH zrutiM sa vidhivallipisaMgraheNa premNA viveza nagarImiva gopureNa // 75 // sa poto hIrakumAraH premNA hArdena hRdayAbhiprAyeNa vidhivat zAstroktaprakAreNa liperakSarAtmikAyAH saMgraheNa Agamanena / shikssnnenNtyrthH| zruti zAstra videza praviSTaH / zAstrAbhyAsa kartu prArabdhavAnityarthaH / kAmiva / nagarImiva / yathA kazcit bAlo gopureNa pratolyA kRtvA purI pravizati / potaH kiM kurvan / azaTaH saralAzayaH san / akuNThaM ghopAtyabhyasanAdinA tIkSNaM sotsAhaM vA su atizayenAtmanaH sarvaprayatnena paThanadhIyamAnaH / ki kRtvA / tasyAdhyApakasya upakaNTaM labdhvA saMprApya / ka iva / arbhazaka iva yathA vAlaka indraH / 'zaizavAvadhigururgururasya' iti napadhe / etena kAvyena indrasya vAlavaM tathA gurupArzve madhyayanamapi prokam / citrazikhaNDisUnovRhaspateH / 'vicitravAkcizikhaNDisUnoH' ityapi naiSadhe / pArzva prApya paMTati // chAyAM tanoriva na laRyitApi vAcaM prAsAdi tena vinayAvanatena sUriH / sarvairabhAvi ca guroH saphalaiH prayatnai stasminnanuparabhuvIva kRSIvalasya // 76 // * tena hIrakumAreNa sUra: kalAcAryaH prAsAdi prasannIkRtaH / tena kiMbhUtena / vinayena avanatena namraNa / tena punaH kiM kurvatA / guroH svAdhyApakasya vAcaM vANIm / vacanamA Page #180 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 3 sargaH] hIrasaubhAgyam / tramapItyarthaH / nolAnyatA nAtikAmatA / kAmiva / chAyAmiva / yathA ko'pi khatanoichAyAM nolpayati gurostasyAdhyApakasya sarvaiH sakalaiH prayatnarudyamestasmin hIrakumAre saphalaiH phalavadbhirabhAvi saMjAtaM sNpnneH| kasyeva / kRSIvalasyeva / yathA kRSikasya karSaNakAriNa: anUSarabhuvi marvasasyotpattisthAnakSetrabhUmau prayatnaiH prayAsaiH saphalairbhUyate // taM sAkSiNaM praNayavAnsvaguruM praNIya svalpaidinaiH sa vahanairiva dhIvizeSaiH / saMprApa pAramakhilAgamasAgarasya sAdhuH samAdhibhirivAnupamairbhavasya // 77 // praNaya: sneho gurujaneSu vidyate yasya sa hIrakumArastaM khaguruM nijakalAcArya sAkSiNaM * pratibhuvam / sAkSimAtramityarthaH / praNIya kRtvA svalparatistokaidinairvAsaraH akhilAgamasAgarasya samastazAstrasamudrasya pAraM paratIraM prAntaM saMprApa lebhe / gRhamedhivAsocitaM sarvazAstramadhItavAnilarthaH / kaiH / dhIvizeSaiH khprjnyotkH| buddhiviziSTaguNAtizayaiH / kairiva / vahanairiva / yathA yAnapAtraH kRtvA sAMyAtrika: samudrasya pAramabhilaSitavelAkUlaM prApnoti / atha pRthagupamApi / ka iva / sAdhuriva / yathA yatI anupamairasAdhAraNaiH samAdhibhiOnavizeSaiH / 'dhyAnaM tu viSaye tasminnekapratyayasaMtatiH / samAdhistu tdevaarthmaatraabhaasnruupkH|| iti haimyAm / etAvatA yogaH kRtvA bhavasya sNsaarsy| 'bhavaH sattAtmajanmamu / rudre zreyasi saMsAre' ityanekArthaH / pAraM mokSaNaM prApnoti // adhyApya tena vidhivatsakalAH sa vidyAH . pratyarpyate sma guruNA janakasya tasya / zrImAnmurAririva tena hiraNyaratna koTIvitIrya sutasurirapi vyadhAyi // 78 // sAguNA kalAcAryeNa vidhivat zAstroktaprakAreNa dvisaptatikalAnAmAdimA kalA likhatagaNitAdirantimA kalA zakunarutamityuktaprakAreNa / athavA mAtRkAdikacANikyAGka(nta)pAThanakavidhinA sakalA: samastA api vidyA adhyApya pAThayitvA tasya kumArasya kuMrAkhyasya vA janakasya pituH sa hIrakumAraH pratyapyate sma pshcaadrpitH| api puna: tena tajanakena kaMrAmahebhyena sutasUri: svaputrahIrakumArasya kalAcAryaH hiraNyAnAM ratnAnAM maNInAM koTIvahuzo lakSazatAni vitIrya dattvA murAri: kRSNa iva zrImAn lakSmA. patirvAdhAyi vihitaH // citrAmivenduranavadyatamAM sa vidyA labdhvA zriyA tadavadhi vyarucatkumAraH / Page #181 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 120 kAvyamAlA | AsIdasImamahimApyanayArbhakasya prollekhitasya nikaSeNa maNestviSeva || 79 // sakumAraH anavadyatamAm atizayena zlAghanIyAM vidyAM labdhvA saMprApya tadavadhi vidyAdhigamadivasa evAvadhirmaryAdA yatreti kriyAvizeSaNam / taddinamArabhyetyarthaH / zriyA zobhayA lakSmyA vA vyarucat zuzume / 'sahasradhAtmA vyarucadvibhaktaH' iti raghuvaMze / ka iva / induriva / yathA candraH anavadyatamAmatinirmuktameghoparodhAM citrAM tvASTrIM nakSatravizeSaM prApya zriyA zAradInakaumudIlakSmyA virocate / yudbhayo luGi yutAdibhyaH parasmaipadaM vA syAt / 'puSAdidyutAdiladitaH parasmaipadeSu' zyanvikaraNapuSAdervRtAderladitazca parasya cleraG syAt parasmaipadeSu / adyutat / adyotiSTa / arucat / arociSTa / ' iti prakriyAkaumudyAm / api punastasyArbhakasya hIrakumArasya tayA vidyayA kRtvA na vidyate sImA maryAdA yasya saH asImaH / advaita ityarthaH / tAdRzo mahimA mAhAtmyaM yasya tathAvidha AsIt babhUva / kasyeva / maNeriva / yathA nikaSeNa zANena ullekhitasya uttejitasya nirmalIkRtasya maNe ratnavizeSasya tviSA kAntyA kRtvA ananyaM mahattvaM mUlyaM mahayetA bhavati // iti bAlakrIDA // nAbhIbhavena tadudAharaNIkRtaiH kiM sAmudrazAstragaditairnaralakSaNaughaiH / nAlambhi tatra kumare vyabhicAribhAvaH prAmANikaiH sadupamAnavidhAviveha // 80 // nAbhIbhavena vidhAtrA / kimutprekSyate / 'hArAgrajAgradgaruDAzmarazmipInAbhanAbhIkuharAndhakArAm' iti naiSadhe / nAbhIzabdo dIrgha IkArAnto'stIti / tadudAharaNIti / sa hIrakumAra eva udAharaNaM nidarzanaM dRSTAnto yeSAM te tadudAharaNAH / na tadudAharaNAstadudAharaNAH kRtAstadudAharaNIkRtAstaiH / samudreNa kavinA kRtaM zAstraM granthavizeSaH / sAmudrazAstraM tatra gaditAH kathitAstairnarANAM manuSyANAM lakSaNAnAM svastikacakrAGkuzAdInAmoghaiH samUhaistatra kumare hIrakumAre vyabhicAribhAvaH parasparavirodhitvaM nAlambhi na prAptam / 'kumAra: kumaro'pi ca' iti zabdaprabhede / anyatrApi caritrAdau ca / kasminniva / sadupamAnavidhAviva / yathA / iha jagati prAmANikaistArkikaiH sati sarvaprakArairyogye vidyamAne upamAnavidhAM anyapadArthasya sAdRzyIkaraNaprakAre vyabhicAritvaM na lakSyate // tasyAbhavallava NimAtizayaH sa ko'pi prottArayanyadupari sthaviraH zivAya / muktAH kSipatyanudinaM pavamAnamArge tA eva tatra kimu tAragaNA bhavanti // 81 // Page #182 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 3 sargaH] hIrasaubhAgyam / 121 kumArasya sa ko'pi advaitavaibhavaH lavaNimAtizayaH lAvaNyAdhikyaM abhavat bbhuuv|s kH| yadupari yasya lAvaNyAtizayasyopari sthaviraH pitAmahaH / 'sthaviraH zatAnandapitAmahaukaH' iti haimyaam| 'pravayAH sthaviro jaran' ityapi haimyAm / zivAya kalyANakAraNAya nilaM prativAsaraM prottArayan uttAraNaM sRjan nyuJchanIkurvanvA muktA mauktikAni pavamAnamArge AkAze kSipati / kimutprekSyate / tA eva muktAstatrAmbare tAragaNA jyotirmaNDalAni bhavanti saMjAyante // spardhAdayAdiva mithaH pravayaM sRjadbhi - raGgaiH sacaGgimavapurvibhavena tena / . IrSyA tamIpriyatamaH praNayanvijitya lakSmacchalena mumuce kimu lAJchayitvA // 82 // tena hIrakumAreNa IrSyAm / arthAt khavapuzcArimNA samamasUyAm / praNayan kurvan tamIpriyatamaH rajanIjAni: candraH vijity| arthAtparAbhUya / gRhItvA vA / kimutprekSyatelakSmacchalena lAJchanakapaTena lAJchayitvA lAJchanaM maSyA abhijJAnaM mukhe kRtvA mumuce nabhasi muktaH / 'kiM nandiH kiM murAriH kimu ratiramaNaH kiM vidhuH kiM vidhAtA' iti dhanapAloktopamAnAdatra, vidhorutprekSA / tena kim / aGgaiH zarIrAvayavaiH kRtvA saha canimnA manoharatvena vartate yattAdRzasya vapuSaH zarIrasya vibhavaH zobhAtizayo yasya / atha vA vapurvibhaveti sAdhanena jitveti / kiM kurvadbhiraGgaiH / ivotprekSyate-mithaH parasparaM spardhAyAH saMgharSasya udayAt prAdurbhAvAdiva pravayaM puSTiM sRjadbhirvidadhadbhiH // . kezoccayaH sphurati yasya sa nIlakaNTha. pRSThe praviSTa iva yena jitaH kalApaH / AbAlyataH kuTilatA manasopanItA yaM bhejuSI punarivaitya kacacchaTAsu / / 83 // tasya kumArasya sa cAmarAdipratipakSalakSajitvaraH prasiddhaH kezoccayaH kezapAzaH / 'bAlAH syustatparAH pAzo racanA bhAra uccayaH / hastaH pakSa: kalApazca kezabhUyastvavAcakaH // ' iti haimyAm / sphurati bhAsate / sa kaH / yena kezoccayena jitaH abhibhUtaH kalApaH zikhaNDikam / utprekSyate-nIlakaNThaH zaMbhurmayUrazca tasya pRSTe praviSTaH zaraNe gata iva / punaryana kumAreNa AvAlyataH zaizavaM maryAdIkRtya manasaH skhacittAt kuTilatAvakratvam apanItA niSkAsitA satI / utprekSyate --upetyAgatya yaM kumAraM kuTilatA kacacchaTAsu kuntalAvalISu bhejuSIva zritavatIva / 'taTAntavidhAntaturaGgamacchaTA' iti chaTAzabdaH samRhavAcI naiSadhe / tathA 'vakroktikuzalasya tasya nilamya] kezakalApo'pi vakratAM bheje' iti campUkathAyAm / iti puruSANAM kezakalApe vakratA varNitAstIti // Page #183 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 122 kaavymaalaa| svadhyAnalopabhavakopapinAkijAgra__dAtaGkazaGkitamanaH sumanaHzarasya / . tyAgaM tanovidadhataH kRtavAnvidhAtA chatreNa yasya kimu maulimavAGmukhena // 84 // vidhAtA brahmA yasya kumArasya mauliM mastakaM kRtavAMzcakre / kimutprekSyate-sasyezvarasaMbandhino dhyAnasya ekApramanastvena paramAtmakharUpacintanarUpasya praNidhAnasya lopena bhaGgena kumArikAvasthAyAM pANigrahaNakaraNakRte sevArtha samAgatAyAM gauryA viSaye rAgo. tpAdanalakSaNavighnavidhAnena paJcamI vA sarvatrabhavaH samutpannaH kopaH vyApAdanakAraNakodho yasya tAdRgvidhAt pinAkinaH zaMbhorjAgratA prakaTIbhavatA AtaGkena bhayena / 'bhayaM. bhIbhItirAtaGkaH' iti haimyAm / zaGkitaM khahananalakSaNazaGkAM prAptaM mano yasya tathAvidhasya / ataeva pratipakSaparAbhavAtprAgeva tanoH khadehasya tyAgaM vinAzaM vidadhataH kurvataH sumanaHzarasya puSpabANasya kAmasya avAGmukhena adhovakreNa chatreNa kimu kRtavAn / ni:khAmikatayA madanazvetAtapatropAdAnaM yuktameva // . uttuGgabhAvamatha vartulatAM dadhAna muSNISamasya suSamA ma bibharti maulau| . yasminsamAjigamiSostaruNatvalakSmyA mAGgalyakumbha iva kezaruhAzritAH / / 85 // asya kumArasya maulau mUrdhani uSNISamAkAravizeSaH suSumAM sAtizAyizobhA bi. bharti sma dadhAra / 'soSNISamUrdhA dhvajacihapANiH' iti campUkathAyAM nalavizeSaNam / ata eva tIrthakRdbhaya itareSAmapyuttamapuruSANAmuSNISaM varNyate / uSNISaM kiM kurvANam / dadhAnaM vibhrANam / kam / uttuGgabhAvam unnatatvam / atha punarvartulatAM vRttAkAratvaM ca / ivotprekSyate-yasminhIrakumAre samAjigamiSoH samyakprakAreNa AgantukAmAyAstaruNatvalakSmyA yauvanazriyaH kezA eva ruhA durvA / 'durvA tvanantA zataparvikA / haritAlI ruhA' iti haimyAm / tAbhirAzrita AkalitaH aGke utsaGge yasya tAdRzo mAGgalyaH kalyANakArI kumbhaH kalaza iva // yazcandrikAGkitacaturdvijarAjarAja dbhAlArdhazItamahaso vahate sma zazvat / zuddhAzayo'mRtarasAyitavAgvilAso dvAsaptatiH kalayatAtsa kalAH kathaM na / / 86 // yo hIrakumAraH zazvanirantaraM candrikayA jyotsnayA aGkitAn kalitAn / 'dazanaca Page #184 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 3 sargaH] hIrasaubhAgyam / - 123 ndrikayA vyavabhAsitam' iti raghau / iti candrikAzabdena dantagutizcandrikA ca / catu:saMkhyAkA dvijAnAM rAjAno dvijarAjA rAjadantAzcandrazca tathA rAjat dIpyamAnaM yadbhAlaM lalATamevArdhazItamahAH sAmisomastAn / sArdhacatuzcandrAnityarthaH / vahate sma dadhAra / sa kumAro dvAsaptatisaMkhyAkAH kalAH kathaM na kalayatAt dhattAm / api tu sArdhacatuzcandraghArI gaNanayA dvAsaptatikalAkalita eva syAt / kiMbhUtaH / zuddho nirmala: niSpApaH vizadazca AzayazcittaM madhyaM ca yasya / puna: kiMbhUtaH / amRtarasavatsudhAnisyanda ivA. carito vAgvilAso vacanavaicitrI yasya / candrA api zvetA amRtayutAzca syuH // . bhAlasthalaprasRmarAMzupayaHpravAho. pAntaprarUDhalatikeva vibhAti yadbhaH / ..zaGkho'pyabhUdvadanavArijapArthivasya candrAdivairivijaye kimu vAdanArhaH // 7 // yayasya kumArasya bhUrnayanayorupari romapaddhatirbhAti sma rarAja / utprekSyate-bhAlasthalasa lalATapaTTasya prasamarA vistaraNazIlA ye aMzavaH kiraNAsta eva payaHpravAhaH salilAnAmoghastasyopAnte taTapradeze prarUDhA prodgatA latikA / athavA phalinI vallI khabhAvalatikA vA / api punaryadvakre zaGkhaH bhAlazravaNayorantarAle kazcit pradezavizeSaH abhUjajJe / 'zaGkhaH kambA nidhibhede sthAnakhyAmalikAsthAni' ityanekArthaH / lalATaprAntavartini asthanIti tadavacUrNiH / zaGkho bhAlasravo'ntare' iti haimyAm / utprekSyate-vadanamarthAt kumAramukhameva vArijAnAM kamalAnAM rAjA pArthivastasya / candrAdInAM vidhudarpaNapramukhANAM vairiNAM zatrUNAM vijaye jayaprAptau parAbhavanAvasAnasamaye vA vAdanasya pUraNasya arho yogyaH zaGkhaH kambuH kimu / vijayirAjAno hi ripUnirjiya khavijayasUcakaM zaGkha vAdayantIti prAktananRparItiH / yathA-khAvinayakaraNaprakupitamataGgatApasapradattamataGgajIbhavanazApApanayanaprAdurbhUtakhAbhAvikakharUpaprasannIbhavadgAndharvadevavizrANitaprayuktasaMhAravibhaktamantrapraskhApanazastrAnubhAvaparAbhUtasamastapratipakSakSitipatipatAkinIprArabdha. durdharamahAyodhanapayonidhimadhyasamudbhUtavijayazrIkhIkaraNAvasare ajakumAraH 'tataH priyopAttaraso'dharoSThe nivezya dadhmau jalajaM kumAraH' ityetatsarvavistAro raghuvaMze // lAvaNyanIranayanAjayadIyavakra kAsArapAliriva karNayugaM vibhAti / dvIpeSu sUcayati kiM svamiteSu bhAvi zlokaM zizoH zravaNayozca navadvayAGkaH // 8 // karNayugaM kumArazravaNayugaM vibhAti zobhate / utprekSyate-lAvaNyaM mamojJatA kharUpasaundarya vA eva nIraM salilaM yatra tathA nayane locane evAbje kamale yatra tAdRzasya Page #185 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 124 kaavymaalaa| yadIyavakrakAsArasya kumArasaMvandhivadanasarasaH pAli: seturiva saraso jalarundhanasthAnaM pAli: / setau pAlyAlisaMvarAH' iti haimyAm / ca punaH zravaNayoH karNayornavAnAM naveti saMkhyAnAM dvayasya yugalasya aGka: aSTAdazasaMkhyAvAcI aGko lipivizeSaH svena nayadvayalakSaNenAtmanA miteSu pramANIkRteSu aSTAdazasu dvIpeSu / 'aSTAdazadvIpanikhAtayUpaH' iti rghuvNshe| 'navadvayadvIpapRthagjayazriyAm' iti naissdhe| iti dvIpAnAmaSTAdazatApi / zizohIrakumArasya bhAvinamagre bhaviSyantaM zlokaM yazaH sUcayati kathayati kimu / karNayorAkR: tirUpo navAko dRzyate / yathA 'karNAntarutkIrNagabhIralekhaH kiM tasya sakhyaiva na vA navAGkaH' iti naiSadhe / etAvatA hIrakumArayazo'STAdazadvIpeSu bhaviSyatIti sUcA // vidveSibhAvamapahAya paraspareNa kezacchaTAsphaTikahATakakuNDalAGgAH / kharbhANuzubhrakiraNAmbujabandhavo'mI yasminvidhAtumiva sAptapadInamIyuH // 89 // yasminkumAre samyaksthAne kezacchaTA kezapAzaH sphaTikaM zvetaratnaM tathA hATakaM kAJcanaM tayo racanAvizeSeNa sadRzIkRte kuNDale karNAbharaNe te aGgAni kAyArUpANi vA yeSAM tAdRzA amI prtyksslkssaaH|khrbhaannuu rAhuH, zubhrakiraNazcandraH, ambujabandhurbhAskaraH, raahucndraarkaaH| utprekSyate-mithaH parasparaM sAptapadInaM mainyaM sauhaardm| 'sakhyaM tu sauhadaM sauhArda sAptapadI. nam' iti hamyAm / vidhAtuM kartum IyurAgatA iva / kiM kRtvA / paraspareNa anyonyena vidveSibhAvaM virodhitAm apahAya tyaktvA // saktaH zrutau zizuzazI yadasAvitIva taccakSuSI zrutiyugaM pariSakhajAte / nIlotpale udayataH kumudoryadAkSNo lakSmI tadA taralatArikayoH zrayete // 90 // yadyasmAtkAraNAdasau ayaMvarNyamAnaH zizuSu kumAreSu dRzyamAno nayanAnAmAhAdakatvAt zazI candra iva zizuzazI zrutau zAstre saktaH prala Asakto'sti / utprekSyate-iti hetostaccakSuSI kumAralocane zrutiyugaM zravaNayAmalaM pariSasvajAte AliGgataH sma / ca pu. naryadA yadi nIlotpale kuvalaMye kumudoH kairavayomadhye udayete udgamaM labhete tadA tara. le capale tArike kanInike yayostAdRzayostadakSNoH kumAralocanayorlakSmI zriyaM zobhAM zrayete bhajete / kumude kumAralocanatulAmAkalayataH // 1. 'pUrvapadAtsaMjJAyAm' iti haimAbhidhAnacintAmaNi:. 'kSumnAditvAnna Natvam' iti nAmAliGgAnuzAsanavyAkhyAnAmAzayaH. Page #186 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 3 sargaH] __ 125 hIrasaubhAgyam / dRgdopakhaNDanakRte bhramaraM tadIye cihaM maSeriva mukhe kRtavAnvirazciH / vizvapradIpasadRzo yadasau tadIyA nAsApi kiM bhajati dIpazikhopamAnam // 91 // virazcibrahmA tadIye hIrakumArasaMvandhini mukhe vadane bhramaraM kuralaM bhramarAlakaH anyo vA AkAravizeSastaM kRtavAn ckaar| utprekSyate-dRgdoSakhaNDanakRte zAkinyAdInAmitareSAM vA dRSTidoSanivAraNArtha maSemalinAmbunaH / 'malinAmbu maSI masI' iti haimyAm / cihaM lAJchanamiva kRtavAniti / idAnImapi bAlakAnAM dRgdoSacchide mukhe kajalacandrakaM mAtraH kurvantIti prasiddhametat / punaryatkAraNAdasau vizve jagati pradIpasya padArthamArthaprakAzakatvena gRhamaNeH sadRzastulyo'sti yattadoH saMbandhAttena hetunA / utprekSyatetadIyA tasya kumArasya iyaM tadIyA nAsA gandhajJApi dIpazikhopamAnaM kajaladhvajakalikAtulanAM bhajati kalayati // cApalyakelikalite asitAzaye ya netre mithaH sadRzavaibhavabhAjinI tat / mA druhyatAM kajabhuveti tadantarAle nAsAnibhena vidadhe kimu sImadaNDaH // 92 // yatkAraNAt yannetre kumAranayane cApalyaM capalatA saiva keli: krIDA tayA kalite yukta caJcalatayA vA yatkrIDanamitastataH parisphuraNaM tena sahite / punaH asitaH zyAma Azayo madhya khabhAvo vA yayostAdRze staH vartete tattasmAtkAraNAt sadRzaM tutyaM vaibhavaM zobhAtirekaM bhajata ityevaMzIle bhAjinI kumAralocane mitha: parasparaM mA druhyatAM mA drohaM kurvAtAm iti hetoH kajabhuvA brahmaNA tadantarAle tayornetrayorantarAle madhyabhAge nAsAnibhena nakrakapaTena / utprekSyate-sImadaNDo vibhAgayaSTiH kimu vidadhe kRta iva // . . sthANoH zironivasanAnazanAmbupAnaM ___ saMtapya dustapatapo maNidarpaNena / prApe paraM janurivedamagaNyapuNya saMprApaNIyamadasIyakapolarUpam // 93 // maNidarpaNena ratnAdarzana asya kumArasya imau adasIyo kapolo gaNDauM tayo rUpaM kha. rUpamidaM pratyakSam / utprekSyate-paramanyajanuravatAraH prApe prAptamiva / kiMbhUtaM januH / agaNyena gaNayituM pramANIkartumazakyena puNyena bhAgyena saMprApaNIyaM samyakaprakAreNa labdhuM yogyam / kiM kRtvA / duHkhena kaSTena tapyate vidhIyate iti dustapaM tAdRk tapa Page #187 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| upavAsAdikaSTaM saMtapya tatvA yathAvidhi[nA] vidhAya / kim / tapaH / 'sthANuH stambhakIlakazaMbhuSu' ityanekArthaH / tasya zirasi mastake nivasanaM sadA sthitistathA na vi. dyate azanaM bhojanam , ambuno jalasya pAnaM dhItiryatra / 'dhItiH pAne'tha zoSaNam' iti haimyAm // yasya prazasyayazasaH zrutipAzamadhya niSpAtinakrazukacaJcupuTAtkathaMcit / bimbIphalaM vigalitaM skhalitaM ca vakra padmodare kimu radacchadanIbabhUva // 94 // bimbIphalaM golhakaM yasya kumArasya utprekSyate / radanacchadanIbabhUva kimu adharaH saMjAta iva / kiMbhUtam / kathaMcitkenApi prakAreNa balAtkAreNa vA khabandhanabhayAkulitatvena vigalitaM niSpatitam / kasmAt / zrutI karNAveva pAzau bandhanagranthI tayormadhye nipAtito niSpatanazIlasya nakrazukasya nAsikArUpakIrasya caJcupuTAt zRpATikAsaMpuTataH / vakrodarAdityarthaH / punaH kiMbhUtaM bimbIphalam / skhalitaM patitvA sthitam / kasmin / vakraM vadanameva padmaM kamalaM tasyodare madhye yasya / kiMbhUtasya / prazasya vizvazlAghanIyaM yazaH kIrtiryasya // raktAGkaraktamaNipallavapATalazrI pATaccaro yadadharaH zriyamaznute sma / AsthAnavediriva vAGmayadevatAyA / AvAsavezmani kumAramukhAravinde // 95 // yadadharo hIrakumArasyauSThaH zriyaM zobhAmaznute vyApnoti / bibhatItyarthaH / kiMbhUtaH / raktAGkA vidrumAH raktamaNayaH padmarAgAH pallavAH kizalayAni teSAM pATalatriyo bhAvapradhAnanirdezAdraktatvalakSmyAH svabhAvazobhAyA vA pATaccarastaskaraH apahartA / utprekSyateadharaH vAGmayadevatAyAH zrIsarakhatyAH AsthAnavediH sabhAyAmupavezanArtha vedikeva / kasmin / kumArasya mukhamevAravindaM kamalaM tatra / kiMbhUte kumAramukhAravinde / AvAsavezmani / vAgdevatAyA AvAsArtha nivasanakRte vedamani gRhe / kumAravadanAravindarUpe mandire nivasantyA ityarthaH // abhyudgatairmukhakhaneriva vajraratnai dantairadIpyata kumArapuraMdarasya / vAjadhAmna iva vA zrutadevatAyAH sevAsukhAnubhavanAgatagaurapatraiH // 9 // Page #188 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 127 3 sargaH] hIrasaubhAgyam / kumAreSu vAlakeSu rUpeNa zriyA vA puraMdara iva puraMdarastasya dantairdazanairadIpyata zu. * zubhe / utprekSyate-mukhakhanervadanAkarAdabhyudgataiH prakaTIbhUtairvajraratnahIrakamaNibhiriva / vAthavA utprekSyate / vajrAbjadhAnaH kumAravadana kamalameva dhAma mandiraM yasyAstAdRzyAH zrutadevatAyAH sarakhatyA: sevayA arthAt tadvAhanatvAtkhakhAminyA upAsanayA kRtvA yatsukhaM tasyAnubhavanArthaM tadvA prAptumAgataiH samakAlaM sametairgaurapatrai rAjahaMsairiva // vimbAdhare nipatitAbhirabhAsi yasya nidhautamauktikazucidvijacandrikAbhiH / kRptendudarpaNapayojajaye kRtAbhi. bhIbhuveva sumavRSTibhiretadAsye // 97 // yasya kumArasya nirdhUtAni uttejitAni yAni mauktikAni tAnIva zucibhirujjvalAbhirdvijAnAM dantAnAM candrikAbhijyotsnAbhirabhAsi nirvbhe| kiMbhUtAbhizcandrikAbhiH / nipatitAbhiH Agatya sthitAbhiH / kasmin / bimbAdhare golhakatulye oSThe / utprekSyate-etadAsye kumAravake nAbhIbhuvA nArAyaNanAbhyambhoruhajanmanA vedhasA kRtAbhiH kusumavRSTibhiriva / kadA / kuptAbhinimito ya indozcandrasya darpaNAnAmAdarzAnAM payojAnAM padmAnAM jayaH parasparavirodhAyuddhe parAbhavaH tatra / tatsamaya ityarthaH / 'nAbhImathaiSa zlathavAsaso'nu' iti naiSadhe nAbhIzabdo dIrgho'nyasti // pUrNAmRtairaruNaratnamanojJamadhyA - patIbhavavijavirAjisavezadezA / yasyAnanAntaraniketanavAktridazyA vApIva khelanakRte rasanA babhAse // 98 // ___ yasya kumArasya rasanA jihA vabhAse reje| utprekSyate-AnanamarthAtkumAravadanaM tasyA.ntaraM madhyaM tatra niketanaM sadanaM yasyAstAdRzyAH vAstridazyA bhAratyAH khelanakRte jalakrI. 'DArtha vApI dIrghiketra / kiMbhUtA vApI / amRtaiH pIyUSaH salilaizca pUrNAmRtamadhyA / punaH kiMbhUtA vApI / aruNaratnaiH padmarAgamaNibhiH manojJaM ramaNIyaM baddhaM racitaM madhyaM yasyAH / madhyamalopIsamAsaH / punaH kiMbhUtA / patayA zreNyA bhavadbhirvitiSThamAnadvijairdantavihaMgamaizca / arthAt vizadatayA rAjahaMsapakSibhiH virAjI zobhanazIla: savezadezaH samIpavibhAgo ysyaaH| vApI api jalAkIrNA ratnabaddhamadhyA vihaMgamakalitA ca syAt // pUjyeSu raGgitamanA yadasau kumAra mtasya sma rajyata itIva rasajJayApi / Page #189 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 128 . kaavymaalaa| zuddhAzayasya dazanairiva dhAryate sma zrImatkumAravRSabhasya vizuddhimattA // 99 / / tasya kumArasya rasajJayA jihvayA / utprekSyate-iti rajyate sma raktIbhUtamiva / iti kim / yatkAraNAdasI kumAraH pUjyeSu gurvAdiSu abhyarcanIyeSu viSaye raGgitaM rAgayuktaM jAtaM manazcittaM yasya tAharavartate / 'raGgaH syAnnatyayudbhavo rAge'pi' ityanekArthaH / punaH zuddhAzayasya zuddho nirmalo niSpApa AzayazcittaM madhyaM ca yasya zrImato lakSmyA zobhayA vA zAlinaH kumAreSu balavattayA dharmakarmAdiSu dhurINatayA vA vRSabha iva vRSabhaH prazasyo vA tasya dazanairdantairapi vizuddhimattA atyaujjvalyaM dhAryate sma ghRtA // raktAGkapallavamukhAndviSato jigISu rdhatte'sikaM kimadharaH savidhe'dasIyaH / bhAvI zizu vi yadeSa suvRttazAlI bheje tadasya cibuko'pi suvRttabhAvaMm // 100 // adasIyaH kumArasaMbandhI adharaH oSThaH asikam adharAdhaHpradezavizeSaM dhatte dhArayati / utprekSyate-raktAGkapallavamukhAn vidrumakisalayAdimAn dviSato vairiNo jigIpurjetumicchuH kim / asikaM asireva asikaH / khArthe kaH / staM khaDga vibhAta / anyo'pi vIro ripUna nirjetuM karavAlaM kalayati yatkAraNAdbhuvi pRthivyAmeSa zizurvAlaka: suvRttena zobhanAcAreNa zAlate zobhate ityevaMzIlo bhAvI / tatkAraNAdasya kumArasya civuko'pi asikAdhaHpradezo'pi su zobhanaM vRttamAcAro yatra / tAdRzaM bhAvamAzayaM saMdAcAratAM vA / vAstavArthe tu zobhanavartulatAM bheje siSeve / 'tatprAntau sakiNI 'asikaM tvadhaH / asikAdhastu cibukam' iti haimyAm // dvAtriMzatAjani radairapi lakSaNAni ___ dvAtriMzadAkalayataH zizuvAsavasya / pIyUSavarSisitarocirasUyayAnta rvAgbhiH sudhAmiva vavarSa mukhaM tadIyam // 101 // karacaraNayozchatracAmarAdIni dvAtriMzatsaMkhyAkAni lakSaNAni AkalayataH bibhrataH / lakSaNAni yathA-'chatraM tAmarasaM dhanU rathavaro dambholikUrmAGkuzA vApI khastikatoraNAni ca saraH paJcAnanaH pAdapaH / cakraM zaGkhagajau samudrakalazau prAsAdamadhyA yavA yUpastUpakamaNDalUnyavanibhRtsaccAmaro darpaNaH / / ukSA patAkA kamalAbhiSekaH sudAmakekI ghanapuNyabhAjAm' iti SaTpadI / athavA 'iha bhavati saptarakta: paDunataH paJcasUkSmadIrghazca / trivipulalaghugambhIro dvAtriMzallakSaNa: sa pumAn // ' iti / zizuSu maharSikatvena vAsavasya zakratulyasya dantairvadanadazanairapi dvAtriMzatA dvAtriMzatsaMkhyAkairajani saMjAtam / utprekSyate Page #190 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 3 sargaH ] hIrasaubhAgyam / 122 dvAtriMzatva spardhayeva iti garbhitotprekSA / punastadIyaM kumArasaMbandhi vadanaM vAgbhivaNIbhiH kRtvA sudhAM pIyUSaM vavarSa varSati sma / utprekSyate -- pIyUSamamRtaM varSatItyevaMzI - lastasya sitarociSazcandrasya antazcittamadhye asUyayA IrSyayeva sudhAmavarSat // uddhRtya kaNTakagaNAnkimu vArijanma kiM vAtmadarzamapahRtya vicetanatvam / saMtakSya lakSmazitimAnamutAmRtAMzuM rAjIvabhUrakRta hIrakumAravakram // 102 // rAjIvabhUrvedhAH kimu iti vitarkayAmi vicAraM kurve / 'vitarke kimUta ca' iti hai - myAm / vArijanma vikasitakamalam / arthAdAdAya / karmadvayaM vA / kRdhAtordvikarmakatvenahIranAmnaH kumArasya vakraM mukhamakRta viracayAMcakAra / kiM kRtvA / kaNTakAnAM gaNAn vrajAnuddhRtya niSkAsya / 'zazini khalu kalaGkaM kaNTakAH padmanAle jaladhijalamapeyaM paNDi nirdhanatvam / dayitajanaviyogo durbhagatvaM svarUpe dhanapatikRpaNatvaM ratnadoSI kRtAntaH // iti sUktavacanAt padme kaNTakAH / vA athavA vicetanatvaM cetanArAhityam apahRtya ajJAnatAM muSitvA Atmadarza darpaNaM kimAdAya, hIramukhaM cakre / uta athavA lakSmaNo lAachanasya zitimAnaM kRSNatAM saMtakSyottArya kim amRtAMzuM sudhAkaraM hIravadanaM vidhirvidadhe // iti mukham // niHzeSabhUvalayakuNDalivezmanA ki lokatrike prasRmarairyazasAM vilAsaiH / rekhA bhaviSyati mahatsu yadasya kaNThe rekhAtrikaM kimiti nirmitavAnvidhAtA // 103 // vidhAtA brahmA asya kumArasya kaNThe galakadale / utprekSyate - iti heto rekhAtrikaM nirmitavAn kimu kRtavAniva / iti kim / yat niHzeSaM samayaM bhUvalayaM medinImaNDa lam, tathA kuNDalinAM nAgAnAM vezma gRhaM pAtAlam, tathA nAkinAM devAnAM loko vizva svargasteSAM trike traye'pi prasRmaraiH pratisthAnaM vistaraNazIlairyazasAM kIrtanAM vilAsairvaici - trIbhirasya hIrakumArasya mahatsu uttamajaneSu rekhA bhaviSyati / etasmAtparaH ko'pyetAguNagaNakalitastribhuvane'pi nAstIti prasiddhirbhAvinI // bhAvI yadeSa vRSavajjinadharmadhuryaH skandho'pyabhUtkimiti tatkakudopameyaH / arbhaH purA bhavati yena yugapradhAno jajJe'sya bAhurapi tena yugapradhAnaH // 104 // 17 Page #191 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kAvyamAlA | yatkAraNAdeSa kumAraH vRSavadvRSabha iva jinasyArhato dharme sukRtakarmaNi dhuryo dhaureyo dhuraMghuro bhAvI bhaviSyati / iti hetoH asya kumArasya skandho'pyaMso'pi / utprekSyatetasya vRSabhasya kakudenAMsakUTena upameya upamAtuM yogyaH / kimabhUdbabhUva / ca punaryena kAraNena abha hIrakumAro yuge kalikAle viziSTAtizayamAhAtmyAbhyudayAt pradhAnaH prakRSTaH purA bhavati agre bhvissyti| purAyoge bhaviSyadarthe vartamAnA 'yAvatpurAnipAtayoryoge laG' AbhyAM nipAtAbhyAM yoge bhaviSyatkAle vartamAnA syAditi prakriyA * kaumudyAm / 'puredamUrdhvaM bhavatIti vedhasA' iti naiSadhe'pi / tena hetunA / utprekSyate-- asyArbhakasya bAhurbhujo'pi yugavaddhUsaravatpradhAno vyAyataH AjAnubAhutvAt jajJe sNjaatH|| - uddAmadurgatipure'rgalatAMgamI yataddoritIva labhate'rgalayopamAnam / yasyebhazaGkhamakarAnkalayanpravAla 130 zAlI punaH zriyamasUta zayaH samudraH // 105 // yatkAraNAtkumAraH uddAmamanekalokAnAmAtaGkakAratvAdutkaTam / 'abAdhocchRGkhaloddAmA - nyayantritamanargalam' iti haimyAm / ucchRGkhalaM yaddurgatirnarakA dikugatiH saiva puraM nagaraM tatrAlatAM paribhAvam / 'dvAreSu parigho'rgalA' iti haimyAm / ayaM gamI gamiSyati / 'yathA vidUrAdviradUratAMgamI' iti naiSadhe / ye janAH amuM saM samyak tridhA saiviSyante tAM durgatiM gantuM na dAsyatyasau tata idaM vizeSaNam / utprekSyate - itIva hetoH / tasya kumArasya do Dospi argalayA nagaraparigheNa upamAnaM sAdRzyaM labhate prApnoti / 'amuSya domaridurgaluNThane dhruvaM gRhItArgaladIrghapInatA' iti naiSadhe / punaryasya saha mudrikayA urmikayA sAkSarAGgulIyakena vA vartate yaH samudraH zayaH pANiH zriyaM zobhAmasUtAjIjanat / kiM kurvan / dadhat / kAn / kRtibhAjaH rekhAkArIbhUtAn ibhA gajAH, zaGkhAH kambavaH, makarA yAdovizeSAH, tAn / punaH kiMbhUtaH / pravAlAH palavAstadvat zAlate raktatvena sukumAratvena zobhate ityevaMzIlaH samudro'pi jalagajavArijamakara kalitastathA vidrumavibhAjI lakSmI sUte ca ityutprekSA / upamA vA // tasya sphuraddyutipayaHparipUrNabAhumUlAlabAlavilasadbhujagaNDibhAjaH / rejuH zayAvaniruho'Ggulayo'nuzAkhAH kAmAGkuzaiH kisalayairiva zAlamAnAH // 106 // tasya kumArasyAGgulayaH karazAkhA rejuH zuzubhire / nu iti avyayaM vitarke vicAre prazne pRcchAyAM vA / zayAvaniruhaH pANirUpapAdapasya zAkhAH zikhAH / kiMbhUtasya zAruhaH / sphurantyo dIpyamAnA vistarantyo vA dyutayaH kAntaya eva payAMsi sa Page #192 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 131 3 sarga: hIrasaubhAgyam / lilAni taiH paripUrNa sAmastyena pUritaM vyAptaM vAhamUlaM bhujakoTaraH sa evAlavAlaM sthA. naka tatra vilasannAzliSyan / 'lasa zleSaNakrIDanayoH' iti dhAtuH / arthAt prakaTIbhavan yo bhujo vAhuH sa eva gaNDi: prakANDaM mUlAt zAkhAvadhipradezaH taM bhajatIti / kiM bhUtAH zAkhAH / kAmAGkuzernakhaiH zAlamAnAH / utprekSyate-kisalayaiH pallavairiH / atra garbhitotprekSA // jAnuspRzau zizubhujau viniyantraNAya / pAzAvivAbdhiduhitustaralAzayAyAH / hastau samastakajarAjatayApyamuSyA dhAtrAkSatairiva yavaiH samapUjiSAtAm // 107 // zizubhujau kumArabAhU jAnU UruparvaNi spRzata iti jAnupralambau abhUtAm / utprekSyate-taralazcapala: AzayazcittaM khabhAvo vA yasyAstAdRzyA adhiduhiturlakSmyA viniyantraNAya vizeSeNa bandhanAya ekatrAvasthiti nirmApaNAya pAzau bandhanagranthI iva / epi puna: / amuSya kumArasya karI hastI dhAtrA brahmaNA akSatairakhaNDairyavaiH samapUjiSAtAm aciMtAviva / samastAni sakalAni yAni kajAni kamalA ni teSAM rAjatvena khAmitayA AkRtyA tatsevyatvena Adhipatyam // vakSaHzilAkalitamaJjulajAtarUpo nakSatrabhUSitatanuzca nabhogayuktaH / . khaHzAkhiruGmahimaMdhIrimarAjamAnaH zAvaH suparvazikharIva pupoSa bhUSAm // 108 // zAvaH hIrakumAraH suparvazikharI meruriva bhUSAM zobhA pupoSa / zuzubhe ityarthaH / kiMbhUtaH -zAvaH meruzca / vakSo hRdayaM tadeva vistIrNatvAttadupameyatvAca zilA pRthulaprastaraH tayA kalitaH yutaH, tathA majulaM manojJaM jAtamutpannaM rUpaM tanuvaibhavaH suvarNaM ca yasya pazcAtkarma. dhArayaH / punaH keMbhUtaH / na niSedhe kSatriyatvena raajnytyaa| 'kSatraM tu kSatriyo rAjA - rAjanyo bAhusaMbhavaH' iti haimyAm / tathA-'kSatAtkila trAyata ityudanaH kSatrasya zabdo bhuvaneSu rUDhaH' iti raghau / vaNigjAtitvAt / nakSatrairyotizcakai pitA alaMkRtA tanurvapuryasya / punaH kiMbhUtaH / na naiva bhogena vaipayikamukhena vAlavAdAjyA disukhena vA vyavahAritvAd yutaH / pakSe-nabhasi AkAze gacchantIti nabhogA vidyAdharAH surAzca taiH ka. litaH teSAM krIDAspadatvAt / ca punaH khaHzAkhinaH kalpavRkSAstadvatteSAM vA ruk kAntiyasya yatra vA / punaH kiMbhUtaH / mahinA mAhAtmyenAgre bhvissytaa| bhAvini bhUtopacArAt / dhIrimNA khAbhAvikena dhairyaNa agre'pi udeSyatA dhIra vena devadAnavamAnavaprabhuvibhISikAyAmapi nizcalatvAt zobhamAnaH // Page #193 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 132 kaavymaalaa| prAmANyamasya vahato mahatAM sadasya___prAmANyamAzrayadurastadihAsti citram / zrIvatsa ullasati tasya punaH sa vakSaH . sthAyI gabhIrimavilokanakautukIva // 109 // iha jagati / taditi kartRpadam / citramAzcarya vismayo'sti yadasya uro hRdayamaprA. mANyaM pramANAtItatAmativizAlatAmanupAdeyatAmAzrayatsevate sma / asya kiM kurvataH / mahatAM mahAtmanAM sadasi sabhAyAm / samUhe ityarthaH / 'uDupariSadaH kiM nAhatvaM nizaH kimu naucitI' iti naissdhe| pariSadazabdaH samUhavAcI prAmANyaM yathArthavAditAM mukhyatAM vA ya. dayaM vaktyAcarati / sanmArga tadasmAkaM mahatAM pramANa eveti pramANatAM vahato bibhrataH / punastasya kumArasya zrIvatsaH uttamapuruSANAM hRdayamadhye kshcidaakaarvishessH| ullasati shobhte| utprekSyate-sa zrIvatsaH gabhIrimNaH arthAtkumArasya gAmbhIryasya vilokane vibhAvane kautukaM kautUhalamastyasyeti kRtvA vakSasi gAmbhIryAzraye hRdaye tiSThatyevaMzIka: sthAyI babhUveva // sAndrIbhavattanuvibhAbharanijhariNyAH , sAvartazoNa iva nAbhiramuSya reje| . vakSaHsthalena vipulena sahAbhyasUyA mAbibhratIva kaTirapyabhavadvizAlA // 110 // amuSya kumArasya nAbhistundakUpikA reje bhAti sma / utprekSyate-sAndrIbhavanIrandhro jAyamAno yastanorvapuSo vibhAbharaH kAntisamUhaH sa eva nirjhariNI nadI tasyA: sahAvatena payovibhramavizeSeNa yuktaH zoNa: hada iva / api punaramuSya kaTiH zroNivizAlA vistIrNA abhUbhUva / utprekSyate-vipulena vizAlena vakSaHsthalena hRdayena saha sArdhamabhyasUyAmID bibhratI dadhAneva // kArkazyasaMhRtilaghUkRtahastihastA___ vUrU kRtAviva zizornalinAsanena / sthambhopamo jinamatAvasathe sa bhAvI sthambhopamAM kimiti tasya bibharti jaGghA // 111 // nalinAsanena vedhasA kArkazyasya kaThinatAyAH saMhRtyA saMharaNenApanayanena kRtvA laghu alpo hrakhau kRtau yau hastinaH kariNaH hastau zuNDAdaNDau / utprekSate-zizoH kumArasya UrU sakthinI kRtau nirmitAviva / punastasya kumArasya utprekSyate-iti hetoH kimu jahA sthambhopamA sthUNAsAdRzyaM bibharti / iti kim ! yatsa hIrArbhaH jinamatamarhacchAsanamevA Page #194 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 3 sargaH] hIrasaubhAgyam / vasathaH saudhaM tasmin tadbhAradharaNena sthambhopamaH sthambhasya tulyaH bhAvI bhaviSyati / yathA sthambho gRhAdhArabhuto bhavati, tathAyamapi zrIjinazAsanasyAdhArabhUto bhavitA / 'vajastambhAvivate' iti jinazatake javAyAH sthambhasAdRzyam // spardhodayAnnijavivRddhikRtau yadUrU / jace punaH sarasijanmabhuvA vibhAvya / tadvandvavigrahaniSedhavidhiprabhUSNu ____sImAkaraM viracitaM kimu jAnuyugmam // 112 // . spardhAyAH parasparaM saMharpasya udayAdAvirbhAvAnija nijayorAtmAtmanovizeSeNa vRddhimu. pacayaM kurutaH sRjata iti nijavivRddhikRtau yasya kumArasya UrU punararthAtkumArajaI vibhAvya dRSTvA sarasijabhuvA vidhinA / utprekSyate-tayordvandvayoryugalayorvigrahasya mithaH kalahasya niSedhavidhau nivAraNaprakAre prabhUSNuH samartham / ata eva sImAyA avadhervibhAgasya kara vidhAyakaM jAnuyugmaM viracite kRtam // zuzrUSayAsanatayAnizamAprasAdA labdhvA prasannamanaso varamAtmayoneH / vizvAGkakAravijayaprabhaviSNulakSmi smerAmbujanma kimu yatpadatAmavApa // 113 // smerAmbujanma vikacakamalam / utprekSyate-yatpadatAM kumArasya caraNatvam / pAdAvatAramityarthaH / kimavApa labhate smev| kiMbhutAm / vizeSu jagatsu ye aGkakArA jaitrapratimAlAH khazrIparispardhinaH / 'saMkIrNazaMkarazazAGka kalAkAraiH' iti naiSadhe / teSAM vijaye prabhaviSNu: samarthA lakSmIryasyAstAm / kiM kRtvA / varaM khAbhilaSitavAcaM labdhvA prApya / kasmAt / AtmayonervidhAtuH / kiMbhUtAt / prasanaM prasAdopetaM hRSTaM mano hRdayaM yasya / kayA / AprasAdAt prasAdaM maryAdIkRtya anizaM nirantaramAsanatayA vi. gharabhAvena zuzrUSayA / 'sevA bhakti: paricaryA prasAdanA / zuzrUSArAdhanopAntiH varivasyApariSTayaH // iti haimyAm / AsanIbhUya prasAdasamayaM yAvanilaM sevAM vidhAya // yatpAdapaGkajayugAGgulibhiH khakIya lakSmyA parAbhavapadaM gamitAH pravAlAH / duHkhAdiva drumazikhAzikharAntareSu tityakSavastanulatAM nijamudvabandhuH // 114 // pravAlAH pallavA drumANAM vRkSANAM zikhAstAsAM zikharANi aprANi teSAmantareSu madhyeSu / utprekSyate-nijamAtmAnam / zrutvA nijaM bhImajayA nirastam' iti naissdhe| nija Page #195 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 134 kaavymaalaa| zabdenAtmA ut Urva babandhuH badhnanti sma / khaM pAzapatitaM kurvate smetyarthaH / kiM kartumicchavaH / tityakSavaH tyaktumicchavo vihAtuM kAmA: / kasmAt / duHkhAt / kAm / tanulatAM khazarIrayaSTim / kiMbhUtAH pravAlAH / parAbhavapadamabhibhUtisthAnaM gamitAH prApitAH / kayA / khakIyayA AtmIyayA lakSmyA zriyA zobhayA vA / kAbhiH / yatpAdapaGkajayugAGgulibhiH yasya kumArasya pAdau caraNAviva paGkaje padme tayoyugalaM dvandvaM tasyAGgulIbhiH padazAkhAbhiH // kAmadvipeGkuza ivodbhavitAyameva kAmAGkuzaiH kimiti sUcayati sma vedhAH / ratnaM yadeSa bhuvi sUribhareSu bhAvI / ratnazriyaM kimu punarnidadhe sa teSu // 115 // . .. vedhA brahmA etasya kumArasya kAmAzairiti nAmabhirnakhaiH / 'kAmAGgazo mahArAja- ' karajo nakharo nakhaH' iti haimyAm / utprekSyate-iti sUcayati sma kim / lokapuraH / kathayati smeva / iti kim / yadayaM hIrakumAraH kAmadvipe smarahastini viSaye azaH sRNirivodbhavitA prAdurbhAvaSyati / sarvathApi durdamaM madanaM yauvane'pyeSa damiSyatItyarthaH / punaH sa brahmA teSu kAmAGkazeSu / utprekSyate-iti hetoH / atra itizabdaH pUrvapadAdeva grAhyaH / ekakAvyatvAt / ratnazriyaM mANikyalakSmI nidadhe sthApitavAn / iti kim / yadeSa kumAro bhuvi pRthivyAM sUribhArevAcAryavrajeSu ratnaM mANikyamiva bhAvI bhaviSyati / 'nagIno' iti prasiddhaH // yanmUrtidIdhitijhareSu kimu prarohA romANi kAmapi ramAM kalayAMbabhUvuH / IdRgvidhA vayamihaiva na cAparatra vaktuM guNaiH kimiti yantrakRtAH kharekhAH // 116 // romANi yasya lomalekhAH kAmapyasAdhAraNI ramAM zriyaM kalayAMbabhUvuH dhArayanti sma / utprekSyate-yasya kumArasya mUrtiH zarIraM tasya dIdhitayaH paritaH prasaratkAntayaH tA eva jharA nirjharapravAhAsteSu hastapahRdayAdivaGgatvAdbahuvacanam / teSu prarohA nIlatRNAGkarAH kimu / punaryatra kumAre audAryadhairyagAmbhIryAdiguNaiH utprekSyate / iti vaktuM kimu janAnAM puraH kathayitumiva khAH khAH sarUpANAmekazeSe eka eva khazabdastiSThati rekhA laghurUpAH kRtAH kimu iti kim / yat IdRzI vidhA prakAro yeSAm ananyasAmAnyamAhAtmyena sakalalokacetazcamatkAriNastAdRzA vayaM sarve'pi guNA ihaiva hIrakumAre eva smo vartAmahe, ca puna paratra aparasmin sthAne / evaMvidhA vayaM sarvathApi na smaH // Page #196 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 3 sargaH] hIrasaubhAgyam / skandhopadheH kakudaDhaukanakaM vidhAya yasmAcchizorgatirazikSi kakudmateva / abhyasyate gatirivAsya gatAnukAra kAmena vindhyavipineSvapi hAstikena // 117 // yasmAt hIranAmnaH zizoH kumaaraat| utprekSyate-kakudmatA vRSabhena gatirgamanamazikSi zikSiteva / kiM kRtvA / skandhopadheraisakapaTAtkakudasya naicikazirasaH DhokanakaM prAbhRtaM vidhAya kRtvA / api punargajabajena vindhyasya jalavAlakazailasya vipineSu kAnaneSu gahareSu vaa| utprekSyate-gatirmantharagamanavilAsaH abhyasyate abhyAsa iva kriyate / zikSyate vA / kiMbhUtena hAstikena / asya kumArasya gatasya vilAsena mantharatvena vA gamanasya anukaraNamanukAraH sadRzIbhavanaM tatra kAmo'bhilASo yasya tena // . . liptA dravairiva vilInahiraNyarAzeH - saMkalpiteva navagandhakalIdalairvA / kiM rocanAbhiratha vA racitA smitAja garbhaMrivAtha ghaTitAsya tanuzcakAze // 118 // asya kumArasya tanuH zarIra cakAze didIpe / utprekSyate-vilInasya khAdirAGgArAgnigAlitasya hiraNyasya rAzeH kanakanikarasya dravai rasaiH lipyate smeti liptA digdheva / vA athavA navaiH sdyskainviinairgndhkliidlaishcmpkklikaaptrH| 'na SaTpado gandhakalImajiprat' iti suukt| saMkalpiteva viraciteva / athavA pakSAntare rocanAbhirgorocananAmagopittavizeSadravyaH kimutprekSyate-racitA nirmiteva / atha punaH smitAbjAnAM vikacakama. lAnAM gabha'rantarvatisAradalairghaTitA kalpiteva // iti hIrakumArasarvAGgavarNanam // tasminpadaM pravidadhe guNadhoraNIbhiH ___ sarvAbhirarNava ivArNavavarNinIbhiH / Alokyate sma ca kadAcana naiSadoSai doSAtanairiva tamobhirabhIzrumAlI // 119 // tasmin hIrakumAre sarvAbhiH samastAbhirIdAryadhairyAdiguNadhoraNIbhiH padaM sthAnaM pravi. dadhe kRtam / kasminniva / arNava iv| yathA sarvAbhirarNavavarNinIbhiH samudrapatnIbhinaMdImi. raNave jalanidhau padaM sthAnaM pravidhIyate / ca punareSa kumAraH doSairapaguNaH kadAcana ka. sminnapi samaye na Alokyate sma na dRSTaH / ka iva / abhIzrumAlIva yathA bhAkhAn doSAtanai rAtrijAtaistamobhirandhakArai lokyate na prekSyate // Page #197 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 136 kaavymaalaa| khaspardhinaH zarabhavaprabhukhAnazeSA nkAntyA vijitya vijayIva nijapratIpAn / sa vyAnaze vismaraiH svayazobhirAzA dezAnmilatparimalairiva puSpakAlaH // 120 // sa hIrakumAraH vimamaraiH prasaraNazIlaH khasyAtmano yazobhiH kIrtibhiH AzAdezAn digvibhAgAn vyAnaze vyApnoti sma / ka iva / puSpakAla iva / yathA vasantuH miladbhiH parasparaM saGgaM kurvadbhiH parimalai: vikasitavividhavizeSajAtitarulatollasatkusumasaMbhavairAmodaidizAM pradezAn vyaznute / kiM kRtvA / zarabhavapramukhAn pratIpAn vijitya parAjitya / kiMbhUtAn / khenAtmanA saha zriyA spardhanazIlAn / ka iva / vijayIva yathA jaitraH / sarvatrApi jayavAn rAjA samastAn pratipakSAn paribhUya vistaran . khayazobhiH sarvAzA vyApnoti // bhUSAzanisphuritazakradhanuH samudya ddhArAGkitazca jalamukzritajainapAdaH / yuktaM yadA sa saghanaH kamalodayena . citraM tadeva sudinena yadatra jajJe // 121 // kamalodayena labhyA abhyudgamena prAdurbhAvena ghano dRDha Asa babhUva / atha ca kamalAnAM pAnIyAnAmAgamena megho bhavati / kiMbhUtaH sa meghazca / bhUSANAmAbharaNAnAmazanibhyo vajraratnebhyaH sphuritAni prakaTIbhUtAni zakradhanUMSi indracApacakrANi yatra / 'vRtA vibhUSA maNiratnakAmukaiH' iti naiSadhe / tathA 'etAnyullasanmaNimayUkhamajharIracitendracApacakrANyAbharaNAni' iti campUkathAyAm / bhUSAzabdo bhUSaNavAcI / 'na bhUSa: yaiSAdhicakAsti kiM tu sA' iti naiSadhe / bhUSaNaiH kRtvA eSA adhikA na cakAstIti tadvattiH / tathA samudyatA dIpyamAnena hAreNa muktAkalApena aGkitaH kalitaH / bhUSAyAH zobhAyAH kAriNI azanirviyudyatra / tathA prakaTIbhUtamindradhanuryatra / tathA samudyantyo niSpatanyo dhArA jlvRssttystaabhirngkitH| puna: kiMbhUtaH / DalayoraikyAt jaDAnajJAn ajJAnabhAjo vA muJcan dUraM tyajan / ghanastu jalAni pAnIyAni varSan / punaH kiM. bhUtaH / zrita AzritaH jinasyAhato viSNozca ayaM jainaH pAdazcaraNaH tIrthakRtpAdau viSNupadaM ca yena etadyuktamuktam / paraM tadeva citramAzcaryamAsIt / yadatra kumAre sudinena zAsanadivasena jAtaM jajJe / ghane meghe tu durdinena jAyate // iti kumAraguNalakSaNa. bhUSaNAdivarNanam // krIDaJjayanta iva yajJabhujAM kumAraiH paurAGgajaiH saha vayovibhavAnurUpaiH / Page #198 -------------------------------------------------------------------------- ________________ hIrasaubhAgyam / kAlakrameNa parivartamasau dinAnAM zrImatkumAramaghavA gamayAMbabhUva // 122 // asau hIranAmA zrImatsu dhanADhyeSu zobhAvatsu vA kumAreSu aparigRhItakalatreSu maghavA sarvotkRSTavibhUtyAdhikyAdindraH kAlakrameNa samayaparipATyA dinAnAM divasAnAM parivarte kSepam / atikramaNamityarthaH / gamayAMbabhUva ativAhayati sma / vAsarAnatikrAmati smetyarthaH / kiM kurvan / krIDan khelan nAnAvidhabAlalIlAM kalayan / katham / saha / kaiH saha / paurAGgajairnAgarikakumAraiH / kiMbhUtaiH / vayo yAdRkSaM hIrakumArasya vayaH bAyazeSarUpaM tathA vibhavo dravyaM tayoranurUpaiH kathaMcitsadRzaiH / ka iva / jayanta iva / yathA puraMdaranandano jayantaH yajJabhujAM devAnAM kumAraiH putraiH samaM krIDati // tasyAnujo gajagateH zatakoTipANeH 3 sargaH] zrIpAla ityajani viSNurivAdridasyoH / dve agraje . sma bhavataH punarasya jAmI rANI parA ca vimalA kamalAnurUpe // 123 // tasya hIrakumArasya zrIpAla iti nAmnA anujo laghubhrAtA ajani saMjAtaH / tasya kiMbhUtasya / gajagateH gajavanmattagajarAja iva gatirgamanaM yasya / punaH kiMbhUtasya / zataM zatazaH koTayaH dravyANAM zatalakSAH pANI haste yasya zatairmitA vA kanakakoTayo hastaprApyAyasya tadadhipatvAt / kasyeva / advidasyoriva / yathA gajenArthAdairAvaNena gamanaM prasthAnaM yasya tathA zatakoTirvajra pANau yasya tAdRzasya adridasyo: parvata riporindrasya 'viSNuH kRSNanAmA laghusahodaro jajJe / kiMbhUtaH / zriyaM lakSmIM bhartRtvena pAlayatIti zrIpAlaH / kumAro'pyAkRtyA vajrapANiH / punaH kumArasya dve ubhe jAmI bhaginyau bhavataH sma saMjAte / kiMbhUte / agraje jyeSThe vRddhe / dve ke / ekA 'rANI', ca punaH parA anyA vimalA iti nAmnI dve / kiMbhUte / kamalAyA rUpazriyA lakSmyA anurUpe sadRze // kRtvA vilAsamavanIvalaye yathecchaM sotkaNThayorvilasituM surasadmanIva / pitroratha tridazapadmadRzAM krameNa dRggocaraM gatavatorbhajatoH samAdhim // 124 // kRtyaiaurdhvadehika masau vidhinA vidhijJo vaMzyairnijaiH jaiH saha cirasya nirasya zokam / utkaH kadApi milituM vimalAM svajAi jajJe mahebhyakalabho jayavajjayantIm // 125 // 137 18 Page #199 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 138 kaavymaalaa| athAnantaraM kadApi kasminnapi samaye asau varNyamAnaH mahebhyasya kuMrAvyavahAriNa: kalabhaH kumAraH / ibhAdgajAdbhava ibhyaH kalabhaH yathA kule bhavaH kulyastathAyamapIti / vi. malAM nAnI nijabhaginI militumutkaNThita utsuko jajJe jAtaH / kiMvat / jayavat / yathA jayo vAsavasUnuH jayantIM khajAmi zakraputrI militumutkaNThAvAn bhavati / ki kRtvaa| cirasya cirakAlena zokaM premabandhAjAtaM paritApaM nirasya tyaktvA / zokahetumAhakiM kRtvA / kRtvA vidhAya / kim / aurvadehikaM paralokagamana divase dAnajalAalipramukham / kayoH / pitroH svajananIjanakayoH / katham / saha / kaiH / vaMzyairgotribhiH / ' kiMbhUtaiH / nijairAtmIyaiH / kena / vidhinA yathoktalokaprakAreNa / aso kiMbhUtaH / vidhimAcAraM jAnAtIti vidhijJaH / pitroH kiM kurvatoH / samAdhi dharmadhyAnaM bhajatoH sevamAnayoH / punaH kiMbhUtayoH / gaMtavatoH prAptavatoH / kam / dRggocaraM nayanaviSayam / kAsAm / tridazAnAM devAnAM padmadRzAM strINAM devAGganAnAm / khargatayorityarthaH / kena kaMmeNa / AyuHparyantasamayaparipATyA / utprekSyate-surasadmani devaloke vilasituM krIDituM sotkaNThayoH saha utkaNThayA vartete yau tau tAdRzayoriva / autsukyayuktayorityarthaH / kiM kRtvA / avanIvalaye bhUmaNDale vilAsaM bhogopabhIgAdikrIDAM nirmAya / katham / yathecchaM khAbhilASapUraNaparyantam / kumArAvasthAyAmapi tasya zauNDIryAtizayaM darzayituM kalabhazabdaprahaNam / kalabhastriMzadabdakaH // gantuM tataH spRhayatA prati pattanaM sva bhRtyena tena saturaGgayugaH zatAGgaH / AnAyyate sma namucerdamanena jambU- dvIpaM vimAnamiva pAlakanirjareNa // 126 // tato bhaginImilanotkaNThAnantaraM tena hIrakumAreNa kA svabhRtyena nijasevaphena kRtvA zatAGgo ratha AnAyyate sma AnAyitaH / kiMbhUtaH zatAGgaH / saha turaGgayorazvayoryugena yugalena vartate yaH saH / tena kiM kurvatA / pattanamaNahillanAma puTabhedanaM gantuM prasthAtuM spRhayatA icchatA / keneva / namucerdamaneneva / yathA namucinAmA daityavizeSastasya hatrA puraMdareNa jinendrANAM janmAdikalyANakeSu mahotsavakaraNArthI jambUdvIpaM prati gantumicchatA pAlakanAmnA nirjareNa pAlakAkhyaM vimAnamAnAyyate // taM pAriyAnikamasAvadhiruhya bhUmI___mArge nabhasvadatipAtirathAzvavAhyam / haimaM zatAGgamatha sArathinA sanAthaM pAthojapANiriva nAkipathe pratasthe // 127 // atha jAmimilanotkaNThayA anusevakapArzve rathAnayanAnantaram asau kumAraH bhUmI. Page #200 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 3 sargaH ] hIrasaubhAgyam / 139 mArge pRthvIpathe pratasthe pracalitaH / kiM kRtvA / taM prAk sevakenAnAyita pAriyAnikama - dhvarathamadhiruhya adhyAsya / kiMbhUtaM pAriyAnikam / nabhakhantaM vAyum arthAdvAyuvegamatipatati atikrAmatItyevaMzIlo vAtAdapyadhiko rayo vego yayostAdRzAbhyAmazvAbhyAM turaGgAbhyAM vAyam vahanayogyam / punaH kiMbhUtam / sArathinA sUtena sanAthaM sahitam / punaH kiMbhUtam / haimaM svarNamayam / ka iva / pAthojapANiriva / yathA bhAkhAn suvarNasaMbandhinaM syandanamAzritya nAkipathe gagane pratiSTate / sUryarathasyApi vizeSaNAni vAyuraMho vijayi vegavAji vahanIyaM kAzcanamaya maruNasArathiyuktaM ca pAthoje kokanade ivAruNI mRdulau ca sukumArau pANI hastau yasyeti kumArasyApi vizeSaNam // kAlaM kiyantamudayAntaritaM tapasyA sAmrAjyasaMgrahavidhau pravilambamAnaH / saMprApya pattanamasau muditaH svajAme zcaulukyavadbhavanabhUmimalaMcakAra // 128 // 1 asau hIrakumAraH pattanamagahillapuraM saMprApya AsAdya mudito hRSTaH san khajAge: svabhaginyAH bhavanabhUmiM gRhabhUmimalaMcakAra bhUSayati sma / kiMvat / caulukyavat / yathA kumArapAluH pattanamAgatya pramuditaH khabhaginyA gehamalaMkRtavAn / kiM kurvANaH / pravilambamAna: pravilambaM vidadhAnaH kAlakSepaM nirmimANaH / kaM karmatApannam / kiyatparimANamasyeti kiyAn taM kriyantaM kAlaM kiyatsamayaM yAvat kiMkAlam / udayaH sUripadalakSaNo mahodayaH antaritaH antaraM vyavadhAnaM saMjAtamatretyantaritaH / kasmin / tapasyA dIkSA saiva sAmrAjyaM sakalalokaizvarye tasya saMgraha upAdAnaM tasya vidhau prakAre / caulu* kyasyApi gurjaramaNDalarAjyasaMgrahe // taM jaGgamaM tridazasAlamiva svapuNyaprAgbhAramaGginamutAgatamAtmadhAni / dRSTyA nivAtasarasIjasagarbhayA khaM bandhuM nipIya vimalA mumude hRdantaH // 129 // taM hIrakumAraM svabandhuM nijasahodaraM dRSTyA nayanena nipIya sAdaramavalokya vimalA vijayasiMhamahebhya mahilA hRdantarmanomadhye mumude jaharSa prItA / kiMbhUtayA dRSTyA / nivAtaM vAtarahitaM yatsarasIjaM padmaM tasya sagarbhayA sadRzayA sahodarayA vA / 'nivAtapadmastimitena cakSuSA' iti raghuvaMze / taM kiMbhUtam / AtmadhAni svagRhe vimalAmandire samAgatam / utprekSyate - jaGgamaM pracalantaM tridazasAlaM kalpavRkSamiva / uta athavA aGginaM mUrtimantaM svapuNyatya nijasukRtasya prAgbhAramatizayamiva // Page #201 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| kAdambinIva salilaiH surazailazRGgaM harSAzrubhiH svasahajaM snapayatyamandam / saMbibhrataM kanakaketakakAntakAyaM taM khAgatAdi bhaginI paripRcchati sma // 130 // bhaginI vimalA taM khasahajaM nijabhrAtaraM prati svAgatAdi sukhAgamanakuzalapraznAlApapramukhaM paripRcchati sma praznayAmAsa / taM kiM kurvantam / kanakaketakavat kAzcanakrakacacchada iva kAntaM manojJaM kAyaM gAGgeyagaurAgayaSTI saMbibhrataM dhArayantam / bhaginI kiM ku.. caMtI / amandaM bahu yathA harSAzrubhiH pramodaniSpatannayanabASpapAnIyaiH lapayantIva iti . garbhotprekSA / keva / kAdambinIva / yathA meghamAlA salilainijajalaiH surazailasya meroH mahaM zikharaM svapayati / 'cAmIkarAdrizirasIva navAmbuvAham' iti kalyANamandirasotre merAvapi meghasadbhAvaH // vijJAtapUrvajananIjanakapravRtteH . . premNA nigadya kuzalAdikamAtmajAmeH / vidyAbhRtAM kumaravatkaladhautakAntaM vaitADhyazRGgamayamAsanamadhyuvAsa // 131 // ayaM kumAraH AsanaM viSTaramadhyuvAsa upavizati sma / kiMbhUtamAsanam / kaladhautena rajatena kAzcanena vA kAntaM manojJam / taddhaTitamityarthaH / 'kaladhautaM svarNarUpyayoH' ityane. kArthaH / kiMvat / vidyAbhRtAM vidyAdharANAM kumaravat yathA khecarANAM kumAro rUpyamayaM vaitAvyasya bharatAdikSetrobhayabhAgakArimadhyavartiparvatasya zRGgaM . zikharamadhivasati / kiM kRtvA / kuzalapramukhakhavRttAntamAtmanaH svasya jAmerbhaginyA: premNA snehena nigadya ka. thayitvA / kiMbhUtAyA bhaginyAH / vijJAtapUrvA pUrvamevAvabuddhA jananI mAtA janakaH pitA tayoH pravRttiH paralokagamanavArtA yayA tasyAH // anena goSThImanutiSThatAtmajAmamanovyAhRtivaiduSIbhiH / ananyavRtti kriyate sma vijJai rasAtirekai rasikasya yadvat // 132 // anena hIrakumAreNa AtmajAmenijabhaginyA manazcittamananyavRtti na vidyate anyA parA vRttiApAro yasya / atha vA na vidyate anyasmin sthAnake vartanaM zravaNekSaNAdilakSaNaM yasya yatra vA tat / ekatAnamityarthaH / kriyate sma / kAbhiH / vyAhRtibhirvaduSIbhirvacanacAturIbhiH / anena kiM kurvatA / goSTImAtmIyAmanyAM vA vArtAmanutiSThatA vida. dhatA / kairiva / paNDitaiH / zRGgArAdInAM navAnAM rasAnAmatirekairAdhikyairatizayaizca kRtvA rasikasya sarvarasavetturaticAturIbhAjaH mano'nanyavyApAra vidhIyate // Page #202 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sargaH] . hIrasaubhAgyam ! 141 ___ pade pade yatpurakautukAni nirIkSamANaH kSaNadAkarAsyaH / * nijairguNairhAra ivaiSa hIro vyadhatta vAsaM hRdaye manakhinAm // 133 // eSa kuMrAnArthInandano hIro nijairAtmIyairguNaiH saundaryAdibhirmanasvinAM mahatAM caturANAM hRdaye manasi vAsaM vasatiM vyadhatta cakAra / ka iva / hAra iva / yathA muktAkalApo guNaistantubhiH sUtraprotatvena hArasya manakhinAM hRdaye vakSasi / 'hRdayaM mano vakSazva' ityanekArthaH / parasya hRdaye lagnaM na pUrNayati yacchiraH' iti campUkathAyAm / kAvyaM para* tyAnya prAjJasya hRdaye lagnaM camatkRtaM bANe parasya vairiNo hRdaye vakSasi lagnaM marmapraviSTamiti taTripanakam / vAsaM sthAnaM kurute : kiMbhUtaH hIra: / kSaNadAkarazcandrastadvadAnanaM mukhaM yasya saMpUrNacandravadana: / kiM kurbANaH / pade pade tyAne sthAne yatpurasyANahila. vATakapattanasya kautukAnyAzcarcANi nirIkSamANaH vilokamAnaH // haririva girikune mAnasairmAnasaukA iva karakamale vA zrIpateH pAJcajanyaH / muraripuriva vAMdhoM sa svasurdhAmni tiSTha nkamapi kalayati sma zrIbharaM zAvasiMhaH // 134 // sa hIranAmA zAvepu kumAreSu zauryasphUrtyA siMha iva siMhaH paJcAnunaH zrIbharaM zobhAtizayaM kalayati sma dadhAra / kiM kurvan / khasuvRddhabhaginyA vimalAnAmnyA dhAmni mandire tiSThan vasan sthiti kurvan / ka iva / haririva / yathA kesarI gireH parvatasya kuje gahare vane vA nivasati / punaH ka iva / mAnasaukA iva / yathA rAjahaMso mAnasanAmani sarasi sthiti vidhatte / vA punaH ka iva / pAJcajanya iva / yathA devatAdatto hariNaiva vAdanayogyaH pAzcajanyanAmA zaGkhaH zrIpaternArAyaNasya karakamale pANipaJa tiSThati / atra ivazabdo lAlAghaNTAvadubhayatra yojyaH / punaH ka iva / muraripuriva / yathA nArAyaNo vAdhoM arthAt kSIrasamudre vasatiM vidhatte // - yaM prAsUta zivAhasAdhumaghavA saubhAgyadevI punaH ___ zrImatkovidasiMhasIhavimalAntevAsinAmagrimam / .. tabAhIkramasevidevavimalavyAvarNite hIrayu ksaubhAgyAbhidhahIrasUricarite sargastRtIyo'bhavat // 135 // yaM prAsUteti / devavimalagaNiviracite hIrasaubhAgyanAmni mahAkAvye hIravijayasU rIzvaracaritre tRtIyaH sargaH // iti paNDitadevavimalagaNiviracitAyAM khopajJahIrasaubhAgyanAmakAvyavRttA garbhadhAraNa. dohadagarbhasamayalakSaNAvirbhAvanajanmajanmapatrikAjanmamahotsavabAlakrIDApaThanasarvAGgalakSaNamAtRpitRparalokagamanapattanasthabhaginIgRhAgamavarNano nAma tRtIyaH sargaH // Page #203 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 142 kaavymaalaa| caturthaH srgH| atho purAsanbharate vRSAGkamukhAzcaturviMzatitIrthanAthAH / bAhyAnyabAhyAni tamAMsi hantuM kRtadvirUpA iva bhAnumantaH // 1 // atheti caturthasargaprArambhe athavA zrIvijayadAnasUrisamAgamanaprakramasamaye tatpUrva paTTAvalIprakaTanaprastAve purA pUrva tRtIyArakaparyantacaturthArakamadhye bharate bharatanAmni kSetre vRSAGkapramukhA RSabhadevAdikAH / yathA RSabha-ajita-zaMbhava-abhinandana-sumati-padmaprabha.. supArzva-candraprabha-suvidhi-zItala-zreyAMsa-vAsupUjya-vimala-ananta-dharma-zAnti-kunthu-aramalli munisuvrata nami-nemi-pArzva-vardhamAna-nAmAnazcaturviMzatisaMkhyAkAstIrthanAthA jinendrA AsannabhUvan / utprekSyate-kRte dve dve mUrtI rUpe yairetAvatA caturvizatirUpA dvAdaza bhAnumantaH sUryA iva dvAdazAnAM dviraM gaNanayA caturvizatiH syAt / kiM kartum / bAhyAni bahirlokAntarvatIni abAyAni prANinAmantaraGgavatIni hRdayasthAni tamAMsyandhakArANi ajJAnAni pApAni vA hantuM vyApAdayituM bhAnavo hi nAmabhirdhvAntArAtayaH // ikSvAkuvaMzAmbudhizItabhAsAM dvAviMzatistIrthakRtAM babhUva / yayA tamaHpaGkamapAsya panthAH prAkAzi siddheH zaradeva vizve // 2 // teSAM jinAnAM madhye ityadhyAhAraH / RSabhadevasya zakraprAbhRtAnItekSuyaSTerAkhAdanAzayena zakrapratiSThApitekSvAkuvaMzaH sa evAmbudhiH samudrastatra kSIrabhAsazcandrAstAdRzAnAM tIrthakRtAM jinAnAM dvAviMzatiAbhyAmadhikA viMzatirbabhUva jAtA dvAviMzatijinendrA ikSvAkukule samutpannA ityarthaH / yayA jinadvAviMzatyA vizve jagati siddhemokSasya panthA mArgaH prAkAzi prakAzitaH prakaTIkRtaH / kiM kRtvA / tamo'jJAnaM pApaM vA tadeva mAlinyakAritvAtpakaM kardamam apAsya nirAkRtya / kayeva / zaradeva / yathA ghanAtyayena pay vizoSya panthAH prakaTaH kriyate // babhUvaturtI bhuvanapradIpau jinau yadUnAM punrnvvaaye| ariSTanemirmunisuvratazca sphUrjadbhujAvindriyavezmanIva // 3 // puna jinau tIrthakarau yadUnAM yAdavAnAmanvavAye vaMze babhUvaturjAtI / kiMbhUtau jinau / bhuvaneSu triSu saptasu vA caturdazasu vA ekaviMzatau vA / 'bhuvanAni nivanIyAt trINi sapta caturdaza' iti vAgbhaTAlaMkAre / vRttau ekaviMzatirapi iti vacanAt / tatpra. miteSu jagatsu prakAzakArakatvena pradIpAviva pradIpo / dvau ko / eka: ariSTanemi viM zatitamastIrthanAthaH / ca punaraparo munisuvratanAmA viMzatitamastIrthakaraH / padayojanayA kathaMcitpazcAnupUrvyA samAnItau sta: / kAviva / sphUrja jAviva / yathA UrjakhalI dodaNDI indriyavezmani zarIre syAtAm / atra hemAcAryoktasya indriyAyatanamiti paraparyAyasya parAvartanam / 'juhAva yanmandiramindriyANAm' iti naiSadhoktavacanAdidamapi / iti jinAH // Page #204 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 143 4 sargaH] hIrasaubhAgyam / siddhArthabhUkAntasuto jinAnAmapazcimo'jAyata pazcimo'pi / zazI vyabhAtpakilapaGkajAsyakAdambavadyasya yazaHsudhAbdhau // 4 // siddhArthanAmA bhUkAntaH pRthvIpatiH tasya suto nandanaH mahAvIradevaH saH ajAyata jajJe / kiMbhUtaH / pazcimo'pi san jinAnAM sAmAnyakevalinI madhye apazcima AyaH / tattIrthe prathamaM vIrasyaiva kevalajJAnotpannatvena / 'apazcimo vipazcitAm' iti campUkathAyAm / sa kaH / yasya yazaHsudhAbdhau kIrtireva sudhAbdhiH kSIrasamudrastasmin zazI candraH / paGkilaM. kardamAkalitaM paGkajaM kamalamAsye mukhe yasyaivaMvidhakAdambavat rAjahaMsa iva vyabhAt bhAti sma // bAlye'pi hemAdrirakampi yena prabhaJjaneneva niketaketuH / ___ zrIdvAdazAGgI ca yataH pravRttA gurogirINAmiva jamukanyA // 5 // yena mahAvIreNa bAlye zaizave'pi jAtamAtrAvasthAyAmapi janmAbhiSekasamaye hemAdi. merurakampi kampitaH / Niganto'yaM prayogaH / keneva / prabhaJjaneneva / yathA vAyunA niketaketuH / 'niketaM parito bhraman' iti pANDavacaritre / gRhoparidhvajaH kampyate / ca punaryato mahAvIrAt dvAdazAGgI gaNipiTakaM pravRttA prAvartata / kasmAdiva / guroriva yathA girINAM gurohimAcalAt jajhukanyA gaGgA pravartate sma // iti mahAvIraH // ekAdazAsangaNadhAridhuryAH zrIindrabhUtipramukhA amuSya / AryopayAme punarasaptamUrti rudrAH smaraM hantumivehamAnAH // 6 // amuSya mahAvIradevasya zriyA zobhayA labdhilakSmyA vA yuktA indrabhUtirgautamanAmA pramukha Adyo yeSAM tAdRzA ekAdazasaMkhyAkAH indrabhUti-asibhUti-vAyubhUti-vyaktasudharmakhAmi-maNDita-mauryaputra akampita acalabhrAtA-matArya-prabhAsAbhidhAnA gaNadhAriNAM gacchaM bibhratIti gaNadhAriNasteSAM madhye dhuryA dhuraMdharAH Asan jajJire / utprekSyatepunardvitIyavAraM smaraM madanaM nihantuM jIvitAdyaparopayitumIhamAnAH kAkuntaH / ekAdazasaMkhyAkA rudrA iva prakaTIbhUtA ityarthaH / kiMbhUtaM smaram / pUrvazarIrApekSayA dAhAnantaramaparavAramAryAyAH pArvatyA upayAme pANigrahaNasamaye AptAH smaropari prasannI. bhavanavijJaptikAri surAnanugRhya prasannIbhUtabhUtapativarAt labdhvA mUrtiH zarIraM yena tam // babhUva mukhyo vasubhUtisUnusteSAM gaNInAmiha gautamAhvaH / yo vanabhAvaM na babhAra pRthvIsuto'pi no viSNupadAvalambI // 7 // iha jagati mahAvIraziSyeSu vA teSAmekAdazAnAM gaNInAM gaNadhAriNAM madhye vasubhU. tinAmno brAhmaNasya sUnuH putro mukhyaH vividhalabdhisaMpannatvAtprakRSTaH atha vA mukhe AdI bhavo mukhyaH prathamaH sarveSAM pUrva dIkSitatvAt prathamagaNadharatvAdvA babhUva / kiMbhUto vasubhUtisUnuH / gautama ityAhA nAma yasya saH / yo gautamaH pRthvyA brAhmaNyAH kSitezca su. Page #205 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 144 kaaymaalaa| to'pi putro'pi san vakrabhASaM kuTilatabhAvaM navabhAra vane mma / punarviSNornArAyaNasya padaM caraNamAlambate Azrayate sevate ityevaMzIlo'pi na naiva viSNubhaktaH / mahAvIragagadhAritvAt / atha ca pRthivyAH suto maGgalanAmA grahaH sa tu kramAvaM vakranAmatvam / 'Aro vakro lohitAGgo maGgalokArakaH kujaH' iti maGgalanAmAni haimyAm / atha ca viSNupadamAkAzamavalambate bhajate ityevaMzIlo'sti / jyotizcakrasya nabhaHsthatvAt // yatpANipadmaH sa punarbhavo'pi datte natAnAmapunarbhavaM yat / ziSyIkRtA yena bhavaM vihAya zivaM zrayante ca tadatra citram // 8 // tatprasiddhamatra jagati citraM mahadAzcarya dRzyate / tatkim / yat yasya gautamasvAminaH pANipabhaH karakamalaH saha punardvitIyavAraM bhavanamutpattistena saha vartate . yastAdRzo'pi san na vidyate punaranyavAraM bhavo'vatAroM yatra taM natAnAM praNamajanAnAM datte vizrANayati / tattvatastu kAmAmuzakalito mokSaM dadAti / 'kAmA1zo mahArAjaH karajo nakharo nakhaH / karazako bhujAkaNTaH punarbhavapunarnavau // ' iti haimyAm / tathA tatraiva 'mahAnando'mRtaM siddhiH kaivalyamapunarbhavaH' iti ca / punarthena gItamena ziSyIkRtAH khavineyA vihitAH santo narA bhavamIzvaraM vihAya tyaktvA zivaM zaMbhuM zrayante bhajante bhavaH sa eva zivazca / tattvatastu bhavaM saMsAraM tyaktvA zivaM mokSaM yAnti gItamadIkSitAnAM sarveSAmapi kevalajJAnotpAdAt // sUryasya razmInavalambya vajrAvalambarazmInivayaH zayAbhyAm / nantuM jinAnArSabhikkRptamUrtInaSTApado:dharamAruroha // 9 // yo gautamaskhAmI khalabdhyA yo'STApadamArohati so'vazyaM tadbhave eva' siddhigAmIti devayAcaM nizamya praznAnantaraM bhagavatApi tathaiva pratipAdite bhagavadAjJAdAnapUrvakamaSTApadanAsAnamurvIdhara kailAzazailamArurohAdhirUDhavAn caDhitaH / kiM kRtvA / avalambya Azritya / kAbhyAm / zayAbhyAM vahastAbhyAm / kAn / sUryasya razmIn kiraNAn / lUtA urNanAbhaH kolikastasyAsyAdvadanAdvinirgatA jAlatantavaH tAn vA / 'tapaHkRzA. zAstaM zailamAroDhuM na vayaM kSamAH / caDhiSyati kathaM prauDha deho'yaM gajarAjavat // pazyatsu. teSu mArtaNDakarAnAlambya gautamaH / gaNabhRnnijalansyaivASTApadovaM yayau dhruvam // ' iti R. SimaNDalavRttau / 'sUryasyAMzUn samAzritya teSAmutpadayatAmapi / sa garutmAnivoDIya yayau masa gireH ziraH // iti vRndAravRttau / ravikiraNAvalambanam / tathA 'bhayavaM goyamo ja. jhAcAraNaladvIpalUtApuDagaMminissAe urduppayai jAva te palAyanti' ityAvazyakadvAviMzatisahakhyAm / malayagirivRttAvapyayameva pAThaH / lUtAtantvavalambanamiti pAThadvayamapi zAstrAnusAri / atha prastute / utprekSyate-vajrasya vajraratnavinirmitAnityarthaH / avalambArthamAlambanakRte razmIn guNAMn rajjUriva / kimarthamAruroha - nantuM namaskartum / kAn ! jinAMzcaturviMzatitIrthakRtaH / kiMbhUtAn / RSabhasyApasamAbhirbharatacakravartI tena Page #206 -------------------------------------------------------------------------- ________________ .4 sargaH hIrasaubhAgyam / kRptA nirmitA mUrtayaH pratimA roSAm / svasvavarNapramANopetacaturviMzatijinabimbAnnamasitunityarthaH // kathaM labhetAsya tulAM suradruryadyasya nAmApi piparti kAmAn / tapasvito'pyabhyavahArayanyo dvidhAmRtAsvAdajuSaH pupoSa // 10 // asya gautamasvAminaH tulAM sAmyaM suradruH kalpavRkSaH kathaM kena prakAreNa labheta / yakAraNAt yasya gautamasya nAmApi abhidhAnamapi kAmAn janAnAM manorathAn pipati pUrayati / 'yasyAbhidhAnaM munayo'pi sarve gRhNanti bhikSAbhramaNasya kAle / miSTAnapAnA. mbarapUrNakAmAH sa gautamo yacchatu vAJchitaM me // iti pUrvAcAryakRtastutyukteH / tathA gRhamedhino'pi vyApArAdikAryaM kurvANA gautamasvAminI labdhirityuJcaranti ca / atha kalpavRkSAbhidhAnagrahaNena ko'pyartho na sarIsati tasmAtkalpatarUpamAnaM na syAdasyeti api punaryastapasvinastApasAvabhyavahArayan pAyasaM bhojayan san dvidhA dvAbhyAM prakArAbhyAM kRtvA amRtasya mudhAyA mokSasya vA khAdaM bhogaM juSante sevante tAdRzAn puposs| cakAretyarthaH / prathamamamRtopamaM pAyasamAkaNThaM bhojayitvA tataH siddhivadhUvilAsarasikAMzca kRtavAn , e. tadapi mahadAzcaryamasti // iti gautamasvAmI // AsItsudho gaNabhRtsu teSu zrIvardhamAnaprabhupaTTadhuyeH / vihAya vizve surabhItanUjaM kaH stAtparo dhuryapadAvalambI // 11 // teSu gautamAdiSu gaNabhRtyu gaNadhareSu zrIvardhamAnaprabhoH zrImahAvIrakhAminaH paTTe pade dhuryaH dhuraMdharaH sudharmAnAmA gaNadhara AsIt / yukto'yamarthaH / surabhItanjaM surabhIzabdo dIrghaIkArAnto'pi dRzyate / yathA kalpakiraNAvalyAm-'svapne mAnavamRgapatituraGgamAta pabhasurabhIbhiH' iti / tathA pANDavacaritre'pi-'dakSiNasyA dizaH sarve nIyante surabhIgaNAH' ityukteH / vihAya tyaktvA paro'nyaH ko dhuryapadAvalambI dhuryasya dhaureyasya padaM yugaM lakSaNaM sthAnaM tasyAvalamba Azrayo'styasya IdRzaH kaH stAt / api tu vRSabhaM vinA na ko'pi dhurINa: syAt // yaH paJcamo'bhUdgaNapuGgavAnAM kiM paJcamI svena gati yiyAsuH / yatroktibhistIrthakRtAM didIpe zuktibaje vArimucAmivadbhiH // 12 // yaH sudharmanAmA gaNAnAM gacchAnAM pradhAnAnAM madhye pazcAnAM saMkhyApUraNaH pazcamaH a. bhUt babhUva / utprekSyate-svenAtmanA paJcamI muktilakSaNAM gati yiyAsuH kimu gantumicchuriva / paJcamo jajJe / yatra sudharmasvAmini tIrghakRtAM pUjyatvakhyApanArtha bahutvam / mahAvIrasya / athavA 'vIravibhoH' iti pAThaH / tatra vIse mahAvIraH / dezaikagrahaNena dezino grahaNam / bhImo bhImasenaH, bhAmA satyabhAmA, ityAdivattathA vIrapadopAdAnana mahAvIragrahaNaM sa cAsau vibhuH svAmI jagadIzvarastasya uktibhivAkyairAgabhairAptoktitvAtteSAM di. dIpe / kasminniva / zuktibaje iva / yathA zuktikAnAM nikare vArimucA meghAnAmadbhiH Page #207 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 146 kaavymaalaa| pAnIyaidIpyate mauktikIbhUya dIptimIbhirjAyate / 'zuktibaje vArimuco yathAdbhiH' iti pAThaH / yathA ivaarthe| zeSaM prAgvat // sarakhatIzAlilasajjinazrIragAdhamadhyo rasabhAsamAnaH / siddhAnta Aste yadupajJamudyadabhaGgabhaGgaH saritAmivezaH // 13 // yadupajJaM yaH sudharmakhA. upajJA AdyaM jJAnaM yatra tatkartRkatvAt / 'upajJopakramaM tadA- . cikhyAsAyAm / upajJopakramayorAderA(cikhyAnecchAyAM tadantastatpuruSo napuMsakaH .' syAt / pANinerupajJA pANinyupajJaM granthaH tenAdau kRta ityarthaH / nandasya upakrama nandopakramaM droNaH tenAdau upakrAnta ityarthaH / iti prakriyAkaumudyAm / siddhAnta AgamaH saritAM nadInAmIzaH patiH samudra ivAste vidyte| kiMbhUtaH siddhAntaH samudrazca / sara.. khatyAH zrutadevyAH saraH prasaraNaM mukhe astyasyAstattvena tadadhiSThApakatvAt / tayA. vA zAlate zobhate ityevaMzIlastathA lasantI dIpyamAnA jinAnAM tIrthakRtAM zrIratizayAdilakSaNA zobhA vA yatra / pakSe-nadIbhistatpatitvAt zAlamAnastaM tathA lasanto krIDantau zliSyantauM vA / 'lasa zleSaNakrIDanayoH' iti dhAtvarthatvAt / jinazriyau kR. SNalakSmyau yatra viSNorjaladhizayanatvena tatra krIDA / athavA sphurantyo jino viSNustatsAhacaryAdvArdhiputrItvAdvA lakSmIzca yatra / samAsAntavidheranityatvAnna kaH / 'uDupariSadi madhyasthAyizItAMzulekhAnukaraNapaTulakSmImakSi lakSIcakAra' iti naiSadhe / pshcaatkrmdhaaryH| punaH kiMbhUtaH / agAdho mahArthatayA alabdhaM madhyamatalaspRk ca madhyaM yasya / punaH kiMbhUtaH / rasaiH zAntAdibhirjalaizca bhAsamAnaH / punaH kiMbhUtaH / samudyantaH prakaTIbhavantaH abhaGgAH saMpUrNAH bhaGgA paramANupramukhAnAM zrAddhavratAdInAmekadvitrividhAdayo bhaGgajAlAni taraGgAzca yatra // gaNIndunA pATTaramA gaNInduH paTTazriyA ca vyatibhAsate sma / . nizA nizezena nizA nizeza ivApi zaMbhoH paricAricetAH // 14 // anUcAnacandreNa sudharmakhAminA paTTaramA mahAvIradevapaTTalakSmIstathA gaNI sAGgapravacanAdhItinAM madhye dIpyamAnatvena paramaizvaryabhAktvena induzcandraH paTTazriyA vardhamAnakhAmipalakSmyA kRtvA vyatibhAsate sma parasparaM zobhate sma / keneva kA / kayA ka iva / nizA nize neva / nizA nizeza iva yathA rAtrizcandramasA zobhate / yathA / nizA rAtryA kRtvA candramA vyatibhAsate parasparaM rAjate / 'paddannomAshRniz' iti prakriyoktasUtreNa nizAyA niza AdezaH / kiMbhUto gaNInduH candrazca / zaMbhojinasyezvarasya ca paricaraNazIlaM sevAhevAkisvabhAvaM ceto mano yasya saH // iti sudharmAkhAmI // yazaHzriyAdhaHkRtakundakamburjambUkumAro'jani tasya paTTe / laghorapi svasya yato'bhibhUtiM pazyanhiyAdRzya iva smaro'bhUt // 15 // 1. lekhakapramAdapatitaH. Page #208 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 4 sargaH] . hIrasaubhAgyam / tasya sudharmakhAminaH paTTe jambUkumAro'jani jjnye| kiMbhUtaH / yazaHzriyA kItaravadAtatAlakSmyA adha:kRtAstiraskRtA jitAH kundAni kundatarukusumAni kambavaH zahAzva yena saH / laghoH zizorapi yato jambUkumArAt khasyAtmanaH parAbhUti tiraskAraM pazyan vilokamAnaH smaraH / utprekSyate--hiyA lajayeva adRzyaH dRzoragocaraH anaGgatvAt abhUt // ujjhAMcakArISa mahebhyakanyA madendirAmUrtimatIrivASTau / navAdhikA yo navatiM hiraNyakoTIrnu ceTIriva doSarAjAm // 16 // eSa jamvUkumAraH aSTau aSTasaMkhyAkA mahebhyAnAM khasakanyAnAM pANimocanaparvaNi jambUkumArAya navanavakoTIpradAnalakSaNato mahAvyavahAriNAM kanyAH kumArikA: ujjhAMcakAra tyajati sma / utprekSyate-mUrtimatIH zarIrabhAjo madendirAH kulajAtirUpazrutaizvaryatapolabdhibalarUpASTamadalakSmIriva jhaaN| ca punaryo jambUH navabhiradhikA navatiM navanavatimitA hiraNyAnAM suvarNAnAM koTIrujjhAMcakAra tatyAja / utprekSyate-dAnAntarAyalA. bhAntarAyavIryAntarAyabhogAntarAyopabhogAntarAyahAsyaratyaratijugupsAzokakAmamithyAtvAjJAnanidrAviratirAgadveSarUpANAmaSTAdazasaMkhyAkAnAM doSANAmeva rAjA bhUpAnAm / rAjazabdo vyajanAntaH / 'rAjA rAT pRthvIzakraH' iti haimIvacanAt / ceTIsIriva jahAti sma / sAdhuH pumAn dAsIsaGgaM na kuryAt // vazaMvadIbhUtajagatrayasya na pusphure'sminkamanasya zaktyA / havirbhujo bhasmitakAnanasya visya' te kiM mahasAmburAzau // 17 // asmin jambukumAre / jambUzabdo dI? hakho'pyasti / 'matkRte jambunA tyaktA navoDhA navakanyakA' iti kalpavRttau / kamanasya kandarpasya zaktyA sphUrtyA sAmarthana pa.rAkrameNa na pusphure na sphuritaM nAlaMbabhUve / kiMbhUtasya kAmasya / vazaMvadIbhutaM vazyaM khAjJAkArisaMjAtaM jagatrayaM trailokyaM yasya saH / yuko'yamarthaH / havirbhujo vaTvermahasA pra. tApena kiM kimiti prazna / amburAzau samudre sphUryate samarthIbhUyate / api tu na / kibhUtasya havirbhujaH / bhasmitaM bhasmIkRtaM bhasmAvazeSaM vihitaM jvAlitaM kAnanaM vanam / 'upalakSaNatvAtpurAdi yena tasya // . pazyantu vaiduSyamaguSya jambUprabhorvaputsitamatsyaketoH / vizvaM vRSasyantyapi pAMzuleva vazIkRtA yena zivasmitAsyA // 18 // he prAjJAH amudhyAsya jambUprabhorjambUsvAminaH vaiduSyaM viduSo bhAvazcAturya pazyantu vilokayantu / kiMbhUtasya jambUprabhoH / vapuSA arthAt zarIrasaundaryeNa bhAsatastiraskR. to'dhikRto matsya keturmakaradhvajaH kAmo yena / pAMzuleva svairiNI vyabhicAriNIva vi. zvamakhilamapi jagajanaM vRSasyantI kAmayamAnA / 'vRSasyantI kAmukI syAt' iti hai. bhyAm / atyarthamabhilaSantyapi zivAkhyA muktinAnI sitAsyA vikasitakamalavadanA Page #209 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| vadhUradvaitaprAgalbhyabhAjA yena jambUprabhuNA vazIkRtA khAyattA nirmitaa| tvayA saha saGgaM vidhAya etasyAmavasApiNyAM nAnyaM bhAratabhavaM janamabhilaSAmIti vAgbandhapradAnapUrvamAtmasAtkRtA // iti jambukhAmI // alaMcakAra prabhavaprabhustatpaTTazriyaM puNr3ha ivenduvakrAm / stenApi sArtheza ivAGgino yaH zreyaHzriyaM prApayadatra citram // 19 // prabhavanAmA prabhuH svAmI tasya jambUkhAminaH paTTazriyaM paTTalakSmImalaMcakAra bhUSayati . sma / ka iva / puNdra iva / yathA citrakaM tilakam induvakrAM candramukhI vshaamlNkroti| yaH prabhavaprabhuH stenApi taskarIbhUyApi sArthezaH sArthapatirivAGgino janAn zreyaHzriyaM kuzalakalitAM kamalAM mokSalakSmI ca prApayat lambhayati sma / tallakSmIpradAnamatra(pra). bhavaprabhau citramAzcaryakArakamasti / 'zreyaHpurIm' iti pAThe muktinagarI nayati sma // kiM varNyate varNyaguNasya cauryacAturyamasya prabhavasya bhrtuH| ahAryamapyeSa mano'bhidhAnamapAharadyatridivendirAyAH // 20 // asya jambUpadharasya prabhavasya prabhavanAmno bhartuH khAmino gaNadharasya cauryasya vA cAturya kauzalyaM taskaratAprAgalbhyaM kiM kayA rItyA vismayakRttayA kathaM vA varNyate prazasyate stUyate vA / asya kiMbhUtasya / vA jagajanairlokottaratayA zlAghanIyA guNAH zamadamasaMyamarUpA yasya / yatkAraNAdeSa prabhavaprabhuH tridivendirAyAH khargalakSmyAH ahArya devatAzrayatvAna kenApi hartuM zakyamapi manobhidhAnaM nidhimapAharajahAra / muktigamanAbhAvAt kharlokamevAlaMkRtavAnityarthaH // iti prabhavakhAmI // zayyaMbhavo'bhUSayadasya paDheM siMhAsanaM pitrymivaavniindrH'| kalindikA mauktikamAlikeva yatkaNThapIThe viluMThatyakuNThA // 21 // zayyaMbhavanAmA bhaTTaH asya prabhavasvAminaH paTTam abhUSayat padamalaMkaroti sma / ka iva / avanIndra iva / yathA navAbhiSiktabhUpatiH pituridaM pitryaM pituH saMndhi siMhAsanaM kesariNopalakSitamAsanaM siMhAsanaM bhUSayati / yasya zayyaMbhavagaNadharasya kalApIThe mukha eva kalindikAH sarvavidyAH caturdazApi pUrvANi vA luThati tiSThati / samAyAtIlathaH / kiMbhUtA kalindikA / akuNThA sphuradrUpA / keva / mauktikamAlikeva / yathA muktAhAra* latA kasyApi bhAgyavataH puMso galakandale luThati / kiNbhuutaa| akuNThA dIpyamAnA / AmalakapramANamukA // yUpAdadhastaH pratimAM jinendorvAcA sa vAcaMyamapuGgavasya / dRksaMjJayeva svaguroH kirITI nArAcagaGgAM prakaTIcakAra // 22 // . yaH zayyaMbhavabhaH vAcaMyamapuGgavasya prabhavaprabhorvAcA girA yUpAtkhaprArabdhayajJastambhAt 1. 'tridivAGganAyAH' iti mUlapAThaH, Page #210 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 4 sargaH] hIrasaubhAgyam : 149 adhastaH adhobhUmibhAgAt sakopapraznottarakAlaM yajJavRttavRhadvijoktyA jinendoH zrIzAntinAthasya pratimA mUrti prakaTIcakAra karSati sma / 'sijaMbhavaM gaNaharaM jiNapaDimAdaM. saNeNa paDibuddham' iti dazavaikAlike / anyattu vRttyAdau / ka iva / kirITIva / yathA arjunaH khasya guroH pitAmahasya vRddhasya vA / 'mAtApitA kulAcArya eteSAM jnyaatystthaa| vRddhA dharmopadeSTAro guruvargaH satAM mataH // atha vA gurugAGgeya iti lokoktyApi gAne yasya parazAsane'pi gurugAGgeya iti prasiddhatvAdgururiti padopAdAnam / eksaMjJayA dRSTiceTayA vA nArAcasya bANasya mocanasamaya eva prAdurbhUtakhacchasurabhikhAdRzItalavizadapayaHpravAhasya loke bANagaGgeti prsiddhirjaataa| tAM bANagaGgAM prakaTIkaroti sma / ayaM vyatikaraH paannddvcritre|| vagAhya zAstraM manakAhasUnoH kRte kRtazrIdazakAlikaM yaH / hariH sudhAmuddhatavAnsuparvavargasya nirmathya yathAmbunAtham // 23 // yaH zayyaMbhavagaNadhArI manaka ityAlA nAma yasya tAdRzasya sUnoH khanandanasya kRte kAryAya paralokasAdhanAtha dazAdhyayanayuktaM vikAle dinAvasAnavelAyAM kRtamato dazavaikAlikaM nAma sUtramakRta cake / kiM kRtvA / vagAhya [avagAhayitvA / kim / zAstraM sarvasiddhAntasAGgopAGgacaturdazapUrvalakSaNam / ka iva / haririva / yathA nArAyaNaH suparvavargasya devavRndasya kRte sudhApIyUSamuddhRtavAn / kiM kRtvA / ambunAthaM samudraM nirmathya viloDya yathA jhvArthe / 'pUrvAparau toyanidhI vagAhya' iti kumArasaMbhave / 'vaSTi bhAgurira lopamavApyorupasargayoH' ityakAralopaH / 'yAdaHsrotovAnaMdIzaH' iti haimyAm / vArdhejalapatitvamubhayatra paryAyaparivartanaM ca // iti zayyaMbhavakhAmI // saMpUrayankIrtinabhonadIbhirdizo yazobhadragaNAdhirAjaH / vyabhUSayatpaTTamamuSya bhUbhRdadhityakAM dasyuriva dvipAnAm // 24 // yazobhadranAmA gaNAdhigjo gacchapatiramuSya zayyaMbhavagaNabhRtaH paTTa vyabhUSayat / kiM kurvan / kIrtayaH khayazAM. tA eva nabhonadyo gaGgAH / arthAt gaGgApravAhAH / trailokyAM trizro(sro)tobhiH pravahamAnatvena tripathagA ato bahuvacanam / tAbhiH kRtvA dizo dazApyAzA: saMpUrayan / nirjharaM bharan vyApnuvan vyabhUSayat / ka iva / dasyuriva / yathA dvipAnAM hastinAM zatruH kesarI bhUbhRtaH zailasya adhityakAmUrdhvabhUmI vibhUSayati // etadyazaHkSIradhinIrapUraiH saMpUritAyAM pritstrilokyaam| abudhyamAno'mbunidhi svazayyAM padmezayo'bhUdiva padmanAmaH // 25 // padma nAbhau yasya sa padmanAbhaH kRSNaH / utprekSyate-padme kamale zete khapitIti 1. 'zayyaMbhavaM gaNadharaM jinapratimAdarzanena pratibuddham' iti saMskRtam. 2. 'samudram iti mUlapAThaH. 3. prakSiptam ; lyabAdezApatteH. Page #211 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 150 kaavymaalaa| padmazayaH / aluksamAso'yam / abhUt babhUveva / kiM kurvANa: padmanAbhaH / abudhyamAno na jAnan / apazyanityarthaH / kaM karmatApannam / ambunidhimarthAt kSIrasamudram / kiMbhUtam / khasyAtmanaH zayyAM paryakaM tatra zAyitvAt abdhizayanatvena viSNoH / kasyAM sa. syAm / etasya yazobhadrasUreH yazaH prasaratkIrtinikaraH sa eva kSIradhirdugdhavAridhistasya nIrapUrANi payaHpravAhAstaiH paritaH sarvatrApi saMpUritAyAM nirjharabhRtAyAM dhavalIkRtAyA trilokyAM satyAm // iti yazobhadrasUriH // saMbhUtipUrvo vijayo gurustatpaDheM zriyA pallavayAMcakAra / kadambajambUkuTajAvanIjakuJja nabhombhoda ivAmbuvRSTyA // 26 // saMbhUtiriti zabdaH pUrva yasa tAdRzo vijaya etAvatA saMbhUtivijayanAmA guruH sUristasya yazobhadrasUreH paTaM zriyA khazobhayA pallavayAMcakAra alaMkArayati sma / ka iva / nabhombhoda iva / yathA zrAvaNamegha: ambuvRSTyA jalavaNena kRtvA kadambA dhArAkadambA nIpAH, jambUH zyAmaphalAH, kuTajA girimallikAH 'kuDau' iti prasiddhAH, taM evAvanIjA vRkSAH teSAM kujhaM kAnanaM pallavayati kizalayakalitaM kurute : pUrvottAtrayo'pi taravaH prAvRSyeva puSyanti // saMharSaroSAtkhajighAMsumetatpratApamArtaNDamavekSya sAkSAt / yuyutsayA haihayavatsahasraM sahasrabhAseva karA dhriyante // 27 // sahasrabhAsA sUryeNa sahasraM dazazatI karA hastAH kiraNAzca dhriyante dhAryante / utprezyate-yuyutsayA yodbhumicchayeva / kiMvat haiheyavat / yathA kArtavIryanRpo yuyutsagA sahasrasaMkhyAna karAn pANIn dhatte / 'saMgrAmanirviSTasahasrabAhurbabhUva yogI kila kArtavIryaH' iti raghuvaMze / tathA 'bAhusahasrArjuna: pizunaH' iti sUkte ca / haihayastu kArtavIryaH do:sahasrabhRdarjunaH' iti haimyAm / kiM kRtvA / etasya saMbhUtivijayasya pratApa eva caNDatvAnmArtaNDo bhAnutaM sAkSAtpratyakSamavekSya vilokya / kiMbhUtam / saMhapeNa spardhayA kRtvA yo roSaH krodhastasmAtkhamAtmAnaM jighAMsuM hantuM kAntam // iti sNbhuutivijyH|| sa tatsatIo'jani bhadrabAhuH sUriH samagrAgamapAradRzvA / dazAzrutaskandhata uddadhAra vajrAkarAdvajramivAtra kalpam // 28 // sa prasiddho bAhubhadranAmA sUristasya saMbhUtivijayasya satIrthya ekagurubhrAtA / 'satIAstvekaguravaH' iti haimyAm / kiMbhUtaH / samagrANAM sarveSAmaGgopAGgapUrvAdInAmAgamAnAM pAraM dRSTavAn iti pAradRzvA pAragAmI caturdazapUrvadharatvAt / sa kaH / yo bhagavAn atra paJcamArake kaliyuge vA dazAzrutaskandhataH pratyAkhyAnAbhidhanavamapUrvadazAzrutasta. ndhAdhyayanataH kalpaM kalpanAma sUtramuddadhAra uddhRtavAn / kamiva / vajramiva / yathA kazcidbhAgyavAn vajrANAM hIrakANAmAkarAt khanervajaM ratnamukhyamuddharati // Page #212 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 4 sargaH] hIrasaubhAgyam / 151 upaplavo mantramayopasargaharastavenAvadhi yena saMdhAt / januSmato jAGgulikena jAgradgarasya vegaH kila jAGgulIbhiH // 29 // yena bhagavatA mantramayena viSadharasphuliGganAmamantratadvidhamanyantradhAnena upasargahara iti nAmnA zrIpArzvanAthasya stavena stotreNa kRtvA saMdhAt sAdhusAdhvIzrAddhazrAddhIlakSaNAt upaplavaH mithyAnvivyantarIbhUtabhrAtRvarAhamihiranirmitamAndyamarakAbhidhopadravo'vadhihato nivAritaH / atra kileti ivaatheN| 'utprekSAdyotakAH zaGke manye nUnamiva dhruvam / jAne kilAdayo jJeyA prAyeNaiva kriyodbhavAH // ' iti kAvyakalpalatAyAm / keneva / jAGgalikena kila / yathA viSabhiSajA jAlIbhiH samagrabhujagaviSApahAraNIbhiH vidyAbhiH januSmato viSavegapUNitajanAt jAgratpratyaGgopAGgaM prasarato garasya viSadharaviSasya vegaH prasaro hanyate nirAkriyate / hantervadhirAdeza: bhUte siviSaye // yatkItigaGgAM prasUtAM trilokyAmAlokya kiM SaNmukhatAM dadhAnaH / jagandramIbhirjananI didRkSurgaGgAsuto'dhyAsta mayUrapRSTham // 30 // gaGgAsutaH khAmikArtikaH / gaGgomAkRttikAmutaH' iti haimyAm / mayUrasya kekinaH pRSThaM tanozvaramaM bhAgaM pradezam adhyAtta Aruroha / kiM kurvANaH / SaTsaMkhyAkAni mukhAni yasya tasya bhAvastAM dadhAno vibhrANaH / utprekSyate-jagatsu tribhuvaneSu zramIbhirdhamaNaiH paryaTanaH kRtvA jananI mAtaraM mandAkinI didRkSuTumicchu: kimu / bhramIzabdo dIrghA'pyasti / 'api dharmAbhaGgibhirAvRtAGgIm' iti naiSadhe / kiM kRtvA / vyAlokya dRSTvA / kAm / yatkIrtigahAm / yasya bhadrabAhukhAminaH kIrtireva mandAkinIm / keMbhUtAm / trilokyAM skhalokapAtAlalokabhUlokatrike nirantaratayA pramRtA atidhavalIkRtatribhuva* nAmityarthaH // iti zrIbhadrabAhukhAmI // zrImthUlabhadreNa nijAnvavAyazro(sro)tasvinInAyakakaustubhena / vizvatrayI tadyazaseva zobhAmalambhi tatpaTTapayodhiputrI // 31 // zriyA zobhayA yuktena sthUlabhadraNa tayoH saMbhUtivijayabhadravAhukhAminoH paTTasya pa* yodhiputrI lakSmI: zobhAmalambhi prApitA / keneva / tadyazaseva / yathA tasya zrIsthUla bhadrasya yazasA zlokena vizvatrayI trilokI zobhA lambhitA / kiMbhUtena sthUlabhadreNa / nijaH svakIyo yo nAgaranAmA brAhmaNavaMzaH sa eva srotasvinInAyaka: nadIpatiH samudraH tatra kaustubhena nArAyaNabAhumadhya pyAsturmaNi vizeSastatsadRzastena // . pravAlamuktAmaNimaJjimazrIcitrApsaraHsvardviradAzvadRzyam / kozAgRhaM prAvRpi yaH viSeve harirdhanacchAyamivAmburAzim // 32 // yaH zrIsthUlabhadraH prAvRpi varSAkAle kozAnAmnyA vezyA yA gRhaM mandiraM siSeve bheje / prathamaM catumAsamakApAdilarthaH / kecitu kadAcidapi cakAretyUcuH / ka iva / haririva / Page #213 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 152 kaavymaalaa| yathA kRSNo jaladasamaye samudraM sevate / kiMbhUtaM kozAgRhamamburAzim / pravAlA vidrumA muktA mauktikAni maNayo ratnAni teSAM mAkhanazcAstAyAH zobhA yatra / cizcitritarAlekhyIkRtaraHsarobhiH surAGganAbhiratha vA rambhAtilottamAghRtAcImenakAurvazIpramusAbhiH kharvedayAbhiH tathA khaH khargasya dviradairairAvaNairavairuccaiHzravobhiH airAvaNasya uccaiHzravasazca zatazo rUpanirmANAdatha vA / dviradena hastimalena azvana uHzravasA sarveSAmapi samudAye bahuvacanaM taidayaM darzanArtham / pakSa-henakandalamuktAphalamANikyAnAM manjimA cAratA yatra tathA zrIlakSmIstathA citrA vividhA AzcaryakArakA vA apsaramaH zvetaganoca:zravasI tarvilokayituM yogyaM teSAM tatrotpannatvena pazcAtkarmadhArayaH / punaH kiMbhUtaH / gha. nA niviDA chAyA vahI zobhA yatra / tathA ghanA sAndrA ghanAnAM meghAnAM jalagrahaNAgatAnAM chAyA praticchAyikA sUryAtapamuktapradezaH / 'chAMhaDI' iti loke praniDA yatra / 'vibhASA senAmurAchAyAzAlAnizAnAm / etadantastatpuruSo vA klIvaM syAt / 'dvijasenaM yavasuru kuDyacchAyaM govAlaM zvanizaM pakSe dvijasenA' iti prakriyAkomudyAm / / paNyAGganAyAH kilakiJcitAni na lebhire yasya hRdi pravezam / . dhanutaH sAnumataH zilAyAM pRSatkapateH prahRtAni yadvat // 33 // paNyAGganAyAH kozAvezyAyAH kilakizcitAni pramodagaditatAlIvAdanagItAdivyAmidhakrIDAlIkakapolAtmapANi nivezanAzrupAtaghAtaharSabhiyAdisaMkarAH / yasya zrIsthUlabhadrasya hRdi mAnase pravezaM sthAnaM na lebhire na prApnuvanti / yadvadyathA dhanu to dhanurdhara sya pRSakAnAM bANAnAM pateH zreNyAH prahatAni prahArAH sAnumataH parvatasya zilAyAmupalakSaNAta gaNDopale pravezaM na labhante / / prAnirjitazrIrathanemimukhyavIrAvalInAmiva vairazuddheH / vidhitsayAdhyAsya tadAzrayaM yo dhyAnAsinAnaGganRpaM jaghAna // 34 // yaH sthUlabhadro dhyAnaM praNidhAnaM tadeva asiH khaDgatena kRtvA anainAmAnaM nRpaM rAjAnaM jaghAna hatavAn / kiM kRtvA / adhyAsya Azritya / pravizcetyarthaH / kam / tasya anaGgasyaiva kozAvezyAmandirarUpamAzrayaM sthAnaM gRhaM vA / 'pastyaM saMstyAya AzrayaH / oko nivAsa AvAso vasatiH zaraNaM kSayaH // ' iti haimyAm / utprekSyate-varamuddhavi. rodhazodhanasya vidhitsayeva kartumicchayeva / kAsAma / prAk pUrvakAle nirjitAH parAbhUtA ye / zrImAn mahAvIratvalakSmIkalitaH zrIneminAthasahodararathanemiH / sa eva pramukho mukhyaH Adimo yeSu / nandiSeNArdrakumArASADhabhUtimukhA: / pare'pi vIrAH pazcAt parAkramakArakatvAt subhaTAsteSAmAvalyaH zreNyastAsAm // cakrIva ratnAni caturdazApi pUrvANi dhatte sma patiryatInAm / yazca kaciddevakule svajAmI citrIyituM satya ivAsa siMhaH // 35 // yaH sthUlabhadraH caturdazApi pUrvANi kvacitsUtrataH kacitsUtrArthataH / iti praghoSaH / Page #214 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 4 sarga:] gairasaubhAgyam / dhatte ma dhArayati sma / kiMbhUtaH / yaH yatInAM sAdhUnAM patiH khAmI gaNadharaH / ka iva / * cakrIva / yathA cakravatoM caturdazaratnAni dhatte / ca punaryaH kacitkutraciddevakuTe yakSAdyAyata ne / kvacitsihaguhAyAmapIti zrUyate / yakSAH, yakSadinnAH, bhUtAH, bhUtadinAH, senA, venA, reNA : kvacidegApi nAmadndram / etannAmnI: khajAmIH satpApinijabhaginIH / kvaciMdekAmekaivabhUtAM svasAra citrIyitumAzraryayuktAH kartumAzcaryamutpAdayituM siMhaH kesarirUpadhAraka Asa babhUva / ka iva / sala iva / yathA satyaH avatayaH panAnano bhavati // yenopadezacchalataH svapANisaMjJAjJayA stambhatalAdadArza / nidhiH svanikSipta iva pravAsisuhRhiNyAH sadane sametya // 36 // yena zrIsthUlabhadreNa sadane arthAnmitramandire sametyAgatya pravAsinaH prdeshaadhvniinsy| vyApArArtha yAcanAkRte vA paramaNDale yAtasya / brAhmaNatvAdyAcanAyA na doSaH / etAhazasya muhRdaH khamitrasya gRhiNyAH patnyA nidhinidhAnamadarzi darzitaH / kasmAt / stambhatalAt / stambhAdadhaHpradezAt / kayA / saMsArAsAratAprakaTanasuhRtkaraNAnubhAvakhargApavargAdiprApakalakSaNasya upadezasya dharmadezanAdAnantyasya cchalato miSataH svasyAtmanaH pANehastasya saMjJA darzanAdiceSTA sevAjJA AdezastayA / ka iva / khanikSipta iva / yathA Atmano hastena bhUmau guptIkRtya rakSitaH nidhiH kheSTasya dazyate // iti sthuulbhdrkhaamii|| paTTe'tha tasyAryamahAgirizcAparaH kramAdAryasuhastisUriH / babhUvaturdharmadhuraM dadhAnau rathaM yathA sArathikasya rathyau // 37 // adha zrIsthUlabhadre svargamalakurvANe'nantaraM tasya sthUlabhadasya paTTe kramAt dvau paTTadharau vabhUvatuH sajAtI / dvau ko / eka AryamahAgiriH ca punarapara AryamuhastisUriH / dvAvapi kiM kurvANaH / dharmasya zrImanmahAvIrapraNItasya mokSamArgasAdhakasya sukRtasya dhuraM dadhAnoM dharmakarmaNi kameTI / yathA atra ivArthe / kasmin kAviva / rathe rathyAviva / yathA sAradhikasya rathe myadane rathyau rathasya voDhArI dvau vRSabhI bhavataH // .. marudgRhAdAryasuhastimUrtibhUmau marudvRkSa ivottatAra / kRpArNavena damako'pi yena trikhaNDabhUmIprabhutAmalambhi // 38 // AyasuhastinAmA sUristasya mUrtiH zarIraM yasya tAdazaH / utprekSyate / marudgahAt khargalokAt marudakSaH kalpadrumaH bhUmau pRthivyAmuttatAra avatIrNavAn AgatavAniva / kRpANavena dabAsamudraNa yenAyamuhastisUriNA dramako bhikSuko'pi trikhaNDabhUmeH So. uzasahasradezakSoNeH prabhutAmAdhipatyamalambhi prApitaH // bhUsudhruvo bhartRtayA pragalbhabhUSAvizeSAniva zAtakaumbhAn / sapAdalakSAniha saMpratiyoM nirmApayAmAsa mahAvihArAn / / 39 / / Page #215 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 154 kaavymaalaa| yo dramakajIvaH saMpratinRpatIbhUya iha svabhujavalasAdhitatrikhaNDabhUmImaNDale mahAvi. hArAn uttaGgazRGgAGgaNollikhitagaganatalAn prAsAdAnirmApayAmAsa zilpibhiH kArayati sma / kiMbhUtAn / saha pAdena ekenAMzena pazcaviMzatisahasamitabhAgena vartate yattAdRzaM lakSaM zatasahasrANi yeSu tAn / sapAdalakSapramitAnityarthaH / utprekSyate / bhartRtayA khAmitvena bhUreva subhraH bhUmIbhAminI tasyAH zAtakumbhAnAM varNAnAmime zAtakaumbhAstAn / hiraNmayAnityarthaH / pragalbhAn manojJAn bhUSArtha zobhAkRte vizeSAn tilakAniva / atha / vA atizayino'laMkArAniva // yaH saMpratikSoNipatiH sapAdakoTI peTIH khayazonidhInAm / syAdvAdinAM sadmasu zilpisaMdhairacIkaratpAragatIyamUrtIH // 40 // yaH saMprati ma kSoNipatiH rAjA zilpinA sUtradhArANAM saMdhaiH samUhaiH / 'saMghasArthoM : tu dehinAM vRnde' iti haimyAm / syAdvAdinAmarhatAM sadmama gRheSu khakAritaprAsAdeSu . anyatrApi ca pAragatAnAmimAH pAragatIyA mUrtIH pratimA jinendravimvAni acIka. rat nirmApayAmAsivAn / kiMbhUtAH / saha pAdenakena pazcaviMzatilakSarUpeNa aMzena yuktAH koTIH zatalakSI iti saMkhyA yAsu tAH iti vyutpattyA bahutvam / anyathA tu ekatvameva syAt / nu iti vitarke / khasyAtmano yazAMsyeva nidhayaH nidhanAni sAradravyANi teSAM peTImaJjUSA iva // naktaM nalinyAdigulmanAmavimAnamArgaH prabhuNA ca bena / khehapriyeNeva mahebhyasUnoradIvantIsukumAlanAmaH // 41 // ca punaryenAryasuhastinAnA prabhuNA sUriNA avantIsukumAla iMti nAma yasya tAdRzasya mahebhyasUnorvyavahAriputrasya naktaM nizAyAH prathame yAme nalinItipadamAdau yasya tAdRzasya gulmanAmnaH etAvatA nalinIgulmAbhidhAnasya vimAnasya mArgaH tapasyAgrahaNapUrvakaM kandherikAzmazAnakAyotsargaghoraparISahasahanalakSaNa: panthAH darzitaH prakAzitaH / keneva / snehaniyeNeva / yathA pradIpena naktaM mArgaH pradIta prakAzyate // sthAne svavaptustridivaM gatasya vyadhAdavantIsukumAlasunuH / nAmA mahAkAla itIha puNyapAnIyazAlAmiva sArvazAlAm // 42 // ihAvantIpurIparisaravartikantherikAvanazmazAne avantIsukumAlasya sUnunandanaH tridivaM varga gatasya prAptasya khavapnuH nijatAtasya sthAne navaprasUtabubhukSitasarvApatyayuktavikarAlagAlI sarvAGgabhakSaNasamayAnazanapUrvakaparalokagamanabhUmipradeze mahAkAla iti nAma sArvazAlAM zrImadavantIpArzvanAthaprasAdaM vyadhAccakAra / arthAtsUtradhArairakArayadityarthaH / utprekssyte| puNyameva pAnIyaM tasya zAlAM prapAmiva / loke'pi puNyArtha pAnIyazAlA prapA kAryate // iti bhAryamahAgiri-AryasurastimurIndrau ekapaTTadharau / Page #216 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sargaH] . hIrasaubhAgyam / 199 zrImatsuhastibativAsavasya zrIsusthitaH suprtibddhsuuriH| padaM vineyau nayataH svalakSmI kramaM murAreriva puSpadantau // 43 // zrImatsuhastinAmno vrativAsavasya munIndrasya vineyau ubhau ziSyau padaM pahuM zriyaM zobhA nayataH sma prApayataH sma / dvau kau / ekaH zrIyukta: zobhAkalitaH susthitanAmA sUriH, aparaH supratibaddhanAmA AcAryaH / kAviva / pusspdntau| 'puSpadantAvekoktyA zazibhAskarau' iti haimyAm / yathA sUryAcandramasau murAreH kramamAkAzaM lakSmI lambhayataH // prIti sRjantI puruSottamAnAM dugdhAmburAzeriva padmavAsA / hRdA jinaM vibhrata AvirAsIttatsUriyugmAdiha kauTikAkhyA // 44 // iha dakSiNabharatArdhabhUmau tatsUriyugmAt susthitasuprativaddhanAmAcAryadvandvAt gaNasya gacchasya koTikA iti AkhyA nAmAvirAsIt prakaTIvabhUva / pUrvaM tu sudharmakhAminamArabhya suhanti sUri yAvatsAdhUnAM nirgranthA ityabhidhAnamAsIt / musthitasupratibaddhasUriyugalAt dvitIyaM kauTikagaNa iti nAma vabhUva / koTizaH sUrimantrajApAt kITyaMzasUrimantradhAritvAdrA kauTikaH / keva / padmavAseva / yathA dugdhAmburAzeH kSIrasamudrAlakSmIrAvirvabhUva / sUriyugmAt dugdhAmburAzezca kiM kurvataH / hRdA hRdayena manaso madhye'ntareNa jinamarhantaM viSNuM ca vibhrato dhArayataH / kauTikAkhyA padmavAsA ca kiM kurvatI / puruSepattamAnAM zreSTAnAM dhArmikANAM viSNozca prItimAnandaM tuSTiM snehaM sRjantI kurvatI // iti musthitasupratibaddhau sUrI ekapaTTadharAveva // zrIindradinnabatisArvabhaumastatpaTTalakSmItilakaM babhUva / nizumbhyate dAmbhikatA ma yena kalindakanyeva halAyudhena // 45 // zriyA triMzatsUriguNalakSmyAkalitasupratiddhimAn indradinnanAmA vatinAM vAcaMyamAnAM madhye sArvabhaumazcakravartI tayoH musthitamupratibaddhAcAryayoH pahalakSmyAstilakaM vizepako babhUva saMjAtaH / sa kaH / yena bhagavatA dAmbhikatA dambhavAritA kApaTyaM nizumbhyate sma nirdalitam / keneva / halAyudheneva / yathA valabhadreNa kalindakanyA yamunA nizumbhitA / parAbhUtetyarthaH / 'rukmipralambayamunAbhidanantabhAla-' iti haimyAM rAmanAmasu // pakSadvayaM bhinnatamobhareNa pitroH pavitrIkriyate sma yena / kuberadigdakSiNayoH padavyordvandvaM priyeNeva payojinInAm // 46 // yena indra dinnasUriNA pitrorjananIjanakayoH pakSadvayaM vaMzadvandvam / mAtRvaMzaH pitRvaMzazvetyarthaH / pavitrIkriyate sma pAvanIcakre / keneva / priyeNeva / yathA payojinInAM kamalinInAM bha; bhAnunA kuberadigdakSiNayoH uttarAyAmyoH padavyormArgayordvandvaM yugalaM Page #217 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kAvyamAlA | 156. pavitryate / yena bhAnunA ca kiMbhUtena / bhinno nirdalitastamasAmajJAnAnAM pApmanAM vA dhvAntAnAM ca bharaH samUho yena // iti zrIindra dinnasUriH // zrIdinnasUrirguNabhUrirasmAtsaptarSibhUraGgiraso yathAsIt / yenAnurAgo'vadhi kAlanemiH kallolinIvallabhazAyineva // 47 // asmAt zrIindradinnasUreH zrIdinasUrirAsIt / kiMbhUtaH / guNA bhUrayo bahulA - yasmin / kasmAtka iva / aGgirasaH saptarpibhUriva / yathA / aGgirA nAma tApasavizeSastasmAt bRhaspatirjAtaH / 'vRhaspatiH murAcAryo jIvazcitrazikhaNDijaH / saptarSayazcitrazikhaNDina:' iti haimyAm / tathA / 'gIrvRhatyoH patirutathyAnujAGgirasau guruH ityapi haimyAm / yena dinasUriNA anurAgo hataH / keneva / kallolinIvallabhazAyineva / yathA nArAyaNena kAlanemirnAmA dailo nihanyate sma // paJcAzugAnyaH samitIviMdhAya babhaJja paJcAzugapaJcabANIm / zareNa kenApi na cetkadAcitkasmAnna taM sa prabhavedvapuSmAn // 48 // yo dina sUriH paJca IrSyA-bhASA- eSaNA - AdAnanikSepapA - pAriSTA pani kAkhyAH paJcasaMkhyAkAH samitIrAcAravizeSAn paJca pramANAn AzugAn bANAn vidhAya paJcAzugasya kAmasya paJcAnAM bANAnAM samAhAraH paJcavANI tAM paJcApi sAyakAn babhaja bhanakti sma | 'ciccheda' ityapi pAThaH / tatra chinatti smetyarthaH / evaM cettarhi sa dhanuSmAn smaradhanurdharaH kadAcit kasminnapi prastAve kenApi saMmohana- unmAda - tApana zoSaNa mAraNAkhyAnAM paJcAnAM vizikhAnAM madhye kenacit zareNa kRtvA taM dinnasUri kasmAtkAraNAt na prabhavet praharet / 'Adya saMmohanonmAdau parau tApanazoSaNI / tathA mAraNa ityAhuH paJca bANA manobhuvaH // ' iti smaravANanAmAni sUkte // iti dinasUriH // sUrIzvaraH sIhAgiriH krameNa vyabhAsayattatprabhupaTTalakSmIm / jinasya pAdaM zirasA spRzantIM nikAyyarAjImiva ketuvAraH // 49 // krameNa paTTaparipATyA sIgirirnAmA sUrIzvaraH sa cAsI prabhuzca tatprabhustasya dinnasUreH paTTalakSmI vyabhAsayat kAntimatIM cakAra / bhUSayati smetyarthaH / ka iva / ketuvAra iva / yathA dhvajajo nikAyyarAjIM saudhadhoraNIM vibhAsayati / paTTalakSmI nikAyyarAjIM ca kiMbhUtAm / zirasA mastakena AdinA ca / 'mAthAsiraUM' iti lokaprasiddhitvAt / zRGgeNa ca jinasyArhataH pAdaM paTTaparamparAyA AdibhUtatvAjinasya viSNupadamAkAzaM ca / spRzantImAzrayantIm // vindhyaM nipItAbdhiriva vratIndro ya edhamAnaM niSiSedha kopam / yadvAktaraGgaizca jitAbhrasindhustrapAtirekAdiva nimnagAsIt // 90 // Page #218 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 4 sargaH] hIrasaubhAgyam / 157 yaH sIhagiri ma vratIndro munipuraMdara edhamAnaM jagajanAzrayatvena vardhamAnaM kopaM krodhaM niSiSedha nyavArayat / ka iva / nipItAbdhiriva / yathA agastitApasaH kathaMcit sUryamArgarundhanAya vardhituM pravRttavindhyAcalaM niSedhate sma / ca punaryasya sIhagirisUrevAktaraGgairvacanacAturyarasakallolaiH kRtvA jitAbhibhUtA satI abhrasindhurgaganagaGgA / utpre. kssyte| trapAtirekAt lajAtizayAt nimnaM nIcairgacchatIti nimnagevAsIdadhovadanA jAtA // iti sIhagirisUriH // tamobharovIdharabhedavajrivajro'tha vajraprabhuretadIyam / paDheM parAM prApayati sa bhUSAM mANikyakoTIra ivottamAGgam // 11 // athAnantaraM vajraprabhurvajrasvAmI etadIyaM sIhagirisaMghandhinaM paTTa parAM prakRSTAM bhUSA lakSmI prApayati sma / kiMbhUto vajraprabhuH / tamasAmajJAnAnAM pApAnAM ca bharaH samudAyaH sa evovIdharaH parvatastatya bhede vyApAdane dalane vajriNaH zakrasya vajra iva kulizaH / hIramaNizaGkAmapAkartuM vajrIti padopAdAnam / tathA ca naiSadhe-'sphuliGgAH sphuTaM bhAlo. dUtabhavAkSibhAnuhutabhugjambhAridambholayaH' iti / ka iva alaMkRtavAn / koTIra iva / yathA mANikyAnAM maNivizeSANAM koTIro mukuTaH uttamAGgaM bhUpAlamauliM nRpamastakaM zriyaM nayati // AzaizavAdeva jahau nijAmbAM velAmiva kSIranidheH sudhAMzuH / adhyaiSTa yaH pAlanake zayAno'pyekAdazAGgI smRtapUrvajanmA // 12 // * yo vajrasvAmI AzaizavAdeva / kiMcinyUnaSaNmAsyavasthAmArabhya rodanadambhenetyAntaraM nijAmAtmIyAmambAM sunandAnAmnI mAtaraM jahI tyajati sma / ka iva / sudhAMzuriva / yathA candro vAlyAdeva saharisurAsurakarairmandareNa mathyamAnakSIranIranAyakAntarotpattisamaye eva kSIranidhedugdhavAridhevalAM jahAti. sma / ca punaryaH pAlanake bAlakAnAmandolanasthAnakavizeSa zayAno'pi vapannapi ekAdazAnAmAcArAGga-sUtrakRdaGga-sthAnAGgasamavAyAGga-bhagavatlaGga-jJAtAdharmakathAGga-upAsakadazAGga-antakRddazAGgANa-anuttaropapAtikA'dazAGga-prazravyAkaraNAGga-vipAkazrutAGga-rUpANAmagANAM samAhAra ekAdazAGgI tAma"dhyeSTa adhItavAn kaNThapIThIkaroti sma / svasaMnidhisthitavahuzrutAryikAgaNyamAnaikAdazAGgasUtrazravaNAdeva pUrvAdhItAmekAdazAGgI smRtavAnityarthaH / ata eva kiMbhUtam / smRtaM khahagocarIkRtaM pUrva prAktanaM janmAvatAro yena / jAtismaraNenAvijJAtaprAcInajanmA // yaH puSpadaH pallavalIlayeva vairAgyalakSmyAlamakAri bAlye / prAgjanmamitrAtridazAnnabhogavidyAM punakriyalabdhimApat // 13 // yo vanasvAmI bAlye zaizave vairAgyalakSmyA saMyamagrahaNabuddhyA saMsArAsAratAbhAvanadhiyA vA alamakAri alaMkRtaH bhuSyate sma / ka iva / puSpada iva / yathA pAdapaH pa. Page #219 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 158 kAvyamAlA / klavAnAM kizalayAnA lIlayA vilAsenAlaMkriyate / punaryo vajrakhAmI prAgjanmanaH pUrvade. vabhavasaMbandhino mitrAt suhRdbhAvamAsAditAt tridazAt tiryakz2ambhakanirjarAt nabho. gavidyAmAkAzagAminI vidyA matravizeSaM punaranyAM vaiphiyalabdhi navInarUpAdivikurvANAM zakiM ca Apallebhe // durbhikSavarSeSu subhikSabhUmI saMgha kRpAnIranidheninISoH / - vajraprabhoryasya paTaH paTIyAnvimAnavayomani dIpyate sma // 54 // . yasya vajraprabhoH paTo vastraM vapurAcchAdanavasanaM kalpa: vyomani AkAze vimAnavat divyayAnamiva dIpyate sma zuzubhe / kiMbhUtaH paTaH / atizayena paTuH paTIyAn paTumahatI bahusaMghajanopavezanocitAM vRddhi prAptaH / IpsitasthAna prApayituM samartho vA / kiMbhUtasya vajraprabhoH / kRpAyAH durbhikSasIdatsaMghajanoparidayAyA nIranidheH samudrasya / ata eva kiM kartumicchoH / ninISornetumicchoH prApayitukAmasya / kam / saMghasAdhusAdhvIzrAvakazrAvikArUpajainavargam / kAm / subhikSabhUmI prabhUtaniSpannadhAnyazatazo'nubhAvasukAlava.. sudhAM bauddhanagarIm / keSu / durbhikSavarSeSu kAlAnubhAvAdvAdazavatsarI yAvanmeghajalavindu. mAtravRSTerabhAvena annapAnadaula yAdduHkAlasaMvatsareSu // .. sahaiva dehena samagrasaMgha nayatyasau siddhipurImivainam / / janairiti vyomani taLamANaH paTaH prabhobauddhapurImavApa // 55 // prabhorvaghraskhAmina: paTa: kalpaH vastraM vA bauddhapurI sugatanagarImavApa gataH prAptaH / paTa: kiM kriyamANaH / iti amunA prakAreNa jnailokaivyomni AkAze arthAdgacchan vitaya'mANo vicAryamANaH / iti katham / yadasau vajrakhAmipaTo dehena'vartamAnena udArikazarIreNaiva saha enaM dRzyamAnaM samagramakhilaM saMghaM siddhipurI bhuktinagarI nayati prApayatIva // dhyAturvaraM zrIH zrutadevateva yasyAdarAtpadmamadatta pdmaa| vanApiturmitrahutAzanasyAgrahAcca yo viMzatilakSapuSpAn // 16 // paryuSaNadineSu aSTAhikAmahotsavaM kartumicchoH jainadviSTatayA bauddhanRpativAritamAlitamaNDalAt puSpamAtramapyanApnuvataH saMghasya kRte kusumAnayanArtha prasthitasya padmahade yAtasya yasya vajravAminaH padmA lakSmIH AdarAt bhaktibharataH stavanavandanapUrvakaM paJa khahRdA sahasrapatramAdAya bhagavatpUjArtha prayAntI zrIstatsahasradalakamalaM padmArthopagatAyAsmai adatta dattavatI / keva / zrutadevateva / yathA sarakhatI dhyAturdhyAnakartuH puMsaH varamabhimatArthasiddhiM datte / ca punaryo vajrakhAmI piturdhanagiremitrasya hutAzananAmadevasya vanAtkAnanAt tatsureNaivAvacityAnIya DhaukitAn vizatilakSamitAn puSpAn kusumAnyagrahIt gRhItavAn / mitratiryak jambhakadevavinirmitavimAne sthApitavAnityarthaH / puSpazabdaH punapuMsake // Page #220 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 4 sargaH] hIrasaubhAgyam / mUtairiva svasya guNaiH praphullatpuSpotkaraiH paryuSaNAkSaNeSu / samunnatiM zAmbhavazAsanasya tasyAM sunandAtanayastatAna // 17 // __ sanandaH nAmnI dhanagiripatnI tasyAstanayo nandano vaz2akhAmI paryuSaNAkSaNeSu vArSikaparvaSTAdikAdivAsaramahotsaveSu tasyAM bauddhanagayA zAmbhavasya jainasya zAsanasya unnati prabhAvanAM tatAna cakAra / kaiH / praphullatpuSpotkaraiH vikasatkusumasamUhaiH / utprekSyate / mU. tairaGgayutaiH khasya vajrakhAmyAtmanaH prazamAdibhirguNairiva // prAbodhayadvauddhapurIprabhuM yaH samaM samagrairapi pauralokaiH / sAkaM zakuntairiva paGkajAnAM kulaM samudyadganAdhvanInaH 58 // yo vejrakhAmI bauddhapurIprabhuM mugatanagarIkhAminaM prAbodhayat pratibodhayati sma / jainaM cakAretyarthaH / katham / sArdham / kaiH / samagraiH samastairapi pauralokarnAgarikajanaiH samam / ka iva / samudyadgaganAdhvanIna iva yathA abhyudayaM prApnuvan bhAskaraH zakuntairvihaMgarmaH sAkaM saha paGkajAnAM padmAnAM kujaM vanaM kamalapaTalaM pravodhayati / jAgarayati vi. kAzayati ca // apAsyati smAdyasutAM sarAgAM yo rukmiNI kAJcanakoTibhizca / krIDanmRgendrAM smitasallakIbhinikuJjarAjImiva kuJjarendraH // 19 // yo vajravAnI kAJcanAnAM mutarNakAnAM koTibhiH / 'koDIsae dhaNasaMciyassa guNassa bhariyArA kannAe' ityupadezamAlAMvacanAt / koTInAM zataiH samamAvyasya mahAvyavahAriNaH mutAM putrI rukmiNIti nAnnI kanyAm apAsyati ma tyaktavAn / kiMbhUtAm / sarAgAM khasodhasaMnidhisthitasAdhvIgIyamAnayaguNagrAmA karNanoddhRtAnurAgavazaMvadatayA 'asmin bhave mama prANanAtho vanaskhAmyeva nAnyaH' iti kRtanizcayatayA sasnehAM jahau / ka iva / kuJjarendra iva / yathA gajarAjaH sitasallIbhirvikasitagajapriyAtarupatibhiH sArdha 'sa. lakI tu gajapriyA' iti haimyAm / nikuarAjI vanamAlAmapAsyati / kiMbhUtAM nikuJja. * rAjIm / krIDanmRgendrAM svecchayA ramamANapazcAnanAm // iti vajrasvAmI // zrIvajraseno'tha tadIyapaDheM vyabhAsayatprINitajantujAtaH / sphuranmadodbheda iva dvipendrakapolamAnanditacaJcarIkaH // 10 // athAnantaraM vajrasenanAmA sUristadIyapaDheM vajravAmisaMvandhipadaM vyabhAsayat bhUSayati sma / kiMbhUto vajrasenaH / prINitAni pratibodhapradAnena tRptiyuktAni kRtAni jantUnAM prANinAM jAtAni samUhA yena / ka iva / sphuranmadodbheda iva / yathA prakaTIbhavan dAno. dakodayaH dIpyamAnaH zobhAkArI dAnajalAvirbhAvo vA dvipendrasya gajarAjasya kapolaM gaNDasthalamalaMkurute / kiMbhUtaH / AnanditA yathAkAmaM kusumAmodAbhibhAvukamadAmbha:pAtena pramoditAzcaJcarIkA madhukaranikarA yena / / Page #221 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 160 durbhikSake pAyasamekSya lakSapakaM mahebhyasya gRhe prabhuryaH / dine dvitIye kuladevateva nyavedayadbhAvisukAlamasya // 61 // kAvyamAlA | yaH vajrasenaH prabhurgaNasvAmI durbhikSake dvitIyavAraM dvAdazahAyanajalavAhArRSTeruddhRtaduHkAlasamaye zrIvajrakhAminA dakSiNasyAM dizi preSitaH san asya mahebhyasya dvitIye AgAmini dine vAsare bhAvi bhaviSyatsubhikSaM sukAlaM nyavedayat kathayAmAsa / keva / kuladevateva ! yathA samyagArAdhitA gotradevI subhikSaM nivedayati / kiM kRtvA / ekSya Alokya / kim / pAyasaM paramAnnam / kiMbhUtaM pAyasam / lakSeNa suvarNaTaGkAnAM zatasahakhyA pakkaM zAli dugdhAdi melayitvA rAddhaM niSpannam / kasmin / yasya kasyacinmahe - bhyasya vyavahAriNaH gRhe mandire / tasyaiva caturnandanasyebhyasya dIkSAgrahaNavAgvandhapUrvakaM svastanadine yAmamadhye paJcazatIyugaMdharIdhAnyabhRtavahanAgamanairbhAvisukAlamAveditavAni - tyarthaH // catvAra etattanayA vineyAH zAkhAbhRtastasya vibhorbabhUvuH / ivAmaradveSicamUjayazrIjuSaH surendradviradasya dantAH // 62 // catvAraH catuHsaMkhyAkA etasya mahebhyasya tanayA nandanAstasya vajrasenasya vibhoH svAmina: vineyAH ziSyA babhUvuH / nAgendra-candra- nirvRti-vidyArAkhyAH zAkhA bibhrati dhArayantIti tAdRzAH / kasya ke iva / surendradviradasya dantA iva / yathA zakragajasya airAvaNasya dantakozAzcatvAro bhavanti / kiMbhUtA dantAH / amaradveSiNAM dAnavAnAM camUnAM senAnAM jayasya vijayasya zriyaM lakSmIM juSante sevante // iti vajrasenasUriH // bhartrA surANAmiva lokapAleSveteSu saudaryayatIzvareSu / zrIcandranAmnA munipuGgavena tatpaTTapUrvA pramadena bheje // 63 // eteSu nAgendra-candra-nirvRti-vidyArAbhidheSu caturSu saudaryeSu bhrAtRSu yatIzvareSu sriSu madhye candranAmnA munipuGgavena surIndreNa tasya vajrasenasUreH paTTa eva pUrvA prAcIdikU bheje siSeve / kena / pramodenAnandena / keneva / bhartreva / yathA indra-yama- varuNa - kuberAkhyeSu lokapAleSu madhye surANAM devAnAM bhartrAdhipatinA zakreNa pUrvAzA sevyate // rAjA svayaM rAjanataM sadoSo nirdoSamaGkopagato niraGkam | sAsto nirastaM ca nijAdhikaM yaM samIkSya cikSAya zazI kimartyA // 64 // yaM candrasUriM nijAdAtmanaH sakAzAt adhikaM samIkSya dRSTvA zazI candraH / utprekSyate / artyA duHkhena kimu vikSAya kSINo jAta iva / Adhikyameva darzayati / kiMbhUtaH zazI / svayamAtmanA eko rAjA / yaM kiMbhUtam / rAjabhirbhUmIndrairnataM namaskRtam / 'rAjA tu nRpacandrayakSeSu' iti anekArthaH / punaH kiMbhUtaH zazI / saha doSaiH kalaGkAdikairdoSiyA rAtryA ca tatpatitvAdvartate yaH / yaM kiMbhUtam / nirgatA doSA apaguNA Page #222 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 4 sargaH] hIrasaubhAgyam / yasmAtsaH / punaH kiMbhUtaH zazI / aDrena madhyavartizyAmatAlakSaNena lAJchanena gurudArA* dhigamanAtkala nApavAdenopagato yuktH| yaM kiM bhUtam / nirgato'GgaH saMyamamAlinyAdikalako manturvA yasmAt / 'aGko bhUSArUpakalakSmasu / citrAjau nATakAdyaMze sthAne koDe'ntikAgamoH // ityanekArthaH / punaH kiMbhUtaH shshii| sahAstena vartate yaH / yaM kiMbhUtam / nirgato'staH kSayo yasmAtsadAbhyudayatvAt / / zrIcandrasUraratha candragaccha iti prathA prAdUrabhUdgaNasya / bhAgIrathInAma bhagIrathAkhyamahImahendrAdiva devanadyAH // 65 // atha candramaripaTTabhavanAnantaraM zrIyuktAcandranAmasUregaNasya koTikagacchasya candragaccha iti prathA khyAtiH prAdurabhUt prakaTobhUtA / kasmAtkatyA iva / bhagIrathAkhyamahImahendrAddevanadyA iva / yathA sagaracakrijyeSTanandanajahukumArasUnurbhagIratha ityAkhyA nAma yasya nAdRzAnmahImahendrAdvamudhAvAsavAt etAvatA bhagIrathabhUpAt devanadyA gaGgAyA bhAgIradhIti nAma prakaTIbhUtam // iti candramUriH // iti gacchasya candragaccha iti tRtIyaM nAma / kallolikAruNyarasAnvitasya sAmantabhadraprabhurasya paTTam / vyarAjayadvAriruhAkarasya madhyaM yathonnidritapuNDarIkam // 66 // asya candrasUreH paTaM sAmantabhadraprabhuLagajayat vibhUSayAmAsa / asya kiMbhUtasya / kallolAstarakA bAhulyena vRddhiH saMjAtAsmiMstAdRzena kAruNyAkhyena kRpAnAmnA rasainAnvito yuktaH / tasya / atrApi yathA ivArthe / kimiva / madhyamiva / yathA vAriruhAkarasya * taTAkasya madhyamantarAlamunidritaM vikasvarIbhUtaM puNDarIkaM zvetakamalavizeSaM viraajyti|| vaimukhyabhAgyo viSayAtkuraGgadveSIva jajJe vipine nivAsI / : tasmAnmunIndovanavAsisaMjJA parA punaH prAdurabhUnmunInAm // 67 // ___ yaH sAmantabhadraprabhuH vipine vana eva nivasati tiSThatIti evaMzIlo jajJe jAtaH / prAyo vanavAsyevAsIdityarthaH / kiMbhUtaH / viSayAt zabdarUpagandharasasparzasaMjJAt gocarAt vaimukhyaM parAGmukhatAM bhajate sevate / sarvathApi teSu manomAtramakurvan / ka iva / / karaidveSIva / yathA mRgendro vipine nivAsI syAt / kiMbhUtaH / viSayAddezAt atha vA vasajhamervimukhatAmAzrayet / tasmAtsAmantabhadrAtsUrermunIndoH sUrermunInAM sAdhUnAM punazcaturthavAraM parA anyA vanavAsIti catuthIM saMjJA nAma prAdurabhUt prakaTIbabhUvuSI // iti sAmantabhadrasUriH // iti gacchasya vanavAsIti caturtha nAma // koraNTake vIrajinendramUrti dRkpAnthavRttiM kRtapuNyapAkAm / yaH pratyatiSThatkimu satrazAlAM ma vRddhadevo'jani tasya paTTe // 68 // ma prasiddho vRddhadevanAmA sUri: sAmantasUreH paTTe'jani jajJe / yattadonitya bhisaMba. vAtsa kaH / yo vRddhadevasUriH koraNTa ke koraNTakanAni nagare vIrajinendrasya rahAvIra Page #223 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 162. kaavymaalaa| devasya mUrti pratimA pratyatiSThatpratiSThitavAn / kiMbhUtAM mUrtim / dRzo'rthAdbhavyanetrANyeva pAnthA itastataH bhramaNazIlatvAtpathikAH teSAM vRttirvartanamAjIvikA yatrAtiprahAdadAtRtvAt vizrAmasthAnam / punaH kiMbhUtAm / kRto nirmitaH puNyasya sukRtasya pAkaH phalapradAnAbhi mukhatA yayA / utprekSyate-satrazAlAM kimu dAnazAlAmiva / kIdRzI / dRgvat paryaTanakAriNa: pAnthA mArgacAriNaH teSAM vRttirAjIvikA yasyAm / punaH kiMbhUtAm / kRtaH kalpitaH puNyaH pavitraH samyak pAka: annAdisaMskAro yasyAm // iti vRddha devasUriH // pradyotanAhaprabhuNApyamuSya paDheM paraM vaibhavamAbabhAra / trailokyalakSmItilakAyitena pituH svaputreNa yathAnvavAyaH // 69 // api punaramuSya zrIvRddhadevasUrizakrasya paTTaH pradyotana ityAhvA nAma yasya tAdRzena prabhuNA sUrIndreNa kRtvA paraM prakRSTaM vaibhavaM zobhAmAvabhAra dhatte sma / yathA pitustAtasyAH nvavAyo vaMzaH mvaputreNa nijanandanena khasya pitureva putreNeti / aurasenetyasUci / paramAM zriyaM bibharti / pradyotanasUriNA putreNa ca kiMbhUtena / trailokyasya bhuvanatrayasya lakSmyAH zriyastilakavadvizeSaka ivAcaritena / 'tastarAtmaguNayena trilokyAstilakAyitam' iti campUkathAyAm // prabodhayanbhavyasarojarAjI saMzoSayandarnayakardamAMzca / doSodayaM nirdalayanmahasvI pradyotano'nyaH kimabhUdbhavo'yam // 70 // ayaM pradyotanasUriH bhuvaH pRthivyA anyo vyomApekSayA aparaH pradyotanaH sUryaH a. bhUt saMjAtaH / kiMbhUtaH / bhavyA: prANina eva sarojarAjyaH kamalamAlAntAH prabodhayan samyaktvazAlinaH sRjan / puna: kiMbhUtaH / durnayA mithyAdRza eva padAstAn zoSayan viralayan mUlAducchindan vaa| punaH kiMbhUtaH / doSANAmapaguNAnAmudayamAvibhIvaM nidala yan vidhvaMsayan mUlato'pi nivArayan / punaH. kiMbhUtaH / mahakhI / 'paDirUvo taiassI' ityupadezamAlAvacanAt / tejasvI paravAdibhirasahyaH / sUryo'pi bhavyAH khAbhimatA maitryAtpadmapasIvikAzayati, tathA duSTo nayo janAdiyAtanAsaMcAralakSaNo yeSAM tAk jamvAlAn zoSaM nayati, tathA doSANAM rAtrINAmudayaM nirdalayati / tathA mahakhI pratApavAMzca bhavati / 'sa rAzirAsInmahasAM mahojvalaH' iti naiSadhe / mahasAM bhUyasaH pratApAnAM rAziriva rAziriti tadvRttiH // iti pradyotanasUriH // dhiyA jayaMzcitraziMkhaNDisUnuM gaGgAtaraGgAyitavAgvilAsaH / zrImAnadevaH padametadIyaM sabhyaH sabhAsthAnamivAdhyuvAsa // 71 // zriyA viziSTazobhayA yukto mAnadevanAmA sUriH etadIyaM pradyotanasUrisaMvandhi pada paTTamadhyuvAsAzritavAn / kiM kurvan / dhiyA pratibhAprAgbhAreNa citrazikhaNDinAM saptarSINAM sUnuM putraM bRhaspatim / saptarSayazcitrazikhaNDina:' tathA 'jIvazcitrazikhaNDijaH' iti hai. myAm / tathA 'vicitravAk citrazikhaNDinandanaH' iti naiSadhe / jayan parAbhavan / Page #224 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 4 sargaH hIrasaubhAgyam / punaH kiMmataH / gaGgAyAstaraGgAH kallolAntadvadAcaritA vAcAM vANInAM vilAsA vaicitryo yasya / 'asakRdamRtabinduspandino vAgvilAsAH' iti campUkathAyAm / 'nirantarasudhArasAviSdAriNyA vacanavaicitryA' iti campUTippanake / ka iva / sabhya iva / yathA pArSadyaH sAdhurvA sabhArUpaM sthAnaM gRhaM padaM vA Azrayati / sabhyo'pi kiMbhUtaH / prajJayA surAcArya jayan , mandAkinI vIcIyamAnavacanacAturyaH, sabhAyAM sAdhuH.sabhyaH // padapradAnAvasare samIkSya saakssaattdNsoprivaannipjhe| . rAjyAdiva kSoNipuraMdarasya bhraMzo'sya bhAvI niyamasthiterhA // 72 // itthaM guruM khaM vimanAyamAnamAlokya lokezvaragItakIrtiH / / tatyAja yaH SaDvikRtIvratIndraH SaDAntarArIniva jetukAmaH // 73 // ye lokAnAM pAtAlabhUmivargalakSaNAnAmIzvarairindairnAgendranarendrasurendragItA gAnaviSayIkRtA kIrtitA vA kIrtiryasya tAdRzo vatinAM sAdhUnAmindraH svAmI zrImAnadevasUriH SaTsaMkhyAkA ghRtapakkAnatailaguDadavidugdhAbhidhA vikRtIstatyAja jahAti sma / utprekSyateSaTsaMkhyAkAn kAmakrodhamadamatsaramAyAlobhAdikAn AntarAn antaraGgAn ripUn vijetukAmaH parAbhavitumicchariva / kiM kRtvA / itthamamunA prakAreNa vimanAyamAnaM viruddhaM mano yamya sa vimanAH, na vimanA vimanAH syAditi vimanAyate, cimanAyate iti vimanAyamAnastam / bhRzAdibhyo bhuvyarthe cvelopazca hl:| bhRzAdibhyazcavyarthe bhavatyarthekyaG syAt na tu vyantebhya: antrahalUlopazca / abhRzo bhRzo bhavatIti bhRzAyate unmanAyate' iti prakriyA komudyAm / khamAtmIyaM guruM pradyotanasUrimAlokya dRSTvA / itthaM kathaM padasya sUripadasya pradAnAvasare vizrANanavyatikare tadaMsa pari mAna devasUriskandhopariSTAt sAkSAtpratyakSalakSye vANipadme sarakhatIlakSmyo / vANizabdo hrakho'pyasti / 'antarvANistu zAstravit' iti hemyAm / anyatrApi-va......' / hA iti khede / sarakhatIlakSmIsaMzritatvena rAjAdisatkArajanitapramAdAcaraNavazAdityadhyAhAryam / niyamasthitezcAritrAdasya mama padharasya aMzo bhAvI vratATo bhaviSyatIti / kasyeva / kSoNipuraMdarasyeva / yathA kasyanidrAjJaH anyAyAsevanarUpapramAdAdrAjyAjhaMzo bhavati / yugmam // .. camUbhirurvIndramivAmarIbhirupAsyamAnaM yamavekSya kazcit / . kiM strIyuto'sAviti saMzayAno naDulake'zikSyata tAbhireva // 74 // * camUbhigaMjavAjirathapattilakSaNAbhizcaturaGgiNIbhiH senAbhiH uvIndraM kSoNIzakramiva / padmA-jayA vijayA-aparAjitAbhidhAbhizcatasRbhirdevIbhiH pratyakSamupAsyamAnaM sevyamAnaM naDDalanagaropAzrayApavarake yaM mAnadevasUrimavekSya dRSTvA asau AcAryaH kiM strIyuto vanitAkaleto'stIti saMzayAna: saMdehaM kurvANa: / kazcit khayaM saMtiSTAsutayA duyyavanaprakaraiH praNunnatannikRSTanirjaranirmitajanamApAplavopadrutena tikSazilAnagarIsaMghena kRtakAyotsargapra1. 'takSazilA' iti pATho bhavana Page #225 -------------------------------------------------------------------------- ________________ * kaavymaalaa| bhAvAdAgata(yA)nahalapurasthitazrImAnadevasUrayo yadyatrAyAnti tadA zAntirbhavet , paramatra mlecchA Agatya sthAsyanti, tataH saMghena trivarSImadhye'nyatra kutrApi gatvA sthAta miti jinazAsanadevyA girAzrImAnadevasUrIndrAkAraNArtha tatsamaya eva khajanamarakopadravaprazamanotsukIbhUtatatsaMghena preSitaH / ajJAtasUrikharUpaH ko'pi zrAddhaH / tAbhirvijayApramukhasUrIbhirevAzikSi / zikSA tADayitvA kudRyitvA dRDhabandhanabaddhaH pUtkurvANaH kRpApArAvAradhIguruvAcaiva muktaH / yatraivaMvidhAH zaGkAbhAja: zrAddhAstatra sarvathApi zrIpUjyapAdairna gantavyamiti vijayAdevatayA niSiddhAH santaH zrIguravastatsaMghe zAntyartha zAnti 'zAntinizAntam' iti vijayAdevImantramayalaghuzAnti vidhAya tacchrAddhena sArdhaM preSayitvA tatra marakopadravaM nivAritavAniti zeSaH // iti zrImAnadevasUriH // tadIyapaTTAmbarabhAnumAlI zrImAnatuGgazramaNendurAsIt / ya aujiDhatsAdhujanAnnijAjJAM nAthAnpRthivyA iva sArvabhaumaH // 75 // zrImAnatuGganAmA zramaNAnAM munInAM madhye indurivAhlAdakatvAdinduH sUrirAsIt bbhuuv| . kiMbhUtaH / tadIyo mAnadevasUrisaMbandhI yaH paTTaH sa evAmvaramAkAzaM tatra prakAzakatvA. duddyotakAritvAdbhAnumAlI bhAkhAn yo mAnatuGgasUriH sAdhujanAn vAcaMyamavrajAn anyadarzanakadAgrahAgrastatvena samIcInAn lokAn nijAjJAM bhagavatpraNItasAdhvAcAralakSaNAM nijasyAtmana AjJAmAdezamAjiDhadvAhayAmAsa dhArayAMcakAra / ka iva / sArvabhauma iva / yathA cakravatI pRthivyA nAthAn bhUpatIn khAjJAM grAhayati // bhaktAmarAhastavanena sUrirbabhaJja yo'GgAnnigaDAnazeSAn / / pravartitAmandamadodayena gambhIravedIva karI dharendoH // 76 // . yo mAnatugasUriH bhaktAmara ityAlA nAma yasya tAdRzenaH stavena stotreNa kRtvA aGgAt khazarIrAdazeSAn aSTacatvAriMzadapi nigaDAn zRGkhalAn babhaJja bhanakti sma / ka iva / karIva / yathA dharendo rAjJaH gambhIravedI avamatAGkuzaH avagaNitatIkSNAGku. zaprahAro hastI pravartito'tipravahamAno yo madodayo dAnavAriprAdurbhAvastena kRtvA pAdAdiniyamanazRGkhalAn bhanakti troTayati / 'tvagbhedAdrudhirasrAvAdAmAMsavyathanAdapi / saMjJAM na labhate yastamAhurgambhIravedinam // zrImAnatuGgaH karaNena bhaktAmarastutestaM kSitizItakAntim / cakAra nanaM phalapuSpapatrabhAreNa yadvatphaladaM vasantaH // 77 // yena nRpatinA mArtaNDacaNDIstutizatakakaraNApagatakuSThabANakavikRtacaturaGganavInAGgIbhUtamayUrakavimahimAlokanodbhUtacamatkAreNa punarjanadarzanamAhAtmyadarzanotkaNThitacetasA . aSTacatvAriMzatAlerApAdakaNThamaGgaM nigaDanibaddhaM kRtvA pradattamahattAlakApavarake nikSiptaH zrImAnatuGgasUriH 'bhakAmarapraNatamaulimaNiprabhANAm' iti nAmAdidevastuteH stotrasya karaNena nirmANena taM pUrvoktaM khaparIkSAkAriNaM kSitizItakAnti rAjAnaM nanaM khacaraNa Page #226 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 4 sargaH hIrasaubhAgyam / 165 praNamanapravaNaM cakAra kRtavAn / yaH ka iva / vasanto yadvat atra yadigovAthe / yathA vasanto madhusamaya: phalAni sasyAni puSpANi kusumAni patrANi parNAni teSAM bhAreNa vIvadhena kRtvA phaladaM vRkSaM namra bhUmImaNDalopagataM kurute // bhayAdimenAtha harastavena yo duSTadevAdikRtopasargAn / zrIbhadrabAhuH svakRtopasargaharastaveneva jahAra saMghAt // 78 // atha punayoM mAnatuGgasUriyamiti padamAdimaM prathamaM yatra tAdRzena harastavena etAvatA 'namiUNa paNayasuragaNa' iti nAmnA bhayaharastavena kRtvA saMghAcAturvarNyazrIsaMghamadhyAdRSTAH karA ye devA vyantarabhavanapatijyotiSkA AdizabdAddevyAdInAM saMgrahastatkRtopasargAn tanirmitavividhopaplavAn jahAra hRtavAn / ka iva / zrIbhadrabAhuriva / yathA zrIbhadravAhukhAmI svenAtmanA kRtaM racitaM yat 'uvasaggaharaM pAsaM' iti nAmnA stavanaM zrIpArzvanAthastotraM tena kRtvA cAritrabhraMzAtsaMghApamAnitArtadhyAnAdyantarIbhUtavarAhamihiravihitopasarga harati sma // iti mAnatuGgasUriH // saddhyAnanAgezvararazmisAmyamanthAdriNAloDya madAmburAzim / tatpaTTalakSmIratha vIranAmnAcAryeNa vatre vanamAlineva // 79 // atha mAnasUreranantaraM vIra iti nAma yasya tAdRzenAcAryeNa sUriNA / viiraacaaryennetyrthH| tasya mAnatuGgasUreH paTalakSmI: vatre vRtA / keneva / vanamAlineva / yathA kRSNena zrI: samudraputrI bRtA / kiM kRtvA / mada unmohasaMbhedaH sa evAtha vA aSTau kula-jAti-balazruta-aizvarya-rUpa-tapa-labdhirUpA madAsta eva samudrastaM sat zobhanaM dhyAnaM dharmazuklarUpaM praNidhAnaM tadevojjvalatvAnnAgezvaraH zeSanAgaH sa eva razmirmathanarajju: tayukto yaH sammyaM samatA tadeva manyAdrirmandarAcala: tenAloDya nirmathya kRSNenApi kSIrasamudraM mathitvA tadudbhatA zrIH pariNItA // iti vIrAcAryaH // tato'jani zrIjayadevasUriIrIkRtAzeSakuvAdivRndaH / yadvAgvilAsairavahelitazrIH sudhA kimu kSIranidhau mamajja // 80 // 'tato vIrAcAryAdanantaraM sa zrIjayadevanAmA sUrirajani saMjajJe / kiMbhUtaH / dUrIkRtA vAda nirjitya nirvAsitA azeSAH samagrA api kutsitaM jinazAsanaviruddhaM vadantItyevaMzIlAH kuvAdina: saugatAdayaH niha vAdayo vA teSAM vRndaH samudAyo yena / sa kaH / yasya zrIjayadevasya sUrevAgvilAsarvacanavilasitairavahelitA avagaNanAM gamitA zrIrmAdhuryazobhA yasyAstAdRzI sudhA pIyuSam / utprekSyate-kSIranidhI dugdhasamudre iva mamaja jADeteva // iti zrIjayadevasUriH // svaHkAminIkIrtitakIrtidevAnandazcidAnandamanA muniindrH| tAruNyameNAGkamukhImivaitatpadRzriyaM vaibhavamAninAya // 81 // Page #227 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| __ svaHkAminIbhiH surAGganAbhiyAdikAritvAdapsarobhiH kharvezyAbhirvA kIrtitA pade pade gItA athavA gItibhirvistAritA kIrtiryasya / 'kIrtiryazasi vistAre' ityanekArthaH / tAdRzo devAnando nAma munIndrastasya jayadevasUreH paTTazriyaM pavaibhavaM zobhAmAninAya prApayati sma / kiM kRtvA / cidAnande mokSe mano yasya / ka: kAmiva ! tAruNyameNAkamukhImiva / yathA yauvanaM candravadanAM zriyaM lambhayati // iti devAnandasUriH // zrIvikramaH sUripuraMdaro'bhUttatpaTTadugdhAbdhisudhAmarIciH / tamazcamUM hantumanAH samagrAM ki vikramo'GgIkRtakAyayaSTiH // 82 // tato devAnandasUreranantaraM zrIvikramanAmA sUriSu puraMdaraH indro babhUva / kiMbhUtaH / tasya devAnandasUreH paTa eva dugdhAbdhiH kSIrasamudrastatra tasya vA vRddhikAritvAtsudhAma- . rIcizcandraH / utprekSyate-samayAM samastAmapi tamasAmajJAnAnAM pApAnAM camU senAM samUha vA hantuM vyApAdayitumaGgIkRtA gRhItA kAyayaSTiH zarIraM yena tAdRzo vikramaH kimu / mUrtimAn parAkrama ivetyarthaH // iti vikramasUriH // AsIttataH zrInarasiMhasUriH sa vAGmayAmbhonidhipAradRzvA / atyAji yakSaH kila yena mAMsaM khApaM.jagadvArijabandhuneva // 83 // tato vikramasUreH paTTe zrInarasiMhanAmA sUrirAsItsaMjAtaH / kiMbhUtaH / vAGmayaM si. ddhAntaH sa evAmbhoniviH samudrastasya pAraM dRSTavA niti pAradRzvA pAragAmI / 'kanipvanie vA' iti sArakhatasUtreNa vanippratyayaH / kileti zrUyate / yena narasiMhamUriNA kazcidanirdiSTanAmA yakSo vaTavAsI mAMsamatyAji tyAjitaH / pratibodhya mAsAzanitAmamocayadityarthaH / keneva / vArijabandhuneva / yathA sUryeNa jagadvizvaM khApaM nidrAvasthA tyaajyte|| iti nrsiNhsuuriH|| maharghyamANikyamivAGgulIyaM SomANabhUpAlakulapradIpaH / paTTazriyaM zrInarasiMhasUreralaMkaroti sma smuudrsriH|| 84 // zrInarasiMhasUreH pazriyaM samudranAmA sUriralaMkaroti sma / kiMbhUtaH / khomANanAmAno ye bhUpAlA rAjAnasteSAM kule vaMze gRhe vA udyotakAritvAtpradIpa iva pradIpaH / kimiva / maharyamANikyamiva / yathA bahumUlyaM ratnamaGgulIyaM mudrikAmalaMkurute // digvAsaso yena vijitya vAde nAgahade nAganamasyatIrtham / khavazyamAnIyataM bhUmibha; durgaH pratIpAniva saMparAye // 5 // yena samudrasUriNA nAgahUdAkhye nagare vAde zAstracarcAsamaye digvAsaso'nekAndigambarAnvijitya niruttarIkRtya nAgena dharaNoragendreNa namasyaM namaskaraNIyaM tIrtha pArzvanAtha bimbaM khavayaM jainazvetAmbarasaMghAyattamAnIyata / keneva / bhUmibhava / yathA saMparAye saMgrAme pratopAnvairiNo nirjiya durgaH koTaH khavazyaH kriyate // iti zrIsamudrasUriH / / Page #228 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 4 sargaH] hIrasaubhAgyam / 167 sa mAnadevo'jani tasya paTTe vAgdevatA yanmukhapadmasadma / tRptAmRtaizcAruvacovilAsacchalAdivodgAramivAtanoti // 6 // tasya samudrasUreH paTTe sa bhuvi vikhyAto yazobhiH prathitaH zrImAnadevasUrirajani / sa kaH / yasya mAnadevasUrermukhapadmaM vadanakamalameva sadma vasatiryasyAstAdRzI vAgdevatA sa. rakhatI sudhAzanatvAdamRtaiH sudhArasaiH tRptA AkaNThapAnAdatitRpti prAptA satI cAravo manojJA ye vAgvilAsA vacovaicitryaH teSAM chalAtkapaTAttadudgAramamRtodgAramivAtanoti kurute // iti dvitIyazrImAnadevasUriH // pade tadIye vibudhaprameNa ma bhUyate sUripuraMdareNa / yenAbhibhUtaH kila puSpadhanvA punaryuyutsurviSamAyudho'bhUt // 87 // tadIye mAnadevasUrisaMbandhini pade pade vibudhaprabheNa sUripuraMdareNa AcAryazakreNa bhUyate sma saMjAtam / yena zrIvibudhaprabhasUriNA abhibhUtaH parAjitaH puSpadhanvA kAmaH / kiletyutprekSAyAm / kAvyakalpalatAyAmuktatvAt / punaryuyutsurdvitIyavAraM prabhuNA samaM yojhumicchuH san viSamAni tIkSNAni durjeyAnyAyudhAni zastrANi yasya tAdRzo'bhUdiva / mRdulAstro'bhibhUyate na viSamAstraH // iti vibudhaprabhasUriH // tatpaTTapakehamAnasaukAH zrImAJjayAnandavibhurbabhUva / yasyAzaye'mAtsamayo'pyazeSaH kumbhodbhavasya prasRtAvivAbdhiH // 8 // * zrIlakSmIH zobhA vA vidyate yasmin sa zrImAn jayAnandanAmA vibhurgacchAdhipaH . tasya vivudhaprabhasUreH paTTaH sa eva paDheruhaM kamalaM tatra mAnasaukA haMso babhUva / sa kaH / yasyAzaye hRdaye azeSaH samagro'pi samaya: siddhAnto'mAnmamau / Azayazabdena hRdayamapi yathA / 'dayAsamudre sa tadAzaye'tithI cakAra kAruNyarasApagA giraH' iti naiSadhe / Azayo mana iti tadvRttiH / kasyAmiva / prastAviva / yathA kumbhodbhavasyAgastimuneH prasatau prasAritAGgulau pANau abdhiH samudro bhAti sma // iti jayAnandasUriH // ___yadAnanaM candrati dantakAntirghotlAyate bhrUyugamaGkatIha / vAcAM vilAso'pi sudhAyate tatpade munIndraH sa raviprabho'bhUt // 89 // tasya jayAnandasUreH pade sa raviprabhanAmA munIndro'bhUt / sa kaH / yasya raviprabhasUrerAnanaM mukhaM candrati candra ivAcarati / 'sarvaprAtipadikebhyaH kvip vA AcAre i. tyeke' iti kvipapratyaye tadudAharaNAni kRSNa ivAcaratIti kRSNati khati kRSNAmAsa khAmAseti prakriyAkaumudyAm, tathAtrApIti / yasya dantAnAM kAntiotsnAyate candrikevAcarati / 'kartuH kyaG salopazca' / upamAnAtkartuH subantAdAcAre'rthe kyaG syAtsalopazca / 'akRtsArvadhAtuke iti dIrghaH' iti prakriyAyAm / iha mukhacandra bhrUyugamaGkati laanychnvdaacrti| atrApyAcaraNArthe vip / api punariha vakravidhau vAcAM Page #229 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 168 . kaavymaalaa| vacanAnAM vilAso vaicitryaM vaiduSI vA sudhAyate pIyUSavadAcarati // iti raviprabhasUriH // vardhiSNuyatkIrtisudhArNavena vyalumpi nAmApyasitAdibhAvaiH / arhanmahimeva jagatyajanyaiH so'bhUdyazodevavibhuH pade'sya // 9 // asya raviprabhasUreH pade sa yazodevanAmA vibhurgaNAdhipo'bhUjajJe / sa kaH / vadhiSNurvarghanazIla: / 'dUravardhiSNupApardhiH' iti pANDavacaritre / yazodevasUreH kIrtireva sudhA-. rNavaH kSIrasamudrastena kRtvA karaNapadam / asitAdibhAvaiH kRSNanIlapadArthaiH khanAmApi . vyalumpi luptam / tadyazobhirdhavalIkRte sarvavizve nIlAdipadArthAH kvApi nAvasIyante iti lopaH / keneva / arhanmahineva yathA tIrthakRnmAhAtmyena karaNapadena kRtvA jagati bhUloke ajanyaiH ItimiH khanAmApi lupyate / 'ajanyamItirutpAtaH' iti haimyAm // iti yshodevsuuriH|| pradyumadevo'tha pade tadIye pradyumnadevo'bhinavo babhUva / mindanmavaM muktaratirdavIyo bhavanmadhurvizvakbhiAvyamUrtiH // 91 // .. athAnantaraM tadIye yazodevasaMbandhini pade pradyumnadevanAmA sUrirbabhUva / kibhUtaH / abhinavo navInaH prAcIno dvisadRzalakSaNa: pradyumnadevaH kandarpadevaH / abhinavatvameva drshyti| kiM kurvan / bhavaM saMsAra bhindan ucchedayan / smarastu bhavena zaMbhunA bhinnaH, ayaM khayaM bhavaM minatti / punaH kiMbhUtaH / mukkA tyatA ratiH vizve syAdipadArtheSu prItirAsaktirvA yena / smarastu ratipriyaH / punaH kiMbhUtaH / davIyaH atizayena dUre bhavatsaMpadyamAnaM madhu madyaM vA yasmAt / smarastu madhurvasantaH sahAyo yasya / punaH kiMbhUtaH / vizvena jagajanena vimAvyA locanakacolakainipIyamAnalAvaNyAmRtA sAdaramavalokyamAnA vA mUrtiH zarIraM yasya / smarastvanakaH // iti pradyumnadevasUriH // zrImAnadevena punaH svkiirtijyotsvaavdaatiikRtvissttpen| . etatpadazrIragami pratiSThAM zaktitrayeNeva narendralakSmIH // .92 // punarnAnA tRtIyavAraM zrImAnadevena sUriNA etasya pradyumnadevasya padazrIH paTTalakSmIH pratiSThAM sAtizAyizobhAM vikhyAti vA agami prApitA / 'nyAdayo NyantaniSkarmaga. tyA mukhyakarmaNi / pralayaM yAnti dudhAdigauNe'nye tu yathAruci // asyodAharaNAni yathA-ninye vijanamajAgari rajanimagami madamavAci saMbhogam / gopI hAvamakAryata mAvazcanAmanantena // ' iti prakriyAkaumudyAm / ayaM NyantaH gamdhAtuprayogaH / kiMbhUtena mAnadevena / khasyAtmanaH kIrtireva jyotsnA kaumudI tayA ava.. dAvIkRtaM dhavalitaM viSTapaM tribhuvanaM yena pratiSThAM prApitA / keneva / zaktitrayeNeva / yathA prabhutvotsAhamavalakSaNena zaktitrikeNa narendrasya rAjJaH zrIH rAjyalakSmIH pratiSThAM prApyate // iti tRtIyamAnadevasUriH // Page #230 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 4 sargaH) hIrasaubhAgyam / vAcaMyamendrAdvimalAdicandrAtpadAJjabhRGgIbhavadindracandrAt / amuSya paTTaH zriyamaznute sma paraMtapAdbhapa iva pratApAt // 93 // vimalamiti padamAdI yasya tAdRzAJcandrAt etAvatA vimalacandrAt surIzvarAt a. muSya zrImAna devasUreH paraH zriyaM zobhAmazrute sma / kiMbhUto vimalacandraH / padAjayo. zvaraNakamalayo GgIbhavanto bhramarAH saMpadyamAnA indrAH zakrAzcandrAH zazAGkA yasya / kasmAdiva / pratApAdiva / yathA-bhUpo rAjA paraM vairiNaM tApayatIti satyArthAtparaMtapA. pratApAt sakAzAlakSmI zobhAmaznute // iti vimalacandrasUriH / / reje'sya paTTe smararUpadheyaH sUrInduruddayotananAmadheyaH / digvAraNendrA iva sUricandrAH saMjajJire yatpadadhAriNo'STau // 94 // asya vimalacandrasUreH pade pade uddayotananAmA sUrInduH reje vabhAse / kiMbhUtaH / mmaraH kAmaH tadpadheyaM prazastaM rUpaM yasya / 'yaM vabhAra dahanaH khalu tApaM rUpadheyabhara. masya vimRzya' iti naiSadhe / yasya uddayotanasUreH padhAriNaH paTTadharAH aTI aSTasaM. dhyAkAH saMjajJire sNjaataaH| ke iva / digvAraNA iva / yathA- airAvata-puNDarIka-vAmanakumuda-aJjana-puSpadanta-sArvabhauma-supratIka-iti nAmAna: aSTI diggajendrAH bhvnti|| muhUrtamadvaitamavetya TelIgrAmasya yaH sIni bRhavaTAdhaH / asthApayaccaityatarostale'STau pArce gaNendrAniva kAzikuJje // 95 // ya uddayotanamUriH ataM samagragrahagocarocagrahanavAMzAdivizuddhamuhUrtamamAdhAraNavelAmavetya jJAtvA TelInAno grAmamya sInni sImAyAM bRha(TAyo mahato nyagrodhadrumasya tale adhastAdbhamA aSTau gaNendrAnAcAryAnasthApayat sthApayati sma / ka iv| pArtha iva / yathA zrIpArthanAthaH kAziko vArANamIpurIparisaravane mamavasaraNamadhyasthitasarvajanachAyAkArikevalajJAnotpattikapAdapazcaityatarustasya nale aTI gaNadharAn sthApitavAn / / zAkhA prazAgvAbhiramulya vRddhi hahaTamyaiva yato bhavitrI / tato bRhaddaccha itIha nAmAparaM gaNamya prakaTIbabhUva / / 96 // yato bammAkAraNAta zAkhA vayarImukhyA: prazAkhAstadudbhavA aparAparanAmadheyampAtAbhiH kRtvA amudhya gaNasya vRddhirbhavitrI vistAro bhAvI / kasyeva / bahvaTasyeva / yathA bRhato mahato vRddhasya vA vaTasa nyagrodhasya prakSavRkSamya zAkhAprazAkhAbhirvRddhirmahAn vistAro bhavati / tataH kAraNAta iha jagati bhUmImaNDale candragaccha sya bahadgaccha: lokoktyA 'vaDagaccha' itparaM paJcamaM nAma prakaTIvabhUva / vikhyAtaM jAtam // iti zrIu. yotanamUriH / atra gacchasya bRhadgacchasyavaDagacchA iti paJcamaM nAma jAtam // mAhAtmyanamrIkRtasarvadevaH pade tadIye'jani sarvadevaH / tArApatistArakapapadeva guNazriyA yaH prabhuranvayAyi // 97 // . 20 Page #231 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| tadIye uddayotanamUrisaMbandhini pade sarvadevo nAnA sUrirajani / kiMbhUtaH / mAhA. tmyena khaprabhAvena kRtvA namrIkRtA namanazIlA vihitAH sarve samastA api devA indra. candrAdayaH surA yena / sa kaH / yaH prabhuH sarvadevasarirguNazriyA zamadamasaMyamadhairyagA. mbhIryAdyanekaguNalakSyA anvayAyi anugata. / Azrita ityarthaH / ka iva / tArApatiriva / yathA candrastArakaparSadA tArAzreNyA anugamyate AdhIyate / atra parSadazabdaH zreNIvAcI / 'uDupariSadaH kiM nArhantI nizA kimanaucitI' iti naiSadhe / arhato bhAvaH ArhantI / 'arhato numbA' iti vibhASayA nuvidhAnAt ArhantI AhatI rUpayasi. dviriti prasaGgAddarzitA // yo rAmasenAhvapure vratIndurlabdhizriyaM gautamavaddadhAnaH / . nAbheyacaitye mahasenasUnorjinasya mUrtervidadhe pratiSThAm // 98 // yo vratInduH sarvadevasUriH rAmasenA ityAvA nAma yasya tAikU pure rAmaseNinagare nAbheya devasya zrIRSabhanAthasya caitye prAmAde mahasenanAmro nRpasyaM sUnonandanasya dhIca. ndraprabhakhAminaH mUrteH pratimAyAH pratiSThAM vidadhe kRtavAn / sUriH kiM kurvANa: / gautamavadgautamakhAmIva labdhInAM tapaHzaktivizeSANAM kSIrAmavAdikAnAM zriyaM zobhAM dadhAno dhArayan // candrAvatIzasya nRpasya netra ivAsa yo'zeSavizeSadarzI / taM kluptacaityaM pratibodhya vAcA prAvAjayatkuGkuNamantriNaM yaH // 99 // yaH sarvadevasUriH kuGkuNanAmAnaM mantriNaM pradhAnaM vAcA khavANIvilAsena pratiyodhya saMsAravirakaM kRtvA prAvAjayaddIkSayAmAsa / kiMbhUtaM. kuGkaNam / kuptaM nirmApitaM caityaM jinaprAsAdo yena / yaH kuGkuNo mantrI candrAvatyAH puryA Izasya khAmina: caNDAulinagaranAthasya nRpasya rAjJaH netra ivAsa nayanamiva babhUva / tadvAraiva sarvakAryArthAnAM vilokanatvena / kiMbhUto yaH / azeSAH samastA ye vizeSAH SadguNazaktitrikasAmAdicatuSkopAyAdikAryopaniSadastAn pazyati samyaktayA jAnAti vaktItyevaMzIla: samagrarAjakAryakuzala ityarthaH // iti zrIsarvadevasUriH // kurvannivAsaM gavi gauravazrIgirAmadhIzo vibudhairupAsyaH / zrIdevasUriH kimu devasUriH pade tadIye'pyajani krameNa // 10 // api punaH tadIye sarvadevasaMvandhini pade krameNa mahAvIrapaTTaparipATyA zrIdevasUrirajani jAtaH / utprekSyate-devasUri: devasUrijrahaspatiH kimu devAnAM surANAmAcAryo'dhyApakaH / dvayorapi sAdharmya darzayati-kiM kurvan / gavi pRthivyAM svarge ca nivAsa vasatiM kurvan / punaH kiMbhUtaH / gauraveNa mAhAtmyena gurutvena zakAdInAmadhyApakatvena / aya vA gurubRhaspatirjIvo devAcAryastattvena zrIH zobhA yasya / puna: kiMbhUtaH / girAM Page #232 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 171 4 sargaH] hIrasaubhAgyam / vAcAmadhIzaH / vAgIzo vAkpatI vAggmI' iti haimyAm / 'gIbRhatyoH patiH' ityapi ca / vAcampativAn / punaH kiMbhUtaH / vibudhaiH paNDitaiH suraizca upAsyaH senyaH / 'vi. budhaH paNDite sure' ityanekArthaH // iti zrIdevasUriH // dopodayodItatamaHprapaJcavyApAdanavyApRtidIkSitena / zrIsarvadevena padaM tadIyamadIpi dIpena yathA niketam // 101 // zrIgave devena tadIya devamUrisaMvandhipadamadIpi uddayotitam / keneva / dIpeneva / atra yathA ivArthe / yathA kajaladhvajena niketaM mandiraM dIpyate / kiMbhUtena sarvadevena di. pena ca / doSANAmapaguNAnAM nizAnAM ca udayenAvirbhAvena udItAni sametya sthitAni a. thavA doSANAM saMbhavena prakaTIbhUtAni yAni tamAMsi pApAni andhakArANi ca teSAM prapatro vistAraH tasya vyApAdanaM tadeva vyApRtirvyApArastatra dIkSitena gRhItavratena / sajenetyarthaH / 'udItamAtaGkitavAnazaGkata' iti naissdhe| 'saMketaniketamAptA' ityapi tatraiva / I gatyarthadhAtuH // iti dvitIyazrIsarvadevamUriH // zrImadyazobhadragaNAvanIndraH zrInemicandratipuGgavazva / tatpaTTamAkandamubhau bhajete zuko'nyapuSTazca yathA vihaMgau // 102 // umA sUrIndrI tasya sarvadevasUreH paTa eva mAkandaH sahakArastaM bhajete sNshryete| ubhI ko / eko yazobhadanAmA gaNAvanIndraH gacchAdhirAjaH / ca punaH paraH zrInemicandranAmA vatinAM sAdhUnAM madhye puGgavaH pradhAno dhuraMdharatvAdRSabho vA / yathetyupamAne / kAviva / vihagAviva / nyathA ubhI vihaMgo mAkandaM bhajete / ubhau kau / ekaH zukaH kIraH, aparo'nya puSTaH kokila: // iti yazobhadranemIcandrasUrIndrau // tayoH pade zrImunicandrasurirabhUttato nirmitanaikazAstraH / zAstre na kutrApi tadIyabuddhizvaskhAla vIkheca samIraNasya // 103 // tato'nantaraM tayoryazobhadrane minandramunIndrayoH pade paTTe zrImunicandrasUrIndurabhut / kiMbhUtaH / nirmitA ni nAnAni kRtAni svayaM naikAni bahUni zAstrANi granthA yena / navInagranthaniSpAdanamasAdhAraNamedhAM vinA na syAdata evocyate / tadIyA zrImunicandramUrisaMbandhinI buddhi madiH kutrApi kasminnapi zAstre na caskhAla na skhalitA na kuNThI. bhutA / askhalitAnusyUtazAstravyAkhyAne prAgalbhyavatItyarthaH / keva / vIveva / cathA gamIraNasya pavanasya vIlA gatiH kutrApi vanagahanAdau na skhalati // bhUpISThakhaNDAniva cakravartI yatIbhavapaDikRtIhau yaH / kadApi kAye na dadhanmamatvaM papI punaryaH sakRdAranAlam // 104 // yaH zrImunIndracandramUriH pasaMkhyAkA ghRta-taila-dugdha-dadhi-pakvAnna-guDa-nAnIrvikRtImaMdAdivikArakAriNIjahI tatyAja / kadAcidapi na bhunakti (bhuGkte) smetyarthaH / Page #233 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 172 kaavymaalaa| ka iva / cakravartIva / yathA dvAtriMzatsahasradezAdhipatizcakravatItyucyate / sa sArvabhaumaH vaitADhyazailadvibhAgIkRtottarArdhadakSiNArthabharatakSetrasya dvayorapyardhayoH gaGgAsindhunadIbhyAM tribhirbhAgavibhaktatvAt / eko gaGgAtaH prAcyAM dizi, dvitIyo gaGgAsindhumadhyavartI, tRtIyaH sindhunadItaH pazcimAyAm / evaM bhUpIThasya bhAratakSetrakSoNImaNDalasya SaT kha. NDAn jahAti / kiM kurvan / yatIbhavan / saMsArodvignaH sAdhvAcarAmaGgIkurvan / dIkSA gRhannityarthaH / ca punaryaH sUriH sakRdekavAramevAranAlaM kAnikaM papI pibati sma / kiM ku. rvan / kadApi kasminnapi aizvaryamahanvAnubhavasamaye'pi kAye khazarIre mama ityasya bhAvo mamatvaM naiva dadhat // iti zrImunicandrasUriH / nirjIyate sma kacanApi nAyaM kRtopasargarapi devavagaiH / / itIva nAmA bhuvi vizrutena jajJe'sya paTTe'jitadevasUriH // 105 // asya municandrasUreH paTTe ajitadeva iti nAnA sUrijajJe / utprekSyane-itIva he... to vi pRthivyAM nAnAbhidhAnena vikhyAtena / iti kim / yadayaM sUriH kRtA vihitA . upasargA vividhamanovacanakAyakSobhanaprakArA upadravA yastAdRzairapi devavargaH surasAthaiH kvacanApi kutrApi kAle deze vA na nirjIyate sma nAbhibhUta iti hetorajitadeva iti nAnA AsIt // iti zrIajitadevasUriH // jagatpunAnaH sumanaHsavantIrayo jaTAjUTamivendumauleH / .. amuSya paTTa vijayAdisiMho dhyAsAMbabhUvAtha tapasvisiMhaH // 106 // athAnantaramamuSyAjitadevasUreH paTTa vijaya iti padamAdI yatra tAdRzaH siMhaH etAvatA vijayasiMhasUriH adhyAsAMbabhUva Azrayati sma / kiMbhUtaH / tapakhiSu tapaHkArakeSu sAdhuSu vA siMhaH paJcAnanaH / ka iva / sumanaHsravantIraya iva / yathA sumanasA devAnAM sravantI nadI gaGgA tasyA rayaH pravAhaH indumolerIzvarasya jaTAjUTaM kapadam / 'zaMbhoH kapardastu jaTAjUTaH' iti haimyAm / zrayate / vijayasiMho gaGgApravAhazca kiM kurvANaH / jagadvizvaM punAna: pavitrIkurvANa: // somaprabhaH zrImaNiratnasUrI amuSya paDheM nayataH sma lakSmIm / / ikSvAkuvaMzaM bharatazca bAhubalistanUjAviva nAbhisUnoH // 107 // amuSya vijayasiMhasUreH paTTamekaH somaprabhanAmA aparo maNiratnanAmA sUrI AcArya: lakSmI zobhA nayataH prApayaMtAm / kAviva / tanUjAviva / yathA nAbhinAmnaH saptamakulakarasya sUnornandanasya zrIRSabhadevasya putrau / eko bharatacakrI ca punardvitIyo bAhubalidvau tanayau zrIRSabhadevasya bAlyAvasthAyAM vaMzasthApanArtha sametasya puraMdarasya pANisthiteca. yaSTeravalokanAtprabhostadvallAnAbhilASAdindreNa sthApitamikSvAkuvaMzaM bhUSAM nayataH // iti somprbhmnnirtnsuuriindrau| Page #234 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 173 4 sargaH] hIrasaubhAgyam / zrImajjagaccandra idaMpadazrIlalAmalIlAyitamAtatAna / * yenojjhi zaithilyapathastaTAko ghanAvilo mAnasavAsineva // 108 // zrImAnatizAyizobhAbhAjanaM jagaJcandra iti nAmnA sUriridaM padasya inadaH etadilyAdizabdAH samAsAntA Ape dRdayante / yathA naiSadhe-'idaM yazAMsi dveSataH sudhArunaH' iti / anayoH somaprabhamaNiratnasUrIndrayoH patya zriyo lakSmyA 2lAnnAstalakatya lalAmasya vA / lalAmazabdo nAnto'dantazca / lIlAyitaM lIlAvadAcaritaM lIlayAcaritaM vA AtatAna kurute mma / gurupaTTalakSmItilakamAsIdityarthaH / yena zrIjagaJcandrasUriNA zathilyapathaH svagacchavAsisAdhujanAnAM kalikAlAnubhAvAtsaMyamapAlane hInatamAdhyavasAya. bhAjAM zithilatAkalito mArga aujjhi tyakta: / prAcInamunInAM mArga Adata ityarthaH / tyaktaH keneva / mAnasavAsineva / yathA haMsena ghanena meghadRSTayA Avila: kaluSIbhUtajalastaTAka ujjhyate / varSAkAle hei haMsA jaladajalAgamanajamvAlabahulIbhUtapayAMti sarAMsi saMtyajya mAnasamevAdriyante / 'jhuddholU kanakhaprapAtavigalatpakSA api khAzrayaM ye nojjhanti purISapuSTavapurghaste kecidanye dvijaaH| ye tu vargataraGgiNIvisalatAlezena saMvadhitA gahAnIramapi tyajanti kaluSaM te rAjahaMsA vayam // ' iti sUkte // dvAtriMzadAzAvasanairabhedyo vAdaM sRjanhIrakavadyadAsIt / AghATabhUpena sa hIralAdyo nAmnA jagaccandra iti nyagAdi // 109 // yadyasmAtkAraNAyaH zrIjagaccandrasUriH dvAtriMzatsaMkhyAkairAzAvasanedigambarAcAryavI. dibhiH sArdha vAdaM majan kurvan hIrakavadvajramaNiriva abhedyo bhettumazakyaH ajeya AsIn tatkAraNAdAghATanAmanagarasya bhUpena rAjJA saMprati loke AhaDanagaramiti prasiddhapuramya khAminA sa sUriH idametanyagAdi proktaH / idaM kim / yadayaM sUrIndro nAnnA horalA iti padamAdyaM yatra tAdRzo jagacandra etAvatA hIralAjagaJcandrasUririti kathitaH // ... AcAmlakAdazahAyanAnte tapetyavApavirudaM munInduH / ___mahAhavairivinirnayAnte bharteva bhUmerjitakAzisaMjJAm // 110 // yo munInduH zrIjagancandrasUriH nirantaranirmitairAcAmlake: kevalajalAntarbhaktabhakSaNalakSaNatapovizeSaiH kRtvA dvAdazasaMkhyAkAnAM hAyanAnAM varSANAmante'vasAne tapA iti virudamavApat prApa / dvAdazavatsarI yAvanirantaramAcAmlAn kurvANaM yaM prekSya nRpeNa proktaM yadamI mahAtapA dRzyante tadA tapA iti virudavAn prabhurabhudityarthaH / ka iva / bhUmibhateMva / yathA pRthvIpatimahadbhigurubhirAhavaiH saMgrAmaiH kRtvA vairiNAM zatRRNAM trinirjayasya parAbhavanasya prAnte paryante jitakAzI jitAhava iti saMjJAM prApnoti // asmAttataH prAdurabhUttapAkhyA netrAdivAnerdvijarAjalekhA / adIpi yasmAca mumukSulakSmyA vasantamAsAdiva bhAnubhAsA // 111 // Page #235 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 174. kaavymaalaa| tatastapA iti nAmakathanAnantaraM taddinamArabhya ca asmA jaganandramRrebRhadgacchasya ta. pAgaccha ityAkhyA nAma prAdurAsItprakaTIvabhUva / kasmAdiva : netrAdiva / yathA atre. stApasavizeSasya nayanAdvijarAjasya candrasya lekhA maNDalI prAdurbhUnA / ca. punarya mAtpra. bhormumukSulakSmyA yatizriyA adIpi adhikaM dIpyate sma / kansAdiya / vasantamAsA. diva / yathA madhusamayAdbhAnorbhAskarasya bhAsA prabhayA dIpyate // iti shriijgcndrsuuriH|| iti bRhadgacchasya tapAgaccha iti paThaM nAma saMjAtam // devendrakarNAbharaNIbhavadbhiryazobhirudbhAsitaviSTapena / devendradevena babhe'sya paTTe viSNoryathA vakSasi kaustubhena // 112 // - asya zrIjagaccandrasUreH paTTe devendra iti nAma yasya tAdRzena devena bhaTTArakeNa / 'pAdA / bhaTTArako devaH prayojyAH pUjyanAmataH' iti hamIvacanAt / babhe zuzubhe / kiMbhUtana ! devendrANAM surasArvabhaumAnAM karNayoH zravaNayorAbharaNIbhavadbhibhUpaNaH saMpadyamAna: ka- . rNapUrAyamANaiH gItagoSTISu tumburupramukhasuragandharvagaNajegIyamAnaM yadguNazravaNakatAnAH su.' rendrAH saMjAyante ityarthaH / yazobhiH kRtvA udbhAsinaM zobhAM nIta viSTapaM vizvaM yena / keneva / kaustubheneva / yathetyupamAne / ivArthe vA / yathA viSNonArAyaNasya vakSasi hRdaye kaustubhena samudrotpanaratnavizeSeNa udbhAsyate // iti zrIdevendrasUriH / / nijAganodgItayadIyakIrti zuzrUpurakSitra(zra)vasAmRbhukSAH / cakSuHsahasre rasikaH kimAdhAtpaTTe sa tasyAjani dharmaghoSaH // 113 // tasya devendrasUreH paTTe sa mantrAdizaktimAn munInAM vighnahato prasiddhaH dharmaghopasUrirajani jAtaH / yasya nijasya zeSanAgAtmanaH aGganAbhiH kAminIbhiH dharmagItagoSTayAmu. prAbalyena harSotkRSTatayA vA gItAM gAnaviSayaM nItAM yadIyAM zrIdharmaghoSasaMvandhinI kIrti zuzrUSuH zrotumicchu: rasika: jagadadvaitaguNagaNapraguNayagItagAnAkarNanola: san akSiNI netre eva sra(dha)vasI kaNI yeSAM teSAmakSizravasA nAgAnAmRbhukSA indrH| nAgAnAM hi cakSUpyeva karNAH, na tu pRthak zravaNendriyabhAjaH / yataH 'azrotrAH phaNinastadeva ruciraM no cedahikhAminA' iti khaNDaprazastau / utprekSyate-nAgendraH cakSuHsahasre nayanaviMzatizatI(?) AdhAJcakAra dadhAra vA / 'zeSo nAgAdhipo'nanto dvisahasrAkSa AlukaH' iti haimyAm / bhogino hi nayanaH pazyanti zRNvanti ca yataH / 'adastadAkarNi phalAnyajIvitaM dRzordvayaM nastadavIkSi cAphalam' iti naiSadhe // mithyAmatotsarpaNabaddhakaraM prekSya kSitau jIrNakapardinaM yaH / prabodhya vAcA jitarAjabimbAdhiSThAyakaM pUrvamiva vyadhatta // 114 // . __yaH zrIdharmaghoSasUriH jAvaDinirmitaM zrIzagjayoddhArasamaye vajrasvAmimAhAtmyAnavInakapardiyakSeNa tyAjitazatrujayaM jIrNakapardirAjaM gomukhAparaparyAyaM vAcA khamadhurayA girA Page #236 -------------------------------------------------------------------------- ________________ * 4 sargaH hIrasaubhAgyam / 171 pratibodhya samyaktvadhAriNaM vidhAya jinarAjasya tIrthakRtame bimbasya pratimAyA adhiSThAyaka vyadhatta cakAra / kamiva / pUrvamiva / yathA pUrva vimalAcale RSabhamUrteradhiSThAyako'bhUttathaiva tatrApyakRta / kiM kRtvA / prekSya dRSTvA / arthAttaM kapardinam / kiMbhUtam / mithyAmatasya vimlaa|nisskaasnaanykprdisthaapneaarossenn mithyAtvasyotsarpaNe vRddhividhAne baddhA kakSAGgIkAro yena / kasyAm / kSitau devakapattanAdibhUmau // ziSyArthanAnirmitasaMstavasyAnubhAvato devakapattane'bdhiH / bhUpasya zuzrUSurivAsya ratnaM taraGgahastairupadIcakAra // 115 // kautukAnmaNidarzanotkaNThayA vA nijaziSyANAmarthanayA yAcyA AgraheNa vA nirmito racito'rthAnmantramaya: saMstavaH stotraM tasyAnubhAvata: prabhAvAt devakapattanasamIpasamudraH asya zrIdharmaghoSasUrestaraGgAH kalolA eva hastAstai ratnaM maNimupadIcakAra DhokayAmAsa / teSAM ca sa nirgranthatvenAgrahaNAbhAvAdambudhiH khataraGgahastopari ratnaM darzayAmAsetyarthaH / kasyeva / bhUpasyeva / yathA zuzrUSuH sevAM kartumicchuH pumAn rAjJo ratnamupadIkurute / / vidyApure yo'khilazAkinInAmupadravaM drAvayati sma sUriH / zrIhemacandro bhRgukacchasaMjJe pure yathA durdharayoginInAm // 116 // yaH zrIdharmaghoSasUriH prAk sAdhujanasaMtApakArikANAM khAgamane paTTakAdimaNDanaM mAMsalohakaTakIbhUtapAyasavaTakavihAraNaM ca guruzayanapaTTikotpATanacaccarAnayanamityAdyupadravavidhAyikAnAM dhIvikAnAmadhArikANAmakhilAnAM sarvAsAM zAkinInAM siddhasIkottarikANAmupasarganupadravaM drAvayati sma / cacca(tva)re gamanAnantaraM gurubhirucchAyAbhimantritacatu:sUcInAM paTTikAcatuHpAdoparikSepaNena stambhitAnAM vibhAtapAyavibhAvaryA vivasanAnAM tAsAM bahuvilapanAnanAGgulokSepaNanRpatimRtibhItinivedanabrahmAdisaptavAgbandhapradAnanagarajanavijJaptyavadhAraNAlayAntaHpaTTikAnayanapUrvakaM nivAritAn sAdhujanAn nirupdrvaaNshcke| ka iva / zrIhemacandra iva / yathA dhIhemAcAryaH bhRgukaccha iti saMjJA nAma yasya tAdRze pure sva nirmApitazrImunisuvratasvAmiprAsAde prahAdAdbhagavatpUjAM praNIya sAyaM caityAkAzabhUmI nRtyaM karvatasta. davasare kutracit prayAntInAM durdharANAmutkaTAnAM duSTAnAM catuHSaSTimitAnAM yoginInAmavyantarIvizeSANAM doSe saMjAte sati nizceSTakASThIbhUtAmramantriNo jJAnavRttAnta:pavanasAdhanayA gaganamArgeNa kSaNenAgataH zrIhemacandrasUriH sametya sAdhaM sametayazobhadragaNitA sindhudevIprAsAde gatvA hakkAdAnAtsindhudevatayA bhASaNakRte jihvAkarSaNAdatiroSajuSA gaNino dUSa(kha)lamadhye karkaroparimuzalaprahArapradAnAtrAhi trAhIti sindhudevIzaraNIbhUtAbhistAbhiH samaM sindhudevI sayazobhadrazrIhemacandasUri sAnunayaM padayoH prnnnaam| tadvAgbandhaH kapUrvakaM sarvadevAnAmupadravaM vidrAvitavAn AmrabhaTaM ca sajIkRtavAn // yo yoginaM puSpakaraNDinIsthaM duzceSTitai panabaddhakakSam / pAdAvanamra vidadhe'ntimo'hannivAsthikagrAmikazUlapANim // 117 // Page #237 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 176 kaavymaalaa| ya: zrIdharmaghoSasUriH puSpakaraNDinyAmujayinyAm / 'ujayinI syAdvizAlAvantI puSpakaraNDinI' iti haimyAm / tiSTatIti puSpakaraNDinIsthastaM kamapi siddhaceTakapeTakamata eva duSTaceSTitaibhayaMkaraprakAraiH sAdhUnAM bhApane bhayotpAdane baddhakakSaM sajIbhUtaM ko'pi sAdhustaM pratikartuM na zaknoti ataeva tadbhayakaraNaprakAramAha-prAk sAdhuvihAraniSedha guvAgamane ca gocarIgatasAdhUnAM prazne sthAsyatha / guruzikSitastaruktam / sthitAH sma / tato mahatkuddAlatulyadantAnadarzayadyogI / sAdhavaH kapoNikAM darzayitvA gurupAyaM gatAH / tata upAzraye'pi atibhayaMkarapracurondaraviDAlakukkurazRgAlazvApadavRzcikabhujagAdidarzanAdinA gurumapi bhApanodyataM prabhuNA ca jainamantrasmaraNAnubhAvena purajananRpatacchiSyasamakSaM. ' mantrAdhiSTAyakena baddhA puraprAsAdazikharasaMghaTanAsphAlanapUrvakaM panaghRSyamANapravahanchoNitazarIraM zighyA ahaM mriye mriye ko'pi mAmavatviti punaH punadInabhASiNaM vedanayA / pUkurvANaM gaganenopAzraye nItaM yoginaM padAvananaM khacaraNayonamanazIlaM vidadhe kRtavAn / ke. iva / arhaniva / yathA antimazvaramazcatuvizatitamo'rhan jinaH zrImanmahAvIra devaH asthikagrAmasthAyukazrutapANinAmAnaM yakSaM khacaraNasevAparAyaNa cake / so'pi kiMbhUtaH / duSTejIvapraNAzanakarazceSTitairupasargarbhagavato bhApanodyatam (?) // yasyopadezAnnupamantripRthvIdharazcaturbhiH sahitAMmazItim / jJAtIrivoddhartumidaMmitAH sthA vyadhApayattIrthakRtAM vihAsan // 118 // yasya zrIdharmaghoSasUrerupadezAdvAcA nRpasya mAlavamaNDalapatimaNDalaM pAcalasthapAtisAhemantrI pradhAnaH pRthvIdharaH lokoktyA ca pedhaDade iti nAmA caturbhiH sahitAM yutAmazI. timetAvatA caturazItiM tIrthakRtAM zrIjinAnAM vihArAn prAsAdAn vyadhApayatkAritavAn / utprekSyate-idaMmitAH prAsAdasaMkhyAzcaturviMzatipramANAH svAH khakIyA; vaNiksaMbandhinIcaturazItijJAtIruddhartuM saMsArAnistArayitumiva / tathA tasyopadezAcca zrIzatrujayagirinArisaMghapatIbhavan raivatagirau ca idamasmAkaM tIrthamidamasmAkaM tIrthamiti mitho digambaraiH saha vivAde 'ya indramAlAM paridhatte tasyedaM tIrdham' iti saMghavRddhaH prokte suvarNa siddhyAnAyena khakRtasuvarNaSaTpaJcAzadUTIbhiH indramAlAM parihitavAn , tathA zajayojayantamUlaprAsAdazikharadaNDayorekasauvarNadhvajAdhiropaNAdinA cASTau ghaTIrvyayitavAMzceti zeSaH / / daMzAdaheAhitakASThabhAraviSauSadhIsajjatanurnizAnte / mahAtmavadyo vikRtIvihAya vRttiM vyadhAdeva yugaMdharIbhiH // 119 / / yo dharmaghoSasUriH yugaMdharIbhireva vRttimAhAra vyadhAt / anyadhAnyapratyAkhyAnaM cakAre. tyarthaH / kiM kRtvA / ghRtAdikAH SaDkRitIvihAya saktvA vimucya / kiMvat / mahAtmavat / yathA mahAtmA sujanovikRtIH paradrohAdiprakArAn pizunatA vA vijahAti / kiM. bhUtaH / aherbhujaGgamasya dezAdbhakSaNAt nizAnte rAtryavasAne prabhAte grAhitA zrAddhapAca samAnAyitA yA kASTabhArAdviSasyauSadhI valI viSApahAriNI latA tayA sanA nivipA tanuH Page #238 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 4 sargaH] hIrasaubhAgyam / zarIraM yasya / atrAyaM saMpradAyaH - kadAcinnaktaM duSTasarpasya dazAdviSavegodbhavanmUrchayA ghUrNitaM gurumAlokya kamapi tadupAyamajAnantaM kiMkartavyatAmUDhaM saMghaM vijJAya prabhuH saMgha pratyAkhyo- 'prAtaryA prathamaM kASTabhArikA sameti tanmadhyAdamukAbhijJAnena viSApahArimauSadhIM gRhItvA dhRSTrA ca mRduko (maddaze) deyA sajo bhaviSyAmi' iti gurugiramAkarNya hRSTena saMghena tathAkRte sajjIbhUtaH prabhustadAdiSaDDikRtIH pratyAkhyAya - yugaMdharyaiva kevalamAhAramakaroditi // iti dharmaghoSasUriH // yasmAddidIpe caraNasya lakSmIjrjyotsneva cAndrI zarado'nuSaGgAt / somaprabhAkhyo janadRkcakorIsomaprabhaH sUrirabhUtpade'sya // 120 // asya dharmaghoSasUreH pade somaprabha ityAkhyA nAma yasya tAdRza: sUrirabhUt / kiMbhUtaH / janAnAM lokAnAM dRzo dRSTayaH tA eva cakoryo jyotsnApriya priyAstAsAM prahlA dakatvena somasya candrasya prabheva candrikeva yaH / yasmAtsUrezvaraNasya cAritrasya lakSmIdidIpe atIva zobhitavatI / keva / jyotsneva / yathA zarado meghAtyayasyAnuSaGgAdAzleSAtsaMgamAccandrasyeyaM cAndrI kaumudI dIpyate // iti zrIsomaprabhasUriH // tenApi somatilakAbhidhasUrirAtma paTTe nyavezi vazilakSmilasallalAmam / 177 vAdeSu yena paravAdikadambakasyA nadhyAyatA pratipadeva mukhe nyavAsi // 121 // api punastena zrIsomaprabhasUriNA AtmapaTTe khapade somatilaka ityabhidhA nAma yasya tAdRzaH sUrirAcAryaH nyavezi sthApitaH / ' nyavezi ratnatritaye jinena yaH' iti naiSadhe / kiMbhUtaH / vazinAM jitAtmanAM zramaNAnAM yA lakSmIstasyA lasaddIpyamAnaM lalAmaM tilakam / lalAmazabdo nakArAnto'kArAnto'pyasti / yena somatilakasUriNA vAdeSu pAre - naiyAyikAdayaH pAre jainAbhAsAH parapakSIyAsta eva vAdino vAdaM kartumudyatAstArkikA vA teSAM kadamvakasya vRndasya mukhe'nadhyAyatA tUSNIkatA maunameva nyavAsi vAsitA / kayeva / pratipadeva / yathA pratipattithinA chAtrANAM mukhe'nadhyAyatA adhyayanAbhAvo mukhe vA'syate / 'pratipatpaThanAzinI' ityukteH // iti somatilakasUriH // saMsthApito nijapade guruNAtha tena zrIdevasundaraguruH surasundarazrIH / ahromukhena timireNa tamakhinIva yena vyapAsyata samaM madanena mAyA // 122 // athAnantaraM tena prabhuNA zrIsomatilakasUrIndreNa nijasyAtmanaH pade paTTe zrIdevasundaraguruH saMsthApitaH / kiMbhUtaH / devavatsura iva sundarA janamanoharA zrIH zarIrazobhA 23 Page #239 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 178 kAvyamAlA | yasya / yena zrIdevasundaraguruNA madena (danena) munmohasaMbhedena garveNa vA / atha vA jAtAvekavacanam | aSTabhirmadaiH samaM mAyA zaThatA dambhacAritA vA vyapAsyata nirastA / keneva | ahomukheneva yathA prabhAtena timireNAndhakAreNa sArdhaM tamakhinI rAtrivyapAsyate / ahomukhenetyatrAluksamAsaH, pRthak padadvayI vA // iti zrIdevasundara sUriH // dhUkairarkamiva dviSadbhirudaye hantuM paraiH preSitaM kaMciccandrarucA pramAdavimukhaM khApe'pi dRSTvA prabhum / kSAmyantaM gaditAkhilavyatikaraM saMbodhya yo'dIkSaya tsa zrImAnatha somasundaragururbheje tadIyaM padam // 123 // athAnantaraM sa prasiddhamahimA zrImAn jagati saMyamasaMvegAdiguNaiH kRtvA zobhAvAn - somasundaranAmA gurustadIyaM devasundarasUri saMvandhi padaM bheje zritavAn / sa kaH / yaH zrI somasundarasUriH kaMcidanirdiSTanAmAnaM ghAtukaM ghAtakAriNaM pumAMsaM saMbodhya prativodhayitvAdIkSayat saMghasyAdezapUrvakaM tatsamakSaM ca prAtrAjayat / kaMcit kiMbhUtam / u-' daye udgamanasamaye arkai sUrya ghUkaiH kauzikairiva udaye sUrimAhAtmya darzanacamatkRtacetobhirjagajanaiH pratipadaM praNItAtizlAghAkarNanavyatikare dviSadbhiH vairAyamANaiH paraiH parapazrIyairdurvAdibhirvA hantuM guruM vyApAdayituM preSitaM prahitam / punaH kiM kurvantam / candrodaye candre gaganamaNDalamavagAhamAne sati jAlAntarAgatasAndracandrikayA khApe nidrAvasthAyAmapi pramAdAdanavadhAnatAyA vimukham / pramAdarahitamityarthaH / rajoharaNena saMstArakaM svasya pArzva ca pRSTaM ca pramArjDa pArzva parAvartayantaM dRSTvA dRggocarIkRtya 'aho amI nidrAyAmapi kSudrajantujAtarakSAkAriNo dRzyante, tatkathamete kRpApIyUSapArAvArAH parebhyo druhyanto bhaviSyanti / tato mahApAtakibhiretadduSkarmakAraNArtha preSitena mayA paraloke zubhodarkakAGkSiNA sarvathApyete mahAnubhAvA na ghAtyAH, pratyuta rakSaNIyAH, Atmano'pyai hi kalaukikapAralaukika zivAya zaraNamAzrayaNIyAzca' iti vitarkapUrvakaM guruM jAgarayitvA manojanitamapi khAparAdhaM pAdayorlagitvA kSAmyantaM garhantaM ca / ata eva kiMbhUtam / gaditaH kathitaH svasyAtmano'khilaH samasto'pi vyatikaraH parapreSaNAdikaH vyApAraH samayo vA yena // iti zrIsomasundarasUriH // paTTazriyAsya munisundarasUrizakre saMprAptayA kuvalayapratibodhadakSe / kAnteva padmasuhRdaH zaradindubimbe prItiH parA vyaraci locanayorjanAnAm // 124 // zrImunisundaranAmni sUrizake saMprAptayA saMmAgatayA asya zrIsomasundarasUre: parazriyA janAnAM bhavikalokAnAM locanayonetrayoH parA prakRSTA prItiH pramodo vyaraci / Page #240 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 4 sargaH hIrasaubhAgyam / 179 kasminniva / zaradinduvimba iva / yathA zaradaH zaratkAlasaMbandhini candramaNDale same* tayA padmasuhRdaH sUryasya kAntyA dIptyA janadRzAM parA priitirvircyyte| 'pupoSa vRddhi haridazvadIviteranupravezAdiva bAlacandramAH' iti raghuvaMze / haridazvo bhAkhAMstasya dI. dhiteH kAnteranupravezAtmaMkramaNAlaghucandro dvitIyAM prArabhya vardhate-iti tadvattiH / kiMbhUte munisundarasUrIndre candrabimba ca / kuvalayaM bhUmaNDalamutpalaM ca tasya prativodhe bodhibIjadezaviratisarvaviratipramukhapradAne vikAzane ca dakSe cature // yoginIjanitamAyupaplavaM yena zAntikarasaMstavAdiha / varSaNAdiva tapartutaptayo nIravAhanivahena japnire // 125 // yena zrImunimundarasUriNA iha zivapuryA bhUmImaNDale duSTayoginIbhirdurAzayayantarIdevIvizeSAbhirjanitA utpAditA mArerjanamarakasyopalavA upadravAH santikaraM santijiNam' ityAdi zAntikaranAmnaH saMstavAtstotrAtstutiprabhAvA amire nihatA nivAritAH / keneva / nIravAheneva / yathA meghena vrssnnaajlvRssttividhaanaattptograamsmysy taptaya. tApA nihanyante // . bAlye'pi radamInsarasIjabandhurivAvadhAnAni vahansahasram / aSTottaraM vartulikAninAdazataM sma vevekti dhiyAM nidhiryaH // 126 // yo munimundarasUriaulye'pi zaizave kSullakatve'pi aSTAbhiradhikaM vartulikAnAM kaccolikAnAM 'vATakA kacolI' iti prasiddhAnAM ninAdAnAM zabdAnAM zataM vacitsahasramapi vevekti pRthak pRthak kRtvA kathayati mma / pattanasamAgatairabhukta dezopetapaNDitadvijaM . patrAvalambanaM vidhAya pratipattanapaNDitasthAnaM jalabhRtakuNDalakaM tRNapUlakaM ca skhaziSya maucayantaM tacchiSyanidvaTinapUrvakaM munimundarazizunA rAjasabhAyAM svena sArtha samAga tacaturazItipA(?)padhazAlAsatkAcAryAde jAyamAne SaNmAsyante rAjakathanapUrva khAda. yASTottarazatavatulikAnAM pRthak pRthak zabdAn kathAyetvA taM vijigye / padapraNamrIcake ceti bhAvaH / kiMbhUtaH / dhiyAM viziSTabuddhInAM nidhirnidhAnam / kiM kurvan / sahasraM dazazatImavadhAnAni vahuprakAradhAraNAvizeSAn vahan bibhrat / ka iva / sarasIruhabandhu* 'riva / yathA bhAkhAn vAlye'pi radamIn sahasraM razmIn vahate dhArayati // __ alambhi yAmyAM dizi yena kAlI sarasvatIdaM virudaM budhebhyaH / verudIcyAmiva tatra tejo'tiricyate yatpunaratra citram // 127 // yena zrIsundaramUriNA yAmyAM dakSiNasyAM dizi ayaM kAlI sarakhatI idametadvirudaM nAma vizeSo'lambhi prAptam / kebhyaH / budhebhyaH dAkSiNAtyapaNDitebhyaH / punaryadu[dIcyAmutarasyAM dizi rave noriva tatra dakSiNasyAM dizyapi asya sUrestejaH pratApaH / eta. syottaramadya na: samajani tvattejasAM lavane sAhasrairapi paGguraddibhirabhivyaktIbhavanbhAnumAn' iti naiSadhe / tejasA pratApAnAM lakne'tikramaNe-iti tadvRttiH / atiricyate Page #241 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 180 kaavymaalaa| atizAyI bhavati / tadA jagati mahacitramasmAkaM jAyate / sUryasya dakSiNasyAM tu tejo. hAniruttarasyAM tu tejoddhiH / etadgurostu dakSiNasyAmapi pratApaH kenApi soDhuM na zakyata ityAzcaryam // iti zrImunisundarasUriH // sUrestato'jAyata ratnazekharaH zrIpuNDarIko vRSabhadhvajAdiva / bAmbIti nAmA dvijapuGgavena nyagAdi yo bAlasarasvatIti // 128 // tatastasmAt zrImunisundarasUrIndrAt ratnazekhara iti nAmA sUrirajAyata / ka iva / yathA bharatacakravartiprathamasutaH zriyA gaNabhRlakSmyA kalitaH puNDarIkanAmA zrIvRSabhadhvajAt vRSabhalAJchanAt / dhvajazcidde patAkAyAM zizne pUrva dizo gRhe / khaTAne zoNDike mAne' ityanekArthatilake / AdidevAjajJe / yaH zrIratnazekharasUriH sthambhatIrthe bAmbInAnA dvijapuGgavena brAhmaNazreSThena ayaM bAlasarakhatI iti nyagAdi kathitaH / tadAdi bAlasarakhatIti virudaM dadhAra // iti ratnazekharasUriH // lakSmIsAgarasUrizItaMmahasA lakSmIravApe tato . dIpeneva guNodayaM kalayatA jyotirvRhadbhAnutaH / gAyantIH surasundarIguNagaNAnyasyASTadiksaGginI vijJAyASTa vinirmame kimu vidhiH zrotuM zrutIrAtmanaH // 129 // tataH zrIratnazekharasUreH sakAzAta lakSmIsAgara iti nAmnA sUrizItamahasA AcAryeSu bhavikAhlAdakatvena candreNa lakSmIH padRzrIravApe prAptA / keneva / dIpeneva / yathA gRhamaNinA bRhadbhAnoheH sakAzAt jyotirdIptiravApyate / kiM kurvatA, mUriNA dIpena ca / guNAnAM zamadamamArdavArjavagAmbhIryadhairyAdInAM vRtteH sUtramayyAzyodayamAvirbhAvaM ca kalayatA bibhratA / yasya gurorguNAnAM gaNAn samUhAn aSTamu pUrvAgniyAmInairRtapratIcIvAyUdIcIzAnIdikSu vidikSu ca saGgo'styAsAmityaSTadiksaGginIraSTadikSu saMtiSTamAnAH surasundarIrdevAGganA gAyantIH kalakaNThIkaSTAnukaraNapravaNAkuNThakaNTakuharapreDholanApUrvakamapUrvagItimAtanvatIrvijJAya jJAtvA vidhimA tAn guNAn zrotuM svazravaNagocarIkatum / utprekSyate-AtmanaH khasyASTasaMkhyAkAH zrutIH kAnkimu nirmame kRtavAniva sR. TikartRkatvAt / 'duhiNo viraJcidrughaNo virazcaH parameSTaya jo'STazravaNaH khayaMbhUH' iti haimyAm // iti zrIlakSmIsAgarasUriH // sumatisAdhurabhUdatha tatpade trijagatIjananetrasudhAJjanam / samakucatrapayA hRdi yadvirAM madhurimAdharitA kimu gostanI // 130 // athAnantaraM tasya zrIlakSmIsAgarasUreH pade sumatisAdhuriti nAmA sUrirabhUddhabhUva / kiMbhUtaH / trijagatyAstrailokyasya 'trijagatIM punantI kavisevitA' iti saptazatIstoprakajinaprabhasUrikRta RSabhanAmnaH stotre tathA jagatIzabdena vishrmpyucyte| yathA Page #242 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 4 sargaH] hIrasaubhAgyam / 181 'syAlloko viSTapaM vizvaM bhuvanaM jagatI jagat' iti haimyAm / tena tritvasaMkhyopalakSitA jagatI bhuvanaM trijagatIti saMbhAvyate / janA lokA arthAt murAsuroraganarAsteSAM ne. trANAM sudhAJjanaM nayanAse canakatvenAmRtamayazrotAJjanaM yadrAiM yasya vacanavilAsAnAM madhurinA mAdhuryAtizayenAdhAratA hInIkRtA tiraskRtA satI gostanI drAkSA hRdi manasi trapayA lajodayena / utprekSyate-samakucatkimu saMkocaM prAptavatIva // iti zrIsumatisAdhusUriH // zIlena jambugaNanAtha ivAtra vajra svAmI paraH kimatha vA mahimodayena / jajJe navadvayazatavratisevyamAnA ' nAmnAtha hemavimalaH prabhurasya paTTe // 131 // athAnantaramasya sumatisAdhusUreH paTTe nAnA abhidhAnena hemavimala: gacchAdhirAjo jajJe jAtaH / kiMbhUtaH / navAnAM navasaMkhyAnAM dvayaM navadvayametAvatASTAdaza tanmitAni zatAni navadyazatAni / tAnIva te vratinazca sAdhavastaH sevyamAno nityamupAsyamAnaH / 'navadvayadvIpapRthagjayazriyAm' iti naiSadhe / aSTAdazazatazramaNaparivAra ityarthaH / yaH zrIhemavimalasUriH zIlena dRDhabrahmacaryeNa kRtvA atra jagati / utprekSyate-aparo'nyaH kimu vanakhAmI jajJe // iti hemavimalasUriH // vibhUSAmadvaitAmakalayadathAnandavimale vatIndre vidrANAkhilakudRzi tatpaTTakamalA / 'vasante vAsantItatiriva punardhamajayini * . kSitIndre rAjyazrIriva vijitavizvapratibhaTe // 132 // adhAnantaraM tasya zrIhema vimalasUreH paTTakamalA padalakSmI: AnandavimalanAnni va. tinAM sAdhUnAmindre puraMdare sUrizake na vidyate dvaitaM yumalamAdaparaM vastutulyaM yasyAH sA dvaitA taam| asaadhaarnniimityrthH| vibhUSAM zobhAmakalayat dadhAra / kiMbhUtA / vidANAH .' palAyitAH / 'vidrANe raNacavarAt' iti naiSadhe / akhilAH samagrA api kudRzaH parapA kSikAH kumatabhAja: paravAdino vA yasmAt / punaH keva / vAsantItatiriva / yathA * madhusamaye mAdhavI atimuktakI nAma latApanirananyAM zriyaM bibharti / punaH keva / rAjyazrIriva / dharmeNopalakSitaH / atha vA / dharmeNa kRtvA jayo'syAstIti dharmajayI tAdRze kSitIndre pRthvIpuraMdare rAjyazrIbhUpatvalakSmI: zobhAM dhatte / kiMbhUte nRpe / vi. jitAH parAbhUtAH vizve sarve pratibhaTA vairiNo yena // tyaktvAzeSakupakSikAMzca kudRzaH kiMpAkabhUmIruhA narolambairiva pArijAtazikharI yo janmibhiH zizriye / Page #243 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 182 yenAtmA zithilIbhavanmunipathAdapyuddhataH sUriNA saMsArAmbunidherivoddhatakudRgyAdotrajavyAkulAt // 133 // yaH zrIAnanda vimalasUriH janmibhirbhavikaiH zizriye zritaH / kiM kRtvA / kudRzaH saugatAdIn ca punarazeSAn samastAn kupakSikAn lumpAkapramukhAn tyaktvA vimucya zritaH / kairiva / rolambairiva / yathA bhramaraiH kiMpAkanAmAno mahIruhA mahAkAlapAdapA: viSavRkSAstAnvihAya dUreNApAsya pArijAtazikharI mandAranAmA dumo vRkSavizeSaH kazcitsevyate / atha vA kalpavRkSavizeSaH / kalpaH, pArijAtaH, mandAraH, haricandanaH, saMtAna, ete paJzcApi devadrumAH / kalpadrumeSvapi vizeSaH pArijAtaH / yathA raghauM-- 'kalpadrumANAmiva pArijAtaH' iti / api punaryena bhagavatA zithilIbhavan pramAdapadavIM pari gacchan yo munInAM sAdhUnAM panthA mArgastasmAdAtmA khajIva uddhRtaH / utprekSyate--: uddhatA utkaTA ye kudRzo durvAdinaH naiyAyikAdayaH parapakSikAH kumatamatodbodhakA vA ta eva yAdotrajA duSTajalacaranikarA: makarAdayastairvyA kulAtsaMkIrNaparipUrNo bhUtAdbhayaMka rAdvA saMsAro'nantadhAbhavaparamparAbhramaNarUpaH sa evApAratvAdambudhiH samudrastasmAdivoddhRtaH pAraM prApitaH // zuddhAM kriyAmuddharato'sya bhAvinImadvatpravRddhistamitIva zaMsitum / svapne'nuyukteranu kasyacijjinadhyAturdvitIyenduradarzayannijam // 134 // jinasya zrI pArzvanAthasya dhyAtuna kartuH / pArzvanAthamantrArAdhakasyetyarthaH / kumara girisatkasya kasyacit zrAddhasyAnuyukteH praznAdanu pazcAtsvane svApaMjAgarAvasthAyAmupaviTasyaiva prabhoH puraH kiMcinnidrAnimIlitanayanasya dvitIyenduH udaya dvitIyAdinacandraH nijamAtmAnamadarzayat darzayati sma / utprekSyate - ityamunA prakAreNa zaMsituM kathayitumitra / iti kim / madyathAdya vividhAtodyavAdana jananamaskaraNamahotsava vidhAnapUrvakamahamudito dine dine candrikAlAdibhirmama vRddhirbhAvinI / tathA --- zuddha nirdoSAM kriyAM yathAvatsAdhumArgAnuSThAnamuddharato'nutiSThataH / vizuddhakiyoddhAraM vidadhata ityarthaH / asya zrIAnandavimalasUreH prakarSeNa ziSya praziSyamAhAtmyAdibhirbraddhirbhavitrI bhaviSyavIti / tathA - kriyoddhAravidhitsunA sUrIndreNa kazcitsiddha zrIpArzvanAthamatraH zrAddhaH prathamaM pRSTastena ca dhyAnaM vidadhatA kiMcinnidrAmudritanetreNAbhyudayamAnaM dvitIyAcandra dRSTvA sametya prabhupuraH proce N / yadyayaM dvitIyAcandra iva dine dine vardhamAnAbhyudayabhAjo bhaviSyatha, taccaritameva kriyoddhAraM kuruta, vilambo naiva vidheyaH / tataH zrIAnandavimalasUriNA zrIhemavimalasUrizAsanapUrva zuddha kriyA uddhRtA iti vAdaH // jainArcAzramaNAdyabhAvabhaNanAmbhaHplAvyamAnAtmanAM jajJe dvIpa iva vratIziturihoddhAraH kriyAyA nRNAm / kAvyamAlA / " Page #244 -------------------------------------------------------------------------- ________________ hIrasaubhAgyam / vidyAsAgaranAmavAcakavaro yasyAtha durhaggaNA nsenAnIriva cakriNo ripunRpAnprAksvasya vazyAnvyadhAt // 135 // iha bharata kSetradakSiNArdhamadhyakhaNDe vratIzituH zrIAnandavimalasUreH kriyAyAH zuddhAnuThAnasyoddhAro vidhAnaM nRNAM bhavyajanAnAM dvIpa ivAnnarjale taTamiva jajJe jAtaH / kiMbhUtAnAM nRNAm | jainArthAnAM tIrthakRtsaMbandhinInAM pratimAnAM, tathA zramaNAMnAM sAdhUnAmabhAvamasattAM siddhAnte kvApi pratimA proktA nAsti, gurjarAdidezeSu sAdhavaH sarvathA na santIti bhaNanaM lumpAkakaTukamatInAM kathanam / ityAdyaparAparakupakSipakSakhakha kapolakalpita kumatavAdarUpairambhobhiH pravardhamAnanIrapUraiH plAvyamAna upadyamANo vividhoddhatakumatimatasaMta. tasalilaplave / bruDannityarthaH / AtmA yeSAm / atha kriyoddhArAnantaraM kiyati samaye vyatikrAnte sati atha punaryasya sUrevidyAsAgara iti nAma yasya tAdRzo vAcakavaraH upAdhyAyazreSTaH duI ggaNAn kumatisamUhAn khavazyAnAtmAyattAn sUrizAsanavidhAyino vya dhAt kRtavAn / ka iva / senAnIriva / yathA cakriNacamUpatiH ripunRpAn prAk pratyak khaNDAdimlecchabhUpAlAn svavazyAn cakravarti nirdezakAriNaH kurute // prAtaH sAdhuvRtastvadApaNapuge yo yAti sUrIzitA samyaksaMyamavAnsa pUrvagaNivatsevyastvayAharnizam / svapne'svamagireti yaM nijagRhe nItvAtibhaktyA prabhuM zrAddhaH kazcana maNDapAdbhivasatirbheje sagotraiH samam || 136 // 4 sargaH ] 183 kathana kospi maNDapA maNDapAcale vasatigRhaM yasya tAdRk zrAddhaH kaTukamatirAstika: svapne svApAvasthAyAmityamunA prakAreNAsvapnagirA pUrvajasuravacanena atibhaktayA * kRtvA nijagRhe vasIdhe nItvA samAnIya yaM prabhuM svagotra: khakharjanaH samaM bheje zrAddhIbhUyArAdhayati sma / iti kim / he vatsa, tvaM tu durvAdivrAtavividhaviruddhAlapanAkarNanAkalitAnekakalpanAjanitasaMzItivyAkulI kRta neka loka kaliyugAnubhAvAtkaTumatirasi / tathApi prAtaH prabhAte yAmAnantaramaSTabhiH sAdhubhiH zramaNaiH parivRtaH parikalitaH yaH sUrIzitA sUrIndraH tvadApaNasya tava haTTasya puro'gre yAti gacchati, sa sUrirasmin kaliyuge samyak saMyamavAn / vizuddhacAritrakalitaH tvayA bhavatAharnizaM nirantaraM pUrvagaNivat prAcInAcArya iva sevya upAsanIya: / 'sAne pravacane'dhItI gaNiranUcA. natha' iti haimyAm / tasyAbhijJAnaM tava haste kusumAnyarpayAmIti jAgaraNe'pi pANI puSpANi dRSTavAn khajanAnAM ca svapnanivedanapUrve darzitavAMzceti kAvye'nuktamapi jAtatvAdvRttau proktam // tamaHstomaprAye kunayanagaNairdAruNatame kalau zrIsUrInduH zaraNamabhavadyo janimatAm / Page #245 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 184 kaavymaalaa| mRgArAtivyAladviradazabaravyUhabahule gire1HsaMcAre gahana iva sArthaH pathijuSAm // 137 // ya: zrIsUrIndurAnandavimalasUrisudhAMzuH kalI paJcamArakakAle janimatAM prANinAmA. zrayo'bhavadvabhUva / kalau kiMbhUte / tamasAmajJAnAnAM pApAnAM ca stomaH samUhastena prAyo bahulaH / punaH kiMbhUte / kunayanAnAM durvAdinA kupakSikANAM ca gaNaiH parivAraH dAruNatame atizayena mudRzAM bhayakAriNi / te hi saMgatAH santo'nantabhavaparamparA * vardhayantIti bhItihetavaH / ka iva ! sArtha iva / yathA sArthaH janasamudAyaH gireH parvatasya duHkhena' saMcaraNaM yatra sa duHkhenollayituM zakye tAdRze gahane kAntAre ravikiraNApraveze zA. khAprazAkhAbhirekIbhUtavividhavRkSalakSapradeze panthAnaM juSante sevante iti kRtvA pathijuSaH pAnthAsteSAmAzrayo vizrAmasthAnaM zaraNaM bhavati / kiMbhUte gahane / mRgArAtayaH siMhAH, vyAlA bhujagA duSTA gajA vA, dviradA: pAre hastinaH, zavarA bhillAH, teSAM vyUhaiH samUhai. bahule nirbharabhRte / puna: kiMbhUte / tamaHstomaprAye andhkaarbhRte| punaH kiMbhUte / kunayanAnAM dRSTiviSasANAM gaNardAruNatame atibhISaNe // gabhIrimNA pAthonidhirida mahinAparamaru- . . girizcetojanmapratibhaTatayA vA gaganajit / ' prasArai razmInAM sarasiruhiNInAmiva patiH ___pavitrIcakre yo vihRtibhirazeSA api dizaH // 138 // yo bhagavAn gabhIrimNA gAmbhIryeNa kRtvaa| utprekSyate-pAthonidhiH samudra iva vrtte| punarmahinA mAhAtmyena kRtvA mahato bhAvo mahimA / 'lohitAdeGit iman' iti sArakhatasUtreNa imanpratyayaH / utprekSyate-aparo'nyo marutAM devAnAM giriH parvataH / anyo meruriva / vA punarutprekSyate-cetAse janmotpattiryasya sa smarastasya pratibhaTatayA zatrutvena gaganajidbuddha iva / 'buddhastu sugato dharmamAralokakhajiddharmarAjo vijJAnamAtRkaH' iti haimyAm / samudra iva gambhIraH meruriva mahimAvAsaH / vuddha iva kAmajetetyarthaH / tathA yo gururvihRtibhiH khavihAraiH kRtvA azeSAH samastA api catasraH pUrvApazcimAdakSiNottarAlakSaNA dizaH pavitrIcake pAvanIkRtavAn / ka iva / patiriva / yathA sarasiruhiNInAM padminInAM patirbhartA sUryaH razmInAM khakiraNAnAM prasArairvistAraNa: kRtvA sarvAzAH punAti pavitrayati // yo dakSiNAvarta iva sravantIpatiplave kambukadambakena / vAcaMyamAnAM nivahena pRthvIpIThe parIto vijahAra sUrI // 139 // yaH zrIAnandavimalasUriH pAcaMyamAnAM munInAM nivahena vRndena parItaH parivRtaH san pRthvIpIThe bhUmaNDale vijahAra vihAraM kRtavAn / ka iva / dakSiNAvarta iva dakSiNe Page #246 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 4 sargaH hIrasaubhAgyam / 185 pArzva AvartaH kuNDalanAlakSaNo yasya tAdRzaH zaGkhaH kambUnAM vAmAvartavatAM zaGkhAnAM kadambana gaNena parivRtaH sravantInAM nadInAM patyubhartuH samudrasya payaHplave nIrapUre viharati vicarati // bhAgIrathIva yAmI punIte bhuvanatrayam / paraM vizeSaH ko'pyasyA nimnagA na kadAcana // 140 // yahAhyo yasya vANI bhuvanatrayaM trailokyaM punIte trijagajanAn pavitrIkurute / keva / bhAgIrathIva / yathA gaGgA tribhirnijai: pravAhaH trisrotastvena tribhuvanaM khargapAtAlabhUmItrayaM pavitrayati / yathA-'vivudhAnandamandiraM vande rasAntaraprauDham' iti campUkathAyAm / vi. budhAnAM devAnAmAnandamandiraM pramodanamityarthAtsvargamArgapravRttam / 'nadatyAkAzagaGgAyAH srotasyuddAmadiggajaiH' ityapi raghau / tathA rasAyAM pRthivyAm , tathA antare khatre arthAtyAtAle prakaNa UDham-iti campUvRttiH / etadvizeSaNena trailokye'pi tribhiH pravAhairgaGgA pravahatIti kavisamayaH / paramasya brAhRyA ko'pyadbhutavaibhavaH asyA vizeSo'sti yatkadAcana kasminnapi kAle nimnagA nimnaM nIcairavadyaM gacchatIti tAdRzI na, gaGgA tu nimngaa| atha ca yasya brAhmI sarasvatI sarita gaGgeva tribhuvanaM punIte / paraM kevalamasyAH ko. 'pyAzcaryakArI vizeSaH / yadgaGgA tribhiH srotobhiH tribhuvanam / iyaM tu ekena srotasA baconairantarye'pi srotaHzabdaH iti Tippanake / pavitrayati ninnagApi netyarthadhvaniH / / ye karNAbharaNIbabhUvuranizaM vizvayIjanminAM sAndronnidritacandrikA iva zucIcakrustrilokImapi / - yAnsaMstotumivAbhavadbhujagarAnivAsahasradvaya steSAM sUripuraMdaraH sa samabhUdeko guNAnAM nidhiH // 141 // sa vizuddhakriyoddhArakArakatvena jagadvikhyAtaH sUripuraMdaraH zrIAnandavimalasUrIndraH teSAM vizvAhnAdavidhAyinAM pUrvoktavizeSaNaviziSTAnAM vA guNAnAmeko'dvitIyatvena nidhinidhAnaM samabhun samyak jAtaH / te ke| ye guNA anizaM nirantaraM vizvatrayIjanminAM trailokyotpattibhAjAM murAsuranagaNAM karNAbharaNIbabhUvuH karNapUratAM prApuH / trailokyalokAH sotkaNTamaharnizamAkarNayanti smetyarthaH / punarye guNAstrilokI jagatrayImapi zucIcakruH dhavalayanti sma / kA iva / sAndrA nIrandhrA bahalA unidritAH divaspRthijyorvistRtAH candrikAzcandrajyotsnA iva / yathA candrikA bhuvanaM zvetayati / punaryAn gu. NAnsaMstotuM stutigocarIkartuM bhujagarAT zeSanAgendra: jidvAnAM rasajJAnAM sahasrayordazazatyordvayaM yugalaM viMzatizatI yasya tAdRza AsIt // azrotraiH zrotukAmairbhujagaparivRddhairyajjagadgItakIrti zabdAdhiSThAnasRSTayai zatadalanilayo yAcitamtAM cikIrSuH / 24 Page #247 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 186. kaavymaalaa| nyAyyA nAsau mayAtikramitumiha jagatsargabhaGgIvyavasthA zaktiM zabdaM grahItuM kimiti sa kRtavAneva tadRSTisargeH // 142 // sa jagatsRSTinirmANakarmakarmaThatvena prasiddhaH zatAni zatasaMkhyAkAni dalAni patrANi yatra tAdRzaM 'paraM zatasahasrAbhyAM patraM rAjIvapuSkare' iti haimIvacanAt kamalaM nilayaM gRhaM yasya / tAmyaMstAmarasAntarAlavasatidevaH vayaMbhUrabhUt' iti khaNDaprazastau / brahmA taha.. Tisarge teSAM nAgendrANAM dRSTInAM locanAnAM sarga sRSTI nirmANa eva / utprekSyate-iti hetoH kimu zabdaM prahItuM zrotumityarthaH / zakti sAmarthya kRtvaaniv| dRkkAH kRtA.ityarthaH / iti kim / yadiha jagati asau matkRtA jagato vizvasya sargasya maSTebhaGgI racanA tasyA vya. vasthA sthApanA paripATI vA mayaiva brahmaNA kA atikramitumullacayituM na nyAyyA na yu-. ktimatI ucitaa| yogyeti yAvat / brahmA kiM cikIrSuH / tAM karNasRSTiM cikIrSuH kartuH : micchuH / azrotraiH zravaNarahitairbhujagaparirdarnAganAyakaiH zabdAdhiSTAnAnAM karNAnAm / 'zrutau zravaH zabdAdhiSThAnA peMjUSamahAnAdadhvanigrahAH / zrotraM zravaNaM ca' iti haimyAm / sRSTathai navInanirmANAya yAcito'bhyarthitaH san / kiMbhUtairnAgendraH kiM kartukAmaiH / yasya zrIAnandavimalasUrejagadbhistAtsthyAttavyapadeza iti nyAyAjagato janaiH murAsuranAganAgarakiMnaravidyAdharasiddhasamAjamithunaiH sAnandaM gItAM madhuradhvanibhirgAnagocarIkRtA kIrta zrotukAmairAkarNayitumabhilaSadbhiH // bhUreSA kimu candracandanarasairAlipyate srvto| dugdhAbdhiprasarattaraGgitapayaHpUrairivAplAvyate / kSodaimauktikajaivilInatuhinaiH kundairutApUryate yatkIrti prasRtAM vibhAvya vibudhairityantarArekyate // 143 // yasyAnandavimalasUreH prastAM bhUmaNDale vistRtAM kIrti vibhAvyAlokya vibudhaiH paNDi. tairityamunA prakAreNa antazcittamadhye Arekyate vicAryate / 'rekRG zakuG zaGkAyAm' ityasya dhAtoH prayogaH / iti kim / eSA bhUrbhUmI / utprekSyate-candracandanarasaiH karpU. rAkalitazrIkhaNDanumadravaiH sarvataH sarveSvapi pradezeSu Alipyate kimu vavalI kriyata iva / athavA-dugdhAbdheH kSIrasamudrasya prasaradbhivistAraM gacchadbhistaraGgitaiH kallolamAlAkalitairbhavadbhistaraGgAH saMjAtA eSviti vA tAdRzaiH payaHpUrairjalaplavaiH utprekSyate / AplA. vyata iva / khamadhyagateva kriyate / sarvApi sarvalalamayI vidhIyate / utAthavA mauktikebhyo muktAphalebhyo jAyante smeti mauktikajaiH kSodezRNairiva / cUrNIkRtamuktAbhiH pUriteva / utAtha vA vilInaivIbhUtaistuhinairhimairvA ApUryate / atha vA kundaivinidramucakandakusumairvA ApUryate nirbhara mriyate ityArekAkhAnte kriyate / 'saMdehadvAparArekA' iti haimyAm / yatra saMdehastatraiva vicAraH // iti zrIAnandavimalasariH // Page #248 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 4 sargaH] hIrasaubhAgyam / 187 vijayadAnamumukSupuraMdaraH padamamuSya tataH samabhUSayat / udayabhUmibhRtaH zikharaM zaradvizadadIptirivAmbaraketanaH // 144 // ___ tato'nantaraM vijayadAnanAmA mumukSUNAM zramaNAnAM madhye puraMdara indraH amuSya zrIAnandavimalasUreH padaM paTaM samabhUSayatsamyak prakAreNAlaMkaroti sma / ka iva / ambaraketana iva / yathA bhAkhAnudayAcalasya zRGgaM zikharaM bhUSayati / 'gaganAdhvajAdhvagA' iti haimyAm / paryAyaparivartanAt / ambaraketanaH kiMbhUtaH / zaradA meghApagamena vi. zadA nirmalA jaladhararodhAbhAvAdatidIptA dIptiH kAntiryasya // AjJAM yasya vidhAya mUrdhani mudA zIrSAmivAptaprabhoH saurASTeSu jagarSinAmavibudhAdhIzA vihArainijaiH / lumpAkAnparivartamArutaM iva pronmUlya mUlAdrumA nsamyaktvAkhyakRSi sukhaM kulavatI cakre nabhombhodavat // 14 // jagarSinAmAnaH jaga uRSiriti nAmAbhidhAnaM yeSAM tAdRzA vivudhAdhIzAH paNDitamaNDalAkhaNDalAH saurASTreSu samyaktvamityAkhyA nAma yasyAstAdRzIM kRSi karSaNaM sukhaM niru. padravaM yathA syAttathA phalavatIM saphalAM cakre / karoti sma / ka iva / nabhombhoda iva / yathA zrAvaNameghaH kRSi karSaNaM vizeSAtpaSTikyavrIhijAtisaphalAM kurute / kiM kRtvA / lumpAkAn 'lUkA' ityabhidhAnAn kupAkSikAn mUlAtpAdAdArabhya pronmUlya mUlAdunmUlayitvA / kAniva / drumAniva / yathA parivartasya kalpAntakAlasya mAruta: pavana: tarUn mUlAdhAdunmUlayati / sthAnakAt kRSTvA bahiH kSipati / kaiH / nijairaatmiiyvihaarvicrnnaiH| pavano'pi svapracAraraMhobhiH drumANAM kSudratarUNAM tRNAnAmunmUlanena sasAra / atha vA 'nIMdaNa' iti lokaprasiddhena kRtvA kRSiH saphalA syAt / vihArAH / kiM kRlaa| yasya zrI. vijayadAnasUreH AjJAmAdezaM mudA harSeNa mUdhani khamastake vidhAya kRtvA / kAmiva / zIrSAmiva / yathA AptaprabhorarhadbhAdhArakasya AptastIrthakaraH sa cAsI prabhuzca khAmI bhu. vanAdhIzastasya zIrSI 'zeSA' iti prasiddha kazcidbhAgyavAn labdhvA maulau dhatte // prAbodhayaduHzakanaikatIvratapomihAptoktikRtoktiyuktibhiH / sa tatra lumpAkajanaM yatIndro bhAkhAnivAmbhojavanaM marIcibhiH // 146 // sa yatIndro jagarSiprajJAMsastatra saurASTramaNDale lumpAkajanaM lukAmatabhAvitalokaM prAyodhayat bodhayati sma / kAbhiH / ApnoktiH siddhAntastena kRtA nirmitA yA uktInAM yuktayastAbhiH / kiMbhUtaH / satIvrANyatiduSkarANi caturvidhArapratyAkhyAnarUpapazvaSaSThasaptASTanavadazAyupavasanarUpANi tapAMsi tAnyeva pratApasteSAM vA pratApastamAvibhratkalayan / ka iva / bhAvAniva / yathA bhAnubhAn marIcibhiH kAntibhiH kRlA ambhojavanaM kamalakAnanaM prabodhayati vikAsayati // Page #249 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kAvyamAlA / yadvAcA galarAjamantrimukuTo nirmApya pANmAsikI mukti siddhagirau vyadhAdbharatavadyAtrAM samaM yAtrikaiH / paJcAkSI damituM ca paJcavikRtIstatyAja yaH sarvadA __ prANazyastaraNephehA iva punaryasyodaye durdazaH // 147 // yasya zrIvijayadAnasUrervAcA arthAdupadezena kRtvA galarAja iti nAmA matriSu pradhAneSu mukuTa: koTIraH galarAjaH / atha vA 'galo mahato' iti loke prasiddhaH / sa SaTsu mAseSu bhavA paannmaasikii| SaNmAsAn yAvadityarthaH / mukti 'bhugatau' iti prasiddhAM kenApi kasyApi pAveM zukladraviNaM na mArgaNIyam ahameva zrImaduktaM yathepsitaM dravyaM dAsyA.. mItyadhipasya proktvAM yA yAtrikANAM yAtrA kAryate sA muktiriti tAM nirmApya kArayiH bA siddhagirau zrIzatrujaye bharatavat RSabhadevanandanaprathamacakravartisaMghapaterAbhirivaM yAtrikaryAtrAM kartumAgataH saMghajanaiH samaM sArdha yAtrAM vyadhAccakAra / ca punaryaH sUriH sarvadA yAvajIvaM paJcavikRtIstatyAja / ahAsIjaho / satprekSyate-paJcAnAmakSANAM samA. hAraH paJcAkSI paJcendriyANi tAM damituM yatrayitum athavA khavazIkartuM kimu / iti garbhitotprekSA / punaryasya sUrerudaye mAhAtmyaprAdurbhAve samAgamanasamaye vA durdazaH kupAkSikAH prANazyan palAyitAH / ka iva / grahA iva / yathA taraNe norupaye prahA. upalakSaNAnakSatArAH praNazyanti // ratnAnAmiva rohaNo'mburuhiNI preyAniva jyotiSAM vindhyAdriH kariNAmivAmaragiriH svarbhUruhANAmiva / labdhInAM vasubhUtinandana ivAmbhodhiH sudhAnAmiva zrImatsUrizatakraturbhuvi ciraM jIyAdguNAnAM gRham // 148 // zrImanto gaNalakSmIzAlinaH zobhAbhAjo vA ye sUraya AcAryAsteSu teSAM madhye vA advaitezvaryakalitatvena zatakraturindra iva / indraH zrIvijayadAnasUri vi pRthivyAM ciraM galitAvadhikAlaM jIyAdvijayatAm / kiMbhUtaH / guNAnAM zamadamAdInAM gRhaM vAsa: vezma / ka iva / rohaNa iva / yathA rohaNo ratnAcalo ratnAnAM maNInAM gRham / 'ye ratnAcalavA. sino hi puruSAsteSAM na.ratnodyamaH' ityukteH / punaH ka iva / amburuhiNInAM preyAniva yathA kamalinInAM bhartA bhAnujyotiSAM kiraNAnAM gRham / punaH ka iva / vindhyAdririva / yathA vindhyAcala: kariNAM gajAnAM gRhaM sthAnam / punaH ka iva / amaragiririva / yathA devAnAM parvato meruH kharbhUruhANAM kalpavRkSANAM sthAnam / punaH ka iva / vasubhUtinandana iva / yathA vasubhUtinAno brAhmaNasya putraH zrIgautamakhAmI lamdhInAmakSINamahAnasIprasukhANAM tapaHsiddhivizeSANAM sthAnam / punaH ka iva / ambhodhiriva / yathA samudaH sudhAnAM samudramadhyotpannatvena pIyUSANAM sthAnam // Page #250 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 5 sargaH). hIrasaubhAgyam / yaM prAsUta zivAhasAdhumaghavA saubhAgyadevI punaH putraM kovidasiMhasIhavimalAntevAsinAmanimam / tadbrAhmI kramasevidevavimalavyAvarNite hIrayu-. ___ ksaubhAgyAbhidhahIrasUricarite sargazcaturtho'bhavat // 149 // iti zrIsIhavimalagaNiziSyapaNDitadevavimalagaNiviracite hIrasaubhAgyanAmni mahAkAvye zrImanmahAvIradevapaTTaparamparAvarNano nAma caturthaH sargaH // tena brAhayA vAgvAdinyAH kramau sevate ArAdhayatItyevaMzIlena vizeSeNa AsAmastyena janmAdiprArambhaM maryAdIkRtya varNanAgocarIkRte viracite hIrasaubhAgyanAmni mahAkAvye zrImanmahAvIrapaTTaparamparAvarNano nAma caturthaH sargaH abhavadbabhUva // iti paNDitazrIsIhavimalagaNiviracitAyAM khopajJahIrasaubhAgyakAvyavRttI zrImanmahAvIradevamArabhya vijayadAnasUrIndraM yAvatpaTTaparamparA prAdurbhavano nAma caturthaH sargaH // paJcamaH srgH| AjagAma viharansa dharitryAM pattane vijayadAnamunIndraH / rAjahaMsa iva ja(sutAyAH prollasatkamalazAlini nIre // 1 // atha caturthasargAnantaraM paJcamasargaprArabhbhe sa pUrva vyAvarNitakharUpo vijayadAnanAmA * munIndraH sAdhuzako dharitryAM gurjaradezavizeSo'bhidhAnaM tatra viharan grAmAnugrAmaM vica. ran sukhaM sukhena vihAraM kurvan pattane aNahillapATakAbhidhAne puTabhedane AjagAma Agatya samavamRtaH / kiMbhUte pattane / prollasantI vRddhi prApnuvantI kamalA lakSmIstayA zAlini zobhanazIle / tatpuruSa hrakhatvam / atha vA prakarSeNa nirantaratayA vAsasthAnatvAdullasantI hRSyamANA kamalA zrIyaMtra tathA zobhanazIle / ka iva / rAjahaMsa iva / yathA rAjamarAlo jaDusutAyA gaGgAyA nIre Agacchati samAyAti / kiMbhUte nIre / prollasanti vijRmbhamANAni yAni kamalAni taiH zAlate ityevaMzIle zobhAkalite / 'mahAnandasArArAjamarAlAyAhate namaH' iti sakalAhatpratiSTAne // sAMpratInayugajantupavitrIkarturarhata iva vatibhartuH / / AgamaM zravaNagocarayitvA nAgarA hRdi nananduramandam // 2 // nAgarAH pattanazrAddhajanA hRdi hRdaye amandaM bahu nanandu hRSuH / 'pArecaraNAmandanandabakhenduH' iti naiSadhe / kiM kRtvA / AgamamAgamanaM zravaNayoH karNayogocarayitvA gocaraM vidhAya / zrutvetyarthaH / kasya / vratibhaturvijayadAnasUreH / utprekSyate-sAMpratIna Adhuniko Page #251 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 190 kAvyamAlA | yugaH: kalikAlaH tasya tasmin vA ye jantavaH prANinastAn pavitrIkartuH pAvanIkaraNazIlasya / zIle tRJ / arhatastIrthakarasyeva // vyAhRtA mitamadhu spRhayadbhirnAgarairupagatairgaNadhArI / dAnavAri madhukRnnikurambairgandhasindhura ivaiSa ni (siSeve // 3 // * AgataiH samAyAtairnAgaraiH pattanasatajanaireSa vijayadAnamUri rniSeve (?) bheje / kiM kurvadbhiH / vyAhataM sUrivacastadevAmitaM pramANarahitaM madhu kSaudraM spRhayadbhiH / ' amitaM madhu tatkathA mama zravaNaprAghuNakIkRtA janaiH' iti naiSadhe / kairiva / madhukRnnikurambakairiva / yathA bhRGgagaNaiH gandhenopalakSitaH sindhuro vAraNo gandhahastI niSevyate / kiM kurvadbhiH / dAnavAri madAmbhaH kAGkSadbhiH // sUrizakrapariSatkRtabhUSaistadgaveSaNarasAdanimeSaiH / vAksudhArasapibaiH puralokairbhUgatairiva babhe suralokaiH // 4 // puralokairnAgarajanairbabhe zuzubhe / kiMbhUtaiH puralokaiH / sUrizakrasyAcAryapuraMdarasya pari vatsabhA / 'parSatpariSadA saha' iti zabdaprabhede / tatra kRtA nirmitA bhUSA zobhA yaistaiH / punaH kiMbhUtaiH / tasya sUrIndrasya arthAdgurumukhasya yaGgaveSaNaM darzanaM tasya rasAdanurAgAna vidyate nimeSo netranimIlanaM yeSAm / punaH kiMbhUtaiH / vAk gurovANI- seva sudhAraso'mRtaniHsyandaH taM pibantIti / utprekSyate -- bhUgataiH pRthvIprAptaibhUmau sametairvA purA devI evaM janAstairiva / te'pi zakrasabhAvihitazobhA nimeSarahitAH pIyUpapAyinazca bhavanti // AtmanAmiva vataMsavidhitsAtyutsukairvikaca kokanadena / pauramaulibhiracumbyata sUreH saMmadAtpadayugaM yugabAhoH // 5 // pauramaulibhirnAgarottamAGgaiH saMmadAdAnandAtsUrervijayadAnaguroH padayugaM caraNadvandvamacumbyata / padayornamrIbhUtaH ityarthaH / kiMbhUtasya guroH / yugavaddhRsara iva dIghauM bAha yasya / AjAnubAhutvAdidaM vizeSaNam / utprekSyate - AtmanAM sveSAM vikacena smitena kokanadena raktotpalena vataMsasya zekharasya yA vidhitsA kartumicchA tatrAtizayena utsu kairutkaNThitairiva / ' vaSTi bhAguri:-' iti sUtreNa avopasargasyAkArasya lopaH // iti guroH parAgamanavandane // AgamaM gaNadharasya kumAro jJAtavAnatha mitho janavAgbhiH / kokapota ivaM naktavirAme tAmracUDavacanaistapanasya || 6 || atha gurorAgamanAnantaraM pUrvavyAvarNitasvarUpo hIrakumAro mithaH parasparaM janAnAM nAgarikalokAnAM vAgbhirvacanaracanAbhirgaNadharasya vijayadAnasUrergacchanAyakasyAgamaM pattanopAzrayasaMsaraNaM jJAtavAn bubudhe / ka iva / kokapota iva / yathA cakravAkabAlakaH naktavirAme nizAtyaye tAmracUDAnAM kukkuTAnAM vacanairbhASitaistapanasyAgamamudayaM jAnAti // Page #252 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 5 sageH] hIrasaubhAgyam / 191 bAlasAla iva korakabhUSAmudvahanvapuSi kaNTakalekhAm / * taM mudA namasituM spRhayanso'dhyAsa sArathisanAtharathAkam // 7 // ___ sa horakumAraH sArathinA sUtena sanAtha: saMyukto yo rathaH syandanastasyAGkamutsaGgam / madhyamityarthaH / adhyAsa adhirohati sma / kiM kurvan / spRhayan kAsan / kiM katum / taM guruM namasituM namaskartum / 'namasitumanA yanAma sthAnanAma na pUSaNam' iti nepadhe / kayA / mudA harSeNa / kiM kurvan / vapuSi zarIre kaNTakalekhAM romAJcarAjIm / 'romAnaH kaNTako romavikAro romaharSaNam' iti myAm / udvahan dhArayan / ka iva / bAlasAla iva / yathA navataruH korakANAM kalikAnAM maJjarINAM bhUSAM shobhaamudvhte|| raMhasAsya manaso vibhuvIkSotkaNThitasya dadhatA kimu mUrtim / saMcaranpathi rathena sa tena prAptavAnupamunIndraniketam // 8 // / sa hIrakumArastena pattanAgamanasamaye vyAvarNitena rathena zatAGgena pathi pattanamadhya. mArga saMcaran pracalannupamunIndraniketaM gurorupAzrayasamIpaM prAptavAn samAyAtaH / utpre. zyate-mUrti zarIraM dadhatAM vibhratA vibhoH sUrevIkSA darzanaM tatrotkaNThitasyAtyutsukitasyAsya kumArasya manasazcittasya raMhasA vegeneva rathenetyasAvutprekSA // myandanAnmaNihiraNyavareNyazrIjuSaH pramadameduritAGgaH / svargivarga iva nAkivimAnAduttatAra bhuvi hIrakumAraH // 9 // hIrakumAraH syandanAdrathAdbhuvi pRthivyAmuttatAra uttarati sm| guruM vanditumiti zeSaH / kiMbhUtaH kumAraH / pramadena harSeNa meduritaM puSTiprAptaM puSTaM jAtaM vA aGgaM zarIraM yasya / syandanAtkasmAtka iva / nokivimAnAt svargivarga iva / yathA devayAnAddevavrajo bhUmau uttarasAmavazaraNasthaM jinaM nantu miti zeSaH / kiMbhUtAdrathAdvimAnAcca / maNibhI ratnairhiraNyaiH mutra gevareNyA prakRSTAM zriyaM juSante sevate iti // : . sUrivaRvidhuvIkSaNajanmAnandadugdhanidhiphena ivodyan / candrikAcchuritarugdazanAnAmAnane smitamanena vitene // 10 // .. anena hIrakumAreNa Anane svamukhe smitamISaddhasitaM vitene vidadhe cakre / kiMbhUtaM smitam / dazanAnAM dantAnAM cAndrakayA dIptyA churitA vyAptA / 'dazanacandrikayA vyavabhAsitam' iti / tathA 'candracchuritaM vapuH' iti pANDavacaritre / rukAntiryamya tat / utprekSyate-udyan prakaTIbhavan sUrevijayadAnagurorva mukhameva vidhuzcandrastasya vIkSaNAddarzanAcanmotpattiryasya tAdRzo ya Anando harSaH sa eva dugdhanidhiH kSIrasamudrastasya phaino DiNDIra iva // surirAjacaraNAmbujayugme nemuSo mukhamamuSya babhAse / Agato militumatra vasantI jAmimAtmana iva zriyaminduH // 11 // Page #253 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 192 kaavymaalaa| amuSya hIrakumArasya mukhaM vadanaM babhAse rAjate sma / amuSya kiM cakruSaH / nemuSaH praNatasya / kva / sUrirAjasya vijayadAnamunIndrasya caraNau pAdAvevAmbuje kamale tayo. yugme dvandve / utprekSyate-atra gurupAdAmbuje vasantIM nityasthAyukAM vAsinImAtmanaH khasya jAmi bhaginIM zriyaM lakSmI milituminduzcandra ivAgataH samAyAtaH / hIrakumAravadanasya pArvaNarohiNIramaNasya samAnatvAdiyamupamA / candralakSmyoyorapi samudrotpannatvena bhrAtR. bhaginyorvyavahAraH / 'ratnAkarastava pitA kamale nivAso bhrAtA sudhAmayatanuH patirAdidevaH / kiM devi kena kamale vada zikSitAsi sAraGgazRGgakuTilAni viceSTitAni // iti suukte|| bhAti tatpadarajo'sya lalATe parvameva tilakaM kRtametata / tvayyatha tvaritameva samepye bhASituM kimiti tatpadalakSmyA // 12 // .. tasya guroH padasya caraNagya rajo reNuH asya hIrakumArasya bhAle lalATapaTTe rAjate / utprekSyate-tatpadaladamyA vijayadAnasUripaTTazriyA ityamunA prakAreNa bhASituM vaktuM pUrva prathamameva etatpratyakSalakSyaM kimu tilakaM vizeSakaM kRtaM racitamiva / iti kiM yat atha etasmAtsUreH sakAzAdahaM tvayi viSaye tvaritaM zIghrameva sameSye samAgamiSyAmi sameSye / ayam 'IDac' gau divAdiko dhAturAtmanepadI ca // tasya locanapathe pRthukendrastasthivAnatha yathAsanameSaH / sakriyeva vidhinA pariSatsA tena kAMcidapuSacca vibhUSAm // 13 // atha vandanavidheranantaram eSa hIrakumAralakSaNa: pRthukendraH kumArapuraMdarastasya sUre. locanayonayanayoH pathe mArge / pathazabdo'kArAnto'pyasti / 'yathA ka: pathaH smRtaH' iti / 'tathApathaH pathi smRtaH' iti zabdaprabhede / nakArAnto vAyam / tatra TADakA iti DapratyayaH / guroraNe ityarthaH / tasthivAnupaviSTaH / katham / yathAsanaM yathAsthAnam Asyate upavizyate asmin pradeze ityAsanam / puna:-~sA pariSat sabhA tena hIrakumAreNa kAMcidapUrvI vibhUSAM zobhAmapuSat puSNAti sma / keva / satkriyeva / yathA zobhanamanuSTAnaM vidhinA zAstroktaprakAreNa kRtvA zobhate // iti hIrakumArAgamanaguruvandane / dezanAM zamavatAM zatamanyuH sa prabodhayitumaGgisamAjam / prAdizadvarayitA vasatInAM kaumudImiva vanaM kumudAnAm // 14 // sa mahAvIrapaTTaparamparAyAto vijayadAnasUriH nAmA zamavatAmupazaminAM sAAMdhUna madhye zatamanyuH zatakratuH zakraH dezanAM dharmopadezaM prAdizaddadau / vyAkhyAnaM karoti smetyarthaH / kiM krtum| aGginAM bhavyapragaNinAM samAja sabhAM prabodhayituM dharma sthApayitum / ka iva / varayiteva / yathA vasatInAM rAtrINAM kAntazrandraH kumudAnAM kairavANAM vanaM kAnanamAkara vA pratibodhayituM vikAzayituM kaumudIM candrikA pradizati / vistArayatItyarthaH // Page #254 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 193 5 sargaH] hIrasaubhAgyam / indravAraNamiveyamasArA saMsRtiH kRtadurantavikArA / pakilAvaTa ivAtra nimamA nirgamena bhavinaH prabhavanti // 15 // bho bhavyAH, iyaM saMsRtiH saMsAra indravAraNanAma kaTukaM phalaM tadvadasArA / indravAraNaphalaM hi bahirdazyamAnaM ramyaM paraMmadhye niHsAram atikaTukatayA kenApi khAditumazakyatvAdviSa. phalavat tathA saMsRtirapi / kiMbhUtA saMsRtiH / kRto niSpAdito durduSTo'nantaduHkhadA. yakatvena anto'vasAnaM yasya tAdRzo vikAro vikRtiryayA / phalamapi duSTavikRtikRt / tathA atra saMsAre nimamA brUDitAH / patitA ityarthaH / bhavino jIvA nirgame niHsaraNe viSaye na prabhavanti naiva samarthIbhavanti / nigodAdiSvanantapudgalaparAvartakartRtvena / ka. sminniva / patilAvaTa iva / yathA jambAlajAlAkalitakUpe nimamA nimajya sthitA jantavo nirgantuM na prabhavanti // nArakAdigatayo'tra catasraH saMsphurantyasumatAmiva puryaH / santi bhUpatipathA iva lakSA yonayazcaturazItiramUSu // 16 // bho bhavyAH, atra saMmRtI asumatAM jantUnAM catasrazcatuHsaMkhyAkA nArakAdigatayaH / 'narakastu nArakaH syAnirayo durgatizca saH' iti haimyAm / AdizabdAttiryaDnarasuralakSaNA gatayo gamanasthAnAni saMsphuranti prakAzIbhAvaM bhajanti / kA iva / purya iva / yathA jantUnAM vAsasthAnAM nagaryo dRzante / punaramUSu caturgatiSu caturazItilakSA yonayo jIvAnAmutpAdasthAnakAni santi vartante / ka iva / bhUpatipathA iva / yathA nagarISu caturazItipramANA rAjamArgA bhavanti / 'caturAzI cahuTA' iti lokaprasiddhiH // ___ martyajanmanagarImadhigatya prANino bhramivazena kathaMcit / . darzanAdivaravastvanavApterAyureva dhanavatkSapayanti // 17 // prANino jIvA darzanaM samyaktvamAdI yeSAM dezaviratisarvaviratipramukhANAM varavastUnAM pradhAnapadArthAnAmanavApteralAbhAt dhanavadarthAnIvIdravyamivAyujIvitakAlameva kSapayanti niSThApayanti / kiM kRlA / bhramivazena bhavaparamparAraNyaparibhramaNaprakAreNa kathaMci. dRzadRSTAntairmahatA kaSTena kRlA martyajanma manuSyotpattirnAma nagarImadhigatya prApya / 'a. dhigatya jagatyadhIzvarAt' iti naiSadhe / adhigatya / labdhvA ityarthaH // nirgatAyurakhiladraviNAste raGkacannarakavarma bhjntH| hA durAgatadazA azaraNyA nityaduHkhamanubhUya mriyante // 18 // hA iti khede / te pUrvoktAH prANinaH na vidyate zaraNAgatasAdhuH rakSitA pAlayitA vA yeSAM te azaraNyA / zaraNarahitA ityarthaH / tathA durduSTA zocanAhI AgatA dazA avasthA yeSAM tAdRzAH santo nityamanizaM duHkhaM klezaparamparAmanubhUya vivadha prApya thA niyante / kiM kurvantaH / nirgataM niSTitaM kSayaM prAptamAyujIvitakAlata devAkhilaM Page #255 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 191 kaavymaalaa| samastaM draviNaM dhanaM yebhyo yeSAM vA tathAvidhAH santo narakasya durgatavarmamArga bhajante aashr'ynte| kiMvat / rakavat / yathA dramakAnidhApitasamastakhadhanAH santo mArga nagara* dhvAnaM bhajantaH kenacidapyakRtarakSA duSTAvasthApatitA nityamanubhUya mriyante // dharmamArhatamato janimanto yAnapAtramiva saMgrahayadhvam / - tasthuSI bhavapayonidhipAre muktinAmanagarI ca jihIdhvam // 19 // he janimanto bhavyAH, ato'smAtkAraNAdyAnapAtraM vahanamivAItaM z2inapraNItaM dharma saM. grahayadhvam / dharmasaMgrahaM kurutetyarthaH / 'grahAti grahayate lAti' iti kriyAkalApe grahaNArthAH kriyAH / punayUyaM bhavantaH bhavaH saMsAraH sa eva payonidhiragAdhatvAtsamudraH tasya pAre parasmiMstaTe tasthuSI sthitimatI muktiH siddhireva nAma yasyAstAdRzIM nagarI jihIdhvaM gacchata / yAnapAtrasaMgrAhiNo janA hi pAthopiyarapArapurImAsAdayantIti sthitiH // dve mahodarapurasya padavyau pradhvarA ca viSamA ca jinokte / / AdimA nanu mahAvratanAmA pazcimA punaraNuvratarUpA // 20 // * bho bhavyAH,mahodayapurasya muktinAmanagarasya dve ubhe padavyau mArgo sta: bhagavatA kathitau vartete / dve ke / ekA pradhvarA saralA ca, punaraparA viSamA kuTilA / tatra dvayormadhye A. dimA padavI prathamo mArgaH nanu nizcitaM mahAnti sarvasAvadyavyApAraniSedharUpANi / sarvaprANAtipAtaviramaNa-sarvamRSAvAdaviramaNa-sarvAdattAdAnaviramaNa-sarvabhaithunaviramaNasarvaparigrahaviramaNa-iti paJca mahAvratAnIti nAma yasyAH saa,| 'sAkSAdapsaraso vimAnakalitavyomAna evAbhavAn' iti naiSadhe / tena mahAvratanAmA iti prayoga: / punaH pazcimA tayorantimA aNuvratAni dezaviratibhAjAm / sthUlaprANAtipAtaviramaNasthUlamRSAvAdaviramaNa-sthUlAdattAdAnaviramaNa-khadArasaMtoSaparastrIvidhavAvezyAkanyAviramaNa-sthUlaparigrahaparimANa-digviramaNa-bhogopabhogaviramaNa-anarghadaNDaviramaNa-sAmAyikavata-dezAvagAsika-pauSadhopavAsavrata-atithisaMvibhAgavratarUpANi dvAdazasaMkhyAkAni rUpaM yasyAH sA // tarNamasti yadi tatra yiyAsA pradhvare pathi tataH prayatadhvam / saugatoditapadArtha ivAste yadbhavaH sphuradazAzvatabhAvaH // 21 // bho bhavyAH, yadi bhavatAM tatra mahodayapure tUrNa zIghraM yiyAsA gantumicchAsti vartate, tatastahi pradhvare sAdhumArgarUpe sarale pathi padavyAM prayatadhvaM prayatnaM kurudhvam / yadyasmAkAraNAt bhavaH saMsAraH sphuran prakaTIbhavan azAzvatabhAvaH vinazvaratA yatra etAdRza Aste / ka iva / saugatAdipadArtha iva / yathA bauddhakathitavastuvraje 'sarve kSaNikam' iti vAkyAta yAvatpadArthasArthe anityatA vartate // Page #256 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 5 sargaH hIrasaubhAgyam / anityatAmeva darzayati sAMdhyarAga iva jIvitamaste yauvanaM ca saritAmiva vegaH / yatkSaNeva kamalA kSaNikeyaM tattvaradhvamanizaM jinadharme // 22 // yatkAraNAt sAMdhyarAgaH saMdhyAsamayasaMbandhI rAgaH upalakSaNAnIlapItakRSNavataraktAbhrikAprakarastadvajIvitam / yathA saMdhyAga: kSaNAt pradhvaMsaM bhajate tathA jIvitavyamapIti / ca punayauvanaM tAruNyaM saritAM prAvRSeNyanadInAM vega ivAsti / yathA nadInAM pUraM tvaritaM pryaati| yataH 'yauvana jAi veginadI yuMjalapAi indacandanAgenda kaho kuNa thiTa rahai' iti sUtokeH / tathA yauvanamapi / putatkAraNAt iyaM kamalA lakSmIH kSaNeva vedyudiva kSaNazabdo vezmaratnazAnticaritre'sti / kSaNikA kSaNamAtrasthAyukA / 'karikarNacalA kamalA' iti vacanAt / tatkAraNAdanizaM jinadharme tvaradhvaM tvarAM kurudhvam / zIghra jinadharmameva kurutetyarthaH // iti gurudezanA // bhAratImiti nizamya zamIndoH kalpitAplava ivAmRtakuNDe / ullasatpulakapallavitAGgazcetasIti vitatarka kumAraH // 23 // kumAro hIranAmA cetasi khamanasi iti vakSyamANaM vitarke cintayAmAsa / kiMbhUtaH kumaarH| ullasan prakaTIbhavan yaH pulako romAJcastena pallavitamaGgaM vapuryasya / utprekSyateamRtasya sudhAyAH kuNDe kalpitaH kRtaH AplavaH snAnaM yena tAdRza iva / kiM kRtvA / zamIndormunicandasyetyAyuktaprakAreNa bhAratI vANIm / dezanAmityarthaH / nizamya zrutvA // asti kazcana na kasyacanApi bhrAtRputrapitRmitrajanAdi / saMsRtau kSaNikatAM kalayantyAM nAnuyAti paralokajuSaM yat // 24 // kasyacanApi puMso bhrAtA bandhuH, putraH sutaH, pitAjanakaH, mitraM suhRt, janaH kuTumvavargaH, sa Adau pUrva yasya tAdRkkazcinnAsti yatkAraNAt kSaNikatAM kSaNamAtrasthAyitvaM 'je puvaDhe dihA te avarahe na dIsanti' iti vacanAt kSaNa vidhvaMsibhAvaM kalaMyantyAM dadhayAM saMsRtau saMsAre paralokajuSaM bhavAntarabhAjaM khajanaM ko'pi nAnuyAti na pazcAtpRSThe vA brajati / anyasmin bhavena ko'pi sArdha yAti / eka eva jIvo yAtItyarthaH / yataH paralokajuSAM khakarmabhirgatayo bhinnapathA hi dehinAm' iti raghau // ... vallabhIbhavati yadbhavabhAjAM khArtha eva na tathAtra parArthaH / parvaNIndurapi paGkajapANiM yAtyasau vasukRte'parathA no // 25 // yatkAraNAdatra jagati bhavabhAjAM jantUnAM yathA yena prakAreNa khArtha eva kevalaM nijakArthameva vallabhIbhavati iSTo jAyate, tathA tena prakAreNa prANinAM pareSAmarthaH anyakRtyaM na vallabhaH syAt / uktamartha dRSTAntena draDhayati--asA pratyakSo mahatsu vikhyAtimAn induzcandro'pi parvaNi amAvAsyAyAM vasukRte ratnakRte / vasu kAntidhanayoH / tadartha Page #257 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 196 kaavymaalaa| paGkajapANi sUrya pratibhAnupANe yAti / kSINazcandraH parvaNi bhAskarapArzve galA kAnti. mAdAyAbhyudayate iti kavisamayaH / aparathA anyasamaye arthe mRte svAbhyudaye saMjAte na kadAcidgacchati / evamanyo'pi kamalAGkitakaraM dhaninaM prati dravyArtha prayAti / kArya mRte tatpArzvamapi nopaiti / tasmAtko'pi kasyApi nAsti / 'prakAravacane thAl' / . 'sAmAnyasya bhedako vizeSa prakArastadvRtteH kimAdesthAl syAt sarvaprakAreNa iti sarvathA itarathA aparathA' iti prakriyAkaumudyAm // kAryakAla itaro'pi nareNAdIyate tadanu mucyata eva / vibhramAya vidhRto hRdi hAro hIyate rahasi somamukhIbhiH // 26 // . nareNa manuSyeNa kAryakAle khakRtyasamaye itaro'pyanyo'pi khakAryakRte AdIyate. khIkriyate / tadanu kAryakaraNAnantaraM sRte kRte mucyate tyajyata eva / uktamarthamanta-: reNa dRDhIkaroti-somamukhIbhiH strIbhiH vibhramAya vilAsArtha zobhAkRte vA hRdi vakSasi . hRdaye dhRtaH parihito hAro muktAkalApo rahasi suratakrIDAkaraNasamaye / 'saMbhogazca raho ratiH' iti haimyAm / hIyate uttAryate hRdayAt pRthakriyate / tataH sarveSAM svArtha evaabhiissttH|| janminAmayamakRtrimamitraM zreyase tdudyejindhrmH| . vaibhavAya parizIlanabhAvaM lambhitaH kSitizazIva kRtajJaH // 27 // tatkAraNAt asAre saMsAre ayaM svargApavargasAdhakatvena prasiddhaH akRtrimamitraM khAbhAvikasuhRt jinokto bhagavatpraNIto dharmaH parizIlanabhAvamupAsanAgocaratAM lambhitaH prApitaH san zreyase aihalaukikamuktikRte ca udayet prakaTIbhavet / kiMbhUtaH / kRtaM nirmitaM jAnAtIti kRtajJaH / ka iva / kSitizazIva / yathA kRtajJo nRpaH sevitaH san vaibhavAya vibhUtikRte bhavet // svAnujanmabhaginIkulavRddhAnAdade tadanuyujya tapasyAm / pAralambhanavibhurbhavavAdhairyattarIva niyamasthitireSA // 28 // yatkAraNAdeSA muktinagarapradhvarapraddhatiH prasiddhA niyame pazcamahAvratAdimUlaguNottaraguNasamyakpAlanarUpe yAvajIvAvasthAnaM niyamasthitidIkSA tarIva nauriva saMsArasamudrasya pAralambhane parataTaprApaNe vibhuH samarthA Aste / 'tAM tRtIyapuruSArthavAridheH pAralambhanatarImarIramat' iti naiSadhe / tatkAraNAt kho jJAtivargaH / anujanmA kanIyAn zrIpAlAkhyabhrAtA rANIvimalAsakhye dve bhaginyau jAmI kulavRddhAn gotramahattarAnanuyujya pRSTyA ahaM tapasyAM saMyamamAdade gRhNAmi // iti hIrakumArasya saMsArAsAratAvicAraH // sUrisindhurapuraH sa kumAro vyAjahAra manasIti vimRzya / dantakAntimucukundasumaistatpAdayoriva sRjannupahAram // 29 // Page #258 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 5 sargaH] hIrasaubhAgyam / 197 sa hIrakumAraH manasi svacitte iti pUrvoktaM vimRzya vicArya sUriSu sindhuraH zauNDIratvena gajJastasya puro'gre vyAjahAra vadati nma / utprekSyate - dantAnAM kAntaya eva mucakundA drumavizeSAsteSAM sumaiH puSpaistasya sUreH pAdayozcaraNayorupahAraM pUjAm / 'pUjArhaNAsaparyArcA upahAravalI samau' iti haimyAm / sRjan kurvanniva // prApya tAvakakarAdiha dIkSAmAhitAyatihitAmiva zikSAm / sevituM caraNatAmarasaM te mAnasaM munipa kAmayate me // 30 // he munipa sUrIndra, te tava caraNatAmarasaM pAdapadmaM sevituM me mama manaH kAmayate vAJchati / kiM kRtvA / ihAsminneva samaye tAvakAt tvadIyAtkarAt pANekSAM prApya samAsAdya / utprekSyate--AhitaM sthApitamAyatau uttarakAle hitaM pathyaM yayA tAdRzIM zikSAmiva // evamuktavati hIrakumAre sUrizItakiraNaH sma gRNAti / mathyamAnaMmakarAkararAvaM hrepayanniva gabhIravirAvaiH // 31 // sUriSu madhye zItakiraNa: saumyaguNena candro gRNAti sma babhASe / kasmin sati / evamamunA prakAreNa uktavati kathitavati hIrakumAre sati / utprekSyate - sUrirgabhIravirAvairmandradhvanibhirmathyamAno nArAyaNena mandaragiriNA viloDyamAno yo makarAkaraH samudrastasya rAvaM gambhIranirghoSaM lajayan lajjAyuktaM kurvanniva // mA kRthAH kvacana tatprativandhaM bAndhavasvajanamitrajaneSu / gandhavAha iva bhUdharasindhugrAmasImapura bhUmidhunISu // 32 // he kumAra, yadyevaM tavAzayastattadA tarhi kvacana keSvapi bAndhavA bhrAtaraH khajanAH sagotrAH jJAtayaH, mitrANi suhRdaH, tatpramukheSu janeSu lokeSu pratibandhaM mamatvena snehena kRtvA saMsAre sthAyibhAvaM mA kRthA mA kuryAH / ka iva / gandhavAha iva / yathA vAyurbhUdharAH parvatAH, sindhavaH samudrAH, grAmAH saMnivezA:, sImA grAmanagarasamIpabahiH pradezAH, purANi nagarANi, bhUmayo'khilavasuMdharA, dhunyo nayaH, tAsu pratibandhaM na vidadhAti // yairavardhi jinadharmasuradruH pUrvajanmani janairiha teSAm / taddalAni kamalAkamalAkSI sArvabhaumapadavIpramukhAni // 33 // tatsumAni suravaibhavalambhaH kIrtayaH parimalo'pyadasIyaH / siddhimugdhamRgadRkparirambhArambhaNAni punarasya phalAni // 34 // (yugmam) hIrakumAra, yairjanaiH pUrvajanmani prAcIne bhave jinadharmarUpaH suradruH kalpavRkSosa vRddhi prApitaH teSAM janAnAmiha janmani kamalA lakSmIH / atha ca kamalA zrIstattalyA kamalAkSI aravindalocanA strI, yayA pariNItamAtrayA gRhe cAgatayA satyA Page #259 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 198 kaavymaalaa| sarvataH saudhadhanadhAnyadvipadacatuSpadAdibhiH paripUryate sA lakSmIsadazA padmAkSI tathA sArvabhaumaH sarvasyA bhUmerIzvarazcakravartI tasya padavI etAH pramukhAH AdimAH prakRSTA vA yeSu tAdRzAni tasya suradrodalAni patrANi santi / tathA surANAmupalakSaNAdindrAdInAM vaibhavAnAM saMpadA lambhaH prAptiH sA tasya sumAni puSpANi / 'prasUnaM kusumaM sumam' iti haimyAm / tathA kIrtayaH surAsuranarakhecara kiMnaramithunagIyamAnayazAMsi api punarasyAyamadasIyaH parimala: AmodaH saurabham / tathA siddhayo laghimA, vazitA, Izatvam, prA. kAmyam , aNimA, mahimA, yatra kAmAvasAyitvam , prAptiH, ityaSTau anyA api matrata. vidyAtapaHzaktipramukhAH siddhaya eva mugdhamRgadRzo ramyAGganA / atha vA siddhirma ktireva pradhAnavadhUsvAbhistayA vA sArdhamAliGganAni parirambhaNAni bhAsAdanAni veSAmArambhAH prakramAstAni punarasya kalpadroH phalAni vartante // dharma eva manujairiha mantraH sArvakAmika ivaiSa nissevyH| . . yena vAGmanasapAragataM yattatkaroti karasAttarasAsau // 35 // . iha janmani manujairmAnavaireSa pUrvavyAvarNitakharUpaH dharma eva niSevyaH sevanIyaH mA. rAdhyaH / ka iva / mantra iva / yathA kaizcitpubhirvinaryAdinA prasannIbhavadgurupradattaH sa. rvAn samastAn kAmAnmanobhilaSitAn karoti pUrayatIti sArvakAmiko mantrI niSe. vyate samyagupAsanAgocarIkriyate / yena kAraNenAsau dharmo yadvastu vAyanasayoH pAragataM vacanamanasorgocarAtItaM yatra padArthe vAco manasazca gocaro na bhavati tadapi vastu tarasA zIghraM karasAtkaraprAptaM karoti / 'kA nAma tatra cintA prabhavati puruSasya pauruSaM yatra / vADyanasayoraviSaye vidhI ca cintAntaraM kimiha // ' iti campUkathAyAm // iti kumAramuddizya guruvAkyam // tAM nipIya munivAsavavAcaM smeradRkprabubudhe sa kumAraH / kairavotkara iva smitakozazcandrikA kumudinIramaNasya // 36 // sa kumAraH pravubudhe prativuddhaH / kiMbhUtaH / smeradRk harSeNa hasitanayanaH / to pU. vokko munivAsavasya sUrIndrasya vAcaM vANI nipIya sAdaraM zrutvA pItvA / ka iva / karavotkara iva / yathA kumudinIramaNasya vidhozcandrikA jyotsnA nipIya kumudaprakaraH prabudhyate vikAzaM labhate / kiMbhUtaH / smitA vikasitAH kozAH kuGmalA yasya // nizcikAya vinayAnatakAyastatpuraH zizuzazI svatapasyAm / zaMbhusudhruva ivAmbujanAbhaH pratyagAca bhavanaM nijajAmeH // 37 // zizuzazI kumAracandraH tasya sureH puro'pre khasyAtmanastapasyAM dIkSAgrahaNaM nizcikAya ahamavazyaM zrImatpArzve parivrajAM gRhISyAmiti nizcayaM kRtavAn / kiMbhUtaH / vinayena A sAmastyena nato namrIbhUtaH kAyaH zarIraM yasya / ca pUnarnijajAmevimalAyA bhavanaM gRhaM pratyujagAma / ka iva / ambujanAbha iva / yathA kRSNaH zaMbhusubhravaH pArvatyA Page #260 -------------------------------------------------------------------------- ________________ / sargaH]. hIrasaubhAgyam / 199 bhavanaM prati gacchati / bhavAnI hi kRSNabhaginIti kavisam yaH / 'bhavAnI kRSNamenAkavasA' iti haimyAm / ambhojanAbhaH ambujanAbhaH ityAdayaH prayogAH pANDavacaritre santIti / / iti vijayadAnasUripuro hIrakumArasya dIkSAgrahaNanizcayakaraNam // icchatA hRdi mahodayalakSmIsaGgatimiva jainatapasyAm / bhASyate sma bhavanaM pravibhUSyAnena bhAvayatinA nijajAmiH // 38 // anena nijajAmiH khabhaginI bhASyate sma bhASitA vAditA / anena kiMbhUtena / bhA. vena pariNAmena yatinA sAdhunA / atha vA bhAve Azaye manati yatitvaM cAritramasyeti tena bhAvayatinA / kiM kRtvA bhASitA / bhavanamarthAdbhaginIbhavanaM prakarSeNa vibhUSya zobhAM nItvA gRhe aagtyetyrthH| anena kiM kurvtaa| jinAnAM tIrthakRtAmiyaM jainI tapasyAM dIkSA. marthAdrahItumicchatA hRdaye vAJchatA / utprekSyate-mahodayalakSyA muktizriyA mahAbhyudayasaMpado vA saGge saMgame milane dUtimiva saMdezahArikAmiva / 'tasyAH vayaMvaraparigrahadUtireSA muktAvalI hRdipadaM bhavataH karotu' iti campUkathAyAm / 'dUtyAM tirapi smRtA' iti zabdaprabhede // . dhAriNIsuta ivAdya sudharmasvAminaM vijayadAnamunIndram / vandituM vijayasiMhamahebhyAmbhojadRggata ito'hamabhUvam // 39 // vijayasiMhanAmA yo mahebhyo vyavahArI tasyAmbhojak priyatame he jAme adyAha. mito bhavatyA gRhAdvijayadAnanAmAnaM munIndraM sUriM vandituM namaskartuM gato'bhUvam / ka iva / dhAriNIsuta iva dhAriNInAmA RSabhavyavahAripatnI tasyAH suto jambukumAraH sudharmakhAminaM zrImahAvIrapaJcamagaNadharaM nantuM gato'bhUt // . kIlanaikalalitaM kalayantI yA kazeva turagasya bhavasya / dezanAzravaNagocarabhAvaM lambhitA zramaNazItamarIceH // 40 // . he jAme, zramaNazItamarIcevijayasUrIndrasya sA paramazAntarasamayI dharmakathA mayA badbhAnA zravaNayoH karNayoH gocarabhAvaM viSayatAM lambhitA nItA / zrutetyarthaH / 'nUnaM na me zravaNagocaratAM gato'si' iti kalyANamandirastotre / sA kA / yA dharmadezanA bha. vasyaM saMsArasya kIlane tADane atha vA kIlanAyAM parAbhavavidhAnaviSaye / 'bajate heli. hayAlikIlanAm' iti naiSadhe / ekamadvitIyaM lalitaM vilAsaM vyavasAyaM kalayantI bi. bhratI vrtte| keva / kazeva / yathA kazA carmadaNDaH 'cAbakho' iti loke prasiddhA turaMgasyAzvasya tADane advaitaM vyApAra bibharti // unnamajjaladharAdiva jAme sUrirAjavadanAdudayadbhiH / vANivaibhavarasaiddhayametatpUryate sma mama karNakalazyoH // 41 // he jAme he vimale, sUrirAjasya vadanAnmukhAdudayadbhiH prakaTIbhavadbhiH vANInAM dAcA Page #261 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 200 kaavymaalaa| vilAsA vaicitryAsta eva rasA jalAni tairmamedaM madIyametatpratyakSazabdaviSayagocaraM karNI zravaNAveva kalazyo kumbhyau tayordvayaM yugalaM pUryate sma pUNIbhUtam / zravaNazabdaH punapuM. sake / 'AlocanAntAt zravaNau vitatya' iti liGgAnuzAsanAvacUrNI / tathA 'avalambitakarNazaSkulIkalazIkaM racayatravocata' iti naiSadhe / kasmAdiva / unnamatraladharAdiva / yathA unnamato jalabharairnamrIbhavanto jaladharAnmeghAduditaiH prAdurbhUtainAraiH salilaiH kalazIdvandvaM paripUrNIbhavati / vANizabdo hrakho'pyasti / yathA 'antarvANistu zAstravit' iti haimyAm / tathA bhartRharazatake proktaM ca-'keyUrA na vibhUSayanti puruSa hArA na candrojjvalA na snAnaM na vilepanaM na kusumaM nAlaMkRtA mUrdhajAH / ekA vANi. ralaMkaroti puruSa yA saMskRtA paThyate kSIyante kila bhUSaNAni satataM vAgbhUpaNaM bhUSa. Nam // ' ityatrApi vANizabdo havaH // sUribharturamRtAdapi vAco dRzyate jagati ko'pi vizeSaH / . tyaktamanyava idaMrasikA ynmnyubddhmnsstvmRtaashaaH|| 42 // . he jAme, jagati vizve amRtAtpIyUSAtsUribharturbAco vANyAH ko'pyadbhutavaibhavo vi. zeSaH atizAyitvamanirvacanIyamahimA dRzyate avalokyate jJAyate vA / yadyasmAtkA raNAt idaMrasikA guruvacanasudhApAnarasavanto janAstyaktamanyava ujjhitakopA jAyante asyAM vANyAM rasikAH idaMrasikAH / 'idaM yazAMsi dviSataH sudhArucaH' iti naiSadhe tu punaH / amRtAzAH sudhApAyino devA manyubaddhamanasaH kopakalitAntaHkaraNAH tattva tastu yajJotkaNThahRdayAH tadazanatvAt / 'khAhA khadhA RtusudhAbhuja AditeyAH' iti haimyAm // sAMprataM bhagini tena munIndoH saMnidhau grahayituM vratalakSmIm / utsuko'hamabhavaM bhavamano dhAriNeya iva vIrajinendoH // 43 // he bhagini, tena etAdRgguruvacanAmRtapAnautsukyena kAraNena sAMpratamadhunA munIndo vijayadAnasUreH pArzve vratalakSmI cAritrazriyaM grahayitumAdAtumahamutsuka utkaNThito 'bhavaM saMjAtaH / 'gRhNAti grahayate lAlI' iti kriyAkalApe / grahayate ityasya Nyantasya tumpratyayaprayogaH / ahaM kiMbhUtaH / bhavAtsaMsArAtpunaH punaH paryaTane bhagna udvignaH / va iva / dhAriNeya iva / yathA zreNikanRpatnI dhAriNI tasyA nandano meghakumAraH zrImahA vIrajinavarasya pAve. vrataM grahItumutsuko jajJe // setubandhamiva saMsRtisindhostadratAya mama dehi nidezam / vinayenna hi mahodayalakSmIsaMmukhaM nijajanaM hitakAGkSI // 44 // he jAme, tatkAraNAttvaM mama vratAya cAritragrahaNArtha nidezamAjJAM dehi / kamiva setubandhamiva padyAviracanamiva / loke 'pAja' iti prasiddhA / kasya / saMsRtiH saMsAraH sa evAgAdhatvAtsindhu: samudrastasya / hi yasmAtkAraNAnmahAnudayo'tyaizvaryaM mokSazca tarU Page #262 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 5 sargaH hIrasaubhAgyam / 201 lakSmIstatrAbhimukhaM saMmukhIbhUtaM nijajanaM khakIyabandhuvarga hitakADI khajanahitAbhilApuko janaH ko vinayodvenaM kuryAt , api tu na ko'pi nAntarAyI bhavet // iti vimalAbhaginIM prati hIra kumArasya dIkSAdezamArgaNavacanam // tadvaco vicaritaM sahajena prAptamAtramapi karNapuTAntaH / kSiptataptagurupatramivAsyA duHkhamapratimamAtanute sma // 45 // sahajena bhrAtrA / ['bhrAtA tu syAtsahodaraH / samAnodaryaH sodaryaH sagarbhasahajA api // ' iAte haimyAm / ] viracitaM kathita tadvaco dIkSAdezamArgaNarUpaM tatpUrvoktaM vAkyaM karNapuTAntaH zrotrapAtramadhye prAptamAtramapi kevalamekavAraM gatamapi asyA vimalAyA hIrakumArasya vRhadbhaginyA apratimamasAdhAraNaM duHkhamAtanute sma cakre / kimiva / kSiptataptagurupatra miva ! yathA-kSiptaM sthApitaM taptamuSNIkRtaM gurupatraM karNayoratiduHkhadaM syAt // DimbhalambhitaviDambanabhAjA duHkhataH parabhRteva bhaginyA / sa nyagAdi mRdugadgadavAcA sAdhimAdharitapuSpadhanuHzrIH // 46 // sa hIrakumAro bhaginyA vimalAkhasrA nyagAdi bhASitaH / kiMbhUtayA / mRdvI komalA tathA vASparaspaSTA tAdRzI vAgvANI yasyAH / athavA sAdhanabhUtayA vAcA kRtvA / kutaH / kutastAdRgbhrAtRpravrajyA pariNAmoddhRtaduHkhataH / sa kiMbhUtaH / sAdhinnA zarIrasaundaryeNa / 'sAdhuramyamanojJAni' iti haimyAm / adharitA hInIkRtA tiraskRtA vA puSpadhanuSaH kAmasya zrIrvapuH zobhA yena / tvayAdRtaH kiM narasAdhimabhramaH' iti naiSadhe // utprekSyate--parabhRteva / yathA kokilayA bhASyate vikharamucyate / kiMbhUtayA / Di. mbhena avyaktabAlakena lambhitaM prApitaM yadviDamvanaM saMtApanaM tadbhajatItiparAn kAkabAlakAn puSNantIti parabhRtaH / 'kokilaiH pAlitaH kAkastathA cAstu poSitaH' iti vacanAt / tathA parabhRt vynyjnaantH| 'parabhRtAM madanAlasacetasAm-' ityAdi raghuku. mArayorapi // sAMprataM vyatikarastava ko'yaM vArdhakocitavidhezcaraNasya / ... lIDhi vatsa viSayasya rasAlasyeva pakrimaphalasya rasAMstvam // 47 // ' he vatsa, sAMpratamidAnI bAlalIlAyAM tava bhavatazcaraNasya cAritrasya ko'yaM vyatikaraH ka eSa prastAvasamaya: / kiMbhUtasya caraNasya / vArdhake vRddhAvasthAyAmucito yogyo vidhirAcaraNaM yasya / kiM ca he bandho, adhunA tvaM viSayasya zabdAdigocarasya rasAnAsvAdAn lIDhi AkhAdaya / rAgAnanubhava / kasyeva / pakrimaphalasyeva / yathA ko'pi rasAlasya sahakArataro: paripakvaphalasya rasAtrisyandAnAkhAdayati janaH // 1. vastutastu parabhRtA mAkyeva / kokilaDimbho rUpasAdRzyaviDambanAtaH kAkAbhyAM pAlyate ityeva saMpradAyaH. Page #263 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 202 kAvyamAlA / bhAgyabhAji jalajanmagRhaivAgantukA taruNatA tvayi vatsa / kAmakelivasatau ratisakhyAM tvaM ramakha yuvatIbhiramuSyAm // 48 // he vatsa, tvayi viSaye taruNatA yauvanAvasthA AgantukA AgamanotsukazIlA vrtte| keva / jalajanmagRhaiva / yathA bhAgyabhAji puNyavati puruSe jalajanmamandirA lakSmIrAgamanazIlA bhavet / punarhe bandho, tvamamuSyAM tAruNyAvasthAyAM yuvatIbhiyauvanavatIbhiH strIbhiH sAdhai ramakha vilAsaM kuru / 'yuvatIkaranirmalani mathitam' iti dIrgho'pi yuvatIzabdaH / kiMbhUtAyAmamuSyAm / kAmasya kandarpasya kelivasatI krIDAgRhe / punaH kiM.. bhUtAyAm / rate rAgasya sakhyAM vayasyAm / ratiH smarastriyAM rAge rate' ityanekArthaH // yauvane'rjaya yazoguNalakSmIH kSoNimAniva mahaHkSitikozAn / ArhataM tadanu dharmamayi tvaM sthAvire sthiratayA vidadhIthAH // 49 // __ he vatsa, yauvane tAruNye yazAMsi kIrtIrguNAn mahattvaudAryAdilakSaNAn lakSmIramitAH. zriyazca arjaya khAyattIkuru / ka iva / kSoNimAniva / tathA bhUpatistAruNye mahaH pratApaM kSitiM paradezamaNDalaM kozAn bahUn bhANDAgArotkarAnupArjayati / 'khAtpAladhanamuknetRpatimattvarthakAdayaH' iti haimyAmuktatvena kSoNimAnityatra mattva yapratyayaH / ayi punarhe vatsa, anu tAruNyAvasthAyAM pazcAtsthAvire vArdhake vRddhavayasi sthiratayA sthairyeNa acapalacittatvena ArhatamahaduktaM taM cAritralakSaNaM dharma vidadhIthAH kurvIthAH // mauktikena kila sodara sarveH zlAghyate'tra bhavatA pitRvaMzaH / bhrAtRvatyahamapi tvayakAsmi zrIrivAmRtakareNa vareNa // 50 // he sodara, atra loke bhavatA tvayA kRtvA / atha vA atrabhavatA pUjyena / bhAvini bhUto. pacArAjanAnAM mAnanIyena vA bhavatA / atrabhavattatrabhavacchabdau pUjyArthe nipAtyete iti vacanAt / pitRvaMzastAtAnvayaH kuMrAsAhakulam / sarvairjanaiH zlAdhyate prazasyate stUyate / keneva / mauktikeneva / atra kileti ivArthe / yathA mauktikena muktAphalena kRtvA muktAphalAnAM pitA tatmAdutpannatvAtteSAM tAdRzo vaMzo veNuH zataparvA janaiH zlAdhyate / 'utprekSAdyotakAH zaGke manye nUnamiva dhruvam / jAne kilAdayo jJeyAH prAyeNeyaM kriyodbhvaaH||' iti kavizikSAyAm / api punarhe bandho, ahaM tvayakA kRlA bhrAtamatI sodaravatI asmi varte / keva / zrIriva / yathA lakSmIramRtakareNa candreNa bandhumatyasti / dvayorapi samudrotpannatvena / kiMbhUtena tvayA candreNa ca / vareNa janeSu jJAtiSu zreSThena // . tvadvadhUmukhasudhAMzusudhAyAH pAnamutsukatayA pravidhitsU / madvilocanacakorazakuntau cApalaM racayatazvirametau // 11 // he bandho, etau dRzyamAnau madvilocane mama netre eva cakorazakuntau jyotsnApriyapakSiNau ciraM bahukAlaM yAvaccApalaM caJcalatAm / utkaNThatAmityarthaH / racayataH kurvate / kiM. Page #264 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 5 sargaH] hIrasaubhAgyam / 203 kartumicchU / utsukatayA utkaNThitatvena tvaHvAstava jAmAyAH / 'dArAH kSetraM vadhUrbhAryA janI jAyA parigrahaH' iti haimyAm / mukhaM vadanameva mudhAMThastasya sudhAM darzanAmRtaM tasyAH pAnaM pIti pravidhitsU kartumicchU / 'kaNe hatyacakorINa gaNaH pIlA sudhAsavam / ajAyata madeneva guJjApuJjAruNekSaNA // ' iti vastupAlakIrtikaumudyAM cakorANAM jyotsnApAne prasiddhe'pi ityamRtapAnamapi // iti vimalAyAH prathamoktiH // vAGmayaviracitairidamAdyaiH zrotrapatrapathikaiH svabhaginyAH / prerito nigadati sma kumAro garjitairiva zikhI dhanapateH // 12 // kumAro hIranAmA bAlako nigadati sma babhASe / kiMlakSaNaH / preritaH praNoditaH / kaiH / idaM pUrvoktamAdyaM prathamaM yeSu tAdRzairvAGmayairvAcAM prapaJcaiH / 'itIdRzaistaM viracayya vAGmayaiH' iti naissdhe| kiMbhUtairvAGmayaiH / viracitaiH praNItaiH / uktrityrthH| kayA / bhaginyA khabRhatkhasrA / punaH kiMbhUtaiH / zrotrayorarthAt kumArasya karNayoH pathikaiH prAghuNIbhUtaiH / zrutairityarthaH / vabhASe / ka iva / zikhIva / yathA mayUro ghanapate: meghamAlAyA garjitaigarivaiH prerito vakti kekAravaM kurute // jIvitaM kuzazikhAsthamivAmbhaH pAMzuleva taralA kamalApi / aikSavAgramiva yauvatametatprekSaNakSaNa iva svajano'pi // 53 // . he jAme, jIvitamAyurjIvitavyaM kuzazikhAsthaM darbhAgrasthAyukabhambho nIramiva vartate / darbhAgrasthamambhaH kiyatkAlamavatiSThate tathA jIvitamapi / api punaH-kamalA pAMsuleva vyabhicAriNIva taralA capalA / asthirA Aste / punaretatsaMsArijanairAdriyamANaM yauvataM yuvatInAM samUhaH strIguNaH aikSavApramiva ithUNAmidamaikSavaM tAdRzamagraM prAntaM tadvat / yathA ithUNAmagre nIrasatA tathA vicAryamANamanubhUyamAnaM ca straiNaM prAnte nIrasameva jAyate / ami punaH svajano jJAtivargaH parijano vA prekSaNakSaNa iva rAmalakSmaNAdirUpadarzananATa. kaprastAva iva kSaNadRSTanaSTaH syAt // yadgamiSyati mamArbhakabhAvo'laMkariSyati tanuM ca yuvazrIH / vAdhakaM punaramAtyamiva khaM bhUSayiSyati ka ityavagacchet // 14 // .' he jAme, yanmama madIyo'rbhakabhAvaH zaizavaM gamiSyati yAsyati / ca punaryuvazrI: bhAvapradhAnanirdezAttAruNyalakSmIH / atha vA yuvattvena zrIlakSmI: zobhA mama tanuH zarIramalaMkariSyati / punarvArdhakaM vRddhAvasthA svamarthAdAtmIyAtmAnaM bhUSayiSyati / kamiva / amAtya miva / yathA pradhAnaM vArdhakaM bhUSayati / 'vArdhakaM bhUSayatyatra rAjAmAtyabhiSamunIn' iti vacanAt kaH pumAnityavasthAtrayaM bhAvIdamavagacchet avabudhyeta / api tu na ko'pItyarthaH // jantureSa iha jAmikalatrabhrAtRmAtRpitRputravizeSaiH / vambhramIti paramANurivaiko nIlimAruNimapItimarAgaiH // 55 // Page #265 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 204 kAvyamAlA | he bhagini eSa jantuH prANI iha jagati eka eva jAmirbhaginI, kalatraM patnI, bhrAtA bandhuH, mAtA jananI, pitA janakaH, putraH sutaH, eteSAM vizeSaiH prakAraiH bambhramIti saMsAracakre atizayena paryaTati / ka iva / paramANuriva / yathA eka eva paramANunIlatvapItatvaraktatvAdirAgairaGgairbhuvane bhrAmyati // saurabheNa malayadurivAtmA yasya dharmavidhinA sma vibhAti / tena viSTapamazeSamabhUSi procyate sma kimutAbhijanAdi // 16 // he jAme, yasyAtmA dharmavidhinA jainadharmAcaraNaprakAreNa vibhAti sma zobhitaH / ka iva / malayaduriva / yathA candanataruH saurabheNa parimalena vibhAti tena puMsA azeSaM samastamapi vizvamabhUSi bhUSitam / tarhi abhijanAdi kimuta procyate / nikhile'pi bhuvane svavaMzAdi tu sutarAmeva bhUSitamiti bodhyam // nimnageva parisarpati nimnaM yA dadhAti pitRsUriva rAgam / bhoginIva kuTilA kamalAkSI sA satAmanucitAbhyupagantum // 57 // he jAme, yA strI nimnageva nadIva nimnaM nIcaiH parisarpati gacchati / nIcagAminI / 'kAminyo nIcagAminyaH' iti vacanAt / tathA -- yA strI pitRsUH saMdhyeva kSaNaM rAgaM dadhAti / yathA saMdhyA kSaNaM paJcApyatizAyivarNavizeSAn darzayitvA nIrAgA svayamapi kApi yAti tathaiva strI / tathA yA kAntA bhoginIva bhujaGgIva kuTilA / vakragAminI vakti anyadanyacca kurute sA kamalAkSI vanitA satAmuttamAnAmabhyupagantumaGgIkartumanucitA sarvathApi naiva yogyA // yA jahAti na kadApyanuSaGgaM yA virAgavati cAdhikarAgA / tAM jagajjanamanaHkamanIyAM lipsate zivakanIM mama cetaH // 58 // he jAme, yA vadhUH kadApi kasminnapi samaye bharturanuSaGgaM saGgam / pArzvamityarthaH / na jahAti na muJcati / ca punaryA virAgavati vairAgyabhAjini nIrAge'pi puMsi adhika rAgA utkRSTaraGgA bhavati / tAM zivakanyAM jagadvikhyAtAM muktikanyAM mama cetazcittaM lipsate vAJchati / kiMbhUtAnAM jagatAm / bhUrbhuvaH svastrayIjanminAM surAsuranarANAM manobhirantaHkaraNaiH kamanIyAmabhilaSaNIyAm // iti pravrajyAdRDhatAyAM bhaginIM prati kumAravacaH // nizcikAya vacanairatha taistaistasya sA vratavidhau draDhimAnam / mauktikasrajamivAzrukaNaughaistanvatI hRdi punastadavocat // 19 // atha bhrAturvacanazravaNAnantaraM sA vimalA taistaiH pUrvoktavacanaistasya hIrakumArasya vratavidhau dIkSAgrahaNaviSaye draDhimAnaM dRDhatAM nizcikAya nirdhArayAmAsa / nirdhAraM kRtavatI / punaH sA jAmiH taM bhrAtaramavocadvakti sma / kiM kurvatI / azrukaNaughaiH baasspbinduvRndaiH| Page #266 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1. sargaH ] hIrasaubhAgyam / 205 utprekSyate - hRdi hRdaye vakSasi mauktikasrajaM muktAphalamAlikAmiva tanvatI kurvatI vistArayantIva // vatsa vatsalatayA tava kiMcidvacmi karNapathikIkuru tattvam / yadrasAyanamiva khajanAnAmasti vAgviracanA hitagarbhA // 60 // he vatsa laghubhrAta:, tava bhavataH vatsalatayA hitakRttvena yatkiMcidbhavinAmAyatihitavidhAyaka vicAya vacmi kathayAmi, tattvaM tavApyAyatisukhadaM maduktaM karNapathikIkuru zravaNaprAghuNaM praNaya / NvityarthaH / yadyasmAtkAraNAtsvajanAnAM bandhuvargANAM hitaM pathyamAyatI sukhakArakopAyo garbhe madhye yasyAstAdRzI vAgviracanA vacanakramaH / hitazikSa tyarthaH / rasAyanaM siddhaiSadhamivAsti / prANinAM tuSTipuSTikRdbhavati // aGganAGgaparirambhahasantIgarbhagehanivahAnpravihAya / marSayiSyasi kathaM vada saiSyaM bhUmimAniva bhaTAnarisainyam // 61 // bhrAtaH tvaM vada kathaya aGganAnAM khapANigRhItagRhiNInAmaGgasya kAyasya parirambha AzleSaH svakAminIkAyena samamAliGganam / zItakAle tasyoSNasparzatvAt / tathA-- hasantyaH kRzAnuzakaTikAH, tathA - garbhagehA apavArakAH / 'uraDA' iti loke prasiddhA / eteSAM nivahAn samUhAn pravihAya tyaktvA tvaM saiSyaM zizirartum / upalakSaNAddhemantamapi / etAbatA zItakAlaM kathaM kena prakAreNa marSayiSyati sahiSyate / 'sahate mRSyati marpati mRSayati marSayati mate caiva kSamate titikSate ca kSAmyati ceti kSamAviSayAH // ' iti kriyAkalApe sahanArthAH kriyAH / ka iva / bhUmimAniva / yathA rAjA bhaTAnvIrAn vihA ya muktvA arisainyaM zatrusenAM kathaM sahate // iti zItakAlakAvyam // candracandana zirogRhazayyAvAravAmanayanAvanakelIH / antareNa taraNIriva sindhugraSma eSa kimu nistaraNIyaH // 62 // candraH zItaruciH, candanaM zrIkhaNDavilepanaM zirogRham, candrazAlA / uSNakAle hi yuvAno gRhoparitanAkAzabhUmau zerate zItalAt / tathA -- zayyA haMsArkatUlyaH palyaGkA vA / ' tathA - vAravAmanayanAH ekaikasya rAjAderanyasyApi puNyavataH puMso bahvISu gRhiNISu yA 'svakIyavArake svasyAvasare sametya patyA samaM vilasati sA atha vA cakravartyAdInAmiva vAravilAsinyaH ekaikasyAH striyosnu dve dve vArAGgane / 'sahelikA' iti prasiddhA / tAstu cakravartyAdibhireva bhujyante / nAnyaiH pANigRhItivat / iti tA vAravarNinyaH / tathA-- vanakelayaH udyAnanikhelanAni tamAladhArA jalayantra mandirAdiSu krIDA / etA antareNa vinA he bhrAtaH tvayA bhavatA eSa lukAjhalAdibhiH sakalajagatsaMtApahArako grISma uSNakAlaH / vasantagrISmau dvAvapyuSNasamayaH / sa kimu kathaM nistaraNIyaH atikramaNIya: / ka iva / sindhuriva / yathA taraNIveMDA vinA samudraH kathaM nistIryate uttIryate // iti grISmasamayakAvyam // Page #267 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 206 kaavymaalaa| krIDituM ratipateriva gehAH prAvRSeNyadivasAH kathamete / gItanRtyayuvatIjanalIlAmukhyasaukhyavimukhena viSahyAH // 63 // he bhrAtaH, ete vrajanaprasiddhA jagajIvikA hetavaH prAyeNa hi vijayadazamI yAvajanAH ghanaM samIhante tena zaradapi varSAntare vocyate / prAvRSeNyA varSAsamayasaMbandhino divasA dinAni kathaM kayA rItyA tvayA viSahyAH sahanIyAH / kiMbhUtena layA / gItaM gAnam, nRtyaM nATakam , yuvatIjanastaruNIbhiH sArdha lIlA vilAsa: dolAndolanapramukhAH krIDAH,tA mukhyAH prakRSTA mukhe AdI bhavA mukhyA AdyA yatra tAdRk yatsaukhyaM sAMsArikasusaM tasmAdvimukhena parAGmukhena / tattyaktukAmatvAt / prAvRSeNyadivasA utprekSyante-ratipateH kAmasya krIDituM vilasituM gehA mandirANIva // iti varSARtukAvyam // jambhamANajalajadvitayIvAzidvayI pradadhatI pradimAnam / kSoNicakramaNaduHkhamiyaM te marSayiSyati kathaM kathayaitat // 64 // he sahodara, tvametanmayA procyamAnaM kathaya nivedaya / iyaM zaGkhacakrAGkuzAtapavAraNAM. dilakSaNairlakSitA adviyI caraNayugalI kSoNicakramaNasya kaThinabhUmIpIThe paryaTanasya paryaTanena vA duHkhamasAtaM kathaM marSayiSyati sahiSyate / kiM kurvatI / mradimAnaM saukumArya pradadhatI prakarSaNAtizayena bibhrANA / keva / jRmbhamANajalajadvitayIva / yathA smeratkamalayAmalaM mradimAnaM dhatte // vakravArijadhiyA samupetAM SaTpadAvalimivAlakamAlAm / luzcayiSyasi kathaM mukhalakSmInyuJchitAmRtamayUkha sagarbha // 6 // he mukhalakSmyA vadanazobhAyA upari nyuJchito nyuJchanIkRtya kSipto'mRtamayUkhazcandro yasya [arthAdvidhinA] sa tasya saMbodhanaM he mukhalakSmInyuJchitAmRtamayUkha, samAno garbho yasya / 'sahAdeH' iti samAnasya sa AdezaH / he sagarbha ekamAtRgarbhotpannabhrAtaH, tvamalakamAlAM cikuracchaTAM kezapAzaM kathaM luJcayiSyasi utpATayiSyasi / utprekSyatevakre vadane vArijasya padmasya dhiyA buddhyA bhrameNa samupetAM samAgatAM SaTpadAvalI bhRGgamAlikAmiva // rAzinA sumanasAmiva sarpistarpitoddhatadhanaMjayakIlAH / tatparISahatatiH kimasahyA vigraheNa mRdunA tava sahyA // 66 // he bhrAtaH, tava bhavato mRdunA sukumAreNa vigraheNa zarIreNa asahyA kAtaracittena soDhumazakyA / tAdRzI cAsau kAtarIkRtAnekajanA dvAviMzatimAnA prasiddhA jinazAsane vikhyAtA parISahANAm kSudhA-pipAsA-zIta-uSNa-daMza-mazaka-acela-arati-strI-caryAniSadyA-zayyA-Akroza-vadha-yAcanA-alAbha-roga-nRNa-sparzana-satkAra-mela prajJA-ajJAna-sa. myaktvanAmnAM] tatiH zreNI kathaM kena prakAreNa sahyA marSaNIyA soDhavyA / keneva / rAzi Page #268 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 5 sargaH] hIrasaubhAgyam / 207 neva / yathA sumanasAM kusumAnAM nikareNa sarpiSA ghRtena tarpito ya utkaTa ucchikho nA dhanaMjaya vahnistasya kIlA jvAlA kathaM kSamyate // iti vimalAyA dvitIyavAraM vAkyAni // kundakumalajayaM sRjatevAbhIzubhiH prasRmarairdazanAnAm / pratyavAdi vadatAM vidureNAnena jAmiriti nItimaMtA sA // 67 // anena kumAreNa jAmirvimalAbhaginI iti vakSyamANaM pratyavAdi pratyuttarIkRtA / pratyuttaro datta ityarthaH / anena kiMbhUtena / vadatAM vaktRNAM madhye vidureNa vidagdhena aticatureNa / punaH kiMbhUtena / nItimatA nyAyazAlinA nayayuktena / utprekSyate - dazanAnAM khadantAnAM prasRmarairvistaraNazIlairabhIzubhiH kiraNaiH kRtvA kundakumalAnAM mucakundakalikAnAM parAbhavaM sRjatA kurvateva // vairNinIva viratiH kRtasaGgA dhyAnasaMtatirasau hasanIva / zAntatApavarakaH kimu jAme zarmaNe zamavatAM tuhinata // 68 // he jA, tuhina himasamaye zItakAle zamavatAmupazaminAM munInAmamI zarmaNe sukhAya bhavanti / amI ke tAn pratipAdayati - kRto vihitaH saGgaH sarvAGgAnuSo yayA tAdRzI viratiH sarvasaGgaparityAgalakSaNA sadApArzvavartinI varavarNinIva kAntevAste / tathA asau saMsAraM mumukSubhiraharnizaM dhyAyamAnA dhyAnasaMtatiH praNidhAnAnAmekAdyaMzaiH kriyayamANatvAt paramparA hasanI aGgArazakaTIva dhyAnalIlAnAM na zItaM na tApazca lagati / tathA zAntatA zamapariNAmaH apavaraka iva vartate / kimu ivArthe / garbhAgAraH kimu / 'garbhAgAre'pavArakaH' iti haimyAm // iti kumAroktaM yatisAtakRcchIta kAlakAvyam // aGgarAgamiva sadguruzikSA zrIjinasya ca vidhoriva sevA / kelirabjasarasIva ca yoge prINayanti zamino'pi nidAghe // 69 // he jAme, ete padArthA nidAghe grISmasamaye'pi zaminaH zAntamAnasAn munIn prINayanti toSayanti / tAneva pradarzayati - ekaH san zobhano gururhitAhitopadezakaH tasya zikSA svargApavargamArgaikasAdhana vidhAyikAnuzAstiH aGgarAgo vilepanamivAste / ca punaH zrIbhizcatustriMzadatizayalakSmIbhiH kalito jino vItarAgastasya vidhozcandramasa iva . sevA paricaryA / ca punaryoge yama-niyama - karaNa prANAyAma pratyAhAra-dhAraNA-dhyAna-samAdhirUpASTAGgalakSaNe abjasarasi kamalakalitataTAke iva ke lirjalakrIDA prINAtIti zeSaH // iti kumAroktaM munimanaH sukhakRt grISmasamayakAvyam // yatra gItaya ivAgamaghoSAstANDavA iva punarbhavabhAvAH / vArivAhadivasAH zamabhAjAM nityamutsavamayA iva santi // 70 // he bhagini vArivAha divasA varSAkAlavAsarAH zamabhAjAM zAntarasazAlinAM zramaNAnAM 1. Adarzapustake truTito'yaM sArdhazlokaH svakalpanayAsmAbhiH saMbhAvitaH Page #269 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| nityaM sadotsavamayAH mahAmahapracurAH santi / tadeva darzayati-yatra prAvRSi varSAkAle AgamAnAM siddhAntAnAM ghoSAH paThanadhvanayaH gItayogAnAmiva shrynte| punaryatra bhavabhAvAH garva saMsArapadArthAH saMsArakharUpANi vA tANDavA nRtyAnIva nATakAnIva vilokynte| tANDavazabdaH punapuMsake / 'pUrvatridivatANDavAH' iti liGgAnuzAsane // iti kumAroktaM zramaNakhAntavizrAmakAri varSatukAvyam // yo vijetumiva vArijarAjIM pazyatastata itaH kramaNena / pallavAMzca vibhavairatidRptau tau kramau kalayataH kimasAtam // 71 // he bhagini, tau kramau caraNau asAtaM duHkhaM kathaM kalayataH dhattaH / yo kramau vibhavai. lakSmIbhiH kRtvA atidRptau adhikamadAdhmAntau santau vArijarAjI kamalamAlAM ca punaH pallavAn pravAlAn jetuM parAbhavituM tata itaH itastataH kramaNena paryaTanena pazyataH vi. lokayataH / yau parAn vijigISatastau sAtAsAtaM na gaNayataH // dveSiNAmiva gaNAH zitimAnaM vakrabhAvamapi ye kalayanti / ko mahAbhaTa ivAtmahitaiSI nocchinatti nanu tAniha kezAt // 72 // nanu iti prazne / he khasaH, tAn kezAn kuntalAn kaH prAjJaH pumAnocchinnatti nocchedayati / kaH kiMbhUtaH / AtmanaH khasya hitamAyatikAlaM sukhamicchatItyevaMzIla AtmahitaiSI khasukhAbhilASukaH / ka iva / mahAbhaTa iva / yathA sarvAGgINabalavAn su. bhaTaH rAjAdikaH khAbhyudayakAlI san kutsitAn IzAnadhipatIn kezAn kugrAmavAsina: pallIpatipramukhAnatha vA sImAlAbhUpAlAn khaspardhitvena zatrUnucchedayati / tAn kAn / ye dveSiNAM vairiNAM gaNA vrajA iva zitimAnamarthAnmanasi zyAmatAM kAluSyam / dro. hamityarthaH / api punarvakrabhAvaM kuTilatAM kapaTibhAvaM kalayanti bibhrati / prAyaH satpuruSANAM strINAM ca kezeSu vakratvaM varNyate / yathA campUkathAyAm 'vakroktikuzalasya nalasya kezakalApo'pi vakatAM bheje' / tathA 'arAlakezI vazA' // jaiminIyamanujA iva daive vigrahe na zaminaH kRtayatnAH / kSetramatra hi tapovidhisIrakSeDitaM dizati nirvRtisasyam // 73 // he sahodare, zaminazcAritriNo vigrahe zarIre meghakumAra iva na kRtayatnA naiva vinimitapAlanAH mamatvapariNAmarahitA bhavanti / ke iva / jaiminIyamanujA iva / yathA jaiminIyamatAnuyAyino manujA janA daive devatAsaMbandhini zarIre na kRtodyamA naiva nirmitaprayatlAH te hi devAnAM zarIraM na manyante / 'vigrahaM makhabhujAmasahiSNustasya jaiminimunitvamudIye' iti naiSadhe / hi yasmAtkAraNAttapasyAM vidhibhiH ekAvalyAdibahuvi. dhaptakAraireva sIrairhalaiH kSeDitaM gRhItasAraM trisatIkRtaM ca sat kSetraM vapuH kRSibhUmizca / 1. parasmaipadaM cinyam. Page #270 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 5 sargaH] hIrasaubhAgyam / 209 'kSetraM bharatAdau bhagAGgayoH / kedAre siddhabhUpatnyoH ' ityanekArthaH / atra jagati nirvRtisasyaM mokSaphalaM sukhena sukhakadvA dhAnyaM dizati dadAti / sasyaM dhAnyaphalayoriti / indriyANyanizamutpathagAni zUkalAniva vahazamarazmIn / yo niyantrayati janturavinAM prApya nirvRtipurIM saM sukhI syaat||74|| he bhagini, sa jantuH prANI avinAM nirantarAyAM nirvRtipurIM muktinagarIM prApyAsAdya sukhI syAt / sa kaH / yaH pumAn anizaM nityamutpathagAni unmArgapravRttAni indriyANi / zrotrekSaNanAsArasanAsparzanarUpANi pazcApi hRSIkAni niyantrayati nirudhya svAyattAni kurute khavazIkaroti / kiM kurvan / zamarazmIn zamatApariNAmarUpakazA vahan dhArayan / kAniva / zUkalAniva / upamAne liGgaviparyayaH / "liGgabhedaM tu menire' iti vAgbhaTAlaMkAre / yathA utpathagAn durvinItAnazvAn kazA dadhatkazA prahAraiH sAdI azvavAro niyantrayati damayati // mAnavAnvayamasau chaladarzI chAyayAstyanusaranniva kaalH| Ayatau hitamataH karaNIyaM tajinakramayugaM zaraNIyam // 75 // he sodare, asau pratyakSaH carmacakSubhirapi lakSyamANaH khayamAtmanA chaladazI chidrAvalokakaH randhrAnveSI kAlo yamaH hAyayA vapuHpraticchAyikayA / chAyAchalenetyarthaH / mAnavAnprati manuSyAn prati manuSyAnanusarannanugacchannivAsti / yaduktam-'chayAmiseNa kAlo savvajiyANaM chalaM gvesnto| pAsa kahavi na muzcai tA dhamme ujamaM kuNaha // iti vacanAt / ato'smAtkAraNAnmAnavairAyatau uttarakAle hitam / yena kRtvA jantuH ihalokaparalokayoH sukhI syAt taddhitaM pathyaM karaNIyaM vidhAtavyam / tatkAraNAttaddhitakartRjinakramayugaM zrIvItarAgacaraNayugalaM zaraNIyaM zaraNIkaraNIyamAzrayitavyam // iti hIrakumArasya bhaginIM prati dvitIyavAraM pratyuttaravacAMsi // - vAGmayarjitasudhAmadhudugdhairnirjayaM vidadhatIva zukInAm / itthamuktavati hIrakumAre sA bibheda vadanAmbujamudrAm // 76 // * hIrakumAre ityamamunA prakAreNa uktavati bhASitavati sati sA vimalA vadanAmbuja* mudrAM mukhakamalamudraNaM maunalakSaNAM bibheda tyaktavatI / baMbhASe ityarthaH / utprekSyate-ji. tAni parAbhUtAni sudhA pIyUSaM madhu kSaudraM dugdhaM payo yaistAdRzairvAGmayairvacanavilAsaiH kRtvA zukInAM kIrakAntAnAM nirjayaM vidadhatIva kurvatIva // nAhatI vratavidhau tava tenAdyApi yatsphurati zaizavamaGge / yodbhurAhava ivApaTutAyAM tena tiSTha kiyatIH zaradastvam // 77 // he sahodara, tena kAraNena tava bhavato vratavidhau saMyamagrahaNaprakAre nAhatI na yogyatA bahato bhAvaH AItI / 'arhato numvA' iti vibhASayA numvidhAnAdArhantI AhatIti Page #271 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 210 kaavymaalaa| rUpadvayaM syAt / 'uDupariSadaH kiM nAhantI nizaH kimanaucitI' iti naiSadhe / yadyasmAtkAraNAttavAGge bhavataH zarIre zaizavaM bAlabhAvaH sphurati diipyte| bAlyAvasthAyAM hi saMyamagrahaNamanucitaM zizutvenAyogyatvAt / kasyeva / yoburiva / yathA bhaTasyApaTutAyAM satyA. masAmadhye sati Ahave saMgrAme anaucitI / 'yoddhArastu bhaTA yodhAH' iti haimyAm / tena hetunA he vatsa, tvaM kiyatI: kiyatpramANAH zarado varSANi tiSTha gRhe sthitiM kuru pratIkSakha |khsiidh eva vairAgyavAn vAsaM vidhehi // iti vimalAyAstRtIyavAra vaakym|| zaizave'pi madamohamahebhAnsihazAva iva hiMsitumIzaH / tatsamAdiza mamAsya nidezaM tAmidaM tadanu so'pi jagAda // 78 // tadanu bhaginIbhASitasya pazcAt so'pi hIrakumAro'pi tAM vimalA prati idamasmineva kAvye procyamAnaM jagAda babhASe / he jAme, zaizave bAlye'pyahaM madAH jAti.. kula-rUpa-bala-zruta-lAbha-tapa-aizvarya-nAmAno'STau, tathA moho mauDhyaM rAgo vA, ta eva mahemA mattahastinastAn hiMsituM nihantuM samartho'smi / ka iva / siMhazAva iva / yathA kesarikizorakaH zizutve'pi gajendrAn dalayitumalaMbhUSNurbhavet / 'vizvavyApi tamo hinasti taraNirbAlo'pi kalpAGkuro dAridrANi gajAvali harizizuH kASThAni vahe: knnH|' iti pUrvAcAryapraNItazrIcintAmaNipArzvanAthastutau / tathA 'siMhaH zizurapi nipatati madamalinakapolabhittiSu gajeSu / na punarnakhamukhavilikhitabhUtalakuharasthite nakule // ' iti sUkte'pi tatkAraNAtvaM mama laghubhrAtAsya saMyamasya grahaNasya nidezamAjJA dehi // iti vimalA khasAra prati kumArasyApi tRtIyavAraM prativacaH // . tasya vIcibhirivAmarasindhoruktiyuktibhirito'pyaparAbhiH / omiti pravadati sma kathaMcitsApi bASpabharagadgadavAgbhiH // 79 // amarasindhordevanadyAH gaGgAyA vIcibhiH raGgattaraGgaH iva tasya kumArasya ito'pyetatpUvoktAdapyaparAbhiranyAbhiruktiyuktibhirvacanaprapaJcaiH sA vimalA jAmirapi kathaMcinmahatA kaSTena bASpANAM du:khAzrUNAM bhareNa nirantarapravAheNa kRtvA gadgadAbhiraspaSTAkSarAbhirvAgbhirvANIbhiH kRtvA / omiti evamastviti pravadati sma kathayati sma / dIkSAdezaM dadAvityarthaH // iti vimalAyA dIkSAdezapradAnam // pUrvameva niyamasthitikAlAtsA galadbahuladRgjalapUraiH / bhrAtaraM khayamiva mapayantIdaM punargaditumArabhate sma // 80 // sA vimalA punaridaM vakSyamANaM gatuiM vaktumArabhate sma upacakrame / kiM kurvatI / / niyamasthitikAlAtsaMyamagrahaNasamayAtpUrva prathamameva galatAM locanadvandvAniHsaratAM bahulAnAmavicchinnAnAM pravAhAnAM dRzozcakSuSorjalAnAmanusalilAnAM pUrairdhArAvarSaplavaiH kRtvA / utprekSyate-bhrAtaraM khabAndhavaM napayantI snAnaM kArayantIva // Page #272 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 5 sargaH]. hIrasaubhAgyam / 211 __yAdasAM bhavadhunIdhavamadhye mAdRzAmatidurAkalanIyaH / * saMyamaH sukRtaviprayutAnAM bhrAtaralpatarasAmiva durgaH // 81 // he bhrAtaH, sukRtaviprayutAnAM puNyarahitAnAM mAdRzAmasadvidhAnAM saMyamazcAritramatidurAkalanIyaH atizayena duradhigamaH duHkhenAdaraNIyaH / mAdRzAM kiMbhUtAnAm / bhavaH saMsAraH sa eva dhunIdhavo nadIpatiH samudrastasya madhye koDe yAdasA jalacarANAM nakANAm / ka iva / durga iva / yathAlpatarasAM svalpabalAnAm / 'prANasthAmataraH parAkramavaladyumnAni zauryojasI' iti haimyAm / stokaM sainyaM bhujabalaM vA yeSAM teSAM nRpANAM durga: kohaH duSprApa: prahItumazakyaH // sNttopcitkrmgnnsyaanaadidhaabhvprmpryaaste| __ krItabhRtya iva bhartRjanasyAyattadhIriha sudhIrapi bandho // 2 // he bandho, iha jagati anAdidhA na vidyate AdiryasyAH sA anAdiH anAdiprakArA ityanAdidhA tAdRzI bhannaparamparA saMsAre saMsAratA avatArasaMtatistayA kRtvA saMtataM nirantaramupacitaH pracurIkRto yaH karmaNAM puNyapAparUpANAM gaNasya vrajasya sudhIrapi paNDito'pi jAnanapyAyattadhIrvaza Aste / ka iva / krItabhRtya iva / yathA mUlyagRhItaH sevako bhartRjanasya khAmino'dhInaH syAt / 'anAdidhA vizvaparamparAyAm' iti naiSadhe // karmasaMtatitirohitabhAvazceSTate'tra niravagrahaceSTaH / loka epa nikhilo'pi pizAcAvezitAzaya iva vratakADjin / / 83 // he vratakADdina saMyamAbhilAghuka he bhrAtaH, eSa jagati dRzyamAnaH nikhila: samasto. 'pi loko janaH pizAcena vyantarajAtivizeSeNa devenAvezito'dhiSThita AzayazcittaM pariNamamo vA yasya tAdRza iva niravagrahA khatatrA ceSTA hAsyavinodakrIDAkaraNAdikha. bhAvo yasya tathAvidhaH san ceSTate vilasati / kiMbhUto lokaH / karmaNAM prAcInajanmAcIrNAnAM zubhAzubhapudgalapariNAmarUpANAM saMtatyA prakRtiparamparayA tirohita AvRtobhAvaH samyagjJAnarUpo jIvakhabhAvo yasya // .. saMsRteH sukhamazeSamamuSyA bAndhavAtamivAnubhavanti / .. hInasaMgamamivAramaNIyaM jAnate na tu janAH pariNAme // 84 // he bAndhava hIrakumAra, lokAH samastA api saMsArijanAH amuSyAH saMsRteH asya saMsArasyAzeSa samagramapi sukhaM zarma amRtamiva sudhArasakhAdamivAnubhavanti bhujnte| tu punaH hInasaMgamamiva nIcajAtyA karmaNA vA pizunatvena vA nikRSTarmilanaM sauhArdAdikaraNamiva pariNAme prAnte avasAne virasaM mahAduHkhadaM janA na jAnate naiva vidanti / yaduktaM sUktam-'nIcasarIso kIjai saMga caDhai kalaGka hui jasabhaGga / hAthi ahAra karai jai koi kaha dAjhaha kai kAlo hoI // ' iti // Page #273 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 212 kaavymaalaa| saMsRtermatimatAM vara tasyAstvaM pRthagbhavitumicchasi vatsa / puNDarIkamiva palvalapakAttatsagarbha bhuvi dhanyatamastvam // 85 // he matimatAM vara subuddhimAjAM zreSTha he vatsa, laghubhrAtaH / 'vatsA urastugvarSatarNakAH' ityanekArthaH / tuk apatyamupalakSaNAllaghubhrAtrAdAvapi ityavacUrNiH / tasyAH pUrvavyAvarNitakharUpAyAH saMsateH saMsArAtsakAzAttvaM pRthagbhavitum / tyaktu mityarthaH / icchasi vaanychsi| kimiva / puNDarIkamiva / yadhA palvalapaGkAttaTAkakardamAtkamalaM bhinnaM bhavati / bhUmIpIThe jamvAla:, tadupari jalam |dve api muktvA dvayorupari padma tipTet / puNDarIkazabdena tasya zreSThatvakhyApana tatkAraNAt / he samAna, eko garbho yasya tasya saMbodhanaM he sagarbha bAndhava, bhuvi pRthivyAM tvameva dhanyatamaH atizayena puNyavAn / 'sukRtI puNyavAn dhanyaH' iti haimyAm // iti dIkSAnujJAdAnAnantaraM dharmakArakatvena bhaginIstutiH // . . etadAlapitamAtmabhaginyAH zrotrapatrapuTakena nipIya / sAtamApa mRdutittirapicchasparzajAtamiva hIrakumAraH // 86 // AtmabhaginyA nijajAmeH etatpUrvoktaM bhrAtRprazaMsAkaraNAtmakamAlapritaM bhASitaM zrotraM karNastadeva patrasya parNasya puTako bhAjanavizeSaH / 'duMdaDo' iti lokaprasiddhaH / tena nipIya pItvA / sAdaraM zrutvetyarthaH / hIrakumAraH sAtaM sukhamApa lebhe / utprekSyate-mRdu sukumAraM yatittiraH kharakoNaH pakSivizeSaH / loke 'gaNeza' iti prasiddhaH / tasya picchaM patatraM tanUrahaM tasya sparzaH saMghaTastena jAtamutpannamiva sukham / arthAt karNayoH titti. rapakSiNo'timRdulapicchasya parAvartyamAnasya karNe'tIva sAtaM jAyate / yaduktaM campU. kathAyAm-'koSNaM kiM nu niSicyate tava balAttailaM sakhi zrotrayorantastittirapakSipatramatha vA mandaM mRdu bhrAmyati / yenAGgeSu nikhAtamanmathazaraprasphArapicchacchavinIlImecakritoccakacakarucA romNAM vahatyudgamaH // ' iti // romaharSaNamiSAttadanujJoTelaharSajaladhau zizukAye / utvasanti kimu kiMcana loladvAlazAlizapharAH parito'mI // 8 // zizukAye hIrakumArazarIre romaharSaNasya romAJcasya miSAcchalAdamI pratyakSalakSAH kiM. cana kimapi lolantazcazcalIbhavantaH / 'kAverItIrabhUmIruhabhujagavadhUbhuktamuktAvazeSaH karNATIcInapInastanavasanadazAndolanaspandamandaH / lolallATIlalATAlakatilakalatAlAsyalIlAvilola: kaSTaM bho dAkSiNAtyaH prasarati pavanaH pAnthakAntAkRtAntaH // ' iti bhojprbndhe| bAlA laghavaH zAlinaH zobhAkalitAH zapharA miinaaH| paritaH sarvataH / utprekSyateutkhasanti ucchalanti / kiMbhUte zizukAye / tasyA vimalAnAmnyA bhaginyA anujJA saMyamAdAnAdezastenodvelo velAmatikramya prasaran yo harSaH pramodaH sa eva jaladhiH samudro yatra / yAdaHpativAnmakarAkaravAcca mInAnAM saMbhavo yukta eva jalanidhau // Page #274 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 6 sargaH] . hIrasaubhAgyam / 213 . etayA dhvaninirastavipaJcyA bhUtalopagatayeva ghRtAcyA / tvaM gRhANa ca sagotrajanebhyaH zAsanaM sa punaretadavAdi // 8 // etayA bhaginyA punaretaditthamamunA prakAreNa sa kumAro'vAdi bhASitaH / kiMbhUtayA etyaa| dhvaninA madhurakhareNa nirastA tiraskRtA vipazcI vINA yayA / utprekSyate--bhUtale kSoNImaNDale upagatayA prAptayA / 'upagato'pi ca maNDalanAbhitAm' iti raghuvaMze / maNDalanAbhitA dvAdazarAjacakravartitAM prApta iti tadRttiH / AgatayA vA / 'Agamane ca gamanArthAH samabhyupAGbhya: parAH kathitAH' iti kriyAkalApe / ghRtAcyA ghRtAcInAmApsarasA iva / 'avatarati ghRtAcIskandhavinyastahastaH' iti cmpuukthaayaamindrvishessnnm| tathA-'ityanakSaramavAci ghRtAcyA dIrghaniHzvasitanirgamitena' iti naiSadhe / idaM kim / tadAha-he vatsa, ca punasvaM sagotraH khajanA eva janAstebhyaH zAsanaM dIkSAdezaM gRhANa Adatva // bhAratI zrutiyugAJjalinA tAM vasvasurmadhusakhIM vinipIya / zaikSavannijagarohitazikSA se sma bhUtpramadameduritAGgaH // 2 // sa hIrakumAraH khakhasurnijabhaginyA vimalAyAstAM khajanAdezAdAnarUpAM bhAratI vANI zrutiyugaM karNayugamevAjhalistena vizeSeNa sAdaraM nipIya pIlA pramadena harSeNa meduritaM puSTIbhUtamaGgaM vapuryasya tAdRzaH sma bhUtsaMjAtaH / kiMvat / zaikSavat / yathA zaikSaH prAthamakalpika: nijagurohitAmahikAmuSmikasAdhanahAriNI zikSA sAdaraM zrutvA hRSTo bhavati / kiMbhUtAM bhAratIm / madhunaH kSaudrasya sakhI vayasIM madhumRSTAm // . svAnujAdinikhilasvajanebhyaH zAsanaM vratavidheH pRthuko'pi / Adade punarasau vyavahArI lAbhavadvividhavastugaNebhyaH // 90 // api punaH pRthuko hIrakumAraH khasyAtmano'nujo bhrAMtA zrIpAlanAmA sa Adau yeSAM tAdRzAH nikhilAH samastAH khajanAH gotrivargamanuSyAstebhyaH sakAzAdatavidheH saMyamA. caraNasya zAsanamAdezamAdade gRhItavAn / kiMvat / lAbhavat / yathA vyavahArI vyApArakArako vividhAnAM nAnAprakArANAM vastUnAM kriyANakANAM gaNebhya: samudAyebhyo lAbhamadhikaMphalaM gRhNAti / 'lAbho'dhikaM phalam' iti haimyAm // iti bhaginIvacanAntaraM khajanavargAdezagrahaNam // bhUcarAniva vidheranuvAdAnsopavItakRtavedanidAnAn / rAjahaMsagakamaNDalupANInAjuhAva gaNakAnsa suvANIn // 91 // sa hIrakumAro gaNakAn jyotiHzAstravidaH / 'sAMvatsaro jyotiSiko mauhartiko nimittvit| daivajJagaNakAdezijJAnikArtAntikA api // ' iti haimyAm / AjuhAva A1. so'bhavat' ityevameva pAThaH sAdhuH. Page #275 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 214 kAvyamAlA / kArayAmAsa / kiMbhUtAn / sahopavItena yajJasUtreNa vartante ye / punaH kiMbhUtAn / kRto nirmito vedAnAM ninAda uccAro yeste / pazcAtkarmadhArayaH / punaH kiMbhUtAn / rAjahaMsavadgacchantIti / punaH kiMbhUtAn / kamaNDalu: kuNDikA pANau haste yeSAm / 'kuNDikA tu kamaNDaluH' iti haimyAm / tataH karmadhArayaH / punaH kiMbhUtAn / suvANIn zobhanA vAco yeSAM te / utprekSyate-bhUcarAn kSoNIcAriNaH vidhebrahmaNo'nuvAdA anuvadanti sadRzIbhavantIti svarUpANIva / brahmaNo brAhmaNatvena sopavItatA vedakakartRtvAdvedoccAritdaM kama-. NDalakaratvaM suvAktvaM ca yuktam // AtmakAmitamukhAniva mUrtAnpuSpapallavaphalAkSatapuJjAn / tatpuro'yamupahRtya sagotraiH pRcchati sma caraNasya muhUrtam // 62 // . ayaM hIrakumAraH sagotraiH khajanaiH samaM caraNasya cAritrasya muhUrta pRcchati sma / kiM kRtvA / upahRtya DhokayitvA / kAn / puSpANi kusumAni, pallavAH kizalayAni, phalAni tarusasyAni, akSatA lAjA akSatataNDulA vA, teSAM pumAn vrajAn / katham / tatpurasteSAM mauhUrtikAnAmagre / utprekSyate-AtmanaH khasya kAmitAnAmabhIpsitapadArthArnA mukhAn prArambhAniva // pUrvanirmitaparasparata nizcitoccapadasaMpadudakaiH / , tairathaugata mahodayasadmadvAravadratadinaM pRthukendoH // 93 // atha praznAnantaraM tejyautiSikairvatadinaM saMyamagrahaNavAsaraH aucyata kathitam / kiMvat / pRthukendoH kumAracandrasya mahAnudayo mokSo vA mahodayaH sa eva sadma gRhaM tasya dvAravadvAramiva / taH kiMbhUtaiH / pUrva prathamaM nirmitaH kRtaH parasparamanyonyaM takoM doSarA. hityagrahagocarAMzoccanIcAdInAM vicAro yaH / punaH kiMbhUtaH / nizcito nizcayaM nIto nirdhArito'rthAtkumArasyaiva uccasyAtizayinaH padasya gaNadharatvalakSaNasya saMpado lakSmyAH udarkaH uttarakAle phalaM yaH // varNarUpyamaNimauktikadAnairIzvarAniva vidhAya vidhijJaH / nizcitavratamuhUrtadinastAnvarNinaH sa visasarja kumAraH // 94 // sa hIrakumAraH vaNino brAhmaNAnadhikArAnmauhUrtikAn visasarja yathAgataM preSIt / kiM kRtvA / vidhAya nirmAya / arthAt jyotiSikAneva / kAniva / IzvarAniva mahebhyAniva / kaiH / svarNAni kAJcanAni / rUpyANi rajatAni maNayo ratnAni mauktikAni muktAphalAni teSAM dAnarvizrANaneH / kiMbhUtaH kumAraH / vidhimucitakaraNAdikaM jAnAtIti vidhijJaH sadAcAracaturaH / punaH kiMbhUtaH / nizcito nirdhArIkRtaH vratasya dIkSAguhUrtasya dino divaso yena saH // iti dIkSAmuhUrtadivasAvalokanam // Agate'hi suhRdIva tadukte zuddhagocaranavAMzakayukte / saMmadAdvijayasiMhamukhebhyAH prArabhanta caraNakSaNamasya // 95 // Page #276 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 5 sargaH] hIrasaubhAgyam / vijayasiMhanAmA hIrakumArasya bhaginyA vimalAyA matI sa mukha AdiyeSAM tAdRzAH ibhyA vyavahAriNaH asya kumArasya caraNakSaNaM cAritramahotsavaM prArabhanta upakAmanti sma / kasmAt / saMmadAtprabhodAt / kasminsati / tairgaNakairute kathite ahi divase Agate saMprApte sati / kasminniva / suhRdiiv| yathA vivAhAdAvAkArite mitra mahotsavAH prArabhyante / kiMbhUte'hi / zuddhA nirdoSA gocarA rekhAdAnAdayaH navAMzakA lamamadhyagataviziSTatamavelAstairyukta sahite // keciduccamaNipIThaniSaNNaM gandhabandhurapayobhRtakumbhaiH / nirjarA iva jinAvanijAni dIkSaNasya samaye'strapayaMstam // 96 // kecitpuruSA dIkSaNasya saMyamagrahaNasya samaye prastAve aAnmuhUrtavAsare taM hIrakumAra. manapayan snAnaM kArayanti sma / kaiH / gandhairvAsanArthamantarmuktakusumAdiparimalaibandhuraimanojJaiH payobhiH salilaibhRtAH pUritA ye kumbhAH kalazAstaiH / kiMbhUtaM tam / uccamunnataM tathA maNimayaM ratnaghaTitaM ytpiittmaasnm| snAnacatuSkikA ityarthaH / tatra niSaNNamupaviSTam / ke kamiva / nirjarA jinAvanijAnimiva / yathA dIkSAgrahaNAvasare devA arthAccatuHSa. STipramitendrAdayo'marA jinAnAM sAmAnyakevalinAM madhye avanirjAyA bhUmireva panIryasya / 'jAyAyA niG' / jAyAzabdAnipratyayo bhavati / 'lopo vyorvali' / vakArayakArayo. calipratyaye pare lopo bhavati / sakharayoriti zeSaH / yakAralope / avanijAnI rAjA etAvatA jinarAjaM tIrthodakapUrNakalazaiH // sAMprataM kathamamuSya jaDenAzleSaNaM vibudhakairavabandhoH / . ko'pyarukSayaditIva tadIyaM vAsasAtimRdulena zarIram // 97 // ko'pi pumAn atimRdulenAdhikasukumAreNa vAsasA vastreNa tadIyaM hIrakumArasaMbandhi zarIraM kAyam / utprekSyate-itIva hetoH arukssynniniiryaamaas| iti kim / yadvibudheSu vicakSaNapuruSeSu kairavabandhuzcandrastasya paNDitapuraMdarasyAmuSya hIrakumArasya jaDena mUrkhaNa DalayoraikyAjalena pAnIyena samamAzleSaNaM saMgamanaM kathaM kena prakAreNa sAMprataM yuktam / api tu na kathamapIti / paNDito hi mUrkhasaGgaM kadApi na kuryAditi khyAtiH / 'mUrakhasAssiI goThaDI pagi pagi kara na budhIja' iti sUktokteH // - kAJcanapratimayeva nitAntottejanAdanupamaprabhayAsya / , mArjanAnmRdulagandhadukUlairnirmalena vapuSA pupuSe zrIH // 98 // mRdulAni komalAni gandhenopalakSitAni dukUlAni kSaumAni gandhakASAyya: taimArjanAnnibharIkaraNAdrukSaNAnnirmalena zucinA asya kumArasya vapuSA dehena zrIH zobhA pupuSe puSTA kRtA / utprekSyate-kAzcanapratimayeva yathA suvarNamUrtyA nitAntamatizayenottejanAduddIpanAnnirmalIkaraNAdanupamA asAdhAraNA prabhA kAntiryasyAstAdRzI zrIH puSyate // . Page #277 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| tatkalAkuzalamAnavavargastaM prasAdhayitumArabhate sma / khastarUniva nipAtayituM zrIgarvaparvatazikhAmadhirUDhAn // 99 // tasya prasAdhanasya maNDanasya kalAyAM vijJAne kuzalazcaturaH / 'tathaiva tatkAlamathAnujIvibhiH prasAdhanAsaJjanazilpapAragaiH / nijasya pANigrahaNakSaNocitA kRtA nalasyApi vibhorvibhUSaNA // ' 'vibhUSaNA prasAdhanA kRtA' iti naiSadhe, tadvRttau ca / iti puruSasyApi pra. sAdhanA dRzyate / mAnavAnA manuSyANAM vargaH samudAyaH taM kumAraM prasAdhayituM maNDayitu. maMzukAbharaNAdi paridhApayitumArabhate sma upanAmati sma / utprekSyate-zrINAM viziTazobhAnAM yo garvo'haMkAraH sa eva parvato giristasya shikhaam| uparitanabhUmIzikharamityarthaH / tAmadhirUDhAnadhyAzritAn svastarUn kalpavRkSAn nipAtayitumadhaHkSeptuM jetumiva // sAndracandranikurambakarambIbhUtanUta(na)ghusRNadravacarcA / tattanau vilasati sma sumerau candrikAkhacitasAMdhyarucIva // 10 // sAndrAH snigdhA bahalA vA ye candrAH karpUrAsteSAM nikurambaH samUhastena karambIbhUto mizro jAto yo nUto(no) navIno ghusaNAnAM kuDamAnAM dravo bahalapaGkaH tasya carcA vile. panam / 'candro vidhau ca karpUre varNe ca' ityanekArthaH / tasya kumArasya tanau kAye vi. lasati sma zuzubhe / keva / cndrikaakhcitsaaNdhyruciiv| yathA sumerau surAcale candrajyotsnayA mizritA saMdhyAsamayasaMvandhinI kAntiH / [sAMdhyarAga ityarthaH / ] shobhte| 'rucyo rucIbhirjitakAzcanAbhiH' iti naiSadhe rucIzabdo dIrgho'pyasti // saurabhaM sumanasAM samudAyo'dhyApayedyadi mahArajatasyaM / , aGgarAgalalitArbhakamUrtestallabheta tulanAM kalayApi // 101 // sumanasAM kusumAnAM samudAyaH sarvajAtijAtapuSpaprakaraH yadi mahArajatasya suvarNasya saurabhaM sugandhitAM svaparimalamadhyApayet pAThayet zikSayet / dadyAdityarthaH / vidyApradAna hi adhyApananijAmoda datte / tatsadA aGgarAgeNa zrIkhaNDavilepanena lalitAyA manojJAyA arbhakasya hIrakumArasya mRrteH zarIrasya kalayA aMzenApi tulanAM sadRzIbhAvaM labheta prA. prayAt / mahArajatamityarthaH / / vizvajaitramiva mohamahIndraM hantumarbhadharaNIramaNena / khaDgaratnamiva kezakalApo dhUpadhUmapaTalIbhiradhUpi // 102 // arho hIrakumAraH sa eva dharaNIramaNo rAjA tena kezakalApaH kezapAzaH dhUpasya kRSNAgurukundaruSkaturuSkapramukhasugandhavastunaH dhUmapaTalIbhidhUmazreNIbhiradhUpi dhUpitaH sugandhIkRtaH / vAsita ityarthaH / utprekSyate-vizveSAM surAsuroraganarANAM jaitraM jayanazIlaM mohanAmAnaM mahIndra rAjAnaM hantuM vyApAdayitumiva khaDgaratnaM dhUpitam / rAjJApi vairiNaM vyApAdayituM khakhaDgaratnaM dhUpyate iti rItiH // Page #278 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 5 sargaH] hIrasaubhAgyam / 217 khaM kSaNAtkSayamavekSya sRjadbhiH pAralaukikasukhAya tapAMsi / dhUmapAnamiva dhUpajadhUmavyAjatastadalakeH kriyate sma // 103 // tadalakaiH kumArasya kezaiH / utprekSyate-dhUpAt kezadhUpanAyo jAto dhUmastasya vyAjAtkapaTena dhUmapAnamiva kriyate vidhIyate / kiM kurvadbhiH / paraloke bhavatpAralaukikaM tacca tanmukhaM ca tasmai tadartha kaSTAni tapAMsi mujadbhiH kurvadbhiH / kiM kRtvA / kSaNAtkhapakAlAtsvamAtmIyaM kSayaM vinAzaM localakSaNamavekSya jJAtvA // mAninIjanamanonayanasvaM yairanIyata hRteviSayatvam / pAripanthikabharairiva lebhe bandhanaM kimiti taccikuraistaiH // 104 // taistasya kumArasya cikuraiH kezaiH / [utprekSyate-] iti pazyatoharatvAddhetorbandhanaM niyatraNaM lebhe prAptam / kairiva / pAripanthikabharairiva / yathA taskaragaNaivaurikAkaraNAdvandhanaM prApyate / taiH kaiH / yazcikuraimAninIjanAnAM nAgarikakAminIlokAnAM manAMsi hRdayAni tathA nayanAni vilocanAni tAnyeva khaM vibhavo hRterapaharaNasya viSayatvaM gocaratAm / 'manye na me zravaNagocaratAM gato'si' iti kalyANamandirastavane / anIyata lambhitaM prApitam / apahRtamityarthaH // sUnasaMgatazilImukhalekhAsUnasAyakadhanuHzararAzeH / saMzrayaJchyimivArbhakamallIkuGmalAkalitakuntalahastaH // 10 // arbhakasya hIrakumArasya mallyA mallikAyAH kuDmalA: korakAH / 'mallIbhiH pratimallIbhAvaM dadhatI vibhAti bhAvatkI' iti rAjavarNane / tairAkalito yukto yaH kuntalahasta: kezapAzaH sUneSu kusumeSu saMgatA makarandapAnArthamAgatA ye zilImukhA bhramarAsteSAM lekhA zreNi: saiva sUnasAyakasya dhanUMSi kArmukANi zarA bANAsteSAM rAzeH samUhasya zriyaM zobhA zrayanivAstItyutprekSA // mUrdhni tasya mukuTena didISe'narghyaratnapaTalIlalitena / barhacAmarajayaM cikurANAM vibhramairiva vidhAya dhRtena // 106 // - tasya kumArasya mUrdhni mastake mukuTena kirITena didIpe reje| kiMbhUtena / anAnAM bahumUtyAnAM ratnAnAM vividhamaNInAM paTalI zreNI tayA lalitena manojJena / utprekSyate-cikurANAmarthAtkumArakezAnAM vibhramaiH zobhAbhiH / 'AbhA rADhA vibhUSA zrIrabhikhyAkAntivibhramAH' iti haimyAm / vilAsarvA / bA~Ni mayUrapicchAni / 'asya vAkekA picchabahazikhaNDa kam' iti haimyAm / tathA cAmarANi bAlavyajanAni teSAM jayaM parAbhavaM vidhAya kRtvA dhRteneva kaliteneva // paTTikArbhakavibhoH kanakasyAlIkamaNDalamalaMkurute sma / vibhrameNa cihurAmbudharANAM hAdinIva nikaTe viluThantI // 10 // 28 Page #279 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 218 kaavymaalaa| kanakasya hemnaH paTTikA bhUSaNavizeSaH ko'pi lalATasya / nalasya bhAle paTTikA / tathA damayantyA api / 'dhRtaikayA hATakapaTTikAlake' / strIpuruSayorapi paTTikAkhya AbharaNavizeSa:-iti naiSadhe / adhunA tu stambhatIrthadvIpAdau lokaprasiddhyA 'asAvau' iti jJAyate / tadapi bahutilakamayaM lalATAbharaNamarbhakavibhoH kumArendrasya alIkamaNDalaM bhAlasthalamalaMkurute sma bhUSayAmAsa / utprekSyate-cihurAH kezAH evAmbudharA meghA. steSAM bhrameNa bhrAnyA buddhyA nikaTe samIpe viluThantI tiSThantI milantI ca hAdinI vidyudiva / 'cikurAzcihurA' iti zabdaprabhede // didyute maNikarambitayAsye zAtakumbhakRtapaTTikayAsya / . khairamAtmana ivAnanalakSmyA nirmitena varaNena nivastum // 108 // asya kumArasya Asye maNibhiH ratnaiH karambiktyA khacitayA zAtakumbhena kanakena / kRtayA nirmitayA paTTikayA didyute / utprekSyate-AtmanaH svasya khairaM svecchayA ni-. vastuM vAsArtha sthAtumAnanalakSmyA nirmitena racitena varaNena prAkAreNeva / prAkArasyArtho'pre vakSyate / tasmAdanyApatadvayI(?) / / pAThAntare utprekSyate-mukhasyArthAtkumArakakasya induzcandraH, padmAni kamalAni, mukurA darpaNAsteSAmabhibhAvena parAbhavanena udbhUtaM sAkSAtprakaTIbhUtaM nUtaM navInaM mahaH pratApasteneva vA // , bhAlamaNDalamamaNDyata rAjajjAtarUpatilakena tadIyam / tasthuSAtra caraNakSaNavIkSAkAGkSiNAlpavapuSAMzumateva // 109 // bhAlamaNDalaM lalATapaTTaH rAjan zobhamAnaH jAtarUpasya kharNasya tilavizeSakastilaka: tenAmaNDyata bhUSitam / utprekSyate-caraNasya cAritrasya kSaNo mahotsavaH tasya vIkSA darzanaM kAitItyevaMzIlena abhilASakeNa, tathA alpaM laghu vapaH zarIraM yasya tAdRzenAtra bhAle tasthuSA arthAtsametya sthitavatA aMzumatA bhAskareNeva // yasya bhAlatalacandanabindordambhato vadanakairavabandhuH / kopanAM priyatamAmiva tArAmAnukUlyavidhaye vyadhitAke // 110 // yasya kumArasya vadanakairavabandhurvakracandramA bhAlatale lalATe kRta: zrIkhaNDasya maNDalAkAratilakabinduH tasya dambhatazchalAtkopanAM caNDAmatyamarSaNAM tathA priyatamAmatizayena vallabhAM tArAM kAmapi kAntAM tArikAm / tasya tArApatitvAt |utprekssyte-aanukuu. lyavidhaye khAnukUlIkaraNaprakArAya aGke nijotsaGge vyardhita kRtavAniva / 'acumbi yA candanabindumaNDalI nalIyavakeNa' iti naiSadhe'pi // yasya cAndana upabhra babhAse binduraGgajabhaTa praNihantum / nAsikAnalikayA gulikeyaM yena moktumanasA vidhRteva // 111 // 1. 'indupadmamukurAdyabhibhAvodbhUtanUtamahaseva mukhasya' iti pAThAntaram. Page #280 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 5 sargaH] hIrasaubhAgyam / 219 yasya kumArasya upabhra bhuvormadhye samIpe cAndanazcandanasaMbandhI bindurvRttatilakaM ba. bhAse zobhate sma / utprekSyate-aGgajaH smaraH kamanaH / 'kalAkelirananyajo'GgajaH' iti haimyAm / tathA 'aGgajo manmathe sute / made keze' ityanekArthaH / sa eva bhaTo vIrastaM praNihantuM yamAtithiM kartuM nAsikaiva nalikAgulikAkSepaNopakaraNaM 'bandUkahAthanAlI' iti lokaprasiddhA / tathA 'nalike na taduccanAsike tvayi. nAlIkavimuktikAmayoH' iti naiSadhe / nAsA nalikeva / tayA kRtvA moktumanasA kSepnukAmena iyaM pratyakSalakSyA gulikeva / dhRtA / 'sIsAgolI' iti prasiddhA // cApalasya niyamo'bhyupagamyo'taHparaM dyunizamatra yuvAbhyAm / etadAlapitumaJjanarekhA kalpitA nayanayoriva tasya // 112 // tasya hIrakumArasya nayanayornetrayoraJjanasya kajalasya rekhA kalpitA / locane aaite ityarthaH / bAlatvAdatha vA mahotsavAnirmitA rekhA / kiM ca vivAhAdI taruNAnAM vRddhAnAM puruSANAmapi cakSuSoraJjanarekhA kriyate iti lokarUDhirapi sthitizca / utprekSyate--eta. datraiva kathyamAnamAlapitu vakta miva / tadevAha-he nayane, ataHparam adyatanadivasAdArabhya yunizaM divArAtrI cApalasya caTulatAyA niyamo niSedhaH yuvAbhyAmabhyupagamyaH aGgIkaraNIyaH / kadAcidapi cApalyaM na vidheyamiti bhAvaH // utpalAjakumudAdimadasyUnyadvilocananRpau paribhUya / sAlayoH sukhamivAJjanarekhAnIlaratnakRtayorvasataH sma // 113 // yasya kumArasya vilocane nayane eva nAnI yayostau tAdRzau nRpau rAjAnau utpalaM nIlakamalaM abjaM padmaM kumudaM zvetakamalaM tAnyAdimAni prathamabhavAni yeSAM tAdRkSAn dasyUn vipakSAn paribhUya jitvA aJjanarekhArUpainIlaratnairharinmaNibhiH kRtayoH sAlayoH sukhaM yathA syAttathA kriyAvizeSaNam / utprekSyate-vasataH sma atiSThatAmiva // atha vA / yadviloca. nanRpau kumAranayananAmarAjo sAlayoH prAkArayormadhye sukhaM zarmaNA yathA syAnathA vasataH tiSThataH sm| kiMbhUtayoH saalyoH| aJjanarekhArUpANi yAni nIlaratnAAne marakatamaNayaH taiH kRtayorniSpAditayoH / utprekSyate-utpalAni kuvalayAni abjAni kamalAni kumudAni kairavANi tAnyAdimAni prathamAni yeSAM tAdRkSAn dasyUn zatrUn paribhUya nirjityeva surkha vasataH / yena sarve'pyarayo'bhibhUya vazIkRtAH sa sukhaM vasatIti // bhRGgasaMgatavataMsasaroje tasya karNayugale zuzubhAte / vigrahItumanasI nayanAbhyAmAgate kimitaretaravairAt // 114 // tasya kumArasya karNayugale zravaNadvandve bhRGgAbhyAM madhupAnAgatabhramarAbhyAM saMgate saMyukta vataMsasaroje karNapUrakamale zuzubhAte rejatuH / utprekSyate-itaretareNa parasparaM vairAdvirodhAnayanAbhyAM netrAbhyAM sAdha vigrahItumanasI yoddhakAme kimAgate pArzve saMprApte // 2pA pArabhUya / Page #281 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 220 kaavymaalaa| zrotrapatrayugamAzritavatyA didyute maNivataMsikayAsya / aciSeva vadanAntaramAntyA piNDabhAvamitayA sthityaasmin||115|| asya kumArasya zrotre karNAveva patre tayoryugaM dvandvamAzritavatyA bhajantyA maNivataM. sikayA ratnottaMsena / 'vidarbhaputrIzravaNAvataMsikA' iti naiSadhe / didyute zobhitam / usprekSyate-vadanAntarmukhamadhye amAntyA bAhulyAtsthAtumazaknuvatyA arciSA kAntyeva / arciH kAntivAcI / strIklIbaliGgaH / 'rodorciSInAmaguNavayaTa ayaT' iti liGgAnuzAsane / kiMbhUtayA arciSA / piNDabhAvaM piNDatAmitayA prAptayA / piNDIbhUya sthita yetyarthaH / punaH kiMbhUtayA / asmin kumArakarNe sthitayA vasantyA // manmahe sakalazItalabhAsAM sArvabhaumamidamAnanacandram / .. kuNDalacchalatamIramaNAbhyAmanyathA kathamupAsyata eSaH // 116 // idamAnanacandramamuSya mukhameva candraM vidhuM sakalAH samastA * ye zItalabhAMsa: candra masaH teSAM sArvabhaumavyatikareNa kuNDalayoH karNAbharaNayoH chalAtkapaTAttamIramaNAbhyAM candrAbhyAmeSa idamAnanacandraH kathaM kena prakAreNa upAsyate sevyate // kuNDale kalayatI pratibimbe gaNDayorvahati hIrakumAraH / krodhamukhyacaturAtmavipakSAnbhettukAma iva cakracatuSkaH // 117 // hIrakumAraH kuNDale karNaveSTike vahati dhArayati / kuNDale kiM kurvatI / gaNDayoH kumArasyAdarzopamagallayoH kapolayoH pratibimbe pratime kelayatI bibhratI / utprekSyatekrodhaH kopo mukhyaH prakRSTaH prathamo vA yeSu taadRshaaH| krodhamAnamAyAlobhAbhidhAnAzcatvAraH catu:saMkhyAkAH kaSAyA evAtmanaH khasya vipakSAH zatravastAn / catuHkaSAyadveSyAnityarthaH / bhettukAmo vairAdekakAlameva hantumanAH san cakrANAmAyudhavizeSANAM catuSkaM catuSTayamiva bibharti // vyAlavallidalakhaNDanajanmA zoNimAdharadale vilalAsa / etadIyahRdayAdanurAgo niHsaranbahiriva sthita eSaH // 118 // adharadale kumArasyAdharoSTapatre zoNimA raktatA / 'varNadRDhAdibhyaH Syacca' / varNavizeSArthebhyo dRDhAdibhyazca vyaJ syAt , imanijvA bhAvArthe / 'zauklayaM zuktimA, dArya dra. DhimA, lAvaNyaM lvnnimaa|' iti prakriyAkaumudyAm / vilalAsa babhAse / kiMbhUtaH shonnimaa| vyAlavallayA nAgaravallayA / 'tAmbUlavallI tAmbUlI nAgaparyAyavallayapi' iti haimyAm / dalAnAM patrANAM khaNDanAcarvaNAjanmotpattiryasya / utprekSyate-etadIyAtkumArasaMbandhi hRdayAnmanasaH / 'hRdayaM mano vakSazca stanAntaraM hRt hRdayam' / tathA 'hRcceto hRdayaM cittam' iti dvayamapi haimyAm / niHsaranirgacchanneSa pratyakSo bahiHpradeze adharoSThe sthita iva // 1.2. kalayatI iti numrahitaH prayoga: 'zapazyanonityam' iti sUtraviruddhaH. Page #282 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 5 sageH hIrasaubhAgyam : 221 rAgasagiradanacchadarAjattasmitaM dazanI patimizram / * pallavodaravihArihimAmbhovibhramaM kimu jighRkSati lakSmyA // 119 // rAgasya nAgavallIdalAkhAdanajanitaraktatAyAH saGgo'styasya tAdRk yo radanacchada oTastatra rAjaddIpyamAnaM yattasmitaM pramodameduratayA ISanmAnaM kummarasya hasitaM tatkartRpadaM lakSmyA khazobhayA mahA vA : utprekSyate-pallavodare pravAlamadhye viharati evaMzIlaM himAmbhastuhinajalaM tasya vibhramaM zriyaM vilAsaM vA kimu jighRkSati grahItumicchatIva / kiMbhUtam / tasmitaM dazanAnAM dantAnAM dIdhityA kAntyA mizraM karambitam // rajyate sma dazanaprakaraNAmuSya kuNDalipuraMdarabAhoH / rAgiNI savidhagAM ca rasajJAM prekSya kairna dhriyate hynuraagH||120|| __ amuSyaM kumArasya dazanaprakareNa dantavRndena rajyate sma raktIbhUtam / sarAgIbhUyate / bAlAnAM dantA hi yAvakapustikayA rajyate sma strINAM ceti lokasya vyavasthA / kiMbhUtasya amuSya / kuNDalinAM bhoginAM puraMdaro vAsavaH zeSanAgendra stadvaddI! bAhU bhujau. yasya / yadraktIbhUtaM tadyuktameva / tadeva darzayati-hi yasmAtkAraNAtsavidhagAM pArzvavartinI samIpasthAyukAM rAgiNI rAgo raktimA anurAgo'ntaraNasnehazca tena kalitAM rAgavatI tathA rasAnAsvAdAn / tiktaH kaTakaSAyAmlalavaNamadhurAkhyAna , atha vA zRGgArahAsyakaruNAraudravIrabhayAnakabIbhatsAdbhutazAntanAmakAnavapramANAn rasAn jAnAtIti rasajJA tAM prekSya dRSTvA / kaiH / puMbhiH anurAgo na dhriyate, api tu vividharaseSu nipuNAM rAgavatI pArzvasthAyinI kAminIM vilokya sarvaiH kAmukai rAgo dhriyata eva / tattvatastu rasajJA jihvA / saMyamAdhyavasitiprathamAnaprAvRSeNyajalavAhaghaTAyAH / binduvRndamudiyAya kimetatkaNThapIThakRtamauktikahAraH // 121 // etasya kumArasya kaNThapIThe galakandale kRtaH sthApitaH / parihita ityarthaH / mauktikahAro muktaaltaa| sa utprekSyate-binduvRndaM kaNanikara ivodiyAya prakaTIbhUtam / ksyaaH| saMyamasya cAritrasya yA adhyavasitiradhyavasAya: pariNAmaH saiva prathamAnA vistarantI prAvRSeNyA varSAkAlasaMvandhinI jalavAhAnAM varSaNonmukhameghAnAM ghaTA mAlA tasyAH // etadIyavadanAmRtabhAsA spardhayeva saha zItalabhAsA / ____ nUtatArakatatirdhiyate smAmuktamauktikalatAkapaTena // 122 // . etadIyena hIrakumArasaMbandhinA vadanAmRtabhAsA vakra vidhunA nUtA navInA tArakatatijyotirmaNDalA dhriyate sma bibhraaNbbhuuve| kena / AmuktA kaNThapIThe sthApitA parihitA yA mauktikalatA mukkAkalApa: sthUlamuktAphalahAraH tasya kapaTena chalena / utprekSyate-zItalabhAsA gaganAGgaNasthAyukakhAbhAvikacandreNa saha sAdha spardhayA saMghareNa IrSNayeva dhRtA ityrthH|| Page #283 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 222 kaavymaalaa| bhArasAsahitayA jitazeSaH kiM zrito valayamasya vibhAti / mohazUramasubhiH praviyojyAnena vIravalayaM vidhRtaM vA // 123 // __ asya hIrakumArasya valayaM kanakakaTakaH vibhAti / utprekSyate-bhArasya kSamAdebhavini bhUtopacArAtsUripadAdervA sAsahitayA sahanazIlatvena / bhRzaM sahate iti sAsahiH / 'ahirmahIgauravasAsa hiryaH' iti naiSadhe / sAsa hizcAcali: pApatirvAvadirityAdaya ikArAntA nipAtitAH-iti tadvattiH / jita: parAbhUtaH zeSo nAgendaH / kiM saMzritaH / atha ' vA mohanAmAnaM vIraM subhaTamamubhiH prANaiH praviyojya pRthkRtvaa| nihatyetyarthaH / vIravalayaM . ' subhaTatvasaMsUcakaH kaTako vidhRtaM dhAritamiva vA // yogineva dadhatAtmani mudrAmUrmikAM ca dadhatAmbudhineva / / phullapallavavilAsajuSA tatpANinAdhriyata kAMpi vibhUSA // 124 // tatpANinA kumArahastena kApyapUrvA anirvacanIyA zobhA adhriyata dhRtA / kiMbha tena tatpANinA / phullA vinidrIbhUtA ye pallavAH kisalayAni teSAM vilAsa lIlAM juSate bhajate / tatpANinA kiM kurvatA Atmani svasminviSaye mudrAM sAkSarormikAM vhtaa| keneva / yogineva / yathA yogabhAjA muninA Atmani vipaye yogamudrA. uhyate / 'mudrAto labhate mUlyaM vimudraH kAryanAzakaH / rAjA munizca lekhazca kozo muSTizca paJcamaH // ' iyaM tu svAbhAvikI mudrA ca punarvAGmanasAM yogo rundhanaM niyantraNaM vidyate yasya sa munirmudrAmiGgitAkAravizeSam / punaH kiMbhUtena / dadhatA bibhratA / kAm / UrmikAM nirakSaramaGgulIyakam / keneva / ambudhineva / yathA samudreNa Urmaya evormikAstaraGgA dhIyante // pANinA viruruce pavirocizcApacakravilasatkaTakena / gandhasindhuraturaGgazatAGgAlaMkRtena jagatIpatineva // 125 // pANinA arthAdadhikArAdvA kumArahastena jagatyAH pRthivyAH patyA bhava rAjJeva vi. ruruce kSobhitam / kiMbhUtena pANinA rAjJA ca / pavInAM vajraratnAnAM rocIMSi kAntaya eva cApacakrANi dhanurmaNDalAni tairvilasan dIpyamAnaH kaTako valayaM yasya / 'vRtA vi. bhUSA maNirazmikArmukaiH' iti naiSadhe / tathA vividharatnaprabhAsaMvalita zakradhanuriti kavisamaye prasiddhiH-iti narAm / atha ca vajranAmA AyudhavizeSastathA kAntiyuktairdhanuzvakaiH praharaNaizca visphuradvizeSeNa pratipakSalakSaparAbhavanaprakAreNa viziSTatayA khakhAmibhaktimattvena vA sphuraditastato jiSNutayA bhUmaNDalaM svakhAmyAyattaM kurvan kaTakaM sainyaM yasya / puna: kiMbhUtena / gandhasindhuraturaGgazatAGgAlaMkRtena arthAdAkRtibhUtaiH gandhasindhuro gandhahastI tathA turaGgaH saparyANitAzvaH tathA zatAGgo rathastairalaMkRtena vividhalakSmIbhUtaivibhUSitena / pakSe gandhagajendrA vividhajAtIyavAjinaH puSparatha-yogyAratha-adhvarathakarNIratha-pramukharathAstairalaMkRtena kalitena // Page #284 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sargaH] 223 hIrasaubhAgyam / rAmaNIyakahRtAparacittaM tatkalatramavalokya yuveva / . jAtarUpakalito guNazAlI zRGkhalaH kimakarotparirambham // 12 // tasya kumArasya kalatraM kaTIm , artha vaninA striyaM vA, avalokya dRggocarIkRya / utprekSyate-bhaGkhalaH / 'sA zRGkhalA puMskaTisthA' / zRGkhalazabdastriliGgaH / ratnajaTitakanakaMghaTitakaTidavarakaH parirambhamAliGganamakarotkimu AliGgati smev| ka iva / yuveva / yathA taruNaH pumAn kasyApi laghoH prauDhIbhUtaM kalatraM yuvatI prirmbhte| kiMbhUtaM kalatram / rAmaNIyakena ramaNIyatvena khAbhAvikasaundaryaNa hRtAni vavazIkRtAni apareSAM lakSa. prekSakalokAnAM kAminAM ca cittAni manAMsi yena / kiMbhUtaH zRGkhalo yuvA ca / jAtarUpeNa suvarNena kalito hiraNmayaH / tathA jAtamutpannaM yadadvaitaM rUpaM vapuHsundaratA tena yuktazca / punaH kiMbhUtaH / guNaiH suvarNadavarakaiH hematantubhiH zAlante ityevaMzIlastaithitakhAt / tathA guNaraudAryAdibhiH zRGgArAdibhirvA dvAsaptatikalAguNairvA zobhate ityevaMzIla: // bhUSaNaiH kanakaratnanibaddhairbhUSito vyarucadeSa kumaarH| maJjarIbharakarambitakAyaH kalpasAla iva bhUtalazAlI // 127 // eSa hIranAmA kumAraH tadAnIM kanakAni kAJcanAni ratnAni maNayastainibaddhai racitairbhUSaNairAbharaNaiH kRtvA bhUSito'laMkRtaH vyarucat virAjate sma / 'dyuyo luGi' dyutAdibhyaH parasmaipadaM vA syAt / 'yuSpAdidyutAdiladitaH parasmaipadeSu' / zyanvikaraNapuSAderyutAdeladitazca parasya cleraG syAtparammaipadeSu / adyutat adyotiSTa / vyarucat vyarociSTa / ' iti prakriyAkaumudyAM sAdhanA / utprekSyate-maJjarINAM kalikAnAM bharaH samUhastena karambitaH pUritaH kAyaH zAkhAprazAkhAlakSaNaM vapuryasya tAdRzo bhUtale pRthvIpIThe zAlate zomate ityevaMzIla: / bhUmImaNDalopagata ityarthaH / kalpasAla: surataruriva // darpaNeSviva gaveSayati khaM bhUSaNeSu kiraNAGkariteSu / . darpaNArpaNavidhAbhiramuSminniSphalAbhirajani khajanAnAm // 128 / / amudhmin hIrakumAre svajanAnAM bandhuvargalokAnAm athavA khasya jnaanaamaatmiiylokaanaam| sevakAnAmityarthaH / darpaNAnAmAdarzAnAmarpaNAni prdaanaani| AtmadarzadarzanAnItyarthaH / teSAM vidhAbhiH prakAraiH niSphalAbhirnirarthakAbhirajani jaataa| amuSmin kiM kurvati / kiraNaiH kAntibhiH kRtvA aMkuriteSu prarohasahiteSu jAteSu bhUSaNevAbharaNeSu khamAtmAnam / [svarUpamityarthaH / ] gaveSayati vilokayati / keSviva / darpaNeSviva / yathA kazcinmukureSu svaM nibhAlayati // dIpyate kimadhikaM suSamA no'muSya vA muSitamanmathakAnteH / bhUSaNAni mRgayanta itIva sphAraratnanayanairidamaGgam // 129 // Page #285 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| __ bhUSaNAni aabhrnnaani| utprekSyate-sphArANi vikAzabhAji ratnAnyeva nayanAni tairiti hetoridamaGgaM kumAra kAyaM mRgayante pazyantIva / iti kim / no'mmAkaM bhUSaNAnAM suSamA atizayinI zobhA ki adhikA, athavA muSitA apahRtA Acchidya gRhItA manmatha sya kAmasya kAntiH zobhA yena tAdRzasya kumArasya suSamA zarIrAtizAyi saundarya kiMvA adhikA dIpyate // tadvibhUSaNamaNInikurambaiH spardhibhiH pratibhaTairiva bhuutyaa| prApya tanmRdhadharAM dadhire svajyotiraGkurasurendradhanUMSi // 130 // bhUtyA zobhayA lakSmyA vA spardhibhiH spardhanazIlastasya kumArasya vibhUSaNAnAmalaMkArANAM maNIni kurambai ratnaprakaraiH tanmRdhadharAM sa kumAra eva saMgrAmakaraNocitabhUmI tAM prApya AsAdya / utprekSyate-jyotIMSi dIdhitayaH teSAmaGkarAH prarohAsta eva surendradhanUMSi indracApacakANi dadhire dhRtAnIva / kariva ! pratibhaTairiva / yathA saMpadA spardhamAnaiH pratipakSaiH zatrubhI raNabhUmIlabdhvA parasparaM saMgrAmakaraNe kRte surendracApopamAni kArmukAni dhriyante // bhUruhaivihasitairiva kuJjaH saurabhairiva saroruhapuJjaH / sAndracandrakiraNairiva doSA bhUSaNairapuSadeSa vibhUSAm // 131 // eSa kumAro bhUSaNairalakArairAbharaNaiH kRtvA vibhUSAM zobhAmapuSatpuSNAti sma / ka iva / kuJja iva / yathA kAnanaM vasantartunA vihasitaiH kusumiteH bhUruhevRkSaH kRtvA zobhate / punaH ka iva / saroruhapuJja iva / yathA padmaprakaraH saurabhaiH parimalaiH kRtvA zobhAM labhate / punaH keva / doSeva / yathA rajanI sAndainayanAnandadAyibhinIrandhezcandra sya vidhoH kiraNaiH ra. zmibhiH kRtvA zriyaM puSNAti // iti dIkSAsamaye kumArazRGgAravarNanam // nirjitena yazasA sitabhAsA prAbhRtIkRtamivaitya namastaH / Anayannatha turaGgamamuSyArohaNArthamanaghasya manuSyAH // 132 // atha zRGgAravidhAnAntaraM manuSyA mAnavAH amuSya kumArasyArohaNArthamadhyAroDhuM tura jAtyavAjinamAnayanAnayante sma / kiMbhUtasyAmuSya / anaghasya prazasyasya niSpApasya vA / utprekSyate-yazasA arthAdyazaHzvatyazriyA nirjitena parAbhUtena sitabhAsA candramasA nabhasta AkAzamaNDalAdetyAgatya prAbhRtIkRtamItkumArasya Dhau kitamiva // . . yannabhasvadatipAtirayena nyakRtena vinatAtanayena / tattulAM kalayituM balidasyuH sevanAmagami yAnatayeva // 133 // yasya turagasya nabhavantaM samIraNamatipatatyatikrAmatItyevaMzIlena rayeNa vegena / 'rayo vegapravAhayoH' ityanekArthaH / nyakRtena vijitena vitatAnAmnI aruNagaruDayorjananI tasyAstanayenAtrArthAdruDena tattulAM kumArArohaNArthamAnItaturaGgamavegamAdRzyaM kalayituM Page #286 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 6 sargaH) hIrasaubhAgyam / 225 prAptum / utprekSyate-yAnatayA vAhanatvena balidasyuH kRSNA sevanAM paricaraNAmagami prApita iva sevyate sma / 'nyAdayo NyantaniSkarmA gatyarthA mugkhyakarmaNi / pratyayaM yAnti duhyAdigANe'nye tu yathAruci // anantena kRSNena gopI vanamagami niitaa| ityudAharaNam' iti prakriyAkaumudyAm // yo dRzA bhuvi punardivi phAlairnAgavezmani khurotkhananaizca / .. sphUrtibhistata itastrijagatyAM svAGkakAramiva pazyati jetum||134|| yasturaGgamaH sphUrtibhirvisphUrjanaH itastataH saMsphuraNaiH kRtvA trijagatyAM trilokyAmapi / 'trijagatIM punatI kavisevitA' iti jinprbhsuurikRtrssbhnmrstotre| ityatraikavacanAtrijagatyAmapyekavacanam / tritvena tritvasaMkhyayA vA upalakSitA jagatI bhuvanaM trijagatIti evaM saMbhAvyate / tattvaM tu tajjJA eva vidanti / vAGkakAra nijaraharaphUrjitajaitrapratimallaM jetuM parAbhavitumiva itastataH sarvatrApi pazyati / 'dUra gauraguNairahaM kRtibhRtAM jatrAGkakAre caraMti' iti naiSadhe / kathaM vilokayati tadeva darzayati-bhuvi pRthivyAM dRzA vilocanAvalokanena / punardivi gaganAGgaNe phAlairuccairullalanalakSaNaiH / 'sAndrotphAlamiSAdvigAyati padA spraSTuM turaGgo'pi gAm' iti naiSadhe / ca punarnAgavezmani pAtAle khuraiH zaphairatkhananai: bhUvidAraNaiH // spardhayArkaturagAnkhajigISUndhUnanena zirasaH samarAya / aGkakAravibhavAbhibhavAhapUrvikAbhirayamAhvayatIva // 135 // - ayaM turaGgaH aGkakAravibhavAnAM jaitrapratimalasaMpadAm / 'zazAGkakalAGkakAraH' iti naiSadhe / abhibhavaH parAbhavanaM tenAhaMpUrvikA garvAvezAstAbhiH kRtvA ziraso mastakasya dhUnanena kampanena / khakandharAyA adhaurdhvakaraNenetyarthaH / utprekSyate-arkaturagAn sUtharatharathyavAjinaH samarAya saMgrAmavidhAnAya AhvayatyAkArayatIva / kiMbhUtAnaturaGgamAn / spardhayA saMharSeNa khasyAtmanaH khamAtmAnaM vA jigISUn jetumicchUn // .. AtmaphenaharicandanasAndrasyandacarcanavidhAbhirivArcA / - patprahArabhavamambudhinemeH khAparAdhamadharIkurute yaH // 136 // ya: arvA turagaH ambudhineme meH / utprekSyate-padA caraNAnAM prahArairghAtaH tADanairbhavaM 'patkajamiti' darzanAtyatprahArariti / atha ca / 'kva tacchayacchAyalavo'pi pallave' iti naiSadhe / pado lavaH pallavaH iti vyutpattyA tasya nalasya chAyAyA lavo'pyaMzaH kva' iti tadvattau / svAparAdhaM nijamantumadharIkurute zAmayatIva / kAbhiH / AtmanaH phenA mukhalAlAstadrUpA haricandanasya zrIkhaNDasya sAndrAH snigdhA ye syandA rasA dravA vA taizcacanavidhAbhiH pUjanaprakAraiH // Page #287 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 226 . kaavymaalaa| vRtrazAtravaturaGgamamukhyAnvaibhavena paribhUya turaGgAn / skandhakesarasaTAkapaTAttaccicAmaramivAyamadhatta // 137 // skandhasyAMsasya skandhe'te vA prarUDhAnA prAdurbhUtAnA kesarANA kezAnAM saTA zreNI kaisaranAmAnaH saTAsturagaskandhakuntalAH tatkapaTAdayaM turaGgaH / utprekSyate-tasya jayasva cihaM lakSaNaM cAmare vAlavyajanamadhatta bibharti smeva / kiM kRtvaa| vaibhavena khalakSmyA - prazAtravasya zakrasya turaGgama uccaiHzravAH sa eva mukhyaH prakRSTaH prathamo vA yeSu tAdRzA. sturahAn paribhUya jilA // rohiNIkamalinIramaNAzvAnvoparisthitijuSaH suSamAbhiH / / nirjigISuriva nirjaramArge phAlakelimayamAtanute sma // 138 // . ayamazvaH nirjaramArge AkAze phAlakelimuccairullalanasya vizeSasya vilAsamAtanute sma / utprekSyate-khasyAtmana upari U sthitiM sthAnaM juSante bhjnte| UrdhvagAmitvena AkAzagamanazIlatvena nijoparisthitAnityarthaH / tAdRzAn rohiNyAH kamalinyAzca ramagayobhatroH candrasUryayoH azvAsturaGgamAstAn suSamAbhiH atizAyizobhAbhiH kRtvA nijigISurnirjetumicchuriva // . arjitAni garuDasya ca gatyA nirjayairhariharaizca vibhUtyA / udgiranniva yazAMsi hariryaH phenapiNDapaTalIkapaTena // 139 // yo haristuraGgaH phenAnAM mukhanirgatakaphalAlAnAM piNDA buddhadAkArA golakAsteSAM paTalI vRndaM tasya kapaTena vyAjena yazAMsi vakIrtIrudgiranniva prakaTIkurvanivAste / kiMbhUtAni yazAMsi / gatyA pavanavegagamanena garuDasya, tathA vibhUtyA khalakSmyA hariharerindrAzvasya uccaiHzravaso, nirjayaiH parAbhavanairarjitAni saMcitAni // Aruroha jitajiSNuhayaM taM zvaityataH phaNipatiM ca jayantam / vAjinaM kanakavaibhavarA(bhA)jaM kaiTabhAririva nIDajarAjam // 14 // sa kumAro vAjinamazvamAruroha adhyAsAmAsa / kiMbhUtaM vAjinam / jito'rthAlakSamyA parAbhUto jiSNorindrasya haya uccaiHzravA nAma turago yena tam / punaH kiM kurvantam / zvaityataH zubhrimavibhramAtphaNipati zeSanAgaM jayantaM paribhavantam / punaH kiMbhUtam / kanakAnA kAzcanAnAM vaibhavaH paryANakhalIna pramukhabhUSA taM bhajatIti / ka iva / kaiTabhAririva / yathA kRSNo nIDe kulAye 'mAlo' iti prasiddha jAtA nIDajAH pakSiNasteSAM rAjA garuDastamArohati caDhati / kiMbhUtaM nIDajarAjam / jito jiSNurvAsavo yena va. brijittvAt / gatyA cAtitvaritagaganagamanena haya indrAzvo yena / ca punaH kiMbhUtam / phaNipati naagendrm|jaativaacitvaadekvcnm| sarvanAganAyakAn jayantaM parAbhavantam / Page #288 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 5 sargaH] hIrasaubhAgyam / 227 tadarAtitvAt / varNazobhAvantaM svarNakAyatvAt / garuDavizeSaNAnyapi // iti dIkSAsamaye kumArArohaNArthamAnItaturagavarNanam // tatra bhAvayatinaH pulakodyatkaJcakAnaNumahaH kaTakoghAH / muktipattanajighRkSumanaskautsukyabhAja iva rAjakumArAH // 141 // bhUvihArihayavAhanazasyAnekamUrtaya ivotsavapazyAH / . vAhapRSThamadhiruhya kumArA Agamannapi pare jitamArAH // 142 // (yugmam) tatra tasminnavasare tasmin sthAne vA jitamArAH kharUpasaundaryAbhibhUtamadanAH apare anye'pi bhAvayatinaH abhiprAyeNa cAritravantaH amI pAlAdimAH kumArAH Agaman samAgatAH / kiM kRtvA / vAhAnAM jAtyaturaGgANAM pRSThamadhiruya adhyAsya / utprekSyateutsavaM saMyamamahAmahaM pazyantyavalokayantIti tAdRzyo bhUvihAriNyaH kSoNIcAriNyaH hayavAhanasya evaM tasya zasyAH zlAghyAH ramyAstathA anekA bahvayo mUrtaya: zarIrANi iva / kiMbhUtAH kumArAH / (iva yathA pRthvIpati) pulako romAJcaH sa evodyan prakaTIbhavan ka. zvakaH saMnAho yeSAma. tathA anaNa mahanmahaH kAntiH pratApazva yeSAm / athavA anaNabhirbahulairmahobhiH kiraNaiH pratApaizca yuktAnAM kaTakAnAM valayAnAM sainyAnAmoghAH samUhAH yeSAm / punaH kiMbhUtAH muktiH siddhiH saiva pattanaM mahAnagara tajighRkSu prahItumicchu mano yeSAm / samAsAntaH kap / puna: kiMbhUtAH / yata eva muktinagarajighRkSavastata evotkaNThAM bhajanta iti / atha vA autsukyaM saMyamotkaNThAM bhjnte| pazcAtkarmadhArayaH / utprekSyaterAjakumArA iva / yathA pRthvIpatiputrAH evaMvidhA bhavanti // - padminIpriyatamo divasAdau pAvakAdiva sahasramayUkhaiH / .. pUruSainikhilamaNDalamadhyAttatkSaNAdupagataiH parivatre // 143 // : hIrakumAro nikhilaH samasto yo maNDalo gurjaradezastasya madhyAdantarAlAttatkSaNAtsa eva kumArasya saMyamagrahaNalakSaNaH kSaNaH prastAvaH utsavo vA tasmAddhetorupagatairAyAtaiH pUruSairmAnuSairupalakSaNAtsAhacaryAdvA strIbhizca / 'puruSaH pUruSo naraH' iti haimyAm / pari. vane parivRtaH / ka iva / padminIpatiriva yathA bhAkhAn divasAdau prabhAte pAvakAharupagataiH sametaiH sahasrasaMkhyAkaiH kiraNaiH paribiyate / sUryo hi sAyamastaM gacchan khakiraNAn vahI nikSipati / prabhAte ca gRhNAti iti ca kavisamayaH / tathA ca raghuvaMze'dinAnte nihitaM tejaH savitreva hutAzane' iti // tatra tadratamahopagatAnAM melakaH sphurati paJcajanAnAm / kautukena nijazaktididRkSo kinaH kimiha kAyanikAyaH // 144 // Page #289 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 228. kAvyamAlA / tatra vyatikare tasya kumArasya vratasya saMyamasya mahotsave upagatAnAM samAgatAnAM paJcajanAnAM lokAnAm | 'martyaH paJcajano bhUsTak' iti haimyAm / melaka: saMgamaH sphurati / 'melake saGgasaMgamAH' iti haimyAm / tathA 'jagatrayInAyakamelake'smin' iti naiSadhe / utprekSyate -- kautukena kutUhalena kRtvA nijasyAtmanaH / 'zrutvA nijaM bhImajayA 'nirastam' iti naiSadhe / nijazabdenAtmA / zakti sAmarthya didRkSoITumicchornAkinaH kasyaciddevasya ihAsmin prastAve sthAne vA kAyanikAyo dehavrajaH kimu / nikAyastu sadharmiNAM samudAyaH / 'tathAsyA herbhUyaH phagasamucitaH kAyayaSTInikAyaH' iti naiSadhe // niSpatanmadavilolakapolAstatpuraH samacalandviradendrAH / vindhyabhUbhra iva nirjharazAlI jaGgamaH karaNabaMhimamAlI // 145 // tatpuraH hIrakumArasyAgre dviradendrA gajarAjAH samacalan saMcaranti sma / kiMbhUtAH / niSpatannirantaraM niHsaran yo mado dAnAmbhastena vilolAzcaJcalAH kapolA gaNDasthalAni yeSAm / utprekSyate - vindhyabhUdhra iva vindhyAcala iva / kiMbhUtaH / jaGgamaH saMcaran / punaH kiMbhUtaH / nirjharairniH saratsalilaiH zAlate zobhata ityevaMzIlaH / punaH kiMbhUtaH / karaNAnAM zarIrANAM baMhimA bAhulyaM malate dhArayatItyevaMzIlaH / 'mali mAtra dhAraNe' dhAtuH / bahurUpavAnityarthaH // syandanaiH syadavigAnitavAtaistatpuro'GkavilasajjanajAtaiH / pusphure surasamUhasanAthaiH kSmAgatairiva marudrathasArthaiH // 146 // tasya kumArasya puro'gre syandanai rathaiH pusphure didIpe / kiMbhUtaiH syandanaiH / syadena vegena vigAnito'vagaNito vAtaH pavano yaiH / ' syadajhAGkAritapatrapaddhatiH' iti naiSadhe / punaH kiMbhUtaiH / aGke kroDe rathotsaGge vilasantaH zobhamAnA janA manuSyAsteSAM jAtaM samUho yeSu / utprekSyate-- kSmAgatairbhUmaNDale sametaiH surANAM devAnAM samUhena gaNena sanAthaiH sahitairmarudrathasAthaiH nirjararathavRndairiva // svarNapalyayanapallavitAGgAstatpuraH pravicalanti turaGgAH / tacuraGgavijitAH zazibhAsvadvAjinaH kimu niSevitumetAH // 147 // tasya kumArasyAgre turaGgAH pravicaranti / kiMbhUtAH / svarNasya hetraH palyayanaM paryANa tena pallavitaM maNDitamaGgaM kAyo yeSAm / utprekSyate - tena hIrakumArArohaNArthamAnItena turaGgeNAzvena vijitAH khazriyA parAbhUtAH santo niSevitumarthAttamevAzvamupAsitumetA AgatAH / zazinaH candrasya bhAkhataH sUryasya vAjino'zvA iva // mAgadhA madhuramaGgalavAcaH proccakairudacaranpurato'sya / Ahvayanta iva darzayituM kiM dimahendranivahaM mahamenam // 148 // Page #290 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 5 sargaH] hIrasaubhAgyam / 229 mAgadhA maGgalapATakA asya kumArasyAprataH proccakairatizayenoccakhareNa madhurA miSTAH zravaNasukhakAriNyo maGgalavAcaH kalyANazaMsinIrvANIH udacaran uccaranti sma / utprekSyate--enaM mahaM kumAradIkSotsavaM darzayituM diGmahendra nivahaM lokapAlamaNDalam / 'AkhaNDalo daNDadharaH zikhAvAn patiH pratIcyAH iti diGmahendrAH' iti naiSadhe / iha pattanabhUmI Ahvayanta AkArayanta iva / kim ivArthe // gAyanairayamagAyi sametaiH svargRhAtkimiha tumburuvrgH| * abhyaSicyata sudhApyavasIye veNubhiH zravasi vaiNavikaughaiH // 149 // ayaM hIrakumAro gAyanairgAnakartRbhirjanaiH agAyi gAnagocarIkRtaH / utprekSyatekhargrahAddevalokarUpasadmanaH sakAzAdiha bhUloke pattane sametaistumburuvargaH devagAyanAnA samudAyarika api punarvaiNavikaughairvazavAdakavRndaiveNubhirvazaiH kRtvA adasIye kumArasaMba. ndhini zravasi karNe sudhA pIyUSamabhyaSicyata siktA // ghoSaNAsya yazasAmiva bherIbhAkRtiLaraci kaizcana mArge / kiMnarAliriva vaiNikapatisaMmadAttamupavINayati sma // 150 // kaizcana bherIvAdakairmArge pathi bherINAM vAdinavizeSANAM dundubhInAM vA bhAkRtirbhAvAradhvanirvyaraci cakre / utprekSyate-asya kumArasya yazasA kItIno ghoSaNA paTahavAda. namiva / punarvaiNikAnAM vINAvAdakAnAM patiH zreNiH saMmadAt harSAt taM hIrakumAramupavINayati sma vINayA gAyati sma / 'upavINayituM yayau raverudayAvRttipathena nAradaH' iti raghau / kimiva / kiMnarAliriva yathA kiMpuruSamAlikA vINayA kRtvA gAyati gAnaM kurute // : sAGgaje prabalamohamahIndre prApite pitRpateratithitvam / yasya caJcupuTacaJcurarAvA maGgaladhvanitamaH kimudIrNAH // 151 // cadhupuTAstAlAH kAMsyatAlAH vAdyavizeSAsteSAM cakSurAH manojJA rAvAH zabdA udIrNAH prakaTIkRtAH / tAlA vAditA ityarthaH / arthAnmArge tAlavAdakaiH / utprekSyate'. yasya kumArasya maGgaladhvanitamaH maGgalazabdA ivodIrNAH / kasminsati / sahAgajena smareNa putreNa ca vartate yastAdRze mohanAmati mahIndre rAjani pitRpateryamasya atithitvaM prAghuNalaM prApite nIte sati / hate ityarthaH / 'yamaH kRtAntaH pitRdakSiNAzApretAtpatiH' iti haimyAm // tANDavaM vyaraci vAravadhUbhistatpuraH kimu suparvavadhUbhiH / tathyavatpathimithaH pRthu mithyAyuddhamuddhatanarairniramAyi // 152 // tasya kumArasya puraH purastAdvAravadhUbhiH paNAGganArUpapAtraistANDavaM nRtyaM vyaraci vira Page #291 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 230 kaavymaalaa| citaM kRtam / utprekSyate-suparvavadhUmiH apsarobhiriva / 'svaHsvargivadhvo'psarasaH' iti haimyAm / punaruddhatanarairutkaTapuruSaiH pathi mArge mithaH parasparaM pRthu baha yathA syAttathA mithyAyuddha mRthAsaMgrAmo niramAyi nirmitam / vivAhAdimahotsaveSu dAkSiNAtyA naraH purastAtpraticatuSpathaM khaDgapANaya: parasparaM mithyAyuddhaM kurvantIti saurASTramaNDalAdI i. zyate / 'tataH pratIccha prasareti bhASiNI parasparollAsitazalyapallave / mRSAmRdhaM sAdivale kutUhalAnalasya nAsIragate vitenatuH // ' iti naiSadhe / kiMvat / tathyavat / yathA . uddhatAH khaDgapANayaH puruSAH satyaM yuddhaM vidadhate // dundubhidhvanitibhirjayazabdaM tasya bandivadudIrayatIva / tadguNAniva mudA nigadantI daMdhvanIti madhurApi n(nu)bherii||153|| . dundubhirmadanabherI nikhAto vA dhvanitibhirbhAGkArarAvaistasya kumArasya jayazabdaH jayajayarAvamudIrayati prakaTIkaroti iva vadatIva / kiMvat / bandivat / yathA mahala pAThakaH jayajayeti zabdamudIrayati / api punarbherI vAdyavizeSo dadhvanIti atizayena . zabdAyate / kiMbhUtA / madhurA zravaNasukhakA rirAvA / . utprekSyate-mudA harSeNa tasya kumArasya guNAn dhaiyaudAryagAmbhIryavairAgyazamadamAdikAnnigadantI kathayantIva daMdhvanIti // iti dIkSAgrahaNaprasthAnasamaye kumArapuro gItanRtyavAditrAdikathanam // kSAtriyairiva sutairyuvarAjo'laMkRtaiH parivRto'nyakumAraiH / prasthitiM pathi cakAra kumAro'nalpakalpitamaheSu sagotraiH // 154 // hIrakumAraH sagotraiH svajanairanalpA atizAyino bahavo vA kalpitA viracitA ye mahA utsavAsteSu satsu pathi mArge prasthitiM prasthAnaM cakAra / pracacAletyarthaH / kiMbhUtaH / parivRtaH sahitaH / kaiH / anyaiH dIkSAgrahaNotsukIbhUtairaparaiH kumAraiH / kiMbhUtaiH / alaMkRtairmaNivarNAdibharaNagaNabhUSitaiH / ka iva / yuvarAja iva / yathA kSAtriyaiH kSatriyasaMba. ndhibhiH sutainandanaiH parivRto yuvarAja: pathi pratiSThate / kiMbhUto yuvarAjaH / sa khapituH samagrarAjyabhAradhuraMdharaH / kSAtriyaiH sutaiH kiMbhUtaiH / gAM pRthvI kSatriyatvena brAyante samyaktayA rakSantIti gotrAstaiH / keSu satsu / prasthAnamaGgalA dikAdabhranirmitotsaveSu // heSitairhayagaNasya gajAnAM garjitaizca rathacItkRtibhizca / rodasI janaravairapi zabdAdvaitavAdakalite iva jAte // 15 // rodasI dyAvApRthivyau zabdAdvaitavAdakalite na vidyate dvaito dvitIyo vAdo vadanaM kathanaM yatra sa zabdAnAmadvaitavAdaH zabdAdvaitavAdastena yukte iva jAte iva kevalam / zabdamaye iva saMpanne / kaiH / hayagaNasya vAjivajasya heSitaihSAravaiH / 'heSA heSA turA- . NAm' iti haimyAm / ca puna: kaiH / gajAnAM hastinAM garjitaiH garjAravaiH / ca punaH rathAnAM zatAGgAnAM cItkRtibhiH cItkAraravaiH api punarjanaravailoMkakolAhale: // Page #292 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 5 sargaH) hIrasaubhAgyam / 236 ___ reNubhiH samudaDIyata raGgadvAjivAraNarathAbhyuditAbhiH / dikpatInnigadituM mahamatrAbhUtabhAvinamiyotsukitAbhiH // 156 // raGgantastvaritatvaritamuparyupari calanto vAjino bahuvidhAzvA vAraNA: jhAritagajA rathAH puruSastrIbhRtasyandanA: tebhyo'bhyuditAbhirucchritAbhiH reNubhidhUlIbhiH samudaDIbata uDDItam / 'udaDIyata vaikRtAtkaragrahajAdasya vikakharakharaiH' iti naiSadhe / 'kaTAhI paSThireNviSu' iti liGgAnuzAsane reNuzabdastriSu liGgeSu proktastenAtra strIliGgo viva. kSitaH / utprekSyate-dikpatInindrAdilokapAlAn atra jagati abhUtaM na kadAcidapi pUrva saMjAtam , tathA na bhAvinamAgAmikAle kadAcidapi na bhaviSyantam , bhUtazcAsau bhAvI ca bhUtabhAvI, na bhUtabhAvI abhUtabhAvI, taM mahamarthAttatkumAradIkSAmahotsavaM nigaditumu. tsukitAbhirivotkaNThitAbhiriva // tadgajAdibharabhAramasahyaM svena vIkSya nirapekSamahIndraH / yAcitena jalajanmabhuvevAcIkaratkulagirInsvasahAyAn // 157 // ahIndro nAgarAja: yAcitena bhUmIbhAradhAraNasaMbhAginamarthitena jalajanmabhuvA vidhAtrA kA kulagirIn bhUbharadhAriNo'STau mandarakailAzahimAcalAdikAn kulAcalAnacIkaratkArayAmAsa / 'yadyapi kUrmakulAcalaphaNipatividhRtApi calati vasudheyam / pratipannamacalamanasAM na calati puMsAM yugAnte'pi // ' iti sUkte / utprekSyate-khasyAtmano bhUbhAroddharaNasahAyAniva kArayati sma / kiM kRtvA / tadgajAdIti / tasmin kumArasaMyamamahotsavasamaye samAnItagajavAjirathajanavrajabhavamutpannaM bhAraM vividhaM svenAtmanA nirgatA apekSA parasahAyatA yatra evaM yathA syAttathA ekenAtmanA voDhumutpATayitumasahyamazakyaM vIkSya dRSTvA jJAtvA // iti tatsamayAnItagajAzvarathalokabhArabAhulyam // .. tadvilokanarasastimitAnAM citravibhramamivopagatAnAm / tatpurAlayavilAsavatInAM ceSTitairiti tadAvirabhAvi // 158 // . tadA tasmin samaye tatpuramaNahillapattanaM nagara tatrAlayo yAsAM tAsAM pattananivAsinInAM vilAsaMvatInAM yuvatInA mityamunA prakAreNa ceSTitarvilasitairAvirabhAvi prakaTIbhUtam / kiMbhUtAnAM vilAsavatInAm / tasya mahAmahapuraHsaraM saMyama prahItuM prasthitasya kumArasya yadvilokanaM nirIkSaNaM tasya rasena rAgeNa stimitAnAM nizcalIbhUtAnAm / utprekSyate-citravibhramamAlekhyavilAsamupagatAnAM prAptAnAmiva / citralikhitAnAmiva jAtAnAm // kAcidIkSaNarasena babandhodveSTitaM na nijakuntalahastam / kautukAdiva kalApikalApazrIkalApamanumAtumanena // 159 // Page #293 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 232 kaavymaalaa| kAcidvilAsavatI IkSaNasyAttadvilokanasya rasena udveSTitaM choTitamapi nijasyAtmanaH kuntalahastaM kezapAzaM na vabandha / utprekSyate-kautukAtkautUhalAdanena nijakunta. lahantena kalApinAM mayUrANAM kalApasya barhasya zikhaNDakasya zrIkalApaM zobhAsamudayamanumAtuM sadRzIkartumiva // . kApi vIkSaNarasatvaramANA srastamapyadhRta mUrdhni na mAlyam / yajitena madanena nijaukaH sthAyinojjhitamivAstramavetya // 16 // kApi kAminI sastamarthAnmastakAtpatitamapi mAlyaM puSpadAma mUrSi vazirasi nAdhRta na dhRtavatI nAropayati sma / kiNbhuutaa| vIkSaNasyArthAtkumArAlokanasya rasena rAgeNa tvaramANA zIghraM vrajantI bhavantI vA / utprekSyate-nijasyAtmIyasyAtmano vA yadoko vazArUpaM mandiraM tatra sthAyinA vasanazIlena / tathA yena kumAreNa jitena madanena kA. mena ujjhitaM tyaktamastraM praharaNamiva avetya jJAtvA // .. haMsapAdabharitArdhamahAsItkezavama tamavekSitumanyA / pUrNarAgiNamiha pravidhAtuM zyAmalAzayamalaMbhavatAtkaH // 161 // anyA kApi khaananayanA taM kumAramavekSitumarthAdutsukA satI haMsapAdena sindUreNa bharitaM pUritamadhe sAmibhAgo yasya tAdRzaM kezavama sImantamahAsIttatyAja muktvtii| yukto'yamarthaH / iha jagati zyAmalAzayaM malinamAnasaM pizunam / 'dayAsamudre sa tadAzaye. 'tithIcakAra kAruNyarasApagA giraH' iti naiSadhe / Azaye. manasIti tadvRttiH / pUrNo rAgo'styasminvA tAdRzamatizAyi rAgaraGgattaraGgitaM kartum / kraH pumAnalaMbhavatAt samartho bhavatu / api tu na ko'pItyarthaH // bhAti muktamalike rabhasenApyanyayArdhakRtacandanacitram / spardhijittvarakalAM zizusomo'dhyetumAgata ivaiSa mukhaabjaat||162|| api punaranyayA aparayA kayApi kAminyA alike khalalATapade ardhakRtaM sAmira. citaM candanasya zrIkhaNDasya tilakaM rabhasenautsukyena muktaM tyaktaM lalATe ardhakRtameva tilaka. mamoci ityarthaH / utprekSyate-eSo'rdhatilakarUpaH zizusomo bAlacandra: mukhAbjAdhuvatIvadanakamalAtspardhinAM khazobhAvidveSiNAM jittvarIM jayanazIlAM kalAM cAturImadhyetuM paThitumabhyasitumAgata; sameta iva / / pAtumaprabhu kumAravibhUSAM svaM dRzordvayamavetya kayAcit / locane iva dhRte itare svazrotrayoH smitavataMsasaroje // 163 // kayAcitkAntayA khazrotrayorAtmakarNayoH smite vikasite vataMsasaroje uttaMsakamale dhRte dhArite / kSipte ityarthaH / utprekSyate-itare anye locane nayane iva kalite / kiM kRtvA / avesa jJAtvA / kiM krmtaapnnm| dRzordvayaM cakSuSotiyam / kiMbhUtam / khamA. Page #294 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 5 sargaH hIrasaubhAgyam / 223 tmIyam / punaH kiMbhUtam / aprabhu asamartham / kiM kartum / pAtum / sAdarAvalokanaM pAnamucyate / samyaktayA nirIkSitum / kAm / kumAravibhUSAM hIrAzazoH zarIra. zobhAm // ___ rAjataH zrutipuTe dhRtamekaM kuNDalaM ca mukhmutsuk'itaayaaH| bhAskarAmRtakarAviva parvApyantareNa militau sphuTametau // 164 // utsukitAyAH kumAraM prekSitumutkaNThitAyAH kasyAzcit zrutipuTe karNapAlau dhRtaM sthApitamekamatyautsukyAdekasminneva karNa ekaM kuNDalaM kSiptaM rAbhasyAnAnyadityarthaH / tacca punarvadanaM tasyA eva mukhaM dve rAjataH shushubhaate| utprekSyate-parvAmAvAsyAmantareNApi / 'paJcadazyau yajJakAlI pakSAntau parvaNI api' iti haimIvacanAt / pUrNimAmAvasyoH parveti saMjJA / amAvAsyAM vinApi sphuTaM prakaTaM yathA syAttathA milito saMgatI ekatra bhUto etau kuNDalamukhau bhAskarAmRtakarI sUryAcandramasAviva / amAvAsyAyAM hi sUryacandrI ekatra milataH / 'darzaH sUryendusaMgamaH' iti haimyAm // taddidRkSuraparAJjanayaSTyAnaJja savyanayanaM na tadanyat / vAmatAM bhajati yaH zitimaiva syAttadAnanamitIva vicinty||16|| taM kumAra didRkSuSTumicchustaddidRkSuH / 'tAvadeva RSirindradidRkSurnAradastridazadhAma jagAma' iti naiSadhe / aparA pUrvoktAbhyaH anyA kAcitkAminI aJjanayaSTayA kajalaza. lAkayA kRtvA savyaM vAmaM nayanam / 'vAma zarIre'Gga savyamapasavyaM tu dakSiNam' iti hai. myAm / cakSuH Ananna / tadanyattasmAtsavyAdanyadaparamapasavyaM nayanaM dakSiNaM neti nissedhe| rAbhasyAnnAnakti sma / 'aJjU vyaktimrakSaNakAntigatiSu' rudhAdirdhAtuH / tenAnatIti rUpam / parokSAyAmAnanjeti / utprekSyate iti vicintya vitarkA / iti kim / 'yaH vAmatA savyatvamatha ca pratikUlabhAvaM bhajati Azrayati tadAnane tasya vadane eva ni. zcitaM zitimA zyAmataiva syAt' iti // kAcanAtirabhasAnmRganAbhIvAriNAvyalikhadekakapolam / manmukhaM jitazazI zrayate'sau gaNDamUrtiriti kiM va vivkssuH||166|| * kAcana mRgAkSI mRgasyAkSiNI ivAkSiNI yasyAH sA mRgAkSI / 'vaiyadhikaraNye bahuvrIhI madhyamapadalopazca' iti sUtreNa ekAkSizabdalopaH / sUtrodAharaNaM yathA-kumudasya gandha iva gandho yasyAH sA kumudagandhiH / atraikagandhazabdalopaH iti sArasvate / hariNanayanA atirabhasAtkumAravilokanayAlsukyAnmRganAbhIvAriNA kastUrikAdraveNa kRtvA ekaM kapolaM nijagaNDasthalaM vyalikhat / patravallIkalitaM kRtavatI / citrayati smetyarthaH / gore hi kapolamaNDale mRganAbhimaNDanamatIva zobhate / utprekSyate-iti kiM vivakSulIkAnAM purastAdamunA prakAreNa vaktA micchariva / iti kim / yadasau.gaNDamUrtiH kapolakAya. jitaH khazobhAtizayenAbhibhUtaH zazI candraH manmukhaM mama vadanaM zrayate sevata iti / / Page #295 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 234 kaavymaalaa| tadvibhAvanarasavyavasAyA nAgavallidalavibhramato'nyA / .kApi kelikamalaM nijavakraspardhayeva kavalIkurute sma // 167 // anyA kApi kAntA nAgavalyAstAmbUlIlatAyA dalAnAM patrANAM vibhramato bhrAnteH / buddherityarthaH / 'karNAntavibhramabhrAntakRSNArjunavilocanA' iti campUkathAyAm / vibhrameNa zrAnteti tahipanake / kelikamalaM krIDApaJa kavalI rute sma / khAdati smetyarthaH / kiM. bhUtA kApi / tasya kumArasya yadvibhAvanaM vilokanaM tasya raso rAgaH sa eva vyavasAyo vyApAro'syAH / utprekSyate-nijenAtmIyena vakreNa vadanena sAdha spardhayA saMharSeNeva / vibhUSAbhirIya'yetyarthaH // kAcana vyadhita kAJcanakAJcI kaNThapIThaluThitAM rabhasena / indujAM militumabjapizaGgAM yanmukhAGgapitRsomamivaitAm // 16 // kAcana nitambinI rabhasena kumAradarzanautsukyena kAJcanakAcI kaladhautamekhalA kaNThapIThe galakandale luThitAM vilambitAm / kSiptAmityarthaH / vyadhita ckaar|raabhsyaanmukkaahaarbhraantyaa mekhalAM kaNThe cikSepetyarthaH / utprekSyate-yasyAH sImantinyAH mukhaM vadanamevAjhaM kAyo yasya yatstrI(mukha)vapuSaM pitaraM tAtaM somaM candra milituM tAtasnehAde. tAmAgatAmanjairarthAtsuvarNakamalaparAgaH pizaGgAM pItAM bhUtAmindujo revAnadImiva // kApi mauktikalatAM khakaTIre vibhramAdadhRta sArasanasya / vezmanIva racitAM ratibhartuH kundakuGmalitavandanamAlA // 169 // kApi varavarNinI sArasanasya maNimekhalAyA vibhramAddhAnteH kumAradarzanotsukyAtvakaTIre nijkttiittte| 'kalApo rasanA sArasanaM kAJcI ca saptakI, tathA-'zroNiH kalatrakaTIraM kAJcIpadaM kakudmatAnti' dvayamapi haimyAm / mauktikalatAM muktAhAram / adhRta paridadhau / utprekSyate-ratibhartuH smarasya vezmani / gRhadvAre ityarthaH // hAracArimakucau parayA no vAsasAtirabhasAtpidadhAte / mAlyazAlikalazadvitayIva zreyase pathi dhRtA vrajato'sya // 170 // parayA anyayA kayAcinmahilayA hArasya muktAlatAyAzcArimA ramaNIyatA yayorhAreNa ramyatvaM vA yayostAdRzau kucau stanI atirabhasAtkumAraprekSaNAtyautsukyAno iti niSedhe / 'amAno nAH pratiSedhe' iti vyAkaraNavacanAt vAsasA vastreNa kRtvA pi. dadhAte pihitau parokSAdvivacanam / utprekSyate-bajato dIkSAgrahaNArtha gacchato'sya hIrakumArasya pathi mAgeM mAlyena puSpamAlayA zAlate zobhate ityevaMzIlA kalazayo: kumbhayoH dvitayI dvayIva zreyase kalyANakRte dhRtA puraskRtA // nUpuraM nijabhuje rabhasenAjIghaTatkaTakavibhramato'nyA / vaibhavairbhujabharabhibhUtaM zAlituM kimu mRNAlamupetam // 171 // Page #296 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 5 sargaH hIrasaubhAgyam / 236 anyA parA kApi cakoralocanA rabhasena kunAravibhAvarasenotsukatva, nAva. layasya vibhramato bhrAnternapuraM majIraM nijasyAtmano nije AtnIye kA bhuje bAhI a. jIghaTat ghaTayAmAsa parivRtavatI / utprekSyate-bhujabhavairvibhavaiH khabAhusamutpannazobhAtizayaH abhibhUtaM parAjita sanmRNAlaM kamalanAlaM zIlitumAnnijajitvarabhujameva sevitumupetamAgatamiva // tadveSaNarasotsukacetAH kAcanAdhvani dhRtazlathabandham / ambaraM hariNadRksvakareNAlambya saMcarati candrakaleva // 172 // kAcana hariNekSaNA tasya hIrakumArasya yadgaveSaNaM nivarNanaM tasya raso rAgastenotsuka. mutkaNThitaM cetacittaM yasyAstAdazI satI adhvani pattanamArga pRtaH kalitaH zvathaH zithila: bandho bandhanapranthiyena tAdRgvidhamambaraM paridhAnavastraM khakareNa nijahastena Alambya Azritya / gRhItvetyarthaH / saMcarati vrajati / keva / candrakaleva / yathA zazilekhA ambaramAkAzaM khakareNa AtmakiraNena / jAtivAcitvAdekavacanam / Azritya saMcarati // anyayArdharaciMtAtmakalApApAtimauktikabharai rabhasena / sRjyate sma vidhaye kimu lAjotkSepaNA varayiturbatalakSmyAH // 17 // anyayA aparayA kayAcittaralalocanayA rabhasena kumArekSaNAtmukabhAvena ardharacitaH sAbhiproto ya AtmakalApaH khasya maNimauktikakA banamayamekhalA tatsakAzAdAsAmastyena patantItyevaMzIlAni nipAtukAni yAni mauktikAni muktAphalAni teSAM bharaiH samUhaiH kRtvA vratalakSmyAzcAritrazriyAH krayituH pariNetuH kumArasya vidhaye AcArArtha lAjokSepaNA akSataiH saMvardhanaM mauktikairvardhApanamityarthaH / kimu mRjyate / kriyate pariNetA hiM. mahalAI .sadhavavadhUbhilAjarakSatemauktikairvA vardhApyate iti vidhiH / / kAcidarbhakamapAsya dhayantaM yAtyavekSitumamuM khagavAkSam / vezmani stananipAtipayobhirjAhnavIM janayatIva navInAm // 174 // kAcidanyA yuvatI vezmani nijamandire payodharakumbhayoniSpatanazIladaviralanirgaladbhiH payobhirdugdhadhArAbhiH / utprekSyate-navInA nUtanAM jAr3avIM gaGgAM janayati utpA. dayatIva / karotIveti yAvat / kiM kuvantI / amuM hIrakumAramavekSituM vilokayituM kha. gavAkSaM nijaniketanasaMvandhijAlakaM prati yAntI gacchantI / kiM kRtvA / dhayantaM kha. payodharapaya: pibantamarbhakaM nijanandanamapAsya tyaktvA rudantameva vihAyetyarthaH // prAptarUpavibhavaM vahate yaH syAtkimatra sa jaDairanuSaGgI / ardhadhau tamitarA mvamitIvotkaNThitA taraladRkUmamaujjhat // 175 // utkaNTitA kunAradazanobukita cetA itarA apaga taralahak capalalocanA / utpre. Page #297 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 236 kAvyamAlA / kSyata-iti hetoH khamAtmIyaM kramaM caraNamadhotaM sAmiprakSAlitamaujjhanahAti ma tyaktavatI / iti kim / hetumAha--yaH pumAn prAptarUpavibhavamadhigatasamyagrUpatvena zobhA paNDitatvena vA saMpadam / 'vidvAnsudhIkavivicakSaNalabdhavarNA jJaprAptarUpakRtikaghyabhirUpadhIrAH' iti haimyAm / vahate dhArayati / atra jagati sa janaH jaDaiH / DalayorekyAt / jalaiH pAnIyaH mUkhaizca sArdhamanuSaGgI saMgamavAn kRtasaGgaH kathaM bhavati / api tu kadAcidapi syAdeveti vicAraH // sphATikAvaniSu vezmani yAntyA vIkSya yAvakapadAni parasyAH / mugdhabhRGgavihagairjalarohadraktapaGkajadhiyeva dadhAve // 176 // vezmani khagRhe sphATikAvaniSu sphATikaratnanibaddhabhUmISu yAntyA arthAtkumAraM dUTumutsukatayA vrajantyA aparasyA anyasyAstaruNyAH yAvakapadAni navInAlaktakarasA. drANi padAni kramasthApanAni vIkSya vilokya mugdhairacature GgA bhramarA eMva vihaGgAH pakSiNastairdadhAve dhAvitam / uDDIya gatvA tadupariSTAdupaviSTamityarthaH / utprekSyate-ja. leSu saraHprabhRtipAnIyeSu rohantyudgacchanti prAdurbhavanti iti jalarohanti tAdRzAni yAni raktapaGkajAni zoNakamalAni kokanadAni teSAM dhiyA buddhyA zrameNeva // kApyalaktakadhiyotsukitA patpadmayorakRta candanacarcAm / __ raktayorna savidhe prahitAM khAM candrikA zazabhRtA skhitaapai||177|| utsukitA kumArAvalokanarasenotkaNThitA kApi kAcidaparA lIlAvatI alaktadhiyA yAvakarasabhrAntyA patpadmayoH khacaraNatAmarasayoH candanasya zrIkhaNDadravasya carcA vilepa. nam / 'aGgarAgo vilepanaM cArcikyaM samAlambhanaM carcA syAt' iti hemyAm / akRta kRtavatI / utprekSyate - raktayoH khAnurAgiNoH / 'raktaM nIlyAdirajite / kuGkume'sajyanurakta prAcInAmalake'ruNe' ityanekArthaH / svAbhAvikAruNayoriti tattvam / arthAnijo. pari rAgaM dadhAnayoH anayoH padapadmayoH savidhe pAveM sakhitAya maitrIkaraNAthai zazabhRtA candreNa prahitAM preSitAM khAmAtmIyAM candrikA kaumudIM na api tu jyotsneva nakAro maulArthameva vaktIti / yathA naiSadhe-'anubhavati zacItthaM sA ghRtAcImukhAbhirna sahasahacarIbhinandanAnandamuccaiH' iti / candrikA tu dantakAntirapyucyate / 'dazanacandri. kayA vyavabhAsitaM hasitamAsavagandhi madhoriva' iti raghuvacanAt / tataH khacandrikA. mityuktam // darzayantyaparapadmamukhI taM kApi pANimakaronnijamuccaiH / vyomapalvalamiva smayamAnonnAlatAmranalinaM praNayantI // 178 // kAcidaparA anyA padmamukhI aravindavadanA taM kumAraM darzayantI locanagocaraM kA. rayantI satI nijamAtmIyaM pANiM hastamuccaiH UrdhvamakaroccakAra / utprekSyate-smayamAnaM Page #298 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 5 sagaH] hIrasaubhAgyam / 237 vijRmbhamANaM vikasattathA unnAlamurnAlaM yasya tAdRk tAnaM raktaM kamalaM yatra tAdRzaM . vyomapalvalaM gaganataTAkaM praNayantI kurvantIva // subhravAmiha mahe jagRhe kiM cakSuSaiva sakalendriyavRttiH / jyoticiriva bhAnumatA yatkApi sA prabhavati sma.na kiMcit 179 ihAsmin mahe kumAradIkSAyA utsave subhruvAm aNahilapATakapatanavanitAnAM nikhilAnAM caturNA zravaNanAsikArasanAsparzananAmnAmindriyANAM vRttiApAraH / utpre. zyate-cakSuSA locanenaiva jagRhe gRhItA kim / keneva / bhAnumateva / yathA bhAskareNa jyotiSAM grahanakSatratArakANAmarciH kAntirgRhyate / yadyasmAtkAraNAt sA caturindriya. vRttiH kvApi kvacidapi vavavyApAre kiMcitkimapi zrotumAghrAtumAkhAdayituM spratrumapi na prabhavati sma na samarthIbabhUva / jyotISyapi kApi jyotiracirapi kApi kiMcinnAlaM bhavati // iti paurAGganAvividhaceSTitavarNanam // rAmaNIyakatiraskRtakAmaM taM nipIya nayanaiH pathi kAmam / vallakIkulasavImiva vANImityatho yuvatirAjirabhANIt // 180 // atho vividhaceSTitAnantaraM svagRhagavAkSasthitAnAM yuvatInAM pattananAgarINAM rAji: zreNiH ityapre vakSyamANAM vANI vAcaM midhaH parasparamabhANIt babhASe / kiM kRtvaa| te kumAra kAmamatyartha nayanaH khalocanaiH pathi mAge arthAdIkSAgrahaNArtha gacchantaM nipIya sA. daramavalokya / kiMbhUtaM kumAram / rAmaNIyakena zarIrasaundaryaNa tiraskRto nirbharsitaH kAmaH kandapoM yena tam / vANImutprekSyate-vallakIkulasya vINAvajasya vINAvaMzasya vaa| 'gotraM tu saMtAno'nvavAyo'bhijanaH kulam' iti haimyAm / 'kulaM teSAM sajAtInAm' i. khapi hemyAm / vINAvaMzasya sakhAmiva vayasImiva vipazcIvaJcAvA vAcamityarthaH // : sAMprataM tadiha zaizavazeSaH sAMprataM vratajighRkSurayaM yat / anyathA kathamasAvanukuryAdAtmanA jagati jambukumAram // 181 // zazavaM bAlyAvasthA zeSamavaziSTaM yasya kiMcidvidyamAnazizutvadazaH / trayodazacaturdazavarSIyatvAt / praNItavAJzaizavazeSavAnayam' iti neSadhe / tAdRzo'yaM hIrakumAraH * yatsAMpratamadhunA vratajighRkSu: saMyamamAdAtumicchurasti ihAsmin zaizavasamaye tatsaMyamagra* haNaM sAMprataM yuktam / anyathA vratagrahaNamantareNa jagatI vizve asau hIrakumAraH A. smanA khena kRtvA jambukumAraM caramakevalinaM jambUkhAminaM kathaM kena prakAreNa anuku. ryAt sadRzaM kurvIta / jambuzabdo dIghoM hrakho'pyasti / sArakhatavyAkaraNe vadhUjambUzabdI nadIvaditi / tathA 'matkRte jambunA tyaktA navoDhA navakanyakAH' iti kalpavRttau // aGgajAbhilaSaNodbhavakopavAntacittacaturAnanazApAt / rudranetrazikhinIva nipatyAdatta janma kamanaH parametat // 182 // Page #299 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 238 kAvyamAlA | kamanaH kandarpaH / utprekSyate-- etatpratyakSaM dRzyamAnaM hIrakumArarUpaM paramanyajanmAvatArabhAdana gRhItavAn / kiM kRtvA / rudrasya zaMbhoneMtraM tRtIyaM bhAle locanaM tasya zikhi na tasya vahiyatvena amervidyamAnalAt vahA~ nipatya jhampAM dattvA bhasmIbhUya vA / kasmAtU / aGgAyAtilottamAnAnnyAH vanandanAyA yadabhilaSaNaM vAJchanaM kAmakrIDAcikIrSA tasmAdudbhava utpattiryasya tAdRzo yaH kopaH krodhaH tena vAntaM pUritaM cittaM mano yasya tAdRgvidho yazcaturAnano brahmA tasya zApAt / yaduktaM kumArasaMbhave - 'abhilASamudIrite. ndriyaH svasutAyAmakarotprajApatiH / atha tena nigRhya vikriyAmabhizaptaH phalametadabhUta // ' iti / tathA naiSadhe'pi -- 'padmanandanasutAriraMsutA // advijArdhaghaTanAGkitamUrtyA vrIDamAkalayatA girizena / praiyarUpakavatI tanuretatkaitavAtkimurarIkriyate sma // 183 // girizena IzvareNa etasya hIrakumArasya kaitavAtkapaTAt / utprekSyate - preyarUpakavatI ramaNIyatvakalitA tanuH zarIrayaSTiH urarIkriyate sma aGgIkRtA gRhItA priyarU pasya bhAvaH prairUpakam / manojJAditvAdruN / 'preyarUpaka vizeSa nidezaiH' iti naiSadhe / girizena kiM kurvatA / vrIDaM lanAm / vrIDazabdaH zabdaprabhede akArAnto'pyasti / yathA'vrIDAyAM bhave vrIDa:' iti / ' tvayi smaratrIDasamasyayAnayA' iti naiSadhe'pi / AkalayatA dadhatA / kayA / advijAyA himAcalaputryAH pArvatyAH ardhasya zarIrArdhabhAgasya yA ghaTanA yojanA tayAGkitA kalitA yA mUrtiH svazarIraM tayA kRtvA / 'sApIzvare - vati tadguNaughAn prasahya ceto harato'rdhazaMbhuH / abhUdaparNAGguliruddhakarNA' iti naiSadhe / ardha zaMbhorityardhazaMbhuriti tadvRttiH / tena kAraNena tAM khatanuM saMtyajya IzvareNa jananayananirIkSaNIyA aparA mUrtiraGgIkRtetyarthaH // tyaktapUrvavapuSA nijayoSAviprayogajanitAntaraduHkhAt / urvazIpriyatamena kimetatkaitavena jagRhe tanuranyA // 184 // urvazInAmApsarAstasyAH priyatamena bhatrI purUravasA / 'purUravA bodha aila urvazIramaNazca saH' iti SmIvacanAt / etatkaitavena hIrakumAra miSeNa / utprekSyate - aparA kumAralakSaNA tanUrmUrtirjagRhe gRhIteva / kiMbhUtena urvazIpriyatamena / tyaktamujjhitaM pUrva prAcInaM purUravolakSaNaM vapuH zarIraM yena / kasmAt / nijasyAtmano nijA AtmIyA vA yA yoSA priyatamA urvazI apsarAH / 'apsaraH svapsarAH proktA' iti zabdaprabhede / 'vA tu jaloko'psarasaH sikatAsumanaH samAH ete zabdA bahutve vA / 'imA jalaukasaH / iyaM jalaukAH / imA apsarasaH / iyamapsarAH' ityAdi liGgAnuzAsane ca / tasya / viprayogeNa viraheNa janitamutpAditaM yadantaramantarmanasi bhavamantaraGgamatizAyi ityarthaH / duHkhaM tasmAt / 'priyAviyogajvalatAdivailAm' iti naiSadhe / purUravasa urvazIviyoga: / tathA nalavarNane - 'karoSi lajA gurumaulimaladakhI haThazrIharaNAdudasto' ityapi nepaye // Page #300 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1 sargaH ] hIrasaubhAgyam / dayoH kimayamanyatamo'sminnAgatastridivataH kSitipIThe / niSkalaGka iva viSNupadasyopAstibhiH kumudinIdayito vA // 189 // dayorazvinaputrayormaye / utprekSyate - ayaM hIrakumArarUpaH anyatamaH ekaH kazci tridivato devalokAdasmin kSitipIThe pattanalakSaNe bhUmaNDale AgataH kiM samAyAta iva / atha vA viSNupadasya puruSottamapAdasya upAstibhiH sevAbhiH kRtvA nirgataH kalaGkI lAJchanamapavAdo vA yasmAttAdRzaH / utprekSyate - kumudinIdayitaH kairaviNIprANapriyazcandro vA kSitau pattanapRthivyAM samAgataH // iti kumArarUpadarzanAdivicAraH // 239 mAdyasi smara jagajjayinIbhirhetibhiH kimu hatAza vazAbhiH / saMzrite hi caritazriyamasmiMstvanmado'yamava kezivadAsIt // 186 // he hatAza, mUlAdeva vigatAM ucchinnA AzA vAJchA yasya IdRzaH he smara kandarpa jagatAM trayANAM bhuvanAnAm / 'tAtsyyAttadyapadeza:' iti nyAyAnnAkinAganAgarANAM trijagajanAnAM jayinI bhirjayanazIlAbhirvazIkA rikAbhiH vazAbhistaruNIbhireva hetibhiH svAmoghapraharaNabhUtAbhiH kRtvA kiM kathaM mAdyasi madamAkalayasi matto bhavasi / hi yasmAtkAraNAt asmin sAsArikaviSayavimukhe hIrakumAre caritazriyaM cAritralakSmIM saMzrite sati ayaM sarvajagananaviditaH pratyakSalakSyastvanmadaH yadahaM yuvatIrUpAmoghazaktibhiH kRtvA hariharendra caturAnanAdikAn sarvAn svavazIkaromi iti tavAbhimAnaH avakezivanniSphalataruriva AsIt phalavandhyo babhUva // daityamartyamarutAM vijaye tvaM sAhasikyamatha moha jahIhi / bhUdharaM haririvAzaninAsau saMyamena nihaniSyati yattvAm // 187 // he moha, adhAyatana dinAtprArabhya tvaM daiyA dAnavA martyA mAnavA maruto devAsteSAM vijaye parAbhavane, sAhasikyaM sAhasakarmasatvaM balavattAM vA jahIhi yaja muca / sahasA vartate iti sAhasikaH / 'ojaH sahombhasA vartate' itIkaNa | sAhasikasya bhAvaH sAhasikyam | 'aho madIyastava sAhasikyam' iti naiSadhe / yatkAraNAdasI hIrakumAra: saMyamena zuddhacAritreNa kRtvA tvAM bhavantaM nihaniSyati vyApAdayiSyati mUlAdunmUlayiSyati / ka iva / haririvaM / zrathA puraMdaraH azaninA vajreNa kRtvA bhUdharaM parvataM hanti cUrNIkaroti // saMsRte vratamAniransit duSpravRttimiva yattyajati tvAm / niSphalA tadabaleva paramyAM saktamAnasapaterapamAnAt // 188 // he te saMsAra, yadyasmAtkAraNAt vrataramAyAM saMyamalakSmyAM nirata AsaktamanA raktIbhUtacetA asI hIrakumArastvAM bhavatIM jahAti / kAmiva / duSpravRttimiva / yathA mahAtmA duSTa pravRtti vArtA duSTaM nindyamAcaraNaM vA mutrati tattasmAtkAraNAt tvaM bhavatI Page #301 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| saMmRtirniSphalA abhuurjaataa| kharUpeNa taruNIgaNAbhilapaNIyena vividhaviSayamusAsana bhAgyavatA puMmA saMsAraH saphalo bhavettanu anena nAdRtaM tammAttvaM niSphalaiva / keva / a. baleva / yathA yuvatI parasyAmanyavanitAyAmAsaktIbhUtamAdaravajAtaM sAnurAgIbhUtaM mAnasa mano yasya tAdRzasya patyuH priyasyApamAnAdatragaNanAniSphalA bhavati / saMsAra sukhAnubhavanarUpaphalAnavApterniSphalatvamiti // rAga sAgara ivAsi nipIto'nena pItataTinIpatineva 1 . darpa kharparakarIbhava sarpanaraGkavadyudhi jito yadanena // 189 // he rAga he anurAga, sAgaraH samudra iva tvamanena kumAreNa nipIta AcAnto niSThApito'si / keneva / pItataTinIpatineva / yathA agastinA tApasena samudro nipItathulu kIkRtaH / 'agastyo'gastiH pItAbdhiH' iti haimyAm / pItAbdhirityatrAbdhiparyAyaparivartana kRtam / punarhe darpa abhimAna, yatkAraNAttvamanena hIrakumAreNa yudhi paraspara saMprAme jitaH parAbhUtaH niHsArIkRtaH tatkAraNAtsarpanitastata: paryaTan bhraMmaNI kurvastvaM raGkavat dramaka iva bhikSukavat kharparakarIbhava kharpara ghaTAdikapAlaThikkaraM tadeva kare pANI yasya tAdRzo bhava saMpadyata / ThikkaraM kare kRtvA bhikSA mArgayetyarthaH // mAnamAnanasaroruhanatyA mAninIjana jahIhi jahIhi / mohanAhvamaNineva manakhI na vyamohyata yato bhavatAyam // 190 // he mAninIjana he rUpacAturyAdibhiH sAbhimAnakA minIloka, tvaM lajAvazenAnanasaroruhANAM vadanakamalAnAM natyA namrIkaraNena mukhaM nIcaiH kRtvA mAnaM darpa garva jahIhi jahIhi / kopanAtyuktau vIpsA punaH punarbhASaNaM vIpsA / tyaja yaja / saMbhramavazAdvA dvi. ruktiH / 'tyaja tyajAkAraNaroSaNe ruSam' iti naiSadhe / yataH kAraNAt manakhI viziSTamanovA(nakhA)n devatAdibhirapyakSobhyamanA vA ayaM kumAro bhavatA tvayA na vyamohyata. na mohitaH nAtmavazIkRtaH / keneva / mohanAhamaNineva yathA mohanakRnnAmaratnena jano mohyate mohaM prApyate // svarNajAlakavimAnagatAnAM subhruvAM bhrUva ivApsarasAM saH / AnanAmRtarucIbhya udItAstAH sudhA iva kathAH pibati sma 191 sa kumAraH sudhruvAM pattanapuraMdhrINAmAnanAni vadanAni tAnyevAmRtarucyaH candrAH / rucIzabdo dIrgho'pyasti / 'rucyo rucIbhirjitakAzcanAbhiH' iti naiSadhe / tebhya udItA udgtaa| 'udItamAtaGkitavAnazaGkitaH' ityapi naiSadhe / IG gatI dIrghaIkAro dhAtuH / tA. pUrvoktAH kathA vArtAH / tvatsaMkathApi jagatAM duritAni hanti' iti bhaktAmarastave / 'saM. kathA vArtA' iti tadvattiH / pivati sma sAdaraM zRNoti sma / utprekSyate-sudhA iva / yathA kazciddevazcandrAduditAM sudhAM pivati / 'virahivargavadhavyasanAkulaM kalaya pApamazeSaphalaM vidhum / suranipItasudhAkamapApakam' iti naiSadhe / kiMbhUtAnAM sabhravAm / svarNa Page #302 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 5 sargaH hIrasaubhAgyam / 241 jAlakAni kAzcanaracitagavAkSA eva vimAnAni devatAnAM kharge sthitisthAnAni teSu gatAnAM saMprAptAnAm / sukhaM niSedupInAmityarthaH / utprekSyate-bhuvaH pRthvyA apsarasA surAGganAnAmiva / apsaraso'pi vimAnasthAyinyaH syuH // iti paurAGganAnAM hIrakumAradarzanIdbhUtamiyaH kathAprathA // nIrado'vanibhRtAmiva tApaM vRSTibhI rajatahemamayIbhiH / so'rthinAM pramathayanpathi dauHsthyaM saMcacAra puTabhedanamadhye // 192 // sa hIrakumAraH puTabhedanamadhye pattanavicAle saMcacAra saMcarati sma / 'pattanaM puTabhedanam' iti haimyAm / tathA 'dvIpAntarebhyaH puTabhedanaM tatkSaNAdavApe surabhUmibhUpaiH' iti naiSadhe / kiM kurvan / rajatAni rUpyANi hemAni kAJcanAni tanmayIbhistaiH pracurAbhiH dhAnAbhirvA vRSTibhiH dAnaiH rUpakavargakAdivizrANanaiH kRtvA pathi mArge abhinAM yAcakAnAM dauHsthya dAriyaM pramathayanirdalayan / ka iva / nIrada iva / yathA vArido megha: avanibhRtAM bhUdharANAM parvatAnAM tApaM nidAghadAcaM pramathayati prazamayati / yaduktam-'dhArAdharA evaM dharAdharANAM nidAghadAghaughavighAtadakSAH' iti sUktam / kAbhiH / vRSTibhijalavarSaNaiH // tadyazodharaNibharturito'nyadvIpanirjayakRte prayiyAsoH / * adhvarodhijaladhIniva roddhaM tatkSaNe kSitirajobhirudIye // 193 // tasmin kumArasya dIkSAgrahaNArtha samahaM gamanasamaye kSiteH pRthivyAH sakAzAt rajobhidhUlIbhirudIye prakaTIbhUtam / pramRtamityarthaH / utprekSyate-ito'smAjambUdvIpAdanyeSAM SaNNAm puSkarazAkakauJcakuzazAlmalaplakSanAmnAM dvIpAnAm / 'saptadvIpA vasumatI' iti zivarAjarSivacanAt / SaDvopAbhidhAnAni naiSadhe / janamate tu jambUdvIpaM dhAtukIkhaNDam , puSkaravaradvIpam , vAruNIvaradvIpam , ghRtavaradvIpam , kSIravaradvIpam , ikSuvaradvIpam , iti / athavA aTAdazasaMkhyAkAnAM dviipaanaam| 'aSTAdazadvIpanikhAtayUpaH' iti raghuvaMze / tathA / 'navadvayIpapRthagjayazriyAm' iti neSadhe / nijayakRte vijayAthai prayiyAsoH prayAtumicchoH tadyazodharaNibhartuH kumAralokarAjasya / dharaNizabdo hrakho'pyasti / yathA-- 'dharaNivirahiNi kAntamudre samudre' iti nATakakAvye / adhvAnaM mArga jhandhatItyevaMzIlAn jaladhIn / lavaNavAdUdakakSIrodadadhimaNDaghRtodasurodakecarasanAmnaH jinazAsane sapta samudrAH / lavaNasamudrakAlodadhipuSkarodadhivAruNIsamudraghRtodakSIrodadhiikSurasasamudranAmAno'rNavAH saptasaMkhyAkAn gamanamArgarodhakAn samudrAn rodumAvarItuM sthalIkartumiva reNubhiH prasane // saMyamAya samiyAya kumAraH pattanopavipine ditadoSaH / pUrvaparvataziraHzikharAGke padminIpatirivAbhyudayAya // 194 // hIrakumAraH saMyamAya cAritragrahaNArtha pattanasyopavipine samIpodyAne samiyAya samA Page #303 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| jagAma / ka iva / padminIpati riva / yathA kamalinIkAnto bhAskaraH abhyudayAya udgamanArtha pUrvaparvata udayAcalaH / 'pUrvaparvatatirohitAtmanaH' iti vastupAlakIrtikaumudI. bhrAtRsurathotsavakAvye / tasya zirasi mstke| uparitanabhAge ityarthaH / yacchikharaM * tasyAGke utsaGge sameti / kiMbhUtaH kumAraH padminIpatizca / ditAH / 'do avakhaNDane' / khaNDitAzchinnA doSA apaguNA rAtrayazca yena saH // kautukAdbhuvamupetya vasantI khaHpurImiva purImavagatya / AgataM kimanu nandanamatrodyAnameSa nipapau nayanAbhyAm // 195 // eSa hIrakumAra udyAnaM vipinaM nayanAbhyAM nijanetrAbhyAM kRtvA papI sAdaramavalokayati sma / utprekSyate-atra pattanasamIpe anu pazcAdAgataM kiM nandanaM devarAjavanamiva / kiM kRtvA / pRSThe sametaM kautukAnAgarikanikaraviziSTarUpavividhaviceSTitavIkSaNodbhUta kautUhalAdbhuvaM bhUmImaNDalamupetya abhyAgatya / 'bhuvi sametya' iti vA pAThe bhuvi pRthivyAM sametyAgatya vasantIM vAsaM sRjantIM tasthuSI svaHpurI khanagarImamarAvatImiva purIm aNahillapattanarUpAM nagarImavagatya jJAtvA / 'jJAtaM sitagate avAt' iti haimyAm / tathA--'avagacchati mUDhacetanaH priyanAzaM hRdi zalyamarpitam / sthiradhIstu tadeva manyate kuzaladvAratayA samudRtam // ' iti raghuvaMze // zArikAzukazikhaNDikapotIpotakelikalanAkamanIyam / mattavAraNavicitritasAlaM prAvizadhamivopavanaM saH // 196 // sa hIrakumAro gRhaM mandiramiva upavanaM tatpattanasamIpodyAnaM prAvizat pravizati sma / kiMbhUtaM gRhamupavanaM ca / mahebhyAnAM gRhe krIDAvinodavidhAnArtha vividhAH pakSiNaH syuH / tadeva darzayati-zArikAH pItapAdAH, zukAH kIrAH, zikhaNDino mayUrAH, kapotInAM pArA. vatAGganAnAm / 'pariNataravigarbhavyAkulA paurahUtI digapi ghanakapotI huMkRtaiH kranthatIva' iti kaalidaaskRtprbhaatvrnnnkaavye| potAH zizakaH / athavA kapotyaH atyanta viSayitvAtkadAcidapi kapotAH priyANAM pArzva na muJcantyataH kapotAH kapotyaH / tathA potAH dazavarSIyA gajabAlAH / 'paJcavarSo gajo bAla: syAtpoto dazavArSikaH' iti haimyAm / potasAhacaryAtta. nmAtaraH pitaro'pyAgatA eveti / mahebhyAnAM gRhe'pi gajA bhavanti / 'gajAntalakSmIH dhvajAntaH prAsAdaH' iti vacanAt / teSAM yAH kelikalanAH krIDAkaraNAni taiH kamanIyaM manojJam / punaH kiMbhUtam / mattavAraNa: mado rasindhurAH / pUrvoktAstu sAmAnyagajA:, ete tu gandhasindhurAH, ayaM vizeSaH / tathA viziSTAzcitrA AkhuparNI samudrAbhidhAnA vA auSadhayastAbhiryuktA jAtA / athavA citritA uragavizeSAH / 'citraDi' iti prsiddhaaH| taiH sahitA jAtA vA / vRkSANAM koTareSu prAyo bhajaGgA bhavanti / sAlA vRkSA yatra grahe ta mattAlambAH / 'mattAlambopAzrayaH syAtpragrIvo mattavAraNaH' iti haimyAm / 'ghoDalA' iti prasiddhAH / tathA vividhaizcitrarAlekhyaiH sahitA jAtAH / zleSe zasayoraikyAt / zAlA Page #304 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 5 sargaH] hIrasaubhAgyam / citrazAlA yatra / 'citrA tvAkhuparNIsubhadrayoH / godumbApsarasordantyAM nakSatrauSadhibhedayoH' ityanekArthaH / rAjagRhe tu sutarAM sa bhavedeva / yathA pANDavacaritre damayantIpravAse'lIlAkuraGgakakrIDAsArike kelibahiNaH / gRhapArAvatA: sadma kIravApIsitacchadAH / preyAMsamanugacchantImanujAnIta mAM manAk // ' tathA draupadIpravAse-'haMho bahinnaho haMsa hale hariNi he zuka / kuzalaM vastvasau devAdyAti vaH paricAlikA / ityApRcchaya pata. dvASpA kelipAtrANi sarvataH // ' iti // puSpapallavaphalAni dadhAnAH zAkhinaH smitazikhAgrazayeSu / svAgataM dvijaravaiH kimudIryAsyAtitheyamatitheriha cakruH // 197 // iha vane zAkhino vRkSAH atithenijaprAghuNakasya asya kumArasya AtitheyamatithisatriyAM kimu cakruH kurvanti sma / kiM kRtvA / dvijAnA khAGkasthAyukAnAM pakSiNAM ravaiH zabdaiH khAgataM sukhenAgataM kuzalapraznAdikaM vA udIrya kathayitvA / pRSTvA vA ityarthaH / kiM kurvANAH zAkhinaH / smitA vikasitA yAH zikhAH khazAkhAstA evAgrahastA hastAprANi atha vA tAsAM zikhAnAmagrANi tAnyeva zayAH pANayasteSu puSpANi kusumAni pallavAH pra. vAlAH phalAni sasyAni dadhAnAH dhArayantaH // tatra sasyabharagauravabhAgbhiH kokilAkkaNitasaMstavavAgbhiH / . pAdapairayamanamyata vanyai visUripurahUtadhiyeva // 198 // tatrodyAne ayaM kumAraH vanyaiH kAnanabhavaiH pAdapairvRkSaH anamyata namaskRtaH / kiMbhUtaiH pAdapaiH / sasyAnAM phalAnAm / 'phalaM tu sasyam' iti haimyAm / bharAH samUhAsteSAM gauravaM bhAraM bhajantIti / punaH kiNbhuutaiH| kokilAnAM kalakaNThAnAM kvaNitAni kUjitAni pazcamAlApAstAnyeva saMstavaH stutistayuktA tadrUpA vA vAgyeSAm / utprekSyate-bhAvino bhavipyataH AcAryapuraMdarasya dhiyA buddhathaiva // ityupavanam // kAmanIyakamazeSamamuSyAnveSayanvaTataruM sa dadarza / zrItiraskRtasamagravanasya chatrametadiva mUni vanasya // 199 // ___sa kumAro vaTataruM prakSavRkSaM dadarza pazyati sma / kiM kurvankumAraH / anveSayan vilo. kayan / kim / amuSyodyAnasyAzeSaM samastamapi kAmanIyakaM manojJatAm / kamanIyasya bhAvaH kAmanIyakam / manojJAditvAdruJ / 'kAmanIyakamadhaHkRtakAmam' iti naiSadhe / utprekSyate-dhIbhiH khazobhAbhiH tiraskRtAni parAjitAni samagrANi sarvASyapi vanAni nandanacaitrarathAdIni kAnanAni yena tAdRzasyAsya vanasya pattanopavipinasya mUrdhni mastake etanmahAvaTarUpeNa dRzyamAnaM chatramAtapavAraNamiva // nyakSaruzanikareSu gurutvaM yadvibharti manujeSviva bhUmAn / gauravAtkimiti lolavihahai:jyate sma camarairiva pakSaiH // 20 // Page #305 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 244 kaavymaalaa| yo vaTataruolairuDyanAditastataH paryaTanAdvA capalaivihaGgaiH pakSibhiH / utprekSyate-iti hetorgauravAnmAhAtmyAtkimu camarairvAlavyajanairiva / 'camarazcAmaraH' iti zabdaprabhede / tathA 'camaracAmare daitye' ityanekArthaH / pakSastanUruhavIMjyate sma / iti kim / yadyasmAtkAraNAt nyakSAH samastA ye rukSAH pAdapAsteSAM nikareSu gaNeSu gurutvaM mahatvaM bibharti dhtte| ka iva / bhUmAniva / yathA manujeSu azeSamanuSyeSu rAjA gaurava kalayati / pAThAntareathavA sarvavRkSeSu makhamuzikharI surataruH kalpavRkSo gurutAM dhatte // rAgiNaH praNayato'khilalokAzaizavAvadhijagajjanageyAn / . tadguNAniva nizamya sarAgaH pallavairayamazAlata zAlaH // 201 // ayaM zAlo paTataruH pallavaiH kisalayaiH azAlata zobhate sma / utprekSyate-tadguNAn hIrakumArasya dhairyaudAryagAmbhIryazamadamAdimAn guNAn nizamyAkarNya sarAgo rakto jAta iva / guNAn kiM kurvataH / akhilAn samastAn lokAn nAkinAgararUpajanAn rAgiNo nijAnuraktAn praNayataH / punaH kiMbhUtAn / zaizavAvadhi bAlyAvasthA maryAdIkRtya jagatAM / pAtAlavargabhUmIlakSaNAnAM bhuvanAnAM janaiH surAsuranarairgeyAn gAtuM yogyAn // valkalaiH kalayatAtmani bhUSAM bibhratA kapizazAlijaTAlIm / kAnanasthitimatAjani tenAtanvatA kimu tapo vratineva // 202 // tena vadrumeNa / utprekSyate--tineva tApaseneva tapaH anAhAralakSaNaM kaSTaM kimu kurvatA ajani jAtam / keneva / vratineva / yathA tApasena tapa:kurvatA jAyate / kiM. bhUtena tena vratinA ca valkalaiH vallIbhikSavizeSatvaribhazca / 'tvaci vallI coktaM valkalam' iti haimyAm / kRtvA Atmani khasmin viSaye bhUSAM zobhA * kalayatA dadhatA / puna: kiMbhUtena / kapizAM pItaraktAm , tathA zAlinI zobhanazIlAm , jaTAnAM ziphAnAM vRkSamUlAnAM saTAnAM sArdrabhasmabharairekIkRta kezAnAM ca / 'prakANDaughajaTAH ziphAH', 'jaTAH saTA' iti dvayamapi haimyAm / 'jaTA kezavikAre mAMsimUlayoH' ityanekArthaH / AlI zreNI bibhratA dhArayatA / punaH kiMbhUtena / kAnane vane sthitirvAso vidyate yasya // .. nisskuhaantritvisskirvaarsphaartaarnindaivttshaakhii| yo maruttaralapallavahastairAhvayanniva nijAntika etam // 203 // yo vaTataruH etaM kumAram / utprekSyate-nijAntike svasamIpe AyuyannAkArayannivAste / kaiH / niSkuhAntaritAnAM svakoTaravyavahitAnAM taruskandharandhramadhyagatAnAM viSkirANAM vihaGgAnAM vArasya samUhasya sphAraiH spaSTaiH paTubhistArairatyuccaiH kRtairninAdaiH kUjitaiH / punaH kaiH / marutA pavanena taralAzcazcalA ye pallavAH pravAlAsta eva hastAH pANayastaiH kRtvA cetyadhyAhAryam // iti dIkSAgrahaNayogyavadrumavarNanam // zizriye vijayadAnayatIndraH pUrvameva tadupAgamanAdyam / chAyayAkhilajanaM sukhayantaM kaH zrayenna dhanadAzrayamatra // 20 // Page #306 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 5 sargaH] hIrasaubhAgyam / vijayadAnanAmA yatIndraH sUriH tadupAgamanAtkumArasyAgamanAtpUrvameva prathamameva yaM vaTataruM zizriye zritavAn / prAgeva tatrAgatya niSaNNa ityarthaH / yukto'yamarthaH / atra jagati chAyayA AzrayeNa / 'vayaM zrImacchAyayA jIvAmaH' iti lokruuddhiH| praticchAyikayA cAkhilajanaM samastalokaM sukhayantaM sukhIkurvantam, tathA dhanadAnAM vadAnyAnAM vaizravaNasya vA AzrayaM sthAnam / 'vaTo vaizravaNAzrayaH' iti haimyAm / kaH sukhArthI pumAnAzrayena seveta / api tu sarvo'pi janastaM bhajedityarthaH // tIrthanAthamiva caityatarostatpAdapasya savidhe sthitimantam / saMmadena sa kumAramahendrastriH pradakSiNayati sma munIndram // 20 // sa kumAramahendraH hIranAmA / zizuva(za)kaH saMmadena harSeNa kRtvA munIndraM zrIvijayadAnasUriM triH vAratrayaM pradakSiNayati sma pradakSiNIkRtavAn / kiMbhUtaM munIndram / tasya pUrvavyAvarNitasya pAdapasya vaTazAkhinaH savidhe samIpe sthitirupavezanaM vidyate yasya / kamiva / tIrthanAthamiva / yathA mahendraH puraMdarazcaityatarorazokadumasya kevalajJAnotpattisthAnakavRkSasya vA pArzva tiSThantaM jinendraM triHkRtvaH trivAraM pradakSiNIkaroti / prabhoH pradakSiNAtrayaM dadAti smetyarthaH // uttatAra turagAtsa kumAro barhiNAdiva sutaH surasindhoH / zrIguruM pramuditazca lalATanyastahastanalinastamanaMsIt // 206 // sa.hIranAmA kumArasturagAdazvAduttatAra uttIrNavAn / ka iva / surasindhoH suta iva / yathA surasindhordevanadyAH gaGgAyA nandanaH svAmi kArtikaH bahiNAnmayUrAduttarati / 'AvAsavRkSonmukhabarhiNAni' 'iti raghuvaMze / uttIrya ca punastaM mahAvIradevapaTaparamparAyAtaM dIkSAdAnaguruM vA zrIguruM zobhAkalita vijayadAnasUrim anaMsIt praNamati sma / kiNbhuutH| . pramudito hRSTavadanaH / punaH kiMbhUtaH / lalATe khabhAlasthale nyasto sthApitau hastau pANI -- eva naline kamale yatra // rAmaNIyakavidheravadherme bhUSayA vapuSi kRtrimayA kim / tatyaje nijatanoriti sarvAGgINabhUSaNabharaH kimanena // 207 // anena hIrakumAreNa nijatanoH svAGgAt / utprekSyate-iti hetoH sarvANyaGgAni vyApno. ti| pathyakarmapatrapAtraM vyApnoti' iti sUtrega kha InAdezazca / sarvAGgINa iti sarvAGgopAGgasaMbandhI / bhUSaNAnAmAbharaNAnAM bharaH samUhastatyaje tyaktaH / sarvAnalaMkArAmijAGgAduttArayati smetyarthaH / iti kim / tatkAraNamAha-g2amaNIyakasya ramaNIyatAyA manojJatvasya vidheH prakArasya avadhe: sImAyA me mama vapuSi zarIre kRtrimayA aupAdhikyA bhUSayA zobhayA bhUSaNairvA / bhUSAzabdena bhUSaNAnyapyucyate / uktaM tu prAkpratipAditamAste / kimastu / na kimapIyarthaH / ramaNIyasya bhAvo rAmaNIyakam / yopadhAdruJ // Page #307 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| SaDgraheSuzazisaMkhyamite'bde kArtikasya ca tithau dvikasaMkhye / yannirastabhavaniHzvasitArcidhUmavartibhirivAvizadAsye // 20 // saMyamaM vijayadAnamunIndorAdade saha paraiH sa kumAraH / padminIpriyatamAtpravikAzaM puNDarIkamiva paGkajapujaiH // 209 // sa hIrakumAraH parairanyairamIpAlakumArapramukhairaparakumAraiH sArdhe zrIvijayadAnanAmro munIndoH sAdhusudhAMzoH sUrIndrAtsa kAzAt saMyamaM cAritramAdade jagRhe / kimiva / puNDarIkamiva / yathA sitAmbhojaM paGkajapujairanyakamalakalApaiH samaM padminIpriyatamAtsUryAt sakAzAtpravikAzaM vikasvaratAmAdatte / paNDarIkazabdaH prAdhAnyaravyApakaH / 'parisavarapuNDarIANama iti zakastavavacanAt / kasmina sati / SaDarasamitA saMkhyA. pahA AdityAdyA idAnIMtanalokaprasiddhA nava, iSavaH smarasya bANAH paJca, zazI candra ekaH, eSAM saMkhyayA pramANena mite mAnIkRte abde varSe sati / ca punaH . kasmin sati / kArtikasya bAhulasya / kArtikamAsasyetyarthaH / dvikasaMkhye dvikasaMkhyA pramANaM yasya tAdRze etAvatA dvitIyAnAmni tithI / tithizabdaH puMstriyoH / 'pranistithyazanImaNizRNiH' iti liGgAnuzAsane / tithau kiMbhUte / avizadAsye na vidyate vizadamujjvalamAsyaM mukhaM prArambho vA yasya / kRSNadvitIyAyAM prathamAzcatasro ghaTikA nizA andhakAreNa zyAmAH syuH / utprekSyate-yena hIrakumAreNa nirasto dhvasto'bhibhUto yo bhavaH saMsArastasya niHzvasitAni duHkhaprAgbhArodbhUtaniHzvAsAstAnyevA Si atyuSNatvAdyasteSAM dhUmavartayo dhUmalekhAstAbhiH / 'uSNIkRtamukhe iva niHzvAsAnaladhUmavartaya ivodgIrNAstamorAjayaH' iti campUkathAyAm / etAvatA vikramArkAt SaNNavatyadhike pazcadazazate varSANAmatikAnte 1596 kArtikabahuladvitIyAyAM hIrakumAro dIkSAM jagrAheti tAtparyArthaH / saMvat 1596 varSe gurjaramaNDalAnusAreNa kArtikavadi devamAsAnusAreNa tu mArgazIrSAsitadvitIyAyAM tithau hIrakumAradIkSA ityuktam // saMyamazriyamavApya kumAraH sAdhikaM zaradamindurivAbhAt / so'pyanena suSamAM zrayate smArthena vAgiva purIva nRpeNa // 210 // sa kumAraH saMyamazriyaM cAritralakSmImavApyAsAdya / sahAdhikatayA vartate yattatsAdhikamiti kriyAvizeSaNam / AbhAta babhAse / atha vA sa kumAraH adhikaM yathA syAttathA babhau / ka iva / induriva / yathA candraH zaradaM ghanAtyayaM saMprApyAdhikaM zobhate / pAThAntarArtho yathA-sa kumAraH saMyamazriyamupetyAgatya / prApyetyarthaH / adhika AbhAdbhAti sma / ka iva / atrinetraja iva / yathA atrirnAmA munivizeSastasya netraM nayanaM tasmAjAyata ityatrinetrajazcandro yathA / yathA raghuvaMze-'atha nayanasamutthaM jyotiratreriva dyauH' iti / 1. 'saMyamazriyamupetya sa citrAmatrinetraja ivAdhikamAbhAt' iti pAThAntaram. Page #308 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 5 sargaH] hIrasaubhAgyam / citrAM tvASTrIM prApyAdhikaM dIpyate / api punaH sA saMyamazrIrapi hIrakumAreNa kRtvA suSamAmatizAyizobhA zrayate sma / keva / vAgiva / yathA kAvyAdirUpA satkavivANI caturacetazcamatkArakArakeNArthena suSamA zrayate / punaH keva / purIva / yathA nagarI nIti matA nRpeNa suSamAM bhajate // hIraharSa iti nAma tadIyaM nirmame vijayadAnayatIndraH / spardhayeva yazasAsya janAnAM karNapUrapadavIM tadavApat // 211 // zrIvijayadAnanAmA yatIndraH sUriH tadIyaM hIrakumArasaMbandhinAmAbhidhAnaM hIraharSa iti nirmame kRtavAn / tannAma asya hIraharSamuneH zlokena sAkaM spardhayA saMharSeNeva Iya'yA vA kRtvA janAnAM sakalabhUlokalokAnAM karNI zravaNau pUryete aneneti karNapUgai karNA'bharaNau kuNDalI tayoH padavI mArgamazvaryAdimayaM sthAnaM zrUyamANatApadaM vA avApat praap|| nabhoGgaNAnnirjarahastamuktAmarandalubhyanmadhupAnuSaGge / papAta tasyopari puSpavRSTiH kaTAkSalakSA iva mokSalakSmyAH // 212 // nabhogaNAdAkAzAttasyopari puSpavRSTiH kusumavarSa papAta jAtA / kiNbhuutaa| nirjarANAM devAnAM hastaiH karaiH muktA / puna: kiNbhuutaa| marandeSu aviralAnargalagalanmadhuSu lubhyatAM lubdhIbhavatAM lolupIbhAvabhAjAM madhupAnAM bhramarANAmanuSaGgo yasyAm / utprekSyate-mokSalakSmyAH mukti zriyAH kaTAkSANAmakSivikUNitAnAM lakSAH zatasahasrANi iva / lakSazabdaH strIklIbayoH / 'mAne lakSam' iti liGgAnuzAsane // mahAvratI kAlamanobhavArimahokSalIlAgatigaurakAntiH / zivAzritaH zaMbhuriva krameNaizAnI dizaM pUrvamasau babhAja // 213 // ___ ayaM hIraharSamuniH krameNa dIkSAgrahaNAnantaraM pUrva prathamamezAnI dizamIzAnavidizaM babhAja zritavAn / tasyAM vihAraM kRtavAnityarthaH / dIkSito hi tapasyAgrahaNAnantaraM prathamamaizAnI dizaM prati viharatIti vidhiH / ka iva / zaMbhuriva / yathA Izvara aizAnI dizaM tadadhipatvAt / kathaMbhUto'yaM zaMbhuzca / mahAvratI paJcamahAvratavAn zaMbhunAmA ca / 'mahAvratI vahni hiraNyaretAH' iti haimyAm / mahAvrata kApAliliGgamasyAstIti vyutpattiH / kAlaH kalikAla: manobhavaH smarastayo ripuH / 'kAlo yame daitye ca' / mRtyuMjayaH kA. lAriH smaradAhI ca zivaH / punaH kiMbhUtaH / mahAnukSo mattavRSabhastadvadgatirgamanaM yasya / 'mattokSagamanaH pumAn' iti kAvyakalpalatAyAm / matto(ho)kSeNa gamanaM yasya vRSabhavA. hanatvAt / punaH kiMbhUtaH / gaurA svarNavarNA kAntiryasya / pakSe-zvetA varNena bhasmanA vA ruciryasya / 'gauraH zvete'ruNe pIte vizuddhe candramasyapi' ityanekArthaH / pazcAtkarmadhArayaH / punaH kiMbhUtaH / zivamaGgalaiH zivayA pArvatyA ca AzritaH ardhazaMbhutvAt // Page #309 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 248 kaavymaalaa| phalabho yUthanAthena yadvaddamyaH kakudmatA / hIraharSaH samaM sUrizakreNa vijahAra saH 214 // sa hIraharSamuniH sUrIzakreNa zrIvijayadAnasUrIndreNa samaM sArdha vijahAra vihAra kR. tavAn / kiMvat / yadvat / yathA kalabho vAlagajaH yUdhanAthana paSTivarSIyagajarAjena samaM viharati / punaryadvadyathA damyo vatsataraH puSTo vAsaH prADhavRSabheNa saha viharati / 'damyo vatsataraH samA' iti hemyAm / yadvacchabda ivArthe / DamarukamaNivalAlAghaNTAnyAyenobhayatrApi saMbadhyate // prItijineSu vRjineSu na tasya jajJe yogaM vyagAhata mano na kadApi bhogam / aGgIcakAra viratiM na rati kadAci navyo'pyanavya iva so'jani sAdhudhuryaH // 215 // . sa hIraharSanAmA sAdhuSu yatiSu dhuyoM dhurINa: navyo'pi navadIkSito'pi anavyaH purAtana iva bahukAlInamunirivAjani saMjAtaH / tadeva darzayati-tasrA hIra harSamuneH jineSu tIrthakareSu prItiH snehastatparatA, paraM vRjineSu hArda na jajJe / 'snehaH prItiH prema hArdam' iti hebhyAm / tasya mana: yoga yamaniyamAdyaSTAGgalakSaNAM sarvaviratimaGgIcakAra / puna: kadApi kasminnapi kSaNe rati cintAsaktim / 'vRddhAkhiva gataprAyAsu varSAsu ratima. kuvANaH' iti campUkathAyAm / rAte cintAsakti miti taTipanake / atha vA ratimanu. rAgaM maithunAdikaM vA // sUrIndoH saMnidhau zrImAnkumArazramaNo'nizam / saMtAnasya navonnidratpArijAta ivAbabhau // 216 // . zrImAnatizAyizobhAvAn kumArazramaNa: hIraharSasAdhuH anizaM nirantaraM sUrIndorvi. jayadAnasUricandrasya saMnidho pAveM babhIka iva / navonnidranArijAta iva / yathA navIno bAla unnidradvikavarIbhavankusumAdi kalito jAyamAna: pArijAto viziSTakalpavRkSaH saM. tAnasya nAnno devadrumasya samIpe bhAti / 'kalpa: pArijAto mandAro haricandanaH / saMtA. nazca' iti paJcasu kalpataruSu madhye kavisamaye pArijAtasyaiva prAdhAnyaM dRzyate prAyaH / yathA raghuvaMze-'teSAM mahArhAsanasaMsthitAnAmudAranepathya bhRtAM sa madhye / rarAja dhAmnA raghusUnureva kalpadrumANAmiva pArijAtaH // ' iti // zramaNadharaNIbhartuH pAdAravindaniSevanAtpramuditamanA nAthIdevItanUjayatIzvaraH / Page #310 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 6 sargaH) hIrasaubhAgyam / 249 anupamazamakSIrAmbhodhau vilAsarasaM sRja nsitagarudivAmandAnandaM dinAni ninAya saH // 217 // sa nAthIdevyAstanUjo nandanaH sa eva yatinAM madhye / 'yatizca yatini proktaH' iti zabdAbhede / Izvaro mukhyaH hIraharSamunIndro dinAni zuddhasaMyamavidhinA vAsarAnninAya ativAhayAmAsa / atikrAmati smetyarthaH / kiMbhUtaH / zramaNAnAM sAdhUnAM bhartuH khAmino vijayadAnasUreH pAdAravindaniSevanayA caraNakamalaparicaryayA kRtvA pramuditamAhlAdayukaM jAtaM mano yasya / kiM kurvan / anupamo na vidyate upamA sAmyaM yasya / sAdhAraNa ityarthaH / tAdRzo yaH zamaH zAntarasAkalitapariNAmaH sa eva kSIrAmbhodhirdugdhajalanidhistatrAmando bahula Anando yatraivaM yathA syAttathA vilAsarasaM krIDAkhAdam / AkhAdo'nubhavane / atha vA vilAse krIDAyAM rasamanurAga sRjan kurvan / 'rasaH svAde jale vIrya zRGgArAdau dave visse| bole rAge dehadhAtau tiktAdau pArade'pi ca // ' ityanekArthaH / ka iva / sitagarudiva / yathA sitacchado haMsaH paramAnandaH san kSIrasamudre vilAsarasaM jalakrIDArasaM sRjati haMsAnAM sadbhAvaH kSIrasamudre'pi dRzyate / yathA snAtasyAstutau-'haMsAsAhatapadmareNukapizakSIrArNavAmbhobhRtaiH' iti // * yaM prAsUta zivAhnasAdhumaghavA saubhAgyadevI punaH .. putraM kovidasiMhasIhavimalAntevAsinAmagrimam / tadbrAhmI kramasevidevavimalavyAvaNite hIrayu ksaubhAgyAbhidhahIrasUricarite sargo'bhavatpaJcamaH // 218 // iti paNDitadevavimalagaNinA vyAvarNite varNanAgocarIkRte hIrasaubhAgyanAmni mahAkAvye paJcamaH sargaH abhavajAtaH // iti paNDitadevavimalagaNiviracitAyAM khopajJahIrasaubhAgyakAvyavRttau zrIvijayadAnasUrivandanadezanAzravaNavairAgyabhavanavimalAbhaginyAdikAdezamArgaNavividhayuktiniSedhanadA gadhimananapUrvakAdezapradAnazRGgArabhUpAdiparidhAnavozvArohaNatauryatrikAdimahotsavapu'raHsarapuramadhyaprasthAnapaurAGganAvividhaceSTanatannAnAprakAravArtAzravaNopavanavadrumavarNanadIkSAgrahaNanAmasthApanavihArAdivarNano nAma paJcamaH sargaH // SaSThaH sargaH / atha sUripuraMdarAntike nikhilaM vAGmayamAmanannayam / gaNadhArisudharmasaMnidhAviva jambUH suSamAmapUpuSat // 1 // atha dIkSAgrahaNAnantaraM sUripuraMdarasya vijayadAnasUrIndrasyAntike samIpe nikhilaM samagra vAGmayaM zAstramAmanan paThan abhyasan vA / 'nA abhyAse' ityasya dhAtormanAdezaH Page #311 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 250 kAvyamAlA / 'paThatyAmanati' iti kriyAkalApe / ayaM hIrahanAmA muniH suSamAM sAtizayazo bhAmapUpuSat puSNAti sma / adhikaM zuzubhe ityarthaH / ka iva / jambUriva / yathA zrImahAvIra devenAnujJAtaM gaNaM sAdhugacchaM dharatItyevaMzolo yaH sudharmasvAmI sudharmanAmA paJcamagadharaH tasya saMnidhau pArzve zAstramadhIyAno jambUsvAmI suSamAM pupoSa // zrutamatra gaNIndunAmunA nihitaM sphUrtimanuttarAM dadhaiau / iva zuktikasaMpuTAntare salilaM svAtimilatpayomucA // 2 // amunA vijayadAnanAnnA gaNIndunA sUricandreNa atra hIraharSamunau nihitaM sthApitamadadhyApitaM sat zrutaM zAstramanuttarAmasAdhAraNIM sphUrti camatkArakAritAM dadhau dhatte sma / kimida / salilamiva / yathA svAtinakSatreNa milatA saMgacchamAnena payomucA meghena / zuktikayoH saMpuTasyAntarmadhye nihitaM jalamadbhutAmadvaitamuktAkAratayA sphUrti vibharti // adhigatya tataH zrutaM vratikSitibharturdadhire'munA zriyaH / surabheH saimireNa saurabhaM malayorvIruhakAnanAdiva // 3 // amunA hIraharSamuninA tatastasmAdvijayadAnAbhidhAnAdvatikSitibhartuH sUreH sakAzAt zAstramaya prApya / 'adhigatya jagatyadhIzvarAdathaM mukti puruSottamAttataH' iti naiSadhe / zriyaH zobhA dadhire dhRtAH / keneva / samireNeva / yathA surabhervasantasya sami reNa malayAnilena malayorvIruhANAM candanAnAM kAnanAdvanAtsaurabhaM sugandhitAM parimalaM prApya zobhA dhriyate // skhalati sma na kutracidvacoracanAsyAgamapAradRzvanaH / hradinIhRdayezituzcalajjalakallolaparamparA kimu || 4 | 1 AgamAnAM jaina siddhAntAnAM pAraM prAntaM dRSTavAnityAgamapAradRzvA tasya / AgamapAragAmina ityarthaH / asya hIraharSamunervacoracanA vAkcAturI vacanavilAso vA kutracitkApi sthAne na skhalati sma na kuNThIbhUtA / sarvatrApyaskhalita pracAraivAsIdityarthaH / keva / calabalakallolaparampareva yathA hRdinInAM nadInAM hRdayeziturhRdayanAyakasya / 'hRdayezA prANasamA' ityAdinAmAni strIbhantroMrbhavanti / tathA -- 'hRdaya nAyaka cakrijinazriyoH' iti RSabha mrastave / prANavallabhasya samudrasya calantI dizi dizi prasarantI jalAnAM kallolAnAM taraGgANAM paramparA zreNI kvApi na skhalati / kimu atrevArthe // asamAnamahA dinezavanmatimAMzcitrazikhaNDiputravat / bhaTavaccaraNollasanmanA vinayI yo raghusUnuvavyabhAt // 5 // yo hIraharSamunirvyabhAt babhau / kiMbhUtaH / asamAnamasAdhAraNaM mahaH pratApo yasya paraiH paravAdibhiH parapAkSikaiH khapAkSikairvA asahanIyapratApaH / kiMvat / dinezavat divasa 1.-2. samirazabdasya hrasvamadhyasya kozavyAkaraNAprasiddhatvena 'samareNa' iti pAThyam. Page #312 -------------------------------------------------------------------------- ________________ .6 sargaH hIrasaubhAgyam / 251 nAyaka iva / yathA bhAskaraH anyAsahyapratApo mavet / punaH kiMbhUtaH / matimAn kuzApratIkSNabuddhirvidyate yasya / kiMvat / citrazikhaNDiputravadyathA bRhaspatiradvaitaprajJAvAn vrtte| 'jIvazcitrazikhaNDijaH' iti haimyAm / tathA 'vicitravAkcizikhaNDinandanaH' iti naiSadhe / vicitravAgviSaye citrazikhaNDinandano bRhaspatireveti tadvattiH / puna: kiMbhUtaH / caraNe cAritre ullasatprollAsena prahlAdena kalitaM manazcittaM yasya / kiMvat / bhaTavat / yathA-zUro raNe saMgrAme ullasatsotsukIbhavatsAbhilASaM vA jAyamAnam / 'vigrahamicchanti bhaTA vaidyAzca vyAdhipIDitaM lokam / mRtakabahulaM ca viprAH kSemasubhikSaM ca nirgranthAH // iti vacanAt / mano yasya / ca punararthe / punaH kiMbhUtaH / vinayI vinayaka. litaH / kiMvat / raghusUnuvalakSmaNavat / 'vinaye lakSmaNaH' iti kAvyakalpalatAyAm / atha vA viziSTaH zAstrAgamaproko nayo nyAyo'styasminniti / kiMvat / raghusUnuvadrAmacandra iva / 'nyAye rAmaH' ityapi kAvyakalpalatAyAm // girirAja iva kSamAdharo budhalakSmI dadhadabhramArgavat / jalajAsanavadbhavAntakRdratadhuryaH sa mahokSavahvabhau // 6 // sa hIraharSamunirbabhau bhAti sma / kiMbhUtaH / kSamA zAnti niSkopatAM dharatIti / ka iva / girirAja iva / yathA himAcalaH kSamAdharaH pRthvIdhArakaH kulAcalatvAt / yadyapi 'kUrmakulAcalaphaNipatividhRtApi calati vasudheyam' iti sUktokteH 'himAlayo nAma nagAdhirAjaH' iti kumArasaMbhave meruvA / merorapi giripatitvaM yathA-'pAtAlamAvizatu yAtu surendralokamArohatu kSitidharAdhipatiM sumerum / mantrauSadhaiH praharaNaizca karotu rakSAM yadbhAvi tadbhavati nAtra vicArahetuH // iti sUktAvalyAm / kSamAdharatvaM tu zailatvAtkulagiritvAdvA / punaH kiM kurvan / dadhat dhArayan / kaam| budhatvena cidvattayA lakSmI zobhAm / kiMvat / mArgavat / yathA abhrANAM meghANAM mArga AkAzaH / 'surAbhroDumarutpatho'mbaram' iti haimyAm / budhasya candraputrasya grahavizeSasya lakSmI zriyaM vibharti / 'budhaH saumye kavA' ityanekArthaH / punaH kiMbhUtaH / bhavAntakRtsaMsArocchedakaH / kiMvat / jalajAsanavat / yathA kamalAsano brahmA bhavAntakRnnAmAste / punaH kiMbhUtaH / vrate cAritre dhuryaH paJcamahAvratabhAroddhAraikadhurINaH / kiMvat / mahokSavadyathA RSabho dhuraM. dharaH syAt // iti hIraharSagaNe paThanasamayaguNavattvam // taruNI tapanAtmajanmano haridAste bhuvi nAma dakSiNA / kimu kasyacanApi kopino vatinaH khanipapAta zApataH // 7 // bhuvi pRthivyAM tapanAtmajanmano bhAnunandanasya yamasya taruNI gRhiNI haridigAste / kiM nAma / dakSiNA apAcInAmnetyarthaH / yadyapi taruNIzabdena yuvatI kathyate sAmAnyena gRhiNyA apyabhidhAnaM dRzyate / yathA campUkathAyAM nalaM prati prahitakiMnareNa sAyaM kiM. narI pratyuktam-'ajani rajaniH kimetattaraNistaratIva pazcimapayodhau / ghanataruNi Page #313 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 252 . kaavymaalaa| taruNi vipine kvacidasminneva nivasAmaH // ' iti dizo'pi strItvam / "nijamukhamitaH smeraM dhatte haremahiSI harit / ' tathA 'varugagRhiNImAzAmAsAdayantamamuM rucI' iti padadvayamapi naiSadhe / tena idamapi tadvat / utprekSya te-katyacanApyanirdiSTanAmnaH ko. pino roSavataH tinastApasasya zApataH zApavazAtsva: svarga: nipapAta uccaiH sthAnAdadhobhUmau truTitvA nipatitaH iti parazAsanakavisamayavarNanamAtrameva / yathA kAdambarIkathAyAM kenApi tApasena tApasaH kazcittvaritaM gacchan zaptaH / yatastvaM mAmavanditvaiva turagavadgacchasi tatastvaM turago bhv|' sa tathaiva jAtaH / tathA 'mataGgazApAdavalepamUlAdavAptavAnasmi mataGgajatvam' iti raghau / paraM na jainaM vaca iti // vasati sa ghaTodbhavo munirdizi yasyAM ciramujjhitAnyadik / .. kimu zambaravairivibhramairyuvatIbhiryuvavadvimohitaH // 8 // ghaTAtkumbhAdudbhava utpattiryasya tAdRzo muniragastitApasaH yasyAM dakSiNasyAM deizi ciraM galitAvadhikAlaM vasati sma sthitimAnajani kim / ujjhitA tyaktA anyAH pUrvAdikAstisro dizo yen| utprekSyate-yuvatIbhirdAkSiNAtyataruNIbhiH zambaranAmno daityasya vairiNo hantuH smarasya / 'arI zambarazUrpako' iti haimyAm / vibhramairvilAsairyuvavattaruNa iva vizeSeNa mohitaH / mohamatyanurAgaM nehAtizayaM vaa| mohaM mUrchAmavidyAm / yathA anekArthanAmamAlAyAm-'moho mUrchAviparyayo' / "mUrchAvidyA / 'na muzcAmaH kAmAnahaha viSamo mohamahimA" iti tadavacUriH / avidyA ahaMmatyajJAne prApitaH kimu nIta iva // smaraviSTapajaitrazastritastritarodIrNavinodavibhramAt / bajatIva kutUhalIkSituM kimu mandIbhavadadhiraMzumAn // 9 // aMzumAn sUryaH iha dakSiNasyAM dizi vrajati / kiMbhUtaH / mandIbhavantaH vIkSaNarasAdgamane atvaritA jAyamAnAstejobhiH pratApaiH rahitA vA bhavanto jAyamAnAH / 'dizi mandAyate tejo dakSiNasyAM raverapi' iti raghuvacanAt / ayazcaraNAH kiraNA vA / anizabdena kiraNA apyucyante / yathA naiSadhe-'sAhasrairapi paGguraGgibhirabhivyaktIbhavan bhAnumAn' iti / kiMbhUtaH / kutUhalaM kautukamasyAstIti / ata evotprekSyate-smarasya kandarpasya viSTapAnAM trayANAM bhuvanAnAM tAtsthyAttadyapadezAnnAkinAganAgarANAM jaizastritAbhirjayanazIlapraharaNavadAcaritAbhistritarAbhiH pradhAnastrIbhiH / 'rahaH sahacarI rAjannetAmapi stritarA kSaNam' iti naiSadhe / stritarAM zreSThAmiti tadRttiH / 'hakho vA, striyAM kApi tarAdau ca pare hakho vA bhavati / veNIkA zreyasItarA preyasitarA' iti sArakhate / tathA stritarA strItarA iti / udIrNAH khabhAvena prakaTIkRtA vinodA hAsyakrIDAnRtyagItAdikA vibhramA hAvabhAvavilAsAH / athavA vinodena parasparAnandakI DAhAsyena vilAsAstAnIkSituM mocayituM kimu vrajati / dakSiNadezavicakSaNanArIti lokprsiddhiH|| Page #314 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 6 sargaH] hIrasaubhAgyam / zamanasya mRgIdRzo dizo mANamuktAphalazAlamAnayA / saritAM dayitasya velayA vilasanmekhalayeva didyute // 10 // saritAM nadInAM dayitasya bhartuH samudrasyArthAddakSiNodadhevelayA / 'velA syAdvaddhirambhasAm' iti haimyAm / dakSiNadizi velayA didyute zaMmanasya dharmarAjasva mRgIdRzaH patnyAH striyA dizo dakSiNAzAyA dakSiNa dimagIdRzaH maNibhirvividharatnastathA muktAphalebhautikaiH zAlamAnayA zobhamAnayA vilasantyA AzliSantyA / 'lasa zleSaNakrIDa. nayoH' / ayaM dhAtuH / mekhalayA kAzyeva / 'khaMgakAlakalatradigbhavaH' iti naiSadhe // . tilakaM haritAmasAvamUM jinamANikyavibhuryataH zritaH / . kimapAcyapayonidhiH svanairidamAvedayate taraGgajaiH // 11 // apAcyo dAkSiNAtyapayonidhiH samudraH dakSiNArNavastaraGgajaiH nijalolakallolakalA. pajanmabhiH khanairgambhIraniSiH idamasminneva kAvye kathyamAnamAvedayate / allokAnAM kathayatIva / [Ni]jantAnAM dhAtUnAmubhayapadaM syAt / tenAtrAtmanepadam / tathA ca prakriyAkaumudyAm-'Nicazca' / 'NijantAddhAtorAtmanepadamapi syAdAtmagA mini kartRphale / corayati curAderNic / anena sUtreNa Nijantatve Atmanepade corayate tathAtrApIti vodhyam / idaM kim / yadasau hAreddakSiNA dik haritAM pUrvAparottarANAM dizA tilaka vizeSakam / yataH kAraNAdamUM dakSiNAM dizaM jinaprathamastIrthakaraH mANikyanAmA vibhuH khAmI bharatena stramudrAmANikyanirmApitastannAmaiva mANikyasvAmI zritaH / vaitAnyazailAdAgatyAtraiva sthitimatAnIt / yatkAraNAdagastirmunirapyamUM dizaM zritaH / tisro haritastyaktvA atraiva tiSThatItyarthaH / iyaM tu parasamayAnusAriNyanumAnamAtreNaivoktiH / iMti kevaladakSiNadik // atha tatra keSAMcitpadArthAnAM varNanAvasaraH malayo malayadrumeduraH zuzubhe yatra sumerusodaraH / zamanasya vilAsasAnumAniva rantuM nijadiGmagIdRzA // 12 // yatra dakSiNasyAM dizi malayo nAma parvataH dakSiNAcala: zuzubhe bhAti sma / kiNbhuutH| uccaistaratvena sumeroH kAJcanAcalasya sodaro bndhuH| sadRza ityrthH| punaH kiMbhUtaH / malayadgumaizcandanatarubhiH meduraH puSTaH / bhRta ityarthaH / utprekSyate-zamanasya yamasya nijasyAtmano yA digdakSiNA haritsava mRgIdRk hariNekSaNA patnI tayA sArdha rantuM vividhaM vi. nodaM vidhAtuM vilAsasAnumAn krIDAparvata iva // malayo balivezmavadvabhau kalayankuNDalimaNDalIriha / - vizadAmRtakuNDamaNDito dhRta'nAgabalAhakotsavaH // 13 // iha dakSiNamyAM dizi malayo girirAzAcalo balivezmavannAgaloka iva babhau / kiM Page #315 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 264 kaavymaalaa| kurvan / kuNDalinAM gandhazaityalobhAccandanadrumAn parirabhya sthitAnAM nAgAnAM maNDalI: kalayan / 'candra lAJchanatA himaM himagirau kSAraM jalaM sAgare ruddhAzcandanapAdapA viSadharairambhoruhaM kaNTakaiH' / tathA-'dojIhA vaMkaggayA jai visaharA na huMti / tA caMdaNa tuha chAMhaDI vahusajaNa nivasaMti // ' iti sUkte / tathA-'viSamo malayAhimaNDalIviSaphUtkAramayo mayohitaH' iti naiSadhe'pi / nAgaloko'pi nAgazreNIbhirbhUtaH / punaH kiMbhUtaH / vizadAni nirmalAnyacchAni zvetAni ca yAnyamRtAnAM nIrANAM mudhAnAm / 'amRtaM gagane hRdye kharNatoye rasAyane / kaivalye gorase yajJazeSe mAkSIkavarNayoH // sudhA yAcitayo ratne candre ca' ityanekArthatilakaH / kuNDAni dRSadbaddha nimnajalasthAnAni tairmaNDito bhUSitaH / pAtAle tu navasaMkhyAkAni sudhAkuNDAni santIti kavisamayaH / punaH kiMbhUtaH / dhRtAH puMnAgAH suraparNikA vRkSavizeSA yena / pakSe-pumAnAgo vAsukiH . sarparAjo yena / 'dhUrjaTijaTAjUTa iva puMnAgaveSTitoM vApIparisaraH' iti campUkathAyAm / puMnAgo vAsukiriti taTTippaNake / tathA balAhakAnAM vakAnAmutsavaH suratakrIDAgarbha: prasavAdiryatra varSAkAle hi bakAH kvApi nIDAn vidhAya prAvRT upavizanti / 'pAvasa. baka baiThA' iti lokaprasiddham / atha vA balAhakAnAM meghAnAmutsava unamanamatra / meghA hi prAyo giriSu sarvadaiva bhavanti / 'zaratpravAsitAH santaH punastatkamalAptaye / zailAdau kvApi tiSThanti tapasyanta ivAmbudAH // iti vacanAt / pakSe balAhako nAgavi. zeSaH / atha kambalAzvataradhRtarASTrabalAhakAH / ityAdayaH pare nAgAH' iti haimyAm / tasyotsavo maho harSollAsaH / 'balAhako'mbude zaile daitye nAge hayAntare / bake ca' itynekaarthtilkH|| malayo malayadrusaurabhaiH pratidikSu prahitainarairivaM / , rasikAyitadigvilAsinInijabhUmau hayatIva khelitum // 14 // malayaH parvataH kartA pratidikSu samantAtsarvadizAsu / 'ApaM caiva halantAnAM yathA vAcA nizA dizA' iti sArakhatavyAkaraNe prakriyAyAM ca / prahitaiH preSitainaraiH khaseva. kapuruSairiva / utprekSyate-malayadrumANAM zrIkhaNDapAdapAnAM saurabhaiH parimaleM: kRtvA rasikA ivAcaritA iti rasikAyitAstAdRzIrdigvilAsinIdigaGganAH / karmapadam / khelituM krIDAM vidhAtuM nijabhUmau AtmIyavinodasthAne hvayatyAkArayatIva // yadudItasamIraNaH samaM prsrccndnsaarsaurbhaiH| kaTakairvijayIva bhUpatinikhilAzA api paryapUrayat // 15 // yasmAnmalayAcalAdudItaH prakaTIbhUtaH samIraNa: pavanaH / malayAnila iti prasiddhaH / samaM samakAlamativegavattayA caturdivaprasRtatvAccaikasamayameva nikhilAzAH samagrA api dizaH paryapUrayadyApnoti sma / bharati smetyarthaH / kaiH / prasaradbhiraviralaM ni:sadbhizcandanAnAM gandhasAratarUNAM sAraiH prakRSTaiH saurabhaiH sugandhatAbhiH parimale: / ka iva / bhUpati Page #316 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 6 sargaH] hIrasaubhAgyam / 259 riva / jayanazIlo vijayI rAjA kaTakaiH khasainyaiH kRtvA sakalA apyAzAH pUrayati // 1 iti malayAcalaH // iha zaMkarabhUmibhRtsukhaMkaramANikyavibhurvibhAsate / mahiSAGkadigaGganAmukhe kimu mANikyamayo vizeSakaH // 16 // iha dakSiNadizi zaMkaranAmA yo bhUmibhUdrAjA tasya rogopazAmakatvena sukhaMkaraH zakartA mANikyanAmA vibhuH svAmI vibhAsate bhAti / utprekSyate - mahiSaH kAsaraH sa evAGkazcihaM yasyaitAvatA mahiSavAhano yamaH / 'dRzyate khalu vAhyatve vRSasya vRSavAhanaH / tathA dhAryatve vRSalAJchana: / 'tathA vRSAGko'pi' iti haimyAm / tathA mahiSAGko mahiSavAhano yamaH tasya digdakSiNAzA saiMvAGganA gRhiNI tasyA mukhe mANikyamayo nIlaratnaghaTito vizeSakastilaka iva // vividhAbharaNaprabhAGkuracchuritA yA jinamUrtirAbabhau / kimazeSayazaHprazastikA prathamArhattanujanmacakriNaH // 17 // yA mANikyasvAmino mUrtiH pratimA Ababhau / kiMbhUtA / vividhAnyanekaprakArANi yAnyAbharaNAnyalaMkArAsteSAM prabhANAM kAntInAmaGkurAH prarohAstai churitA vyAptAH / ' candanacchuritaM vapuH' iti pANDavacaritre / utprekSyate - prathama Adyo'rhastIrthakaro vRSabhadeva - stasya tanujanmA nandanaH sa eva cakrI / etAvatA bharatacakravartI tasyAzeSANAM samagrANAM yazasAM digvijayasaMghapattibhavanapramukhadharma karmakaraNodbhUtAdbhutakIrtInAM prazastikA kimu likhitAkSaramAlikeva // iti mANikyakhAmI // api pArzvajinAntarikSakAbhidha uccaiH sthitikaitavAdiha / kimu lambhayituM mahodayaM bhavinAM bhUvalayApracelivAn // 18 // api punararthe / iha dakSiNasyAmAzAyAmantarikSa ityabhidhA nAma yasya so'ntarikSakAbhidhaH pArzvanAmA jinastIrthakaraH / etAvatA zrIantarikSapArzvanAthaH uccairantarikSe gagane .yA sthitiH vasanasthAnaM tasyAH kaitavAnmiSAdbhUvalayAtkSoNImaNDalAtpracelivAn prasthitaH / utprekSyate - bhavinAM svabhaktabhavyajantUnAM mahodayaM lokAgrasthAnaM mokSaM lambhayituM kimu prApayitumiva pracalitaH // phaNabhRdbhagavannibhAlanAdanubhUtAhivibhutvavaibhavaH / spRhayanbhuvanadvayIzatAM phaNadambhAdbhajatIva yaM punaH // 19 // phaNabhRnnAgendraH phaNadambhAtsphaTAkapaTAtpunardvitIyavAraM [ yamantarikSapArzvanAtham ] / utpresyate - bhajatIva zritavAniva / kiMbhUtaH / bhagavataH kamavatApasapaJcAgnisAdhanAdhyavasAyasamAnItArdhanirdagdhavidAritadArumadhyavinirgatasAmiprajvalitazarIrasarpasya zrImatpArzvanAyasya pratyakSato nibhAlanAddarzanAnubhAvAdanubhUtaH prAptaH ahInAM nAgadevAnAM vibhutvaM Page #317 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 256 kaavymaalaa| khAmitA dharaNendrabhAvastasya vaibhavaH saMpadyena saH / ekasya nAgalokasyaizvarya prApto'pi punarbhuvanadvayyAH kSoNImaNDalavargalokadvayasyezatAM khAmitvaM spRhayan / etAvatA samaM trailokyezatAM kAnnivetyarthaH // ityantarikSapArzvanAthaH // karaheTakapArzvanAyako dizi yatrAsti punaH prabhAvavAn / na jahAti kadApi yatpadaM kimu tasyaiva samIhayA phaNI // 20 // punrnytiirthaavirbhaavne| yatra dakSiNasyAM dizi sa jagadvikhyAtaH karaheTakanAmani pure karaheTaka iti nAma yasya tAdRzaH pArzvanAyakaH / etAvatA 'karaheDo' pArzvanAthaH ityrthH| ' asti jaagrti| kiMbhUtaH / prabhAvavAn atimAhAtmyakalitaH / yatpadaM yasya karaheTakapArzvanAthasya caraNaM kadApi kasminnapi samaye phaNI nAgendro na jahAti na muzcati / utpre. . kSyate-tasyaiva tasya prabhoH padaM sthitisthAnaM mokSalakSaNaM tIrtha karapadavIM vA tasyaiva samIhayA kimu spRhayeva // vibhavaiH saha mAdhavAdayaH prativarSa yamupetya bhejire / kimidaM gadituM tanUmatAM marutAmapyayameva devatA // 21 // mAdhavAdayaH kRSNapramukhAH sarve devAH prativarSa saMvatsaraM saMvatsaraM prati dIpAlikAdivase ityarthAdavaseyam / vibhavaiH saha khakhabhaktalokapAtravAdyAdibhiH RddhibhiH sAdhai upetya samIpe sametya zrIkaraheTakAkhyapArzvanAthaM bhejire / AtmIyAtmIyasevakakRtanRtyagItavAdyamAnavAditrAdibhaktibhiH siSevire / adyApyevameva dRzyamAnamastIti / utprekSyate--tanUmatAM kalikAlajAtasarvajagajantUnAmidamatraiva vakSyamANaM gadituM kimu kathayitumiva / idaM kim| tadevAha-yadayaM zrIpArzvanAtho marutAmasmatpramukhANAM samagragIrvANAnAM devatA a. smAkamapyayamevArAdhyastato devAdhidevaH svayameva nAsmatpramukhAH surA iti // iti zrIkaraheTakapArzvanAthaH // iha jIvata Adimaprabhorapi sopArakanAmapattane / pratimA pratibhAsate satAM vRSakozaH prakaTaH kimArSabheH // 22 // api punariha dakSiNasyAM jIvataH prANAn dhArayataH / vidyamAnasyetyarthaH / AdimaprabhoH prathamatIrthakarasya RSabhadevasya / jIvatsvAmina ityarthaH / pratimA mUrtirArSabharbharatacakriNaH prakaTaH spaSTo jagajananayananIyamAno vRSakozaH puNyabhANDAgAraH kimu satAM sajanAnAM pratibhAsate hRdaye sphurati / kasmin / sopAraka iti nAma yasya tAdRze pattane puTabhedane // iti jIvatsvAmI // dizi bibhrati yatra bhUbhRtaH zriyamabhraMkaSazRGgasaGginaH / kimu zakabhayadrutAH zritAH kulazailA jinamantarikSakam // 23 // yatra dakSiNasyAM dizi bhUbhRto'neke zailAH zriyaM zobhA bibhrati dhArayanti / kiM Page #318 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 6 sargaH hIrasaubhAgyam / 257 bhUtAH / abhramAkAzaM kaSantyullikhanti gharSayantItyabhraMkaSANi / gaganAliGgInItyarthaH / - hANi zikharANi teSAM saGgo vidyate yeSAm / utprekSyate-nijasyAtmano vidveSI zatruH indrasya bhayena vidvatAH palAyitA naSTAH santaH antarikSakaM zrIantarikSanAmAnam / khArthe kaH / jinaM jagannAthaM zritAH sevamAnAH kulAcalAH kimu mandaraharagiripramukhAH parvatA iva // vipinAni pade pade mudaM dadate yatra vilAsazAlinAm / sphaTikAcalamUrdhanIva yadvijitaM caitrarathaM hiyA yayau // 24 // yatrApAcyAM dizi vipinAni vismeradvividhavRkSalakSakamanIyAni vanAni pade pade sthAne sthAne mudaM harSe dadate vizrANayanti yacchante / keSAm / vilAsena jyAdibhiH samaM puSpAvacayAsavapAnagItanRtyanidhuvanAdivinodena vividhakrIDayA zAlante zobhante ityevaMzIlAH / taruNIsakhataruNA ityarthaH / teSAm / yairvanairvijitaM khazobhayA parAbhUtaM saccaitrarathaM dhanadavanam / utprekSyate-hiyA lajayA kRtvA sphaTikAcalamUrdhani kailAsazikharazirasi / 'rajatAdristu kailAso'STApadaH sphaTikAcalaH' iti haimyAm / yayau gatamiva // sarito dizi yatra nimagetyapavAdaM vyapanetumAtmanaH / sthitavatya upetya sevituM kimapAcIgRhanAbhisaMbhavam // 25 // yatra yAmyAM dizi hariti sarito'nekA nadyaH upetyAgatya sthitavatyaH nyvsn| sthitA ityarthaH / utprekSyate-apAcyA dakSiNasyAM dizi gRhaM sthAnaM vasatiryasya tAdRzaM nAbhernu. pAtsaMbhava utpattiryasya RSabhadevaM mANikyakhAminamathavA sopAkarakapattanAdhIzajIvatvAminam / AdidevamityarthaH / sevituM sthitavatya iva / kiM kartum / AtmanaH khasya nimnaM gacchantIti nimnagA nIcagAminItyapavAdaM nindAmapayazo vA vyapanetumapAkartum // pibatAnmunireSa no'pi mA pativatparvatajA bhayAditi / dizi yatra sametya saMzritA iha jIvadvaSabhAGkapAragam // 26 // .. (iti pAThAntaram). yatra dakSiNasyAM dizi parvatajA nadyaH / utprekSyate-iti bhayAdiva sametyAgatya jI. vadRSabhAkapAragaM vidyamAnavRSabhAkapAragaM jinam / jIvatsvAminamityarthaH / iti kim / eSa muniragastiH pativatsamudramiva no'smAnapi mA pivatAt / agastirmunirbhagavAMstu munIzvaro'sti / ataH zrayaNaM bhayApaham / iti pAThAntare // iti girivananadyaH // maNikAJcanakalpanandanairvibudhaiH zrIharibhiH sajiSNubhiH / iha devagireriva zriyaM kalayandevagirivirocate // 27 // . iha dakSiNasyAM dizi devagiri ma nagaraM virocate bhAti / utprekSyate-devagire. Page #319 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 218 kaavymaalaa| meroH zriyaM zobhAM kalayan dadhat / 'merumastake hi khargo'stri' iti kavisamayaH / 'varaNaH kanakasya mAninI divamaGkAdamarAdrirAgatAm / ghanaratnakapATapakSatiH parirabhyAnunayanuvAsa yAm // ' iti naissdhe| tena merau svargadharmAropaNe na doSaH / kaiH kRtvA / maNibhI ratnaiH kAJcanaiH suvarNaH kalpaiH sadAcAraiH kalpavRkSaizca / nandanaiH putraiH nandanavanena ca / ete dharmAstu merau / atha svargadharmAH / vibudhairvividhairviziSTarvA budhaiH vizAradaiH devaizca zrIyuktAH zobhAkalitA harayaH turagA gajA vA yatra / pakSe lakSmyA saMyuto hariviSNuryatra sahajiSNubhirjayanazIlairbhaTervartate / pakSe sahajiSNunA puraMdareNa vidyante ye te // kacidindumaNImithomiladbahaloDhyotaniketakaitavAt / dhruvavAsavidhAnakAziNI vasati svairamivAtra pUrNimA // 28 // atra devagirinagare dhruvaH zAzvato yo vAsa: sthitirvasanaM tasya yadvidhAna nirmANaM ta. tkAGkSati abhilaSatItyevaMzIlA / utprekSyate-khairaM svecchayA pUrNimA pUrNacandrA rAkAtithI rAtrirUpA vasati tiSThatIva / kasmAt / kvacitkunnApi sthAne indumaNInAM candrakAntaratnAnAM mithaH parasparaM milanekIbhavan yo bahalo niviDa uddayotaH prakAzo yeSAM tAdRzAnAM niketAnAM gRhANAM kaitavAcchalAt / 'zaGke khasaMketaniketamAptA' iti naiSadhe // api nIlamaNIniketanacchalabhUchAyamuditvaraiH karaiH / dviSateva vivasvatA purIM zaraNIkRtya yuyutsu lakSyate // 29 // api punaH kutra candanapradeze nIlamaNInibaddhAnAM niketanAnAM mandirANAM chalaM kapaTa ysy| [nIlamaNInAM mandirANi kvApi dRshynte| yathA naiSadhe-'nRpanIlamaNIgRhatviSAmupadheryatra bhayena bhaakhtH| zaraNArthamuvAsa vAsare'pyasadAvRttyudayattamaM tmH||' iti / ] tAdRzaM bhUcchAyamandhakAramuditvarairuccairudyadbhirnirgacchadbhiH karaiH kiraNahastazca / utprekSyate-dviSatA khavairiNA vivakhatA sUryeNa sArdham / 'mitro dhvAntArAtirajAMzuhastaH' iti haimyAm / yathA hi| 'dhvAnte ravicandradIpakA vairiNo varNyante' iti kavikalpalatAyAm / yuyutsu yo. micchu iva lakSyate / arthAjanairjAyate / dRzyate saMgrAmaM cikIrSuH tAvaduccaiHkara: syAt / mahataH kasyApi pArzva gRhItvA mahakhinA samaM saMgrAmo vidhIyate / ayaM zAstravidhiH / ata eva kiM kRtvA purI devagirinagarI zaraNIkRtya khAzrayAM(ya) vidhAya // iti devagirinagaram // . nagare nagarandhrakRdyuto nitarAM didyutire'tra nAgarAH / marutAM tanugarvakharvatAkRtaye vizvakRtA kRtA iva // 30 // atra devagirau nagare pure nAgarAH paurayuvAno nitarAmatizayena didyutire vibhAnti sma / kiMbhUtAH / nagasya krauzcAcalasya randhra chidraM karotIti nagarandhrakRtsvAmikArtikastadvaddayutkAntiryeSAm / pAdadIdhitikarAtidyutaH' iti haimyAm / 'sanagaraM nagarandhrakaraujasaH' iti raghau / 'skandena bANaiH kRtvA krauJcAcala: sacchidro vihito'stIti' paTTikAyAm Page #320 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 6 sargaH hIrasaubhAgyam / 259 tathA / 'skandeSuvRndanivarairvivarItukAmaH krauJcAcalaH' iti naiSadhe / khAmikArtikazararA re. kRtavivaraichiTTairiti tadvattiH / utprekSyate-marutAM devAnAM tanUnAM garvaH zarIrasaundayAtizavAbhimAnaH tasya kharvatA kubjIkaraNatvaM nIrcaH kAritA tiraskArakatvaM tasya kRtaye kAryArtha vizvakRtA jagatsRSTividhAyinA brahmaNA kRtAH khayaM niSpAditA iva // ratikAntakalAvaheli yattaruNAnAM tanurAmaNIyakam / spRhayanta ivAtmajanmano nikaTe'harnizamAsate surAH // 31 // surA devA Atmajanmano brahmaNaH / 'nAbhipadmAtmabharapi' iti haimyAm / nikaTe samIpe aharnizaM niyamAsate tiSThanti / 'Asate zatamavikSiti bhUpAstoyarAzirasi te khalu kUpAH' iti naiSadhe / utprekSyate--yattaruNAnAM devagirinagaravayasthanAgarANAM ratikA. ntasaM smarasya kalAM rUpazobhAlakSagAm / atha vA bhAvapradhAnanirdezAtkalatvaM manojJatAmavahelayatyevaMzIlaM tanUnAM zarIrANAM rAmaNIyakaM saundarya spRhayantaH iva arthAdabhyarthayanta iva // iti devagirinAgarAH // pratipaJcamulaM dviSaM vyayIkRtasastritayA niraayudhH| akarodidamaGganAmiSAdiva hetIH zatazaH smaraH punaH // 32 // . smaraH kAmaH idamaGganAnAM devagirinAgarINAM miSAtkapaTAt / utprekSyate-zatazaH ! bahUni zatAni hetIH praharaNAnyakarodiva cakAra / kiMbhUtaH smaraH / dviSaM khavairiNaM pa. zvamukhamIzvaraM prati / 'paJcamukho'STamUrtiH' iti haimyAm / vyayIkRtAni saMgrAme kSiptAni sarvANi samastAnyastrANyAyudhAni yena tattvena / mukhaM mukhaM pratyekaikaM bANaM kSiptam / evaM paJcAnAmapi zarANAM kSepAnirAyudhIbhUtaH zastrarahito jAtaH // : svapadAbhikakumbhasaMbhavaM tapasaH pAtayituM maruddha(tva)tA / idamindumukhImiSAdiha prahitAH svargimRgIdRzaH kimu // 33 // marudva(tva)tA indreNa idamindumukhInAmasya devagirinagarasya candrAnanAnAM nAgarANAM miSAdyAjAt / utprekSyate-iha dakSiNasyAM dizi khargimRgIdRza: apsarasaH kimu prahitAH preSitA iva / kiM kartum / khapadamindrapadavI devalokaizvarya tasyAbhikaM tapasA kAmayitAraM kumbhasaMbhavamagasti tApasaM tapasa upavAsAdikaSTakaraNAtpAtayituM bhraMzayitum / idaM tu zaivazAsanAnuyAyi vaco na jainaparam / kavisamayAnugAmitvAduktamityabhyUhyam // jalakeligaladvilepanIkRtagozIrSavilocanAJjanaiH / puri padmadRzaH prakurvate gRhavApIvidhumaNDalIriva // 34 // puri devagirinagare padmazaH kamalalocanAH striyaH gRhavApIrjalabhavanavilAsadIpikA vidhumaNDalIH zazibimbAnIva prakurvate / maNDalazabdastriSu liGgeSu / 'kuvalayamRNAlamaNDalAH' iti liGgAnuzAsane / maNDalaH, maNDalam , maNDalI / tathA ca naiSadhe-'zuddhA su Page #321 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| dhAdIdhitimaNDalIyam' iti / kaiH / jalakeliSu malilakIDAmu galadbhijalasaMgamAt dra. vIbhUya nippanadbhiH / vilepanIkRtairaGgarAgatAM prApitaMgAMzIrSazcandanadravaistathA vilocanAnAM netrANAmaana: kajala: / kRtvA candanadravAnuSaGgAtsalilAnAmaujjvalyaM tathA kutracillAJchanasthAne kajalakAlimA jAyate iti zazAGkasAdRzyam // iti devagirinagarAGganAH // puri tatra nijAmasAhinAjani rAjJA rghusuununiitinaa| tadupAttadizA mahavinA vidadhe yena yamo'pi daNDabhRt // 35 // tatra tasyAM puri devagirinagaryo nijAmasAhiriti nAma yasya tAdRzena rAjJA nRpeNa ajani jajJe / kiMbhUtaH / raghusUnuH rAmacandrastadvannItiAyo yasya / yena mahavinA prabalapratApavatA nijAmasAhinA yamaH sUrasUto'pi daNDaM rAjadeyAMzaM vetrayaSTiM vA vibhIti daNDabhRt vidadhe / daNDadAtA pratIhAro vA kRta ityarthaH / kiMbhUtena yena / tasya yamasya upAttA gRhItA khAyattIkRtA digdakSiNA hariyena / 'yamaH kRtAntaH pitRdakSiNAzApretAtpatirdaNDadharo kasUnuH' iti haimyAm // samare nihatAriniSpatadrudhirAbAsavapAnakAtayA / yadasicchalataH sphuTIkRtA rasanevAmbujabandhusUnunA // 36 // yasya nijAmasAherasiH khaDgalatA tasya chalataH kapaTAt / utprekSyate-ambujAnAM pa. mAnAM vandhurmitraM sUryastasya sUnunA putreNa yamena rasanA jiveva prkttiikRtaa| kayA / samare arthAnijAmasAhevairibhiH samaM saMgrAme nihatA vyApAditA ye'rayo vairivIrAsteSAM niSpa. tanti zarIrAniHsaranti yAni rudhirANi tAnyevAhvA nAma yasya tAdRza AsavaH sIdhude. zavizeSajA madirA rAjAdInAM pAnayogyA na vikalatAkRt / so'dhunA dvIpabandirAdau 'sarasaka' ityucyate / tasya pAnaM tasya kAyA vAJchayeva // mahasAM nivahe mahIziturvipine'pi sphurite'tiduHsahe / . davadhIvidhurAstadAzrayAH pratipakSAH sarasIrjagAhire // 37 // mahIzitunijAmasAhegehasAM pratANanAM nivahe samUhe / 'sa rAzirAsInmahasAm' iti naiSadhe / mahasAM bhUyasaH pratApAnAmiti tadRttiH / vipine araNye'pi sphurite prakaTIbhUte sati tadeva vipinamAzrayaH sthAnaM yeSAmaraNvasthAyinaH pratipakSAstavairiNaH davadhIvidhurA vane dAvAnalo'yaM lagna iti buddhyA vyAkulIbhavantaH santaH / deva tvadbhujadaNDadarpagarimogIrNapratApAnalajvAlApakrimakIrtipAradaghaTIvisphoTitA vindavaH' iti khaNDaprazastau / pratA. pasya vahirUpatvam / sarasImahAtaTAkAn mahatsaraH sarasIjaMgAhire avagAhitavantaH / khaprajvalanabhayena sarasISu praviSTA ityarthaH / kiMbhUte nivahe / atizayena duHkhena sahyate ityatiduHsahe soDhumazakye / iyamatra garbhitotprekSA // ahitA amunA parAhatA vanavAsAH zabarA ivAbhavan / abalA iva vAtavepitAdapi patrAdvipine'pi bibhyire // 38 // Page #322 -------------------------------------------------------------------------- ________________ hIrasaubhAgyana / amunA nijAmasAhinA parAhatAH saMgrAme paribhUtA ahitA vairibhUpAlAH zabarA bhillA iva / iti zavaravadhUbhistaya'mANAnyavApuH sapadi vipulavindhyaskandhamadhyaM balAni' iti campUkathAyAm / zavaravadhUbhibhillIbhiriti taTTippanake / vane vAso vasanaM sthiti . yeSAM tAdRzA abhUvan jAtAH / api puna bhAMtividrutAH santaH bhayAkulitA vA vipine vane'pi vAtavepitAnmArutAndolitAtpatrAtparNAdapi Agato'smatpRSThe zatruriti dhiyA avalA niHsattvA iva triya iva vA vibhyire mahAbhayamalabhanta / bhItAH palAyante smetyrthH|| ite devagiriskhAmi nijAmasAhiH // atha tatpuri devasItyabhUdabhidhAnena vaNikpuraMdaraH / __vidhinAsya yazaHprazastayo'mbarapaTTe likhitA ivoDavaH // 39 // - atheti digAdinRpavarNanAnantaram / atha vA yA zrAddhIhIragaNistatra dvijapArzve paThato dravyAdidAyinI bhAvinI taddampatyorvarNanArambhaH / 'atha atho samuccaye maGgale saMzayArambhAdhikArAntareSu ca' ityanekArthaH / tasyAM puri sA cAsau pUzca tatpUstasyAM tatpuri devgiringre| devasItyabhidhAnena nAmnA vaNijAM naigamAnAM madhye puraMdaraH zreSThaH abhuutsNjaatH| utprekSyate-vidhinA brahmaNA asya devasIvyavahAriNo yazaHprazastayaH kIrtivarNanamayAkSa. ramAlikA ambaramAkAzarUpaH paTTastasmin likhitA utkIrNA iv| prazastayaH kaaH| uDavastArakA eva / tArakakharUpeNa vA prazastivarNAH / 'dhruvamapsaraso'vatIrya yAM zatamadhyAsata tatsatrI janaH' iti naipadhe / 'jaghanastanabhAragauravAdviyadAlambya vihartumakSamAH' satyaH zatazo'psarasaH surAGganA avatIrya AkAzAdAgatya yAM nagarI kuNDinapuramadhyAsatAzrayanti sma / apsarasaH kastatsakhIjano damayantyA vayasIjanarUpa ityarthaH / iti tdvdidmpiiti|| surayauvatajaitrakAntiyadhuvatIsaMgamaraGgimAnasaH / vapurasya dadhatsudhAzanaH kimu ko'pyatra pure'vatIrNavAn // 40 // atra devagirI ko'pyanirdiSTanAmA sudhAzano devaH / utprekSyate-avatIrNavAnkimu / avatAraM gRhItavAniva / kiM kurvan / asya devasIvyavahAriNaH vapuH zarIraM dadhat bi. bhrANaH / kiMbhUtaH / sudhAzanaH surANAM devAnAM yauvatasya yuvatIsamUhasya jaitrAjayanazIlA kAntiH zobhA yAsAM tAdRzIbhiryasya nagarasya yuvatIbhistaruNIbhiH samaM saMgame raGgo rAgo'syAsminvA / 'raGgo nRtyayudbhuvoH / rAge ca' ityanekArthaH / tAdRGmAnasaM mano yasya // kamanaH kamanAtpraseduSaH saha sAraGgazopazIlitAt / bhava sAGga itIya tannibhAdvaramApyAjani mUrtimAniha // 41 // kamanaH kAmastannibhAddevasIcchalAt / utprekSyate--iha devagirau mUrtimAn zarIrayukta ivAjAne saMjAtaH / kiM kRtvA / sAraGgazA saha khapriyayA ratyA sArdham / upazIlitAtsa 1. ayaM naiSadhIyasaMvAda uttarazlokayogyaH, atra zloke'vatArabodhakapadAbhAvAt. Page #323 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 262 . kaavymaalaa| mIpaM sametyAtizayena sevitAdata eva prasedugaH prasannIbhUtAtkamanAdvidhAtuH / 'kamanaH kalAkelirananyajo'GgajaH' iti kandapanAmAni / tathA / 'kamanaH sAvika vedagarbhAH' iti vidhAturnAmAni / idaM dvayamapi hemyAm / sakAzAdiyamunA prakAreNa varamiSTAbhilASatidvimApya labdhvA / iti kim / yat he smara, tvaM sAno bhava asmatprabhAvAtsazarIraH saMghavakheti // iti devasIvyavahArI // adsiiyvilaasvtybhuujsmaadevybhidhaandhaarinnii| vidhinA prahiteva varNikA tridivastraiNadikSubhUspRzAm // 42 // adasIyA devasIyavahArisaMbandhinI / 'mukhavidhumadasIyaM sevituM lambamAnaH' iti naiSadhe / vilAsavatI gRhiNI jasamAdevItyabhidhAnaM nAma dharatyevaMzIlA dhAriNI abhUtsaM. jAtA / utprekSyate-tridivasya khargalokamya straiNaM devAGganAvarga draSTumicchavo didRkSavastAdRzA bhUspRzo mAnavAsteSAM kRte vidhinA brahmaNA varNikeva prahitA bhUmI preSitA // kamalAnmadhupAnuSaGginaH sitakAnterudayAstadUSitAt / kamalAdhizayAlukezavAdatikhinneva tametya bhejuSI // 43 // kamalA lakSmIretyAgala taM devasIvyavahAriNaM bhejuSI sevate sma / utprekSyate-atikhinneva atizayena khedaM prAptavatIva / kasmAt / kamalAdvAsapadmAt / kiMbhUtaH / madhuparmadyapaH SaTpadairvA anuSaso milanaM yasya / punaH kasmAt / sitakAntezcandrAt / kiNbhuutaat| udayena stokastokodgamena astena nAzena dine dine maraNena kSIyamANazarIratayA ca dU: SitAdRSTIkRtAt / saMtApitAdityarthaH / andhau samudre paJcaviSayaMbhogasukhAnubhavanasamayapayodharakAle zayAlonidrAzIlAt kezavAtsvabhartunArAyaNAt / udvigneyarthaH // vRSabhadhvajagoSilocanAnalakIlAzalabhaM svavallabham / avagatya ratiH paraM janurnibhato'syAH pratipeduSI kimu // 44 // rAtaH smarakAntA atyA jasamAdevyA nibhato vyAjAt / utprekSyate-paramanyajanmAvatAraM pratipeduSI kimu pratipanneva / kiM kRtvA / vRSabhadhvajaH zaMkaraH / 'dhAryA dhvajAstrapApyamaulibhUSaNabhRnnibhAH' iti haimIvacanAt / vRSabhasya dhAryatvena zaMbhovRSabhadhvajatvam / tasya godhi lam / 'bhAle godhyalikAlIkAH' iti hemyAm / tasya tatra vA yallocanaM tRtIyaM nayanaM tasyAnalo vahistasya kIlAsu jvAlAsu zalabhaM pataGgam / bhsmiibhuutmityrthH| valabhaM nijajIvitezaM kAmamavagatya jJAtvA // anayA nijarUpasaMpadAbhibhavaM lambhitayA zriyA kimu / jaladhau vimanAyamAnayA dayitopAstinibhAdagamyata // 45 // anayA jasamAdevyA nijasyAtmano nijayA AtmIyayA vA rUpasaMpadA zarIrarAmaNaHyakavaibhavena abhibhavaM parAjayaM lambhitayA prApitayA zriyA haripriyayA / utprekSyate Page #324 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 6 sargaH] hIrasaubhAgyam / 263 vimanAyamAnayA viruddhamanaskIbhavantyA lajAkhedacintAduHkhodayamanubhavanyA / 'cirAya tasthe vimanAyamAnayA' iti naiSadhe / 'bhRzAdibhyo bhuvyacverlopazca halaH' / 'bhRzAdibhyo bhuvyarthe bhavatyarthe kyaG syAt / na tu ccyantebhyaH antahal lopazca / abhRzo bhRzo bhavatIti bhRzAyate / nonmanA unmanA bhavatItyunmanAyate' iti prakriyAkaumudyAm / tathA na vi. manA vimanA bhavatIti vimanAyate iti vimanAyamAnA tayA vimanAyamAnayA satyA dayitopAstinibhAtsamudrazAyina: kAntakRSNasya sevAkapaTAjaladhI samudre agamyata gtaa| baDitetyarthaH // iti jasamAdevI // yuvasaMmadakandalIghanaiH kamalAnandanakelizIlanaiH / tridazAviva dampatI sukhaM vasatastau tridivopame pure // 46 // tau dampatI jasamAdevIdevasIvyavahAriNau pure devagirinagare sukhaM yathA syAttathA vasatastiSThataH / kiMbhUte pure / tridivasya devalokasya upamA sAdRzyaM yasya / tau kAviva / tridazAviva / yathA devIdevau tridive kharge sukhaM vasataH / devI ca devazca devau, tridazI ca tridazazca tridazau / 'pumAn striyA' / 'striyA sahoktau pumAn ziSyate, na strii| brAhmaNI ca brAhmaNazca brAhmaNau' iti prakriyAkaumudyAm / tathA 'Adezca dvandve' / 'dvandve Adipadasya lopo bhavati / mAtA ca pitA ca pitarau putrau zvazurau' ityAdi sArakhatavyAkaraNe'pi / sukhaM vasataH tiSThataH / kamalAyA lakSmyA nandanaH putraH kAmastasya keli. krIDA tasyAH zIlanaiH sevanaiH paJcaviSayabhogAnubhavanaiH / kiMbhUtaiH / yUnAM taruNAnAM saMmadA AnandAste eva kandalyaH kandAsteSu ghnairmghaiH| tdullaaskaarktvaat| 'kandalaM tu navAkare kaladhvanAvuparAge mRgamade kalApe paJcakhapi triliGgaH / kadalI drume rambhAkhye' ityanekArthastadavacUrizca / atha vA taruNAnAM harSA eva kandalyaH rambhAsteSu ghanaiH jaladharaiH // parazAsanazAstramAlikAmayamadhyetumatho gurogirA / vrajati sma kadApi dakSiNAM haritaM hIramunirdinezavat // 47 // atho hIraharSagaNeradhikAraprArambhe ayaM pUrvavyAvarNito granthanAyako vA hIramunihIMra.' harSanAmA munirgaNirAcAryopAdhyAdInAM sarveSAM sAdhusaMjJA tu jAgatyeveti dakSiNAM haritaM prati vrajati sma / kadA / kadApi kasminnapi samaye / kayA / gurorvijayadAnasUregirA vAcA / kiM kartum / pareSAM zaivAdInAM zAsanAni darzanAni teSAM tatsaMbandhinAM zAstrANAM mANagranthAnAM mAlikAM zreNImadhyetuM ptthitum| parazAsanopaniSadaM jJAtumityarthaH / kiMvat / dinezavat / yathA bhAkhAndakSiNAM dizaM prati yAti // atha devagirAvagamyatAkhilatarkAdhijigAMsayAmunA / paTalena payomucAM yathA salilAdAnasamIhayAmbudhau // 48 // atheti dakSiNa diggamanAnantaramamunA hIraharpagaNinA devagirI nagare agamyata gatam / Page #325 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 264 kaavymaalaa| kyaa| akhilaM samastaM yattarkazAstraM tasyAdhijigAMsayA piptthissyaa| 'iGazva' / 'iGadhyayane' ityasya dhAtorgamirAdezaH syAtsani pare / 'avijigAMsate' iti prakriyAkaumudyAm / keneva / paTaleneva / yathA payomucA meghAnAM paTalena vRndena salilAnAM jalAnAmAdAnaM grahaNaM tasya samIhayA vAJchayA amvudhau samudre gamyate / 'avdairvArijighRkSayArNavagataiH sAkaM vrajantI muhuH' iti khaNDaprazastI / atra yathA ivArthe // paThatA saha dharmasAgaravratinA devagirau gururvyabhAt / sahakAra iva praphullatA navarAjAdanazAkhinA vane // 49 // ___ saha paThatA sArdhamadhIyAnena dharmasAgaranAmnA vatinA muninA gururbhAvinibhUtopacArAt hIraharSagururvyabhAt vbhaase| ka iva / sahakAra iva / yathA praphullatA vikasatA navaH pratyapraH rAjAdanaH priyAla eva zAkhI drumaH tena vane sahakAro mAkando bhAti // purasaMghajanaiH praNoditairamunAdhItikRte kRtIndunA / pratibimbamiva ghusadgurordvija AnAyi tataH kutazcana // 50 // tatastadanantaraM kRtIndunA kovidacandreNa amunA hIraharSagaNinA adhItikRte svAdhya. yanakAryAya praNoditaiH preritaiH purasya devagirinagarasya saMghajanaiH zrAddhavagaiH / yadyapi sA. dhusAdhvIzrAvakazrAvikArUpacaturvidhaH saMghaH procyate tathApyatrAdhikArAtsaMpradAyAdvA zrAddhavarga eva saMghaH kutazcana kasmAdapi sthAnAt dvijo brAhmaNa AnAyi aakaaritH| u. sprekSyate-dyusadgurobRhaspateH pratibimvamivApararUpamiva // ___tadupAntabhuvaM vyabhUSayatsa tato gauragarugatirdvijaH / ' avatIrNa ivAravindabhUH svakasargasya didRkSayA kSitau // 11 // tata AkAritAnantaraM-sa dvijaH paNDitabrAhmaNa: tasya hIraharSagaNerupAntabhuvaM samIpakSoNI vyabhUSayadalaMcakAra prabhoH pArzve samAyAtaH / kiMbhUto dvijaH / gauragarutsitacchado haMsastadvanmantharA gatiryasya / utprekSyate-khakasyAtmanA kRtasya sargasya bhUlokasRSTeH di. dRkSayA draSTumicchayA kSitau pRthivyAmavatIrNavAnAyAtaH aravindabhUrbrahmeva // dvijaM viziniSTi mRDamUrdhanivAsasauhRdAnmilituM jagusutAmivAgatAm / __ alikAviLU lalATikAM vahamAno haricandanodbhavAm // 12 // kiM kurvANo dvijaH / haricandanodbhavAMzrIkhaNDanirmitAM lalATikAM lalATAlaMkAram / tila. kamityarthaH / 'lalATikAsImani cUrNakuntalA' iti naiSadhe / loke ADi' iti prsiddhaa| vahamAno bibhrANaH / utprekSyate-mRDasyezvarasya mUrdhani mastake nivAsa ekatra sthitinivasanaM tena yatsauhRdaM maitrI tasmAdalikArdhavidhuM bhAlarUpArdhacandram / 'labdhArdhacandra IzaH' iti campUkathAyAm / militumAgatAM jahusutAM gaGgAmiva // Page #326 -------------------------------------------------------------------------- ________________ hIrasaubhAgyam / 265 upavItamuraHsthalAntare kalayaMzcandanacandracarcitaH / damano madanamya bhUtimAniva vaikakSitakuNDalIzvaraH // 13 // punaH kiM kurvan / uraHsthale vakSomadhye upavItaM yajJasUtraM kalayan dadhat / kiMbhUtaH / candanaM malayatarudravarUthA candraH kapUrastAbhyAM kRtvA carcitaH kRtAGgarAgaH / utprekSyatevaikakSaH uttarAsaGgaH saMjAto'sya prAvArIkRto vA kuNDalIzvaraH zeSanAgAdhipo yasya yena vA / 'zeSo nAgAdhipo'nanto dvisahasrAkSa AlukaH / sa ca zyAmo'tha vA zuklaH sitapaGkajalAJchanaH // ' iti haimyAm / tathA bhUtimAn bhasmoddhalanaH / madanasya kAmasya damano vairI zaMbhuriva // zivavAGmayavAdhipArago'nizaSaTkarmarato vratAnvitaH / vapurabhyupagatya varNinAmiva dharmaH prakaTIbhavannayam // 14 // atha vA vapuH zarIramabhyupagatyAGgIkRtya prakaTIbhavannakSilakSyaH saMpadyamAnaH varNinAM brAhmaNAnAmayaM pratyakSo dharma iva / kiMbhUto dvijaH / zivavAGmayaM naiyAyikazAstraM tadeva vAdhiH samudraH tasya pAragaH pAragAmI / puna: kiMbhUtaH / anizaM SaTsu adhyayanAdhyApanayajanayAjanadAnapratigrahalakSaNeSu karmasu brAhmaNociteSu kAryeSu rata AsaktaH / punaH kiM. bhUtaH / vrAhmaNAnAM zaivazAsanasya vA ucitairyogyairniyamairanvitaH kalitaH / ata eva taddharmotprekSA // ityAdicaturbhiH kalApakena paNDitadvijavarNanam // .. "sa papATha sadharmasAgaro'khilanaiyAyikavAGmayaM ttH| samayaM sugatasya saugatAdiva haMsaH paramAdihaMsayuk // 55 // sa hIraharSagaNistato brAhmaNAdakhilaM samagraM naiyAyikAnAM vADmayaM zAstraM papATha paThati sma / sa kiMbhUtaH / saha dharmasAgareNa vartate yaH / ka iva / haMsa iva / yathA haribhadrasU- ribhAginegako haMsaH sugatasya bauddhasya samayaM zAstram / 'AptoktiH samayAgamau' iti hai. myAm / 'samayaH zapathe bhASAsaMpadoH kAlasaMvidau / siddhAntAcArasaMketaniyamAvasareSu ca // kriyAkAre nirdeze ca' ityanekArthaH / saugatAdvauddhAcAryAtpaThati sma / kiMbhUto haMsaH / parama iti padamAdau yasya tAdRzena haMsena yunakti saGgaM prApnoti etAvatA paramahaMsakalitaH // kalayanpratibhAmanuttarAmatitIkSNAM sa kuzaH zikhAmiva / prathamaM pravidhAya tarkayukparibhASAmukhazAstrasaMgraham // 16 // draviNArpaNahRSTamAnasAdatha cintAmaNimagrahIdvijAn / - parizIlanakarmatoSitAdiva cintAmaNimAditeyataH // 57 // atha paThanaprArambhAnantaraM sa hIraharSagaNiviNAnAM dravyANAmarpaNAddAnAtprItaM hRSTaM mAnasaM mano yasya tAdRzAddhijAtpaNDitabrAhmaNAccintAmaNi nAmazaivazAstramahot / kuta iva |aaditeyt iva yathA kazcidbhAgyavAn puruSaH parizIlanakarmaNA sevAvidhinA toSitAtprasannIkR. Page #327 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 266 kaavymaalaa| pAdAditeyato devAcintAmaNinAma ratnaM gRhAti / kiM kRtvA / prathamaM pUrva tarkazabdena yunakti tAdRzI paribhASA nAmapramANA dimazAstraM tanmukhe AdI yeSAM teSAM tarkaparibhASAmitabhASiNI-zazadhara-maNikaNTha-varadarAjI-prazastapadabhASya-vardhamAna-vardhamAnendu-kiraNAvalI-pramukhazAstrANAM saMgrahamadhyayanaM kRtvA ityarthaH / sa kiM kurvan / atitIkSNAmatizayena nizitAmanuttarAmasAdhAraNI ca pratibhA buddhiM kalayan / ka iva / kuza iva / yathA darbhaH atitIkSNAM zikhAmagrabhAgaM kalayati / zikhAM kiMbhUtAm / anuttarAm / tasmAduttaro'gre. tanavartI ko'pi padArtho na tIkSNaH syAditi // pratibhAvibhavaiH paThankramAtsamayasyAsya sa pAramAptavAn / pracaranpavamAnavartmano'dhvarathairbhAnumatAmiva vrajaH // 18 // sa hIraharSagaNiH kramAdanukrameNa paThanaparipATyA paThannadhyayanaM kurvANaH pratibhAvibhavaiH buddhivizeSaiH kRtvA asya pAThakadvijasya samayagya zAstrasya pAramantaM prAptavAn labhate sma / ka iva / vraja iva / yathA pracaran pracAraM kurvan bhAnumatAM sUryANAM samUhaH dvAdazatvA.. dbhAnUnAm / 'sUrastvaSTA dvAdazAtmA ca heliH' iti haimyAm / 'guhanetra-rAzi-bhAsA saMkrAnyAdityacakrirAjAnaH / cakrabRhaspatihastAH sabhAsado dvAdaza bhavanti // ' iti saMkhyA nAmamAlAyAm / kAvyakalpalatAyAM ceti vacanAt ca brajapadopAdAnam / janamatAcca saMkhyAH / sUryA: adhvarathaiH pAriyAnikaiH pavamAnavartmano vAyumArgasya gaganasya. paarmaapnoti|| amunAdhyayane samApite dvijarAjadraviNArpaNAvidhau / sumanolatikeva kevalaM jasamAdevyajaniSTa sA tadA // 59 // amunA hIraharSagaNinA adhyayane paThane samApite saMpUrNIkRte sati tadA tasminnavasare dvijarAjasya pAThakabrAhmaNazreSThasya draviNAnAM dhanAnAmarpaNA pradAnam / 'cakArasevAcaNadapaMNArpaNA' iti naiSadhe / tasyA vidhiH prakArastaMtra kevalame keva sA pUrvavyAvarNitakharUpA devasIdayitA jasamAdevyeva sumanolatikeva kalpavallIvAjani / jasamAdevyevaM sarvamapi pAThanadraviNaM vitIrNamityarthaH // zirasIva zivasya jAhnavI zaradazcandramasIva jAhnavI / alinIva mRNAlinIvane hRdi reme'sya gaNeH kalandikA // 10 // asyAmuSya hIraharSanAmno gaNe<Page #328 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 267 6 sargaH] hIrasaubhAgyam / vidhinA vacasAmadhIzvarI kimutAkAri vRhaspatiH kSiteH / nikhilAgamapAragAhinaM tamudIkSyedamataki tArkikaiH // 61 // nikhilAnAM samastAnAM jainazaivAdInAmAgamAnAM zAstrANAM pAramantaM gacchatItyevaMzIlaM taM hIraharSagaNimudIzya dRSTvA tarke vicAre pramANazAstre vA caturAstArkikAstairidamatraiva va. zyamANamatarki vicAritam / idaM kim / svarga vAgvAdinI bRhaspatI vartate vidhinA brahmaNA kSiteH pRthivyA iyaM vacasAmadhIzvarI sarakhatI akAri RtA, utAthavA bhUmerayaM dahaspatiH suragururakAri nirmita iva // iti hIraharSagardvijapaNDitapArzve paThanavarNanam // bhavati sma vicakSaNaH kSaNAdatha sAmudrikavatsa lkssnne| api kAvyavizeSavittayA vijitaH kAvya ivAbhavannarAmaH // 12 // - tatpaThitasarvazAstrakathArambhAdhikAre sa horapagaNirlakSaNe zabdazAstra / jAtivAcivAdekavacanam / aTasu vyAkaraNeSu ainda-cAndra-kAzi(za)-kRSNa(na)-Apizala-zAkaTAyanapANinIya amara-cAndra-jainendrarUpeSu / athavA 'brAhmamIzAnamaindaM ca prAjApatyaM vRhaspa. tim / tvASTramApizalaM caiva pANinIyamathATamam // ityaSTasu mahAvyAkaraNeSu / atha vA aSTAdazasu mahAvyAkaraNeSu / 'aindrapANini jainendra zAkaTAyanavAmane / cAndaM sarasvatIkaNThAbharaNaM vuddhisAgaraH / / vizrAntavidyAbharaNaM bhImasenakalApakam / muSTivyAkaraNaM zaivagoDaM nandijayotpalam / sAramvataM siddha haimaM jayahamaM tathAparam / hAte vyAkaraNaM sarvazabdaprAbhRtisaMbhavam // ' ityevaMrUpeSu / iti nAmamu lakSaNagrantheSvityarthaH / vicakSaNavaturo bhavati sma / katham / zraNAtsvalpakAlAt / kiMvat / sAmudrikavadyathA samudreNa paNDitena proktaM sAmudraM tadvettIti tatra caturo vA sAmudrika: lakSaNe naranArINAM karacaraNarekhAdyAkArazarIrasthamapItilakAdivizeSe nipuNaH / api punaH kAvyAnAM raghu-kumArasaMbhava meghadUtacampU-kAdambarI-mAgha-padmAnanda-naiSadhAdInAM vizeparittayA rahasyAnAM jJAtRtvenelapi vyAkhyeyam // padamasya hRdi vyatantanIdanizaM jyotirivAbhravartmani / narinRtyati nartakIva dhIrapi takAMgamaraGgavezmani // 63 // jyotiHzAstramasya hIraharSagaNe di dRdayaM padaM sthAnaM vyatantanI dvitanoti ma / cakAre. tyarthaH / katham / anizaM nirantaram / kamikimiva / abhravarmani jyotiriva / yathA meghamArge gagane jyotirgrahanakSatratArakAdi sadA padaM kurute / 'nakSatraM tArakA tArAjyo. tiSI bhamuDu grahaH' iti haimyAm / api punarasya dhIbuddhilAgamaH pramANazAstram / 'Aga, mastvAgatau zAstre' ityanekArthaH / sa eva raGgaveima nAda kasthAnakamAndaraM tatra narInRtyati ati gayena nRtyaM kurute| keva / nartakIva / yathA tANDavakArikA raGgavemani nRtyaM Page #329 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 268 kaavymaalaa| gaNitaM hyanurAgirAgavanna visasmAra sa mAnasAnnijAt / prasRtAsya matirjinAgame'mbudhikAcyAmiva cakriNazcamUH // 64 // sa hIraharSagaNirgaNitaM saMkhyAnaM zAstraM trizatIlIlAvatIpramukhaM hi nizcitaM nijAdA. tmIyAnmAnasAccittAt na visasmAra na vismArayati sma / kiMvat / anurAgirAgavat / yathA ko'pi rAgavAn pumAn khAnuraktIbhUtajanasneham / tajanamevetyarthaH / manasaH kadAcina vismArayati / punarasya matijinAgame / AcArAGga sUtrakRdaGga sthAnAGga-samayAGga-vivAhavijJaptyaGga-jJAtAdharmakathA upAsakadazAGga-anuttaropapAtikAdazAGga-praznavyAkaraNAGga-vipA. kazrutAGga ityekAdazAGgAni / apAtikA-rAjapraznIya-jIvAbhigama-prajJApanA-candraprajJaptIjambUdvIpaprajJaptI-dvIpasAgaraprajJaptI-nirayAvalikA-dazAzrutaskam-nizIthavyavahAra iti dvAdazopAGgAni / kvacidanyAnyapi / sUryaprajJapti-jambUdvIpaprajJaptI-candraprajJaptI-kalpikA-kalpAvataMsikA-puSpitA-puSpacUlikA-vRSNidazA iti / nizItha-mahAnizItha paJcakalpa-jAtakalpa-paryupaNakalpa-vyavahAra iti SaTU chedAH / uttarAdhyayana-piNDaniyukti-Avazyaka. dazavaikAlika iti catvAro mUlagranthAH / catu:zaraNa-AturapratyAkhyAna-mahApratyAkhyAnabhaktaprakIrNaka-taNDulavaikAlika-candAvismaya-gaNi vidyA-maraNavibhaktika-devendrastava saMstArakaprakIrNaka iti dazaprakIrNakAni / nandIsUtra-anuyogadhAra iti paJcacatvAriMzadAgamAH / te ca vRttibhASyacUrNyavacUriniyuktiTippani kakarmagranthakSetravicAra saMgrahaNIcaritrapramukhajainazAstre prasRtA vistAraM praaptaa| keva / camUriva / yathA cakriNa: SaTkhaNDAdhipateH senA ambudhikAbhyAM samudramekhalAyAmAsamudrAntakSoNImaNDale prasarati // bahunA kimu tanmanakhino'khilaSaDdarzanazAstramAlikA / galakandalamAliliGga yAvavatkhaJjanamaJjulekSaNA // 15 // bahunA kimu arthAdvahuktena kimastu / yadyasmAtkAraNAt akhilAni bhASyaTIkAvacUrimukhyAGgayuktAni jainanaiyAyikabauddhasAMkhyavaizepikanAstikAkhyAnAM paNNAM darzanAnAM zAtrANAM tanmataprasiddhAnAmAgamAnAM prakaraNAnAM ca saMtatiH zreNiH sa cAsau manasvI ca atha vA tasya manakhino vizuddhamAnasasya niSpApasya hIraharSagaNegalakandalaM kaNThapIThamAli liGga AliGgati sma / kiMvat / yuvavat / yathA yUnastaruNasya puMsaH kaNThapIThaM khaJjanaH khaJjarITa: pakSivizeSaH loke 'gaGgeTiu' iti kvacitprasiddhaH aticapalasvabhAvaH tadvanmaJjule manojJe IkSaNe netre yasyAstAdRzI strI aalinggti| 'bhavatkRte khaJjanamaJjulAkSI' iti paJcAzikAyAm / 'api khanjanamaJjanAJcite' iti naiSadhe // iti hIraharSagaNeH svaparazAstraparijJAnam // savidhe svaguroH sagauravaM gamanAyotsukamAzayaM tataH / ayamarjitazAstravaibhavo'dhita sArtheza iva vratIzitA // 66 // tataH paThitAnantaram / ayaM hIraharSanAmA vratIzitA muninAyakaH sagauravaM sabahumAnaM Page #330 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 6 sargaH] hIrasaubhAgyam / yathA syAttathA svaguroH zrIvijayadAnasUreH savidhe samIpe gamanAyopagantumutsukamutkaNThitamAzayaM pariNAma manI vA adhita dadhAra / kiMbhUtaH / arjitaH vAyattIkRtaH zAstrANyeva vaibhavaH saMpattiyena / ka iva / sArtheza iva / yathA upArjita bahuvibhavaH sArthanAthaH khaguroH pituH pArzve gantumutkaNThamanA bhavet // atha dakSiNadezato mahAvratabhRnmUrchitamatsyalAJchanaH / malayAnilavatpracelivAnyazasA saurabhayanbhuvastalam // 67 // atha vagurusamIpagamanotsukAzayAnantaraM paThitAnantaraM vA dakSiNanAmA dezo janapadastataH hIraharSagaNiH pracelivAn pratiSTate sma / kiMbhUtaH / mahAvatAne paJca prANAtipAtaviramaNAdIni vratAni bibhatIti / ata eva punaH kiMbhUtaH / mUrchito mUrchA caitanya. rodhaM nidhanAvasthAM ca nIto matsyalAJchanaH smaro yena / mahAvratIzvaro'pi evaMvidhaH smrnH| punaH kiMbhUtaH / yazasA svakIrtyA kRtvA bhuvastalaM medinImaNDalaM saurabhayan sugandhIkurvan dhavalayan / kiMvat pracelivAn / malayAnilavad yathA dakSiNadezo malayAcalapradezaH / 'malaya ASADho dakSiNAcalaH' iti hemyAm / tasmAnmalayAnilo dakSiNapavanaH pracalati / 'kaSTaM bho dAkSiNAtyaH prasarati pavanaH pAnthakAntAkRtAntaH' iti bhojaprabandhe / so'pi kiMbhUtaH / mUrchito vRddhi nIto manmatho yen| 'mUrchan vRddhimUrchanayoH' ayaM dhaatuH| bhuvo madhyamapi sugandhayati ca // marutAmiva paddhatIH purISakanyAmithunAjarAjinI / makarAnvitamInazAlinIH saritaH sAjabalAhakAH punaH // 68 // vasatIriva valguviSTarAH sakuraGgAH zazimaNDalIriva / sphuradapsaraso yathA divaH padavIlacitavAnmunIzvaraH // 69 // . (yugmam) - munIzvaro hIraharSagaNiH purInagarI citavAn aticakrAma / kiMbhUtAH purI: / vRSA vRSabhA tathA kanyAH kumArikAH mithunAni krIDAsaktAnAM yUnAM pazUnAM pakSiNAM vA yugalAni strIpuMsalakSaNAni ajAichAgA hariharavirazcipratimA vA / 'ajazchAge hare viSNau raghuje vedhasi smare' ityanekArthaH / te rAjante ityevaMzIlAH / kA iva / marutAM devAnAM pavanAnAM vA pddhtiirmaargaaniv| devavIthI: kiMbhUtAH / vRSakanyAmithunamepanAmAno rAzayaH taiH zobhante ityevaMzIlAH / punaryaH sarito nadIrullacitavAn / kiMbhUtAH / makarA jalayAdAMsi tairanvitA yuktAH, tathA mInA matsyAstai: zAlante zobhante ityevaMzIlA api / punaH kiMbhUtAH / sahAjaiH kamaleH, tathA balAhakairvakaivartante yAstAH / api vAyuvIthIriva / kiMbhUtAH / makararAzikalitAH mInarAzinA zAlante / sahAbjena candramasA tathA balAhakameM ghervartante yAH / 'gaganavIthImiva siMharAzirAjitAM utpataGgAmutkSiptavRzri. Page #331 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 270 kaavymaalaa| kAmAvirbhUtasAdarohiNI mUlA ca' iti camcyAyAm / puna: padavImAgInuchalave / ki. bhUtAH / valganaH manojJA: pallavapAsUnaphalakAlitatvena ramyA: viSTarA vRkSA cAsu / kA iva / vasatIriva yathA gRhAH prakRSTAsanAH syuH / 'viSTaraH pIThayakSayoH' ityanekArthaH / punaH kiMbhUtAH / saha kuraGgamaga tante ye (yaaH)| kA iva / zazimaNDalIriva / yathA ca. ndravimbA lAJchanamRgayuktAH syuH / puna: kiMbhUtAH / sphuranti padepade dRzyamAnAni appra. dhAnAne sarAMsi yAgu / yathA ivArtha / kA iva / divA yathA / devavasatIH sphuransa / itastato bhramantyaH krIDantyo. vA apsarasa: urvazIpramukhAH surAGganA yAsu / / iti vi... hAramArgaH // marudezamabhUSayatkramAdatha kuMrAGgajasAbusindhuraH / atulairiva dhanvajanminAM sukRtaiH svaHzikharI samIyivAn // 70 // . atha mArgolacanAnantaraM kuMrAGgajo hIraharSaH sa eva sAdhUnAM madhye sindhuraH kramAdanukra. memA marunAmAnaM dezaM maNDalaM abhUpayat zobhA nayati sm| utprekSyate-dhanvano mamadezasaMvandhino ye janmino janAsteSAM na vidyate tulA sAmyaM yeSAM tarasAdhAraNaiH sukRtaiH puNyaH svaHzikharI kalpadrumaH iva samIdhivAn samAjagAma // . . kavinA ca budhena saMnidhisthitibhAjA kSitijanmanA punaH / savidhe sa gurorupeyivAnvidhuvadvAgamRtaM tataH kiran / 71 // tato marudezAgamanAnantaraM sa hIraharSagaNirgurovijayadAnazUreH savidhe pAthe upeyivAn AgataH / kiMvat / vidhuvat / yathA candro gurorvA vaspateH pArtha upaiti / ki. bhRtaH sa vidhuH / kavinA kAvyakartA zukreNa ca / puna: kena / budhenaM / tatlArdha paThanAt pANDatena cArthAddharmasAgaragaNinA, somaputreNa ca / kiMbhUtena / kSito bhUmaNDale janmotpattiryasya manuSyatvAt , yathA maGgalena ca / punaH kiMbhUtena / saMniyoM samIpe, ekarAzI ca sthiti nivAsaM bhajatIti bhAk tenAnvito yuktaH / kiM kurvan / vAgvANyevAmRtaM sudhA kiran vistArayan // sa cucumba padAmbujaM gurorabhinonUya navaiH stavaistataH / matidarpaNikAnubimbitazrutibhAvaH zakaTAlasUnuvat // 72 // tato gurusamIpAgamanAnantaraM sa hIraharSagaNirgurovijayadAnasUreH padAmbujaM caraNakamalaM cucumba vanditavAn / kiM kRtvA / navanavInaiH stavaiH stotraiH kRtvA abhinonUyAtizayena stutvA / kiMbhUtaH / matibuddhireva darpaNikA AdarzikA / 'manmato vimaladarpaNikAyAm' iti naiSadhe / mevAtadezAdau hastakaM vinA darpaNasyAdarziketyabhidhAnam / tasyAmanu. vimbitAH saMkrAntAH zrutInAM samasta zAstrANAM bhAvA rahasyAni yastra ! athavaH zrutayaH paDdarzanazAstrANi bhAvA jagApadArthA canA / kiMvat / zakaTAlanAmA na paravAnaH tanya Page #332 -------------------------------------------------------------------------- ________________ . 6 sargaH] hIrasaubhAgyam / 271 sUnuH putraH sthUlabhadramtadvat / yathA zrIsthUlabhadro muniH paThitvAgatya saMbhUtivijayaguroH pAdAravindaM vavande // iti hIraharSagaNeH gurupArzvagamanam // atha nAradanAmni pattane turagavyomarasenduvatsare / vRSabhAGkajinAlaye gireriva zaMbhorvibhavaiH sahodare // 73 // . padamApyata paNDitAhvayaM gaNinA tena yatikSitIzituH / abhibhUya budhaM budhazriyA padamasyaiva kimAttamAtmanA // 74 // (yugmam) atha guruvandanAnantaraM hIraharSagaNinA yatinAM madhye kSitIzituH nRpAdvijayadAnasUrIndrAt paNDita iti AhvayaM nAma etAdRzapadaM prjnyaam| saMpadamityarthaH / Apyata prAptam / u. tprekSate-budhaniyA bhAvapradhAnanirdezAddhatvasya paNDitasya lakSmyA budhaM rohiNInandanamabhibhUya parAjitya / ta(a)syaiva budhasyaiva padamAtmanA khenAttaM kiM gRhItamiva / kutra vatsare / turaMgAH sUryAzvAH sapta (7), vyomAkAzaM zUnyam (0), rasAH tikta-kaTu-kaSAyaAmla-lavaNa-madhurAkhyAH SaT (6), induzcandraH eka (1) eva, etAvatA vikramArkAt saptottare SoDazazatavarSe (1607) / kutra pure| nArada iti nAma yasya tAdRze pattane |p. ttanazabdaH sAmAnyato ngrvaacii| 'nagarI pu: purI draGgaM pattanaM puTabhedanam' iti hamIvacanAt , na. tu mukhyavRttyeti / athavA ratnotpattisthAnam / 'pattanaM ratnayoniH' iti vcnaat| ratnopamavijayasenasUrerutpattisthAnakatvAdvA pattanam / 'naDulAI' nagare ityarthaH / kutra sthAne / vRSabhAGkasya saurabheyadhvajasyAdinAthasyAlaye caitye / utprekSate-vibhavaistuGgimadhavalimAdizobhAbhiH kRtvA zaMbhorIzvarasya gireH zailasya kailAsasya sahodare bAndhave iva // saMvat 1607 varSe hIraharSagaNeH paNDitapadasthApanA // api nAradapuryanuttarairiva saMkhyAM vibhavairhareH puraH / tapasaH sitapaJcamIdine kulazailAbhrarasAtmavatsare // 79 // suhRdeva sametya zobhite varakANAkhyaphaNInduketunA / . .. jalajadhvajasArvamandire padamasyAjani vAcakAhvayam // 76 // (yugmam) - api punarjalajaH zasodhvajazcidraM yasya sa cAsau saarvshc| etAvatA neminaathtiirthkRt| jalajazabdena zaGkho'pyucyate / yathA raghuvaMze-'tataH priyopAttarasAdharoSThe nivezya dadhmI jalajaM kumAraH' iti / 'jalajaM kamale zaGkha' ityanekArthe'pi / tasya mandire prAsAde asya zrIharSaprajJAMzasya vAcakAhvayaM upAdhyAyanAmapadamajani saMjAtam / kiMbhUte mandire / varakANA ityAkhyA nAma yasya tAdRzena phaNIndurnAgarAja: ketuzcidraM yasyaitAvatA zrIva Page #333 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 272 kaavymaalaa| rSakANApArzvanAthena sametya varakANApurAdAgatya zobhite'laMkRte / keneva / suhRdeva / yathA mitreNAgatya mitramandiraM bhUSyate / kasyAM puryAm / nAradapuri pUrvoktAyAM nAradapuryAm / utprekSate-anuttarairasAdhAraNeviMbhavaiH saMpadbhiH kRtvA harerindrasya nArAyaNasya vA puraH amarAvatyA dvArikAyA vA sakhyAM vayasyAmiva / kadAjani / kulazailA aSTau (8), abhramAkAzam (.), rasAstiktAdayaH SaT (6), AtmA ekaH (1), etanmite vatsare hAyane vikramArkAvanIndrAdaSTAdhikaSoDazazate (1608) / kasminvAsare / tapaso mAghamAsasya / 'mAghastapA' iti haimyAm / sitAyA ujvalAyAH paJcamyA dine // saMvat 1608 varSe paNDitahIraharSagaNecikapadasthApanA // vibudhAvatha rAjapUrvako vimalo dharmayutazca sAgaraH / sacivAviva vAcakezvarau kRtavAnsUrimahIpuraMdaraH // 77 // . atha punaH sUrimahIpuraMdaro vijayadAnasUrirAjaH vibudhau paNDitapadadhAriNau / prajJAzAvityarthaH / eko rAja idaM padaM pUrva yasya sa rAjapUrvakaH tAdRzo vimala: ca puna: dharma iti nAmnA yutaH sahitaH sAgaraH etAvatA rAjavimaladharmasAgaranAmAnI vivudhau vAcake: zvarau upAdhyAyamukhyau kRtavAn / kAviva / sacivAviva / yathA mahImahendraH kaucidyogyo pradhAnau vidadhAti // zriyamAzrayate sma vAcakatritayI sA zramaNAvanIziMtuH / . pratibodhayituM jagatrayImiva mUrtitritayI samudyatA // 78 // zramaNAvanIzituH vijayadAnasUribhUmIpateH sA pUrvoktA vAcakAnAmupAdhyAyAnAM tritayI zriyaM zobhAmAzrayate sma zuzubhe / utprekSate-jagatritayIM trailokyaM pratibodhayituM dharme sthApayituM sUrermunIndrasya mUrtitritayIva samudyatA / tisro mUrtaya iva prkttiibhuutaaH|| viharansaha vAcakendunA zivapuryA samavAsaradguruH / vasubhUtisutena saMgatau bhagavAnarAjagRhe yathAntimaH // 79 // vAcakendunA prakramAt hIraharSaupAdhyAyavidhunA saha viharan mahImaNDale grAnAnugrAma sukhaM sukhena vihAraM kurvan gururvijayadAnasUriH zivapuryo zrIrohiNyAM sIrohAnAmanagare samavAsarat samavasRtaH / samAgata ityarthaH / ka iva / bhagavAniva yathAntimazcaramo bhagavAMstIrthakRt zrIman mahAvIra devaH vasubhUtinAno dvijasya sUtena putreNa gautamasvAminA paMgataH sahito rAjagRhe samavasarati sma // tridivojayinI purIM tadAjani dUdAbanRpo vibhUSayan / sukhayaJjanatAM vadAnyatAM kalayanvikramabhAnumAniva // 80 // tadA tasminnavasare zrIvijayadAnahIraharSakAcakakalitazrIvijayadAnasUripAdAvadhA. raNasamaye dUdA iti AhvA abhidhAnaM yasya tAdRzo nRpo rAjA ajani saMjAtaH / davasa. Page #334 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 6. sargaH] nIrasaubhAgyam / 273 rApekSayA vartate ityarthaH / ki kurvan / vibhUSayan zobhAM lambhayan / kAm / tridivaM varga amarAvatI tAtsthayAt tadyapadezAt kharganagarI khasamRddhyA utprAbalyena jayati parAbhalyevaMzIlAM purIM zrIrohiNIm / punaH kiM kurvan / janatAM purajanapadavAsinaM sarva lokasamUha sukhayan sukhIkurvan / puna: kiM kurvan / vadAnyatAM dAnazIlatvaM kalayanatizAyinamudArabhAvaM vibhrat / ka iva / vikramabhAnumAniva / yathA vikramAdityabhUpAla jAtaH / so'pi lakSmyA tridivatulyAM ubayinImavantIm / madhyamapadalopI samAsaH / bhU. SayanalaMkurvan paraduHkhakAtaravirudatvenAkhilalokaM sukhayan nirvighnaM vidadhat koTizaH suvarNaTaMkakAnAM dAtRtvena / 'avaloaNe sahassaM AlAve dasa sahassAiM / hasiUNa dei lakkhaM pariuse vikamo koDI // ' iti khAbhAvikadAnam / kAvyagAthAdInAM koTizaH suvarNAni iti dAnibhAvaM ca bibhrANa iti // sacivaH punarasya bhUbhujo'jani cAGgAbhidhasaMghanAyakaH / jinadharmarato nidhirdhiyAmabhayaH zreNikabhUpateriva // 81 // punaranyadasya dUdAbhidhasya bhUbhujo bhUmIpAlasya cAGgA ityabhidhA nAma yasya tAdRzaH saMghanAyakaH saMghapatiretAvatA 'cAGgosaMghavI' nAmA sacivaH matrI ajani saMjAtaH / kiMbhUtaH / jina syAhato dharme rataH Asakta: zrAddhadharmapAlakaH / punaH kiMbhUtaH / dhiyAM buddhInAM nidhirnidhAnam / ka iva / abhaya iva / yathA zreNikanAmno bhUpateH pRthivInAyakasyAbhayakumAranAmA pradhAnaH samabhavat |so'pi jinapraNItadharmaratastathItpAtikyAdInAM catasRNAM buddhInAM zevadhiH // . niramApayadasya pUrvajo dharaNo rANapure caturmukham / vRSabhadhvajatIrthakRdgRhaM nalinIgulmamivAgataM kSitau // 82 // asya cAGgAsaMghabhUpateH pUrvajaH kule pUrva jAyate sma tAdRzo dharaNo dharaNakaH iti nAmA saMghapatiH rAgapure rANapuranAmni nagare catvAri catuHsaMkhyAkAni mukhAni dvArANi yasya tAdRzaM vRSabho dhvajazcidaM lAJchanaM yasya sa eva tIrthakRjinendraH etAvatA RSabhadevastasya gRhaM prAsAdaM niramApayat zilpibhiH kArayati sma / utprekSyate-kSitau pRthivyAmarthAt khargAdAgataM nalinIgulmaM nalinIgulmanAmavimAnamiva // gaNapuMgavamantramanvahaM vidhinArAddhamanA munIzvaraH / .. atha susthitasUrizakravatpraNidhAnaM vidadhe sa tatpure // 83 // atha zivapuryAgamanAnantaraM munIzvaraH zrIvijayadAnapUriH praNidhAnaM dhyAnaM vidadhe kRtavAn / ka / tatpure zrIrohiNInagare / kiMvat / susthitasUrizakravat yathA susthitanAmA sUriSu zakraH puraMdaraH arthAt kAkanyAM nagaryo dhyAnaM karoti sma / kiM kartukAmaH(manAH) / gaNapuMgavasya premantraM AcAryANAM paramparayA AgataM (gautamagaNabhRt kiM) 35 Page #335 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| mantraM anvahaM nirantaram / trimAsI yAvadityarthaH / kena / vidhinA SaTASTamacaturthIvAmAhAditapovidhAnajinasaubhAgyAdimudrApramukhazAstroktaguruparamparAprAptaprakAreNa / ArArddha sAdhayituM mano yasya // viSaye'pyakhile tadA purIpatinA mAriravAri janminAm / paramArhatabhUmibhAskaraM kimu saMsmArayituM svayaM nRNAm // 84 // . tadA vijayavAnasUrenividhAnAvasare purIpatinA zivapurIsvAminA dUdAbhidhAnabhUpena akhile samaste'pi viSaye svamaNDale janminAM dvipada catuHpadapakSimansyAdInAM prANinAM mArirhisA avAri niSiddhA, amAri pravartitA / utprekSyate-paramArhataH ku.. mArapAla: / 'kumArapAlazcaulukyo rAjarSiH paramArhataH / ' iti haimyAm / sa eva bhUmeH pRthivyAH bhAskaraH sUryaH / 'mAdhyaMdinAvadhi vidhervasudhAvivasvAn' iti naiSadhe / etAvatA kumArapAlabhUpAlaM khayamAtmanA nRNAM manuSyANAM saMsmArayituM smRtigocaraM kArayituM kimuN|| anizaM varivasthitasya tattapasaH siddhirivaanggsngginii| svakakAntatayAtihArdato vratalakSmIriva vA vapuSmatI / / 85 // surasindhuravatkadAcana praNidhAnAmbudhimadhyagAhinaH / jinazAsanadevatAprabhoH prakaTIbhAvamavIbhajatpuraH // 86 // (yugmam) kadAcana kasminnapi samayedhyAnaparisamAptivyatikare jinazAsana devatA zAsanAdhiSThAyikA surI (1) vANI (2) tribhuvanakhAmikI (3) zrIdevI (4) yakSarAja (5) gaNipIvakA ete shaasnaavisstthaataarH| tatra timaNAM devInA madhye anyatamA amarI devatA prabhorvijayadAnasUreH puro'pre prakaTIbhAvaM pracakSatAmavIbhajat bhajate sma / prAdu netyarthaH / praNidhAnaM sUrimantradhyAnaM tadevAmbudhirarthAt kSIrasamudrastasya madhyaM gAhate ityevaMzIlatya / kiM. vat / surasindhuravat / yathA airAvaNaH pragidhAnaM zukladhyAnaM tadvadalam / etAvatA du. gvAmbudhisvasya madhyamavagAhate tadutpanatvAttasya / utprekSyate-jinazAsanadevatA anizaM ahorAtraM parivasthitasya sevitatyAcIrNasya tasya vijayadAnasUrestapasaH aGgasa. GginI agasya zarIrasya saGgaH astyasyA iti mUrtimatI siddhi riva vA / athavA skhakakAntatayA nijabhartRtvena atihAdAt bahusnehAt / snehaH prItiH prema hArdam' iti haimyAm / vapuSmatI aGgIkRtAGgalatA zarIriNI vratalakSmIzcAritrazrIriva prAdurbhUtA // iti vijayadAnasUreyA'nam // saphalIkuru kiMkarImiva kvacidAdizya vidhau vratIndra mAm / . praNipatya padAmbujaM prabhoriti sA zAsananirjarI jagau // 87 // sA dhyAnapratyakSIkRtA zAsananirjarI jinazAsanadevatA iti vakSyamANaM jagau ba Page #336 -------------------------------------------------------------------------- Page #337 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| lAseSu krIDAsu.lAlasAH sAbhilASAstAdRzA bhramarIbhUtA madhukarA ivAcaritA vasuMdharAdhavAH rAjAno yasya rAjasevyo bhAvItyarthaH // ayameva hi hIravAcako'styucitaH sUripadasya nAparaH / dharaNIdhavasUnureva yadvasudhAdhIzapadasya netaraH // 92 // he prabho, hi nizcitaM ayameva eSa hIraharSavAcakendra eva sUripadasyAcAryapadasthApa.. nAyA ucito yogyo'sti / paraM nAparaH nAnyaH ziSyaH / yadyasmAtkAraNAdvasudhAdhIzapadasya rAjyasyocito dharaNIdhavasya bhUmIvibhavasya rAjJaH sUnuH rAjaputraH eva paraM netara. jAtIyaH hInakulInaH // .. praNigadya puro guroridaM pramadenApi vinamya tatpadam / tridazI kSaNatastirodadhe stanayitvA stanayitnupativat // 93 // tridazI zAsanadevatA / 'nipIya taM yastridazIbhirarjitaH' iti naiSadhe / kSaNataH kSaNamAtrAt tatkAlameva tirodadhe adRzyA babhUva / kiM kRtvA / guroH sUreH puro'gre idaM prAguktaM praNigadya kathayitvA / api puna: pramadena harSeNa tatpadaM. gurucaraNaM vinamya vizeSeNa paJcAGgabhUsparzanAdinA natvA adRshyiibhuutaa| kiMvat / stanayitnupativadyathA meghamAlA stanayitvA garjitvA vinamyonatIbhUyArthAdvAyatvA tirodhatte // iti vijayadAnasUripurodhyAnapratyakSIkRtazAsanadevatAproktAcAryapadocitakathanam // sa tadIyagiraM nipIya tAM zitivallImiva hemakandalaH / mudamantaranuttarAM dadhadgamayAmAsa dinAni kAnicit // 94 // sa sUriH arthAddhayAnasthaH eva kAniciddinAni kiyatpramANAn vAsarAn gamayAmAsAtikAmati sma / kiM kurvan / antazcittamadhye anuttarAmananyasAmAnyAM mudaM harSa dadhad dhArayan / ka iva / hemakandala iva / yathA vidrumaH antarA khamadhye zitivallI kRSNalatAM 'kAlIvelI' iti prasiddhAM dhatte / kiM kRtvA / tadIyAM zAsana devatAsaMvandhinI giraM vANI nipIya pItvAtyAdareNa nizamya // atha sAdhusudhAzanAdhipaH praNidhAnaM paripUrya sUryaruk / zazabhRccharadabhrakAdiva praNidhAnAspadato viniryayau // 95 // atha zAsanadevatApratyakSAgamanadhyAnasaMpUrNIbhavanAnantaraM sAdhUnAM munInAM madhye sudhAmamRtaM anantIti azanaM bhojanaM yeSAM vA te sudhAzanAH devAH teSAmadhipaH khAmI indraH etAvatA vijayadAnasUripuraMdaraH praNidhAnasya dhyAnasyAspadaM sthAnaM tato vi. niryayau vahirAjagAma / ka iva / zazabhRdiva / yathA candraH zaradabhrakAt zaratkAlasaM. bandhino'bhrakAnmeghAnmeghavardhakAdvA nirgacchati / kiM kRtvA / praNidhAnaM sUrimantrasya Page #338 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 277 6 sargaH] hIrasaubhAgyam / jApaM smaraNaM paripUrya samApya paripUrNIkRtya / kiMbhUtaH / sUryasyeva dedIpyamAnA ruk kAntiryasya / vidhurapi sUryasya ruco dIdhitayo yasmin / 'pupoSa vRddhiM haridazvadI. dhiteranupravezAdiva bAlacandramAH' iti raghau // sa babhAja samAjamAtmanA zramaNAnAM zramaNAvanImaNiH / kSitimAniva bAhujanmanAM vilasanmaGgalatUryanikhanaiH // 96 // * sa prasiddhaH mUriparamparAyAtaH praNidhAnavidhAtA vA zramaNAvanImaNiH yatirAjaH AtmanA svena zramaNAnAM sAdhUnAM samAja parSadaM vabhAja zidhAya / ka iva / kSitimAniva / yathA bhUpatirbAhubrahmaNo bhujotpattiyeSAM te bAhujanmAna: kSatriyAsteSAm / 'kSatraM tu kSatriyo rAjA rAjanyo bAhusaMbhavaH' iti haimyAm / 'tattasminvinimajjya bAhujabhaTairArambhi rambhA-' iti naiSadhe'pi / sabhAM bhajate / keH / vilasatAM harSotkarSAtpratidizaM madhuraM vAdyamAnAnAM maGgalakAriNAM tUryANAM vAdyAnAM nikhanairnirghoSaiH / samam // jahire mihiraujasA mahIpatinA vAracarAstadA nraaH| bhramarA iva kozazAyino divavave smitapadmarAzinA / / 97 / / tadA 'guroH sabhAyAmAgamanAvasare mahIpAMtenA zivapurIkhAmidUdAbhidhabhUpatinA vAracarAH kArAgAranivAsino bandIjanA jahire mumucire / kiMbhUtena mhiiptinaa| mihirasya bhAnoriva / 'divAdinAhardivasaprabhAvibhAbhAsaH karaH syAnmi hiro virocana:' iti haimyAm / ojaH pratApo yasya / 'tadojasastadyazasaH sthitAvimo' iti naiSadhe / ojaHzabdenAtra pratApa ucyate / keneva / smitapadmarAzineva / yathA dinavakre prabhAte vikacakamalakalApena kozeSu nijamukuleghu zerate sUryAstena mukulIbhUteSu kumaleSu nirgamanAnalaMbhUSNutayA tatraiva baddhA iva tiSThantItyevaMzIlA bhramarA bhRGgA hIyante mu. cyante / 'tadapyavehi svazaye zayAlu' iti naiSadhe / karasthitamityarthaH // iti vijayadAnasUridhyAnavidhAnAnantaraM bahirAgamanam // . tinAmiva tathyabhASiNAM janibhAjAM vipinAbhracAriNAm / .. zramaNenduravaikSayatpunaH sa nimittAni nimittavedibhiH // 98 // sa zramaNendurvijayadAnasUricandraH zakunAni vindati jAnantIti nimittavedinastai. nirmitAni zakunAni zubhAni tu .................. / tathA naiSadhe 'hAhA pratIpapavanAzakunAnna jagmuH' iti punapuMsakatvamubhayatrAtra / keSAm / vipineSu vaneSu abhre AkAze carantItyevaMzIlA vipinAbhracAriNasteSAM mRgazRgAlAdayo vanacAriNaH, cASakhajanazikhitittiradevIbhAradvAjAdayo gaganacarAsteSAM rajanibhAjAM prANinAm / kiM. lakSaNAnAm / vratinAM sAdhUnAmiva / tathyaM satyaM bhASate ityevaMzIlAstathyabhASiNaH teSAm // Page #339 -------------------------------------------------------------------------- Page #340 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 6 sargaH hIrasaubhAgyam / janaratizlAghanIyo maha utsavaH pure zivapuryA Arabhyata prArabdhaH / kiMvat / vivAhavat / yathA kenApyabhinAnavatA dhaninA pANigrahaNAvasare saMsArijanAtiprazasyo mahAmahaH prArabhyate // atha zilpicaNairacIkarannanuvAdairiva vizvakarmaNaH / maNimaNDapamaMzuDambarAdharitAdityamamAtyamAnavAH // 103 // atha muhUrtanirdhAraNamahotsavaprArambhaNAnantaraM amAtyamAnavAH cAGgAsaMghapatipradhAnasevakajanAH zilpicaNaiH prazasyavijJAnibhirmaNInAM upalakSaNAt kAzcanaratnAnAM gaNaiH khacita maNDapaM janAzrayamacIkarat kArayanti sma / 'kiMbhUtaM maNimaNDapam / aMzUnAM kiraNAnAmADambareNa pratidizaM aviralAtiprasaraNenAdharito hInIkRtastiraskRto vA Adityo bhAskaro yena / zilpicaNairutprekSate-vizvakarmaNo devAnAM varddhakeH sUtradhArasyAnuvAdaiH pratirUpairiva / prazatyArthe cacavaNau zabdo yojyAviti prakriyAyAm // maNikalpitazilpikautukaprakarAlokanalAlasAzayAH / tridazAstridazIsakhA divaH kimihAlekhyamiSAdupAgaman // 104 // iha maNDape AlekhyAnAM citrANAM miSAt kapaTAdivo devalokAt tridazIsakhAH khakhadevIsaMyuktAH tridazA nirjarA upAgaman kim AgatA iva / kiMbhUtAnidazAH / maNibhiH paJcavidharatnaiH kalpitAnAM racitAnAM zilpAnAM citrarUpAdivijJAnAnAM pra. karasya samUhasya - Alokane darzane lAlasA lolupA AzayA abhiprAyA mAnasAni vA yeSAM te.|| sa muhUrtadine guruH samaM munibhirmaNDapamadhyamIyivAn / sadasaH sadanaM dhusadmabhiH pratipanthI pRthivIbhRtAmiva // 105 // sa gururvijayadAnasUriH munibhiH samaM gaNipaNDitopAdhyAyAdisAdhubhiH sArddha muhUtasya dine vAsare maNDapasya madhyamIyivAn gataH / ka iva / pratipanthIva / yathA pRthivIbhRtAM parvatAnAM pratipanthI vairI indaH dyusadmabhiH khargagRhaiH suraiH saha sadasaH sabhAyAH sadana mandirametyAgacchati / 'nRpasya nAtipramanAH sadogRham' iti raghuvaMze // idamIyamahAmahekSaNopanataiH pauranaraiH paraHzataiH / nibhRtaM zriyate sma maNDapo navakAsAra ivAmbudAmbubhiH // 106 // paraHzanaiH zatAtpare paraH zatAH taiH sahasrasaMkhyaiH pauranarairnAgarikalokaiH maNDapaH sUripadapradAnAspadaM nibhRtaM dhanaM bhriyate sma bhRtaH / kiMbhUtaiH pauranaraiH / idamIyasya hIrahoMpAdhyAyasaMvandhino mahAmahasyAcAryapadasthApanAtizayitotsavasya IkSaNArthamupanataiH samAgataH / ka iva / navakAsAra iva / yathA navInastaDAgaH ambudAmbubhiH prAvRdpayo. gharapAnIyaiH nirbhara pUryate // Page #341 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 280 kaavymaalaa| trizalAtanujanmazAsanAbhyudayaM mUrtamiva vratIzvaram / yatibhistamajUhabadgurustridazIzaMsitabhAgyavaibhavam // 107 // gururvijayadAnasUriH sAdhubhiH upAdhyAyapaNDitAdimunibhiH kRtvA naM hIrahoMpAdhyAyamajUhavat AkArayAmAsa / kiMbhUtaM tam / tridazyA zAsanadevatayA zaMsita: zrAghito bhAgyasya sukRtasya puNyodayasya vaibhavaH saMpad yasya / ivotprekSate-mRta mUrtimantamaGgIkRtAGgaM trizalAyAH siddhArthapRthivIpatipatnyAstanujanmano nandanasya zrImanmahA. vIradevasya zAsanasya abhyudayamunnatimiva // gaganAtmarasenduhAyane vizade paussjpnycmiidine| . dhRtazItarucIrucicchalojjvalavastre kimu tatpadotsave // 108 // . vrativAridhinemivAsavaH svapade sthApitavAnsa vAcakam / . . iva paJcamakaM gaNAdhipaM mRgarAjadhvajatIrthanAyakaH // 109 // . (yugmam) sa vijayadAnanAmA vatinAM zramaNAnAM vAridhinemesuMdharAyAH nAyakaH svAmI / rAjA ityarthaH / sUriH taM hIraharSanAmAnaM vAcakamupAdhyAyaM khapade nijapaTTe. sthApitavAn saM. sthApayAmAsa / ka iva / mRgarAjadhvajatIrthanAyaka iva yathA mRgarAjaH siMho dhvajazcidaM lAJchanaM yasya tAdRzastIrthanAyakastIrthezvara etAvatA zrImahAvIrajinaH paJcAnAM saMkhyApUraNa: paJcamaH, pazcama eva pazcamakaH, taM gaNasya sAdhusamudAyarUpagacchasya nAyakaM svAminaM pazcazatacchAtraiH samaM pravrajitatvAt / tadyatikare paJcazatasAdhUnAM gaNasya nAthaM gaNadharaM sudharmakhAminaM svapade sthApayati sma / kasminhAyane / gaganamAkAzaM zUnyam (0), AtmA kSetrajJa ekaH (1), rasAstiktAdayaH SaT (6), induzcandro'pyekaH (1),tanmita hAyane vatsare vikramAdityAddazAdhikaSoDazazata (1610) varSAtikame / kutra divase / pauSajapacamI dine pauSamAse jAtA yA pazcamI nAmnI tithista divase / kiMbhUte / vizade shukke| utprekSatetatpadotsave tasya hIraharSopAdhyAyasya padasyAcAryapadapradAnasya utsave mahAmahe dhRtaM parihitaM zItarucIruciH candracandrikA tasyAzchalena kapaTena ujjvalaM dhavalaM vastraM vasanaM yena evaMvidhe iva vAsare / zuklapazcamIdine ityarthaH // saMvat 1610 varSe pauSamAse zuklapazcamIvAsare zrIharSavAcakasya sUripadasthApanA ||iti zrIhIravijayasUrerAcAryapadasthApanA // hRdi hIra ivaiSa viSTape vijayo'syaiva punarbhaviSyati / ata eva kRtAsya sUriNA vijayAhA kimu hIrapUrvikA // 110 // yatkAraNAdeSa sUriH hRdi arthAjagatAM hRdaye hIra iva vajramANeriva / janabhASayA. 'hIro' / rahasyaM ca bhaviSyati / punaraparArthe nyAse viSTape vizve asyaiva sUrereva jayo kuvAdivAdeSu vijayo bhaviSyati nAnyasya / utprekSyate-ataH kAraNAt sUriNA vi. Page #342 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 6 sargaH] hIrasaubhAgyam / 281 jayadAnaguruNA asya hIraharSasya hIra iti nAma pUrva yasyAH sA horapUrvikA vijayAhvA vijaya ityAkhyA kRtA kimu / etAvatA hIravijayasUrirityabhidhAnaM nirmitam // idameva dinaM jagatpaterabhiSekAhamitIva saMmadAt / udayAdimasiMhabhUmimAnabhiSiktAtra tadaiva bAhujaiH // 111 // atra zivapuryA saMmadAdAnandAt bAhujaiH rAjanyaiH / 'tattasminvinimajjya bAhujabhaTerArambhi rambhA-' iti naiSadhe / utprekSyate-iti hetostadaiva tasminnavasare udaya iti padamAdimaM patraM tAdRzaH siMha eva bhUmimAnRpaH etAvatA udayasiMharAjA abhiSikta iva zrIrohiNImaNDalarAjye saMsthApitaH / iti kim / idameva dinaM yasmin dine zrIhIraharSavijayasUrerAcAryapadaM pradattaM tadevaM dinaM jagatAM bhUlokasya patyubhartuzcakavAderabhiSe. kasya rAjyasthApanAyA arhamucitaM yogyam // bhuvi maGgalatUryanikhano divi divyo'jani duMdubhidhvaniH / iti tau kimu zaMsato gururna Rte'smAdaparo'sti rodsoH||112|| bhuvi pRthivyAM maGgalAnAM bhUyasAM zreyasAM sUcakAnAM tUryANAM vAditrANAM nikhano nirghoSaH, tathA divi AkAze divyo devatAsaMbandhI duMdubhInAM madanabherINAM nikhAnAnAM vA dhvaniH zabdaH ajani saMjAtaH / utprekSyate-tau dvAvapi zabdo ityamunA prakAreNa zaMsato'rthAlokAnAM puraH kathayata iva / iti kim / yat rodasyoryAvApRthivyorasmAt hIravijayasUreraparo'nyo dvitIyo ko'pi asAdhAraNaguNagaNo gururnAsti // pikapaJcamakUjitakkaNAstamagAyanyaNukodarIgaNAH / adasIyayazojigAsayopagatAH kiMpuruSAGganA iva // 113 // . vyaNukodarIgaNA kRzodarInArInivahAH / 'zRGgArasarga vyaNukodarIyam' iti naiSadhe / tadA tasmin sUripadapradAnasamaye tamagAyan tadguNagrAmaM gAyanti sma / kiMbhUtAH / pi. kAnAM kokilAnAM paJcamakUjitaM vasantasamayonidrasAndramAkandakalikAkhAdanodghaTitakaNThakuharaprokholitapaJcamamadhuradhvanistadvan kvaNo ninAdo yAsAm / utprekSyate-a. dasIyAnAM hIravijayasaMbandhinAM yazasA kIrtInAM jigAsayA gAtumicchayA upagatAH / khalokAloke khasthAnAdvA zivapuryA samAgatAH kiMpuruSAGganAH kiMnarya iva // ityaacaarypdmhotsvH|| trijagannayanAmRtAJjanaM zuzubhAte yatipuMgavAvubhau / surabhIkRtabhUtalau yazaHsumanobhirmadhumAdhavAviva // 114 // ubhau dvau yatipuMgavau vijayadAnahIravijayasUrIndrI zuzubhAte zobhAM labhete sma / kiM. bhUtau / trijagatAM tAtsthyAt tadyapadezatvAt tribhuvanajanAnAM nayaneSu locaneSu AvAdakatvena amRtAnanaM sudhAyA aJjanatulyau / punaH kiMbhUtau / yazobhireva. mumanobhirvi Page #343 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 282 kaavymaalaa| kasitakusamaH kRtvA surabhIkRtaM vAsitaM mugandhaM vihitaM bhUtalaM mahImaNDalaM yAbhyAm / utprekSyate-madhumAdhavau caitravaizAkhamAsAviva / / dyusadAmiva medinIruhau jagatIjaMgamatAnusaGginau / sma vibhUSayataH krameNa tau viharantAvaNahillapattanam // 115 // krameNa vihAraparipATyA tI vijayadAnahIravijayasUrIndrau aNahillanAma pattanaM vibhUSayataH sma alaMcakratuH / kiM kurvntau| utprekSyate-dyusadAM devAnAM medinIruhI pAdapau . kalpavRkSAviva / kiMbhUtau / jagatyAM bhUmipIThe jaMgamatAyAH saMcaraNazIlatvasya anusaGgaH saGgo'styanayostau // zravaNadhumaNI maNIva tau munimuktAvalimadhyazAlinau / puri tatra tamonizumbhanau gaNalakSmI madayAMbabhUvatuH // 116 // . tatra puri pattananagare tau vijayadAnahIravijayanAmAnau zramaNadyumaNI munimaartnnddau| . suriindraavityrthH|gnnlkssmii tapAgacchazriyaM madayAMbabhUvatuH / zRGgArakalitAM kurvAte smetyrthH| / kAviva / maNIva / nAyakaratne iva / maNIvAdivarjamiti dvivacane'pi saMdhiH syAt / yathA maNIva daMpatIva rodasIva / 'maNIva nIlottaralau virejaMtuH' iti naiSadhe'pi / kiMbhUtau / munayaH sAdhava eva muktAvalimauktikahArastasya madhye zAlete ityevaMzIlI / punaH kiMbhUtau / tamasAmajJAnAndhakArANAM nizumbhanau vyApAdakau / nAyakamaNI api striyaM samadAM sRjataH muktAvalimadhyasthAyinI tamonihantRkau ca // iti dvayorapi sUrIndrayoH pattane pAdAvadhAraNam // . atha tatra samathenAmabhRdbhaNazAlI bhavati sma bhUtimAn / sacivo yavanasya bhUbhujo mativArdhizcaNakAGgajanmavat // 117 // atha pattanAgamanAnantaraM tatrANahilapattane samartha iti nAma bibhatIti samarthanAmabhRt bhaNazAlI vakSaskAravyApArakariNAM kazcit saMjJAvizeSaH bhavati smAbhavat / etAvatA samarathabhaNazAlItinAmA / kiMbhUtaH / sacivaH pradhAnaH / kasya / bhUbhujaH pattanAdhIzasya serakhAnasya / kiMbhUtasya / yavanasya 'paThANa' iti nAma mlecchajAtIyasya / punaH kiMbhUtaH / bhUtimAn hastituragAdilakSmIkalitaH / punaH kiMbhUtaH / mativAdhiH buddhisamudraH / kiMvat / caNakAGgajanmavat / yathA caNakanAmA dvijavizeSastasyAGgajanmA putrazcANakyo dhInidhirabhUt // upacakramire mahAmahA amunAcAryapadasya nandaye / zivazaivalinIvarodvahopayamArtha prathamotsavA iva // 118 // amunA samarthabhaNazAlIsacivena AcAryapadasya nandaye nandikArAparaNArtha mahAmahA atizayina utsavA upacakramire prArabdhAH / utprekSyante-zivame(e)va muktirUpo yaH Page #344 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 6 sargaH) hIrasaubhAgyam / 283 zaivalinInAM nadInAM varo bhartA samudrastasyodvahA putrI lakSmIstasyA upayamaH pANigrahaNaM tasmin / siddhilakSmIvivAhe ityarthaH / prathamotsavA iva AdimAH kSaNA iva // puri jAnapadIyamAnavavaja AkAryata tena sevakaiH / pikabhRGgabharaH svasaurabhairiva kuJja smitacUtazAkhinA // 119 // tena samarthamaNazAlimantriNA sevakaiH svabhRtyavagairjAnapadIyo gurjaramaNDalasaMbandhI mAnavavrajo janasamUhaH puri pattananagare AkAryata AhUyate sma / Amantrita ityarthaH / keneva / smitacUtazAkhineva / yathA vasantasamayavikasitasahakArataruNA khasyAtmIyasya saurabhairAmodaiH parimalaiH kRtvA pikabhRGgabharaH kokilamadhukaranikaraH kuJja kAnane aakaaryte| . sukRtaM pravidhAya satkriyAmamunA saMghajanasya saMmadAt / samacIyata zambalaM mahodayapuryA prayiyAsunA kimu // 120 // amunA pattanAdhIzadhIsakhena sukRtaM puNyaM samacIyata samyakprakAreNa puSTaM kriyate sma / kiM kRtvA / saMmadAdatiharSAt saMghajanasya cAturvarNyasya saMghalokasya satkriyAmazanapAnasvAdimavastrAbharaNazrIphalAdidAnena satkAraM pravidhAya kRtvA / utprekSyate-mahodayapuryA nirvRtinAmanagayA~ prayiyAsunA prakarSeNa gantumicchunA satA amunA mantriNA zambalaM mArganirvAhakRtpAtheyaM kimu saMcitam // gurunandimahe'GganAsakhairvasatemadhyamabhUSi mAnuSaiH / jinajanmamahe marudgireriva gIrvANagaNairadhityakA // 121 // gurohIravijayasUrIzituH nandimahe gacchAnujJAmahotsave aGganAsakhaiH khakhakalatrakalitairathavA nijAparavanitAvargasahitairmAnuSaiH puruSairvasaterupAzrayasya madhyamabhUSi alaMkiyate sma / kairiva / gIrvANagaNeriva / yathA jinasya arhadbhaTTArakasya janmamahe janmAbhiSekotsave surAGganAnugatairbhavanapativAnavyantarajyotiSkavimAnavAsisurasamUhairmarudgirenirjarovIdharasya meroradhityakA UrvabhUmizcalikA bhuussyte|| gaNinandimahe'psarogaNairiva muktAbhirupetya yauvataiH / karapIDanamaNDapo yathAkSatapuraiH samavaya'tAlayaH // 122 // sAGge pravacane adhItI gaNiranUcAnazca tasya gaNenendimahe nirvANamahotsave yauvatairvividhakulajanmapuranivAsiyuvatIsamUharupetyAgatyAkSatapujairlAjavrajairAlayaH upAzrayaH zrIguruM atibahulasaMmardataH prAmumazaknuvadbhintadAzrayatvAdvasatireva samavayaMta vrdhaapitH| ka iva / karapIDanamaNDapa iv| yathA vivAhamaNDapaH sadhavavadhUbhirakSatairvardhApyate / kariva / apsarogaNairiva / yathA gautamAdigaNadharaH nandimahotsave surasundarIvRndairmuktAbhirmuktAphalaiH saMvaryate / 'AptairvardhApayAMcake zubhe yogaH zubhasya hi' iti pratikramaNasUtravRttau / / Page #345 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 284 kAvyamAlA | jinavagaNadhAriNaH padaM samanujJApya sa sUricakriNaH / gururasya sahasradIdhitipramitAvartanavandanAnyadAt // 123 // sa gururvijayadAnasUriH asya sUricakriNaH hIravijayasUri sArvabhaumasya sahasradIdhito dvAdazabhAskarAH tairiva pramIyante pramANaviSayIkriyante iti sahasradIdhitipramitAni tAdRzAnyAvartanAni hastAvarta karaNAni yeSu tAdRzAni / etAvatA dvAdazAvarta vandana kAni adAt dadAti sma / kiM kRtvA / gaNadhAriNaH gacchadharasya padaM samanujJApya samyakprakAre - NAnujJAM dattvA / kiMvat | jinavat / yathA jino'rthAnmahAvIratIrthaMkaraH sudharmasvAmino gaNadhAriNaH padaM samanujJApayati // vazino'sya tato vazaMvadAM gaNabhRdbhUmimaNirgaNazriyam / svasutasya piteva saMpadaM praNayena praNinAya nItimAn // 124 // . tato dvAdazAvartayandanapradAnAnantaraM gaNabhRtsu gacchadhareSu bhUmimaNiH kSoNIratnaM rAjA vijayadAnasUrIndraH praNayena snehena vazino jitendriyasya asya hIravijayasUrergaNazriyaM tapAgacchalakSmIM vazaMvadAmAyattAM praNinAya cakAra / 'sRjati karoti praNayati ghaTayati nirmAti nirmimIte ca' iti karaNArthAH kriyAkalApe / ka iva / piteva / yathA janakaH svasutasya nijaputrasya saMpadaM gRhAsaMpatti anukramAgatAtmagRhalakSmIM vazaMvadAM pra Nayati / kiMbhUtaH / nItimAn yuktAyukta vicAropetaH / guruH pitA ca // iti samarathabha. NazAlIkRtamahotsavapUrvaka zrIhIra vijaya sUripuraMdarAcAryapadanandivandanakapradAnavarNanam // mudamAdadhire mumukSavastamavApyAbhinavodayaM prabhum / nanRte narakadviSaM punargaNalakSmyA puruSottamaM patim // 125 // mumukSavaH saMsArAsArakArAgAraM moktamicchavaH tapAgacchasAdhavaH abhi sAmastyena navaH . 'Nu stutI' navanaM navaH stutistayuktaH prazaMsAspadaM navIno vA udayo'bhyudayanaM prAdurbhAvo yasya tAdRzaM prabhuM svAminaM hIravijayasUriM avApya labdhvA mudamAnandam / arthAn mAnase Adadhire dhArayanti sma / punararthAntaranyAse gaNalakSmyA tapAgacchazriyA navInAbhyudayaM taM patiM nAyakaM prApya nanRte nartitam / kiMbhUtam / narakasya durgaterdviSaM vairiNam / punaH kiMbhUtam / puruSeSu sakalamanuSyeSu uttamaM AcAryatvAt zreSTham / tathA zriyA kSIranIranidhernandinyApi narakAsurasaMhArakAriNaM puruSottamaM nArAyaNaM pati bhartAraM saMprApya nanRte // gaNapUrvagirau mahodaya zramaNavyomamaNIsamIkSaNAt / kunayairiha kauzikAyitaM bhavikaiH paGkajakAnanAyitam // 126 // iha jagati bhUmipIThe vA gaNastapAgacchaH sa eva pUrvagirirudayAcala: / 'pUrvaparvata tirohitAtmanaH' iti surathotsavakAvye pUrvazabdaH / tathA 'athodayaH pUrvAdriH' iti haimyA Page #346 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 6 sargaH] hIrasaubhAgyam / 285 mapi / tasmin mahAn sarvAtizAyI udayaH padasthApanAsamaya eva sarvotkRSTaM mAhAtmya yasya tAdRzo yaH zramaNavyomamaNI sarvasAdhuSu tejakhitvena bhAskaraH tasya samIkSaNAdarza. nAt kutsito viruddho nayo mataM yeSAM te kunayAH kupAkSikAstaiH kauzikAH ghUkAstairivAcaritaM praNa(na)STamityarthaH / punarbhavyaimokSagamanayogyairjanaiH samyagdRSTibhiH paGkajAnAM kamalAnAM kAnanairvanairivAcaritam / vikasitamityarthaH // svayameSa zivaM gamI purAnapi saMprApayituM prabhuH prabhuH / iti vaktumivezvarAndizA yazasA vyAnazire'khilA dishH|| 127 // yazasA arthAt sUrIndrazlokenAkhilAH samastA dazApi dizaH vyAnazire vyAptAH / utprekSyate-dizAM haritAm IzvarAbAyakAn / dikpAlAnityarthaH / ityagre vakSyamANaM vaktuM kathayitumiva / iti kim / yadeSa prabhuhIravijayariH svayamAtmanA zivaM mokSaM gamI gamiSyati kAlasAmAgryabhAvAdbhavAntare'pi puna: parAnanyAnapi jantUn mokSaM saMprApayituM prabhuH samartho'sti / 'yathA vidUrAdriradUratAM gamI' iti naiSadhe // kajapANitamodviSajjagannayanasyAsya mahobharairbharAt / kimu caNDarucerasUyayA bhriyate bhUminabhastaladvayI // 128 // asya sUreH mehobhAreH pratApapaTalairbharAdatizayAminabhasthaladvayI medinIgaganamaNDalayAmalaM bhiMyate abhivyApyate / utprekSyate-caNDaruceH sUryasyArthAt pratApaiH sArddhamasUyayA Iya'yeva / asya kiMbhUtasya / kajaM kamalaM aruNatvena mRdutvena vA tattulyaH pANiryasya / athavA AkRtyA kajaM padmaM pANI haste yasya / tathA tamasAmajJAnAnAM pApAnAM vA dviSan vairI / tathA jagatAM vizveSAM dharmamArgadarzakatvena nayanarUpaH / pakSe kamalAnitakarasyAndhakAradviSataH jagaccakSuSaH / vizeSaNatraye'pi karmadhArayaH // sa. pativratayeva vallabho gaNalakSmyA samupAsyata prabhuH / amunAgami sA punarmudaM nagarI nItimateva bhUbhRtA // 129 // . sa hIravijayasUrirgaNalakSmyA tapAgacchazriyA samupAsyate samyak sevyate sma / ka. yeva / pativratayeva patiH / khabharteva vrataM niyamo yasyAH khakIyaM bhartAraM vinA khapne'pi nAnyaM kAmukaM kAmayate / sA pativratA tayA satyA yuvatyA vallabhaH khakAntaH samyaka trikaraNazuddhyA sevyate / punaranyadarthe amunA sUriNA sA gaNalakSmIrmudaM paramAnandamagami prApitA / keneva / bhUbhRteva / yathA nItimatA nyAyaniSThena pArthivena nagarI upalakSaNAt khajanapadakalitA AtmavAsarAjadhAnI pramodaM prApyate / athavA 'taruNIvattaruNena mUriNA' iti pAThastadA kiMvat / taruNIvat / yathA taruNena yUnA puMsA taruNI yuvatI mudaM prIti gamyate prApyate / NyantaH prayogaH / kiMbhUtena taruNena / sUriNA paNDitena vividhavilAsarasacaturazItikAmAsanakrIDAnarmavacanacAturIcatureNa / 'medhAvikovida. Page #347 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 286 kaavymaalaa| vizAradasUridoSahak' iti haimyAM vidvannAma / tathA / 'vAco vAcyavivekaviklavadhiyAmIdagvidhA mAdRzAM lapsyante kva kilAvakAzamathavA sarvasahAH sUrayaH' iti camkathAyAmapi / athaveti smaraNagarne pakSAntare vA sUrayo vidvAMsaH sarvasahAH / mAdRzAmanatiprakRSTA api vAcaH sahiSyante hRdyavadhArayiSyati jJAtRtvAditi tahippanake // abhajanta yativrajA vibhuM vihagAH smeramivAvanIruham / pRNati sma sa tAnpunarmahodayasasyaM sa pradizaMstAniva / / 130 // . yativrajAstapAgaNazramaNasamUhA vibhuM hIravijayasUrimabhajanta sevante sma / ke iva / vihaMgA iva / yathA pakSiNa: smeraM vikasitamavanIruhaM vRkSaM sevante / punaH sa ristAn munimaNDalAn pRNati sma prINAti sma / kiM kurvan saH / mahodayo mokSo mahAnudayo vA sa eva sasyaM phalaM pradizan prayacchan dadAnaH / ka iv-| sa iva / yathA sa smerAvanI. ruhaH phalaM khasasyaM vizrANayan vihagAn prINAti / 'prINAti prINayati ca pRNatIti' prINanArthAH syuH' iti kriyAkalApe // iti hIravijayasUrestapAgacchasAmrAjyaprAptiH // . kunayAnnayatA vinamratAM jayineva pratigarnato'munA / dadhatAdharitaH kSamA hriyA kimu pAtAlamahIzvaro'vizat // 131 // kSamAmatizAyinI zAnti upazAntavAmityarthaH dadhatA dhArayatA amunA sUriNA a. dharita: hInIkRto dhikRtaH san ahIzvaraH kSamAM pRthivIM dharatIti tAdRzaH zeSanAgaH / utprekSyate-hiyA lajayA kimu pAtAlaM rasAtalamavizat praviSTa iva / 'kSamA kSitikSAntyoH ' ityanekArthaH / amunA kiM kurvatA / [pratigarjato vaitaNDikAn] kunayAn kupAkSikAn zAkyAdIn vinamratAM praNamanazIlatAM nayatA prApayatA / keneva / jayi. neva / yathA vijayakAriNA nRpatinA pratigarjantaH sparddhinaH pArthivA vinamratAM niiynte| 'suhRdayo hRdayaH pratigarjatAm' iti raghuvaMze // parizIlitazIlalIlayA tulayaJzrIsakaDAlanandanam / sa gabhIratayeva sAgaraM guNamANikyanidhiH parAbhavat // 132 // guNAH zamadamArjavamArdavAdayasta eva mANikyAni ratnAni teSAM nidhinidhAnaM sa sUrirutprekSyate--gabhIratayA trijagajanAtizAyiskhagAmbhIryeNa sAgaraM parAbhavatparAjaiSIdeiva / ke kurvan / parizIlitamAvAlakAlAtparipAlitaM yat zIlaM brahmacarya tasya lIlA vilAsastayA sakaDAlanAno nAgaMrajAtidvijasya nandanaM putraM zrIsthUlabhadraM tulayan sadRzIkurvan // nijadhairyavadAnyatAzriyA vijitA yena suraacldrumaaH| kimu tadvijayAya mantraNaM sahavAsacchalato vitanvate // 133 // yena sRriNA nijasyAtmano dhairyasya dhairyatAyA ghoropasargapariSahaniSkampatAyAH, tathA Page #348 -------------------------------------------------------------------------- ________________ .6 sargaH) hIrasaubhAgyam / 287 vadAnyatAyA dAnazIlatAyAH zriyA zobhayA Adhikyena vA surANAM devAnAM acalA: parvatAH paJca meravaH tathA drumA vRkSAH paJca kalpataravaH vijitAH parAbhUtAH santaH sahavAsacchalataH ekatra nivasanakapaTataH / utprekSyate-tadvijayAya sUriparAbhavanArtha mantraNaM mitha AlocaM kimu vitanvate kurvantIva // iti hIravijayasUriguNAH // adhipau nikhilakSamAbhRtAM surasevyau kaladhautadIdhitI / himahemagirI nu jaMgamau municandrau bhuvi tau vijahatuH // 134 // tau municandrau vijayadAnasUri-hIravijayasUrIndrau bhuvi pRthvIpIThe vijahatuH vihAra cakratuH / kiMbhUtau / nikhilAH samastAH kSAntidharAH zAntirasazAlinaH sAdhavaH teSAmadhipo svAminI / punaH kiMbhUtau / suredevaiH sevyau upAsanIyau / punaH kiMbhUtau / kaladhautaM kAJcanaM taddIdhitI zarIrakAntI yayostI / nu iti vitakeM / jaMgamau saMcarantI himahemagirI himAcalasurAcalAviva / kiMbhUtau / kSamAdharANAM parvatAnAM nAthau / 'himAlayo nAma nagAdhirAjaH' iti kumArasaMbhavanAmakAvye / tathA 'Arohatu kSitidharAdhipatiM sumerum' iti sUktAvalyAm / tathA devaniSevanIyau / 'kaladhautaM rUpyasuvarNayoH' ityanekArthaH / kaladhaute iva rUpyasuvarNe iva kAntI zobhA rucI zobhA vA yayostI // "atha bhAvaDasUnusUrirANmudirai durite nabhastale / iva mAnasa iSTamAnasaH kRtavAnsUrativandire sthitim // 135 // atha hIravijayasUrenandibhavanAnantara kadAcit kasminnapi saMvatsare mudiraiH prAvRSe. Nyapayodai#durite puSTe kRte nibhRte nabhastale gaganamaNDale sati / varSAkAle ityarthaH / bhAvaDa iti nAmno vyavahAriNaH sUnurnandanaH sa eva sUrirAT etAvatA vijayadAnasUribhUmimaghavA sUratinAmni vandire sthalajalamArgAgamanasthAnanagare sthitiM caturmAsikA. sthAnalakSaNAM cakre kRtavAn / ka iva / iSTamAnasa iva / yathA rAjahaMso varSAsamaye mA. nasanAni sarasi vasatiM kurute / 'nRpamAnasamiSTamAnasaH' iti naiSadhe / iSTamAnaso haMsa iti tadvRttau // .... vilasatyatha medapATakAbhidhadezo vasudhAvizeSakaH / . nikhileSvapi maNDaleSu yaH pramukho'GgAvayaveSu vakravat // 136 // atha vijayasenasUrejanmadIkSAvasaraH athAparavarNanaprArambhe medapATa ityabhidhA nAma yasya tAdRzo dezo vilasati zobhate / kiMbhUtaH / vasudhAyAH pRthivyAH vizeSakaH arthAkSoNIlakSmyAstilakaH yo janapadaH nikhileSu maNDaleSu dezeSu pramukhaH prakRSTaH sarvadhAtukhanIsthAnatvena prazasyaH / kiMvat / vakravat / yathA samapreSvagAvayaveSu vakra vadanaM pramukhaM caturindriyavasatitvena pravaram / vakaM punapuMsake // Page #349 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 288 kaavymaalaa| suramandirajitvarazriyA gamitaM yena vimAnamIyatAm / phaNabhRdbhuvanaM bhuvastalaM bhajati vIDabharodayAdiva // 137 // yena medapATamaNDalena suramandirasya kharlokasya jitvaryA jayanazIlayA zriyA lakSmyA vimAnanIyatAmapamAnapadavIM gamitaM prApitaM satphaNAbhRdbhuvanaM nAgaloka utprekSate-vrIDabharasya lajjAtirekasyodayAdAvirbhAvAd bhuvastalaM bhUmeradhovibhAgaM bhajati zIlatIva / bIDazabdo'kArAnto'pi nAmamAlAvRttau tathA 'brIDAyAM ca bhavedrIDaH' iti zabdaprabhede // alakAyitapUHparamparAH paramaM bibhrati yatra vibhramam / nabhaso'navalamvanacyuteH zatazo'zA iva bhUtale divaH // 138 // yatra deze alakAyitA sarvasamRddhayA dhanadanagarIvadAcaritAH pU:paramparA purIpatayaH paramamutkRSTaM vibhramaM zobhAM bibhrati dhArayanti / utprekSyate-nabhasaH AkAzAdanavala. mbanena AdhArarahitatvena cyutiH patanaM yasyAstAdRzyA divo devalokasya bhUtale bhUmimaNDale zatazaH zatasaMkhyAkA aMzA bhAgAH khaNDA iva // trijagadvijayodyatasya yadvanarAjyo ratiz2Ani dhanvinaH / sumasaMgataSaTpadA dhanurvizikhollAsikhalarikA iva // 139 // yadvanarAjyo medapATamaNDalasaMbandhinyo vividhavipinazreNayaH zobhante iti saMbandhaH / kiMbhUtAH / sumeSu puSpeSu saMgatA vikasatyatra prakaraniHsaradamandamakarandapAnAgamanena mi. litA athavA makarandapAnalolupatayA sametyAntarnilIyamAnAH SaTpadA madhukarA yAsu tAH / utprekSyante-trijagadvijayodyatasya tribhuvanajanaparamparAparAbhavanavinirmitodyatasya ra. tirjAyA yasya sa ratijAniH / 'jAyAyA niG' itinipratyayaH / 'lopo vyovali' iti yakAralope siddhaM jAniriti prakriyAkaumudyAm / ratipatiH sa eva dhanvI dhanurdharastasya kusumAyudhadhAnuSkasya dhanUMSi kodaNDA vizikhA bANAstairullasanti zobhante ityevaMzIlA: khalUrikAH dhanurvidyAbhyasanabhUmaya iva / yatra dhanuHparizramaH kriyate // zritanAgasagandhasArabhUruhamAlA vyalasannihAcalAH / . malayasya vilAsamUrtayaH zamanAzAGkamapAsya hRSyataH // 140 // iha medapATamaNDale acalAzcitrakUTaprasukhAH partatA vyalasan vibhAnti sma / kiMbhUtAH / zritA nAgA hastino yaiH / tathA saha gandhaiH parimalaistathA sArairmajabhirvartante tAdRzyo bhUruhANAM vividhavRkSANAM mAlAH zreNayo yeSu / pazcAt karmadhArayaH / utprekSyate-mala. yasya dakSiNAcalasya vilAsenAkrIDayA athavA vilAsArtha mUrttaya kAyA iva / kiMbhUtA mUrtayaH / zritA nAgA bhujagA yAbhiH / 'ruddhAzcandanapAdapA viSadharairambhoruhAH [kaNTa]. kaiH' iti sUtokteH / atha anyeSAmapi drumANAM koTareSu prAyo bhujaMgA bhaveyuriti sagandhasArAH candanadrumakalitA bhUruhANAM rasAlasAlapuMnAgapriyaMgulavaGgAditarUNAM mA Page #350 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 6 sargaH ] hIrasaubhAgyam / 289 lAH patayo yAsu / malayasya kiM kurvataH / zamanasya yamasyAzAyA vAJchAyA aGkamutsaGgam / tattvatastu dakSiNAdikkoDam / apAsya tyaktvA hRSyataH pramodaM prApnuvataH / prAyo duSTAzayasamIpaM tyajan janaH saMtuSyati // iti medapAdamaNDalaH // iha nIvRti nAradAbhidhA nagarI nAgapurIka rAjate / balirAjavirAjitAntarA ramamANAnaNubhogibhAjinI // 141 // ihAsmin nItruti maNDale nAradAbhidhA 'naDulAI' iti nAmnA lokaprasiddhA nArada ityabhidhA nAma yasyAstAdRzI nagarI nAgapurIva bhogavatIva rAjate dIpyate / kiMbhUtA / balinA balavatA rAjJA vizeSeNa rAjitaM zobhitaM antaraM madhyaM yasyAH / pakSe - bali - nAmnA nRpeNa dAnavAdhipatinA bhUSitamantaraM madhyaM balivezmatvAt / punaH kiMbhUtA / ramamANAH svairaM krIDAM kurvANAH anaNavo mahAnto bhogino rAjyAdisukhavanto vilAsinastAn bhajatItyevaMzIlA / pakSe - khelanamahAkAyabhujagakalitA // upamAtumivAmarAvatIM bhuvane tannibhabhAvadurvidhe / kRtavAnaravindanandanaH purametAM vibudhairupAsitAm // 142 // aravindanandano brahmA / 'padmanandanasutAriraMsunA' iti naiSadhe / yathA padmanandanastathaivAravindanandana iti / etAM 'naDulAI' nagarIM kRtavAn nirmitavAn / kiMbhUtAm / vibudhaiviziSTapaNDitairdevaizca upAsitAM sevitAm / utprekSyate - tannibhabhAvaistasyA amarAvatyA nibhAstulyA ye bhAcA nagarIrUpAH padArthAstairdurvidhe daridre indrapurI pratimAparanagarIrahite tAdRze bhuvane vizve amarAvatImindranagarImupamAtumupamAyuktAM kartumiva / amarAvatIsaMnibhAmityarthaH // : yuvatIyuvarAjirAjite nagare sAlanibhAnmanobhavaH / sthitavAnnavasUrisAdhvasAdiva durge pravidhAya sAnugaH // 143 // manobhavo madano nagare 'naDulAI' puryAm / utprekSyate - navasUre: hIravijayAcAryasya sAdhvasAdbhayAt sthitavAniva / kiM kRtvA / durge kohaM pravidhAya niSpAdya / kasmAt / sAlanibhAt nagarI prAkAracchalAt / kiMbhUte nagare / yuvatIyuvarAjirAjite taruNItaruNazreNIbhUSite / smaraH kiMbhUtaH / sAnugaH sahAnugaiH khasevakairnijaparIvArairvartate yaH // yadananyahiraNyazItarugmaNikklRptAlayalakSmikAGkSayA / caraNaM muravairiNo'nizaM zucicandrAvupaceratuH kimu // 144 // yasyAH nAradapuryA ananyAnAmasAdhAraNAnAM hiraNyaiH suvaNaiH tathA zItarugmaNibhiH candrakAntaratnaiH kRptAnAM nirmitAnAm / suvarNacandrakAntamayAnAmityarthaH / AlayAnAm / aneka mandirANAmityarthaH / lakSmyAH zobhAyAH / lakSmIzabdaH zabdabhede havo'pyasti / tathA samAsamadhye hrasvazabdAnayane na doSaH / yaduktaM jinaprabhasUrikRta caturviMzatijinastava - 37 Page #351 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 290 kaavymaalaa| RSabhanane-'caraNalakSmikaragrahaNotsave' iti / utprekSyate-zucicandrau sUryAcandramaso / 'hAraH zucInI gamanAjAdhvagA' iti haimyAM ravinAmAni / muravairiNo viSNozcaraNaM padaM anizaM nirantaraM kimu upaceratu: sevete sma / / pravibhAvya bhavena bhasmitaM smarametannikhilAnujIvinaH / kimu yatra sametya cakrire vasatiM pauraparamparopadheH // 145 // etasya smaraNa nikhilAH samastA apyanujIvinaH sevakA: yatra nAradapuryA samelyAgatya / utprekSyate-pure bhavAH paurAH nAgarikajanAH teSAM paramparAH zreNayaH tAsAmupadheH kapaTAt vasAteM nivAsaM cakrire kRtavantaH / kimu kiM kRtvA / bhavena zaMbhunA svadhairyalopodbhUtakopAnalena bhasmitaM jvAlitAvazeSIkRtaM bhasma karotIti bhasmayati bhasmyate smeti bhasmitastam / 'tatkaroti tadAcaSTe' iti miH jyantatvA(ntA)ttak / smaraM khakhA. minaM manobhavaM pravibhAvya dRggocarIkRtya // __ kutukAbahurUpiNaM smaraM hRdi nizcitya ratiryuvabhramAt / khayamapyakarodidaMmitA nijamUrtIriva yadvadhUpadheH // 146 // ratiH zRGgArayonisImantinI khayamAtmanApi / utprekSyate-yadvadhUpadhernAradanAmanagagarIsundarIdambhAt / idaMmitAH smararUpapramANA yAvanti smararUpANi tAvannijamUtI. rAtmIyakAyAn kimu akarot kRtavatIva / kiM kRtvA / yuvabhramAnAradanagarItaruNajana. bhrAntyA kutukAt kautUhalAt khakAntaM smaraM bahurUpiNaM anekAni rUpANi santyasyetyevaM. vidhaM hRdi manasi nizcitya nidhAya nizcayenAvadhArya yAvanti rUmANi khabhaLa smareNa kautukAtkrIDAthai kRtAni, ratyApi tena samaM ramaNArtha. tAvantyAtmIyAni rUpANi nirmitAnItyarthaH / etAvatA smararUpA yuvAnaH, ratirUpAzca yuvatyaH santItyarthaH // iti nAradapurIvarNanam // muravairipurIva mAdhavo'jani tatrodayasiMhabhUdhanaH / dharaNI ramaNaM praNIya yaM zuzubhe sUramivAravindinI // 147 // tatra nAradapuryA udayasiMhanAmA bhUdhano bhUmIpatirajani saMjAtaH / ka iva / mAdhava iva / yathA yathA muranAno daityasya vairI nArAyaNastasya pUrnagarI tasyAM dvArikAyAM puryA zrIpatirnAma bhUpatiH saMjAyate sma / tathA dharaNI medapATamaNDalamedinI ye udayasiMharANakaM ramaNaM bhartAraM praNIya kRtvA zuzubhe zobhate sma / keva / aravindinIva / yathA kamalinI sUraM sUrya skhapati praNIya zobhitavatI / / yuvatIva yuvAnamaGgajAnkaladhautapramukhAnkhanIvrajAn / pRthivI pRthivIpuraMdaraM yamavApya pramadAdajIjanat // 148 // pRthivI medapATadezAvanI pramadAdAnandAdyaM pRthivIpuraMdaraM udayasiMharANakamavApya Page #352 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 6 sargaH] hIrasaubhAgyam / 291 bhartRtvena adhigatya kaladhaute kanakarUpye pramukhe AdI yeSAM tAdRzAn sarvadhAtupradhAnAn khanIvrajAn khAninikarAnajIjanat prakaTIkRtavatI / keva / yuvatIva / yathA taruNI strI taruNaM yuvAnaM taruNaM yauvanamadonmattaM kAntaM prApya aGgajAn nandanAn janayati // vipulAM vipulAhavAhatAhitazUrasravadakharAzinA / hRdayezavadUrNunAva yo navakausumbhikavAsasA vazAm // 149 // ya udayasiMhamahImahendro vipulAhaveSu mahAsaMgrAmeSu AhatAH sAmastyena saparivAreNa vyApAditA yeshitAH khazatrubhUtAH zUrAH svabhaTAsteSAM sravatAGgopAGgebhyo niHsaratA akharAzinA rudhiraprakareNa vipulAM vasudhAmUrNunAvAcchAdayAmAsa / kiMvat / hRdayezavat prANavallabha iva / yathA bharttA svakAntAM navena sadyaskena kausumbhikena kusumbhena raktaM vastraM kausumbhikaM tena kusumbharaJjitena vAsasA norNAti AcchAdayati paridhApayati / 'UrNukcha AcchAdane' hvAdiko dhAtuH // bahunA mahimAbhinandyate kimamupyodaya siMhabhUpateH / na cirAdajarAmarIbhavedyudhi yo'bhyetya hi saMmukhIbhavet // 150 // amuSyodaya siMhabhUpatermahimA mAhAtmyaM bahunAdhikyena kiM abhi sAmastyena nandyate samRddhi prApyate / abhinandyate prazasyate vA / yasmAt kAraNAdyudhi saMgrAme yaH ko'pi vIraH subhaTa: amuSya bhUvalayaikavIrasya rAjJaH abhyetya zauryAdAgatya saMmukhIbhavet saMbhu* khIbhUyAt tena saha saMgrAmaM kuryAt sa vikrAnto na cirAdalpakAlAdeva ajarAmarIbhavedajarAmaratvaM labhate / devabhUyaM bhajedityarthaH / yataH ---- :- 'jite ca labhyate lakSmIrmRte cApi surAGganA / kSaNavidhvaMsini kAye kA cintA maraNe raNe // ' iti vRttaratnAkaravRttivacanAt // ityuMdayasiMharANakaH // api tatra kamAkhyanaigamo'jani tadbhUpuruhUtasaMmataH / vyavahAriSu yaH purogatAM samavargeSu dadhAra dharmavat // 151 // api punastatra naDulAI nagaryo kamA ityAkhyA nAma yasya tAdRzo naigamo vaNik ajani jaatH| kiNbhuutH| tasya pUrvavyAvarNitasya bhUpuruhUtasyodayasiMhabhUmIndrasya saMmato mAnyaH / 'idamaH pratyakSagate samIpataravattiM caitado rUpam / adasastu viprakRSTe taditi parokSe vijAnIyAMt // ' granthakaraNAvasare tasya rAjJaH parokSatvAt etatkathanam / athavA idaM svAbhAvi - kavacanam, kavInAM varNanautsukyAt sarvamapi pratyakSameva syAnnaiSadhe prayoga nidarzanAt / iha nagaryo yaH kamAkhyaH sAdhurvyavahAriSu lakSmIvatsu purogatAM prakRSTatAm / 'varya vareNyaM prakaraM purogam' iti haimyAm / mukhyatAmityarthaH / dadhAra vibhAttaM sma / kiMvat / dharmavat yathA sameSu sarveSu caturSu varNeSu arthAdilakSaNeSu dharmaH pradhAnatAM dhatte / arthakAmamokSANAM dharmAdhInatvena dharma eva mukhyaH // 1 Page #353 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 292 kAvyamAlA / kimapAsya jinAMhisevayA zazinA yena kalaGkakazmalam / sthitametya divaH kSitau punarnabhaso nIlimasaGgazaGkayA // 112 // yena yadrUpeNa kamAmUrtinA zazinA candreNa / utprekSyate - diva AkAzAdetya Agatya kSitau pRthivyAm / arthAt naDulAInagaryAm / sthitaM vAso vihitaH / kiM kRtvA / jino vItarAgaH svavimAnaprasAdagatazAzvatArhatpratimA tasyAM he: padasya sevayA vividhapUjAstavAdyupAsanayA / atha ca jino viSNustasyAMdderupAsyA / tattvatastu 'AkAzaM viSNupadam' ityabhidhAnam / kalaGkarUpaM kazmalaM malamapAsya nirasya / tarhi tatraiva kathaM na sthitam, sthAnAbhAve hetumAhai-kayA / punarvyAghuTya nabhasaH AkAzasya nIlimA zyAmalatvaM tasya saGgo milanaM bhavanaM tasya zaGkayA aniSTotprekSaNena / ' dhRtagambhIrakhanIkhanIlimA' iti naiSadhe gaganasya zyAmatvam / zyAmanIlatvayorabhedaH // karavIragRhatvamugratAM pravihAyAtmavirUpanetratAm / puri yannibhato'vatIrNavAniva pIyUSamayUkhazekharaH // 153 // puranAradapu yasya kamAsAhasya nibhataH kapaTAtU / utprekSate - pIyUSamayUkhazekharacandramaulirIzvaro'vatIrNavAniva avatAraM gRhItavAniva / kiM kRtvA / karavIragRhatvaM ima. zAnavezmatAm / 'zmazAnaM karavIraM syAt' iti haimyAm / punarugratAm / caNDatAM tathAtmano nijasya virUpaM viruddhaM vikRtAkAraM vahnimayatvAnnetraM yasya tattAm / 'ahirbuno virUpAkSa-viSAntakau ca' iti myAm / tRtIyAnalalocanatAmityarthaH / pravihAya tyaktvA // iti kamAvarNanam // koDAItyasya kAntAsIjjagatIyuvatImaNiH / yathA sumanasAM sArvabhaumasya jayavAhinI // 154 // asya kamAvyavahAriNa: koDAI iti nAmnA kAntA patnI AsIt / kiMbhUtA / jagatyA bhUmeryuvatInAM yAvadvanitAnAM madhye maNI ratnam / keva / jayavAhinIva / yathA sumanasAM devAnAM sArvabhaumasya cakravarttinaH zakrasya paulomI nAma patnI Aste / yathetIvArthe // rambhA dambhAdivAmuSyAstridazI tridazaukasaH / vimohitA kamArUpaM nirUpyAsyAmupAgatA // 119 // kamAvyavahAriNo rUpaM zarIrasaundarya nirUpya vilokya vimohitA rAgAtizayaM prAptA satI amuSyA koDimA devyA dambhAt kapaTAt tridazaukasaH svarlokataH asyAM maDulAIupAgatA sameta / utprekSyate - rambhAnAnnI tridazI apsarA iva devIva / athavA 'prekSya kSmAyAmupAgatA' iti pAThaH // dRSTvA patitaM tyAM prItyeva tyaktakAyayA / duHkhAtsapatnyAstatpatnyA vyAjAjjanmAdade'param // 116 // Page #354 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 6 sargaH] hIrasaubhAgyam / 293 prItyA prItinAmnyA smarAganayA tasya kamAsAdhoH panyA vyAjAt koDimadevIdambhAt / utprekSyate-aparamanyajanmAvatAra Adade gRhItam / kiMbhUtayA prItyA / samAna eka: patiryasyAH sA sptnii| 'sapalyAdiSu nityaM nuk vAcyaH' iti sptnii| tasyA duHkhA. dasAtAt tyakta ujjhitaH kAyaH zarIraM yayA / kiM kRtvA / patiM smaraM khakAntaM ratyA rativiSaye ratamatyAsataM dRSTvA vilokya / 'zreNIdvayezayoH kanye upAyaMsta sa..kramAt / vaijayantI jayantI ca ratiprItI iva smaraH // iti ratnazekharasUrikRtapratikramasUtranoM smarasya ratiprItinAnyau dve patyau // tyaktvAvatIrNA puruSaM purANaM svamimAM ramAm / vilakSyaH prekSya taduHkhAnmamajevArNave jale // 157 // . arthAt zrIpatiH taduHkhAttasyAH svapatnyAH lakSmyAH du:khaadsaataadtiivaaaa| utprekSyateANave samudrasaMbandhinyagAdhe jale pAnIye mamaja manavAniva / kiMbhUtaH / vilakSyaH panyAH paralokagamanAvalokanAdvimanAyamAnaH / kiM kRlA / prekSya pravibhAvya / kAm / ramAM la. kssmiim| kiMlakSaNAm / avatIrNA gRhItAvatArAm / kAm / koDimadevIm / koDAIrUpAmityarthaH / 'dhruvamapsaraso'vatIrya yAM zatamadhyAsata tatsakhIjana:' / dhruvamutprekSyate-'zataM za. tazaH saMkhyAH apsarasaH surAGganAH avatIrya yAM nagarImadhyAsatAzrayanti sma / paraM kaH / tatsakhIjanaH tasyA damayantyA vayasIrUpo lokasamudAyaH' iti naiSadhatadvRttI / kiM kRtvA / purANaM jIrNa vRddha puruSaM bhartAraM svamAtmAnaM tyaktvA nirasya / vRddhapuruSanirvedAnnijaM vimucyetyarthaH // spardhayeva divA dambhAdasyAH strainnshiromnneH| dhRtetarA purA rambhA cittabhUbhUmibhRtsabhA // 158 // . purA nAradanAmanagaryAsyAH koDimadevyA dmbhaadyaajaat| uprekSyate-itarA anyA rambhA apsarovizeSA dhRtA kaliteva / kayA / divA daivalokena samaM sAdhaM sArdhayA saMgharSaNa asUyayA vA / asyAH kiMlakSaNAyAH / strINAM samUhaH straiNaM tasya ziromaNecUDAmaNisaMnibhAyAH / kiMbhUtA rambhA / cittabhUH kAmaH sa eva bhUmibhRtpArthivastasya sabhA upaveSTumA. sthAnazAlA // iti koDimadevI // ____ amandAnandasaMdohamedurau tau vadhUvarau / gamayAMcakratuH kAlaM kelatIzrIsutAviva // 159 // tau pUrvavyAvarNitakharUpI vadhUvarau koDimadevIkamAhnavyavahAriNau kAlaM sukhagRivAsasaM. bandhinaM gamayAMcakraturaticakramatuH / kAviva / kelatIzrIsutAviva / yathA kelatI ratiH / 'kelatImadanayorupAzraye' iti naiSadhe / 'kelatI ratiH' iti tadvRttau / zrIsutaH kAmaH / vividhavilAsairanehasaM gamayataH sma / kiMbhUtau / amandA akuNThAH pratyahaM vardhamAnA ye AnandAsteSAM saMdoho nAnAtvaM tena medurau puSTau // Page #355 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 294 kAvyamAlA / kadApyadarzi tatpatnyA svapne sukhazayAnayA / utsaGgasaMgataH siMhaH zreyorAzirivAGgavAn // 160 / / kadApi kasminnapi nizAsamaye sukhenAdhivyAdhirahitatvena zayAnayA subvacA kiMci. nidrAyamANayA tatpatnyA kamAkAntayA koDimadevyA svapne nidrAvasthAyAmutsaGge nijakoDe saMgataH sthAyukaH siMhaH kesarI adarzi dRSTaH / utprekSyate-agavAnmUrtimAn zreyorAziH puNyapuJja iva // mRNAladhavalAnskandhe bibhradvandhurakesarAn / zikhare zikharI zaMbhoH zAradInAnivAmbudAn // 161 // .. siMhaH kiM kurvan / skandhe bhujazirasi mRNAlaM kamalanAlaM tadvaddhavalAnujjvalAn , tathA bandhurAnmanojJAn kesarAn skandhodgataromANi bibhrat dhArayan / ka iva / zikharI yathA zaMbhobhUdharaH kailAsaH zikhare khazRGge zAradInAn zaratkAlasaMbandhinaH niHzeSeNa varSaNena vizadIbhUtAn ambudAn meghAn bibharti / 'anye te aladAyino jaladharAstRSNAM vinighnanti te bhrAtazcAtaka kiM vRthAtra raTitaiH khinno'si vizramyatAm / meghaH zArada eSa kAzadhavala: pAnIyariktodaro garjatyeva hi kevalaM bhRzamapAM no vindumapyujjhati // ' iti cAtakASTake sUkte zAradameghe dhavalimA // kimabhyarthayamAnAnAmucchettuM dausthyamarthinAm / kumbhikumbhabhidAlagnA muktA bibhrannakhAntare / , 162 // punaH kiM kurvan / nakhAnAM kAmAGkuzAnAnantare madhye arthAnakhAgreSu kumbhinAM bhadrajAtibhavAnAM hastinAM kumbhAnAM shirHpinnddaanaam| 'kumbhau tu zirasaH piNDau' iti haimyAm / mastakAnAM bhidA vidAraNaM dvidhAkaraNaM tadavasare vilagnAnAM nakhAgrANAmatitIkSNatve bhidA samaye lagitvA sthitA muktA mauktikAni bibhraddadhat / utprekSyate-abhyarthayamAnAnAM yAcanAM kurvANAnAmarthinAM yAcakAnAM dausthyaM dAridyamucchettuM mUlAnihantuM kiM dhanAnyI. kartumiva // jRmbhaNAdAnanaM kAzapratIkAzo vikAzayan / mattastamberamIkAntakavalIkRtaye kimu // 163 // punaH kiM kurvan |jmbhnnaat jammAkaraNAt AnanaM nijamukhaM vikAzayanvikasvaraM ku. In / prasArayannityarthaH / kiMbhUtaH / kAzAH pratItA IpikAsteSAM pratIkAzaH zvaityena tatsaM. nibhaH / 'vikasatkAsacAmaraH' iti raghuvaMze / utprekSyate-mattA madotkaTA ye stambe. ramIkAntAH kariNaH teSAM kavalIkRtaye gaNDolIkaraNArtha kimu / bhakSaNArthamivetyarthaH / AditazcaturmiH kulakam // iti siMhakhapnaH // Page #356 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 6 sargaH] hIrasaubhAgyam / 295 jahe mahelayA nidrA vinidrannetrapatrayA / saMgatiaurjanIyeva sajjanAnAM samajyayA // 164 // vinidratI vikAzaM prApnuvatI netrapatre nayanakamaladale yasyAstayA kamAkAntayA koDimadevyA nidrA pramIlA suptyavasthA jahe tyaktA / 'mahilA syAnmahelayA' iti zabdaprabhede / tathA / 'yazca paramahelArato'pyapAradArikaH' iti campUkathAyAm / kayeva / samajyayeva / yathA sajanAnAM sAdhUnAM samajyayA sabhayA / 'brAhmIva daurjanI saMsadvandanI. yA samekhalA' iti campUkathAyAm / zreNyarthavAcI sabhAzabdaH / durjanAnAmiyaM daurjanIyA durjanasaMvandhinI sabhA zreNI / 'uDupariSadaH kiM nArhantI niza: kimanaucitI' iti naiSadhe pariSacchabdaH patayarthavAcI / saMgatirmilanam goSTI vA hIyate // kaMsAreriva rukmiNyA sa khapnaH khapateH puraH / . tayA muditayAbhASi bhASitezopameyayA // 165 // tayA koDimadevyA sa siMhadarzanalakSaNa: svapnaH khapateH kamAkhyavyavahAriNa: nijabhartuH puro'gre abhASi kathitaH / kayeva / rukmiNyeva / yathA rukminRpabhaginyA khapateH kaMsAreH kRSNasyAgre naktadRSTaH svapno'bhASi proktaH / tayA rukmiNyA ca kiMlakSaNayA / muditayA hRSTacitayA / punaH kiMbhUtayA / bhASitezopameyayA bhASitezayA khavacanacAturyA kRtvA sarakhatyA sArdhamupamIyate upamAtuM yogyetyarthaH / / sa vicArya vicArajJo'GganAmidamajIgadat / sUnuH siMha ivAdhRSyo bhavitA tava bhAmini // 166 // * sa kamAnAma vyavahArI aGganAM nijakAminI koDimadevIM idamatraivAnuSTumi vakSyamANamajIgadatkathayati sma / kiM kRtvA / vicArya khakhAbhAvikamatipUrvakabuddhivijJAnena vimRzya / siMhadarzanalakSaNApUrvakhapnavicAra vidhAyetyarthaH / sa vyavahArI kiM vicArajJaH / Ayatau khaparahitAvahodarkavimarzane kuzalaH / idaM kim / he bhAmini varNini siMha iva paJcAnanavat parairadhRSyo'nAkalanIyaH / 'adhRSyazcAbhigamyazca' iti raghuvaMze / tava bhavatyAH sUnurnandano bhavitA bhaviSyati // gandhasindhurarAjasya vazavAlasagAminI / antarvalI tataH patnI mahebhyasya babhUvuSI // 167 // tataH siMhasvapnadarzanaputraprAptirUpatadarthazravaNAnantaraM mahebhyasya kamAnAmavyavahAriNaH patnI jAyA koDimadevI antarvanI gurviNI garbhavatI babhUvuSI saMjAyate sma / kiMbhUtA / alasaM mantharamacapalaM gacchatItyevaMzIlA gaaminii| keva / vazeva / yathA gandhenotkaTamadavArisaurabheNopalakSitaH / sindhurarAjo gajendrastasya vazA priyA hastinI manthara jati tatrApi garbhamantarvahantI sA / 'vazA nAryA vandhyagavyAM Page #357 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 296 kaavymaalaa| hastinyAM duhitaryapi / vezyAyAmapi' ityanekArthaH / yadyapi vazAzabdo hastinyAM pravatate tathApi bAhulyAnAryAmeva prayujyamAnatvAdgandhasindhurarAjasya vazA hastinItyabhidhAnam / gandhebhapatnItvAtprAdhAnyaM ca // samaye'tha tayA ratyA brahmasUriva nandanaH / ___ suSuve suSumAstomaH prodbhavanmUrtimAniva // 168 // .. . atha garbhabhavanAnantaraM samaye sArdhasaptavAsarAdhikanavamAsaparipUrtiprastAva tayA' koDimadevyA nandanaH putraH suSuve prasUtaH / kayeva / ratyeva / yathA kandarpapatnyA brahmasUraniruddhanAmA tanayaH prasUtaH / 'kandarpasuto'niruddha RSyAka USezo brahmasUzca saH' iti haimyAm / utprekSyate-mUrtimAn zarIrasaMyutaH prodbhavan prakaTIbhavan suSumAstomaH sAtizAyizobhAsamudaya iva // tanUjanmAnanajyotsnAnAthe lavaNimAmRtam / cakoreNeva pibatA nanRte pitRcakSuSA // 169 // pitRcakSuSA kamAmahebhyalocanena nanRte nartitam / kiM kurvatA / pitRcakSuSA tanUjanmanaH khanandanasya Ananameva vadanameva jyotsnAnAthazcandramAstasmin lavaNimA lAvaNyaM saundaryamevAmRtaM sudhAM pibtaa| sAdaramavalokayatetyarthaH / keneva / cakoreNa yathA jyotsnApriyeNa kumudabAndhavabimbe jyolAmRtaM pibatA satA nRtyate // kSIrakaNThaH kRtotkaNThaH saMjAte jAtakarmaNi / uttejita ivAdarzaH zizriye paramAM zriyam // 170 // kSIrakaNThaH zizuH kamAdArakaH jAtakarmaNi jAtasya saMprAptajanmanaH sUnoH sthitipadikAcandrasUryadarzanaSaSThIjAgaraNAzucitAdinivartanAdike karmaNi kartavye saMjAte sati paramAM prakRSyaM zriyaM zobhA zizriye zrayati sma babhAja / kiMbhUtaH kSIrakaNThaH / kRtA nirmitA khasaundaryAdiguNaiH khajanAdInAM darzanAdyutkaNThA autsukyaM yena / ka iva zriyaM zritavAn / uttejitaH zANollikhito nirmalIkRta Adarza iva / yathA uttejito darpaNaH zobhA bhajate // ayaM jayaM yataH kartA siMhavadveSidantinAm / jayasiMha itIvAsya bIjI nAma vinirmame // 171 // bIjI tatpitA kamAvaH / utprekSyate iti hetostasya kumArasya jayasiMha iti nAmavinirmame kRtavAniva / iti kim / yataH kAraNAdayaM kumAraH siMhavatkesarIva dveSiNaH khazAtravAn ] jinazAsanapratikUlatAbhAjo vA kuvAdinasta eva dantino gajAsteSAM jayaM parAbhavaM kartA vidhAsyati / vaptA tu janakattAto bIjI janayitA pitA' iti hemyAm // Page #358 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 6 sargaH] hIrasaubhAgyam / 297 dhAtrIbhiH premapAtrIbhiH pAlyamAnaH sa bAlyataH / rAmo yAdavarAmAbhirivAsau vavRdhe kramAt // 172 // atha nAmAdinirmANAnantaraM sa jayasiMhakumAraH kramAdanukrameNa vavRdhe vardhate sma / kiMbhUtaH / bAlyato janmadinaM prabhRtIkRtya premapAtrIbhiH kumAroparyatizayitasnehabhAjanabhUtAbhirdhAtrIbhirupamAtRbhiH pAlyamAnaH rakSyamANa: samyagyatnena gopyamAnaH / ka iva / rAma iva / yathA balabhadro yAdavAnAM yaduvaMzotpannAnAM rAmAbhirvanitAbhiH pAlyamAno vardhate sma / pupoSAvayavairvRddhiM sa krameNa stanaMdhayaH / __ AlavAlAmbupAyIva zAkhAbhizcandanAGkaraH // 173 // sa jayasiMhaH krameNa paripATyA avayavairaGgopAGgairvRddhimupacayaM pupoSa puSNAti sma / kiMbhUtaH / standhayaH upamAtRNAM payodharapayaHmA(pA)navidhAyI / ka iva / candanAGkura iva / yathA AlavAlasya sthAnakasyAmbu pAnIyaM pibatItyevaMzIlaH zrIkhaNDapAdapaprarohaH zAkhAprazAkhAbhirupacayaM labhate // .. sa prAkcakramaNaiH pitrorAropya prItivIrudham / AlapansaphalIcakre varSanniva ghanAghanaH // 174 // sa jayasiMhaH Alapan truvan. san pitrorjananIjanakayoH prItivIrudhaM snehalatAM sapha. lIcakre kalakalitAM kRtavAn / kiM kRtvA / prAk pUrva cakamaNairhiNDanaiH kRtvA Arogya sthAnake nivezya / ropayitvetyartha: / saphalIcakre ka iva / ghanAghana iva / yathA varSan vArivRSTiM sRjan vArivAhaH prAgvallI vRkSAdiSvAropya sthApayitvA saphalIkurute // vardhamAnaH krameNAsAvajaniSTASTahAyanaH / / pratyahaM praNayankelIH sindhurAdhipapotavat // 175 // . asau jayasiMhaH krameNa varSaparipATyA vardhamAnaH sannaSTA(Tau)saMkhyAkAni hAyanAni vatsarANi yasya tAdRzo'janiSTa saMjAtavAn / kiM kurvan / pratyahaM bAlyatvAnirargala: prativAsaraM kelIrbAlavayoyogyAH krIDAH praNayan kurvan / kiMvat / sindhurAdhipapotavat / yathA gajendrasya dazavArSikaH zizurgajo bAlakrIDAM kurvan vardhate / 'syAtpoto dazavArSikaH' iti haimyAm // so'navadyAstato vidyAH smAdhIte gurusaMnidhau / hArda tAsAM ca jagrAhAbhijJavanmugdhacetasAm // 176 // tato'STavarSabhavanAnantaraM sa jayasiMho gurusaMnidhau kalAcAryasya samIpe anavadyA nipApAH prazastA vA vidyA adhIte sma paThati sma / ca punastAsAM vidyAnAM hArdai rahasya 38 Page #359 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 298. kaavymaalaa| vizeSAdikaM jagrAha / yataH'-vezyAnAmiva vidyAnAM mukhaM kaiH kaina cumbitam / hRdayaprAhiNastAsAM dvitrAH santi na vA kSitI // ' iti sUktavacanAt / sa vidyAhRdayagrAhI jajJe / kiMvat / abhijJavat / yathA chekaH pumAn mugdhaM kAryAkAryavicArAnabhijJaM hitAhita. jJAnarahitaM vA paravaJcanakapaTAbhiprAyavedanAmUDhaM vA ceto mano ye tepAM puMsAM hArdai ga. hAti rahasyaM pRSThA datte / yataH- racAvai racai nahI paramana linti na dinti / dhuttachayallA eha guNa mana hari mAna karanti // iti vacanAt // . . . . . siddhyadhvAnaM pratiSThAsurvidhitsurdharmamArhatam / sakhAyamiva tadvaptA saMyamaM samupAdade // 177 // tato'nantaramityadhyAhAraH / tasya jayasiMhasya vaptA pitA saMyamaM cAritraM samupAdade samyakprakAreNa gRhNAti sma / kamiva / sakhAyamiva / yathA kazcitsakhAyaM mitraM vA gu: hAti / sakhyuGgrahNa kAraNamAha-kiM cikIrSuH / siddhyavAnaM mokSamArga pratiSTAsuH pra. sthAtumicchuH / punaH kiM kartumicchuH / ArhataM jaina dharma cAritralakSaNaM didhinmuH vidhAtumicchuH kartukAmaH / yo hi mAge pratiTate tasya sahAyo'vazvaM vilokyate / kAryakaraNe'pi ca sakhyurapekSA syAditi // tato namasituM tAtaM kumAraH sa kadAcana / pratiSThate sma sAnandaM vRSabhAGkamivArSabhiH // 178 // tataH pituH parivrajyAgrahaNAnantaraM sa jayasiMhakumAraH kadAcana kasminnapi samaye tAtaM khapitaraM kamarSi nama situM namaskartum / 'namasi tumanA yatnAMma svAmanAma na pUpaNama' iti naiSadhe / sAnandaM sapramodaM pratiSThate sma / pracacAla / ka.iva / ArSabhiriva / yathA bharato vRSabhAGka khatAtamRSabhadevaM praNantuM pracalati mma // prItivApIpayaHpUrAplavanaiH pulkaangkitaa| prasUstamanuyAti sma gaurivAGgajamAtmanaH // 179 // prasUrjayasiMhajananI koDAI taM svanandanamanuyAti sma anujagAma / kiMbhUtA / prItiH khaputropari yaH snehaH saiva vApI dIrghikA tasyAH payaHpUre ApavanaiH nAna: kRtvA pulakAGkitA romAJcakaJcakakalitA jAtA / keva / gauriva / Atmano'GgajaM vtsruupmnugcchti|| zrImanmuninizAratnaM jayasiMhakumArarAT / praNatergocarIcakre zrIvIramatimuktavat // 180 // jayasiMhanAmA kumArarAT pRthukapArthivaH zrImantaM gapAla mIramagaM munInAM madhye nizAratnaM candramasaM vijayadAnasUriM praNatenamaskArakha gocarIcakre viSayI kRtH| praNata ityrthH| kiMvat / atimuktavat / yathA atimuktakakumAraH zrIvIraM zrImanmahAvIra devaM praNatavAn // Page #360 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 6 sargaH hIrasaubhAgyam / 299 atha pRthukapurogaH saMmadena vratIndo riva gajasukumAlaH khAmino'riSTanemeH / adhikamadharayantI sAdhimAnaM sudhAnAM zravaNaviSayabhAvaM dezanAmAninAya // 181 // atha sUrativandire sUripArthAgamanAnantaraM pRthukapuroga: kumArazreSThaH / 'varya vareNyaM pravaraM purogam' iti haimyAm / saMmadena harSeNa vratIndoH sUredezanAM dharmopadezaM zravaNaviSayabhAvaM zrutigocaratAmAninAya prApayati sma / zRNoti smetyarthaH / dezanAM kiM kurvatIm / sudhAnAmamRtarasAnAM sAdhimAnaM cArutAm / AsvAdamityarthaH / adharayantI hAnI kurvatIm / kimadhikaM bahu yathA syaattthaa| miSTatvena sudhAmapi dhikurvatImityarthaH / ka iva / gajasukumAla iva / yathA kRSNalaghubhrAtA devakyA aSTamaH putro gajasukunAla: ariTanemeH zrIneminAthasya khAmino jagannAthasya tIrthakRto dezanAM zuzrAva // asArAdehinA dehAtsAro'rhaddharma eva hi / uddhAryo'narthakAryarthAddAnazauNDena dAnavat // 182 // dehinA bhavikaprANinA asArAdAdhivyAdhijarAdibhiH sArarahitIkRtAihAdAtmazarIrA. dahato jinasya jinapraNIta eva sAro nikhilArthasAdhako dharma evoddhArya uddharaNIyaH / kiMvat / dAnavRt / yathA anartha pitRbhrAtRputramitrAdidrohaM kArayatItyevaMzIlAdarthAddhanAdAnazauNDena vadAnyena dAnamudriyate / yaduktam-'dAnaM vittAdRtaM vAcaH kIrtidharmoM tathAyuSaH / paropakaraNaM kAyAdasArAtsAramuddharet // ' iti // prabubudhe prabhudezanayAnayA zizusahasradRzA samasambayA / * vizadacandrikayeva kumudvatIlatikayA kumudena tamImaNeH // 183 // zizusahasradRzA kumArapuraMdareNa prabubudhe pratibodhaH prApyate sma saMsArAdharajyata / . katham / samaM sArdham / kayA / ambayA tajananyA koDimadevyA / kayAM / prabhorvinayadAnasUreranayA pUrvoktayA dezanayA dharmakathayA / keneva / kumudeneva / yathA tamImaNezcandasya vizadacandrikayA zaratsamaya nirdhUtoddharajaladhararodhanirmalIbhavaJcandragolikayA kRtvA kumudvatIlatikayA kumudinIvalyA samaM karaveNa prabudhyate // prabhorupAnte samamambayA mahAmahairmahebhyIbhavadarthimaNDalaiH / sunandayA sIhagireH sa vajrasvAmIva jagrAha zizustapasyAm // 184 // sa zizurjayasiMhakumAraH ambayA koDAImAtrA samaM prabhorvijayadAnasUrerupAnte samIpe mahAmahe vikajanavinirmitAnekAdhikotsavaistapatyAM dIkSAM jagrAha Adatte sma / mahAmahaiH kiMlakSaNaiH / mahebhyIbhavadarthimaNDalamahebhyIbhavantaH kAmitAdhikadhanapradAna Page #361 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| rdhanAyA jAyamAnA arthinAM yAcakAnAM maNDalAH samUhA yeSu / ka iva / vajrakhAmIva / yathA dhanagirisutaH vajrasvAmino jananI sunandAnAmnI tayA sajanayitryA sAdhaM sIMha girinAmAcAryasya pArthe mahAmahotsavaiH pravrajyAM gRhNAti sma / jayavimala idaM tannAmadheyaM vidhijJo __vyadhita vijayadAnaH sUrisAraGgarAjaH / punarabhinavasUrestaM pradatte sma sUno vinayina iva vaptA khaM krameNAgataM kham // 185 // vijayadAnanAmA sUriSvAcAryeSu sAraGgarAjo mRgendraH siMhaH jayavimala idametattasya jayasiMhamune madheyamabhidhAnaM vyadhita vidadhAti sma / kiMbhUtaH / vidhi zAstroktaM lau.. kikaM ca AcAraM jAnAti vettIti vidhijJaH / punaraMnyamarthamabhidhatte-punastaM jayavimalamunimabhinavasUrenavInasthApitAcAryasya hIravijayasUreH pradatte sma dattavAn / ka iva / / vapteva / yathA pitA tAtaH kulakameNa khAnvavAyaparipATyA sameta svamAtmIyaM khaM draviNaM vinayino vinayavataH khanandanavainayikakartavyApahRtacetAH pitA sUnornijanandanasya pradadAti // iti vijayasenasUrerjanmadIkSAdivarNanam // vijayadAnavibhurvaTapallikAbhidhapure'tha vibhUSitavAndivam / bhuvi bhareNa visArya punardivi prathayituM mhimaanmivaatmnH||18|| athAnantaraM vijayadAnanAmA vibhurgacchAdhipatiH sUriH vaTapallikA ('vaDalI' iti lokaprasiddhA) ityabhidhA nAma yasya tAdRze pure divaM khakiM vibhUSitavAn alaMkaroti sma / utprekSyate-AtmanaH khasya mahimAnaM mAhAtmyaM divi devaloke punarbhUmaNDalApekSayA dvitIyasthAne prathayituM vistArayitumiva / kiM kRtvA / bhuvi pRthivyAM bhareNAtizayenAnmahimAnaM visArya vistArayitvA / / sUrIndrahIravijayaH pratipadya paTTa lakSmI guroranu viziSya pupoSa bhUSAm / vasturnijasya yuvarAja ivAdhipatyaM / krAntAricakramakhilAmbudhimekhalAyAH // 187 // sUrIndraH sUrINAM sarveSAM madhye paramaizvaryA dindraH evaMvidhaH zrIhIravijayaH etAvatA zrIhIravijayasUripuraMdaraH gurovijayadAnasUreranu pazcAt paTTalakSmI paTTazriyaM pratipadyAGgIkRtya viziSya vizeSaprakAreNa kRtvA bhUSAM zobhA pupoSa puSNAti sma / ka iva / yuvarAja iva / yathA yuvarAjapadavIM pratipanno rAjakumAro nijasya vapnuH AtmIyasya janakatyAnantaraM krAntAricakra parAbhUtAbhimAnibhUmipatimaNDalaM vazIkRtasamastapratipanthipArthivasAthai vA akhilAmbudhimekhalAyA niHzeSakAzyapIpIThasyAdhipatyamaizvarya prApyAdhikaM zobhate / / Page #362 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 6 sargaH] hIrasaubhAgyam / maNDayatyamaramandiraM gurau dIpyate sma munivAsavo'dhikam / yAminIpriyatame parAmbudharmadhyabhAgamiva padminIpatiH // 188 // gurau vijayadAnasUrIzvare amaramandiraM surasadanaM devalokaM maNDayatyalaMkurvati sati / 'maNDati bhUSatvalaMkarotyapi ca maNDayati bhUSayatyapi' iti kriyAkalApe / munivAsavo hIravijayasUripurahUtaH adhikamatizayena dIpyate sma sphUrtiM bibharti sma / ka iva / padminIpatiriva / yathA yAminIpriyatame nizAnAthe candre parAmbudheH pazcimasamudrasya madhyabhAgamantarAlaM bhajati sati padminIpatiradhikamatizAyitayA dIpyate etAvatA divasodayamavApya bhAkhAnadhikatejakhI syAt / / iti vijayadAne sUrIndre paralokaM prApte zrIhIravijayasUreH paTTadharatvavarNanam / / yadhazRGgAGgaNanaddhamArutaprejhutpatAkApaTapallavacchalAt / goSThImanuSThAtumivAmarAvatIM zriyA sakhImAyatIva pANinA // 189 // yatpuraM DIsAnagaram / utprekSyate- goSTImanuSTAtuM parasparaM prItivArtA vidhAtuM zriyA samRddhayA zobhayA sakhIM vayasImamarAvatIM puraMdarapurI prANinA hastena AhvayatyAkArayatIva bhUcarANAM tUrvalokagamanaM na bhavet , khecarANAM tvadha urdhvagamanazaktirastyeva, tasmAdamarAvatyAkAraNaM yuktameva / kasmAt / gehazRGgAGgaNe DIsAnagaragRhazikharAjire naddhaH aMDaTakamadhyanivezitadaNDapAntanibaddhaH, tathA mArutena vAtena preGkhanitastatazcaJcalI. bhavanpatAkApaTapallavo dhvajavasanAJcalastasya chalaM kapaTaM tasmAt / atra yAvaddhajavAcitvAdekavacanameva vivakSitam // yadIyarAjadvibhavAbhibhUtayA paulastyapuryA kimabhAji lajjayA / yaduSNyate'dyApi tayA na bhaGgo'bhijJAnamIzAnaziloccayAzrayaH // 190 // : yadIyo DIsAnagarasaMbandhI rAjan jagati zobhAM prApnuvan yo vibhavaH samRddhayatizayastenAbhibhUtayA jitayA paulastyapuryA dhanadanagaryA / utprekSyate-lajayA trapayA kRtvA kimabhAji naMSTrA gatam / yasmAtkAraNAdadyApi adyatanadinaM yAvattayA alakApuryA bhaGgAbhijJAnaM palAyanacihnamIzAnazilocayAzrayaH kailAsazailazikharasthiti!jjhyate na tyajyate // yadIyalakSmyA vijiteva laGkA praNazya madhye'mbunidheviveza / kadAcana prAvRSi sUrirAjo DIsAhvayaM tatpuramAsasAda // 191 // yadIyayA DIsAnagarasaMbandhinyA lakSmyA zriyA vijitA parAbhUtA satI laGkA dazamastakapurI / utprekSyate-parAbhUtA trapAtirekA duHkhAdvA praNazya prapalAyya ambunidhemadhye samudrAntarAle viveza praviSTeva / kadAcana kasyAMcitprAvRSi varSAkAle sUrirAjo hIravijayasUrirvasudhAvivasvAn / tatpUrvavyAvarNitaM 'DIsA' ityAhvayaM nAma yasya tAdRkpuramAsasAda bhajati / ityante tribhirvizeSakam // iti DIsAnagaraM ca / . Page #363 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 302 kaavymaalaa| kulAdrivAdhipratinAdabhedurIbhaviSNuniHsvAnitatryaniHkhanam / jinezvarasyeva janA vitenire purapraveze'timahaM munIzitaH // 192 // janA DIsAnagarasaMghalokAH jinezvarasyeva tIrthakarturiva munIzituharivijayasUreH purapraveze DIsAnagaramadhyasamAgamanAvasare atizayena mahamutsavaM vitenire kurvanti sma / kiMbhUtaM maham / kulAdriSu mandarahimAcalakailAsAdikASTakulaparvatakaMdareSu, tathA vArdhA samudramadhye pratinAdaiH pratizabdaimeMdurIbhaviSNu: puSTIbhavanazIlaH tAdRzo niHkhAnitAnAM vAditAnAM tUryANAM vAditrANAM niHkhano yatra / atha vA niHsvAnA rAjavAdyAni / saMjAtAni eSu loke 'nIsANa' iti prasiddhAstAdRzAM vAdyAnAM nirghoSo mahAzabdo yatra // sUrivAsavasamAgamasphuratprItipallavitacittavRttibhiH / nAgarairamitapRtku(riktha)varSibhiH spardhayeva dhanado nidhIzvaraH // 193 // amitaM mAnAtItaM pa(ri)kthaM draviNaM varSanti yAcakAnAM yadhAkAmaM dadate ityevaMzIlairnA / garaiDIMsAnagarajanaiH sArdham / utprekSyate-spardhayA saMha(gha)SaNeva nidhIzvaro vezravaNo dhanaM dadAtIti dhanado'bhUdiva babhUvAniva / kiMbhUtairnAgaraiH / sUrivAsavasya hIravijayasUrIndrasya samAgamena samavasaraNena kRtvA sphurantI prakaTIbhavantI yA prItiH pramodAtizayastayA pallavitA medurIbhUtA cittavRttirmanovyApAro yeSAm // nRtyaccandrakicakramunmadanadahappIhabAlAkulaM - zrIsUnoriva yauvarAjyasamayaM vyAlokya varSAgamam / krIDachAntarasAmAnasasarojanmAkare haMsava cchrIsUrIzvarahIrahIravijayastasminsukhaM tasthivAn // 194 // zriyA khakhagaNalakSmyA yuktA ye sUrINAM khalpazrutAdhyayanena sAmAnyAcAryANAM madhye IzvarA vyavahAriNaH sAGgapravacaneSvadhItino'nUcAnAsteSu hIro mukuTamaNirvajraratnaM tattulyaH zrIhIravijayanAmA sUripuraMdaraH tasmin DIsAnagare cintAnAcAntahRdayatvena nirvighnatvena vA sukhasahitaM yathA syAttathA tasthivAn caturmAsImAsIdati sma / sthita ityarthaH / kiM kRtvA / varSAgamaM meghAgamanasamayaM vyAlokya samIkSya / kiMbhUtam / nRtyanti kAnta kekAravakalitatANDavaM kurvANAni candra kiNAM mayUrANAM cakrANi paTalAni yatra / candrakaM piccha miti vidyate yeSAM te candrakiNaH / 'mecakazcandrakaH samau' iti haimyAm / 'sevyAH saMprati sAndracandra kikulairuttANDavairmaNDitAH' iti campUkathAyAm / punaH kiMbhUtAH / utkRSTo mado yeSAM te| madoddhatA ityarthaH / nadantaH zabdAyamAnAH nandatyo bappIhAnAM cAtakAnAM bAlAH striyaH zizavo vA / prAyo vipadi strINAM zizUnAM ca kAtarya syAt , ato bAlAzabdopAdAnam / tAbhistairvA AkulaM vyAptam / utprekSyate-zrIsU. noH kandarpasya yauvarAjyasamayamiva / yuvA cAsau rAjA ca yuvarAjastasya bhAvo gauvarAjyaM Page #364 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 6 sargaH) hIrasaubhAgyam / tasya samayaH yuvarAjapadAbhiSecanaprastAvamiva / sUriH kiM kurvan / krIDan / kelI nirmimANaH / kutra / zAntaraso navamopazama rasa ityAhA nAma yasya tAdRze mAnasanAmni sarojanmanAM padmAnAmAkare / 'padmAkarastaDAgaH syAt' iti haimIvacanAt / mAnasasarovara ityarthaH / kiMvat / haMsavat / yathA haMso varSAgamaM vilokya mAnasasarasi krIDan tiSThati // yaM prAsUta zivAhvasAdhumaghavA saubhAgyadevI punaH putraM kovidasiMhasIhavimalAntevAsinAmagrimam / tadbrAhmIkramasevidevavimalavyAvaNite hIrayu ksaubhAgyAbhidhahIrasUricarite SaSTho'tra sagAM'bhavat // 195 // atra hIravijayasUricaritre hIrasaubhAgyanAnni mahAkAvye SaNNAM saMkhyApUraNaH SaSThaH so'dhikAraH abhavatsaMjAtaH / / iti paNDitasIhavimalagaNiziSyapaNDitadevavimalagaNiviracitAyAM khopajJahIrasaubhA. gyakAvyavRttI hIraharSagaNedakSiNadiggamanAdvajasamIpapaThanamedapATamaNDalasthagurupArzvagamanapaNDitavAcakapadapradAnamarudezazivapurIsaMghAgrahavazAcAryapadaprasthApanANahillapattananandibhavanavijayasenasUrijanmadIkSAdikathanaDIsApuracaturmAsAgamanavarNano nAma SaSTaH sargaH // .. saptamaH srgH| sUrIndurAnandayati sma tasminpure samagrAnapi nAgarAnsaH / pacelimaH prAktanapuNyapuJjaH prAdurbhavanmUrta ivaiSa teSAm // 1 // sa zrIhIravijayasUrimudhAkaraH tasmin DIsAnAni pure samaprAn sarvAnapi nAgarA. pauralokAn Anandayati nma pramodamutyAdayAmAsa / utprekSyate-teSAM DIsApurapaurA. NAmeSa cakSuHpratyakSalakSyaH mUrtastanumAn pacolemaH paripAkaM prAptaH prAktanaH prAcInaja. nmopArjitaH puNyapujaH sukRtasamUha iva // milaThThalAkAmbaramudvahantI lIlAgatodvejitarAjahaMsA / zyAmAtinamrA ca payodharodyaddhArAbhirAmA pihitAnanenduH // 2 // surAyudhabhrUlatikAtmayonimujjIvayantIva taDidvilAsA / mude tadAnImajaniSTa yUnAM prAvRNnavoDhA varavaNinIva // 3 // Page #365 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 304 kaavymaalaa| tadA tasmin DIsAnagare hIravijayasUrezcaturmAsakasthitisamaye yUnAM taruNajanAnAM madanamadamedurIbhUtAnAM navoDhA yauvanavatI navapariNItA varavarNinI sarvakalAkuzalapra. dhAnastrIva prAvRT varSA mude pramodAyAjaniSTa saMjAtA / vRddhAnAM tu zItavAtakardamA dinA duHkhadAyinyata eva yUnAmiti padopAdAnam / kiMlakSaNA prAvRT varavarNinI ca / milantyaH zliSyantyaH bharnA samAgamaM kurvantyaH balAkA balAkAGganA yatra / 'garbhAdhAnakSaNaparicayAnUnamAbaddhamAlAH seviSyante nayanasubhagaM khe bhavantaM balAkAH' iti meghadUtakAvye / prAyo varSAkAle bakAstu vRkSAdiSUpavizya tiSThanti / bakAGganAstAnAhAraiH poSayantyata ebAmbare bhrAmyanti / tAdRzamambaramAkAzam / pakSe milantyaH zreNIbhavanyaH balAkA balAhakamahilAstadvadujvalaM navapANigrahaNAvasaratvAddhavalamamvaraM vasana- . mudvahantI dhArayantI / yataH / zvetaM pariNayavAsaH syAt / punaH kiMbhUtA / lIlayA khabhAla vena, na tu mantrAkarSaNAdinA, Agatena anAdijaganisargeNa varSitumAgamanena udvejitA vijayakaraNaprasthAneSu vighnaM prApitA rAjahaMsA vijayirAjAno yayA / 'vizrAntajiSNukSmApAlayudhi' iti campUkathAyAm / vijayino hi. rAjAnaH prAvRTsamaye kutrApyavasthitiM kurvate, zaradi ca vijayAya pratiSThate / atha vA lIlayA varSaNavilAsena yadAgamanaM tenodvejitA jambAlajAlAvilajalAvalokanenodvegaM gamitA ata eva mAnasaM prati prasthAtumutsukIkRtA rAjahaMsA yayA / 'proSitakalahaMsavayasi' iti campUkathAyAm / 'proSitA mAnasaM prati prasthApitAH kalahaMsavihaMgamA yena' iti tadvRttau / pakSe mantharagamanavilAsenAvahelitA rAjamarAlA yayA striyA / punaH kiNbhuutaa| zyAmA sajaladapaTalakAlimAkalitA / pakSe SoDazavArSikI / punaH kiMbhUtA / atinamrA atizayena gurvAdiSu namanazIlA laghuvRddhAnAM vinayaparA / yaduktam-'namaNI pamaNI bahuguNI vihupakhivaMsa. vizuddha / puNyavinA navi pAmii karidhaNuhA ghari bhaja // ' iti vacanAt / pakSe atizayena namrA unnamayyAgatA medinImaNDalAligivaIlikA / punaH kiMlakSaNA / payodharebhyo meghebhya udyantIbhiH prakaTIbhavantIbhirdhArAbhirjalavRSTibhirabhirAmA / pakSe payodharayoH pInoccaku. cayorudyatA uparisphuratA hAreNa muktAkalApena hAriNI manojJA / puna: kiMlakSaNA / pihita AvRto'rthAt ghanAbhramareNAdRzyIkRta Ananasya mukhasya tulya induzcandro yasyAm / pakSe navapariNayanalajAvazAdvasanenAcchAdito vadanacandro yayA / punaH kiMlakSaNA / surAyudhamindradhanureva strIpakSe zaMkracApacakravadvakA kuTilA bhrUvallI yasyAH / puna: kiMlakSaNA / Atmayoni smaramujIvayantIva grISmasamaye tApAtirekAnmRtaprAyIbhUtasadanaM punarjIvitaM kurvatIva / pakSe vibhramavilAsaiH kAmamuddIpayantIva / bharturiti zeSaH / varSANAM taruNayoSitAmavalokanAtprAyo yUnAM smaraH prAdurbhavediti / punaH kiMbhUtA / taDitAM vidyutA vilAsAH sphuraNAni jhaMkArA vA yasyAm / pakSe taDidvadvilAsAzcaJcalakelayo yasyAH zRGgAraceSTitAni vA yasyAH // yugmam // iti varSAgamaH / / Page #366 -------------------------------------------------------------------------- ________________ * sargaH] hIrasaubhAgyam / 309 atha vyadhatta praNidhAnamicchankaMcitsa saMsthApayituM svapaTTe / pure'pi jIvAturivAkhile'pi prAvartata prANabhRtAmamAriH // 4 // atha tatra DIsAnagare caturmAsImAsIne sati varSAvahalIbhavanAnantaraM sa hIravijayasUriH praNidhAnaM sUrimantrasmaraNaM vyadhatta vidadhAti sma / kiM kurvan / icchankAn / kiM kartum / kamapi yogyaM ziSyaM khapaTTe nijapade saMsthApayitum / api punastasminnikhile'pi samagre'pi pure DIsAnagare prANabhRtAM jantUnAmamArirdvipadacatuSpadapakSimatsyA'diprANivadhaniSedho jIvadayA prAvartata pravRttA / tatpurakhAminA pravartitetyarthaH / ka iva / jIvAturiva arthAt sthalacarakhecarajalacarANAM jIvanauSadhamiva / / dvAraM svasiddheriva sUrirAjo dhyAnaM dadhAno vasubhUtisUnoH / ___ ahAnyaharbAndhavabandhuraujAstanniSThayevAgamayadbahUni // 5 // sUrirAjaH zrIhIravijayasUribhUmIpuruhUtaH tasya dhyAnasya niSThA caturthaSaSThASTamAcAmAmlAdivividhataponekamudrAsanAdividhAnapUrvakasUrigaNanavidhikriyA tayaiva nizcayena bahUni ghanAnyahAni dinAni agamayadatikAmati sma / sUrimantrArAdhanavidhestrimAsAvadhikhAt Rtostu dvimAsAvadhitvAcceti / kiMbhUtaH / aharbAndhavo bhAkhAn / 'cakrAbjAhabarbAndhavaH saptasaptiH' iti haimyAm / tasyeva bandhuramatizAyi ojaH pratApo yasya / kiM kurvANaH / vasubhUtinAno dvijasya sUnornandanasya zrIgautamakhAmino dhyAnaM smaraNamanucintanamarthAtvahRdaye dadhAno bibhrANaH / utprekSyate-khasyAtmanaH siddheH zrIjinazAsanAdhiSThAyakadevatAgamanalakSaNaphalaniSpattera pravezanamArga iva // iti hIravijayasUreH sUrimantrasya dhyAnavidhAnArambhaH // : saMpipratI kAmitamutsukAnAM digjetrayAtrAMsu dharAdhavAnAm / athopatasthe zaradasya sUrevidhitsayeva praNidhAnasiddheH // 6 // atha dhyAnavidhAnAvasare zaraddhanavirAmasamaya: upatasthe samAjagAma / 'athainaM samupasthitA ! pArthivazrIddhitIyeva zaratpaGkajalakSaNA // ' iti raghuvaMze / 'upasthitA AgatA' iti tadRttiH / kiM kurvatI / dizA pUrvAdInAM haritAM jayanazIlAsu yAtrAsu prasthAneSu samyagutsukAnAmutkaNThitAnAm / digvijayaM kartukAmAnAmityarthaH / dharAdhavAnAM pRthivIpatInAM nRpANAM kAmitaM samIhitaM saMpipratI saMpUrayantI pUrNa prnnyntii| 'pRpAlanapUraNayoH' ityayaM dhAtuH / utprekSyate-asya hIravijayanAmnaH sUrebhaTTArakasya praNidhAnasiddhevidhitsayA kartumicchayevAgatA // malImasIbhUtamazeSamabhramAtaGgasaGgena padaM muraareH| dvijAdhipaH kSAlayatIva yasyAM nistandracandrAtapanIrapUraiH // 7 // Page #367 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 306 kAvyamAlA | 1 yasyAM zaradi dvijAdhipo brAhmaNazreSThaH zazabhRcca / utprekSyete - nistandro meghA ahimadhUmapramukhanirmuktatvena nirmalo yazcandrAtapazcandrikA tattulyairvizadaina rapUraiH / gaGgodakasamudAyairityarthaH / pakSe / jyotsnaiva jalaplavaiH kRtvA murArernArAyaNasya padaM sthAnaM caraNaM ca nabhaH kSAlayati dhAvayatIva / kiMbhUtaM padam / malImasIbhUtaM apAvanaM jAtam / kena / abhrasyAkAzasya mAtaGgazcANDAlastasya / athavA gaganamAtaGgena samaM saMgamena / athavA ane AkAze parvatAyuccasthAne khapAcena samaM saMgamena kRtvA aspRzyabhAvamabhyupagatam / mAtaGgaspRSTaM hi vastu jalena zudhyatIti janapratItiH / pakSe / abhramAtaGgairmedhaiH / 'nabhasaH kalabhairupAsitam' iti naiSadhe / 'nabhasaH kalabhairmedhaiH' iti tadvRttiH / malImasIbhUtaM zyAmalaM -saMjAtaM ghanAndhakAramayIbhavanAt / ' divApi zrUyamANarajanizaGkA kulacakravAkacakrakuzi' iti campUkathAyAm / malinIbhUtaM hi jalaiH kSAlayitvA nirmalIkriyate ityapi lokarUDhiH / . tattvatastu airAvaNagajakalitaM jAtam / 'prAvRSeNyaM payovAhaM vidyudairAvatAviva' iti raghuvaMze / punaH kiMbhUtam / azeSaM saMpUrNamadhyAkAzaM vastutastu candracandrikayA nabho dhavalIkriyate / 'AplAvitamiva muktamaryAdena dugdhavAridhinA viliptadigbhittikamiva sAndrasudhApaGkapiNDaiH praviSTamiva sphaTikamaNimahAmandarodaradarISu bhuvanamAsIt' iti campUkathAyAm / candroye sarve vetItei // gAdhA vyadhAdyAmbaracumbiraGgataraGgapUrAnapi sindhudArAn / jagatprasArotsukayadyazaHkSmAdharasya kiM supratarAH praNetum // 8 // yA zarat ambaramAkAzaM cumbanti AliGganti ityevaMzIlAH, tathA raGganta uparyupari prasarpantastaraGgAH kallolA yeSu tAdRzAH pUrAH payaH plavA yeSAM tAdRzAnapi sindhudAn samudrapatnIrnadIrgAdhAH pAdottaraNayogyAH | 'saritaH kurvatI gAdhAH' iti raghuvaMze / vyadhAccakAra / utprekSyate-- jagatsu triSu bhuvaneSu prasAraH prasaraNaM paryaTanaM tatrotsukasyotkaNThitasya yasya hIravijayasUreryazaH zlokaH sa eva kSmAdharo rAjA tasya supratarAH sukhena svayaM pAdottaraNasAtena vIryante uttIryante prollaGghayante tAdRgvidhAH praNetuM kartuM sukhena tarItuM zakyA vidhAtumiva vA // AkhAditakhAdumRNAlakANDAH kUjanti lIlAlasarAjahaMsAH / AgantukArhanmatadevatAyAH smaradhvajAH pUrvamiva dhvanantaH // 9 // lIlayA vividhajalakrIDayA alasA mantharA rAjahaMsA atyaruNacacucaraNA marAlA: kUjanti zabdAyante / 'rAjahaMsAstvamI cacucaraNairatilohitaiH' iti haimyAm / kiMbhUtAH / AkhAditAH kavalIkRtAH khAdavo madhurA rasanAvadanahRdayAhlAdakarA mRNAlAnAM kamala.. nAlAnAM kANDAH stambAH paTalAni yaiH / utprekSyate - AgantukAyA AgamanazIlAyA hIravijayasUreH puraH prakaTIbhavitukAmAyA arhanmatadevatAyAH zAsanadevyAH pUrva prathama Page #368 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 7 sargaH hIrasaubhAgyam / 207 meva dhvanantaH zabdAyamAnA vAghamAnA vA smaradhvajA vAdyAnIva / 'vAdyaM vAditramAtodyaM tUrya tUraM smaradhvajaH' iti haimyAM vAdivanAmAni // nirmuSTaniHzeSaniSadvarAyAH kiM varNyate'syAH zaradindirAyAH / jaDAzayAnapyasRjatprasannAzayAnkavizrIkalitAMzca ytsaa(dyaa)||10|| __ asyAH hIravijayasUridhyAnasamayasametAyAH zaradindirAyA jaladharavirAmalakSmyAH kim arthAdvIpsA kiM kiM mAhAtmyaM Wte prazasyate / kiMbhUtAyAH / nirmuSTo niHzeSeNa mRSTo nivArito'pahRto vA nirgataH zeSo lavalezamAtro niSadvaraH kardamo yasyAH / athavA nirmuSTo nirdhUtaH zoSaM nIto niHzeSaH samasto'pi kardamo yayA / yadyasmAtkAraNAt yA zaralakSmIrjaDAzayAn jaDasvabhAvAn jaDahRdayAnvA / mUrkhAnityarthaH / prasannA. zayAn nirmalIbhUtamadhyAn prasannatAyuktakhabhAvAn jhagityarthAvabodhagocaratvaM prasAdaguNasta. yuktacittAn tvaritameva zAstrArthamatabudhyante taadRshaan| paNDitAnityarthaH / asRjtkRtvtii| ca punaH kavitvena pANDityena kAvyakartRtvena vA / 'vidvAn sudhIH kavi vicakSaNalabdhavarNAH' iti haimyAM paNDitanAmAni / tathA 'vayamapi kavayaH kavayaH [kavayaH] kavayazca kAlidAsAdyAH' iti kavizabdena kAvyakartApi / yA zrI: zobhA lakSmIrvA tayA kalitAnyuktAn karoti sma / tattvatastu DalayoraikyAt jalAzayAMstaDAkAdinIrasthAnAni khacchamadhyAn tathA kasya pAnIyasya vayaH pakSiNo haMsAdayastaiH sahitAMzcake / varSAsu haMsA hi mAnasasarasi yAnti / zaradi punaH kamalakaliteSu nirmalasalileSu saraHsu samAyAnti iti kavisamayaH // smiteSu padmeSu mukheSvivAsyA raGgatsu netreSviva khaJjaneSu / bandiSviva smerasarojapauppaniSpAtiguJjanmadhukRdrajeSu // 11 // paTIpvivoddAmakalAmakaughAvadAtakedAravasuMdharAsu / bhUpAsvivAsyA vividhAsu lInazilImukhasmerasumAvalISu // 12 // gaNAdhirAje praNidhAnadugdhapAthonidhau mIna ivAtilIne / tadA kadAcidgaganAdhvanIno'parAcalAbhyarNabhuvaM babhAja // 13 // ' taMdA tasmin zaratsamaye kadAcitkasminnapi dinAvasAnavyatikare gaganAdhvanInaH / 'gaganAddha jAdhvago' iti haimyAm / sUryanAmasu / tathA 'adhvanIno'dhvago'dhvanyaH pAnthaH pathikadeziko' iti hemyAm / aparAcalasya astAderabhyarNabhuvaM samIpabhUmIpradeza babhAja zrayati sma / kasmin sati / gaNAdhirAja hIravijayasUrIndra praNidhAnaM dhyAnam / 'so'pazyatpraNidhAnena saMtateH stambhakAraNam' iti raghuvaMze / tadeva dugdhapAthonidhiH kSIrasamudraH tasminmIno matsya iva atizayena lIne magnIbhUte / atha samayavarNanam / keSu satsu / smiteSu vikasiteSu payeSu kamaleSu satsu / utprekSyate-asyAH zaralakSmyAH Page #369 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 308 kaavymaalaa| mukheSu krIDAkRtAnekavadaneSviva / punaH keSu satsu / raGgatsu lIlayA azanAdyartha vA itastato bhrAmyatsu khaJjaneSu khaJjarITeSu 'gaMgeTiyA'khyapakSivizeSeSu satsu / varSAkAle hi khajanAnAM ziraHsu zikhA samAyAti tadanubhAvAdadRzyIbhAvaM bhajante / tataH zaradi punaH zikhApAtAccakSurlakSatAmAkalayanti tenetastato bhramaNaM kurvate / taduparyutprekSA / utprekSyatezaralakSmyA netreSu strIkhabhAvAccaJcalalocaneSviva / 'bhavatkRte khaJjanamaJjalAkSi' iti bilhaNapazcAzikAyAm / puna: keSu satsu / smerANAM vinidrANAM sarojAnAmaravindAnAM pauSpeSu parAgeSu niSpAtino nipatanazIlA Agatya makarandapAnakRte nilIya sthiti kurvANAH tathA khacchandamAkaNThamakarandAkhAdanonmadiSNubhavadamandAnandaM zabdAyamAnA guJjantaH guAranaM vidadhAnA madhukRtAM bhramarANAM vrajAH samUhAsteSu satsu / utprekSyate-asyAH zaralakSmyA bandiSu maGgalapAThakeSviva / punaH kAsu satISu / uddAmA: paripAkaprAptatvena manoramA ye kalAmakAH kalamazAlayaH / 'kalamastu kalAmakaH' iti haimyAm / teSAmoghAH samUhAstairavadAtA ujvalAH / kedArANAM vasuMdharA bhUmayastAsu satISu / utprekSyatezaradindirAyAH paTISu uttarIyanivasaneSviva / punaH kAsu satISu / vividhAsu zvetaraktanIlapItakRSNAdyanekavidhAsu / tathA lInA madhupAnakRte madhye pravizya sthitAH zilImukhA bhRGgA yAsu tAdRzyAsu(zISu) smerAsu hasitAsu sumAnAM puSpANAmAvalISu.zreNImu satISu / utprekSyate-asyAH zaradindirAyA vividhaprakArAmu bhUSAsu AbharaNeSviva / 'vinApi bhUSAmavadhiH zriyAmasau' iti naiSadhe / 'bhUSA bhUSaNAni' iti tadvRttiH / tribhirvizeSakam / iti zaratsamayaH // vidheniyogena nijAstapazyAnputrAnivotsaGgajuSaH svarazmIn / dRSTvA yiyAtUMstadudItakopAdivAruNIbhUtamathAruNena // 14 // athAstAcalasamIpagamanAnantaram aruNena bhAskareNa aruNIbhUtaM raktanAbhUyata / uprekSyate tadudItakopAdiva teSu kharadimaSu udItaH prAdurbhUto. yaH kopa: krodhastasmAdiva / kiM kRtvA / dRSTvA avalokya / kAn / kharazmIn AtmIyakiraNAn / kiMbhUtAn / utsaGga koDaM juSante bhajante / utprekSyate-putrAnandanAniva / punaH kiMbhUtAn / vidhe. daivasya niyogena paravazatayA nijasya sUryAtmanaH astaM kSayaM pazyanti vilokayantIti / ata eva kiM kartumicchUn / yiyAsUn AtmanaH pArzvadanyatra kutracidgantumicchUn // jahe'mbaraM sAyamazItabhAsA nItvAstadhAtrIdharagahvarAntaH / pradoSanAmnA parimoSiNevAsahAyibhAvena balAdgRhItam // 15 // na vidyante zItAH zizirAH zItalA bhAsaH kAntayo yasyoSNarazmitvAt azItabhAstenAzItabhAsA bhAnunA sAyaM saMdhyAsamaye ambaramAkAzaM vasanamapi jahe tyaktam / utprekSyate-pradoSa iti nAma yasya tena pradoSanAmnA parimoSiNA taskareNa / yAminImukhacaureNetyarthaH / astadhAtrIdharaH pazcimAcalaH tasya gaTTharAntaH guhAmadhye ghanadrumagahana Page #370 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 7 sargaH] hIrasaubhAgyam / 309 madhyeca nItvA prApayitvA asahAyibhAvena sahAyaH sakhA asyAstIti sahAyI na sAhAyI asahAyI tasya bhAvastena sahAya rAhityena / ekAkitvenetyarthaH / balAt haThAt gRhItamAdattamiva / kasmiMzcidbalavati taskarAdike vasanAdi gRhItumudyate ekAkinA nirbalena puMsA tyajyata eva // kalaGkavAnindurathAbhyudetAkalaGkino vizvavibodhino me / na sAMprataM sAMpratamatra vastumitIva yAti kvacidaMzumAlI // 16 // aMzumAlI sUryaH kacit kutracana sthAne yAti gacchati / utprekSyate-- iti kAra - NAdiva / iti kim / yat / atha divasAvasAnAnantaraM kalaGkavAn doSAkaratvena kalakalitaH / athavA kAmitayA gurudAra kAmukatvAtsakalaGka induzcandro'bhyudetA udayadhyate tatkAraNAdakalaGkino niSkalaMGkasya tathA vizvavibodhinaH jagatpratibodhapravidhAnazIlasya me mamAtra bhuvane sAMpratamadhunA vastuM sthAtuM na sAMprataM na yuktaM nocitImaJcati // kharAgiNImaJjanakumbhikumbhapragalbhapInastanadiGmRgAkSIm / nirvarNya rAgIva dinAvasAne kiM padminIprANapatiH prayAti // 17 // padminI | yasyAH zarIrasaurabhabharamAghrAya madhurA mAlatIpramukhakusumajAtIrvihAya yasanopari paribhrAmyanti sA padminItyucyate / tasyAH prANapatiH prANebhyo'tivallabhaH pativratAtvena bhAkhAn dinAvasAne saMdhyAsamaye prayAti gacchati / utprekSyate - aJjananAmA pazcima diggajaH / yataH - 'airAvataH puNDarIko vAmanaH kumudo'JjanaH / puSpadantaH sArvabhaumaH supratIkazca diggajAH // ete pUrvAdyAnAM dizAmaSTau digdantinaH santi / teSu pratIcyA digdantI aJjananAmA kumbhI ganastasya kumbhI zirasaH piNDau tAveva pragalbhau kAmijanamanohAriNau tathA pInAvatipuSTa stanau payodharau yasyAstAdRzI dik pratIcI seva mRgAkSI hariNanayanA tAM svamminviSaye rAgiNImanurAgiNIM premAtirekabhAjinImaruNAM ca nirvarNya dRSveva yAti / ka iva / rAgIva / yathA kazcidrAgI pumAn padminIpatirapi svAGganAmavagaNayan / 'svAdhIne'pi kalatre nIcaH paradAralampaTo bhavati / saMpUrNe'pi taTAke kAkaH kumbhodakaM pivati // ', tathA 'cAturyeNAtivAcaM mugaNamaNikhanIM bhAgyasaubhAgyalakSmIM svAdhInAM bhaktibhAjaM vimalakulabhavAM zIlamAzIlayantIm / premADhyAM padma khAM parayuvatirato hA vihAyenduvakrAmanyAM vAmAM kurUpAmanusarati jano manmathaM taddhigastu // ', 'saha deze vinnANaM aNarasamanbhaM migAiyaM gIyam / niyamahilANaya rUvaM tanniviloena agghanti // iti vacanAt / rAgAtirekavAn san svasminnatyanuraktAM kAminI prekSya sAyaM tatsaMnidhI yAti // uttuGgatAraGgazikhAvalambi kiMjalkalIlAyitarazmirAzi / payodhipUre'mbujabandhubimbaM smerAruNAmbhoruhavadvibhAti // 18 // Page #371 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 310 kaavymaalaa| payodhipUre pazcimasamudrasalilaplave ambujavandhoH padmamuhRdo divAkarasya bimbaM maNDalaM smerAruNAmbhoruhavadvikasitaraktakamalamiva vibhAti / nIradhinIropari vikaca. kokanadasadRzaM dRzyate ityarthaH / kiMbhUtam / uttuGgo gaganAGgaNAliGgI yastAraGgastaraGgANAM smuuhstaarnggH| atra samUhArthe'N / kallolakalApaH / 'vAraM vAraM tAratarasvaranirjitagaGgAtAraGgAm' iti padmasundaranirmitabhAratIstavane / tasya zikhAmagrabhAgamavalambate AzrayatIti evaM zIlam / punaH kiMbhUtam / kiMjalkAno kamalakesarANAM lIlA vilAsastadvadAcarito razmirAziH karanikaro yasya // pUre samudrasya babhasti bimbaM rAjIvinIjIvitanAyakasya / payodhipalyaGkatale zayAlorullAsi cakraM kimu cakrapANeH // 19 // . samudrasya pazcimavIcimAlinaH pUre payaHprave rAjIvinInAM padminInAM jIvitanAyakasya prANavallabhasya vimba maNDalaM babhasti bhAsate / 'vararajanIkara kAnte citrAbharaNe . nizAnabhaHsadRze / tava nRpa majanabhavane savitA nAbhAti paramazrIH // ' iti campUkathAyAm / 'tatra dvitIyarAjArthe nizAnastejasvibhirvabhasti' iti taTTipyana ke / utprekSyatepayodhiH samudra eva palyaGkaH zayyA tasya tale zayAloH zayanazIlasya / 'dAsAhaH puruSottamo'gdhizayanopendrAvajendrAnujau' iti hainyAm / cakrapANerviSNorullAsi prollasanazIlaM cakraM kimu / visphuratsudarzanaM nAma rathAGgamiva / khaNDena caNDadyutimaNDalena nyamaji pUre makarAkarasya / sUrermahaHsAmyakRte'bdhijhampAsRjA zanairniSpatateva' bhIteH // 20 // caNDadyuterbhAskarasya maNDalena khaNDena zakalena caturthabhAgena kRtvA makarAkarasya samudrasya pUre nyamaji vaiDitam / maNDalacaturthAMzo jaladhimadhye nimagna ityarthaH / utprekSyate-sUrehIravijayasUrIndrasya mahasAM bhUyasAM pratApAnAM sAmyakRte tulyatvaprAptyarthamabdhau samudre jhampAM payaHsaMpAtapATavaM sRjati karoti ityabdhijhampAsRT tenAkeMNa bhIteH khAnte bhayavazAt zanairlaghu niSpatateva // ambhodhimadhye'dhitabimbamambhojinIvarasya sphurati sma sAyam / . atAdRzIM prekSya dazAM priyasya kimabdhimajjaddinalakSmibhAlam // 21 // sAyaM saMdhyAsamaye ambhodheH samudrasya madhye ambhojinIvaratya padminIpaterbhAnora. dhitaM bhAvapradhAnanirdezAdardhatvaM jAtamasminnityardhitaM bimbaM maNDalam / ardhamabdhimadhye manama, ardha ca bahidRzyamAnaM cetyarthaH / sphurati dIpyate sma / utprekSyate-priyasya khabharturbhAnoratAdRzIM vizvazocyAmastalakSaNAM dazAmavasthAM prekSya dRggocarIkRtya / arthA 1. bhAvalyuDantanizAnazabdAdarza Adyajiti bhAvaH. Page #372 -------------------------------------------------------------------------- ________________ targaH] hIrasaubhAgyam / 311 taduHkhAtirekAdadhau majantyA brUDantyAH patanyA vA dinalakSmyA vAsaraniyA bhAlaM lalATamiva // bhAnorbabhau maNDalakhaNDamabdhau gantuH purAremilituM murArim / mRgAGkalekheva saroSacaNDIsAlaktapAdAhatizoNitazrIH // 22 // abdhau samudre bhAnoH sUryasya maNDalasya bimbasya khaNDaM zakalam / bimbacaturthAzamAtramityarthaH / babhau zobhate sma / utprekSyate-murAri nArAyaNaM milituM ganturgacchatIti gantA tasya purAreH zaMbhormugAGgalekheva ziraHzekharapIyUSamayUkhakaleva ziraHzazikaleva / kiNbhuutaa| saroSA kutazcitkAraNAtkopakalitA yA caNDI atyantakopanA kAminI pArvatI ca / 'caNDastvatyantakopanaH' iti haimIvacanAt / strI ceccaNDI / 'durgA caNDI siMhayAnA mRDAnI' ityapi haimyAM pArvatInAmAni / tasyAH sAlaktakena saha yAvakarasena vartate yastAdRzaH pAdazcaraNastasyAhatyA zirasi prahAreNa zoNatvaM saMjAtamasyAmiti zoNitA raktIbhUtA zrIrvapurlakSmIryasyAH / kathaMcitsuratakalahe kupitAM pArvatImanunetuM pAdapatitasya zaMbhoH zirasi kopAtpAdaprahAraH pradattaH, tadavasare caraNAAlaktakarase lagne raktA jAtetyarthaH // dvIpe parasminnitaro'sti kazcidasya vratIndrasya vazI sdRkssH| didRkSayAntaH kutukAditIva patistviSAM yAti paratra khaNDe // 23 // tviSAM patirbhAnumAnparatra anyasmin khaNDe dvIpe pradeze vA yAti / utprekSyateantazcetomadhye kutukAtkautUhalAdityamunA prakAreNa didRkSayA draSTumicchayeva / iti kim / yadanyasminnaparasmindvIpe'sya hIravijayanAnno vratIndrasya sUreH sadRkSastulya ito. 'nyaH kazcidvazI jitendriya Aste na veti // anakSilakSyIbhavati sma bhAkhAnnijAGganAyAmanurAgibhAvAt / kvacinnigUDhaM varuNena roSAdivaiSa pAzena niyanya muktaH // 24 // bhAkhAnmArtaNDaH akSNornayanayorlakSyo dRzya: akSilakSyaH dRggocaro nAkSilakSyo'nakSilakSyaH sa bhavati smeti anakSilakSyIbhavati sma / adRzyo jAtaH / astaM gata ityarthaH / utprekSyate-nijAGganAyAM pazcimadimRgalocanAyAm / 'varuNagRhiNImAzAmAsAdayantamamuM rucI' iti naiSadhe / anurAga: premAtireko'styasminvA dRgbhAvazcittAbhiprAyo yasya anuraktatvena vA roSAtkopodayAtkvacitkutrApi pradeze varuNena pratIcIpatinA pAzena bandhanapranthinA niyanya baddhavA nigUDhaM guptasthAne muktaH sthApito rakSita iva // iti sUryAstavarNanam // AvAsavismeramahIruhANAM sAyaM zikhAH zizriyire zakuntAH / vizvopakartA va gataH sagotraH khagastadIkSArthamivAsthuruccaiH // 26 // Page #373 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 312 kaavymaalaa| zakuntAH pakSiNaH sAyaM saMdhyAsamayamanulakSyIkRtya AvAsanamAvAsastadartham / nizAyAM nivastumityarthaH / AvAsArhA vA vikasitA ye mahIruhA pAdapAsteSAm / 'AvAsavRkSo. nmukhabarhiNAni' iti rghuvNshe| tathA 'phalabarhAbhyAminac' / 'phalinaH, barhiNaH' iti prakriyAkaumudyAm / zikhAH zAkhA: zizriyire bhajante sma / utprekSyate-vizvopakartA jagajanAnAM prabodhAlokakArakatvenopakArakArakaH tathA sagotro no'smAkamAkAzacaratvena sadRzaM gotraM nAma yasya sa sagotraH / 'gotrasaMjJAnAmadheyAkhyAhvA' iti haimyAm / khago bhAnumAlI / 'sUryo'rkaH kiraNo bhago grahapuSaH pUSA pataGgaH khagaH' iti sUryAbhidhAnAni haimyAm / ka kutrasthAne gataH yAtavAn / tasya khagasya IkSArthamAlo. kanArthamivoccaiH uparitanazikhAsu asthuH sthitAH // marandanispanditamAlatAlIH sAyaM sma zIlanti kalApimAlAH / prAvRdpayodasya dhiyeva maitryAdupeyuSo'bhrAnmilituM kSamAyAm // 26 // kalApimAlA mayUramaNDalI sAyaM saMdhyAsamaye marandAnAM vikasitakusumamakarandAnAM nitarAmatizAyitayA spandaH kSaraNamastyAsu tAdRzyastamAlAstApicchAstAlIvRkSavizeSAH zIlanti zrayante / utprekSyate-abhrAdAkAzAnmaitryAtsauhArdAnmilitumarthAdAtmanomilanAthai kSamAyo bhUmaNDale upayuSaH samAgatasya prAvRTpayodasya vArSikaseghasya dhiyA buddhyA / bhramAdivetyarthaH // vikAlavelAmanu. sUtrakaNThA anInadannIDasanIDabhAjaH / dRSTvA jagaccakSuraniSTamete paThanti kiM zAntikamantrapAThAn // 27 // vikAlavelA divasAvasAnasamayamanulakSyIkRtya / vyAlokyetyarthaH / 'dinAvasAnamutsUro vikAlasabalI api' iti haimyAm / sUtrakaNThAH zukAH anInadan atizayena zabdAyante sm| kiMbhUtAH / nIDAnAM kulAyAnAM sanIDaM samIpaM bhajantIti / utprekSyate-jagato vizveSAM prANinAM sarvamArgANAM sveSAM pareSAM vA sarvapadArthAnAM darzakatvAccakSuriva locanamiva tasya jagaccakSuSo bhAnoraniSTamastalakSaNAmApadaM dRSTvA ete dvijAH kiM zAntikAn zAntikArakAnmatrapAThAnmantroccArAnpaThantyuccarantIva / brAhmaNA hi vipattau vighne vA zAntikaM kurvANAH zAntikamantrapAThAnuccarantIti lokarUDhiH / 'sUtrakaNThaH zuke vipre khaarITaka-' potayoH' ityanekArthatilakaH // viyanmaNIvallabhaviprayuktAM pAthojinIM mudritavanakozAm / rasArpaNaprItahRdastadAnImAlApayantIva ravaidvirephAH // 28 // tadAnIM saMdhyAyAM sUrye'stamite dvirephAH madhukarA ravaiH khaguJjAravaiH zabdaiH kRtvA pAthojinI pdminiim| utprekSyate-AlApayantIva zokApanodaM manAk praNetuM vAdantIva / kiMbhUtA dvirephAH / rasAnAM nijojjambhamANapAthojaniryanmakarandAnAmarpaNena pUrvapradAnenAkaNThapAnopakArakaraNena prItamatIva hRSTaM hRd mano yeSAm / kiMbhUnAM padminIm / viya Page #374 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 7 sargaH hIrasaubhAgyam / nmaNI gaganaranaM sUryaH / bhAnurnabhoharmaNI' iti haimyAm / sa eva vallabhaH prANapriyo bhatA padminIpatitvena tasya / tena viprayuktAM prAptaviyogAm / virahiNImityarthaH / punaH kiMbhUtAm / ata eva mudrito mukulIkRtaH saMkocitaH pihito vA vakasadRzaH kozaH kujhyalo yasyAstAm / pUrvaprINitakhajanAdiH kAmapi priyaviyoginI kAminImAgatya sukhaduHkhAdivArtA praznenAlApayatIti rItiH // sarojinI kozakucau nipIDyAdharacchade pItarasaiH svavAtAt / mIlanmukhI kampamiSAnniSeddhI jahe maheleva yuvadvirephaiH // 29 // yuvadvirephaistaruNabhRGgaiH sarojinI padminI jahe / keva / maheleva / yathA yuvabhiryuvatI tyajyate / kiM kRtvA / kozau mukulAveva kucau nipIDya mardayitvA / kiMbhUtairdvirephaiH yuva. bhizca / adharacchade adhastanapatre oSThadale ca / nipIto nitarAmAkhAdito raso makarando. 'mRtaraso yaiH / 'khamAha saMdhyAmadharoSThalekhyAm' iti naiSadhe / 'adhastano'dharaH' iti tadRttiH / kiMbhUtA / khavAtAnnijapakSapavanAdyaH kampastanmiSAniSedrI niSedhanazIlA khaM nivArayantI / ata eva kiMbhUtA / mIlanmukhI saMkucadvadanA // vizvaM vizantIM dviSatImuSAM svAmanviSya tasyAH kimamaGgalAya / _rathAGganAmAM nivahairviyuktairvimuktakaNThaM rurude dinAnte // 30 // viyuktaiH viyogibhiH nijAinArathAGgavihaMgamIbhyaH pRthagbhUtairdaivavazAkhAM priyAM mIlitumazaknuvadbhiH ita.eva pRthaksthAnasthitaiH / 'ravirahavirahadhruvabhedayoH' iti raghuvaMzavacanAt / rathAGganAmnAM cakravAkAnAM nivahainikarairdinAnte divasAvasAne pradoSasamaye vimuktakaNThaM gADhakhareNa rurude rodanamakAri / kiM kRtvA / vizvaM jaganmadhyaM vizantIM pravezaM sRjantIm / tathA khAmAtmIyAM dviSatI vairiNImuSAM nizAmanviSya vilokya / utprekSyate-tasyA rAtreH kimamAlAyApazakunArtham / gamanAgamane hi prAyaH prANinAM khayaM rodanaM pararodanazravaNaM ca mahAkaSTAya jAyate // mRgIdRzAmaJjanamaJjulAbhirvilocanazrIbhirivAbhibhUtAH / vIDena nIDadrumakoTarAntaH prayAnti saMdhyAmanu khaJjarITAH // 31 // ... saMdhyAM pitRprasUsamayamanulakSyIkRtya khArITAH khAnanAmAnaH zakunavizeSAH nI. DAnAM khakhakulAyAnAM ye ThumA mahIruhAsteSAM koTarAntaH nisskuhmdhybhaage| 'niSkuhaH koTaro mA' iti haimyAm / prayAnti gacchanti / pravizantItyarthaH / utprekSyate-mRgIdRzAM sAraGgInayanAnAM sulocanAnAM strINAmaJjanamaJjalAbhiH kajalazalAkAanAvanmanojJAmiH vilocanazrIbhirviziSTanayanalakSmIbhirabhibhUtAH santo brIDena lajayeva / vrIDazabdo'kArAnto'pyasti / 'bIDamAvahati mAmakaM manaH' iti naiSadhe // 1. moti tu prakRtAnupayuktaM bhavet. 40 Page #375 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| doSAmukhena dviSateva vArdhI kSiptaM samIkSya khavipakSamarkam / zatroragotrIbhavanAdivAbhrabhuvormudAbhrAmyata ghUkalokaiH // 32 // ghUkalokaiH kauzikazakuntasaMkarairabhrabhuvoAvApRthivyormudA khazAtravavArijabAndhavAstavibhAvanAbhyuditapramodena abhrAmyata itastato baMbhramyate sma / 'AlokatAlokamulu. kalokaH' iti naiSadhe / tathA 'AkAze tamasi samamite kokaloke sazoke' iti nATakazAstre'pi pakSizabdAnAM puraH samUhavAcI lokazabdo dRzyate, tena ghUkalokaH iti .. prayogaH / utprekSyate-zatroragotrIbhavanAt khIyavipakSajagajakSuSo vaMzasya nAmro'pi vA abhAvo jAta itIva mudA bhrAntam / kiM kRtvA / dviSateva zAtraveneva doSAmukhena pradoSeNa khavipakSaM nijapratyarthinaM bhAskaraM vAdhauM agAdhapayodhipayomadhye kSiptaM pAtitaM samIkSya dRSTvA // kapotapAlItaTasaMniviSTA huMkurvate vApi kpotpotaaH| - zocyAM dazAM prAptamudIkSya mitramudIyamAnAnmanasIva duHkhAt // 33 // kvApi kutrApi sthAne kapotapAlyA viTaGkasya / 'kapotapAlI viTaGkaH' iti haimyAm / taTe ekatra prAntapradeze saMniviSTAH saMsthitiM kurvANAH santaH kapotapotAH pArAvatabAlakA huMkurvate huMkAraM kurvanti / kapotAnAM kUjitaM prAya evaMvidhameva zrUyate / yaduktaM kAlidAsakavinA vibhAtavarNanAdhikAre-'pariNataravigarbhavyAkulA paurahatI digapi dhanakapotI huMkRtaiH kunthatIva' iti / utprekSyate-zocyA zocanAhI dazAmastalakSaNAmavasthAM prAptamAsAditaM mitraM sUrya suhRdaM ca udIkSya dRSTvA manasi vacetasi udIyamAnAt prakaTIbhavato du:khAdiva // pikAzcukUjuH sahakArakuJja ratyA ratazrAntatayA zayAloH / jagajjayasyAvasaraM jigISoH saMsUcayantIva ratIzabhartuH // 34 // sahakAraku mAkandapAdapakAnane pikAH kokilAvukUjuH zabdAyante / pronidrasAndrAmandamAkandamaJjarIpuJjAkhAdanamadhuradhvaniprapaJcapaJcamagItimuccaranti / utprekSyate-khapatnyA ratyA samaM ratena saMbhogAbhogavinodena zrAntatayA prAptazramatvena suratasaMjAtakhedena zayAlonidrAzIlasya / tathA jigISostrijagajetumicchoH ratIzaH kAmaH sa eva bhartA prabhustasya jagatAM tAtsthyAttadyapadezAnAkinAganAgarANAM jayasya parAbhavanapravidhAnasyAvasaraM vyatikaraM velAM prastAva saMsUcayanti kathayantIva |yto naktaM prAyaH sarve'pi saMsAriNo janAH smaravazA jAyante iti // iti saMdhyAvarNanAdhikAre sarvavihagavirutAdivarNanam // samullalAsAbhrapathe'tha saMdhyArAgo virAgIkRtacakracakraH / paJceSuNA vizvajigISuNeyaM prAdAyi zoNIva navopakAryA // 35 // atha saMdhyAsamayAvirbhAvAnantaramatrANAM meghAnAM pathe mArge / nabhoGgaNe ityarthaH / Page #376 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 7 sargaH] hIrasaubhAgyam / 315 saMdhyArAgaH / raverastagamanAnantaraM prAyo vyomAGgaNe dizi dizi raktimA prAdurbhavati / saMdhyAsamaye jAtatvAtsaMdhyArAgaH samullalAsa samyagdRzyamAnaH sphurati sma / kiMbhUtaH / virAgIkRtAni viyogavyAkulAGgIbhavanatvena saduHkhAni kRtAni catrANAM cakravAkAnAM cakrANi vRndAni yena / utprekSyate - vizvAni trINi sapta caturdaza vA ekaviMzatirvA jaganti bhuvanAni jigISuNA parAbhavitumicchunA paceSuNA madananRpatinA iyameSA saMdhyArAgalakSaNA pratyakSA zoNI raktA navopakAryA navInapaTakuTI prAdAyi dattA / 'racayati ruciH zoNImetAM kumAritarAravaiH' iti naiSadhe // nabhoGgaNe sAndritasAMdhyarAgairbabhe'mbudhiM zIlati helibimbe / bharturvidhorAgamane praNItai rAtristriyA kuGkumahastakaiH kim // 36 // nabhoGgaNe gaganamaNDale sAndratvaM nibiDIbhAvaH saMjAto'styeSu tAdRzaiH saMdhyAyAM sUryAstasamaye bhavaiH sAMdhyarAgaiH pade pade pATalAbhrapaTalaiH babhe zuzubhe / kasminsati / helibimbe mArtaNDamaNDale ambudhiM samudramadhyaM zIlati zrayati sati / utprekSyate - vidhozcandramasaH bhartuH khaprANavallabhasyAgamane pAdAvadhAraNasamaye rAtristriyA yAminIkAminyA praNItaiH pradattairdigbhittigaganAGgaNeSu vitIrNai: kuGkumahastakaiH ghusRNadravyaliptahasta bimba kaiH kim // majjatkakupkuJjarabinduvRndAruNIbhavadvyomasarittaraGgaiH / - azre'ruNAmbhojara jovimizrairadabhrasaMdhyA nibhAtprasatre // 37 // majatAM sakalavAsaratapattapanatApasaMtApitatanutayA sAyaM ziziratAnirmitaye jalakelikaraNasamaye lIlayAM salilAntare bUDatAM kukubhAmaSTadizAmairAvatAdyaSTadiggajAnAM binduvRndaiH zoNamadodakakaNagaNaiH / paJcamyAM hi dazAyAM karIndrANAM kapolapAlIbhyaH pATalA bindavo nirgacchantIti zAstre kavisamayaH / tathAhi - 'bhUrjatvacaH kuJjarabinduzoNAH' iti kumArasaMbhave / aruNIbhavadbhiH zoNimAnaM prApnuvadbhiH vyomasarito gaganagakSayAstaraGgaiH kallolaiH adabhrANi anekAni abhrANi saMdhyAsamayAvirbhavadvardakA (lA) ni teSAM - nibhAtkapaTAda vyomamArge prasatre prasRtam / iti garbhotprekSA / kiMbhUtaistaraGgaiH / aruNAmbhojAni kokanadAni teSAM rajobhiH pATalaparAgaiH vimizraiH karambitaiH // AgAmukaM kAmukamakSilakSyaM praNIya rAjAnamanantalakSmyA / aGge'GgarAgo ghusRNaiH praNItaH sAMdhyollasallohitimA kimeSaH // 38 // saMdhyAsaMbandhI samullasan sphuran lohitimA raktimA / rAga ityarthaH / bhAtItyuktilezaH / utprekSyate -- eSa dRzyamAnaH pratyakSaH sAMdhyarAga eva anantalakSmyA gaganazriyA aGge khatanUlatAyAM ghusRNairdravIbhavatkuGkumairaGgarAgo vilepanaM kiM praNIto nirmita iva / kiM kRtvA / kAmukaM svakAmayitAraM svasyAM viSaye bhogAbhilASiNamata eva AgAmukamAtmasamIpe samAgamanazIlaM rAjAnaM candraM nRpaM ca akSilakSyaM dRggocaraM praNIya kRtvA / dRpretyarthaH // Page #377 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| nizAnane zrIsutamattakAntairatyutsavAyotsukabhAvabhAgbhiH / digvArasAraGgavilocanAbhiH saMdhyAruNazrIrudagAri rAgaH // 39 // diza eva vArasAraGgavilocanA vAravilAsinyaH tAbhiH saMdhyAyAH aruNazrI raktimazrIH, sa eva tadrupa eva vaa| utprekSyate-rAgaH khapati pratyatizAyyanurAga: udagAri uniirnnH| prakaTIkRta ityarthaH / kiMbhUtAbhiH / digvArasAraGgavilocanAbhiH nizAnane yAminImukhe eva saMdhyAta evArabhya zrIsutena kandarpaNa kRtvA mattairunmadiSNUbhUtairunmAdimirmadoddharaH . kAntaiH svabhartRbhiH diGnAyakaiH sArdhe rataH suratasyotsavAya vividhaprakArakAmakrIDAvilA. sArthamutsuka utkaNThito yo bhAvazcittAbhiprAyastamAzayaM bhajantIti tAdRzIbhiH // khauvatAbhipratikarmasajjaprasAdhikA pANipayoruhebhyaH / nipAtukAlaktakapaGkapaGktiH saMdhyAbhrikA vyoni babhUvuSIva // 40 // khayauvatAnAM svargAganAnAmapsarasAM 'svaHsvargivadhvapsarasaH' iti haimyAm / aGgINAM caraNAnAM pratikarma prasAdhanaM maNDanAdikaraNam / 'maNDanaM punaH prasAdhanaM pratikarma' ityApe haimyAm / tatra prasAdhane sajAnAM pravaNAnAM patiH zreNI saiva / utprekSyate-vyoni AkAze saMdhyAtrikA saMdhyAsamayaprAdurbhavadabhrapaTalI babhUvuSI jAteva / / anIzI vyomamaNerdinazrIcUDAmaNeH prekSya dazAM khabhartuH / duHkhena tAmbUlamahAyi vakrAsaMdhyAbhradambhAdiva digvadhUbhiH // 41 // digvadhUbhirdigaGganAbhiH duHkhena cittodbhUtAtikhedodayena saMdhyAkAlInAbhrANAM dambhAyAjAt / utprekSyate-vakrAnnijavadanAttAmbUlaM dazanacarvitanAgavallIdalacUrNamahAyi kSiptamiva / kiM kRtvaa| dinazriyA vAsaralakSmyAzDAmaNe: shiromnneyommnneH sahasrakiraNasya anIdRzI duSTAmastalakSaNAm / 'IdRzIM ca kathamAkalayitrI' iti naiSadhe / dazAmavasthA prekSya cakSurlakSyIkRtya / kiMbhUtasya bhAnoH / khabhartuniMjezvarasya / "dizo haridbhiharitAmivezvaraH' iti raghuvaMze / 'haritAmIzvaraH patiH sUryaH' iti tadvRttiH // patyau gavAM kApi gate'sya bandhUnpadmAnrathAGgAripuvatpradoSaH / kliznAti kopAkimato digIzaiH saMdhyAbhradambhAdaruNIbabhUve // 42 // digIzaidikpAlakaiH / utprekSyate-ata etatkAraNAt utpannAt prakaTIbhUtAtkopAkodhAtsaMdhyAbhrANAM dambhAbyAjAskimaruNIvabhUve raktairjAtam / kAraNaM pratipAdayati-gavAM bhUmInA kiraNAnAM ca patyau khAmini bhAskare rAjani ca kvApi kutrApi sthAne gate prayAte sati asya bandhUnmitrANi padmAn kamalAn / dvAvapi punapuMsakaliGgo / rathAGgAMzcaRvAkAn saMkocaviyogAdiprakArai ripuvadvairivatpradoSo yAminImukhaM kliznAti pIDayati / yathA kazcitpratyarthI pRthvInAthe kAryavaiyadhyAtvacana gate sati tatkhajanajanAn saMtApayati // iti sNdhyaaraayH|| Page #378 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 7 sargaH hIrasaubhAgyam / 317 abhre manAsaMtamasaiH pradoSarAgAntare'tha prakaTIbabhUve / pravAlapuJje sayamAnakRSNavallIprarohairiva vArdhimadhye // 43 // atha saMdhyArAgabhavanAnantaramabhre AkAze pradoSo yAminImukhaM saMdhyA tatya yo rAgo raktimA tasyAntare madhye manAka kiMcana saMtamasairandhakAraiH prakaTIvabhUve prAdurbhUtam / koreva / smayamAnakRSNavallIprarohairiva / yathA vAdhimadhye parIvArAntarAlabhUmau pravAlapule vidrumakandalavRnde vismerakRSNalatAnAM 'kAlIvela' iti lokamadhye prasiddhAnAmaGkuraiH prakaTIbhUyate // vibhrAjisaMdhyAbhraparamparAbhiralambhi bhUcchAyabharaivibhUtiH / smerAruNAmbhoruhamaNDalIbhibhRGgairivAntarmadhupAnalInaiH // 44 // vibhrAjanta ityevaMzIlAbhirvibhrAjinIbhiH zobhanazIlAbhiH saMdhyArAgaratIbhUtAnA. mabhrANAM vadalikAnAM paramparAbhiH zreNIbhiH katrIbhirbhUcchAyabharairandhakAranikaraiH karaNaivibhUtiH zobhA alambhi saMprAptA / kAbhiriva / smerAruNAmbhoruhamaNDalIbhiriva yathA vikacAnAM kokanadAnAM mAlikAbhiH antarvikasitakozamadhye madhUnAM makarandAnAM pAnArthamAkhAdanakRte lonairAtRptipAnarasAnnizcalIbhUtai kSairbhamaraiH kRtvA lakSmIH zobhA praapyte|| ... tamogaNAliGginabhoGgaNazrIH saMdhyAbharAgacchuritA cakAse / ___ vRndArakaiH kuGkumagandhadhUlIdravairivAsicyata zakramArgaH // 45 // saMdhyAsamayodbhUtAnAmabhrANAM rAgai raktimabhidachuritA vyAptA / 'candanacchuritaM vapuH' iti pANDavacaritre / tamaso timirANAM gaNena samudAyena AliGgitA cumbitA kalitA nabhoGgaNazrIgaMganatalalakSmIzvakAse zobhate sma / utprekSyate-vRndArakaideMvaiH kuGkumaighusUNarasakalitairgandhadhUlInAM jAyamRganAbhInAM dravaiH paGkaH kRtvA zakramArgaH puraMdarapadavI gaganamasicyata sikta iva / 'yenAmunA bahuvigADhasurezvarAdhva-' iti naiSadhe / 'surezvarAdhvA gaganam' iti tadvattiH // sudhAndhasAmadhvani sAMdhyarAgollAsaM vilupya prasRtaM tamobhiH / malImasAH khAvasaraM prapadya parodayaM hanta kutaH sahante // 46 // ___ sAMdhyarAgasya jagatvabhAvAtprAdurbhavataH saMdhyAyAM dinAdau dinAnte ca dve sAMdhye bhavataH / atra cAdhikArAdinAntasaMdhyAyA eveti vAcyam / yato'pretananizAyAM zAsanadevatA samedhyatI vivakSyate rAgo raktimA tasyollAsamAvirbhAvaM prasAraM vA vilupya nirAkRtya niSidhya sudhAmRtamevAndho bhojanaM yeSAM te sudhAndhaso devAH / 'khAhAvadhAkratusudhAbhuja AditeyAH' iti haimIvacanAt / sudhAzanA devAsteSAmadhvani mArge pathi gagane tamobhirbhUcchAyabharaiH prasRtaM vistRtam / jagadvyAptamityarthaH / yukto'yamarthaH / malImasA malinAH Page #379 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 318 kaavymaalaa| pApA vA vasyAtmano'vasaraM prastAvaM velAmabhyudayasamayaM vA prapadya prApya / hanta iti khede / pareSAmanyeSAmAtmavyatiriktAnAmudayamunAteM kutaH sahante / api tu nIcakhabhAvAnna sahante eva // iti saMdhyArAgatamisravarNanam // purArikaMsAripadaprasatterajayyavIrya zazinaM nizamya / dhvAntopadhestAni nighRkSayeva tamobhirabhre bahubhirbabhUve // 47 // dhvAntAnAmandhakArANAmupadhervyAjAt / utprekSyate--tamobhiH kharbhAnubhirabhra AkAze bahubhirghanairbabhUve saMjAtamiva / aneke vidhutudA babhUvurityarthaH / kyaa| tasya khakavalAyamAnasya zazino nijighRkSayA nigrahItumicchayA nigrahaM kartu kAGgyA / kiM kRtvA / puranAmro daityasya ariH zatrurIzvarastasya tathA kaMsanAmAsurasya aridveSI tasya ca padasya kramasya viSNupadasya prasatteH prasAdAtsevAnubhavAjetu mazakyamajayyaM vIrya parAkramo yasya tAdRzaM zazinaM candraM nizamya AkarNya // kvacijagatsAkSiNamekSya yAtaM jagajagajjIvapino jighatsuH / svIyaM vibhAvyAvasaraM smarAribhUcchAyakAyAM sRjatIva mAyAm // 48 // jagajIvapibaH vizvaprANaharaH / IzvararUpeNa saMhArakArakatvAt / jIve'tsujIvitaprANAH' iti haimyAm / tathA 'kSaye jagajIvapibaM zivaM vadan' iti naiSadhe / smarArirIzvaraH khI. yamAtmIyaM tamaso'bhyudayatvAt zivastu tamaH praguNaH ata eva avasaraM prastAvaM samaya vibhAvya vilokya jJAtvA vA / utprekSyate-jagadvizvaM jighatsuH khAditumicchuH bhUcchAyaM nibiDatamatamisrameva kAyaH zarIraM yasyAstAdRzIM mAyAm / zAmbarIkapaTavidyAmityarthaH / sRjatIva karotIva / kiM kRtvA / jagatsAkSiNaM zubhAzubhakarmakartRNAM jagajanAnAM pratibhuvaM bhAskaraM kvacitkutrApi dRggocarapradeze yAtam ekSya vibhAvya // pazorivorvIdivagocarasya dhvAntasya bhoH pazyata mandimAnam / . nihanyamAno'pi muhuH kareNa caNDadyutA dhAvati rodasoryat // 49 // bho lokAH paNDitAH, yUyaM pazostirazca iva chAgasyeva vA dhvAntasya nizAndhakArasya mandimAnaM mUDhatAM mUrkhatAmajJAnatAM pazyata vilokayata / 'athodayati nirdoSa sacivendI nave raveH / kokako kanadAnandimandimAnamagAnmahaH // ' iti vastupAlakIrtikaumudyAM sUryAstamanavarNane / kiMbhUtasya / uva/divagocaratya dyAvAbhUmIviSayasya pazorapi bhUnIpa.. rvatAyUlasthAne caraNagocaro yasya / yadyasmAtkAraNAt caNDadyutA atyantakopanA kAntiryasya / kopaarunniibhuutenetyrthH| tAdRzena puMsA kareNa kiraNena khareNa kareNa hastena capeTAdipradAyipANinA muhurvAraMvAraM nihanyamAnaH tAjyamAnaM hastapAdaprabhRtiprahRtibhiH vyApAdyamAnaM vadhAdibhiH sat rodasordivasmRthivyordhAvati punaH punaH samAyAti / dhvAntazabdaH punapuMsakaliGgayoH // Page #380 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 7 sargaH] hIrasaubhAgyam / 319 aGkAcyutAyA rabhasena bAlyAllIlAM sRjantyAH khapiturgabhasteH / jAmeryamasyeva payaHpravAhai te nabhobhUmitale tamobhiH // 50 // tamobhistimirairnabhobhUmitale nabhastalaM bhUmItalaM ca bhRte vyApte bAlyAdvAlakhabhAvAzlIlAM krIDAm / 'phrIDA lIlA ca narma ca' iti haimyAm / sRjanyAH kurvantyAH khasya janakasya piturgabhasterbhAskarasya akAdutsaGgAt rabhasenautsukyena cyutAyAH patitAyAH yamasya zamanasya jAmerbhaginyA alabhata / zamanakhasuH zizutvam "divasakarAGkatale calA luNThantI' iti naiSadhe / yamunAyAH payaHpravAhaiH salilIdhairiva vyomamahImaNDale nirbhara bhRte / kAlindyAH kRSNajalatveneyamutprekSA // rathAGganAmnAM divasAvasAne viyogabhAjAM samamaGganAbhiH / .. sphuradviSAdAnaladhUmalekhA manye tamisrA bahulIbabhUvuH // 11 // tamisrA andhakArANi / tamisrazabdaH strIklIvaliGgayoH / bahulIbabhUvuH nibiDA nIrandhrAH saMjAyante sma / tatrAhamevaM manye vicArayAmi / divasAvasAne dinaparyante saMdhyAyA evArabhya aGganAbhiH khoyavallabhAbhiH rathAGgavihaMgamIbhiH samaM sArdhe viyogabhAjAM parasparavizleSakulitAnAM rathAGganAmnAM cakravAkAnAM sphurantyaH prakaTIbhavantyaH viSAdaH khedaH sa evAnalo hutAzanaH tasya dhUmAnAM lekhAH zreNaya iva // gate gavAM svAmini nAbhyudIte rAjanyathArAjakavadvibhAvya / khairapracAreNa jagatsamagramupAdravaddasyurivAndhakAraH // 12 // andhakAraH khaira khecchayA pracAreNa dyAvAbhUmyoH saMcaraNena dasyuriva pratyarthIva caura * iva vA samanaM jagatsarvamapi bhuvanamupAdravadupadravati sma / kiM kRtvA / gavAM kiraNAnAM pRthivInAM ca khAmini nAyake bhAnau bhUdhane ca / 'gokhAmini sphuritatejasi dRSTamAtre' iti kalyANamandirastavane / kvApi kutrApi gate astamite parajanapade prayAte mRte vA sati atha pazcAt rAjani candre paTTadharanRpe ca nAbhyudIte nodayaM prApte paTTe sthApite ca / ata evArAjakavaniHkhAmikamiva jagadvibhAvya nirIkSya / 'hA hA mahAkaSTamarAjakaM .. jagat' iti mRgayAvarNane dhanapAloktiH // kiyadvihAyaH kiyatI kSitivo pramAtukAmastamasAM samUhaH / ... kutUhalAkrAntamanA itIva dyAvApRthivyoH prasarIsarIti // 13 // tamasAmandhakArANAM samUho yAvApRthivyornabhobhUmaNDalayoH prasarIsarIti atizayena prasarati / utprekSyate-vihAyo gaganaM kiMpramANamasyeti kiyat / tathA vA punaH kSitiH pRthivI kiyatI kiyatpramANA / 'kicatI paJcasahasrI kiyatI lakSA ca koTirapi kiytii| audAryonnatamanasAM ratnavatI vasumatI kiyatI // ' iti sUktoktiH / ityamunA prakAreNa Page #381 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 320 kaavymaalaa| kutUhalena kautukenAkAntamAkulitaM vyAptaM vA mano yasya tAdRk san pramAtukAmaH pramANIkartumanA iva // tepe tapo bhUdharagaharAntastyaktAzanAmbhaH prativAsaraM yat / vyomAvanIvyApakasiddhirasmAdalambhi bhUcchAyabharairivaiSA // 14 // bhUcchAyabharaiH saMtamasamUhairbhUdharANAM parvatAnAM gahvarANAM guhAnAM mahAkandarANAmantamadhye arthAtsthilA prativAsaraM divasaM divasaM prati tyakte azanAmbhasI AhArapAne yatra, tAdRzaM kriyAvizeSaNaM vA muktAnapAnaM yathA syAttathA tapastepe / niyamavizeSakaSTaM taptam / utprekSyate-ato'smAdugratapasaH eSA pratyakSalakSyA vyomAvanyornabhobhUmyoApanarUpA siddhiH phalaniSpattirlabdhivizeSA alambhi labdhA saMprAptA // ityandhakArA. . virbhavanam // . athodadIpyanta nabhaHpadavyAM jhagajjhagityusravimizratArAH / khakAntamAyAntamavetya rAtryA puSpopacAro vyaracIva mArge // 55 // atha tamaHprasArAnantaraM jhagajjhagiti kRdbhidedIpyamAnairupaiH kiraNairvimizrAH karambitAstAdRzAstArAstArakA jyotirmaNDalA nabhaHpadavyAM gaganamArge udadIpyanta prasphuranti sm|utprekssyte-khkaantN nijavallabhaM rAtripatilAccandram / 'rohiNIdvijanizISadhIpatiH' iti haimIvacanAt / mAyAntamAgacchantam / khapArzve ityadhyAhAraH / avetya vijJAya rAcyA cndrpnyaa| 'uSAdoSendukAntA' iti haimyAm / mArge bharturAgamanasyAdhvani puSpopacAraH kusumaprakaro vyaraci viracita iva // . . kukSibhari kSoNinabhaHpadavyo dRptAhitaM saMtamasaM jighAMsoH / tArAH vayaM rAjJa ihAyiyAsoH patAkinIva prasRtA purastAt // 16 // iha jagati gaganAGgaNe vA khayamAtmanAyiyAsorAgantukAmasya rAjJaH rajanIjIvi. tavallabhasya pArthivapuMgavasya ca purastAdagre tArAstArakArUpA patAkinI seneva prasUtA prasarati sma / yatra rAjJo'bhiSeNanAbhilASastatra purastvaritamanIkaM prasaratIti rItinItizca / rAjJaH kiM kartumicchoH / kSoNinabhaHpadavyozcaturdiganti]sAgarAntagaganAmbaramaNDalayoH kukSibhari bhRtamadhyam / tathA dRptaM jagadAkrama[Na]kArakam / tathA ahitaM pratipakSam / 'dhvAntasya ravicandraratnadIpakAvipakSAH' iti kAvyakalpalatAyAm / saMtamasamandhakAra jighAMsorhantumicchoH / anyo'pi balavAn bhUpatirdRptaM bhuvamAkAmantaM baliSThaM pratipanthinaM hantumicchati // ciraMvinodairdinanAyakenAbhikena sAkaM suravarmalakSmyA / nakSatralakSAtkimazeSavakSaH zramAmbubhirbindukitaM babhUva // 57 // Page #382 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 7 sargaH] hIrasaubhAgyam / abhikena nijakAmukena dinanAyakena sAkaM bhAnumatA samaM ciraM bahukAlaM sakalaM vAsaraM yAvadvinodaivividhamAnasAbhilaSitakrIDArasaiH kRtvA suravartmalakSmyA gaganazriyA azeSamakhilaM vakSo hRdayasthalam / utprekSyate-nakSatrANAmuDUnAm iti sAmAnyoktiH / yato haimyAmapi sarveSAM nAmAni sAmAnyenaivoktAni na vizeSAt , yathA-'nakSatraM tArakA tArAjyotiSI bhamuDugrahAH / dhiSNyamRkSam' iti, tathApi upalakSaNAdrahanakSatratArakANAM lakSAtkapaTAt zramAmbubhiH bahuvinodavidhAnodbhUtaprasvedasalilairbindavaH saMjAtA asminiti / khArthe kaH / bindukitaM jalakaNakalitaM jAtam / 'svedabindukitanAsikAzikhaM tanmukhaM sukhayati sma naiSadham' iti naiSadhe / kiM babhUva saMjAtamiva // AgantukasyodayazRGgizRGgAsthAnIM tamodviDdamanasya rAjJaH / nabhovitAnaM kimakAri tArAmuktAGkitaM sRSTikRtopariSTAt // 18 // sRSTikRtA jagatsargavidhAyakena vidhAtrA rAjJazcandrasya pRthivIpuraMdarasya upariSTAt mastakoparitanabhAge / utprekSyate-tArAstArakA upalakSaNAnakSatratArAgrahA eva muktA. phalAni. tairaGkitaM vicitraracanAcArimAzcitaM nabho gaganatalameva vitAnaM candrodayaH kimakAri nirmitam / racitamiva / rAjJaH kiMbhUtasya / zRGgiNaH parvatasya / pUrvaparvatasyetyarthaH / zRGgaM zikharaM tadevAsthAnImupavezanasabhAmAgantukatya AgamanazIlasya / punaH kiMbhUtasya / tamAMsyeva dviSantaH zatravasteSAM damanasyAntakArakasya / 'apyantakAridamanadarpacchinmathanAdayaH' iti haimyAm // nabhogasAraGgadRzAM ratIzarAbhasyavazyapriyakhelinInAm / vakSaHsthahAracyutamuktikAbhirnabhaHsthalI tArakitA kimAsIt // 19 // ratIzarAbhasyena tAruNyavayastvena yanmadanautsukyaM yauvanonmAdena madanAtyutkaNThAbhAktvena vazyA khAyattIbhUtA ye priyA vallabhAstaiH samaM smaramate vAtsyAyanoktavividhavinodaiH khelanti krIDantItyevaMzIlAstAdRzInAm / 'bhImaM kRtvAGkakhelanam' iti pA. NDavacaritre / nabhasi AkAze gacchantIti nabhogA devAsteSAM sAraGgadRzo mRgalocanAH striyo devyastAsAM vakSaHsu hRdayasthaleSu tiSThantIti vakSaHsthAstAdRzA hArA muktAkalApAstebhyazcyutAstruTitvA patitA muktikA muktA eva muktikA muktAphalAni tAbhiH kRtvA / utprekSyate-nabhaHsthalI gaganamaNDalI tArakitA tArakAH saMjAtA asyAmiti tAdRzI tArakakalitA kimAsIt babhUvuSIva / 'nakSatrabhUH kSatrakulaprasUteryukto na bhogaiH khalu bhogabhAjaH' iti campUkathAyAM nalasya merorapyAdhikyavarNanam / 'na bhogaiH rAjyAdisukhaina yuktaH / pakSe nabhogairdevaiH sahitaH' iti taTippanake // khardaNDadaNDaM dadhatA tamisravAso vasAnena sitetarazri / kapAlamAleva dhRtA vihAyaHkapAlinA vakSasi tAratArA // 6 // Page #383 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 322 kaavymaalaa| vihAya:kapAlinA nabhonAmnA yoginA vakSasi khahRdayasthale tArA ujjvalA keza. carmarahitatvena kevalaM tumbikAtvena ca dhavalA tArA jyotizvakaM ca tadrUpA / utprekSyatekapAlamAlA nirnAthadramakamanujamuNDalI ca 'tumbilI' iti lokaprasiddhA dhRteva kaliteva / kapAlinA kapAladhAraNaM yuktimadeva / yataH kapAlAni vikacatvanRmuNDAni mAlAtvena santyasyeti kapAlI / kiM kurvatA / khardaNDo loke 'khardaNDau' atha vA pitRpathaH iti prasiddhaH / gaganAntarAle bhraman kiMcit zvetavarNo daNDAkAreNa dRzyamAno mArgAkAreNa vA sa daNDo yaSTistaM dadhatA bibhratA / punaH kiM kurvANena / sitAdujjvalavarNAditarA kRSNavarNA zrIH zobhA yasya tAdRk tamisra dhvAntaM tadeva vAso vasanaM vasAnena paridadhAnena / 'guNiprAyANi vastrANi bhUSaNAni tava prabho / vasAnazca dadhAnazca satkaviri tiSThati // ' iti bhojprbndhe|| tathA tavApyastu yathA triyAme niSkAsyate'haM galahastayitvA / zapannitIvAkSipadRkSalakSAkSatAnahogyabhimatrya gacchan // 11 // gacchan paradvIpaM prati vrajannahardinameva yogI triyAmAM pratyakSipatkSipati sma / utprezyate-ityamunA prakAreNa siddha vidyAmantratantropayogavAn abhimanya mantreNa sthAnabhraMzAdikArakayA vidyayA mantrayitvA jApaM dattvA RkSANAM tArakAdijyotiSAM lakSAtkapaTAt lAjAnakSatataNDulAnvA triyAmA pratyakSipatkSipati sma / utprekSyate-ityamunA prakAreNa triyAmAmAtmapravAsadAyinI vairiNIM candraramaNIM zapan zApaM dadAna iva / iti kim / he triyAme iti sNbodhnm| zAtravatvena caturyAmAyA api triyAmeti kathanaM kSayakRtsUcakam / yathAhaM tvayA galahastayitvA galehastaM 'galogho' iti prasiddhaH, capeTAM vA dattvA niSkAsyate lokamadhyAt rodaHkandaramandirAdvA karNyate tathA tenaiva prakAreNa galahastacapeTA. dipradAnAdinA tavApi bhavatyA api niSkAsanamastu stokavelayaiva bhavatAt // prasthAtukAmena tamo jighAMsorjayAya pUrvAvanibhRdgatena / akSepi rAjJA dazadikSu manye zAntyai balistArakatandulAlIH // 12 // pUrvAvanibhRdgatena udayAcalarUparAjadhAnIsthAyukena pUrvAdrau sthitena vaa| rAjJA candreNa jiSNujagatIbhujA ca / utprekSyate--zAntyai nirvighnatAnirmANakRte dikSu sarvadizAM pradezeSu tArakANAmeva jyotiSAmeva tandulAnAM nistupokRtAkSatakalamAnAM mAlA shrennii| tadrUpa ityarthaH / bali: devadAnavAdInAM gaganAdidikSu kSepaNIyasiddhAnnAdivastujAtamakSepi kSipta iva / rAjJA kiM krtukaamen| tamasAM tamaso vA andhakArasya vidhutudasya vA jighAMsornijapratyanIkasya jayAya vazIkaraNAthai bhUyaH parAbhavanArtha vA prasthAtukAmena pracalitumanasA // 1. 'niSkAsyate' iti prathamapuruSaprayogazcintyaH, 'aham' iti karmaNA samAnAdhikaraNyAt. 'ahaMyuH' ityatraivAhamo vibhaktipratirUpakatvena vA samAdheyam. Page #384 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 7 sargaH] hIrasaubhAgyam / 323 kAnte nimame'mbunidhau praNazya dinazriyo'trANatayA prayAntyAH / Acchidya muktAbharaNAni tArA dviSattayevAdadire rajanyA // 63 // atrANatayA arakSakatvena azaraNabhAvena vA praNazya jIvanAzaM naSTA prayAntyAH kvacidguptasthAne gacchantyA dinazriyo divasalakSmyAstArA.eva jyotIrUpANi vA muktAbharaNAni maktAphalamayAni bhaSaNAni dviSattayA vairibhAvena rajanyA rAtryA Acchidya haTAlaM kRtvA Adadire uddAlya gRhItAnIva / kasminsati / kAnte arthAddinazriyA bhartari bhAskare ambunidhau samudrapayaHplave nimagne brUDite sati // khaHkUlinIkUlavilAsinInAM pradopavizleSivihaMgamInAm / vilocanodbhUtapayaHpRSadbhiH kimambaraM tArakitaM patadbhiH // 64 // khaHkUlinyA gaganagaGgAyAH kUle taTe vilasanti / 'lasa zleSaNakrIDanayoH' iti dhAvarthatvena AzliSyAzritya tiSThanti khairaM bhartA vA krIDantIti vA / ityevaMzIlAstAdRzInAm / tathA pradoSe doSAmukhe vizleSo nijapriyeNa samaM viyogo'styAsAM tAsAM vihaMgamInAM pakSiNInAm / arthAcakravAkInAm / 'vigayoH kRpayeva zanairyayau raviraharvirahadhru. vabhedayoH' iti raghuvaMze / 'divasAvasAne nizcayena viyogayoH vihagayozcakravAkIcakravAkayoH kRpayeva' iti tadRttiH / 'pumAn striyA,' 'striyA sahoktau pumAn ziSyate na tu strI' iti kevalavihagazabdaH / tathA 'nijapArevRDhaM gADhapremA rathAGgavihaMgamI' iti neSadhe vihaMgamIzabdaH / 'svargigaGgAsthAhaH' iti kAvyakalpalatAyAm / vilocanebhyaH netrebhya udbhUtAnAM viyogAtidu:khIdayAdAvirbhUtAnAm / netraniHsRtAnAmityarthaH / payasAmazrujalAnAM pRSadbhivindubhiH / 'bindau pRSatpRSatavipnuSaH' iti haimyAm / utprekSyate-patadbhiH kSaradbhiH arthAt gaganAGgaNamAgatya tiSThadbhiH sadbhiH ambaramAkAzaM tArakitaM tArakAH saMjAtA asminniti tAdRzaM tArakakalApakalitaM kiM jAtaM babhUveva // svAM niSThitAM prekSya sudhAM sudhAMzaiH punaH kRte'syA iva mathyamAnAt / sudhaambudheyoni samucchaladbhirambhaHkaNaistArabharairbabhUve // 15 // sudhAmbudhaH kSIrasamudrAtsudhAyA utpattisthAnatvAtkavisamaye prasiddhatvAcca sudhaambudhiH| tathA 'sudhAmbhonidhiDiNDIrapiNDapANDuyazaHkuzezayakhaNDamaNDitasakalasaMsArasarAH' iti campUkathAyAm / vyoni pavamAnapadavyAmucchaladbhirve gacchadbhirambhaHkaNairjalabindubhiH / utprekSyate-tArabharaiyotitirbabhUve saMjAtam / sudhAmbhodheH kiM kriyamANAt / svAM sva. kIyAM nArAyaNamathanasamayasamudbhatAM prAcInAM sudhAM pIyUSaM niSTitAM vyayitAM bhuktvA pItvA sarvAmapi kSayaM nItAM prekSya dRSTvA punarvyAdhuTya asyAH sudhAyAH kRte arthAya / tarhi te'nyamapyAhAraM kathaM na kurvantItyata Aha-yataste kevalaM sudhAmamRtamevAnantIti sudhAzA devAstaimathyamAnAt vilokyamAnAt // iti taarkaannaamudyH|| Page #385 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 324 kaavymaalaa| atho dadhe caNDakare prayAte prAcyA mukhe kiMcana paannddimshriiH| mmitaM pramodAdiva saumyarAjodayaM prakRtyeva dizAM samIkSya // 66 // atho saMdhyArAgAndhakAratArakAbhyudayAnantaraM caNDakare ugradaNDe nRpe sUrye prayAte atamite sati prAcyA pUrva dizA kiMcana kimapi mukhe khavadane pANDimazrIrujvalatAyAH zobhA dadhe dhRtA / prAcyAM dizi dhavalimA prAdurbhavati sma / utprekSyate-saumyarAjo. dayaM sogatAsaMyuktatya rAjJazcadasya bhUvallabhasya ca udayamudgamanaM paitRkapadaprAptilakSaNAMbhyu. dayaM samIkSya vilokya prakRtyeva prajayeva nagaralokeneva / 'rAjyAGgAni prakRtayaH paurANAM zreNayo'pi ca' iti haimyAm / dizA pUrvaharitA pramodAtkhAbhimatarAjaprAptijanitaharSAvirbhAvAtsmitaM hasitamiva // saMmRjya rajyaddayitena patnI hareharittAravibhUSaNazrIH / garbha vahantI mihikAmayUkhaM mukhe'puSatpANDurimANamUhe // 67 // harereindrasya patnI kAntA harit dik etAvatA pUrvadik mukhe nijAsye pANDurimANaM dhavalatAmapuSat pupoSa atIva pANDuravadanA saMjAtavatI / 'nijamukhamitaH smaraM dhatte haremahiSI harit' iti naiSadhe / tatrAhamevamUhe tarkayAmi / 'Uha vitarke' ityayaM.dhAtuH / mihikAmayUkhaM himakaraM candraM tameva garbha bhrUNaM dohadanakSaNaM vahantI satI ddhaanev| kiM kRtvA |rjytaa anurktiibhvtaa|'rjynnkhsyaanggulipnyckry' iti naissdhe| dayitena prANapri. yeNa puraMdareNa sAkaM samaM saMsRjya saGgaM kRtvaa| nirvApayiSyanniva saMsisRkSoH' iti naiSadhe / 'sajhaM kartumicchoH' iti tadRttiH / kiMbhUtA harit / tArANAM nirmalamauktikAnAm / 'tAro nirmalamauktike' ityanekArthaH / tArANAM rAjatIyAnAM vA tArANAM zubhrANAM vA tArakarUpANAM vA vibhUSaNAnAmAbharaNAnAM zrIH zobhA yasyAH / 'prathamamupahRtyArtha tArairakhaNDitatandulaiH' iti naiSadhe / tArakavAcI tArazabdaH / aparastadvat / aparApi yuktI rAjyaM nijavallabhena samaM saMgamanAgurviNI satI khavadane vizadimAnaM dadhAtIti rItiH sthitizca // AkaNThamambhaHsu nimajya kAmamantro'lizabdaiH kumudairasAdhi / vikAzalakSmI dadatI kimepA tasiddhirindudyutirAvirAsIt // 68 // kumudaiH kairavaizcandravikAzikamale: AkaNThaM galakandalaM maryAdIkRtya ambhaHsu pAnIyeSu nimajya bRDitvA alizabdamadhukaramadhuragujAravaiH kRtvA kAmamantrI mAnasamanISitapradAyikA vidyA asAdhi sAdhita ArAddhaH / utprekSyate-eSA pratyakSalakSyA induA tizcandracandrikArUpA tatsAdhakasyAbhISTavidhAyakramavasya siddhiH phalaniSpattirAvirAsItkima TIbhUteva / tatsiddhiH kiM kurvatI / eSAM kumudAnAM vikAzalakSmI smeratAzriyaM vizrANayantI // Page #386 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 7 sargaH] hIrasaubhAgyam / sAndradrumollAsini pUrvazailazRGgAGgaNe caJcati candralekhA / kiMcinirIkSyA haridimRgAkSyAzcUDAmaNiH kiM cikuraantrsthaa||19|| sAndavinidraddala(nibiDadala)maNDalakalitAntarAlasacchAyapAdapapaTalollasanazIle pUrvazailasya udayAcalasya zRGgAgaNe zikharAjire uparitanabhUvibhAge kiMcinirIkSyA khalpataracakSurlakSyA candralekhA zazikalA cazcati saMzobhate / 'caJcati cakAsti lasatyapi zobhate' iti kriyAkalApe / utprekSyate-hareH puraMdarasya dik pUrvAzA saiva mRgAkSI hariNekSaNA vadhUta tyAH cikurAH kezapAzAsteSAmantare madhye tiSTatIti cikurAntarasthA nibiDaghana. kezakalApatvena kiMcinmanAk nirIkSyA dRggocarA cUDAmaNiH kimu ziroratnamiva / maNi. zabdaH puMstrIliGgayorapi / yathA 'praznistithyazanImaNi: mRNiH' iti lijhnushaasne| tathA hakho dIrgho'pi / atha vA cUDAmaNimastakAbharaNavizeSaH / saurASTragurjareSu tu 'vAka' iti lokotayA tatra puMliGga evAvadhAryate // dattvAdhipatyaM nikhilAcalAnAM svadiggireH svargiricakriNeva / maulisthale rAjatapaTTabandho vinirmitaH sphUrjati sAmisomaH // 70 // sAmisomaH ardhavidhuH sphUrjati sphUrtimiyati / dIpyate ityarthaH / 'pUrva gAdhisutena sAmighaTitA muktA nu mandAkinI yatprAsAdadukUlavalliranilAndolairakheladdivi' iti naissdhe| 'sAmighaTitA ardhaniSpAditA' iti tadvattiH / utprekSyate-khagirecakimA kAmanAvalacakravartinA zakreNa / 'jAmbUnadovIdharasArvabhauma' iti naiSadhe indrAbhidhAnam / khadiggirerAtmIyAzAzailasya udayAbhidhAnasya bhUdharasya nikhilAcalAnAM sakalabhUmaNDalavatiparvatAnAmAdhipatyamaizvarya rAjyaM dattvA maulisthale ziromaNDale rAjato rAjatasyAyaM rUpyasaMbandhI paTTabandho vinirmitaH kRta iva baddha iva // surendradigbhUdharamUrdhni bimbamapUrNamAbhAsata zItabhAsaH / khaNDaM zikhAyAmiva saihikeyadaMSTrAntarAyantraNato'janiSTa // 71 // surendrasya nirjaranAyakasya dik pUrvAzA tasyA bhUdhara udayaparvataH tasya mUrdhni mastake zikhare zItabhAsazcandrasya apUrNa kiMcityUnaM kimapUrNanirgamanAtkhaNDaM vimbamaNDalamAmAsata rAjate sma / utprekSyate-saihikeyasya siMhikAsutasya kharbhAnordraSTrANAM dADhAnAmantarA madhye yantraNataH pIDanataH nirgamanataH zikhAyAmagrabhAge khaNDaM zakalamivAjaniSTa saMjAtamiva // saMpUrNapIyUSamayUkhabimbaM babhau tataH svIyadigaGganAyai / / marandalInAlipuraMdareNa samarpyate sma smitapuNDarIkam // 72 // __tato'nantaraM saMpUrNamakhaNDaM pIyUSamayUkhasya candrasya vimbaM maNDalaM babhau bhAsate sma! utprekSyate-puraMdareNa indreNa khIyAyai AtmIyAya digaganAyai haritkAntAyai nijapUrva Page #387 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| dikpagranayanAya marandAthai makarandapAnakRte lInA antarnizcalIbhUtA alayo bhramarA yatra tAdRk smitapuNDarIkaM vismarazvetakamalaM kiM samarpyate sma vizrANitaM dattamiva // pitAmahasya batirATcaritraizcitrIyamANasya vidhUtamauleH / kamaNDaluzcAndra ivotpalAGkaH srastaH zayAdullasati sma somaH // 73 // ___somazcandra ullasati mma ullAsaM dazadikSu jyotiHprasAramAtanute sma zobhate sma vA / kaveraparavarNanarAbhasyena mA granthanAyako vismRto'bhUditi / tameva smArayati iti sarvatrApi yojanIyam / utprekSyate-vatirAjaH zrIhIravijayasUripuraMdarasya caritraiH sarvAtizAyibhiravadAtaizcitrIyamANasya ananyasAmAnyavismayarasaM dadhAnasya ata eva vismayAtirekAdvidhUtaH kampito maulimastakaM yena tAdRzasya pitAmahasya vRddhasya vidhAtuH zayAtpANipadmAttrasta: kathaMcitpatitaH atyAzcaryarasavazAccittavaiya tryeNa pANipaGkajAdgalitaH / tathA utpalAGkaH kuvalayakalitaM tathA cAndrazcandrakAntamaNimayaH kamaNDaluriva kuNDikAkhyaM jalapAnapAtra miva / 'kuNDikA tu kamaNDaluH' iti haimyAm // pIyUSapUrNaH kaladhautaklapto'bhiSekakumbhaH kimu kaumudIzaH / zRGgArayoni jagadAdhipatye'bhiSiJcatA vizvakRtA vyadhAyi // 74 // zRGgArayoni zrInandanam / 'manaHzRGgArasaMkalpAtmano yoniH' iti haimyAM smaramAmasu / jagadAdhipatye sarveSAM bhuvanAnAM rAjye naktaM smarasyaizvaryAdabhiSizcatA abhiSekaM kurvANena vizvakRtA jagatsRSTikArakeNa vidhinA / utprekSyate-kaumudIzaH candrikApatiH zItakAntirUpaH pIyUSaNAmRtarasena pUrNo bharitaH / tathA kaladhautai rajataiH klRpto vini. mito ghaTitaH abhiSekakumbhaH abhiSekakaraNakRte kalazaH kimu vyadhAyi vinirmita iva // kSayAtsudhAyAzcirakAlapAnAttAM yAcamAnAnanugRhya devAn / sudhArucirvizvasRjA sudhAyA akSINakumbhaH kimu kalpyate sma // 79 // vizvasajA tribhuvanasarvasRSTividhAyinA vedhasA sudhArucizcandraH / utprekSyatesudhAyA amRtarasasya na kadAcidapi kSIyata ityakSINa: akSayakumbhazcandrakAntamaNimayaH kalazaH kimu kalpyate sma vinirmito ghaTita iva / kiM kRtvA / cirakAlaM bahusamayaM yAvatpAnAdvIteH 'sudhAyAH pUrvapIyUSasya kSayAnAzAt tAM punaH sudhAM yAcamAnAnabhyarthayamAnAnmArgayato devAnanugRya sarveSAM surANAmupari pIyUSapAyitvena anugrahaM kRtvA // prAgdiGmagAjhyA praNayena patyau samIyuSi svAvasathaM surendre / udbodhito bhettumivAndhakAraM nizIthinInAyakadIpradIpaH // 76 // prAgdiGmRgAkSyA pUrvaharinAmahariNanayanayA rAtritvAdandhakAraM bhettuM nirAkartum / utprekSyate-nizIthinInAyakaH zarvarIvarayitA candra eva dIpro dIpanazIla: prasarajjyotirjAlajaTilo dIpo mandiramaNirudbodhitaH prakaTIkRta iva / kasminsati / praNayena Page #388 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 7 sargaH] hIrasaubhAgyam / 327 premNA yAcanayA vA / 'praNayaH premayAccayoH / visrambhe prasare cApi' itynekaarthH| khA. vasathaM nija niketanaM samIyuSi samyagbhogAgakalite saMprApte patyau bhartari surendra nirjaranAyake sati / atha vA zake snehena khagRhe samAgate sati // iti candrodayaH // pUrvAdrimauleratha mandamandaM pracakrame gantumacaNDarociH / nijodayazrInavanRttasUtradhArAparAdi milituM kimutkaH // 77 // athAbhyudayAnantaraM na vidyante caNDAni tIkSNAni rocIMSi yasya saH acaNDarociH zItakAntizcandraH pUrvAdrimaulerudayAcalacUlAtaH mandamandaM zanaiHzanaiH / 'gaganamavajagAhe mandamandaM mRgAH' iti campUkathAyAm / tathA-'mandaM mandaM nudati pavanazcAtakastoyagRcaH' iti meghadUte'pi dRzyate / gantuM pracalituM pracakrame prArabdhavAn / 'pracakrame vaktumanukramajJA savistaraM vAkyamidaM sunandA' iti raghuvaMze / utprekSyate-nijasyAtmanaH udayazriyA abhyudgamanalakSmyA navaM navInaM yannRttaM tANDavaM nATakaM tatra tasya vA sUtradhAraM nRtyakalAcAryam / naattkpraarmbhkmityrthH| tAdRzamaparAdi pazcimAcalam / astaadimityrthH| militumutkaH kimu utkaNThita iva / candrasya hi pratipadvitIyayoH pazcimAcalAdevAbhyu. dayaH / tasmAdastAcala eva candrasyodayAcala: / 'udayagirikuraGgIcaGgakaNDUyanena khapiti sukhamidAnImantarodoHkuraGgaH' / punaH 'pariNataravigarbhavyAkulA paurahUtI digapi ghanakapotIhuMkRte kranthatIva' ityudayanAcAryakAlidAsakavIndrayoH prAtavarNane pRthakpRthak padadvaye // svarbhANubhIteH zaraNIkRtena prAcIdhavenAyamupekSitaH san / trasyaJchazAGkaH kimu pazcimAzApateH zaraNyasya sametyupAnte // 78 // . trasyan ripoH sakAzAtrAsamAkasmikaM bhayaM saMprApnuvan ayaM gaganAvagAhI zazAGkaAMndraH / utprekSyate-zaraNyasya zaraNAgatavatsalasya pazcimAzApateH pazcimadikpAlakasya varuNasyopAnte samIpe kimu sameti samAgacchatIva / kiMbhUtaH sn| vANubhIteH nijasyAtyantapratyarthitayA gilanazIlasya vidhutudasya bhIterbhayAt zaraNIkRtena AgatyAzritena prAcIdhavena pUrvadikpatinA vajrapANinApyupekSitaH akRtamamatvaH san na khazaraNe rakSita ityarthaH // prAcIpayorazipayaHplavAntavilAsamAdhAya marAlabAlaH / - krIDAM cikIrSuH kimu pazcimAbdhau nabhodhvanAsau pracacAla candraH 79 asau pratyakSalakSyaH varNanagocarIkartumArabdho vA candraH zvetakAntinabhodhvanA gaganamArgeNa pracacAla calati sma / utprekSyate-pazcimAbdhau pratIcIsamudanIrapUre krIDAM jalakelivilAsaM cikIrSuH kartumicchumarAlabAla: zizukalahaMsaH kimu pracalati / kiM kRtvA / prAcIpayorAzeH pUrvasamudrasya payaHplavAntaH pAnIyapUramadhye vilAsa majanonmajana Page #389 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 328 kaavymaalaa| taraNatAmarasavisAvAdanAdikAM krIDAmAdhAya kRtvA / samudre haMsAnAM * sadbhAvo dRzyate / yaduktam-'haMsAnsaheta(?) padmareNukapizazIrArNavAmbhobhRtaiH' iti snAtasya stutau // saMcAri nirdaNDamivAtapatraM vihastako vA cldaatmdrshH| krIDAtaDAgaH kimu jaGgamo vA smarAvanIndoH zazabhRdbhAse // 8 // zazabhRccandro vabhAse rAjate sma / utprekSyate-smarAvanIndoH medinIkumudasuhRdaH kAmarAjasya saMcAri divyAnubhAvena khayaM saMcaraNazIlaM tathA nirgato daNDo yasmAttanni-' daNDamavaSTambhayaSTayA rahitamAtapatraM sitAtapavAraNamiva vAtha vA / punarutprekSyate-smaranarapatervihastako hastagrahaNocitasthANunirmuktaH calan khayameva pratiSTamAna Atmadarza: darpaNa iva vA / punarutprekSyate-kandarpapArthivasya jaGgamaH kathaMcana devatAnubhAvADramaNarasikakrIDAtaDAko lIlAsarovaramiva // iti candramaNDalasaMcAraH // . . bhIteH khikAyA divasasya lakSmI vijJAya naSTAmiha jIvanAzam / . vidmo vasatyA hasitaM hasantyA jyotsnA jajambhe gagane sudhaaNshoH||8 1 // sudhAMzozcandrasya manAgityadhyAhArya tataH kiMcit jyotsnA candrikA jajRmbhe prakaTIbhUtA vistRtA vA / ihAtra jyotsnAviz2ambhaNe vayamevaM vidmo jAnImaH / vicArayAma ityarthaH / iha jIvaloke khikAyAH khasyA rAtryAH sakAzAt / 'haMsaM tanau saMnihitaM varantaM munermanovRttiriva svikAyAm' iti naiSadhe / bhIterbhayAjIvanAzaM naSTAM jIvaM gRhItvA prapalAyya gatAM divasasya vAsarasya lakSmI zriyaM vijJAya jJAtvA avadhArya hasantyAH khotkarSeNa hAsya sRjanyAvasatyA nizAyA hasitaM smitaM hAsyamiva / ambare viruruce sudhArucezcandracaJcuramarIcisaMcayaH / dugdhavArinidhirAtmajaM vidhuM kiM cirAya milituM samIyivAn // 82 // ambare AkAzamaNDale sudhAruceramRtakiraNasya candrasya candravatkarpUra iva cakSuro manojJaH / dhavala ityarthaH / 'candro'mbukAmyayoH |vnne sudhAMzI karpUre kampille mecake'pi c||' ityanekArthaH / marIcInAM kAntInAM saMcayo nikaro viruruce virocate sma shushubhe| 'viruruce.."STitabhUmiSu' iti rghuvNshe| utprekSyate-dugdhavArinidhiH kSIrasamudraH AtmajaM nandanaM dugdhAmbhonidhAvutpanatvena vidhuM sudhAdIdhitiM cirAya vahoH kAlAt / 'cirAya cirarAtrAya cirasya ca cirAciram' iti haimyAmavyayAdhikAre / milituM putrasnehena milanArtha samIyivAnki samAgata iva // gagane candragolikAGgaH // kharga gatA RtubhujAM prabhavAmi tRptyai tadvannaNAmapi dharAmadhigatya nityam / pIyUSasaMtatiritIva vicintayantI jyotsnAtanUravatatAra tale'calAyAH // 83 // . Page #390 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 7 sargaH] hIrasaubhAgyam / 329 jyotsnAtanazcandrikAkAyA piiyuusssNttirmRtraajii| utprekSyate iti vicintayantI satI acalAyAstale maNDale avatatAra uttIrNeva / iti kim / yathetyadhyAhAraH / yathAhaM varga devalokaM gatA saMprAptA satI RtubhujAM yajJAMzabhojinAM devAnAM tRptyai sauhityAya bubhukSopazamAya prabhavAmi samartho syAM tadvattathA dharAmadhigatya pRthivIM saMprApya manuSyANAmapyanAzanAnAM niyaM sadA tRptikRte samarthIbhavAmi // prasasAra mahIvihAyasomihikAdIdhitidIdhitivrajaH / yuvateriva zItadIdhiterupasaMvyAnamamecakadyuti // 84 // mihikAdIdhitehimakiraNasya vidhoH / 'prAleyaM mihikA himam / sthAnIhArastuSAraca' iti haimyAm / dIdhitInAM kAntInAM vrajo nikaraH mahIvihAyasobhUmInabhasoH prasasAra vistarati sma / dyAvApRthivyoH samakAlaM vistAraM prApta ityarthaH / utprekSyate-zItadIdhitezcandrasya yuvatestaruNyA yAminyA amecakAH zvetA na mecakA amecakA ujjvalA dyutiH kAntiryasya / 'yA kundendutuSArahAradhavalA yA zvetapadmAsanA yA vINAvaradaNDamaNDitakarA yA zubhravastrAvRtA' iti vizeSaNAdvAgdevatAvasanavadvizadamupasaMvyAnaM paridhAnavastramiva / 'guNazabdo virodhyathai naadiritrottrH| abhidhatte yathA kRSNaH syAdasitaH sitetaraH // ' iti haimyAm // vArirAzirazanAvihAyasoH kaumudIbhirudaraM sma pUryate / andhakAraripunirjayodbhavatkIrtibhiH kimu kumudvatIpateH // 85 // . kaumudIbhizcandrikAbhirvArirAziH samudraH sa eva razanA mekhalA yasyA etAvatA sa[ma mudrA medinI / mekhalA tu zarIrAntare'vasthAyinI na pRthagbhavatIti / ataH samudrasahitA mahIti sametam(?) / tathA vihAya AkAzaM tayorudaraM madhya pUryate sma pUrNIkiyate sma / vyAptamityarthaH / utprekSyate-kumudatIpateH kairaviNIkAntasya vidhoH andhakAra eva ripuvIntazatruH / atha vA ripuH sUryaH / "mitro dhvAntArAtiranjAMzuH' iti haimIvacanAt / candrodaye bhAnurastamIyate / sUryaH khodaye ca cAndramasIM sarvAmapi vibhUtimAdatte iti parasparazatrutApi / tasya dhvAntasya sUryasya vA nirjayAtparAbhavAdudbhavantIbhiH prakaTAbhirjAyamAnAbhiH kIrtibhiH kimu samAjJAbhiriva divaspRthivyA vyApte // bhuumiinbhomnnddlmedurshriijyotsnaavpurvissnnupdiiprvaahaiH| naktaMdinaM jamupadaprasatteH prAkAmyarUpA kimavApi siddhiH // 86 // bhUmI pRthivIpIThaM nabhomaNDalaM gaganasthalaM tayorviSaye medurA upacayaprAcurya prAptA zrIlakSmIH zobhA vA yasyAstAdRzI jyotsnA kaumudI saiva vapurgAtrayaSTiryasyAstAdRzyA viSNupadyA gaGgAyAH pravAhaiH prasaratpayaHpUrairnakaM dina rAtrI divA ca jahornArAyaNasya padamAkAzaM caraNazca tasya prasatteH prasAdanataH / 'prasAdanaM prasattiH' iti vyutpattyA seva 42 Page #391 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 330 kaavymaalaa| namityarthaH / bhakteH sakAzAt / utprekSyate-prAkAmyarUpA rodaHkandaravistaraNazIlA bahurUpakAriNI siddhiH phalaniSpattiravApi kiM labdhA saMprApteva // cUrNaiH prapUrNA kimu mauktikAnAM pIyUSapakaiH kimu vA [viliptA / zrIkhaNDanIrairathavA bhiSiktA jyotsnAbhirurvI dhvliikRtaabhaat|| 87 // jyotsnAbhiH [dhavalIkRtA] pratidizaM prasaraccandrasAndracandrikAbhirnirantaramatizvetA prApitA uvIM samastApi vasumatI AbhAt A]babhAse / utprekSyate-mauktikAnA sthUlamuktAphalAnAM cUrNaiH kSodainiSpiSya sUkSmIkRtarajobhiH prapUrNA prakarSeNa (dhavalIkRtA) pUritA kimu bhariteva / vA athavA pIyUpapakairamRtakardamaiH styAnIbhUtasudhArasairviliptA kimu vizeSeNa kRtavilepane ca aGgarAgakalitA kRtA / atha vA zrIkhaNDanIraiH sthUlaghRSTacandanavAridravairabhiSiktA kiM kRtAbhiSekeva // AplAvite kiM surasindhusubhravaH srotaHsahasraiH paritaH prasRtvaraiH / . karpUrapArIvilasadyazobharaiH sUrIziturvA vizadIkRte iva // 8 // vilIyamAnaistuhinAvanIbhRnnIhAracArairnibhRtaM bhRte vaa| prapUrite sAndritacandracandrAtapaivibhAtaH sma divaspRthivyau // 89 // sAndraM nIrandhratvaM saMjAtameSAmeSu vA iti sAndritA bahalitAzcandrasya nizAnAyakasya candrAtapAzcandragolikAstaiH prapUrite prakarSaNa pUrNIkRte / sarvato'pi nirbhara bharite vyApte ityarthaH / divaspRthivyA dyAvAbhUmyau vibhAtaH sma / tatrotprekSyate-paritaH sarva. to'pi dazadikapradezeSvapi prasRtvaraiH prasaraNazIlaiH surANAM devAnAM' sindhoH samudrasya subhravaH panyAH / 'karyudvIpavatIsamudradayitAdhunyau sravantIsarasvatyau' iti haimyAm / devanadyA gaGgAyAH srotasAM payaHpravAhANAM sahasrardazazatIbhiH AplAvite kim / khakukSigatIkRte iva nirbhara bhRte ityarthaH / vA punarutprekSyate-sUrIzituhIravijayasUrIndrasya / punaH sUrinAmagrahaNaM bahabahamAnasUcakam / karpUrANAM ghanasArANAM pAryaH / 'phaDasi' iti loke prasiddhAH / 'pArI pUraparAgayoH / pAtryAM karkarikAyAM ca pAdabandhe ca hastinaH // ' ityanekArthaH / 'karparapArIparisarAGgama' iti tdvttiH| tathA 'karparapUrakamanIyazobhirAmama' iti statyAdau / tatra purazabdena samaha eva / tadAdvilasadbhiH zubhrimavibhramaiH zobhamAnai: yazasAM bharaiH zlokAnAM prakaraiH / zlokaH kIrtiryazo'bhikhyA samAjJA' iti haimyAM yshonaamaani| vizadIkRte iva / punarutprekSyate-vilIyamAnairgaladbhivIbhavadbhiH tuhinAvanIbhRto himAcalasya nIhAracArairhimanivarharnibhRtaM nicitaM bhRte vA bharite vA / yugmam // iti candracandrikAyAH prcaarH|| 1. 'jyotsnAbhiH' ityuttaramucito'pi 'dhavalIkRtA' iti pAThaH kaizvidatra prakSiptaH. Page #392 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 7 sargaH) hIrasaubhAgyam / gaGgAvajjalajanmabandhutanayA svaHkumbhivatkuJjaro nIraM kSIravadutpalaM kumudavatkAdambavadvAyasaH / vallI bhauktikahArasanmarakatazreNIzazAzAzmana lakSmI kAMcidamI dadhuH sinarucau candrAtapaM cinvAMte // 9 // sitarucau zAradIne cande candrAtapaM candagolikA cinvati puSNati upacaya prApayati sati / vistArayatItyarthaH / amI atraiva vRtte prakAzyamAnA yamunAdayaH padAyoH kAMcida. nanyAM lakSmoM zobhAM dadhurvidhati sma / tAneva darzayati kaviH-jalajanmanAM kamalAnAM bandhuH sUryaH tanya tanayA putrI yamunA / 'yagunA yamabhaginI kAlindI sUryajA yamI' iti haimyAm / gamAvalamoM dhatte / candrikayA zucIbhavatpayaHpravAhatvena gaGgAsAmyamApetyayaH / tayA kumaro gajaH / jAtAvekavacanaM sarvatrApi yojyam / samastA api hastinaH khaHku. bhivat airAvaNagajababhivaM vidhati sma / nIraM samapramApi jalaM kSIrasahagyAmeva / tathA utpala kuvalayanIlakamalamaNDalaM kumuDhavatkairavameva zretAravindamitra / tathA vAyasaH kola: sarve'pi balibhuja: kAdambavatkalahaMsA itra / tathA marakatAnA gArutmatAnA nIlamaNInAM zreNI mAlA zazAGkAdamavaJcandrakAntaranapadviAreva / tathA vallo samagralatAvi. tAnaM mauktikahAravanmuktAphalakalApa iva zobhA vamAra // smerakairavazazmA kuvalayAnyutsayatyaGganA bhRGgAnmAlikabAlikAH sumadhiyA gRhanti kelIvane / muktAbhAntibhRtaH kirAtavanitAzcinvanti gujAvajAM zvaJcaccandramaso bhramaM vitanute no kasya candrAtapaH // 91 // cazvato gaganamaNDale nikhilakalAkalApakalanadIpyamAnasya candamasaH sudhAdIdhite. candAtapaHpratiha ritpranatvarasAndra candikA katya puMsaH strIgaNasya vA bhramaM bhrAnti no vita. nute cinute / Ape tu sarvasyApi krotiityrthH| tameva pradarzayati-ananA mugdhakAminyaH smaratAM vikasatAm / 'saradambhAhArAmapavamAnAmevAnilaH' iti pANDavacAretre smeradvi. kAzanAya dRzyate / kairavANAM theta kamalAnAM zayA bhrameNa kuvalayAne nIlotpalAne uttaMsayanti avataMsAni kurvanti / zirasi zravaNayovI avataMsa nirmANasthAnaddAmada ha. dayate zAstrAdI yathA : 'ApIDazekharottaMsAvataMsAH zirasaH naji' iti haimyAm / tayA 'vilocanAbhyAmatimAtrapIDite'vataMmanolAmburuhaTayoM khalu / tayoH pratidvanditayAdhiH ropayAMvabhUvatubhAmamutAzrutI tataH // iti naipadhe / punamAlikAnAM mAlAkArakANAM bAlikA. kumaaryH| atha vA bAlA evaM bAlikAH striyH| keloyane kIDAkAnane veSAM pareSAM rAjAdInA vA / 'niyohayotapada samastakamalA kelIgRhe rAjate' iti zrIcintAmagipAzranAyantotra kelozando dIrghA'pyasti / sumadhiyA puSpavuyA bhRzAn bhramarAn gRhanti / punarmuktAnAM Page #393 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 332 kaavymaalaa| muktAphalAnAM bhrAnti bhrama vibhratIti mukAtrAntibhRtaH mauktikapramaghAreNyaH kirAtava. nitAH pulindapura yaH guAvajAMzcinvanti Adadate // jJAyante vasudhAsudhAkaragRhA garjAsvaiH kumbhinAM dugdhAbdhiH pratinAdamaduramilatkallolakolAhalaiH / zailAH kandaramandirAiviluThatkaNThIravakSveDitai jIte zvetakarodaye'mbarasariDDiNDIrapiNDopame // 92 // ambarasarito gaganApagAyAH siddhasindhoH / bhUpIThasthagaDAyAstu prAdRTprasara nIravAha. varSaNaprakarSapravahatprabalajambAla jAlAvilIbhavajalajambAlinIplavamilanAtkadAcitkAluSya- . mapi bhavatyeva / yadutam-'gaTTAnIramapi tyajanti kaluSaM te rAjahaMsA vayam' iti / para nabhonadyAM tu kadAcidapyAvilIbhAvo na syAdeva / tasmAdAkAzagaGgAyAH DiNDIrANAM. phenAnAM piNDAH samUhAH / 'piNDo vande japApuSpe gole colejasihayoH / kavale ca' ityanekArthaH / teSAmupamA sAyaM yasya tAdRze zvetakarasya candasya udaye jAte sati / basudhA pathivo tasyA AhAdakArakatvAtsudhAkarAzcandrA' atinyAyivattayA sudhAsacA ucitAtistokatvena amRtopamAnAH karA rAjadeyAMzA yeSAm / 'idaM tamuvItalazItalAtim' iti nepadhe / teSAM rAjJAM gRhA AvAsAH te kumbhinAM madodurasindhurANAM garjA ravaiH kRtvA jJAyante nakaM rAjakAryAyAgatarAjasevakairavasIyante upalakSyante vA / tathA pratinAdaH pratizabdaH kRtvA meduraiH puddhi prAptavalIbhUtairvA milatAmanyonya saMgacchatAM sNnihitiibhvtaam| vA atha vA khayameva prAdurbhavatAM kalolAnAM tarakSANo kolAhalaradvaitanAdastu mulavAM kRtvA dugdhAbdhiH kSIrasamudro jJAyate / tayA kandarAM guhA eva mandirAli nivAsasadanAAne teSAmar3e utsaI / kandarazabdanipu liGgAnuzAsane / yathA 'piTharapratisarapAakandarA' iti / vilTatAmitastataH pAzva parivartayatAM kaNThIravANAM mRgendrANAM veDitaiH veDAzabdaH siMhanAdeH / 'vaDA tu siMhanAdo'tha' iti hamyAm / kRtvA zailAH parvatA jJAyante avayudhyante / avalokakariyadhyAhAraH / zAradInasAndracAndacandrikayA kSoNImaNDale dhavalIkRte etairabhijJAnaiH kRtvA prAguktAH padAyAH kathamapyavayudhyante budhairityarthaH / dugdhAmbhonidhinirjarA iva narAH sarve'pi saMjajJire khaHsindhoradhidevatA iva bamustrasyatkuraGgIdRzaH / sphArasphATikastrakoTighaTitevAsItpunarmedinI kSubhyarakSIrasamudrasAndravibhave jAte zazAGkodaye // 93 // zubhyataH hariNA mandaramanyAcalanirmathanAvasare kSobhaM prApnuvataH itastataH saDiNDIra* piNDapANDarasalilocchalanenAtIva zubhimabhAja: kSIrasamudrasyeva sAndo'tinehalo bahalImato vA vibhavo dhavalimatrIyasya tAdRze zazAhodaye candrAbhyugamane jAte sati sarve Page #394 -------------------------------------------------------------------------- ________________ * sargaH] hIrasaubhAgyam / samastA api narA bhUcarAH puruSAH dugvAmbhonidheH kSIranIradhAnarjarA adhiSTAtRsurA iva saMjajJire / te hi atIva zubhravapurvasanavibhavAH syuH / ata eva tadupamAnam / punakhasyantyatrAsaM prAmuvalo yAH kuraDyo mRgAganAstadvattaralAyazcalA dRzo yAsAm / etAvatA vanitAH sarvA api khaHsindhorgaGgAyA adhidevatA iva adhiSThAyikA devatA gaGgAdevya iva vabhuH zobhante sma / punameM dinI pRthvI / utprekSyate-sphArA anA ye sphATikAH sphaTikamaNisamUhAsteSu ratnAnyatIva sAramaNayaH mukhyAni vA / yaduktam-'yeSA mandararanasalazikhare janmAbhiSekaH kRtaH' iti nAtasya stutau / mandarANAM dhAtu khaNDa. puSkarAyadvIpasatkAnAM caturNA merUNAM madhye ratnaM sarvebhya uccastaratvena lakSayojanapramANatvena mukhya ityekavyAkhyA / teSAM sphATikamaNInAM koTyastAbhiH kRtvA ghaTiteva niSpAdite. bAsIbhUva bhUmI // iti candrikAbhyudaye vividhA bhAvAH // vijayina iva rAjJaH zvetabhAso vibhAvyA_ bhyudayamakhilakASThAmadhyarAjatkarasya / vihitasakalasaMdhyAvazyako dhyAnalIlA kamalakalamarAlaH sa ma bhUtsUrirAjJaH // 9 // sa zrIhIravijayanAmA sUrINAmAcAryANAM madhye dIpyamAnatvAtpratApavattvAdvA raajaa| atha vA rAjA mukhyH| sa dhyAnaM sUrimabajAparUpapraNidhAnaM tadeva lIlAkamalaM krIDAkaraNocitamaravindaM tatra kalamarAlaH kalahaMsaH / 'kalamarAlavihaMgamavAhanA' iti vAgdevatA. stotra / prakRSTo rAjahaMsoM vaa| sma bhuudjaayt| 'smayoge'pyaTo lopmicchnti| ma bhUt' iti sArakhatavyAkaraNe / sa kiMlakSaNaH / vihitaM kRtaM pakalaM samastaM saMdhyAyAM dinAvasAne .Avazyaka pratikramaNAdividhiryena / atha vA nirmitasaMkhyAsaMbandhikamAvazyakamavazyakatavyaM yena / kiM kRtvA / zvetabhAsaH sitakAntezcandrasyAbhyudayaM vibhAvya / 'pazyati vimAvaya. tyapi vilokate vIkSate gavepayati' ityAdi kriyAkalApe vilokanAryAH kriyAH / .. syeva / vijayinaH sarvatrApyapratihataparAkramatvenAnekarAjacakrajayanazIlasya rAja iva nRpasya / kiMbhUtasya candasya rAjJazca / akhilAnAM samagrANAM kASTAnAM dizA madhye rAjanto dIpyamAnAH karAH kiraNA rAjadeyAMzA yasya // yaM prAsUta zivAhvasAdhumaghavA saubhAgyadevI punaH putraM kovidasiMhasIhavimalAntevAsinAmanimam / tadrAlIkramasevidevavimalavyAvarNite hIrayu ksaubhAgyAbhidhahIrasUriracite sargo'gavatsaptamaH // 95 // cinsamidamiti zamApikA.. Page #395 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 331 kaavymaalaa| atra zrIhIrasaubhAgyangamni mahAkAvye saptAnAM saMkhyApUraNaH saptamaH sarga: akAranAmavizeSo'mavasaMjAtaH // iti paNDitasIhavimalagaNiziSyapaNDina devavimalagANeviracitAyAM khopajJahorasaubhAgyamahAkAvyavRttI varSAMzaratsamayasUryAsta saMdhyArAgati miratArakacando. dayacandrikApracArAdivarNano nAma saptamaH sargaH // aSTamaH sargaH / atho nizIthe dvijarAjarAjajjyotiHprathAbhirmathitAndhakAre / nivAtanAlIka iva vatIndurdhyAnaM dadhAnaH stimitIvabhUva // 1 // ayo candrodayacandrikAprasArAnantaraM dhyAnaM mano nizcalIkaraNAnantaraM vA nizIthe'rtharAtre dhyAnaM sUrimantrapraNidhAnaM dadhAnaH / kurvANa ityarthaH / santratInduH mUrizItakAntiH / niyAtanAlIka iva vAtavegAbhAvena niSprakampapadmavatstimi tIvabhUva nizcalo jAtaH / 'nivAtapastimitena cakSuSA' iti rcii| kiMste nizIthe / dvijAnAM rAjA candastasya rAjatAM dIpyamAnAnAM jyotiSAM kiraNAnAmacindrilANAM pradhAbhirvistAraiH kRtvA mAthata nirdalitamandhakAra dhvAntaM yatra / nAlIkazabdaH puMklIvaliGgayoH / , paryaGkabandhaH sa vibhovratazrIvilAsaparya ivAvabhAse / kathaM bharo'mudhya mayA viparo hRdeti yasminsamazeta zeSaH // 2 // vibhoH sUrIndrasya sa yo dhyAnasamaye vihitaH paryavandhaH padmAsanaracanAvizeSaH AvabhAse sAmastyena zobhate sma / utprekSyate-vratathiyA saMyamalakSyA vilAsArtha krIDAkRte paryaH palyaDU iva / sa kaH / yasmin paryavandhe zeSaH zeSanAmA nAgAdhirAjo hRdA svamanasA ityamunA prakAreNa samazeta saMzayaM kRtavAn / iti kim / yadamudhya paryabandhasya bharo bhAro'sahAyena ekenaiva mayA kathaM kena prakAraNa viSahyo vizeSeNa sahanIyaH / dhArya ityarthaH / dhyAnabhAjAM hi yogIndANAM dhyAnasamaye paryavandhasyAtizAyI bhAro bhavatIti kavisamayaH / yadukta kumArasaMbhave-'sato bhujaMgAdhipate: phaNAradhaH kayaMcidbhutabhUmibhAge / zanaiHkRtaprANavimuktirAzeH paryavandhaM niviDaM vibheda // iti // bhujAntarAsannazayAravinde vibhozcakAse vishdaakssmaalaa| hRddhyAnadugdhAmbunidhipratIraM prapeduSI kiM kalahaMsapatiH // 3 // bhujAntarasya vakSaHsthalasya Asanne sApavartini zayAravinda karakamale dhavalavA. akSamAlA japamAlikA cakAse bhAsate sma / utprekSyate-hRdi hAravijayasUrihRdayavi. Saye yo dhyAnaM zuklapraNidhAnaM tadeva dugdhAmbunidhiH kSIrasamudastasya pravIra taTaM prapeduzo Page #396 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 335 8 sargaH] . hIrasaubhAgyam / prAptavatI mAnasAdijalAzayebhyaH khairai vilAsarasikAyitamAnasA samAgatavatI kalahaMsAnAM rAjamarAlAnAM mAlAdhoraNI paGkiriva // zrIsUrimanaM vijane vratIndro japansa gotratridazImiva svAm / dadhyau hRdA zrIjinazAsanasyAdhiSThAyikAM nirjaranIraMjAkSIm // 4 // vijane ekAnte aparajanarahitasthAne zriyA sarvazaktilakSmyA yukaH sUrINAmAcAryANAM matraM japan dhyAyan san vratIndro hIravijayasUriH hRdA manasA kRtvA SaDdarzaneSvapi sarvAtizAyinyA zriyA lakSmyA zobhayA vA kalitasya jinazAsanasya adhiSThAyikA pratyakSasAMnidhyavidhAyinI nirjaranIrajAkSI nAkikamalalocanAM devatAM dadhyau dhyAyati sma / kAmiva / khAM vakIyAM gotratridazImiva / yathA kazcitpumAnijAM kula* devatAM dhyAnagocarAM kurute / 'nipIya taM yastridazIbhirarjitaH' iti naiSadhe / 'gotraM tu saMtAno'nvavAyo'bhijanaH kulam' iti haimyAm // iti sUreAnavidhAnam // ... dhyAnAnubhAvena tato nizIthe sUrIzituH zAsanadevatAyAH / keturniketasya rayeNa vAyoriva kSaNAdAsanamAcakampe // 5 // tato dhyAne jinazAsanAdhiSThAyikAsmRtigocarIkaraNAnantaraM sUrIzituhIravijayasU. rIzvarasya dhyAnAnubhAvena praNidhAnamAhAtmyena zAsanadevatAyA nizIthe'rdharAtre Asanamupavezanasya viSTaram / 'viSTaraH pIThamAsanam' iti haimyAm / Acakampe A sAmastyena dolAyamAnamAsItpracalati sma / ka iva / keturiva / yathA niketasya gRhasya ketuH vaijayantI vAyoH pavamAnasya rayeNa vegena kRtvA kampate cazcalIbhavati // . svaviSTaraM kampramavekSya bimbamivottaraGgAmbudhibimbitendoH / .. zoNAravindAyitamIkSaNena roSAruNena tridazAGganAyAH // 6 // :- tridazAGganAyA jinazAsanadevatAyA roSeNa kopena kRtvA aruNena raktIbhUtena IkSa'Nena locanena / nayanadvandvenetyarthaH / zoNAravindAyitaM kokanadamivAcaritam / atra gabhitomapAste / kiM kRtvA / khasyAtmanaH khamAtmIyaM viSTaraM siMhAsanamavekSya vilokya / kiMbhUtaM viSTaram / kampraM kampanazIlaM cazcalIbhUtam / kimiva / bimbamiva / yathA udUrva gaganacumbinastaraGgAH kallolA yasya etAvatA samayakhabhAvena prabalapavanavegapravRddho yo'mbudhiH samudrastatra bimvitaH rAtrI jalasyAtivacchabhAvena saMkrAntaH / 'yadyapi kha. cchabhAvena darzayatyambudhirmaNIn / tathApi jAnudanno'yamiti cetasi mA kRthAH // ' iti -vacanAt / pratibimbito ya induzcandrastasya vimbi pratimAbhAvaM prAptaM maNDalaM kampate atizayena kampanazIlaM syAt // dhyAnasthitaM zAsanadevatA sA nipIya taM jJAnadRzA vazIndram / . mudaM dadhArAmRtakuNDamadhyapraNItalIlAplavaneva citte // 7 // Page #397 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 336 kaavymaalaa| . __ sA dhyAnagocarIkRtA zAsanadevatA zrIjinamatAdhiSTAyikA nirjarI jJAnadRzA nijAvadhijJAnalocanena dhyAnasthitaM praNidhAnopaviSTaM hIravijayanAmAnaM vazIndraM jitendriyANAmadhirAja sUri nipIya sAdaramavalokya citte khamAnase mudamAnandaM dadhAra dhatte sma / pramodaM prApetyarthaH / utprekSyate-amRtasya sudhAyAH kuNDe parito nibaddhAnekasopAnapaTalapravaNe jalAzaye arthAdamRtakuNDamadhye praNItaM kRtaM lIlayA khairakrIDayA / natu tApamalApanodAya devAnAM tApAdyabhAvAt / AplavanaM snAnaM yayA tAdRzIva / 'mAnaM savanamAplavaH' iti haimyAm / AplavanamAplavaH iti vAkyamevAnItamastIti // athAvirAsIdvazizItakAnteH puraH sphurjjainmtaadhidevii| prasAditopAsanayA shmshriiriveymnggiikRtkaayyssttiH||8|| atha dhyAnasthirasthAyukasUrIndradarzanAnantaraM sphurantI vapurAbharaNamaNidIptibhidIpyamAnA jinAnAM tIrthakRtAm / atha vA jinasya mahAvIrasyedaM jainam / tAdRzaM mataM zAsanaM tasyAdhidevI adhiSThAtrI devatA vazI jitendriyagrAmo munijanastanmadhye zItakAntezvandrasyaitAvatA sUrIndrasya puro'gre AvirAsItprakaTIbhUtA / utprekSyate--upAsanayA nira. mtarasevanayA kRtvA prasAditA prasAdayuktA vihitA / prasannIkRtetyarthaH / ataevAGgIkRtA upAttA gRhItA kAyayaSTistanUlatA yayA tAdRzI zamazrIrmUrtimatI upalakSmIriva prabhoH puraH prAdurbhUtA // kalAmivendorjagate dvitIyAM prAptAM surI darzayituM khamasmai / nidrAM dRzA kiMcana cumbatAMpi prekSyAmunAjAyata jAgrateva // 9 // amunA sUrIndreNa jAgrateva jAgaraNAvasthiteneva nindrArahiteneva ajAyata sNjaatm| amunA kiM kurvatA / kiMcana kimapi udarikAmatraM dRzA netreNa nidrAM pramIlAM cumbatA AzrayatApi / kiM kRtvA prekSya vyAlokya / kAm / surI zAsanadevatAm / kiMlakSaNAm / asmai sUrIndrAya khamAtmAnaM darzayituM dRggocarIkArayituM prAptAM puraHsamAgatAm / kAmiva / dvitIyAM tithimiva / yathA indoH sudhAdIdhiteH kalAM SoDazAMzam |atraarthaabgsthitivshaacc kalAtrayamayIM khelA jagate sakalalokAya darzayituM prAptAMjano jAnAti // pravAlalakSmImiva kAmitadrostadhyAnasiddheH kimutaagrduutii| pratyakSavatprAdurabhUtpuro'sya svapne'pi sA sArvamatAdhidevI // 10 // sA hIravijayasUrisUrimantradhyAnAnubhAvAbhyAgatA sArvasya dhImacaramakRnmahAvIrabhaga. vato mataM zAsanaM tasyAdhidevI adhiSThAyikA nirjrii| zrIvIrazAsanadevatA ityarthaH / khapne kiMcinidrAvasthAyAmapi pratyakSavabApradavasthAsthAyukacakSurlakSyavat / asya sUreH pu. ro'prataH prAdurabhUtprakaTIbhavati sma / utprekSyate-kAmitadrorarthAt hIrasUrerabhilaSita. zAkhinaH pravAlalakSmIH palavazrIriva / drumANAM hi prathamaM pallavAH prAdurbhavanti / tadupa. Page #398 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 8 sargaH] hIrasaubhAgyam / mAnam / utAtha vA tasya sUreyA'nasya sUrimantrajApasya siddheH phalaniSpatteH / atha ca siddhinAnyA devatAyA vighnarAjapAbeM siddhibuddhinAnyau devate anucau~ vartete iti lokaprasiddhiH / tasyA agradUtI / kiM prathamazAsanahArikeva // iti sUripuro nizIthe zAsanadevatAgamanam // atha zAsanadevatAvarNanArambhaHsRSTiM sisRkSoH sudRzAM purA yaH svayaMbhuvaH zilpagururbabhUva / vidhAya tAM bimbamivAdasIyazikSAkRtezo'rpayati sma tasmai // 11 // sa zilpaguruH amUSAM sulocanAnAmiyamadasIyA / 'nAsAdasIyA tilapuSpatUNam' iti naiSadhe / sRSTiH sargaH / strIrUpaghaTanamityarthaH / sRSTiriti madhyamapadalopI samAsaH / tasyAH sRSTeH zikSaNaM na punarnirmANakriyA tatkRte tadartha bimbaM mUlarUpaM nirUpya anyA. ni tadrUpANi nirmApyante / etAvatA zAsanadevatArUpabimbe vidhAya tasmai dhAtre arpa. yati sma dattavAn / yattadornityAbhisaMbandhAt / sa kaH / sudRzAM cArucakSuSAM strINAM hi kaTAkSAdihetutayA dRSTireva pradhAnA tasyAM ca zobhanatvena sarvAGgINazobhanatvaM sutarAmAgatamiveti / tathoktam-'sarvendriyANAM nayanaM pradhAnam' iti / tathA-'tadanu punara. pAGgotsaGgasaMcAritAnAM jayati taruNayoSillocanAnAM vilAsaH' iti campUkathAdvitIyazlokAntyadvipadI / iti sRSTiracanAM simakSoH kartumicchoH khayaMbhuvo brahmaNaH purA pUrva vijJAnajJAnAbhyAsanasamaye zaizave yaH kazcidajJAtAzrutanAmA zilpagururvijJAnAcAryaH kalAcAryo vA babhUvAsIt / prAyo hi kalAkauzalyagRhagurumantareNa jagaJcetazcamatkAri zilpaM na saMgacchate // - mahIviyadvIkSaNakelilolIbhavanmanAH svairavihAriNIyam / jambUhradinyA adhidevateva samIyuSI kAJcanacArimazrIH // 12 // iyaM zAsanasurIrUpA / utprekSyate-jambUhadinyA jambUnAmanadyAH / jambUdvI. pasatkajambUvRkSAH / teSAM jambUphalarasairjambUsaritpravahati / tanmRtsnA ca jAmbUnadaM bhavati / jambUnadyAM bhavaM jAmbUnadamiti vyutpattyA iti kavisamayaH / tadeva daryate'jAmbUnadaM jagati vizrutimeti mRtsnA kRtnApi sA tava rucA vijitani yasyAH / tajAmbavadravabhavAsya sudhAvidhAmbujambUsaridvahati sImani kamyukaNThi // ' iti naiSadhe / adhidevatA adhiSTAyikA devI samIyuSIva samAgatavatova / kiMbhUtA / mahyA bhUmeviyata AkAzasya ca dvayo nabhasovAMkSaNamavalokanaM tadeva keli: krIDA tatra lolIbhavaccaJcalaM jAyamAnaM manazceto yasyAH / ata eva punaH kiMbhUtA / khaira svecchayA viharati saMcaratItyevaMzIlA / devA devyo hi khairavihArA bhaveyuH / ato'pi svecchayA saMcAriNI / punaH kiNbhuutaa| kAJcanatvena kAJcanavadvA cArimNo vapumanojJatvasya zrIH zobhA yasyAH sA // Page #399 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 338 kaavymaalaa| niryatsurAnAzanibhUSaNAni virejuraGgAni surAGganAyAH / svaspardhinaH zrIbhirivendracApavajrANyamIbhirvidhRtAni jetum // 13 // __ surAGganAyA jinazAsanatridazyA aGgAnyavayavAH / 'ekadeze pratIko'GgAvayavApaghanA api' iti haimyAm / tathA 'aGgamantikamAtrayoH / upasarjanabhUte syaadbhyupaayprtiikyoH||' ityanekArthaH / virejurvibhAnti sma / kiMbhUtAnyaGgAni / niryanti nirgacchanti prAdurbhavanti surAstrANi indradhanUMSi / 'dhanurdevAyudham' iti haimyAm / indradhanvApyucyate / tathA 'tasmai .khabhUSA dRSadaMzu zilpaM balidviSaH kArmukamarpayantI' iti naiSadhe / maNijyotirindradhanurAkRtyA niryAti / yathA naiSadhe-'vRtA vibhUSA maNirazmikAmukaiH' iti / yebhyastAdRzAnyazanibhUSaNAni vajraratnakhacitAbharaNAni yeSu tAni / azanizabdenAtra vjrrtnmucyte| 'zucImukhaM tu hIrakaH / varATakaM ratnamukhyaM vajraparyAyanAma ca // ' iti haimyAm / utpre. zyate-amIbhiraGgaH zrIbhiH zobhAbhiH kRtvA khaspardhinaH nijapratimallIbhUtazatrUn jetuM parAbhavitumindracApavajrANi zastrANIva vidhRtAni // rAjIvarAjI vijitA yadaGgairmRduzriyA raGgadanagaraGgaiH / tattulyabhAvAya tapaH sRjantI vane vasantIva kuzezayAsIt // 14 // yadaGgairyasyA devyA aGgairavayavairmRduzriyA bhAvapradhAnanirdezAtsaukumAryalakSmyA vijitA parAbhUtA satI rAjIvarAjI kamalamAlikA / utprekSyante-vane nikuJja vasantI satI vAsaM vidadhatI / tiSThantItyarthaH / kuzezayAsIt darbhazAyinI babhUveva / 'vanaM kAnananIrayoH' ityanekArthaH / tathA kuzezayaM padmanAmApi / yathA 'kamalaM nalinaM padmamaravindaM kuzezayam' iti haimyAm / tatrotprekSApi / 'kuzo darbha jale dvIpe' ityanekArthaH / kiM kuryantI / teSAmaGgAnAM tulyabhAvAya sAdRzyAya tapaH sRjantI anutiSThantI / anyApi kiMcitphalaM manasi spRhayantI satI vanamadhyasthAyinI tapaH kurvANA kuzaprastare zete / kiMbhUtaH / yadaGgaiH raGgannRtyaM kurvan / 'nRtyavidhAne nRtyati naTati ca raGgati ca vilasati ca' iti kriyAkalApe / yo'naGgaH smarastasya raGgairnartanasthAnai raGgantI jaGgamA anaGganartakasya raGgA nartanazAlA vA // agaNyanaipuNyamukhAnniyantrya saMrakSitAnprekSya guNAMstridazyAH / svayantraNodbhUtabhayAtirekAttasyAH praNeze kimazeSadoSaiH // 15 // tasyAH zAsanadevyAH sakAzAt azeSadoSaiH samagrApaguNaiH praNeze praNaSTaM prapalAyya gatam / utprekSyate-sveSAM khakIyAtmanAM yadyantraNaM bandhanaM tasmAdudbhUtAjAtAdbhayAtirekAtsAdhvasAtizayAdiva / kiM kRtvA / agaNyAn gaNayitumazakyAn gaNanAtigAnatizAyino vA naipuNyaM daakssinnym| cAturyamityarthaH / tadeva mukhamAdau mukhe vA dhuri yeSAM tAn / 'mukhamupAye prArambhe zreSThe niHsaraNAsyayoH' ityanekArthaH / guNAnniyacya nitarAM yantrayitvA baddhA tri. Page #400 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 8 sargaH] - hIrasaubhAgyam / / 312 dazyA zAsanadevyA rakSitAn khapne'pyanyasthAnagamanApradAnatayA gopitAn prekSya dRggo. carIkRtya // iti zAsanadevatAsAdhAraNasarvAGgavarNanam // atha pRthagaGgavarNanArambhaNam / tatra 'mAnavA maulito vA devAzcaraNataH punaH' iti vacanAtkavisamayAnusAreNa devatApAdAdArabhya varNayituM prArabhyate jinezituH zAsanadevatAyAH pAdAravinde'ruNimA didIpe / praNemuSINAM diviSadvadhUnAM sImantasindUramivAtra lagnam // 16 // jinAnAM sAmAnyakevalinAmIzaturadhirAjasya zrItIrthakRtaH zAsanadevatAyA jinamaktacAturvarNyasaMghasya samyaksAMnidhyavidhAyinyA devyAH pAdAravinde caraNatAmarase aruNimA pAdatale khAbhAvikI raktatA didIpe dIpyate sma zuzubhe / utprekSyate-praNemuSINAM sevyatvena praNItapraNAmAnAM diviSadvadhUnAM devAGganAnAM sImantasya kezeSu vartmanaH sindUra zRGgArabhUSaNam atra pAdAravindatale lagnamiva // yatpAdapadmana parAjitena vijRmbhamANAruNavArijena / zuzrUSaNAyAruNimA tadakke zaGke DuDhautke'ruNalakSmilakSAt // 17 // vijRmbhamANena vikAzaM prApnuvatA aruNavArijena raktakamalena / kokanadenetyarthaH / kartA / zuzrUSaNAya sevAkAraNAya aruNimA AtmIyaraktimA tadake pAdapadmotsaGge ahamevaM zaGke saMzayaM kurve manye / vicArayAmItyarthaH / aruNA yA lakSmIH zobhA vibhUti tasyA lakSAtkapaTAt / 'vyapadezo miSaM lakSaM nibhavyAjaH' iti haimyAm / lamizabdo hakhaH zabdaprabhede / aruNimA raktatA kharAgo DuDhauke kimu prAbhRtIka iva / * kiMbhUtena kokanadena / yatpAdapa na yasyAH zAsanadevatAyAH pAdapadmaneva caraNAravindadvanTena parAjitena parAbhavapadavI prApitena arthAdAtmIyavibhavena // iti paadtlrtimaa|| yasyAH sphuratkAntivikAzitAzAH kAmAGkuzA didyutire padAje / idaM mukhAmbhojavinirjitena rAjJeva ratnAnyupadIkRtAni // 18 // yasyAH zAsanadevyAH padAbje caraNAravindadvandva kAmAGkazA nakhA didyutire dyo tante sma zuzubhire / kiMbhUtAH / sphurantIbhiritastataH prasarantIbhiH sUryajyoti:spardhayA vA sphUrjantIbhiH kAntibhirdIptibhiH vikAzitA prakaTIbhAvaM prApitA udyo. titA AzA dazadizo yaiste / utprekSyate-idaM mukhAmbhojena asyA vdnvaarijnmnaa| 'idaM nRpaprArthibhirujjhito'rthibhiH, tathA 'idaM yazAMsi dviSataH sudhArucaH' iti padadvayamapi naiSadhe / vinirjitena parAjayagocarIkRtena rAjJA candreNa nRpeNa ca ratnAkarodbhavatvena kozasaudhAdhipatitvena ca dvayorapi maNInAM sadbhAvAt ratnAni jAtyapadmarAgamaNayaH upadIkRtAAna DhaukitAnIva // Page #401 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| yadAzrayIbhUya kimarbhasUrAH rAhuM nihantuM nakharAGgabhAjaH / praNamragIrvANavadhUpraveNIchAyAcchalAGgIkRtacandrahAsAH // 19 // dAnavAriparigrahapadameva / atha vA yo dAnavAripariprahaH sa evAzrayaH zaraNaM yeSAM tAdRzA bhUtvA yat yo vA Azrayo yeSAM te ydaashryaaH| na yadAzrayA ayadAzrayA bhUtvA iti yadAzrayIbhUya arbhasUrAH bAlAruNAH prabhAtaprodyanmArtaNDAH zAsanatridazIkramakA. . mAzAH evAjhaM vapulatA bhajante sevante tAdRzAH santo bhavantaH rAhuM kharbhANudAnavaM . nihantuM zamanasadanAtithIkartuM praNamrANAM devIcalananamanazIlAnAM gIrvANavadhUnAM surAganAnAM praveNInAM kabarINAM chAyAH pratibimbAni tAsAM chAyAnAM chalena kapaTena aGgIkRtA . gRhItAzcandrahAsA mahAkhaDgA iva santi / nakhAnA rakatvenodgacchadAdityopamAnam // . idaMpadIbhUya bhavAntare'pi lauhityalakSAtkalitAnurAgAm / . . padmadvayIM prekSya nakhAGgabAlAruNA ivaitanmilanArthamIyuH // 20 // padmadvayIM khabandhubhUtAmambhojanmadvitayIM prekSyAlokya cakSurlakSyIkRtya etasyAH padmadvayyA arthAdvandhutvena mitratvena vA milanArthamIyurAgatA nakhA arthAddevIcaraNa. janmakAmAzA evAGgAni zarIrANi yeSAM tAdRzA bAlA navamudayaM labhamAnA aruNA bhAskarA iva / kiMbhUtAM padmadvayIm / idaMpadIbhUya / 'jagatkartRjagatsargapraNayanaparavazatve vidhervizvavyApArapAravazyAdavatIrNasya saMsAracakre' iti campUkathAyAm / asyA jinazAsanadevatAyAzcaraNau bhUtvA padabhAvaM prapadya bhavAntare'nyasminnapi bhave janmani aparAvatAre saMprApte'pi lauhityasya khAbhAvikasphuradraktatAyA lakSAtkapaTAtkalitaH pUrvavaddhRto'nurAgaH snehAtirekatA pATalimA ca yayA tAm // prapeduSIM yatpadatAM payojadvayIM vibhAvyAbhakazItabhAsaH / nijAnurajyanmanasaM praNetuM nakhIbabhUvuH kimu tatridazyAH // 21 // arbhakazItabhAso bAlacandrAH / teSAM cAruNatvaM kavisamaye dRzyate / yathA-'a. yamudayati ghusaNAruNataruNIvadanopamazcandraH' iti vidagdhamukhamaNDane, tathA-'sphuradambhaHsarodambhAtsa~hikeyabhayAdiva / rAkAmRgAGkAH saMbhUya vibhAnti zaraNAgatAH // ' iti pANDavacaritre ca candrabAhulyaM proktamastIti / tathAtrApIdaM dvayamapi udyatAM candrasUryANAM bAlatvameva pratipadyate / tatridazyAH sA sUridhyAnAkRSTAgatA vAsau tridazI ca tridazavazA tasyA nakhIbabhUvuH tatpadapunarbhavabhAvaM bhajante sma / devatAnakhA jAtA ityarthaH / kiM kRtvA / yatpadatAM tatridazacaraNabhAvaM prapeduSIM prAptavatIM prayojayoH kamalayoyIM yugalI vibhAvya cakSuSA samIkSya / utprekSyate-tAM padmadvitayIM nije khAtmani viSaye anurajyat sarAgIbhavat / 'cakAsti rajyacchavirujjhihAnaH' iti naiSadhe / manaH khAntaM yasyAstAdRzIM praNetuM kimu kartumiva / 'sRjati karoti praNayati' ityAdikaragArthAH kriyAH kriyAkalApe // Page #402 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 8 sargaH ] hIrasaubhAgyam / saundaryapAthaH plavapAdapadmAkare'GgulInAlajuSo'nimiSyAH / kAmAGkuzAH zoNasarojarAjyo jyotirmarandopacitA ivAbabhuH // 22 // 341 animiSyA devatAyAH nakhA anurAgA bhAnti sma / ayaM prayogaH kriyAratnasamuccaye'pyasti / utprekSyate - zoNasarojarAjyaH kokanadapalaya iva / kasmin / saundarya manoharatvaM tadeva pAthasAM pAnIyAnAM plavaH pUro yasmiMstAdRze pAde caraNarUpe padmAkare sarasi / caraNe tvAkRtikamalAnAM sadbhAvAtkamalAkaratvam / kiM zoNasarojarAjyAH / aGgulyaH pAdazAkhAstA eva nAlA mRNAni juSante bhajante / punaH kiMbhUtAH / jyotIMSi nakhakAntaya: eva marandA madhUni tairupacitAH puSTAH / bhRtA ityarthaH // iti padanakhAH // nakhollasatpallavazAlamAnairnagrAmarInetrabhiladvirephaiH / zAkhAviMzeSaiH padazAkhinaH kiM tadaGgulIbhirbhiyate sma zobhA // 23 // tadaGgulIbhirdevI padazAkhAbhiH zobhA triyate dhriyate sma / 'DubhRJ dhAraNapoSaNayoH' ityasya rUpam / utprekSyate - padazAkhinaH pAdapAdapasya kiM zAkhAvizeSairviziSTazAkhAbhiriva / kiMbhUtaiH / nakhAH evollasantaH sphurantaH vikasanto vA pallavAH pravAlAstaiH kRtvA zAlamAnaiH zobhAbhAsuraiH / punaH kiMbhUtaiH / namrANAM namanazIlAnAmamarINAM tridazInAM netrANAM navAnAM pratibimbitAnyeva / madhyamapadalopI samAsaH / milantaH samIpe samAgacchanto dvirephA bhRGgA yeSu // padaM mayedaM pradade ziraHsu dizAM dazAnAmapi sundarINAm / itIva rekhAH kramayoramarsAGgulImiSAttatpramitA bibharti // 24 // amartyA devasundarI / 'alambhi martyAbhiramuSya darzane' iti naiSadhe / yathA martyA tathA amartyA / tathA amartyApi aGgulInAm / atrAGguSTho'pyaGgulImadhya eva gaNyate na pRthak kriyate / yaduktaM naiSadhe'pi - ' rajyannakhasyAGgulipaJcakasya miSAdasau hiGgulapatU / hemaikapuGkhAsti vizuddhaparvA priyAkare pazcazarI smarasya // ' iti / dazAnAM miSA' cchalAtkamayordvayozcaraNayostatpramitA dazadikpramANA rekhA bibharti dhatte / uDhokSyateiti hetoriva / iti kim / yanmayA khIyAdvaitarUpazriyA kRtvA dazAnAM pUrvA, abhiH, dakSiNA, nairRtI, pratIcI, vAyavI, uttarA, aizAnI, Urdhvadik, adhodik / ekasmin pakSe | aSTadikSu mAnuSyaH Urdhvaloke devAGganAH adholoke ca nAgAnA asurAGganAzca / aparasmin pakSe / tiryagloke dazadikSu sarvatrApi devyo vartante iti / dazadigvartinInAM sundarINAM strINAM ziraHsu mastakeSu rUpasaundaryAtirekAt idaM padam / ayaM caraNaH pradade pradattam / padazabdaH puMliGganapuMsakaliGgayoH / 'caraNaH kramaNaH pAdaH padosnizcalanaH kramaH' iti haimyAm / tathA-- 'padaM kimasyAGkitamUrdhvarekhayA' iti naiSadhe // iti pAdAGgulyaH // Page #403 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| vilAsibAlavyajanAdhRtodyacchatrA sphuradvArijarAjamAnA / adhIzvarIvAkhilavArijAnAM yadIyapAdadvitayI didIpe // 25 // yasyA devyA iyaM yadIyA zAsanadevatAsaMvandhinI pAdadvitayI caraNayugalI didIpe zuzubhe / utprekSyate-akhilAnAM samaprANAM vArijAnAM jalajanmanAmatrArthAtkamalAnAmeva padayoH padmAnAmupamAnatvAt / vArijazabdena zaGkho'pyucyate / 'kambustu vArijastrirekha: SoDazAvartaH zaGkhaH' iti haimIvacanAt paraM tannirAsaH / atha vArijazabdena mukhyatayA padmamevocyate tasmAtkamalAnAmevAdhIzvarI svAminIva rAjJIva / ki rAjacihaM daryate vilasata ityevaM zobhamAne bAlavyajane AkRtirUpeM / 'chattacAmarapaDAgajUalacamaMDiyA' ityajitazAntistavanAt / cAmare yasyAM yasyA vA / punaH kiMbhUtA / dhRtamAkalitamAkArakAyamAtapatraM chatraM yayA / sphuradbhiH prakaTIbhavadbhiH rekhAkAradhAribhirvArijaiH padmavirAjamAnA zAlinI // kathaMcanAbhyarthanayA mRdutvaM rAgazriyaM cApya padAravindAt / pravAlamAlA dharaNIruhANAmivAdhamarNIbhavati sma tasyAH // 26 // dharaNIruhANAM pAdapAnAM pravAlamAlA pallavapatiH / tarUNAM pravAlakathanena vidrumANAM nirAsaH kRtaH / utprekSyate-tasyA devyA adhamarNIbhavati sma prAhakA jAtAH / kiM kRtvA / kathaMcana mahatA kaSTena kenApi prakAreNa vA abhyarthanayA devIpurastAdyAcanayA kRtvA padAravindAdarthAt zAsanadevIcaraNakamalAnmRdutvaM saukumArya ca punaH rAgazriyaM lauhityalakSmI cApya labdhvA // . ., prasAdakAntI dadhatI suvarNAlaMkAriNI ramyatamakramA ca / saMzleSadakSApratimopamAnazrIH zlokamAleva surI cakAse // 27 // . __ surI(zAna)tridazI zlokamAleva anuSTubhAM patiriva cakAse dIyate sma / kiMbhUtA surI zlokamAlA ca / prasAdaM prasanabhAvaM kAnti zobhAM vapurdIptiM vA tathA jhagityarthAvabodhagocaratvaM prasAdaguNaH / tathA dIptarasatvaM kAntiste dadhatI dadhAnA / punaH kiMbhUtA / suvarNaiH kAzcanairviracitA alaMkArA aGgapratyaGgAbharaNAni vidyante santi vAsyAH / tathA zobhanA varNA akSarANi / tathA upamotprekSArUpakAdyA alaMkArAste santi asyAmiti / astyarthIya in / punaH kiMbhUtA / ramyatamI atizayena manojJau sAmudrokalakSaNalakSitAvata evAtirucirau kramau caraNau yasyAH atiramaNIyacatuzcaraNA anu. kramo vA yasyAH / punaH kiMbhUtA saMzleSe khakAmukena vallabhena samaM sasnehasaromAzcAJcitaM latAveSTitakAdyAliGganavizeSe nipuNA cAturyavatI / tathA / zabdaguNArthaguNazabdAlaMkArArthAlaMkArAdirUpaH samyak samIcInazvetazcamatkArakArI zleSastatra dakSA pttttii| puna: kiMbhUtA / apratimopamAnazrIH na vidyate pratimA sAdRzyaM yasyAH / 'na tanmukhasya pratimA. Page #404 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 8 sargaH] hIrasaubhAgyam / carAcare' iti naiSadhe / tAdRzI upamAnazrIH zobhA lakSmIrvA yasyAH / tathA apratimA asAdhAraNA upamAnarupalakSaNAdutprekSAdyaiH zrIlakSmIH zobhA yasyAH // iti pAdAH // yatpAdarAjau parizuddhapArNI nirjitya gatyAkhilarAjahaMsAn / uccai rucisphUrtimiSAjigISU prasthAtukAmAviva nAkinAgam // 28 // yasyA devatAyAH pAdau caraNAveva rAjau rAjAnau pArthivI aparAvapi balavadbhUpatI nAkinAM nAgaM gIrvANAnAM vAraNamairAvaNaM nirjarazreSThaM zakraM vA / yaduktaM hai. myAm- 'syuruttarapade vyAghrapuGgavarSabhakuJjarAH / siMhazArdUlanAgAdyAstalajazca matallikAH / macarcikAprakANDoddhayaH prazasyArthaprakAzakAH // ' iti / jigISU jetumicchantau santau / rucInAM niHsaradvahalaprabalakAntInAM sphUrteH sphuraNasya miSAtkapaTAt / utprekSyateuccairUrva vargalokaM prati prasthAtukAmau gantumIhamAnAviva pracalitumanasAviva / airAva. NavAsavayoH khargasthAyukatvena uccairgamanam / rAjJAmapi indranirjayanaM dRzyate / yathA raghuvaMze indumatIkhayaMvare kArtavIryavarNanAdhikAre-'kArAgRhe nirjitavAsavena laGkezvareNoSitamA prasAdAt' / tathA sUkte-'dRSadbhiH sAgaro baddhaH indrajinmAnavairjitaH / vAnaraive. STitA laGkA jIvadbhiH kiM na dRshyte||' iti / kiM kRtvA / gatyA gamane vilAsena prayANenAbhilASeNa tena vAkhilAn samastAn rAjahaMsAn sitacchadAn pArthivapuGgavAMzca / prabalapRthivIpuraMdarAnityarthaH / nirjitya parAbhUya khavazIkRtya ca / kiMbhUtau pAdarAjau / pari sAmastyena sarvaprakAreNa samantAtsamagratayA vA zuddho lAJchanAbhAvena nirmalaH pANiH ghuzyoradhaH pradezI yayoH / tathA pari samantAt samagravapadezApekSayA nirdoSo virodhAdirahitaH pANiH pAzcAtyo vijayino rAjJaH khadezapRSTavartI rAjA yyostau| zuddhapANirayAnvitaH' iti raghuvaMze / yo vijayI nRpo'paradezasAdhanArtha pratiSThate so'vazya khadezapAzcAtyaM pArthivaM puragrAmAzca hastyAdipradAnena maitrIvidhAnena ca zuddha khAnukUlIkarotIti sthitiH / no cedazuddhaH sa taddeze vidvaraM kurute tasmAnirdoSIkaraNaM tadabhidhAnaM ca pANirityucyate // iti pANiH // jambhadviSatkumbhiparAbhavinyA yayAtibhUtiM gamitaH svagatyA / ki haMsakastAM caraNAravinde tasthau prasatteviSayIcikIrSuH // 29 // haMsa eva haMsakaH / khArthe kaH / rAjahaMsaH nUpuram / 'piNyAkajharjharahaMsakazaGkhapuGkhAH' iti liGgAnuzAsane. puMnapuMsakaliGgaH / caraNAravinde arthAddevIpAdapadme tasthau sthitavAn / utprekSyate-tAM zAsanadevatAM prasatteH prasAdasya viSayIcikIrSuH kiM gocarIkartumicchuriva / haMsakaH kathaMbhUtaH san / yayA tridazyA khagatyA nijagamanAtivilAsena atibhUtiM parAbhavaM gamitaH prApitaH san / kiMbhUtayA gatyA / jambhanAmA daityastasya dviSan vairI hantA vAsavastasya kumbhI hastI airAvaNastaM parAbhavati nirjayati ityevaMzIlA tyaa|' Page #405 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 344 kaavymaalaa| khajihmayAnena vigAnitaH sannAkhaNDalaH kuNDalinAmivaitAm / siJjAnamaJjIravinirmitAGgaH prasAhayatyaGkripayojalamaH // 30 // kuNDalinAM bhujaMgamAnAmAkhaNDala: puraMdaraH khAmI zeSanAmanAgAdhirAjaH pAdapayoje kramakamale lama Azritya sthitaH san / utprekSyate-etAM zAsanadevatAM prasannAM karotIva / prasAdakalitAM nirmimIta iva / yo hi balavantaM nijajetAraM prasAdayitumicchati sa tatpadayorlagati / cATuvAkyAni brUte / iti rItiH / kiMbhUtaH / siAnaM zabdAyamAnaM raNajhaNitirAvaM kurvANaM yanmaJjIraM nUpuraM tadeva vihitaM nirmitamaGgaM vapuryena / punaH kiMlakSaNaH san / khasyAtmano jijhena vakreNa yAnena gamanena / yauvanonmAdena prAyaH strINAM gatirvakrI bhavati / aparo'pi pAThaH / yathA-'khazlokazauklayena' khasyAtmanaH zlokasya yazasaH zauklayena zuklatayA vA vigAnito'dharIkRtaH // iti caraNanUpuram // . yayA jagajjaitratamazriyAzigulphaH parAM koTimavApitaH san / parAkSilakSyatvamayAMbabhUva na cakravartI tu kaMdAcanApi // 31 // yayA zAsanadevatayA jagatAM bhuvanAnAM tAtsthyAttadyapadezAtrailokyakAminInAM jaitratamayA atizayena jaitrayA jayanazIlayA zriyA AtmalakSmyA parI prakRSTAM koTimutkarSa kASThAmavApito nItaH san / parAkSilakSyatvam aGgigulphazcaraNapranthighuNTakaH kadAcanApi kasminnapi samaye parAkSilakSyatvaM pareSAmanyeSAM cakSuSmatAmaNolocanayorlakSyatvaM dRzyatAM gocaratvaM na ayAMbabhUva gacchati sma / 'aya gatau' ityasya dhAtorAmpratyaye prayogA yathA-ayAMcakre, ayAMbabhUva, ayAmAseti / ka iva / cakreNa marakhecarendrAdyapratihatenAmogharathAGgAyudhena vartate / SaTkhaNDakSoNImaNDalAntare pravartate digvijayaM vidadhAtItyevaMzolacakravartI sArvabhauma iti / yathA cakrI pareSAM pratyarthinAM kadAcidapi kasminnapi prastAve AjIvitAntamakSilakSyatvaM locanagocaratvaM tAM nAyate na prApnoti / pratimaTai paidRSTayApi draSTuM na zakyate ityarthaH / etAvatA devIgulphI na dR. zyete / strINAM gulphajAnU adRzyAveva zlAghyete iti sAmudrazAstre / tathA 'gulphadvayAptA yadadRzyasiddhiH' iti naiSadhe // yajaGghayAdhaHkaraNAdudItatrIDAtirekAdidamIyagulphaH / manye nyamajjannavaniryadarcirarNaHprapUrNIbhavadazizoNe // 32 // yasyAH zAsanasurAGganAyAH jakyA adhaHkaraNAnnIceMvidhAnAttiraskaraNAdvA udItA prakaTIbhUtA / 'udItamAtaGkitavAnazaGkata' iti naiSadhe / yA brIDA lajA tasyA . atirekAdatizayAt asyA ayamidamIyaH / 'madhyaM tanUkRtya yadIdamIyam' iti naiSadhe / devIcaraNasaMbandhI gulpho ghuNTakaH / ahamevaM manye vitarkayAmi / navAni navInAni niryanti prAdurbhavanti yAnya/Si arthAttatkramakAntayaH tAnyevArNAsi pAnIyAni taiH prapU Page #406 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ' 8 sargaH] hIrasaubhAgyam / 345 pIbhavanAkaNThaM vyAptaH saMpadyamAnaH ajirdevIpAdaH sa eva zoNo hRdastasminyamankimu brUDati smeva // zrImajjinAdhIzamatAdhidevyA jo vibhUSAmanaghe dadhAte / kimu pragalbhakamanAmadheyavRndArakorvIruhayoH prakANDe // 33 // zrImAMzcatustriMzadatizayAdikA lakSmI trailokyAdhipatyalakSmIrvA vidyate yasya sa zrI. mAn yo jinAnAM jayanti sarvathApi rAgadveSAdikAnantaraGgAn zAtravAniti jinAsteSAM sAmAnyakevalInAmadhIzaH khAmI tIrthakaro'rthAnmahAvIrabhagavAn tasya mataM zAsanaM tasyAdhidevyA adhiSThAyikAyA devatAyAH anaghe niSpApe prazasye jace nalakinyau vibhUSAM zomAM dadhAte kalayataH / utprekSyate-pragalbhau prakRSTau yau kramau devIpAdau tAveva nAmadheyamabhidhAnaM yayostAdRzayorvRndArakorvIruhayoH klpvRkssyoH| prakANDe kimu vRkSaskandhAviva / 'mUlAcchAkhAvadhirgaNDiH prakANDaughaH' iti haimyAM prakANDa: puMklIbaliGgayoH // yasyAH prakANDasphuradugrajaGghA sadRkSalakSmIspRhayAlavaH kim / viSaya bhAraM bhavanavrajAnAM stambhA manuSyAnupakurvate sma // 34 // stambhAH sthUNAH bhavanavrajAnAM gRhagaNAnAM bhAraM vIvadhaM viSahya kSAntvA manuSyAnupalakSaNAtsurAn tribhuvane'pi gRhabhArAdhArabhUtastambhAnAM vidyamAnatvena etAvatA trija. gabanAnupakurvate sa upakAraM kurvanti sma / utprekSyate-yasyAstridazyAH prakANDe vRkSaskandhAviva sphurantyoH zobhamAnayoH jakyoH sadRkSalakSmyAH samAnavibhUSAyAH spRhayAlavaH kim abhilASukA iva kAmayitAra iva // sAraGganAbhIsurabheramuSyA jaGghAvibhUSAbhiradhaHkRtAbhiH / - mRgAGganAbhigirigahvarorvI mandAkSalakSyAbhiriva prapede // 35 // mandAkSasya lajAyA lkssyaabhirvdhyaabhinpaatirekklitaabhigaanggnaabhihrinnrmnniimiH| utprekSyate-girigavarorvI girINAM zailAnAM gahvarANAM guhAnAm , atha vA nikujAnA. murvI bhUmiH / 'gaharo bilabhedayoH / kuche' ityanekArthaH / tathA 'gaurIgurorgahvaramAviveza' iti raghuvaMze / 'parasparamilacchAkhApaTalapAdapatinibiDavanamityarthaH' iti tadvRttiH / prapede prapanneva / kiNbhuutaa| mRganAbhiH sAraGganAbhiH kastUrikA / 'gorocanAcandanakuGkumaiNanAbhI. vilepA punaruktayantI' iti naiSadhe / tathA kastUrikAnAmApi / 'mRganAbhigamadaH kastUrIgandhadhUlyapi' iti haimyAm / tadvatsurabheH sugandhAyAH / zvAsavapuHparimalakalitAyA ityarthaH / amuSyA varNyamAnazAsananirjaranitamvinyAH jakyonalakinyovibhUSAbhiH zobhAbhiradhaHkRtAbhistiraskRtAbhiH / jitAbhirityarthaH // jo yadIye praNayanprayatnAtprakANDasAraM pRthivIruhANAm / jagrAha dhAtA kimabhAvi teSu tataH sphuratkoTarakUTarandhaiH // 36 // 44 Page #407 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 346 . kaavymaalaa| yasyA ime yadIye devatAsaMvandhinyau jo prayatnAtsAdarAdekatAnatayA vA ekAprama. nasA praNayankurvan san dhAtA jagatkartA pRthivIrahANAM ramaNIyasAndradrumANAM prakANDAnAM sAraM sAradalikapaTalaM jagrAhAdade gRhItavAn / utprekSyate-tataH sAravastugrahaNAnantaraM teSu prakANDeSu taruskandheSu sphurantaH prakaTIbhavanto ye koTarA: niSkuhAH / 'polADi' iti loke prasiddhAH / ta eva kUTaM kapaTaM yeSAM tAdRzai randhaizchidrarabhAvi bhUtam / saMjAtamityarthaH // iti j|| kapolayugmena marudhuvatyA tiraskRte darpaNike vibhUtyA / guptaM sthite jAnunibhAdupetya jetuM dviSaM chidradikSayeva // 37 // darpaNike Adarzike / 'yanmatI vimaladarpaNikAyAm' iti naiSadhe / upetya / kutazcidAgatya guptaM channaM sthite tiSThataH sma / kasmAt / jAnvorjAnuno rUpavarNonibhAimbhAt / arthAt taddevI vapuSyevoSite / utprekSyate-dviSaM svazAtravaM jetuM parAbhavituM chidrANAM vairiNorapaguNAnAM doSANAM yegaveSitaidoMSaiH svadveSI sukhaM nimeSamAtrAnihanyate nirjI* . yate vA / tadrandhrANAM didRkSayA draSTumicchayeva / tathA doSe jJAte sati zatruH sukhena parAbhUyate iti loke'pi prasiddhiH / tasmAt kiMlakSaNe darpaNike / maruAvatyAH gIrvANagRhiNyAH / zAsanadevyA ityarthaH / kapolayugmena gallayAmalena vibhUtyA svIyavaibhavena kRtvA tiraskRte tiraskAraM nyakAra prApite / parAbhUta ityarthaH / guptamiti vizeSaNAt dRzyate / 'nigUDhajANu-' iti kalpasUtre'pi lakSmIvarNane // AdarzikAghAni mitho mRdheSu yajAnunA spardhitayA svakAntyA / tataH kimu prApadatucchamUrchA na veda caitanyavatI kimessaa|| 38 // yajAnunA yasyA devatAyA nalakIlena svasyAtmanaH kAnyA vibhUSayA / 'kAntiH zobhAyAmicchAyAM prabhAyAmapi' ityanekArthaH / samaM sArdhe spardhitayA spodbhAvukabhA. vena saMharSitvena mitho mRdheSu parasparakrodhoddhatatayA vidhIyamAnayuddheSu AdarzikA mukurikA loke mevAtamaNDalAdau yasyA adho hastako na syAt pRSThe ca grahaNAI kimapyaGkaTakAdi bhavettasyA abhidhAnam 'ArasI' ityucyate / aghAni dRDhaprahA. rAdibhinihatA / utprekSyate-tataH prahArAdihetoratucchAmatighanAM vAlayitumazakyAM mUrchA mohacaitanyAbhAvaM kimu prApallabdhavatIva / evaM cenna tarhi eSA AdarzikA acaitanyavatI cetanAyA bhAvazcaitanyaM tadvidyate yasyAH sA caitanyavatI na caitanyavatI acaitanyavatI cetanAvirahitA kiM kathaM lakSyate // iti jAnU / / rambhAsphuradvaibhavayatsuparvasAraGgaTakkeliniketanasya / antarvasatsAlasadRksmarasya stambhau pragalbhau sphurataH kimUrU // 39 // gurU arthAdyasyAH sa sphurataH zobhate / utprekSyate-rambhA nAmApsarAstadvatsphuran prakaTIbhavan dIpyamAno vA vaibhavo vapuHzobhAtizayaH tAdRzI yA sUripuraskArasthAyukA Page #408 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 8 sargaH] hIrasaubhAgyam / 347 cAsau suparvasAraGgamuk ca surahariNInayanA zAsanadevI saiva kelaye krIDAkRte arthAnmanobhavasyaiva yaniketanaM mandiraM tasya stambhau sthUNe iva / anyadapi rambhAha kadalIgRhaM 'keliharu' iti vA prasiddham / tatrApyAdhArastambhau bhavataH / kiMlakSaNasya gRhasya / antaH saudhamadhye vasan vAsaM vidadhAnaH tiSThan / saha alasadRzA, mantharanayanayA, svaguNenopamAnena manojJAdipadena ca vizeSitAGgakarmA strI yathA taralalocanA / 'alasekSaNA mRgAkSI' iti haimyAm / striyA ratyA vartate yaH sa smaraH kAmo yatra tasya // yadUrasRSTayai kariNAM karebhyo manye mRdutvaM gRhayAMbabhUva / svayaM svayaMbhUriti teSu no cedekAntakArkazyamidaM kutastyam // 40 // yadUrusRSTayai yasyA devatAyA urvoH sasnoH sRSTayai nirmANAya khayaMbhUrvidhAtA khayamAtmanA nAnyairatrAhamevaM manye jAnAmi vitarkayAmi kariNAM gajendrANAM karebhyo hstebhyH| zuNDA. daNDebhya ityarthaH / mRdutvaM sakumArabhAvam / saukumAryakalitadalikasAramityarthaH / gRhayAMbabhUva gRhItavAn / 'gRhNAti gRhayate lAti' iti grahaNArthAH kriyAH kriyAkalApe / 'antAdAm' iti gRhayAMbabhUveti / evaM cena tarhi teSu hastihasteSu idaM pratyakSalakSyaM sarvajanapratItaM vA ekAntena atimAtraM kevalaM vA kArkazyaM tvaci kAThinyaM kutastyaM kuto. bhavam / tato jJAyate saukumArye gRhIte kevalaM karkazataiva sthitavatI / 'nAgendrahastAstvaci karkazatvAt' iti kumArasaMbhave'pi // dRptAM yadUrudvitayIM pratIpAmanviSya saMharSakarI kareNa / praNazya bhItyAbhramukAmukaH kiM dambholipANiM zaraNIcakAra // 41 // abhramukAmuka airAvaNagajaH / 'payonilInAbhramukAmukAvalIradAn' iti naiSadhe / 'airAvato hastimallaH zvetagajo'bhramupriyaH' iti haimyAmapi / bhItyA bhayena kRtvA praNazya prapalAyya dambholipANiM vajri puraMdaraM zaraNIcakAra AzritavAn , vajrapANitvena deva. dAnavamAnavairajeya iti taM bbhaaj| bhIteH kAraNamAha-kiM kRtvaa| kareNa khakIyazuNDAdaNDena samaM saMharSakaroM spardhAkArakAm ata eva pratIpAM pratipakSAM tathA punaIptAM baliSThAM yadUrudvitayIM devIsadhiyugalImanviSya vyAlokya // tatkeva vArtA mama rAjahaMsAnsarvAnasau yajayati svagatyA / ityUrukAyaM kimu tAvadasyAH karaM karIndro vyataratridazyAH // 42 // asau devI khagatyA nijagamanena AtmIyAbhiSeNayena kRtvA sarvAn samastAnapi rAjahaMsAn prakRSTabaliSThabhUpAlAn tattvatastu khamantharagamanavilAsena kRtvA rAjamarAlAn yatkAraNAjayati khavazIkaroti parAbhavati ca, tattasmAtkAraNAt mama pazumAtrasya para. vazIbhUtasya ca kaiva vArtA majaye'syA na kazcidapi prayAsaH / yato'haM karo rAjadeyAM. zo'syAstIti karadAtA catuSpadamAtraM tasmAnmajayamavazyameSA kanyeveti / utprekSyateiti hetoH karIndo gajarAjaH tAvatprathamamevAsyAstridazyA jaghanena kavyA agrabhAgena Page #409 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 348. kaavymaalaa| babhAse zuzubhe, manye ityutprekSAyAm / utprekSyate athavA jaghanasthalazobhAviSaye ahamevaM manye vicArayAmi yatkhasyAtmano vilAsavatyA ratyA patnyA saha riraMsayA rantumicchayA suratAdivividhakrIDAvilAsakaraNArtha sumanaHzareNa kusumabANena manobhavena kRtena devazaktyA vayaM vinirmitena vinodavidhAyinA krIDAnirmANasamIhotpAdakena jAmbUnadasya jAtyakAJcanasya mandireNa sadaneneva // bhasmIkRtaM dhUrjaTinAkSilakSyIkRtya prasUnadhvajajIvitezam / mA hantumAmeSa itIva ratyA guptaM gRhaM yajaghanaM vyadhAyi // 43 // ratyA smarapatnyA yajaghanaM devyAH kaTeraprabhAga: 'peDU' iti prasiddhaM guptaM channaM para. . locanAgocaraM gRhaM vyadhAyi sthAnaM cakre / kiM kRtvA / dhUrjaTinA zaMbhunA bhasmIkRtaM ni . jAtikopaprajvalallalATalocanAnalajvAlAvalIbhircAlitaM bhasmAvazeSIkRtaM prasUnadhvajo . madanaH / 'pradyumnaH zrInandanazca kandarpaH puSpaketanaH' iti haimyAm / 'ketuH patAkA ketanaM' dhvajaH' iti dhvajanAmAni haimyAm , yathA puSpaketanastathA prasUnadhvaja iti, sa eva jI- . vitezaH khaprANanAtho bhartA smarastamakSNoH khanetrayorlakSvaM dRzyam / khadRggocaramityarthaH / kRtvA / vyAlokyetyarthaH / tatrotprekSyate-iti hetoriva / iti kim / yadeSa dhUrjaTiH smarazatrutvAnmAM smarapatnI mA hantuM mA vyApAdayatAt // iti jaghanam // tIthodhibhatumetadevatAyAzcakAsti lakSmyApratimo nitambaH / moghIkRteSUmakhajihiSantaM jetuM dhRtaM cakramiva smareNa // 44 // tIrthasya cAturvarNyasya saMghasyAdhibhartA khAmI nAyakaH jino mahAvIrastasya yanmataM zAsanaM tasya devatA adhiSThAyikA devI tasyA lakSmyA zobhayA kRtvA apratimaH na vi. dyate pratimA pratirUpaM sadRzaM vastu yasya sa nitamba ArohaH kaTIpRSThapradezaH / 'nitambArohI strIkaTyAH pazcAjaghanamagrataH' iti haimyAm / cakAsti zobhate / utprekSyate-mo. ghIkRtA niSphalA vihitA iSavo bANA yena tAdRzo yo makhajit makhanAmA kazcidAnavavizeSastasya jit jetA etAvatA IzvaraH sa eva dviSan pratyarthI taM jetuM smareNa kAmena dhRtaM dhAritamaGgIkRtaM cakramAyudhavizeSa iva / nitambasya cakropamAnam / yathA-'romAvalIdaNDanitambacakre' iti naiSadhe / tathA--'pRthuvartulatanitambakRnmihirasyandanazilpazikSayA / vidhirekakacakracAriNaM kimu nirmitsati mAnmathaM ratham // ' ityapi naiSadhe // yadaGgaraGgannavarAjadhAnInivAsinaH zrIsutabhUvivoDhuH / sphuTIbhavatpuSparathasya zaGke rathAGgametatridazInitambaH // 45 // tridazyAH zAsanadevyA nitambo vibhAtIti saMbandhaH / utprekSyate-yasyA devatAyA . aGgaM zarIraM tadeva raGgantI jaGgamA navA rAjadhAnI skandhAvAro mUrdhAbhiSiktanivAsanagarI tatra nivasatItyevaMzIlo yaH zrIsuto lakSmInandano madanaH sa eva bhUvivoDhA dharaNIramaNastasya puSparathasya krIDAkaraNocitazatAGgasya / 'sakrIDArthaH puSparathaH' iti haimyAm / Page #410 -------------------------------------------------------------------------- ________________ < sargaH] hIrasaubhAgyam / 349 sphuTIbhavatprakaTaM jAyamAnametatpratyakSaM rathAGgaM devInitambatanucakramiva zaGke ivArthe / aya vA ahameva zaGke vitakai kurve / sa kaH / etatridazInitambaH etasyA devyA ArohaH / iti nitambaH // etatkalatrasya hareH kalatrakSetrasya saubhAgyamudIryate kim / gAGgeyamapyAtanute sma kAJcInibhAnnijAliGganalAlasaM yat // 46 // hareH kesariNaH kalatraM kaTIkaTaH / 'kaTiH zroNiH kalatraM kuTIraM kAzcIpadaM kakudmatI' iti haimyAm / tasya jaitrasya jayanazIlasya tathA hareH viSNoH kalatrasya patnyA lakSmyAH / jaitrasyetyapyarthadhvaniH / etasyA devyAH kalatrasya kaTyAH / etasya kasyApi kalatrasya patnyA ityapyarthadhvaniH / 'kalatraM zroNI bhAryAyAM durgasthAne ca bhUbhujAm' ityanekArthaH / 'dvitIyoDhA. kalatraM ca' iti haimyAm / saubhAgyaM subhagatAM saundarya cAturya vA kimudIryate / kimityanirvacanIyamAhAtmyaM varNyate ityarthaH / yadyasmAtkAraNAdgAGgeyaM ga. jAtanayaM bhISmam / apizabdena brahmavratadhAritvena sarvathApi strIviSayavimukhamapIti lakSyate / atha ca tattvato gAGgeyaM suvarNa kAJcInibhAnmekhalAcchalAnnijasyAtmana Aligane parIrambhaNe lAlasaM lolamautsukyaM vA yasya jAtadohadaM vA tRSNAtireko vA yasya tAdRzamAtanute sma cakAra / 'lAlaso lolayAzcayoH / tRSNAtireka autsukye' ityane. kArthaH / amarastu-'icchAtirekastu lAlasA // asyAH kalatraM harijitvaraM yanmA mAM hariM tajjayatAdbhiyeti / aDhauki kAJcI kanakasya tena zayyAbdhimuktAmaNimaNDiteva // 47 // yadyasmAtkAraNAt asyA devyA hareH pazcAnanasya jitvaraM jayanazIlam / atha ca kalatraM patnItyarthaH / vidyate tattasmAtkAraNAt mAM nAnA ekAbhidhAnena hari kRSNamapi mA jayatAnmA parAbhavatAt / iti hetobhiyA bhayena hariNA arthAtprasattaye zayyAbhUtaH paryaGkabhAvaprAptasyAbdheH samudrasya muktAmaNibhirmuktAphalai ratnazca maNDitA bhUSitA kanakasya kharNasya kAzcI mekhalevADhauki prAbhRtIkRteva // iti kaTiH // umopayAme punarAptajanma zizusmarasyendragurorupAnte / adhyetukAmasya kalAstridazyAH pRSThasthalIhATakapaTTikeva // 18 // tridazyAH zAsanadevatAyAH pRSThasthalI tanozcaramapradezaH / 'pRSThaM tu caramaM tanoH' iti haimIvacanAt / umAyAH pArvatyAH upayAme pANigrahaNakaraNAnantaraM samaye hariviraJcizakAdyazeSavRndArakavRndAtiyAcyA prasannIbhUtabhUtapatinirmitAnugrahA punardvitIyavAramApta labdhaM janmotpattiryena ata evAbhinavotpAdahetoH zizorbAlakasya smarasya manmathasya hATakasya jAyajAmbUnadasya paTTikeva hastalekhavidhAnapaTTikeva / smarasya kiM kartukAmasya / indrasya puraMdarasya gurorAcAryasya bRhaspateH / 'IdRzIM giramudIrya biDaujA joSamAsa na viziSya vabhASe / nAtra citramabhidhAkuzalatve zaizavAvadhigururgururasya // ' iti naiSadhe / 'abhidhAku Page #411 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 350 kaavymaalaa| zalatvena vacanacAturye' iti tadruttiH / upAnte samIpe kalAmAtRkAdyArambhato likhi* tagaNitAdimAH zakunarutaparyantAdvA saptatikalA mAnavaprasiddhAH / devAnAM kalAstu ta evaM vidanti nAsmAkaM vAGmanogocarA adhyetukAmasya paThitumanasaH / / saMkrAntaveNIgrathitaprasUnapatirbabhau pRSThataTe tadIye / saMvezanazrAntazayAlukAmakRte'ketUlI kimu nimmamadhyA // 49 // tasyA devyA idaM tadIyaM tasmindevIsaMvandhini pRSThataTe 'vAsau' iti lokaprasiddha nAma vapuHprAntapradeze saMkrAntA pratibimbitA veNyA kabaryA yA grathitA gumphitA veNIprathanAvasare madhye saMdRbdhA prasUnAnAM kusumAnAM patiH zreNI babhau virAjate sma / utprekSyate-saMvezanena ratiprItipatnIbhyAM samaM cirasaMbhogena zrAntasya zramaM prAptasyAta eva prAyobhoginAM zayyA kusumAnyAstIryante iti rItisthitI / arkatUlI zayAlonidrA zIlasya kAmasya madanasya kRte kAryAya nimnaM gambhIraM madhyamantarAlaM zayyAmadhyavartI pradezo yasyAstAdRzI arkatUlI arkatUlapaTalopacitA prasUnazayo vA prAyo bhoginAM zayyA kusumAnyAstIryante iti rItisthitI / arkatUlInAmA kAcit zayyAvizeSo vA // iti pRSThadezaH // AvartavibhAjitaraGgitAntaryotiHpayaHpUritanAbhirasyAH / samaM vazAbhyAM smarasindhurasya svairaM riraMsoH sphuratIva zoNaH // 50 // asyAH zAsananAkinAyakAyA Avartena bhramarakAkRtivizeSeNa, payasAM bhrameNa vA / 'AvartaH payasAM bhramaH' iti haimIvacanAt / vibhrAjate zobhate ityevaMzIlaM tathA taraGgAH kallolAH saMjAtA asminniti taraGgitaM tAdRzamantarmadhyaM yeSAM tAdRgvidhAni jyotIMSi khAbhAvikaranasphuratkAntayastAnyeva payAMsi salilAni taiH pUritA vyAptA nAbhistundakUpikA sphurati paramAM sphuurtimtilbhte| utprekSyate-vazAbhyAM ratiprItinAmabhAryAbhyAM hastinIbhyAM ca / 'vazA nAryA vandhyagavyAM hastinyAM duhitaryapi / vezyAyAM ca' ityane. kArthaH / khairaM svecchayA riraMsoH rantumicchoH jalakrIDAM kartukAmasya vA smarasindhurasya madonmattoddhatatvAnmadanadantinaH kAmarUpamahAmRgendrasya zoNo hada iva / hRdeSu kariNaH krIDantyeva // prasArizocirmakarandasAndrA parisphuratkAmukaddagdvirephA / ananyalAvaNyajale yadIyanAbhirbabhau jambhitapadminIva // 11 // ananyamasAdhAraNaM yallAvaNyaM zarIrasaundarya tadeva jalaM salilaM tatra yasyAstridazyA iyaM yadIyA nAbhistundakUpikA jRmbhitA vikasitA yA padminI kamalaM tadvadvabhau bhAti sma / 'padminI yoSidantare / abje'bjinyAM sarasyAM ca' ilanekArthaH / kiMbhUtA / pra. sAri prasaraNazIlaM yat zociyotistadeva makarando madhurasastena sAndrA snigdhA / punaH kiMbhUtA / pari samantAtsphuranto ye kAmukAstadabhilASukAsteSAM dRzastadupari nikSiptane Page #412 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 8 sargaH] hIrasaubhAgyam / 351 trANi / yadukam-'sA picchai piavayaNaM joI puNanAhi maNDalaM tIse / pulvabhavantaraneho kAgAi cuNanti takaram // ' iti / tA eva dvirephA bhramarA yatra // yadaGgagehe nivasanprasUnAyudhaH sudhAbhukspRhayankhavalmAm / acIkaratkUpamivAmRtasya viraJcinA pUrtakRteva nAbhim // 12 // prasUna kusumamevAyudhaM praharaNaM yasya / 'puSpANyasyeSucApAstrANi' iti haimyAm / sa smaraH sudhAbhuka sudhAM pIyUSaM bhunakti AhArayati iti sudhAzano devaH khasyAtmano valbhAmazanamAhAraM spRhayan kAin san / utprekSyate-nAbhimAddevatAtundakUpikAM pUrtakR. teva khanakeneva virazcinA brahmaNA amRtasya pIyUSasya kUpamacIkaratkArayati sa / ki kurvan / smaraH yadaGgaM yasyAH zarIraM tadeva gehaM suvarNasaudhaM tatra nivasannivAsaM kurvan // iti nAbhiH // yasyAvalamena vigAnitena paJcAnanenAnucikIrSayAsya / vaimukhyabhAjA viSayAdvizeSAki tapyate bhUdharagaharAntaH // 13 // paJcAnanena mRgendreNa bhUdharasya parvatasya gvraantrguhaamdhye| utprekSyate-asyAvalamasya madhyasya anucikIrSayA anukartumicchayA tapyate tapa iva kriyate / kiMbhUtena paJcAnanena / yasyA devatAyA valamena madhyapradezena vijiten| punaH kiMbhUtena / vizeSAdvizeSaprakAreNa viSayAt zabdAdigocarAt / 'saMvatsareNa ratameti kilaikavAraM siMhAvalI dviradazUkaramAMsabhojI' iti hemacandravacanAt / atha ca viSayAjanapadAcca vimukha: viraktena parAGmukhena ca / prAyaH siMhAdayo hi zvApadA vijanaghanagahanasAnumatkandaranivAsina eva bhavanti // tapasyataH zaMbhudidhakSayAdhikaniSThayA spRSTabhuvaH smarasya / madhyaM puro nirmitanAbhihomakuNDA tapovediriva kaziSTA / / 54 // . arthasaMgatyA zAsanadevyA madhyaM vibhAtIti saMvandhaH / utprekSyate-zaMbhudidhakSayA khavat. zaMbhorIzvarasyApi didhakSayA dagdhumicchayA bhasmasAtkartu kAvayA tapasyataH tIvra tapaH kurvataH / yato ghoratapaHsAdhanamantareNa nijAbhilaSitasiddhirna syAt / tapasi sthitasya RziSTA atizayena kRzA vediriva tapaHkaraNavyatikaropavezanavedikeva / kiMbhUtA vediH / puro'prabhAge nirmitaM niSpAditaM nAbhirarthAddevatAyAstundakUpikaiva homArtha kuNDaM yasyAH / tApasA hi tapaH sAdhayantaH santaH madhvajyAdi juhvati / kiMbhUtasya smarasya / aGgrervAmacaraNasya kaniSTayA prAntAGgulyA kRtvA spRSTA AzliSTA bhUrbhUmiyaina / 'bhuvaM yadekAnikaniSThayA spRzandadhAvadharmo'pi kRzastapakhitAm' iti naiSadhe / 'etadeva tapakhinAM mahattapaH / yadvAmacaraNakaniSTAGgulyagramAtreNa bhuvaM spRzaMstapasyati' iti tadvattiH / yAdRk zarIrAvasthitikSetraM tAdRgeva sthAnaM vilokyate tata eva kaziSTeti // Page #413 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 352 kaavymaalaa| sarvAGgasRSTi sRjatastadIyAM dhAturvilagnasya vidhAnakAle / prAptaH kSayaM sAradalasya kozo'lpIyastato'bhUdiva madhyamasyAH // 55 // tasyA iyaM tadIyA sarveSAM samagrANAmaGgAnAmavayavAnAM sRSTiM racanAM nirmANaM sRjataH kurvato dhAturjagatkartuvilamasyArthAddevImadhyasya vidhAnakAle praNayanasamaye sAradalasya prakR. STanirmANayogyaparamANupiNDasya kozo bhANDAgAraH kSayaM kSINatAM stokabhAvaM praaptH| utprekSyate-tatastasmAtkAraNAdasyAstridazyA madhyamalpIyaH atizayenAlpaM kRzatamama--. bhUdiva jAtam // iti madhyam // yadaGgayaSTIbahalIbhaviSNurociSNurocizcayanirjhariNyAH / prAdurbhavantI trivalIvilAsikallolamAleva vibhAti madhye // 16 // madhye arthAddevyA udare vilagne trivalI tvaksaMkocalakSaNA tritvasaMkhyAyuktA valI triva-. lii| yathA jinaprabhasUrikRtaRSabhanamrastave-'trijagatIM punatI kavisevitA' iti / vi. bhAti zobhate / 'madhyena sA vedivilagnamadhyA valitrayaM cAru babhAra bAlA' iti kumArasaMbhave / 'madhyenodareNa' iti tadvattiH / tathA 'trayImayIbhUtaMbalIvibhaGgA,' punaH 'udaraM pari. mAti muSTinA kutukI ko'pi damakhasuH kimu / dhRtataccaturaGgulIva yadbhalibhi ti sahe. makAzcibhiH // ' iti naiSadhai / udare valitrikaM bhavedbhAgyavadyoSitAm / utprekSyateyadaGgayaSTayA yasyA devyA aGgayaSTayAstanUlatAyAH / 'adhyAhAraH smaraharazirazcandra. zeSasya zeSasyAharbhUyaH phaNasamucitaH kAyayaSTInikAyaH' iti naiSadhe / tatra bahalIbhavi. SNunIrandhrabhavanazIlaH tathA rociSNuH zobhanazIlo yo rocizcayaH kAntinikaraH sa eva nirjhariNI nadI tasyAM prAdurbhavantI prakaTIsaMjAyamAnA vilasati parasparamAzli. jyatItyevazIlA kallolamAlA taraGgamaNDalIva / athavA prakaThIbhavantI locanagocaratvamAgacchantI tisrazca tA valyazca trivalyastrivalya eva vilasanazIlA virAjamAnasvabhAvA laharI rAjIva // caNDI sapatnI prabalA mamAste jyAyAnajo vedajaDaH patirme / bharcA viyogo hariNA mamApi duHkhaM jahIdaM tisRNAmapIti // 17 // vaktuM jagatkalpitakalpavalli jahorvidhezvAMzumataH sutAbhiH / madhye sametya trivalIcchalena prasAdapAtrIkriyate kimeSA // 18 // sutAzabdaH triSu sthAneSu pratyekaM yojanIyaH / jahornArAyaNasya sutA gaGgA / 'tIrye toyavyatikarabhave jahukanyAsarayvoH' iti raghau / punarvidhebrahmaNaH sutA srkhtii| 'brahmaputrI sarakhatI' iti haimyAm / tathA 'dazamanAmabrahmaNaH sutA' iti bhaarviistotre| ca punaraMzumataH sUryasya / 'syatveMzupatiraMzumAn' iti haimyAm / sutA putrI yamunA / 'kRtAntajanakaH pradyotanastApanaH' iti hemacandroktiH / tathA 'alabhata zamanakhasuH Page #414 -------------------------------------------------------------------------- ________________ < sargaH] hIrasaubhAgyam / zizutvaM divasakarAtale calA luThantI' iti naissdhe| etAvatA gaGgAsarakhatIyamunAnAmanadIbhiH madhye udare timaNAM valInAM tvaksaMkocalakSaNAnAM chalena kapaTena sametya devIpAce Agatya / utprekSyate iti vaktuM kathayitum / kim / eSA devIprasatteH prasAdasya pAtraM sthAnaM kriyate / yAcanA saphalA tu prasAdapAtrIkRtAdeva prabhoH syAdato devI prasAdyata ityarthaH / iti kim / mama gaGgAyAH prabalA siMhayAnatvena balavatI caNDI atyanta. kopanA pArvatI sapatnI vartate / dvayorapIzvarapatrItvena sApatnyam / tathA mama sarakhatyAH patiAyAnativRddhaH, tathAjaH pazubrahmA, tathA vedajaDo'jJAnaH / 'sthavirazatAnandapitAmahI kastathA parameSTAjo'STazravaNaH svayaMbhUH' iti haimyAm / kimapi na vetti vaidikaH / yataH 'na vedatAM vedajaDaH savatkAm' iti naiSadhe sarakhatyA brAhmaNastrItvam / tathA ekAdazaM nAma brahmANI / iti hetormama patirbhAste / tathA bharnA priyeNa hariNA kRSNena sArdha mama yamunAyA viyogo virahaH / 'jammantareNa vihaDai uttamamahilANaja kiyaM pimmam / kAlindA kanhavirahe ajavi kAlaM jalaM vahai // iti vRttaratnAkaravR. ttivodhakavacanAt / vidyate idametatpUrvoktalakSaNam / timRNAmapyasmAkamuSitAnAM pUraNe pradAne kalpavalli suralate jahi nivAraya mUlAcchindhi / iti vijJapayitumiva / duHkhamasAtam // adhyArurukSorhadadhityakAyAM vapuPhasya smaramedinIndoH / sauvarNasopAnaparampareva madhye vireje trivalI tridazyAH // 19 // tridazyAH zAsanadevatAyA madhye udare trivalI vireje| hRt hRdayameva adhityakAyAmuparitanabhUmikAM candrazAlikAmadhyArurukSoradhyAroDhumicchoH / yadvapuH yasyA devyA vapu. revaM gRhaM mandira yasya tAdRzaH smaraH kAmaH sa eva medinyA bhUmerindurAlhAdakatvAcandraH / 'kAmayema hi mahImihikAMzo' iti naiSadhe / sauvarNA suvarNasaMbandhinI kAzcanaracitA sopAnAnAmArohaNAnAM paramparA zreNIva // jagatrayIstraiNajayArjitAyAH zvaityena kIrteranayA vijitya / bandIkRtA nirjhariNI surANAmiva triveNI trivalI cakAsti // 30 // devyA iti saMbandhAt / trivalI mAMsasaMkocalakSaNA tritvasaMkhyAkalitA valI cakAsti dIpyate / utprekSyate-anayA zAsanadevatayA kIrteH khakIyayazasaH zvaityena zutrimazriyA vijitya parAbhUya bandIkRtA nigRhya rakSitA surANAM nirjhariNI nadIva gaGgeva kiM nirmariNI triveNI tisro veNyaH pravAhA yasyAH / 'pravAhaH punarodhaH syAdveNIdhArA rayazca saH' iti haimyAm / tathA gaGgAyAstrisrotastvAt / 'trisrotA jAhnavI mandAkinI' iti hai. myAm / kIrteH kiMbhUtAyAH / jagatAM vargapAtAlabhUmaNDalAnAM trayI trikaM tasyAH straiNasya strIsamUhasya murAsuranaranAgAGnAgaNasya jayena nijavaibhavabhareNa parAbhavenArjitAyAH svIkRtAyAH // iti trivalI // Page #415 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 354 kAvyamAlA / stanAntarIpAGkavapuHprasarpajyotiHsravantIsalilaprarUDhA / lomAvalI zaivalavallarIva rarAja rAjIvavilocanAyAH // 61 // rAjIve kamaLe tattulye vilocane yasyAH kamalacakSuSo devyAH lomAvalI romarAjI rarAja rAjate sma / utprekSyate - zaivalavallarIva zaivAlamaJjarIva / 'mukhendubhAtastanavAkacacacyutA zaivalavallarIva' iti kumArasaMbhave / kiMbhUtA / stanau kucAvevAntarIpe antarjale taTe dvIpo aGke utsaGge madhye yasyAstAdRze vapuSi kArya vapuSo dehasya vA prasapati kallolavilAseritastataH prasarati jyotiH kAntireva sravantI nadI tasyAH salile pAnIye jalamadhye prarUDhA samudratA / prAdurbhUtetyarthaH // vinidranIlotpala kesarazrIH khaHsubhruvo rAjati romarAjI / kiM tuGgavakSojakalindazRGgizRGgAntarodItakalindakanyA // 62 // khaHsubhruvaH surAGganAyAH / 'khaH svargivadhvo'psarasaH' iti haimyAm / romarAjI romalekhA rAjati / kiMbhUtA / vinidrANi vikasitAni yAni nIlotpalAni indIvarANi teSAmiva zrIH zobhA saundarye yasyAH / utprekSyate - tuGgAvatyucca yau vakSojI kucau tAveva kalindanAmnaH zRGgANi zikharANi santi asyAsminvA sa zRGgI zailastasya zRGgAntare zikharamadhye udItA prAdurbhUtA kalindakanyA kAlindI kiM yamuneva // smaradvipasyaiNamadAbhirAmavakSojavindhyAcalasaMnidhAne / nAbhIhradAbhyarNavibhAsinI yallomAvalI kelikRte vanIva // 63 // yallomAvalI yasyA romarAjI smaradvipasya kAma evAtimadonmattatvAdgajaH tasya keliGkRte krIDAkaraNArthaM banI udyAnamiva / 'khavanI saMpravadatpikApi kA' iti naiSadhe / ka sthAne / eNamadaiH eNAnAM mRgANAM madaiH krIDAvinodarasairabhirAmaH / ' mado raso maye ibhadAnayorgerve / vIrye kastUrikAmudo:' ityanekArthatilakaH / tattvatastu kastUrikAvilepanAbhirAmo yo vakSojaH stanaH / evaM jalabAlakazailastasya saMnidhAne samIpe / nikaTavartipradeze ityarthaH / kiMbhUtA vanI / nAbhIrUpo hado hadastasyAbhyarNe pArzve vibhAsate zobhate ityevaMzIlA // nijAkSilakSmIhasitaiNazAvakazreNyA vyabhAllomalatA tridazyAH / madhyaM kRzaM vardhayituM kimasyA vayaH zriyA nIlamadAyi sUtram // 64 // nijasyAtmano'kSilakSmyA netravaibhavena hasitA avahelitA eNAnAM sAraGgANAM zAvakAnAM bAlakAnAM zreNI dhoraNI yayA tAdRzyAH tridazyAH zAsana devatAyAH lomAnyeva romANyeva saralalatAkAratvAllateva vyabhAvabhAse / utprekSyate - asyA devyAH kRzaM kSAmaM paramANuparimANatvAt / 'adhyApayAmaH paramANumadhyAH' iti naiSadhe / madhyamudaraM vardhayituM kiMci dupacayagocarIkartuM vayaH zriyA yauvanalakSmyA / vayaHzabdenAtra tAruNyameva lakSyate / Page #416 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 8 sargaH] hIrasaubhAgyam / yathA naiSadhe-'urobhuvA kumbhayugena jambhitaM navopahAreNa vayaH kRtena kim / 'yauvanena kRtena navInopayAnena stanakalazadvandvena' iti tadvattiH / nIlaM nIlavarNa sUtramadAyi / davarikeva dattA 'dorI' iti prasiddhA / yaH padArthoM vardhayituM kAzte tatra prathamaM davArekAsUtraM dIyate iti sUtrakRcchilpe prasiddham // iti romarAjI // yasyAH stanau saMsphurataH sacittanivAsimInAkamahIdhanasya / vilAsavatyoriva zAtakumbhAsaMdRbdhalIlAlayatuGgazRGgau // 15 // . yasyA amAyAH stanI payodharI saMsphurataH vilasataH / utprekSyate-citte arthAdevIhRdaye nivasanazIlasya mIno matsyo'zciI yasya sa makaradhvajaH smaraH / 'niSadhavasudhAmAjAkasya priyAGkamupeyuSaH' iti naiSadhe / sa eva mahI bhUmireva dhanaM yasya etAvatA rAjA tasya madananRpasya vilAsavatyo ratiprItinAnyornitambinyoH zAtakumbhena suvarNena saMdRbdhau nirmitI ghaTitau vA / hiraNmayAvityarthaH / lIlAlayayoH krIDAmandirayostugAvatyunnatau zRGgI zikhareM iva / 'nakhayugamadhikAGgaH saMyugaH padmarAgo bhagayugamaghaTaMgodyogazRGgA nidAghaH' iti liGgAnuzAsane punapuMsakaliGge // tannirvRteH sthAnamurojayugmaM jAgarti gIrvANamRgIdRzo'syAH / prodyanmahAnandarasA yadasminmuktA dRzo nopanamanti bhUyaH // 16 // tattasmAtkAraNAdasyA gIrvANamRgIdRzaH zAsanadevatAyAH urojayugmaM vakSojanmadvandvaM stanadvayaM nirdhatermokSasya sukhasya ca sthAnaM padaM jAgarti vidyate / 'sattAyAmastyAste jA. garti ca vidyate' iti kriyAkalApe sattArthAH kriyAH / prakaTIbhavati vA / yadyasmAtkAraNAt asmin devyAH urojayugmaM payodharadvandvaM muktA mokSa prAptAH sNsaarkaaraagaaraaditi| sakalakarmakSayAnmuktAtmatAM gatAH / kAmukai rAgAtizayAnmuktAH preSitA niHkSiptA vA / dRzo dRSTayaH prodyanprakaTIbhavanmahAnatizAyi AnanyAzrayatvAdAnandaH pramodaH saMjAyamAnotkRSTAnandastasya tatra vA yo rasaH AkhAdo rAgo vA yAsAM tAdRzyaH satyaH bhUyaH pazcAna upanamantyAgacchanti / tatraiva sthitAstiSThanti / mukAtmAnaH kAmukadRSTayazca sarvathApi pazcAnnAyAntyevetyarthaH // mitre gate'staM viyunakti rAjanarAtriH kalatraM tava naH kulAni / itIva duHkhaM gadituM prapannau yadvakracandraM kimu cakravAkau // 17 // kucAveva cakravAko stanarUpI vA rathAGgavihaMgamau yadvakraM yasyAstridazyA vakraM vadanameva AnanarUpaM vA candraM dvijapatiM prapannau samAzrito / 'tvAmeva vItatamasaM paravAdino'pi nUnaM vibho hariharAdidhiyA prapannAH' iti kalyANamandirastavane / utprekSyate-ityamunA prakAreNa duHkhaM khakIyAtIvAsAtaM gadituM kathayitumiva / iti kim / yat he rAjan he kuvalayabAndhava he madhyamabhuvanajanAhAdaka, mitre arthAdasmAkaM suhRdi bAndhave ca bhA: skare astaM kSayaM dvIpAntaraM vA tejovasAne / 'bajati dvIpAntaramaharmaNiH' iti sUktamu Page #417 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 316 kaavymaalaa| tAkalApe / tava bhavataH kalatraM kAminI yAminI naH asmAkaM kulAni gotrANi vaMzAn viyunakti viyojayati / paramparaM viyoga prApayati / yaduktam-'utkUjati zvasiti mu. tyati yAti tIre tIrAtaraM tarutalAtpunareti vApIm / vApyo na tiSThati na vAti mRNAlakhaNDaM cakraH kSapAsu virahe khalu cakravAkyAH // kavalitamiha nAlaM kandalaM tveha dRSTamiha hi kamalakoze pItamammaH suzItam / iti viraTati rAtrI paryaTantI taTAnte sahacaraparimuktA cakravAkI varAkI // ' iti parasparacakravAkadampatyorvirahaH // . . prottuGgapInastanavaibhavena yayAbhibhUtau surkumbhikumbhau| Uhe sahete zriyamAptumetatsAdhAraNImaGkuzakIlanAni // 18 // surANAM devAnA kumbhI hastI airAvaNastasya kumbhI zirasaH piNDI aGkazasya nizitA. zasya kIlanAni tADanAni prahArAn sahete kssaamytH| tatrAhamUhe tarkayAmi / kiM kumbhI' prottuGgI atyunatau tathA pInI puSTI upacayaM prAptI yau stanau khasyAH kucau tayorvaibhavena . zobhayA kRtvA yayA devyA abhibhUtau parAbhavaM prApitI, utprekSyate-etatsAdhAraNIm etayordevIstanayoH etAbhyAM vA sAdhAraNI sadRzIm / tulyaH samAnaH sadRkSaH sarUpaH sadRzaH samaH / sAdhAraNasadharmANau savarNaH saMnibhaH sahak' iti haimyAM tulyanAmAni / tayA 'sAdhAraNI giramuSarbudhanaiSadhAbhyAm' iti naissdhe| zriyaM lakSmI prAptumadhigantumiva // prasUnamAlAbhiralaMkRtAbhyAM khaHsubhravo'bhAsi payodharAbhyAm / prasthAtukAmasya jagajjayAya zreyo nipAbhyAmiva miinketoH|| 39 // khaHzubhravaH zAsanadevatAyAH payodharAbhyAM stanAbhyAmabhAsi zuzubhe / bhAvokkiArayam / bhAvasyaikatvAdekavacanameva / kiMbhUtAbhyAM payodharAbhyAm / prasUnAnAM vikacapaJcavarNakusumAnAM mAlAbhirvicitraracanAprathitamAlyaihariralaMkRtAbhyAm / utprekSyate-jagajayAya jagatAM tAtsthyAttadyapadezAjagajanAnAM surAsuranAganAgarANAM jayAya khavazIkara. NArtha khAkavazaMvadavidhAnAya prasthAtukAmasya prasthAnaM kartuM kAmayamAnasya aghalinmanorAjadhAnItaH pratiSThAsamAnasya mInaketormakaradhvajasya dhAtrIpateH zreyothai maGgalakRte nipAbhyAM kumbhAbhyAmiva / 'yuktaM hi pArthivanipasya satastavaiva' iti klyaannmndirkhve| tathA 'ghaTaH kumbhaH karIrazca kalazaH kalaso nipaH' iti haimyAm // kumbhIndrakumbhau kucabhUyamUhe'nubhUya yasyAH sukhinAvabhUtAm / suvyaktamuktAphalamAlikAnAM saubhAgyamAbhyAmiha labhyate yat // 70 // kumbhIndrasya gajarAjasya kumbhI ziraHpiNDau yasyA devyAH kucabhUyaM vizvasRjo vizvavidhAnavyApArapAravazyAtstanabhAvamanubhUya saMprApya / 'khadevabhUyaM caritArthamastu' iti nai. Sadhe / tathA 'bhuvo bhAve' iti kyae / 'brahmabhUyaM gataH brahmabhAvaM prAptaH' iti sArakhata. vyAkaraNe / sukhinaH sAtavantaH / yadyasmAtkAraNAt / su atizayena vyaktAnAM prakaTAMnAM Page #418 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 8 sargaH] __ hIrasaubhAgyam / jaganayanAnepeyAnAM muktAphalAnAmAmalakamAnamauktikAnAM zreNInAM sajo hArANA ca AbhyAM kumbhikummAbhyAM saubhAgyaM suSamA saundarya labhyate prApyate / khabhAvena tu tayormadhye mukkA guptAH, na locanagocarAH santi / yato bhadrajAtitvena tayosteSAmutpAdAt // prasUnatArAvalizAlitAyAM veNItamAyAmudite mukhendau| yanmAdyatastatkucacakravAko zrIsUnusaurAjyavijambhitaM tat // 71 // prasUnAni mAlatIkundAdikusumAni eva zvaityAnArAstArakAsteSAmAvaliH paramparA tayA zAlitAyAM zobhitAyAM devyAH zAsanadevatAyAH veNI kabarI saiva tamA raatriH| 'triyAmA yAminI bhautI tamI tamA vibhAvarI' iti haimyAm / tasyAM nizAyAM mukhendau devIvadanacandre udite udayaM prApte sati yattasyAH kucau stanAveva cakravAko rathAGgavihaMgamau mAdyataH madaM labhete / yatastayostamAyAM viyoga eva syAnna saMyogaH / taM virahamapAsya nadinaM saMyuktau santau paraspareNa pramuditamanasau yanmAdyatastatrAhamevamamunA prakAreNa manye jAne vicArayAmi / tat zrIsUnorlakSmInandanasya madanarAjasya suzomanarAjatAyAH saurAjyasya vijRmbhitaM vilasitam / yadA surAjyaM syAttadA keSAmapi duHkhAtako na syAdeveti // patrAvalIvyAjavatI ydiiyvkssojdmbhrssbhnaamkuupe| . vijitya vizvaM vijayaprazastilipIkRtA zrIsutacakriNeva // 72 // vizva sacarAcaraM jagadvijisa nijAjJApAlanaparaM praNIya zrIsutaH kAmanAmA cakrIsArvabhaumaH tena / utprekSyate-yadIyo yasyA devyA ayaM devIsaMvandhI yo vakSojaH stanaH sa eva dambhaH kapaTaM yasya tAdRze RSabhanAmakUTe kSullAhamavagirinikaTavartini SadakhaNDavi. jayavidhAyinazcakravartinaH svanAma likhanasthAne jinazAsanaprasiddha / RSabhakUTanAmarzalazilAyAmityarthaH / patrAvalI patravallI stanataTe cAndanadravo vividharacanAvizeSaH / yathA hemAcAryakRtakarNarAjavarNane-'mukhe hArAvAptirnayanayugale kaGkaNabharo nitambe patrAlI satilakamabhUtpANiyugalam' iti / yathA patrAlI api saiva vyAjaH kapaTaM vidyate yasyAstAdRzI vijayaprazastiriva lipIkRtA likhitA / yanmayA sacarAcaramapi trailokyaM khabhu. javIryavaibhavena vijisa macchAsanavazaMvadaM vyadhAyi / ityahaMkArasUcakAkSaramAlikA likhiteva khayam / 'aviralamidamambhaH svecchayocchAlayanyA vikacakamalakAntottonahasta. dvayena / parikalita ivArthaH kAmabANAtithibhyaH salilamiva vitIrNa bAlyalIlAsukhAya // ' iti campUkathAyAm / evamekA kevalavotprekSA dRzyate tasmAtkevalotprekSA yuktimatI ca. mpRktarAnayaneneti na kazcidoSaH // iti stanau // yayA svavakSoruhayojitena tuGgazriyA rohaNabhUdhareNa / . dattAni daNDe kimudAttalakSmIpuSpANi pANyornakharacchalena // 73 // Page #419 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| yayA devyA khayorAtmIyayorvakSoruhayorurojanmanoH stanayostuzriyA uccatvala. kSamyA jitenAbhibhUtena rohaNabhUdhareNa ratnAcalena pANyorhastayornakharANAM kAmAkhuzAnAM chalena kapaTena / utprekSyate-udAttAni mahAyA'Ni / 'udAttanAyakopetA' iti campUkathAyAm / tathA 'udAtto mahAtmA mahAyaca nAyako vRttakhAmI madhyamaNizca tenopetA yuktA' iti taTTippaNake / lakSmIpuSpANi padmarAgamaNayaH daNDe vijayAvasAne daNDakaraNasamaye dattAni ki vizrANitAnIva / tathA-'aSTau hATakakoTayatrinavatirmuktAphalAnAM . tulAH paJcAzanmadagandhalubdhamadhupakrodhoddharAH sindhurAH / azvAnAmayutaM maruyuvatijidvA-. rAganAnAM zataM daNDe pANDyanRpeNa Dhaukita midaM vaitAlikasyApitam // ' iti vikramArkadAnapatre / atrApi Dhaukitamagre dattamuktam // khayaM vinirmApayituM jayaM svazobhAparAbhAvukayannakhAnAm / rAjAnamabhyarthayate khakAntamupAntayAtA kimu tArakAlI // 74 // . upAntayAtA samIpe sametA tArakAlI tArAzreNI / utprekSyate-khakAntaM nijabhatAraM rAjAnaM candraM bhUpatiM ca kimu abhyarthayate yAcatIva / kiM kartum / khasyAH zo. bhAyAH vaibhavasya parA bhAvukAnAM parAbhavanazIlAnAM yasyA devyA . nakhAnAM kAmAkuzAnAM nijenAtmanaiva parAbhavaM nirmApayituM kArayituM he rAjan tvaM tathAsmAkaM sAhAyyaM kuru yathA vayaM khayaM vairiNo jayAmaH / 'nakhAnAmupamAnAni ratnatArAprasUnAni' ityAdi kA. vyakalpalatAyAm // iti paanninkhaaH|| prasUnadhanvA nijadehadAhe. nidhyAya dagdhAnvizikhAnazeSAn / . kAmAGkazAlI kuruvindapuGkhAnyadaGgulIstAnatha kiM cakAra // 7 // prasUnadhanvA kusumakodaNDa: atha pazcAtpunarvA yadaGgulIryasyAH karazAkhA eva taanvishikhaan| kim / utprekSyate-cakAra kRtavAniva / 'prasUnadhanvA zarasAtkaroti mAm' iti naiSadhe / kiMbhUtAn tAn / kAmAGkuzAnAM nakhAnAmAlI zreNI eva kuruvindasya hiMgulasya putAH / atha vA kuruvindamaNimayAH pujAH bANapazcAtpradezA yeSAm / citte kuruSva ku. ruvindasakAntadanti' iti naiSadhe / 'padmarAgamaNisamAnakAntikAdanti' iti tadvattiH / kiM kRtvA / nijasthAtmano dehasya dAhe khazarIrasya bhasmIbhavanasamaye azeSAn samastAnpazcApi vizikhAnbANAn dagdhAn jvalitAn nidhAya dRSTvA pazyati vibhAvayatyapi / 'vilokate vIkSate gaveSayati nidhyAyatyanviSati' iti kriyAkalApe // vane svamuddadhya zikhAsu bhUmIruhAM tapo'tapyata yannirannam / yadaGgulIbhUyamiva pravAlaiH pacelimaistaiH sukRtairavApe // 76 // vane kAnane nikuJjamadhye bhUmIruhAM tarUNAM zikhAsu zAkhAsu khamAtmAnamudvadhya arva baddhA pravAlaiH pallavaiH yaniranaM nirAhAraM tapaH kaSTamatapyata taptamAcaritam / utprekSyatepacelimaiH paripAkaM prAptairudayAvalikAyAmAgataistapojanitaiH sukRtaiH puSpaiH kRtvA ya. Page #420 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 8 sargaH] hIrasaubhAgyam / 359 daDalIbhUyaM devIkarazAkhAbhAva ivApe prAptaH / dumapravAlIstInaM tapastaptvA yadaGgulIbabhUva ityarthaH // suparvapAriplavalocanAyAH zriyaM dadhau dhauraSiraGgulInAm / vijRmbhamANAruNapANipaGkeruhe prarUDhA dalamAlikeva // 77 // sudhAzanasya pAriplavalocanA cnyclaakssii| 'caJcalaM capalaM lolaM calaM pArilavAsthire' iti haimyAm / tasyA ahulInAM karazAkhAnAM dhauraNi: zreNI zriyaM zobhA dadhau zrayate sma / utprekSyate-vijRmbhamANaM dinAkarakaranikarasaMparkAdvikAzamAzrayamANaM nirnidrIbhavattathA aruNaM raktaM yatpANireva paGkeruhaM karakokanadaM tatra prarUDhodgatA dalamAlikeva pA. ulimazAlinI patrapatiriva // iti karAkulyaH // ajayyayatpANipayoruhAbhyAM sahAhave saMsravadasrapUraiH / zoNIbhavadbhiH kamalairavApe'ruNAmbujakhyAtiriva kSamAyAm // 78 // ajayye kenApi pratipakSena pakSalakSavaibhavAbhyAM jetumazakye yasyA devyAH pANipayoruhe karakamale tAbhyAM saha sArdhamAhave gahAsaMgrAme kriyamANe sati sravantaH pratyarthipragalbhapraharaNaprahAraiH zarIrebhyo niHsaranto ye'trANAM rudhirANAM pUrAH pravAhAstaiH kRtvA zoNIbhavadbhiH sarvAGgeSvapi zoNamayairiva jAyamAnai raktatAM prApnuvadbhizca kamalaiH / utprekSyateetAni sarvANi aruNAmbujAnIti khyAtiH kokanadAnIti prasiddhiravApe prAmeva // AbAlamudhadvalayaH zikhAzcAGgulyaH punayetra nakhAH sumAni / jyotirmarandAni karadrumo'syA yUnAM manobhRGgagaNaM dhinoti // 79 // * asyA devyAH / yattadoniMtyasaMbandhAdasatorapi yattadomadhye eko gRhyate / sa prasiddho. jinabhaktAnAM siddhividhAyI karaH pANiH sa eva dvamastAH kartA / yUnAM taruNa janAnAM manAMsi cittAni eva bhRGgA bhramarAsteSAM gaNaM dhinoti prINayati / 'vidhi prINane' idittvAnum / 'dhinvikRNvorazca' AbhyAmugratyayaH myAdakArAntAdezazca syAtkartari sArvadhAtuke / uprtyysyaashittvaadlopH| alopasya sthAnivattvAnopadhAguNaH / dhinotIti siddham / yatra karadrume udyanprakaTIbhavandIpyamAno vA valayaH kaTakaH / 'pUjAjanyapramayasamayA rAjasUyo hiraNyAraNye saMkhyaM malayavalayau vAjapeyaH kaSAyaH' iti liGgAnuzAsane puMktIvaliGge / AbAla: sthAnakam / ca punaryatra pANiyAdape amulyaH karazAsAH eva zikhAH zAkhAH / punaryatra jyotISyeva niHsaratkAntaya eva marandA madhUni yeSu tAdRzAni nakhA: kAmAzA eva sumAni puSpANi vartante // iti pANiH // mRNAlikAbhirjaladurgabhAgbhirapi svajaitrI pravibhAvya vAhAn / khasUnupadmaH prahitaH kimetadupAstaye pANirarAjadasyAH // 80 // asyA devatAyAH pANiH karaH arAjat dIpyate sma / utprekSyate-jalaM pAnoyameva Page #421 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 360 kaaymaalaa| duHkhena gamyate tIryate grahItuM zakyate iti vA durgaH agAdhi nIraM koho vA, taM bhajatyAzrayantItyevaMvidhAbhirapi jaladurgasthitAbhirebhiH mRNAlikAbhiH kamalanAlaiH khAsA. mAtmanAM jaitrI jayanazIlAm atyAH zAsanadevyA vAhAM bhujAM pravibhAvya samIkSya khasUnurnijAGgajanmA padmaH kamalametasyAstridazyA jaivyA upAstaye sevAkaraNAthai prahitaH / kimu preSita iva / yo yena jIyate sa khayaM sUnunA vA tamupAste iti rItiH // . iyaM mRNAlI jaDasaGgamaujya nijAGgajenAnugatAmbujena / etyAzritA kiM vibudhAmbujAkSIM yaddolatAzAlizayA vyalAsIt // 81 // yasyA devyA dorlatA bAhuvallI vyalAsIdvilasati sma / kiMbhUtA / zAlizayA zAlanazIla: zobhAkalitaH zayaH pANiryasyAH / utprekSyate-jaDAnAM mUrkhANAM DalayoraikyAjalAnAM pAnIyAnAM saGgaM sahavAsaM cirakAlAvasthitim aujjhya saMtyajya nijenAtmIyenAajena nandanena khasminnutpannatvAdamvujena jalajanmanA padmena anugatA sahitA iyameSA. pratyakSA bAhudehA mRNAlI kamalanAlam / mRNAlazabdastriliGgaH / 'kuvalayamRNAlamaNDalA' iti liGgAnuzAsane khatastriliGge / etyAgatya vivudhAM sarvacAturyakalAkalitAM viduSImambujAkSI kamalalocanAM striyaM surAGganA cAzritA kiM niSevitavatIva // babhau bhujAbhyAM makhabhuGmagAkSI dagdhAyudhasyeva kRte smarasya / rasAlavallImayakAmukAbhyAmabhyarthanAdAtmabhuvA kRtAbhyAm // 82. // makhaM yajJaM bhunaktIti makhabhuk devaH / 'khAhAkhadhAkratusudhAbhuja AditeyAH' iti haimyAm / 'makhAMzabhAjAM prathamo nigadyase' iti raghau / 'mukhaM makhAkhAMdavidAm' iti naiSadhe / tasya mRgAkSI hariNekSaNA priyA zAsanadevI bhujAbhyAM bAhubhyAM kRtvA babhau bhAti sma / utprekSyate-dagdhAni jvalitAni AyudhAni samagrazastrANi yasya tAdRzasya smarasya kAmasya kRte'rthamabhyarthanAdarthAnmadanAtithivihitabahuyAcanAta AtmabhuvA vidhAtrA kRtAbhyAM nirmitAbhyAM rasAlavallImayAbhyAmikSulatArUpAbhyAM kArmukAbhyAM kodaNDAbhyAmiva / 'puSpAH paJcazaraH zarAsanamapi jyAzUnyamikSorlatA jetavyaM janatAM trayaM pratidinaM jetApyanaGgaH kila' iti campUkathAyAm / tathA 'ikSuH syAdrasAlo'sipatrakaH' iti haimyAm / tathA 'rasAla ikSau cUte ca' ityanekArthaH / atha vA rasAlavallImayAbhyAmAmralatApradhAnAbhyAM cApAbhyAmiva // samuccaraccandrarucIcayAmbhA pArzvadvayodbhUtabhujA mRnnaalii| jambUnadIvoccakucAntarIpA yA bhAti dRgbhRGgamukhAravindA // 83 // yA zAsanasurI jambUnadIva bhAti / kiNbhuutaa| samuccarantInAM prAdurbhavantInAM candrasA. ndrANAM suvarNasadRzInAM hemarUpANAM vA rucInAM kAntInAm / 'varuNagRhiNImAzAmAsAda. yantamamuM rucI nicayasi ca yAMzAMzabhraMzakrameNa niraMzukam' iti naiSadhe / cayaH samUhaH sa evAmbho nIraM yasyAM vapuSaH kAzcanavarNatvAttadrucyo'pi tAdRgvarNAH syuH / punaH kiM Page #422 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 8 sargaH] hIrasaubhAgyam / 361 bhUtA / pArzvadvayamubhayataTayugalaM samIpadvan vA / 'kakSAdhaHpradezadvitayaM pArzvamantike / kakSAdho'vayave vakopAyaparyusamUhayoH // ' ityanekArthaH / tatrodbhUtau udgatI bhujArUpI bAhu. mUtroM mRNAlyau kamalanAle yasyAm / 'zuGgo'thaliJjabhujazATasaTAH sapATaH' iti liGgAnuzAsane / bhujaH / bhujAzabdaH puNstriilinggyoH| punaH kiMbhUtA / uccAvunnatI kucAvevAntarIpe antarjale taTe yasyAm / punaH kiMbhUtA / dRzAveva bhRGgo padacaraNI yatra tAdRzaM mukhaM vadanamevAravindaM kamalaM yasyAm / utprekSyate-jambUnadIva // iti bhujA // , bhujAntarAnuttararAjadhAnyA abhyarNabhUmau ratijAnibhartuH / kimu sphuraccandanacArimazrIkrIDAdrikUTau lasatastadaMsau // 84 // tasyA devyA aMsau skandhI lasataH zobhAM labhete / utprekSyate-ratireva jAyA yasya sa ratijAniH kaMdarpadevaH sa eva bhartA tribhuvanaM vibhIti surAsuroraganarANAM tadAjJAvazaMvadIbhUtatvena / ayaM vA hAsyavividhavinodavilAsasaMyogabhogAdibhirjagajanAnbibharti puSNAtIti / 'DubhRJ dhAraNapoSaNayoH' ayaM dhAtuH / tataH......"khAmI zrInandanarA. jAdhirAjastasya sphurantI paramotkarSamudvahantI candanasya malayadrumadravasya gozIrSazAkhino vA patravallIvicitracitraracanAvilepanAdeH surabhiparNazreNiparimalAdevI candanatarau puSpaphalAnAmasaMbhavaH / yaduktam-'yadyapi candanaviTapI vidhinA phalapuSpavarjito vi. hitaH / nijavapuSaiva pareSAM tathApi saMtApamapanayati // ' iti vacanAtpatrANAM saMbhavo dRzyate / tathA. campUkathAyAm-'nAgarucitAzrandanapatrabhaGgA bhavadvairivadhUvadanevaneva' / 'kilakSaNe nAgaruNA kAkatuNDena citA vyAptA sahitAzcandanadravasya patravallayo bhAnti / tathA nAgAnAM bhujaMgamAnAM rucitA IpsitA candanadrumANAM patrANAM parNAnAM bhaGgAH zakalAni bhAnti' iti campUTippaNakam / cArimAyAH sugandhitAyA: zrIH zobhA yayoH tAdRzI krIDAdeH keli. zailasya kUTI zikhare iva kUTe iva / kutra / bhujAntaraM devIhRdayaM tadevAnuttarA na vidyate vaizidhyeNa lakSmyA vA uttaraH agretanavI padArtho yasyAH sAsAdhAraNA rAjadhAnI smararAjanivasanasthAnanagaraM tasyA abhyarNabhUmau samIpapradeze / rAjadhAnyAH saMnidhI krIDAvananadIvApIparvatAdayo bhavanti / tatra priyAsakhA nRpAdayaH khaira krIDantIti rItiH // svaHsubhravaH prekSya payodharau svasaMspardhinau tuGgimavibhrameNa / jayAya tayuddhavidhitsayeva kumbhau sametau sphuratastadaMsau // 85 // khaHsubhravaH surAGganAyAstasyAH aMsau skandhau sphurataH / utprekSyate-jayAya pratipakSaparAbhavakRte svayaM tayuddhavidhitsayA tAbhyAM stanAbhyAM sArdhe yuddhasya saMgrAmasya vidhitsayA cikIrSayA vidhAtumicchayA sametAvAgatau kumbhau kalazAviva / kiM kRtvA / tuGginna uccatAyA vibhrameNa lakSmyA kRtvA khAbhyAM ghaTAtmabhyo sAdha spardhete ityevNshiilii| kha:subhravaH payodharau cau prekSya dRggocarIkRtya // iti skandhau // Page #423 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 262 kaavymaalaa| amyAH sadRzAM zriyamAzrayantI nAsti trilokyAmapi kApi kAntA / itIva rekhAtritayaM tatAna tatkaNThapITe sarasIjajanmA // 86 sarazIjAtkamalAjanma utpattiryasya sa sarasIjajanmA vidhAtA tasyA devyAH kaNTapIThe galakandale / utprekSyate-idIva heto rekhAnAM nitayaM trikaM tatAna vistArayAmAsa / ca. kAretyarthaH / iti kim / yadasyAH zAsanatridazyAH sadRkSAM sAdhAraNIm / tutyAmityarthaH / . zriyaM zarIrasaundaryalakSmImAzrayantI bhajantI kApi jJAtAjJAtA kAcana kAntA sulocanA . trilokyAM vargavaligRhamahIvalayatraye'pi nAkinAganAgarAGganAsu nAstyeveti jagatraye. 'pi na vidyate // kaNThazriyA khaHkuravindadatyA nirjIyamAnainikhilaitrirekhaiH / rathAGgapANiM prati pAJcajanyaH pUtkartukAmaiH prahitaH kimekaH // 7 // nikhilatrirekhaiH samastaiH zaGkhaH pUtkartukAmaiH evaM kartumicchadbhiH madbhiH arthAtsarvaiH. saMbhUya rathAGgaM varivAribhirapratihataM cakraM pANau haste yasya sa rathAGgapANiviSNustaM prati ekaH pAJcajanyanAmA zaGkhaH / utprekSyate-kiM prahitaH praSita iva / kiM kriyamANaiH / nikhilatrirekhairnijIyamAnaiH parAbhavanapadavIM nIyamAnaiH haThAtprApyamAnaiH / kyaa| svakuravindadatyA vargasya kuravindAH padmarAgamaNayaH / 'sve hi darzayati kaH pareNathAnarghyadantakuravindamAlike' iti naiSadhe / tadvadantA dazanA yasyAH sA / kayA kRtvA / kaNThazriyA nijagalalakSmyA sAdhanabhUtayA // kaNThIkRto yajalajastridazyAstadvedhasA sAdhu vidhIyate sma / naisargikAnArjavamAtmaniSThaM jayAdavAdyaM kathamanyathAyam // 8 // vedhasA brahmaNA yajalajastrirekhaH tridazyA devyAH kaNThIkRtaH kaNThapIThatA prApitaH / 'tataH priyopAttarasAdharauSThe nivezya dadhmau jala kumAraH' iti raghau / ahamevaM manye / jagatsRSTikRtA tatsAdhu samyagvidhIyate sma samIcInamanuSThitam / anyathA aparapra. kAreNa yatkaNThapIThIkaraNamantareNa ayaM zaGkhaH Atmani khasimanviSaye niSThA sthitiryasya tAdRzaM naisargikaM khAbhAvikaM khotpattisamayAdeva jAtamaparyavasAnasthAyukamanArjavaM kathaM kena prakAreNa jahyAttyajet / yaduktam-'vimalatA vacanasya na gocare janayitA tava zaGkha mahodadhiH / mudamalaM tanute ca tava dhvaniH kimu tato nihitA hRdi vakratA // ' iti / api tu na kayApi vidhayA naiva muzcet // yatkaNThapIThena haThAdupAttAM dRSTvAtmabhUSAmakhilAstrirekhAH / pUtkurvate kiM vikalIbhavantaH pratyAlayaM bhaikSabhujo bhujantaH // 89 // akhilAH samastAstrirekhAH zaGkhAH vikalIbhavanto gRthilA jAyamAnAH pratyAlayaM gRhaM gRhaM prati puurvte|lokaanaaN puraH pUtkAraM kurvantItyarthaH / vikalatAmeva darzayati-kiM. Page #424 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 8 sargaH) hIrasaubhAgyam / bhuutaaH| bhikSANAM sanuho bhaikSaM bhujanyaznantIti bhaikSabhujo bhikSukAH sAnyAsikayogipra. mukhAstAn bhajantaH sevamAnA iti vikalpena vicArAnabhijJatA / vaikalpakAraNamAha-kiM kRtvA / yasyA devyAH kaNThapIThena galakandalena haThAdvalAdupAttAM gRhItAmAtmanaH khasya bhUSAmAbharaNAdilakSmIm / 'vinApi bhUSAmavadhiH zriyAmasau' iti naiSadhe / AbharaNagaNamantareNApi damayantI zriyAM suSamANAmavadhiH sImAstIti' iti tadRttiH / dRSTvA vi. lokya // iti kaNThapIThaH // yUno manojanmanRpasya tasyA vapulatAyAH sa niketabhAjaH / zRGgArabhUSAsuSamAdidRkSorivAtmadarzaH zuzubhe tadAsyam // 90 // tasyAstridazyA AsyaM zuzubhe reje / utprekSyate-yUnastaruNasya manojanmanRpasya smararAjasya AtmadoM darpaNa iva / kiMbhUtasya manojanmanRpasya |ysyaa devyA vapulatA zarI. rayaSTI saivAvAsAthai vAsakRte niketaM bhavanaM bhajatIti tasya / punaH kiM kartumicchoH / zRGgArArtha zobhAkRte yA bhUSA bhUSaNAni / 'tasmai khabhUSAdRSadaMzuzilpabalidviSaH kArmuka. marpayantI' iti naiSadhe / "nijabhUSaNamaNikiraNagaNavyatirekeNa' iti tadRttiH / teSAmAbharaNAnAM suSamAM sAtizAyinI zobhAm / 'suSamA sAtizAyinI' iti haimyAm / 'sA atizAyinI zobhA suSamA procyate' iti tadvattiH / tAM didRkSoH draSTumicchoH / 'tAva. deva RSirindra diDhakSuH' iti naiSadhe / 'nAradarSirindradraSTumicchuH' iti tadvRttiH // kRSNacchaviM bhrUyugalIM dadhAnaM jyotsnAsudhApAyi cakoracakSuH / utsaGgasaGgIkRtatAradantamAsyaM tridazyAH zazibimbati sma // 91 // tridazyAH zAsanAmAyA AsyaM vadanaM zazibimbati candramaNDalamivAcarati / 'sarvaprAtipadikebhyaH kvip vAcAre ityeke' iti vippratyaye zazibimbatIti siddham / kiM kuMrvANam / lakSma lAJchanaM tadvatkRSNA mecakA chaviH kAntiryasyAstAdRzIM bhrUyugalImUrdhvanayanayoruparipradeze romapaddhatidvitayIm / 'uccai rAjyAdidAnAtkalikaluSamalakSAlanAttAmasAnAmucchindAdvighnabhedAtridazapatikarasparzanAddarzanasya / hetutvAtsasyasUryAdyudayaphalapadakharjanajJAnabhUtvAddhaste nAbheyadevaprabhupadayugalI..... gauriveha // iti zrIsomasunda. rasUrikRtastotre yugalIzabdaH / dadhAnaM bibhrANam / puna: kiMbhUtam / jyotsnA candrikA jyotsnApriyatvAt tathA sudhAmamRtaM pibata ityevNshiilau| 'kaNe hRtya cakorINAM gaNaH pItvA sudhAsavam / ajAyata madeneva guJjApuAruNekSaNAH // iti vastupAlakIrtikaumudyAM candrodayavarNane yathA cakorANAM nyotsnApAnaM tathA sudhApAnamapi dRzyate iti / cakorau jyotsnApriyAveva cakSuSI yatra / atha vA jyotsnArUpAM sudhAM sudhArucitvAtpibata ityevaMzIlI tAdRzI calacaJcU enattulye vA cakSuSI netre yatra / punaH kiMbhUtam / utsaGgo kroDe saGgo'styAsAM tAdRzAH kRtAstArAstArakAH / 'tArakAbhakanInikayostArauM' iti liGgAnuzAsane nakSa. trakanInikayorarthayostArazabda: puMstrIliGge / yathA 'tArastArA ca' ityavacUrNau / eva daityAttadrUpA vA tattulyA vA dantA yatra tat // Page #425 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| cikIrSatA yanmukhamAttasAramAtmAnamanviSya caturmukhena / galanmarandAzrukaNAjarAjIdvirepharAvairiva rAraTIti // 92 // galantaH patanto ye marandAH madhUni makarandabindavasta evAzrukaNA rodane nayananirgatanIravipluSo ysyaam| tAdRzI abjarAjI kmlmaalaa| utprekSyate-dvirepharAvairmadhukaraguaAravai rAraTIti atizayena roditi pUtkRti vA kurute| kiM kRtvaa| yanmukhaM yasyA zAsanadevatAyA vadanaM cikIrSatA kartumicchatA caturmukhena brahmaNA AttaM gRhItaM sAram / ' 'samyagmajjA sAro maJji' iti haimyAm / sAradalaM vA khakIyasadvastu yasmAttAdRzamAtmAnamanviSya vilokya // yadIyacetovasatau vasantaM svamitrapuSpAstranRpaM nirIkSya / kimAgatastaM milituM mRgAko vakraM cakAse surakambukaNThyAH / / 93 // surasya kambuH trirekhaH etAvatA dakSiNAvartazaGkha tadvat rekhAtrikAGkitaH kaNTho yasyA stasyAH / surakambukaNThyAH surasya kambukaNThyA vadhvA iti vA / sudhAzanavadhvA vakra vadanaM cakAse didIpe / utprekSyate-yasyA idaM yadIyaM cetazcittaM tadeva vasatirvAsavezma tatra vasantaM vAsaM kurvANam / devIsaMbandhini hRdayasadane tiSThantamityarthaH / tathA khasyAtmano mitraM sakhAyaM puSpAstranAmAnaM madanAbhidhAnaM nRpaM rAjAnaM nirIkSya vyAlocya / taM prati militumAgato gaganAtsamAgataH / kiMbhUtaH / mRgAGkaH zazadharazcandra iva // yasyA mukhaM svarvanitArcitAyAH saMvardhya tArAtatimuktikAbhiH / svaHsindhutIre kimu diGmRgAkSyo nimicya raatriimnnimutsRjnti||94|| khaHkhargasya vanitAH sImantinyaH tAbhiraciMtAyAH pUjitAyAH yasyAH zAsanadeva. tAyA mukhaM vadanaM nirmicya nIrAjayitvA mukhasya nyuJchanaM kRtvA / utprekSyate-diGmR. gAkSyaH digaGganAH khaHsindhutIre khargagaGgAtaTe rAtrImaNiM nizAratnaM candram / 'kathayati parizrAnti rAtrItamaH saha yudhvanA' iti naiSadhe rAtrIzabdo dIrgho'pyasti / candrakAnta. ratnamapi kimu utsajanti tyajanti / kiM kRtvA / tArANAmAgrahanakSatratArakANAM tatayaH zreNayaH eva muktikAH laghumuktAphalAni tAbhiH / 'sitA vamantyaH khalu kIrtimuktikAH' iti naiSadhe / athavA muktA eva muktikAstAbhiH kRtvA saMvarya vardhayitvA idAnIMtanyA api sadhavavadhvaH khagurUnmuktAphalairvardhayitvA maNipramukhaM nyuJchanIkRtya kvacinmuJcantIti rItiH // iti mukham // agaNyalAvaNyapayastridazyA aasyaatprsrpdvilsttrnggaiH| mA stAhistAditi nimabhAgaM cakre virazcizcibukaM kimante // 95 // virazcibrahmA ante vakaprAntapradeze / uprekSyate-itIva hetonimno gambhIro nIcI bhAgaH pradezo yasya tAdRzaM cibukamasikAdhaHpradezaM cakre nirmitavAn / iti kim / Page #426 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 8 saMrgaH hIrasaubhAgyam / yadasyAstridazyA devyA AsvAdakakuNDAdvilasattaraH prasphuraskallolaiH svaraGgAkArIbhavatkAntipratAnaiH / 'vimalaM vartulaM kAntitaraGgi vadanaM vibho' ityukteH / kRtvA prasarpaniHsarat 'gacchati visarpatyayatyayate' iti kriyAkalApe / yathA visarpati tathA prasarpatyapi / agaNyamameyaM yallAvaNyaM lavaNimA tadeva payaH pAnIyaM bahistAnmukhAdahi ge mA stAnmA bhavatu vAdahirmA niryaatu| 'dhRtyudbhavA yaccibuke cakAsti nimne manAgaGguliyatraNeva' iti naiSadhe // yadAnanAmbhoruhavAsasaudhe sAtaM vasantyA jalarAziputryAH / vilAsavApIva payovihAraM khairaM vidhAtuM cibukastridazyAH // 96 // tridazyAH zAsanadevyAzcibukaH / utprekSyate-jalarAzipucyA lakSmyA vilAsavApIva kiiddaadiirghikev| kiM kartum / svaira svecchayA payasi vAriNi vihAraM jalakelim / 'yasyAva. rodhastanacandanAnAM prakSAlanAdvArivihArakAle' iti raghuvaMze / vidhAtuM kartum / kiM ku tyA jalarAziputryAH / yadAnanAmbhoruhavAsasaudhe yasyA devyA AnanaM vadanamevAmbhoruhaM kamalaM tadeva vAsasaudhaM vasanasadanaM tatra sAtaM sukhaM yathA syAttathA vasanyAH sthiti kurvatyAH // iti devIcibukAH / / reje'dharo'syA harimanthakAlAtpravAsinaM yanmukhacandraputram / hRllekhabhAjA milituM pravAlaH payodhinAhAtumiva prayuktaH // 97 // asyA devyA adharaH oSTho reje rAjate sma / utprekSyate-payodhinA samudreNa yasyA mukhameva candraM khaputramAhAtumAkArayitumiva pravAla: samudrotpannatvAdvidrumaH / atha vA prakRSTa uktasaMdezavAkyakathako bAlakaH prayuktaH preSitaH / kiMlakSaNena samudreNa / hallekhamutkaNThAmautsukyaM bhajatIti tAdRzena / kiM kartum / milituM putrapremNA saGgaM kartum / candrasya samudrotpannatvena nandanatvam / kiMbhUtaM candram / hariNA viSNunA mandarAdriNA yo manyo manthanaM tasya kAla: samayaH tasmAdArabhya pravAsinaM paradeze gataM punarAgatam ata eva milanotkaNThA // yadAnanAGgIkRtavigraheNa radacchadAGgaH kSaNadAkareNa / priyauSadheraGgabhavaH kimeSa prapAlyate vaptRtayA prabAlaH // 98 // yasyA devyA AnanaM mukhaM tadeva aGgIkRtaH abhyupagataH gRhIto vigrahaH zarIraM yena tAdRzena kSaNadAkareNa vidhunA priyAyAH khakAntAyA auSadheH phalapAkAvasAnikAyAH AbhavastanujaH / candrasyauSadhIpatitvAt patipatnIsaMbandhaH / prabAlasya cauSadhIjAtatvAdauSadhyAH putratvamevopapannam / tathA radacchado'dharaH sa evAjhaM yasya tAdRzaH pravAla: pallavaH prakRSTo bAla: pravAla: / athavA prakarSeNa bAlakazca vaptRtayA pitRtvena prapAlyate samyatayA pAlyate / anyo vaptA AtmapatnIsaMjAtamatIva bAlakaM nijanandanaM premNA prapAlayati // Page #427 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 316 kaavymaalaa| idamukhIbhUtamavetya candraM bAlaM tadIyaM karacakravAlam / anvAgataM prAkpraNayAdivaitaddantacchandaH sphUrtimiyati tasyAH // 99 // tasyA devyA dazanacchado dazanapatramadharaH sphUrti zobhAmiyati / utprekSyate-idaMmukhIbhUtam asyA vadanabhAvaM prAptaM candraM khajanakumudasuhRdamavetya jJAtvA samyagavabudhya prAkpraNayAtpUrvasnehAcandrAvasthAyAM nityamutsaGgasaGgIkaraNaprIteH etaddazanacchadadehaM devIda. ntavastragAtraM tadIyaM yadvadanIbhUtacandrasaMbandhi tathA bAlaM laghukumAre karANAM kiraNAnAM cakravAlaM maNDalamanvAgataM pRSThe sametamiva / yo bAlaH sa piturmAturvA pRSThe sametIti rItirapi bAlatvAtkiraNAnAmaruNatvamapi yuktameveti // yaddantapatreNa raNe'bhibhUtA naMSTvA praviSTApi payodhimadhye / raktAGkarAjI hRdi kRSNavallIM zalyaM kimadyApi na paryahArSIt // 10 // yasyA devatAyA dantapatreNa dazanadalenAdhareNa raNe paraspardhitayA mitho yuddhe abhibhUtA parAjitA satIrakAGkarAjI vidrumamAlikA hRdi manasi viSaye hRdaye vakSasi vA kRSNavallIm / 'kAlivela' iti lokaprasiddhA / tadrUpaM tAmeva vA zalyaM zUkakaNTakAdInAM zalAkAM hRdaye marmapraviSTazastraM vA / 'zalyaM zastrazalAkayoH' ityanekArthaH / tathA 'zalyaM zarIrAntargataM zastrAdisImAcchidaM baMzAdInAM zalAkAvizeSazca' iti liGgAnuzAsane / a. dyApi adyatanaM dinaM yAvanna paryahArSIt pariharati sma hRdaye evAvatiSThamAnamAste kim / naSTA yadadharoddharavirodhiviruddhavidhAnAtisAdhvasAtpraNazya payodhiH samudrastasya madhye a. tyagAdhajalAntaH praviSTA pravizya sthitApi // ityadharaH // . bandhUkabandhUbhavadetadIyadantacchade dantarucizcakAse / , nipetuSI kokanadacchadAGke zaratsudhAdIdhitikaumudIva // 101 // bandhUko bandhujIvaH / 'vipohariyA' iti lokaprasiddhiH / sa raktakusumaH syAt / tathA 'bandhujIvavighAtaM grISmadivasAvasAnajanAH' iti campUkathAyAm / grISme hi bandhU. kAni zuSyanti / tathA 'bandhUkaprasavAruNAmbaradharAm' iti laghustave'pi / tasya bandhUkakusumasya bandhUbhavan sahodaro mitraM vA jAyamAno ya etadIyo devatAsaMbandhI dantacchado'dharasvatra nipetuSI patanazIlA patitA vA dantAnAmarthAddevIdazanAnAM ruciH kAntizvakAse dIpyate sma / utprekSyate-kokanadasya vikasitaraktotpalasya yacchadaM patraM tasyAGke utsaru nipetuSI samIyuSI prAptA zarado ghanAtyayasya sudhAdIdhitiramRtavat zara. kAlena jaladhararodhoparodhAvadhIraNena nirmalIkRtatvAdujjvalA ativizadIbhUtA dIdhitayaH kAntayo yasyetyanvarthanAmA candrastasya kaumudI candrikeva / atha vopamA / yathA raktakamalapalAze zAradInanizAnAyakakaumudI zobhate // pIyUSapUrNasmarakelizoNamaNInibaddhAdharadIrghikAyAm / yasyA vinidradvijacandrikAbhirAzrIyate kairaviNIvanazrIH // 102 // Page #428 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 8 sargaH] hIrasaubhAgyam / 317 yasyAH zAsanasuryAH vinidrantInivijRmbhamANAbhirdvijAnAM dantAnAM candrikAbhijyoMnAbhiH / kAntibhirityarthaH / 'dazanacandrikayA vyavabhAsitam' iti raghau / kairaviNInAM kumudinInAM candravikAzivizadavikasitAravindinInAM vanaM kAnanam / vRndamityarthaH / tasya zrIH lakSmIH zobhA AzrIyate aalmbyte| kasyAm / pIyUSaiH sudhArasaiH pUrNAyAM nirbharabharitAyAM smarasya ratipateH kelaye krIDAkaraNArtha zoNa raktarmaNIbhiH ratnaiH / pdmraaggnnairityrthH| nibaddhAyAM racitAyAM ghaTitAyAmadharo'rthAdevyA oSTaH sa eva dIdhikA vApI tayAM rAjIva / 'vanarAjini dIpikAvAriNi snAnam' iti pANDavacaritre'rjunasyASTApadayAtrAdhikAre / yatra rAjIvAni tatra rAjIvinIlatAyA api sadbhAva iti / tathA 'kecidadantyamRtamasti pure surANAM kecidvadanti vanitAdharapallaveSu / brUmo vayaM tvadarivargakarAgulISu yatpAnato maraNamAgatamapyapAstam // ' iti bhojaprabandhe vanitAdhareSu sudhArasaH // kharbhANubhIro rajatIcariSNoH kalaGkabhAjaH kSayinaH sitAMzoH / jyotsnA kimudvegavatI yadAsyaM bheje'pavighnaM dazanAMzudambhAt // 10 // sitAMzozcandrAdudvegavatI khedaM prAptA satI jyotsnA / utprekSyate-dazanAnAM rAjadantAnAmaMzavaH kiraNAsteSAM dambhAtkapaTAt apagatA vighnA vasatau khAniSTakAriNa: pra. tyUhA yasmAttAdRk yadAsyaM devIvadanaM bheje zritavatIva / udvegakAraNAnyAha-kiMbhUtasya sitAMzoH / kharbhANo rAhoH sakAzAdbhIrobhIrukasya / khAbhyavahArakArisiMhikeyabhayavihulIbhUtasyetyarthaH / etAvatA savairatvamuktam / punaH kiMbhUtasya / rajanyAM nizAyAmeva pAradArikapATaccarAdivacariSNoH saMcaraNazIlasya / etAvatA cauraviTAdiceSTAvatvaM ca / ata eva punaH kiMbhUtasya / kalaI gurudArAbhigamanAdapavAdaM lAJchanaM ca bhajatIti kalaGkabhAjaH / etAvatA sApavAdatvaM suzIlatArAhityaM ca / punaH kiMbhUtasya / kSayinaH kSayarogavataH / khaparadAreSvatyAsaktasya vyasanino rAjayakSmAdayo rogA bhaveyuravazyam / yataH 'kampaH svedazramo mUrchA bhramilA nirvalakSayaH / rAjayakSmAdirogAzca bhveyumaithunotthitaaH||' iti yogazAstre / pakSe kRSNapakSAnubhAvAt kalAbhihIMyamAnatayA kSINatAbhAjaH / sitAMzo. riti padenApi pANDuratvaM sUcitam / tacca rogAdinA duHkhAdyatirekeNa vA pANDimA jAyate / tataH pANDukuSTharogavataH bhUtAdivadvaladehasya vA / tato'pi virUpavataH / etebhyaH kAraNebhyaH etaiH kAraNairvA manasyudvegaM prAptA // yasyAH pRNannirjaradRkcakorAndantaprabhAbhirvadanaM didIpe / zaradvinidrIkRtacandrikAbhirvibhAvarINAmiva sArvabhaumaH // 10 // vasyA devatAyA dantaprabhAbhirdazanadIptibhiH kRtvA vadanaM mukhaM didIpe / vadanaM kiM kurvat / pRNat prINayat / 'pRNa prINane tudAdidhAtorayaM prayogaH / kAn / nirjarA devAsteSAM dRzo locanAnyeva korA jyotsnApriyAstAn / ka iva / sArvabhauma iva / yathA vibhAvarINAM zarvarINAM sArvabhaumazcakravartI prANanAthazcandraH ! 'kandarpa'nalpadarSe vikirati Page #429 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kAvyamAlA / kiraNAJzArvarIsArvabhaumaH' iti nATakagranthe / zaradA ghanAtyayena vinidrIkatA jaladha. radhArAvadhAraNena nirmalIkRtya vistAritA yAzcandrikAzcandragolikAstAbhiH kRtvA diipyte|| smitazriyAmizritadantakAntizcakAsti giirvaannmRgekssnnaayaaH| bandIkRtA candramasaM vijitya jyollAsya dArA vadanena vidmH||10|| gIrvANasya amoghasadasadvacanaprapazcanArAcasya devasya mRgekSaNAyA hariNalocanAyAH triyaH zAsanadevatAyAH smitasya kathaMcidvinodAvasararasavinirmitahasitasya triyA zve. timalakSmyA mizritA karambitA vyAptA dantAnAM dazanAnAM kAntiIptizcakAsti dIpyate / tatra vayamevaM vidmo jAnImo vitakai vA kurmaH utprekSAmahe vA / vadanena devatAmukhena arthAnijajagajitvaravaibhavena candramasaM kumudabAndhavaM vijitya parAbhUyAsya candramasaH dArA jAyA jyotsnA kaumudI bandIkRtA nigRhya rakSiteva / 'vidma ityutprekSAviSa* . ye'pi bhavet' iti kAvyakalpalatAyAm // iti sasmitadantakAntiH // marunmRgAkSIvadanAbjadantaistArezatArairvijitairvibhUtyA / Alocyate tadvijigISayeva saMbhUya tIre'mbaranirjhariNyAH // 106 // tArA jyotIMSi teSAmIzastArezazcandraH / tathA tArA upalakSaNAtsarve'pi grahanakSatratArakAstaiH saMbhUya ekatra militvA ambaranirjhariNyA gaganataraGgiNyAH / AkAzagaGgAyA ityarthaH / tIre rodhasi tttprdeshe| utprekSyate-Alocyate manyate bicAra iva vidhiiyte| kyaa| tdvijigiissyaa| teSAM khadveSyANAM vadantAnAM vijigISA parAbubhUSA abhibhavi. tumicchA tayA / anyApi nijapratipanthiparAjayacikIrSayA ekAntapradeze militvA mitho mantrayanti / kim / tArezatArairmarunmRgAkSyA surahariNacakSuSA devatayA vadanAbjena khamukhakamalena tathA dantairdazanaizca vibhUtyA teSAmadvaitalakSmyA kRtvA vijitaiH parAbhUtaiH // ajayyavIrya mukhapadmamasyAH zriyA jayantaM khamavetya rAjJA / saMdhi vidhAtuM prahitAH pradhAnA dvijAH samaM tena kimullasanti // 107 // dvijA devIdazanA ullasanti dIpyante / kiMbhUtAH / pradhAnAH prakRSTalakSaNopetAH / utprekSyade-rAjJA candreNa nRpeNa ca tena khajaitreNa mukhapadmana samaM saMdhi paraspara melaM prItiM vA vidhAtuM pradhAnAH sacivA dvijAH khapAripArzvakA brAhmaNAH purohitAdayaH prahitAH preSitA iva / kiM kRtvA / ajayyaM jetumazakyaM kenApi spardhinA virodhinA kadApi kathamapi SaDguNaistisabhiH zaktibhizcatubhirupAyaizcatasRbhirbuddhibhirapi na jIyate parAbhUyate ityajayyaM tAdRzaM vIrya parAkramo yasya tAdRzamasyA devyA mukhapadmaM vAdanAravindaM khamAtmAnaM zriyA lakSmyA kRtvA jayantaM parAbhavantamavetya jJAtvA yo'dhikabalo nijanijigISuzca tena sAthai saMdhirevocita iti // Page #430 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 8 sargaH ] hIrasaubhAgyam / pANDuH kSayI zUnyanabhazcariSNurniraGgarAhordviSato'pi biMbhyat / doSAkaraH zyAmamukho varAko'smAkaM purastAjjaDa kastvamekaH // 108 // haMsato'kSINasukhA mukhasthA jitAhitAH sphItaguNA vizuddhAH / naike'bhibhUtAH kimitIndumudyayutA tridazyAH prahasanti dantAH // 109 // tridazyAH zAsanAmartyAyAH dantA dazanA udyantI prakaTIbhavantI uccairniryAntI vA kAntistayA kRtvA / utprekSyate - iti heto induM vidhuM prakarSeNa hasantIva zazino hAsyaM sRjantIva / iti kim / yat he indo he jaDa mUrkha jaDakharUpa jaDAzaya / 'kimu dadhau jaDa vA vaDavAnalAt' iti naiSadhe candrasaMbodhanaM jaDa iti / asmAkaM purastAddantAnAma varAka: tapakhI drumako vA tvaM kaH / na kazcidapItyarthaH / varAkatAmevAdarzayatikiMbhUtastvam / pANDuH pANDurogavAn zvetakuSTa vinaSTavapuH / bhUtAdibaddha balavigraho vA / punaH kiMbhUtaH / kSayI rAjayakSmA rogo'syAstIti / kSayAtpratidinaM kalAnAmapagamAt / bahulapakSe vapuSaH kSINatA astyasminniti vA kSayI | punaH kiMbhUtaH / zUnyaM nirmAnuSaM tathAnenaiva samyaktayA babhastIti bhAtIti nabhaH kutsitasthAnam / 'nizAnabhaH sadRze' iti campUkathAyAm / nizAnaistejakhibhivaraiirbabhasti zobhate iti nizA nibhAstathA sadRza: i kAmo yasya tasya saMbodhanam / pakSe rAtrigaganatulye iti taTippana (Na) ke / tatra nagaragrAmArAmamAnavAdirikta ke sthAnake cariSNuH saMcaraNazIlaH zmazAnAdiSu bhakSaNazIlo vA / 'cara matibhakSaNayoH' asya dhAtoH prayogatvena jagdhiH sthitizceti vyarthatA / punaH 'kiMbhUtaH / nirgatamaGgaM zarIraM yasya / viSNunA sudarzanacakre zirovazeSIkRtatvAdaGgarAhityam / tAdRzAdrAhoH vidhuMtudAdviSato vairiNaH sakAzAdvibhyadbhayamAkalayat / punaH kiMbhUtaH / doSANAmapaguNAnAmAkaraH khaniH nizAkarazca / punaH kiMbhUtaH / zyAmaM kalaGkena kRtvA kRSNaM - mukhaM vakraM - yasya / prAyaH kalaGkakalitAH zyAmAnanA eva syuH / punaH kiMbhUtaH / eko. nAsti dvitIyaH sadRzaH ko'pi evaMvidhastvaM kva / vayaM punaH kIdRzAH / haMsavat ubhayapakSavizuddhatvena dyotante iti / punaH kiMbhUtAH / akSINaM na kSIyate smetyakSINam aniSTIyamAnaM saMpUrNa vA sarvAGgINaM vA sukhaM sAtaM yeSAm / etAvatA rogarAhityasAtavantaH / punaH kiMbhUtAH / mukhe sarveSAmapyagre vakre ca tiSThanti iti mukhasthAH / etAvatA susthAnabhAjaH / punaH kiMbhUtAH / jitAH svakIya paramavaibhavairabhibhUtAH vajraratnakundatArakAdayo'hitAH pratispardhino yaiste jitAhitAH / etAvatA nirvairitAH / punaH kiMbhUtAH / sphItA vizvavi-khyAtA vRddhi prAptA vA guNA yeSAM te sphItaguNAH / etAvatA guNavattvam / punaH kiMbhUtAH / vizeSeNa zuddhA niSkalaGkAH sarvatrAvadAtAH / etAvatA sarvadApyuccaiH zirasaH / punaH kiMbhUtAH / naike aneke dvAtriMzapramANatvena / etAvatA vRddhibhAjaH sagotratvAt / punaH kiM --- bhUtAH / abhilakSaNayuktaM rUpaM yeSAm / 'abhipsAlakSaNayoH' ityanekArthaH / abhirUpAH paNDitAH / 'vidvAnsudhIH kavivicakSaNalabdhavarNAH jJaprAptarUpakRtikRSTyabhirUpadhIrAH' - iti haimyAm // yugmam // 47 119 Page #431 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| AzAnurAgAtizayaM sRjantI pracetasaH sphAramarIcitArA / samujihAnadvijarAjarAjivakrA ma saMdhyeva vibhAti devI // 110 // sA zrIvIrazAsanAdhiSThAyikA devI saMdhyeva dinAvasAnapitRsUriva vibhAti sma / prAtaHkAlInApi saMdhyA procyate / ato'rthena dinAvasAnasyetyuktam / 'saMdhyA tu pitRsUH' iti saMdhyAnAmadvayaM haimyAm / devI saMdhyA ca kiM kurvatI / pracetasaH prakRSTamunnatecchaM ceto mano yasya tAdRzasya mahato'pi AzAyA vAJchAyA anurAgasya mohasya snehasya vA atiza- - yamAdhikyamutkarSa vA sRjantI kurvntii| mahAnto'pi yAmAlokya muhyanti snihyanti ca / yAM spRhayantItyarthaH / pakSe pracetaso varuNasya / 'varuNastvarNatamandiraM pracetAH' iti hai.. myAm / AzAyA dizaH pazcimAyA anugataM kramAgataM rAgasya raktatAyA atizayaM prAH balyaM saMdhyArAgaM sRjantI vidadhAnA / punaH kiMbhUtAH / sphArA udArA bahupradezadarzinyo lakSayojanaviSayatvAnmarIcayo dIptayastAdRze tAre kanI nike yasyAH / pakSe dIpyamAnA jhagajjhagiti kurvantyaH kAntayo rociSo yeSAM tAdRzAstArA jyotIMSi yasyAM sA / punaH kiMbhUtAH / samujihAna udayamAnaH / 'mukhendunAnena sahojihAne' iti naiSadhe / 'candreNa samamudayantI' iti tadvRttiH / dvijarAjazcandraH dvijAnAM radanAnAM rAjAno dvijarAjA dantazreSThAH / 'kacidamAdyantasya paratvam' iti dantAnAM rAjA rAjadantA iti dantaza. bdasya paratvam / tai rAjanteM ityevaMzIla: prArambhaH / pUrNimAyAM saMdhyAprArambha eva ca. ndro'bhyudeti / ataH prArambho vadanaM ca yasyAH sA / rAjadantazobhitavadanA devii| uditacandraprArambhA ca saMdhyA // iti dantAH // zazI sudhAM prekSya nipIyamAnAM suraiH sRjaMstatra mamatvamantaH / rarakSa nikSipya raho rasajJA pAtryAmivaitAM kRtayanmukhAGgaH // 111 // ___ zazI zazadharo vidhuH etAM vasudhAM raha ekAntasthAnasthitAyAM rasajJA devIrasanA saiva pAtrI bhAjanavizeSastasyAM nikSipya sthApayitvA / utprekSyate-rarakSeva gopAyati smeva rakSitavAniva / kiMbhUtaH zazI / kRtaM svenaiva niSpAditaM khAtmanaiva viracitaM yasyA devyA mukhaM vadanameva aGgaM zarIraM yena / zazI kiM kurvan / antazcittamadhye tatra khasudhA. viSaye mamatvam iyaM sudhA mayA yathAkathaMcidrakSaNIyaiveti / mama ityasya bhAvo mamatA to mohamUcchI sRjan kurvan / kiM kRtvA / suraiH sudhAzanaiH nipIyamAnAM pItvApItvA niSThApyamAnAm / yaduktam-'virahivargavadhavyasanAkulaM kalaya pApamazeSakalaM vidhum / suranipItasudhAkamapApakam' iti naiSadhe / surAzcandramasaH sudhAM pibanti iti sudhAM nijAGkasthAyukapIyUSaM prekSya vilokya // yasyA rasajJAM jayinIM nibhAlya zoNacchadaM tattulanAvilAsam / pitAmahaM prArthayate khatAtAravindagehe nivasantamUhe // 112 // zoNacchadaM raktotpalapatraM pitAmahaM janakajanakaM dhAtAraM ca prati ahamevamUhe vitarka Page #432 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 8 sargaH] hIrasaubhAgyam / yAmi / tattulanAvilAsaM tasyA devIrasajJAyAstulanAM sAdRzyaM tasya vilAsa vaicitryaM lIlA vaa| 'asakRdamRtabindusyandino vAgvilAsAH' iti campUkathAyAm / 'nirantarasu. dhArasAviSkAriNo vAgvilAsA vacanavaicitrye' iti taTippana(Na)kam / prArthayate yAcatIva / NyantatvAdvikarmatvam / pitAmahaM kiM kurvantam / khasyAtmanaH khajanmakartRtvena tAto janako'ravindaH padmaH sa eva tatra vA gehaM mandiraM tatra nivasantaM nivAsa kurvantam / etAvatA saMbandho jAtaH saMvandhe ca prArthanA phalegrahiH syAditi kiM kRtvA prArthayate / yasyA devatAyA jihvAM rasajJAM jayinI nijajayanazIlAM nibhAlya nirIkSya // khaM niSThitaM nityamuparvapAnAtpIyUSamanviSya sitatviSeva / praiSIdamAnApayituM rasajJAsudhAdo'syA dvijarAjirAbhAt // 113 // * asyA devatAyA dvijarAjirdantapaktirAbhAdbabhau / utprekSyate-sitatviSA candramasA idaM pIyUSamAnApayitumAtmArthe AnayanArthamasyA devyA rasajJA jilA saiva sudhAyA amRtarasasya hado dravasvatra dvijarAjistadadhipatitvAtkhabhRtyavIbhUtA dvijapatirdazanAvalIrUpA brAhmaNamaNDalI praiSi prahiteva / kiM kRtvA / nityamahorAtraM suparvaNAM devAnAM sudhAzanatvAtpAnAtpAnavazataH niSThitaM kSINaM khalpAvaziSTaM vA pIyUSaM sudhArasamanviSya samIkSya / / jAne yadAsyaM sarasIruhAyA vijmbhijihaarunnpdmptraa| zreNIbhavantaH pulinAvataMsA haMsadvijAH syuH kathamanyathAsyAm // 114 // yadAsyaM devIvadanam ahamevaM jAne vedmi / sudhAyA amRtarasasya sarasI mahatsarovara. miva / kiNbhuutm| vijRmbhi vikasanazIlaM jilA devIrasanA saivAruNapadmasya rakakamalasya paJcaM dalaM yasyAM sA / evaM cenna tarhi anyathA sudhAsarasImantareNa asyAM sarasyAM puli. nasya jalojjhitapradezasya taTasyetyarthaH / 'pulinaM tanalojjhitam' iti haimyAm / avataMsAH zekharIbhUtAstathA zreNIbhavantaH palayA jAyabhAnAH santastiSThantaH haMsadvijAH sitacchadavihaMgamAH haMsavadujjvalA dvijA dazanAH kathaM kena prakAreNa syurbhaveyuH // - varSiSNudevIhRdayAnurAgavArAMnidheviMdrumakandalIva / * kaNThatrirekhena mukhe gRhItA pupoSa bhUSAM rasanAdasIyA // 115 // bhadasIyA amuSyA iyamadasIyA zAsanadevatAsaMbandhinI rasanA jilA bhUSAM zomAM pupoSa puSNAti sma / zuzubhe ityarthaH / utprekSyate-kaNTha eva trirekhaH tisro rekhA yati kambunopameyatvAtkambureva tena mukhe khavadane gRhItA upAttA vardhiSNurvardhanazIlo yo devyA hRdaye manasi / hRdayaM mano vakSazca / anurAgaH khapriyAyupari atyantAnuraktatA vardhamAno rAga: sa eva vArAMnidhiH samudraH tasya / tadutpannasyetyarthaH / vidrumasya pravAlasya kandalI navAkara iva / 'kandalI rUparAge'pi kalApe ca navAGkare / mRgajAtiprabhede ca' iti liGgAnuzAsanAvacUnoM vidrumANAM zaGkhAnAM ca samudre sadbhAvAttadrahaNamucitameveti // iti rasajJA // Page #433 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 372 kaavymaalaa| jaDIbhavantI ripuniye yadvAcA jitA hIvidhurA vipaJcI / yiyAsayA zaivalinIzapAre tumbadvayaM kiM bibharAMbabhUva // 116 // ___ yadvAcA devI sudhArasogArAyamAna(Na)vANyA jitAbhibhUtA ata eva hiyA parAtparAbhavodbhUtabhUrilajayA vidhurA vihvalA vyAkulA vipazcI vINA / zaivalinIzasya saridbhartuH samudrasya pAre aparapArzvavartini taTe yiyAsayA mandAkSalakSIkRtatvenAparasya kasyApi khAsyaM darzayitumazanuvantI gntumicchyaa| utprekSyate--tumbadyaM kim| alAvuyugalamiva vimarAMvabhUva dhRtavatIva. / yo nadyAdijalamuttitIrghaH sa tumbakAni dharati iti rItiH / kiM kurvatI / ripuniye pratipanthiparAbhavane pratipakSasya pratIkArakaraNe jaDIbhavantI kiMkartavyatAyAm ataH paraM mayAtha kiM karaNIyamiti kAryakaraNaviSaye mandimAnaM mUDhatAM dadhAnA / khazAtravaM pratikartumazaknuvantItyarthaH // zravaHsudhAyai jagatAM yadIyavAce pikena spRhayAlaneva / abhyasyate bhaikSabhujA tarubhyo'nizaM vane paJcamagItiruccaiH // 117 // pikena kokilena anizaM nirantaraM vane sahakArakAnane / prAyaH pikAnAM mano mAkandanikuJja eva ramate nAnyasmin zAkhikhaNDe / yata:-'yadyapi dizi dizi taravaH parimalamattAlipaTalavAcAlAH / tadapi sa ekarasAlaH kokilahRdi hanta jaagti|| iti / ucairatizayena bADhakhareNa vA pazcamasya paJcamanAno rAgasya gItirgAnaM kaNThakuharAntarAne. katAnalayamUrchanAgholanApUrvako dhvanirvA abhyasyate abhyAsasAdhyo vidhIyate / yaH paThan zAstrAbhyAsaM kurute sa bADhakhareNaiva udghoSaM kurute / kiMbhUtena pikeMna / tarubhyo'rthAnmAkandapAdapebhyo bhaikSaM maJjarIkalikArUpaM bhikSANAM samUho bhaikSam / atra samUhArthe'NpratyayaH / bhunakti aznAtIti tena bhaikSabhujA / utprekSyate-spRhayAlunevAbhilASukeneva / kasyai / jagatAM trijagajanAnAM zravasAM karNAnAmupoSitAnAmiva pAraNAyai sudhAyai amRtarasabhUtAyai // svaraikasAraM paravAdinIbhyaH saMgRhya jAne jalajAsanena / vidhIyate sma dhvanitaM tridazyAstAbhyo'tiricyeta na cetkutstt||118|| paravAdinIbhyaH saptatantrIvipaJcIbhyaH / 'sAtha tantrIbhiH saptabhiH paravAdinI' iti haimyAm / sarvavINAsakAzAt kharANAm 'SaDja-RSabha-gAndhAra-madhyama-paJcama-dhaivataniSadha-iti saptAnAM tatrIbhavAMnAM dhvanInAm 'SaDjaRSabhagAndhArA madhyamaH pnycmstthaa| dhaivato niSadhaH saptatantrIkaNThodbhavAH kharAH // ' iti hemyAm / atra tu valIkvaNAnAmevopAdAnaM madhyAdekamadvitIyaM sAraM zreSThadalam / 'sAro majAsthirAMzayoH / bale zreSThe ca' ityanekArthaH / saMgRhya saMgrahaM kRtvA gRhItvA vA jAne veni / utprekSyate vA-ahamevaM cidgocarIkaromi / jala jAsanena kamalaviSTareNa brahmaNAM tridazyA vIrazAsanadevatAyA Page #434 -------------------------------------------------------------------------- ________________ . ( sargaH] . hIrasaubhAgyam / dhvanitaM sArakharo vidhIyate sa kRtam / evaM cenna tarhi nitaM devInikhanastAbhyaH paravAdinIbhyaH kuto'tiricyate kasmAtkAraNAdadhikIbhavati // yadvAkpurastAdiva pANDurAbhirdilIyate sma trapayA sudhAbhiH / sitopalAbhizca tapakhinIbhistRNaM kimAdAya mukhena tasthe // 119 // yasyA devatAcA vAcAM mAdhuryAdvaitatayA nijanirjitvarINAM vANInAM purastAdagre trapayA lajayA kRtvA pANDurAbhirdhavalIbhUtAbhirduHkhAtirekAtpANDUbhUya sudhAbhiramRtarasaiH / utpre. kSyate-vilIyate sma vilInamiva galitvA gatamiva dravIbhAvaH prApeva / ca punaryasyA vAcA puraH tapakhinIbhirvarAkIbhiH durbalAbhiH pANDurAbhirapi sitopalAbhiH zarkarAbhiH tapakhitayA / utprekSyate-mukhena vakreNa kRtvA tRNamAdAya gRhItvA kiM tasthe sthitamiva / yaddhAcA jitA pANDurIbhUya amRtaM vilIya gataM sitA mukhe tRNaM gRhItvA sthiteti bhAvaH // iti vANI // khaprItiratyoridamoSThadhAnoH sApatnyataH saMsthitivAsabhAjoH / smarastadardhe vivabhAja sImAM rekhAmiSAtki vininISurAjim // 120 // smaraH kandarpastadardhe tayornijanitambinyornivAsasthAnakIbhUtAdhArasyArdhe tulyobhaya. paarshvyormdhye| utprekSyate-rekhAyA avaramadhyagatarekhAkArasya miSAtkapaTAtsImAmavadhibhUtabhUmI vivabhAja vibhAgIkRtavAniva vibhAgIkRtya dvayordattavAniva vaa| smaraH kiM kartumicchuH / vininISuH vyapanetumicchurnivArayituM kAhun / kAm / Aji parasparakalaham / kyoH| khasyAtmanaH prItiratinAnyoH panyoH / kiMbhUtayoH / idamasyA devyA oSTho dazanacchada eva dhAma mandira yayoH / ata evaH punaH kiMbhUtayoH / samAna eva patirbhartA yayoste sapalyau saMpanyorbhAvaH sApatyaM sApanyataH sapatnIbhAvataH kRtasapatnIkatvAdityarthaH / saM. sthitau parasparaM samyasthitau vasativiSaye vizeSeNa vAdaM kalim idaM sthAnakaM madIyamidaM sthAnakaM madIyamiti klezaM bhajatastayoH / khasvasthAnAdhikasthAna lipsayA mitho vi. vAdakAriNyorityarthaH // ityadharoSThamadhyarekhA // tatsAdhu manye malayAnilena yadetadIyasvasitIbabhUve / sarvartupuSpodbhavasaurabhasya saubhAgyamApnoti kimanyathAsau // 121 // tatsAdhu manye ahaM kavistatsAdhu samIcInaM manye hRdi mAnayAmi vedmi yanmalayAnilena malayadrumaparimalasurabhIkRtamalayazailaprasaratpavanena dAkSiNAtyavAyunA etasyA idametadIyaM devatAsaMvandhi yatsva sitaM zvAsaH tadvabhUve jAtam / 'zvAsastu zvasitam' iti haimyaam| devIzvAsarUpeNa saMjajJe anyathA tadbhavanavyatirekeNa asau malayAnilaH sarve vA te Rta. vazva sarvartavaH hima-zizira-vasanta-grISma-varSA-zarallakSaNA: SaDapi RtavaH samayavizeSAsteSAM puSpANi kusumAni tebhyaH udbhavebhya udbhava utpattiryasya tAdRzaM yatsaurabhaM surabhitA Amodo nA tatya saubhAgyaM subhagatAM mAhAtmyaM vA kiM kathaM kena prakAreNA Page #435 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 374 kaavymaalaa| moti labhate / api tu na kenApIti / yato malayAnilo vasantartAveva nAnyatuSu tato vasantau eva kusumasaurabha labhate / etadvadanazvAsAnilasya tu sarva kapuSpaparimalalambhaH tasmAtsAdhimaiva pralayavAyoH saMjAtaH / / / nimIlanonmIlanadUSitebhyo nityaM dadhanyo madhupAnupaGgam / nirvedavAnpadmakumudanebhyaH sthitaH kimAmoda idaMmukhAje // 122 // padmakumudanebhyaH kamalakairavakAnanebhyaH sakAzAnirvedavAn khedamedakhimanaH kalitaH prAptodvegaH / utprekSyate-AmodaH parimalaH idaMmukhAbje zAsanasurIvAravinde kiM sthitaH sametya khayaM vasatIva / kiMbhUtebhya: padmakumudanebhyaH / nimIlanaM saMkocaH, unmIlanaM vikAzaH / nizAyAM padmaM nimIlati kairavamunmIlati dine padmamunmIlati kumudaM nimIlati / AbhyAM kamAtsaMpadvipayAM dUSitebhyaH vikAra prApitebhyaH / pIDitebhya ityarthaH / punaH kiMbhUtebhyaH / nisaM nirantaraM madhupairmadyapAyibhijramarairvA anuSo / milanaM saMgamaM dadhayo dhArayanyaH / kurvanyaH ityarthaH // vizrANayitveva purA khasArasaurabhyametadvadanAmbujAya / zobhAsahasrAMza itaH payojaparanparAbhirgRhayAMbabhUve // 123 // payojaparamparAbhiH padmAnAmanekAbhiH patibhiH ito'smAdeva tadvadanAmbujAddevatAvadanAravindAt zobhAnA zrImattA-sukumAratA-surabhitA-saMpUrNatA-vRttatA-manojJatA-prabhRtilakSmINAM sahasraH dazazatasaMkhyaH aMzo bhAgaH / 'yadi prasAdIkurute sudhAMzoreSA sahasrAMzamapi smitasya' iti naiSadhe / gRhayAMbabhUve gRhItaH / utprekSyate-purA pUrva pUrvasmi. nkAle etasyAH zAsanadevyA vadanaM mukhamevAbjaM kamalaM tasmai khasyAtmanaH sAre zreSThabhUtaM saurabhyaM surabhitAM vizrANayitveva pradAyeva // iti devIvakraparimalaH // vyarthIkRtAM zaktimavetya pUSadviSA viraktenijahetihAtuH / tUNIramAdAya manobhavasya virazcinAsyA vyaracIva nAsA // 124 / / virazcinA asyAtridazyA nAsA vyaraci cakre / utprekSyate-manobhavasya smarasya tU.. jIra niSaGgaM rikaM zarAzrayamAdAya gRhItveva / kiMbhUtasya manobhavasya / virakevirAgA. nmAnasIya nirvedAt hetoheMtInAM nijapraharaNAnAM hAtustyajanazIlasya / 'ohAk tyAge' tRn / hAnaM zIlo hAtA tasya hAtuH jahAtItyevaMzIlasya / kiM kRtvA / pUSadviSA pUSanAnaH zatroH vyApAdakena zaMbhunA / 'gajapUSapurAnaGgakAlAndhakamakhAsuhRt' iti haimyAm / zakti khasya vIrya balaM sarvAyudhasAmarthya vA vyathIMkRtAM niSphalAM vanbhyAM vinirmitAmavetsa jJAtvA // yannAsikAM vIkSya jagannirIkSyAmetatpuraH zrIrmama kA hiyeti / zaGke'nizaM nyakRtikaitavena vaM gopyate kIrasRpATikAbhiH // 125 // . Page #436 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sargaH hIrasaubhAgyam / kIrasapATikAbhiH zukacatrubhiH ahamevaM zaGke vicArayAmi / utprekSyate vA-iti hetohiyA lajayA anizaM nirantaraM divA rAtrAvapi nyakRtenIcaiHkaraNasya ketavena kapaTena kRtvA khamAtmAnaM gopyate guptIkriyate channo rakSyate iva / iti kim / etatpuraH etasyA nAsikAyA purastAnmama zrIH kA / na kApItyarthaH / kiM kRtvA / samyaglakSaNope. tatayA jaganirIkSyAM trijagajanairvilokanIyAM yasyA devyA nAsikA vIkSya // muktvA dviSaH paJcamukhI prati svAnpazcApi ropAnsmaradhanvinAjau / yadaGgavAsaukasi kiM niSaGgo rikto vimukto'jani naasikaasyaaH||126|| smaradhanvinA viSamAyudhadhanurdhareNa yasyA devatAyA ajhaM zarIraM tadeva vAsArtha nivasanakRte oko gRhaM tatra rikto nikhilavizikhavyapagamanatoccAraNarahita: ata eva vi. muktaH sadanAntaHsthApitaH niSaGgaH tUNIraH / utprekSyate-asyAH zAsanadevatAyA nAsA gandhajJA kimajani saMjAta iva / kiM kRtvA / dviSaH khazAtravasya Izvarasya paJcAnAM mukhAnAM samAhAraH paJcamukhI to prati / zaMbhoH paJca vadanAni santi kavisamaye / 'mRtyuMjayaH paJcamukho'STamUrtiH' iti haimyAm / paJcasaMkhyAkAni mukhAni prati AjI saMgrAme pazcApi pnycprmaannaanpi| smarasya pazcaiva bANAstUNIre nAdhikAH / yataH-'bANAH paJca ratipriyAH' iti haimyAm / ropAn bANAn muktvA kSiptvA // svamandire yadvadanAravinde lAvaNyalakSmyA prakaTIkRteva / bhrUkaitavAtkajjalamudgirantI pradIpalekhA vilalAsa nAsA // 127 // nAsA arthAjinazAsanadevatAyA nAsikA vilalAsa zobhate sma / utprekSyate-khasyAtmIyasya mandire nivAsasadane yasyA devyA vadanAravinde mukhakamale lAvaNyaM lavaNimA vibhramavilAsazobhAtizayaH tasya lakSmyA dhiyA prakaTIkRtA udbodhitA pradIpalekhA mehaMpriyA kalikeva / kiM kurvantI / bhruvolocanayorUrvayo romapaddhatyoH kaitavAdyAjAtkaalamaJjanamugirantI khazikhAyAH sakAzAt bhrUzyAmikAJjanaM prAduHkurvantI // iti nAsikA // nijapratidvandvividhaMtudasya nirIya bhAgyAbhyudayena vaat| ' punastadAtaGkitacetaseva yadgaNDabhUyaM vidhunAnusate // 128 // vidhunA candreNa yasyA devyA gaNDabhUyaM gallabhAvaH kapolarUpatA anusane AzritA / utprekSyate-punarvyAdhuvya dvitIyavAramapi tasmAdvidhutudAdvairiNaH sakAzAdAtaGko bhayaM saMjAto'smi nityAtaGkitaM bhItiyuktaM jAtaM ceto mano yasyaivaMvidheneva / kiM kRtvA / nijasyAtmanaH nija AtmIyo vA pratidvandvI pratyarthI yo vidhutudo rAhustasya vakAnmu. khAdbhAgyasya prAcInAcIrNasukRtasyAbhyudayenAvirbhAvena kathaMcitpUrvapuNyaprakaraparipAkava. zena kRtvA nirIya nirgatya kenApi bhAgyasaMbhArodayena vairivadanAdvinirgatya punastadAnana* niSpatanAzaGkayA vidhunA yatkapolakAyIbabhUve ityarthaH // Page #437 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| yadAsyato'bhyarthayituM vibhUSAMbharaM triyAmAdayitAtmadarzI / tannityasevAvidhaye kapolapAlIdvayIbhAvamivAbhajetAm // 129 // . . triyAmAdayito nizApatiH candrastathA AtmadarzI darpaNa etI dvAvapi tasya devIvadanasya nityamahorAtramavirahitaM sevAyAH paryupAstavidhaye prakArAya / karaNArthamityarthaH / kapolayAlyorgaNDasthalyoH / 'kapolapAlIjanitAnubimbayoH' iti naiSadhe / dvayI dvitayI yAmalaM tasyA bhAvaM tatsvarUpatAm / utprekSyate-abhajetAm bhejaturiva / kiM kartum / yadAsyato devIbadanAt vibhUSAbhara zobhAsamudayAtizyasabhyarthayituM yAcitum // kapolabhittau mRganAbhipaGkazcitrIkRto'syA makarazvakAse / yadvezmano'dRzyatanoranaGgatayAtmayoneriva lakSma lakSyam // 130 // yasyAH zAsanadevatAyAH kapolo gaNDastadrUpAyAM bhitto kujye mRganAbheH kastUrikAyAH par3eH kRtvA citrIkRta bhAlelyatA prApiko makaro matsyavizeSa: loke 'magara' iti prasiddhaH / cakAse zobhate sma / 'kapolapatrAnsakarAtsaketuH / 'kapole patravalIrUpAnmakarAt' iti tadvRttiH / utprekSyate-Atmayonermakaradhvajasya lakSyaM janadRggocaraM lakSma ketanaM cihamiva / kiMbhUtasya AtmayoneH / yadvezmano yaiva zAsanadevataiva vezma vAsabhavanaM yasya / punaH kiMbhUtasya / anaGgatayA azarIratvena zaMbhunA bhasmIkRtya nAmazeSIkRtatvAt adRzyA na nayanagocarIbhUtA tanuH zarIraM yasya // iti kapola: // . hiraNyagarbhaH praNayansurI tAM vidmo'ravindaM vadanIcakAra / marandalubhyannayanadvirephau na cedbhavetAM kathamanyathAsmin // 131 // vayamevaM vinaH jAnImaH utprekSAmahe vA / hiraNyagarbhaH vidhAtA / 'hiraNyagarbho lokezo nAbhipadmAtmabhUrapi' iti haimyAm / tAM jinazAsanAdhiSThAtrI surI praNayan ghaTayan sannaravindaM praphullatpanaM vadanIcakAra tasyA mukhaM kRtavAn / evaM cenna tarhi anyathA aparaprakAreNa aravindavyatirekeNa asminnAnananaline marandArtha makarandapAnakRte lubhyantau lolupIbhavantau nayane locane eva dvirephau bhramarau kathaM kena prakAreNa bhavetAm // sphuranmahogocaritAkhilAzau bhUpAvivAsyA bhavataH sma netrau| adhAriSAtAM kathamAtapatre pakSmopaMdhe mUrdhani cenna tAbhyAm // 132 // asyAH sudhAzanasAraGgalocanAyA netrau nayane bhUpAviva rAjAnAviva bhavataH sma sNjaatii| sphuratA sarvatra prasaratA mahasA tejasA gocaritA khadarzanaviSayIkRtA / dRSTetyarthaH / a. khilAH samastA api AzA dizo yAbhyAM to| sphuradbhiH pratyarthipArthivasArthAsAbhAva pradadhadbhiH mahobhiH pratApaiH / sa rAzirAsInmahasAm' iti naiSadhe / 'mahasAM pratApAnAm' iti tadvattiH / gocarIkatA vyAptAH samagrA api harito yAbhyAM bhUpAbhyAm / evaM cena tarhi rAjabhAvamantareNa tAbhyAM netrAbhyAM mUrdhani nijoparimastake pazmopadhernetraromacchalAdAtapatre dve chatre kathaM kena prakAreNAdhAriSAtAM vikRte / Page #438 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 8 sargaH] hIrasaubhAgyam / asUyayA khIyaparAbhaviSNuM dRzaM yadIyAM pravibhAvya bhRGgAH / spadhI na dadhmo'tha vayaM kadAciditIva cakruH kajakozapAnam // 133 // bhRGgA bhramarAH iti hetoH kajAnAM kamalAnAM kozAnAM kuDyalAnA mukulAnAM pAnamanmakarandadhItim / 'dhItiH pAne' iti haimyAm / 'dheda pAne' asya dhAtoH rUpam / dhAnaM dhayanaM dhItiH / pAnaM kurvanti sma kozapAnaM zApathamiva cakruH kRtavantaH / iti kim / pUrva tu yadabhUttattu jAtameva / adyatanAddinAdArabhya vayaM tvayA samaM spardhA saharSa kadAcitkasminnapi samaye na dadhmo dhArayAmo na vahAmo vA / spardhA na kurma ityarthaH / kiM kRtvA cakruH / yadIyA devIsaMbandhinI dRzaM dRSTimasUyayA bhRGgANAM mAnase saMspadhitAmvadhArya tadudbhUtabhUritameya'yA kRtvA khIyAmAtmIyAM parAbhaviSNu parAbhavazIlA pravibhAvya samIkSya // sArairdalaiH zAsanadevatAyAH praNIya netre iva pdmyoniH| zeSairazeSairdalikairakArSItpunazcakArAmbujakhaJjarITAn // 134 // padmayonirbrahmA / 'janakAyonijaruhajanmabhUsUtyaNAdayaH' iti haimyAm / punardvitIya. vAra zeSerudattarazeSaiH sakalaiH sAretaradalikairvastuvaiH kRtvA cakorAn jyotsnApriyAn ambujAni kamalakuvalayakumudAdIni salilajanmAni tathA khakSarITAn khaJjanAn loke 'gaGgeTivA' iti prasiddhAnakArSatkaroti sma / kiM kRtvaa| praNIya nirmAya / kaiH / karmatApanaH / utprekSyate-sAraiH sarvaviziSTabhUtaiH azeSadveSisaMtAnanirjitvarairdalairadvaitadravyaiH zAsanadeva. tAyA jinamatAdhiSThAyikAyAtridazyAH kimu netre karNAntAyatalocane iva kRtvA // - jeyA trilokyeva zaraistribhistaccheSA dvikANDI kimiti smareNa / tyaktAtha sA padmabhuvA kRtArthIkRteva devyA nayane praNIya // 135 // atha pazcAnmadanadhanurdhareNa tyajanAnantaraM sA kRtyabandhatvena kSiptA tyaktA dvivANI dvayorvANayoH samAhAra iti padmabhuvA paGkajajanmanA vidhinA devyAH zAsanadevatAyA nayane vilocane praNIya vidhAya kRtArthIkRtA saphalA vihiteva / sA kA / yA dvayoH kANDayoH samAhAro dvikANDI dvizarI / 'bANe pRSaktavizikhau khagagardhapakSAkANDAzugapra. darasAyakapatravAhAH' iti haimyAm / bANadvayamityarthaH / iti hetoH smareNa viSamAyudhadhAnuSkeNa tyaktA ujjhitA / iti kim / trayANAM vargapAtAlabhUmaNDalalakSaNAnAM lokAnAM samAhArastrilokI eva tribhuvanameva jeyA parAbhavanaviSayIkaraNIyA / nAparA mama jetuM yogyA trilokI / sA tu trilokI tribhireva patribhirmayA jeSyate tarhi zeSA pazcasu zareSvavaziSTA dvivANI kimiti kiM kAryArtha kevalaM bhArabhUteva / na kiMcitkRtyakRte tenojjhitA // Page #439 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 378 kaavymaalaa| zriyA sudhAbhAkparamANumadhyA cakSurvibhUSAmanukatukAmaiH / guptaM kvacitpAvRSi saJjarITairArAdhyate mantra ivAptadattaH // 136 // khaJjarITeH khaJjanapakSibhiH prASi varSAkAle kvacitkutrApi janadRggocare sthAne guptamata eva yathA kazcinna vetti tathA channaM yathA syAttathA / utprekSyate-Aptena vizvAsa. prAptena kenacit hitakRtA siddhena vA kenacana datto'tiprasannIbhUtvA vidhANito matro. 'tiprabhAvayuktavarNapAThamayaH ArAdhyate sAdhyate iva / kiM kartukAmaiH khaanaiH / zriyA . khazobhayA vaibhavena sudhAbhujo devasya paramANuvadatisUkSmatvAnmadhyamudaraM yasyAH sA para. mANumadhyA / tasyAzcakSuSo locanasya vibhUSAM lakSmI vilAsamanukatu svena sadRzIM vidhAtuM kAmo'bhilASo yeSAM taiH // candrAccakoro'mRtapAnadambhAdyAnasthito gandhavahAtkuraGgAH / pitAmahAtpaGkajamAsanasthaM yadakSilakSmImiva mArgayanti // 137 // . cakorajAtivAcitvAdekavacanam / jyotsnApriyaprakaraH candrAtsudhAkarAdamRtapAnasya dambhAtkaitavAt yasyAH zAsanadevatAyAH akSNorTazorlakSmI muSamA mArgayatIva / utprekSyate-yAcatIva yathA yAne vAhane sthitaH san kuraGgo mRgo gndhvhaatpvnaatskaashaat| 'mAtarizvA jagatprANaH pRSadazvo mahAbalaH' iti haimyAm / pRsstkurnggjaativishessH| tathA 'kartu zazAGkAbhimukhaM na bhaimyA mRgaM dRgambhoruhanirjitaM yat / asyA vivAhAya yayau vidarbhAstadvAhanastena na gndhvaahH||' iti naissdhe| pavanAtsakAzAt / utprekSyateyadakSilakSmI mArgayatIva / Asane viSTare tiSThatItyAsanasthaM brahmaNa: saroruhAsanatvAt / 'bhavAntakRjagatkartRsaroruhAsanAH' iti haimyAm / paGkajaM kamalaM pitAmahAjanakajanakA. dvidhAtuH sakAzAddevIvilocanavibhramaM yAcatIva // .. smitaM dine nizyapi nityaraGgaGgAGkitaM syAdyadi puNDarIkam / praspandamAnAntaratArikAM tattanotu kuryAdRzametadIyAm // 138 // yadi kadAciddevatAnubhAvAt dine vAsare nizyapi rAtrAvapi smitaM vikAzaM prApta tathA nitya rAtrau divA vA virahitaM rAntau makarandaM pAtumitastato bhramaNatazcapalAyamAnau bhRGgau dvirephau tAbhyAmaGkitaM kalitamevaMvidhaM puNDarIkaM zvetakamalaM syAttatastarhi yathAkathaMcittatpuNDarIkaM praspandamAnA pracalantI antare madhye tArikA kanInikA yasyAM tAdRzIm / etadIyAmetasyA imAM tridazyA devyA imAM dRSTimanukuryAt sadRzIbhavet / anukAraM vidadhyAdityarthaH // iti locanam // prItya' ca ratyA saha mInaketorandolanAdohadapUraNAya / vinirmite nAbhibhuveva lIlAdole tadIye zravasI vibhAtaH // 139 // tadIye devIsaMbandhinI zravasI ko vibhAta: shobhete| utprekSyate-nAbhibhuvA padma Page #440 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 8 sargaH] hIrasaubhAgyam / janmanA lIlAdole keliprelole vinirmite khayaMkRte iva / kasmai / prItyA ca punaH ratyA prItiratinAmnyo dve smarapanyau tAbhyAM strIbhyAM samaM saha mInaketormakaradhvajasya do. lAbhyAM presolanAbhyAM yAndolanA tasyA yo dohado vAJchA abhilASastasya pUraNAya saMpAdanAya paripUrtaye / 'dolAndolanadohado'pi ca calavIcIcayaiH pUryate' iti hNsaassttke|| moghIkRtAzeSazaraM girIzaM pratyarthinaM pAzayituM kathaMcit / adhAri pAzo viSamAyudhena yadvezmaneva zravaNacchalena // 140 // yadvezmanA yA zAsanadevyeva vezma vAsamandiraM yasya tAdRzena viSamAyudhena viSamA. NyekIbhAvabhAji / ekatripaJcasaptasaMkhyAvanti viSamANyucyante / 'lakSmaitatsapta gaNA go. petA bhavati neha viSame jaH / ' AryAyA etallakSaNam / aSTamasthAne gurvakSarayutAzcaturmAtrikAH / sapta gaNA bhavanti / 'ihAryAyAM viSame ekatripaJcasaptasthAne jagaNo na bhavati' iti vRttaratnAkare / tathA samAni tu dvicatuHSaDaSTAdIni tenAtrArthAdviSamANi pazcasaMkhyAkAni AyudhAni arthAdvANA yasya / viSamANi durdharANyasahyAni vA zAstrANi yasya / 'viSamAyudho darpakaH kAmahRcchayA' iti haimyAm / sa tena smareNa zravaNacchalena karNakapaTena / utprekSyate-pAza ivAdhAri bandhanagranthiriva dhRtaH / kiM kartum / moghIkRtA vyarthI vihitAstRNaprAyAH praNItA azeSAH samastAH zarA arthAnmanmathamArgaNA yena tA. dRzaM girIzaM zaMkara pratyarthinaM svazatru kathaMcitkenApi prakAreNa kRtvA pAzayituM pAzasAtkartuM pAzena baDhuM pAze pAtitaM vA kartum // dhRtaikapAzena payodhidhAmA svAGkaprabhutvena kimAtmayoniH / spadhI dadhAnaH zravasI tridazyAH pAzadvayImAkalayAMcakAra // 141 // AtmayonirmadanaH tridazyA jinazAsananirjaranitamvinyAH zravasI karNAveva pAzadvayIM bandhanagrandhiyugalImAkalayAMcakAra nibharti sma / utprekSyate-dhRta upAtta eka eva pAzo yena tAdRzena payodhidhAmnA jalanidhiniketanena varuNena / 'varuNastvarNavamandiraH pracetAH' iti haimyAm / samaM sAdhaM khasyAtmanaH aGkazcihaM makaraH yAdo'paranAmA / 'anye'pi yAdobhedAH syurbahavo makarAdayaH' iti haimyAm / tasya makarasya prabhutvena khaamityaa| 'jalayAdaHpatipAzimeghanAdAH' iti hemacandravacanAt / khasya tasya ca makaraprabhutvena hetunA spardhI sNghrssmiiyo vA dadhAnaH bibhradiva // iti kau~ // zriyAbhyabhUyanta mayA samagrA navadvayadvIpamahImahelAH / itIva vaktuM jagatAM sma dhatte surIzravaHsaGgi navAGkayugmam / / 142 // surI zAsanasudhAzanavadhUH zravasoH karNayoH saGgo milanaM sthitirvA yasya tAdRzaM navAyornavasaMkhyAkayoraGkayormAnavizeSayoH navAjhAkArayoryugmaM dvandvaM dhatte dhArayati / utpre. kSyate-jagatAM trijagajanAnAM surAsuranarANAmityamunA prakAreNa vaktuM kathayitumiva / Page #441 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 38. . kaavymaalaa| iti kim / yanmayA zriyA khavapulatArAmaNIyakalakSmyA kRtvA nacAnA navasaMkhyAkAnA dvayaM yugalaM te ca te dvIpAzca / aSTAdazadvIpe ityarthaH / 'aSTAdazadvIpAnekhAtayUpaH' iti raghuvaMze / tathA 'navadvayadvIpapRthagjayazriyAm' iti naiSadhe / teSAM mahI pRthivI tasyAsta. trotpannA vA mahelAH pramadAH abhyabhUyanta parAbhavagocarIcakrire itikAraNAtkarNayAmalasaMgatanavAGkadvandvaM vavadhUrdhatte / 'karNAntarutkIrNagabhIralekhaH kiM tasya saMkhyaiva navA navAGkaH' iti naiSadhe // iti karNAntargatanavasaMkhyAkaH // svapRSThalamAgatakezakAyasvarbhANumAlokya jinaadhidevyaaH| trAyasva nau vaktumitIndubhAnU zrutyorvilagnAviva kuNDalAGgau // 143 // khayoH sUryAcandramasAtmanoH pRSThe pazcAtpradeze lagna evAgataH pRSThazliSTa eva samupetaH tAdRk / tathA kezA devIcikurA eva kuntalarUpa eva kAyaH zarIraM yasya zyAmavarNatvA. svarbhANurvidhaMtudastaM Alokya vairitvAtsabhayaM vibhAvya / kuNDale karNaveSTike eva ahaM deho yayostAdRzau indubhAnU candrasUryau / jayati parAbhavati vAhyAvAhyazatrUniti jinaH tribhuvanAdhinAthastasyAdhidevI adhiSThAtrI devatA tAdRkkhAmisevakatayA tasyA apyaci. nyasAmarthyAt / zrutyoH shrvnnyoH| utprekSyate-ityetadvakSyamANaM vaktuM kathayitumiva vi. lamau lagitvA sthitau / anyAvapi kiMcitkhakRtyaM kathayitukAmau khaamishrvnnyorvilgtH| iti kim / he trailokyAdhIzAdhidevate pravalaparAkrame, tvaM nau AvayoH pracaNDavidhutudadaityAdasmajighAMsoH sakAzAbAyakha rakSAjIvitapradAnena pAlaya // iti karNakuNDale // nIlotpale karNayuge cakAsAMbabhUvatuH straiNamaNeH surANAm / yuyutsunI tannayanotpalAbhyAmiva pratispardhitayAbhyupete // 144 // surANAM nirjarANAM strINAM samUhaH straiNaM strIsamUhApekSayA surANAmityatra bahuvacanaM tasya tasminvA maNe ranabhUtAyAH zAsanadevatAyAH karNayuge karNayugale nIlotpale indiivre| nIle tu syAdindIvaram' iti haimyAm / cakAsAMbabhUvatuH bhAtaH sm| utprekSyate--tasyAstridazyA nayane vilocane evotpale kuvalaye tAbhyAM samaM sArdhe pratispardhitayA parasparAdvaitavaibhavAtirekodbhUtAbhyasUyayA kRtvA yuyutsunI yoddhakAme ivAbhyupete saMmukhaM samete / aparo'pi saMspardhodayAgnijasapatnopari yoddhamAyAti // abhyasyatAsyAH zravasI manobhUrdhanurdhareNeva dhRte zaravye / na cedbhavetAM kathamantarAle'nayorvinIle kamale kalambau // 15 // abhyasyatA trijagajjayakRte zarAbhyAsaM kurvatA manobhUrmadano nAma dhanurdharo dhAnu. kastena asyAstridazyAH zravasI zravaNAveva / utprekSyate-zaravye vedhye dhRte maNDite iva / evaM cenna tarhi anayoH zravaHzaravyayoH antarAle madhye vinIle nIlavarNe kamale etAvatA nIlotpale eva kalambI bANau / 'ropAH kalamAzaramArgaNacitraputrAH' iti Page #442 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 8 sargaH] hIrasaubhAgyam / haimyAm / kathaM kena kAraNena bhavetAm / kiM ca kuNDale nIlotpale ca naiSadhe damayantI. pariNayanazRGgArAdhikAre dRzyate / yathA-'avAdi bhaimI paridhApya kuNDale vayasya yAbhyAmabhitaH samanvayaH' / tathA-'dhRtaM ca taM sotpalayugmametayA vyarAjadasyAM patite dRzAviva' / ityapi tatraiva idaM dvitayamapyAnItamasti / kiM caivaM jJAyate yatkarNakuNDalamadhye eva nIlotpale bhaviSyataH // karNayorutpale // . kaTAkSabANAnpraguNAnpraNIya svaHsubhruvo bhrUH kuTalIbhavantI / dhanurlatA zrIsutadhanvineva prasAdhitAbhAtrijagajjayAya // 146 // kuTalIbhavantI vakrabhAvaM bhajantI khaHsubhruvo devyA bhrUrUdhve rompddhtirbhaadmii| utpre.kSyate-zrIsutadhanvinA madanadhAnuSkeNa trijagatatribhuvanasya jayAya parAbhavanAya vazI. karaNAya vA prasAdhitA praguNIkRtA dhanurla teva kodaNDayaSTiriva / kiM kRtvA / kaTAkSAna. kSivikUNitAni netratribhAgAvalokitAni eva bANAH zarAstAn praguNAn sajjAn praNIya vidhAya // ujjambhavAmbujamandirAyA lIlApravAlo'yamivendirAyAH / uptA tayA vA phalinIva bhAlAjire vireje surasudhruvo bhUH // 147 // surasubhravaH suparvapramadAyAH bhrUvireje bhAti sma / utprekSyate-ujjambhaM vikasitaM yadkaM devIvadanaM tadevAmbujaM jalaruhaM kamalaM tatra mandiraM sadanaM yasyAstAdRzyA indi. rAyA lakSmyAH ayaM pratyakSalakSyo lIlAyai vilAsArthe pravAla: tamAlasAlapallavaH iva / vAtha vA tayA zriyA bhAlAjire lalATaprAGgaNe uptA praropitA phalinI priyakulateva / 'priyajuH phalinI zyAmA' iti haimyAm // mitho munIndreNa mRdhe manobhUbhUmIpatirjarjaritAzayaSTiH / suparvasubhrUbhruvamAzmagarbhayaSTImivAlambakRte tatAna // 148 // manobhUbhUmIpatizcetobhavavasudhAdhinAtha: madananRpaH AlambakRte khasyaivAvalambanArthamAdhAravidhAnopayogArtham / utprekSyate-suparvasubhravaH surAGganAyAH dhruvamevAramagarbhayaSTI marakatamaNimayadaNDam / 'bharakataM tvazmagarbhaH' iti haimyAm / tatAna kRtavAniva / kibhUtaH / mithaH parasparaM mRdhe saMgrAme munIndreNa hIravijayasUriNA jarjaritA prahArairjarjarIkRtA aGgayaSTiH zarIraM yasya / jarjaraH pumAn khazarIrAdhArakRte haste yaSTiM gRhAta / kiM cAparavarNanAdirAbhasyAdanyakRtAmAvarNanIyanAyako vismRtaH syAditi tadantardevIva. rNanAntarAle munIndrapadopAdAnam / yathA naiSadhe'pi kuNDinapuravarNanAdhikAre- payasA naiSadhazIlazItalam' iti tadRttAvapyetadekokamasti // nIlAravindena purA praNIya dRzaM tridazyAH srsiijjnmaa| kiMjalkavRndairvadane tadIyaiH praNItavAnbhrUlatikAmivAsyAH // 119 // Page #443 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 382 -kaavymaalaa| sarasIjajanmA padmanandanaH vidhAtA asyAH zAsanadevatAyA vadane mukhe tadIyainIlAravindasaMbandhibhiH kiMjalkavRndaiH kesaranikaraiH kRtvA / utprekSyate-bhrUlatikA locano. romapaddhativallI praNItavAn kRtavAniva / 'praNItavAzaizavazeSavAnayaM jagajayaM tena ca kozamakSayam' iti naiSadhe / kiM kRtvA / purA prathamaM nIlAravindenAvinidradindIvareNa tridazyA bahirmukhayoSitaH dRzaM vilocanaM praNIya khayaM vinirmAya // saMspardhibhAvaM dadhatA khalakSmyA khaNDena cnnddetrkaantinev| . . jagrAha yoddhaM tridazIlalATaM bhrUyugmakAyAM karavAlayaSTim // 110 // tridazIlalATaM zAsanavRndArakasundaryA bhAlaM bhrUyugmaM dhruvoryAmalameva kAyaH zarIra yasyAstAdRzIM karavAlayaSTiM nikaSollikhitanizitanistriMzalatA jagrAha gRhayAMbabhUva / utprekSyate-khalakSmyA AtmIyazriyA samaM saMspardhibhAvaM khavaibhavotsekitayA spardhanazIlatAM dadhatA bibhrANena khaNDenArdhena / 'khaNDe'rdhazakalaM bhittam' iti haimyAm / caNDAtIkSNAditarA aparA etAvatA anuSNA zItA kAntiH dIptiryasya tAdRzena candreNa sudhAdIdhitinA etAvatASTamItamIramaNena samaM sArdha yodu saMgrAma vidhAtumiva / 'khagA. yattAkhilA pRthvI' iti vacanAt // iti bhrUyugalam // smaraM ratiprItinitambinIbhyAM sahAbhiSektuM bhuvanAdhipatye / yadbhAladambhAjalajAsanena manye praNinyai kaladhautapaTTaH // 151 // ratiprItinAnIbhyAM dvAbhyAM nitambinIbhyAM gRhiNIbhyAm / 'ratiprItI iva smaraH' iti pratikramaNasUtravRttau / tato madanasya ekA ratiH aparA ca prItiH ete dve patnyau tAbhyAM sAdha rAjJAmabhiSekasamaye rAjInAmapyabhiSeko dRshyte| yathA kRtAbhiSekA mahiSI' iti haimyAm / smaraM kAmaM bhuvanAdhipatye trailokyarAjye abhiSektumabhiSekaM vidhAtum ahamevaM manye jAnAmi / utprekSe vA / jalajAsanena kamalaviSTareNa brahmaNA yasyA devyA bhAlasya lalATasya dambhAtkapaTAtkaladhautasya kAzcanasya paTTaH paTTakaH praNinyai vinirmita iva // trailokyamAkramya parAkrameNa sukhaM niSaNNasya jhaSadhvajasya / vyadhatta hemaH phalakaM vidhAtAvaSTambhanAyeva tadIyamAlam // 152 // vidhAtA brahmA / jhaSo mInoM dhvajaH ketanaM ciraM vA yasya sa matsyalAJchano madanaH marthAnmanmathapRthvIpatistasyAvaSTambhanAya pRSThapradAnArtham / utprekSyate-tadIyaM zAsanasu. rIsaMbandhi bhAlaM lalATaM hemnaH kAzcanasya phalakaM 'pATiuM' iti prasiddha vyadhatta vida. dhAti sma cakAra / kiMbhUtasya jhaSadhvajasya / parAkrameNa khapuruSAkAreNa nijabhujavIryeNa kRtvA trailokyaM tAtsthyAttadyapadezAtsuralokapAtAlabhUmIlokavAsinaH surAsuranAganAMgaranikarAnAkramya parAbhUya khAjaikavazaMvadIkRtya sukhaM sAtena niSaNNasyopaviSTasya AsInasya // Page #444 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 8 sargaH] . hIrasaubhAgyam / adhRSyamanviSya yadIyabhAlaM nijaM prati spardhitayA jigISat / ardhAmRtAMzuH prapalAyya pUSadviSo jaTAjUTa iva praviSTaH // 153 // ardhAmRtAMzuH sAmisomaH prapalAyya bhayAtpraNazya / utprekSyate-pUSadviSaH pUSanAno dAnavendrasya vyApAdakasya zaMbhorjaTAjUTe vikaTakaparde praviSTa iva nilIya tasthivAniva / ki kRtvA / spardhitayA spardhanazIlatvena nijamAtmAnam / nijazabdena kApyAtmApyucyate / yathA naiSadhe-'zrutvA nijaM bhImajayA nirastam' iti / jigISat jetumicchaparAbhavituM mahimAnaM tAdRzaM tadIyabhAlaM devalalanAlalATamevAdhRSya manAk kalanIyam kathamapyabhibhavitumazakyaM dveSyaM vairiNamanviSya nirIkSya // * advaitalakSmIkamavekSya yasyA bhAlaM tdiiyshriymiihmaanH| vizvaMbharasyeva pade lagitvA tAM mArgayatyarbha ivArdhacandraH // 154 // ardhacandraH aSTamItamIpriyatamaH vizvaM bhuvanamabhIpsitapradAnena puSNAti puSTaM kurute / 'bhRt dhAraNapoSaNayoH' asya dhAtoH prayogaH / vibharti rakSati pratyUhavyUhApaharaNena vA iti vizvaMbharaH kRSNaH tasya pade caraNe viSNupade lagitvA vilagya samAzliSya / utprekSyatetAM vibudhavadhUlalATalakSmI mArgayatIva yAcatIva / 'ardati mArgati mArgayati yAcati yAcate'rthanArthAH syuH' iti kriyAkalApe / ka iva / arbha iva / yathA bAlakaH pituH padaM vilagya yAcate / kiM kurvANaH / tadIyAM sudhAzanavadhUgodhisaMbandhinIM zriyaM lakSmImIhamAnaH kAn / kiM kRtvA / yasyAH zAsanasumanaHsundaryA advaitaM na vidyate dvaitaM yugala metatsadRzamapara vastu yasyAH sA tAdRzI lakSmIH suSamA yasya / khArthe kaH / advaitala. kSmIkamasAdhAraNavaibhavaM bhAlamalIkamavekSya vyAlokya // yadbhAlalakSmyAdharito'rdhacandrastatsAmyamicchanvaruNAlayasthAm / abhISTadAM kAmadudhAM pratIcImastacchalAdyAti kimArirAtsuH // 15 // yasyA bhAlasyAlikasya lakSamyA vibhUSayAdharito hInIkRto dhikkArabhAvaM lambhito. 'rdhacandraH sAmikumudinIdayitaH pratIcI pazcimAM dizamAzAmastacchalAtkapaTAt yAti gacchati / utprekSyate-tatsAmyaM tasya apsarolalATasya lakSmyAH zobhAyAH sAmyaM sAdRzyamicchan manasi vAJchan san varuNasya pazcimadikpaterAlaye gRhe tiSThatIti tAM varuNavezmanivAsinImityarthaH / tathA abhISTamabhilaSitaM janamanaHkAmitaM dadAtIti tAdRzaM kAmaM manorathaM dogdhi prapUrayatIti kAmadudhA / 'duha prapUraNe' ayaM dhAtuH / to kAmadhenumArirAtsuH ArAdhayitumicchuriva / 'haviSe dIrghasatrasya sA cedAnI pracetasaH / bhujaGgapihitadvAraM pAtAlamadhitiSThati // ' iti raghuvaMze / tathA 'kratoH kRte jAprati vetti kaH kati prabhorapAM vezmani kAmadhenavaH' iti naiSadhe'pi // iti devIlalATasthalam // yadAnanazrIjitamajabandhoH padmaM karakoDa ivaitya bandhoH / nivedamAvedayate svametatpuro bhramabhRGgagaNakaNena // 156 // Page #445 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| pana kamalaM bhramanto madhupAnakRte sametya lolubhatayetastato bhrAmyanto ye bhRzA bhra. marAsteSAM gaNasya samudAyasya kaNena guAraveNa kRtvA / utprekSyate-etasya khabandho. sUryasya puro'pre svamAtmIyaM nirvedaM parAbhavodbhUtabhUyasvarakhedaM nijAvamAnanAduHkhaM vA Avedayate kathayatIva / kiM kRtvA / bandhoH khamitrasya / abjabandhoraravindasuhRdo bhAnoH pharakoDe hastotsaGge etyAgatya / 'cakrAbjAharbAndhavaH saptasaptiH', tathA 'mitro dhvAntArAtiranjAMzuhastaH' itIdaM dvayamapi haimyAm / tathA 'sphuTAravindAGkitapANipaGkajam' iti naiSadhe / kiMbhUta padmam / yasyA devyA Ananasya khaparispardhiparAbhAvukaMvaibhavavadanasya zriyA zobhayA jitaM parAbhUtam // vakaM tridazyA vijitAtmadarzanizAmaNi prekSya hiraNyagarbhaH / sRSTi sisakSuH kimadonurUpAM vinirmimIte'mbujahastalekham // 157 // hiraNyagarbho brahmA ambujaiH sakalakamalakalApaiH kRtvA hastalekham 'hastolaka' iti prasiddham / vinirmimIte kurute / utprekSyate-adonurUpAm asyA gIrvANagRhiNIvadanAra.. vindasadRzIm / 'adaHsamitsaMmukhavairiyauvatazruTadbhujA kamyumRNAlahAriNI' iti naiSadhe samAsAnto'daszabdaH / sRSTiM racano simrakSuH sraSTumicchuH ka kAlaniva / kiM kRtvA / vijitAH khavaibhavAbhibhUtA AtmadarzA darpaNA nizAmaNayazcandramaso yena tAdRzaM tridazyAH zAsanasuraramaNyA vakaM vadanaM prekSya dRSTvA / vakazabdaH punapuMsakaliGgayoH / 'netraM vakapavitrapatrasamarozIrAndhakArAvaraH' iti lizAnuzAsane // manye kumudvandhuridaMmRgAGkamukhImukhIbhUya sukhI babhUva / niyanya yattena tamaH khadasyuH prAkSepi pRSThe sphuTakezaMkAyaH // 158 // ahaM anyakRdevamamunA prakAreNa manye vicArayAmi / yatkumudvandhuH kairavasuhRccandramAH idaMmRgAkamukhImukhIbhUya iyaM cAsau mRgAGkamukhI ca kaumudIdayitavadanA ca tasyA mukhI. bhUya vadanabhAvaM pratipadya / 'idaM nRpaprArthibhirujjhito'rthibhiH' iti naiSadhe / atredaMzabdaH samAsAntaH / sukhI babhUva sAtavAn nizcinto vA saMjAtaH / yadyasmAtkAraNAt sphuTa: prakaTo dRzyamAnatvAtkezA eva devIzirazcikurA eva kAyo deho yasya tAdRzaH / svadasyunijapratyanIkastamovidhutudaH niyalaya baddhA pRSTe khapRSThapradeze prAkSepi prakSiptaH / dhammi. lasya vidhutudopamAnatvaM kAvyakalpalatAyAm / 'dhammillaH saMyatAH kezAH' iti haimyAm / etadeva mahatsukham / yatsvadviSannabhibhUya niyacya rakSyate // iti devIvadanam / / aho mahIyAnmahimA suprvsaarnggckssushcikurcchttaayaaH| mirjitya yasmAtpazunApi pazcAdacIkaradyA camarAnpratIpAn // 119 // __ aho ityAzcarye / yathA naiSadhe- 'aho ahobhirmahimA himAgame'pyabhiprapede prathito smarArditAm' / suparvasAraGgacakSuSaH surahariNekSaNAyAH zAsanadevyAH cikuracchaTAyA:- ku. Page #446 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 8 sargaH] hIrasaubhAgyam / ntalakalApasya / 'jahAsa tasyAH kuTilAH kacacchaTAH' iti naiSadhe / chaTAzabdena shronnii| 'bhaTAntavizrAntaturaGgamacchaTAH' ityapi naiSadhe / 'azvazroNI' iti tadRttiH / mahIyAnatizayena mahAnatizAyI mahimA mAhAtmyaM dRzyate / yasmAtkAraNAt yA cikuracchaTA pratIpAna khazrIpratispardhitayA pratikUlIbhUtAn camarAna bAlavyajanAni nirjitya nijaujasA parAbhUya pazunA tirazcApi camaradhenvApi kA / na kiMcidarthe pazuzabdAttiryayAtre ajJAne'pi / tathA 'pazustiryak iti haimyAm / tathA naiSadhe-'pazunApyapuraskRtena tattulanAmicchatu cAmareNa kaH' iti / pArzve pshcaadbhaage| upahAsyavAkyametat / acIkarat kArayati sma // spardhA vidhatte sumanaHsukezIkezacchaTAmiryadasau kalApaH / anaucitIyaM tamitIva kekI jahAti kopAdapi pakSabhUtam // 160 // kekI mayUraH / utprekSyate iti hetoH pakSabhUtamapi sahAyabhUtamapi / 'pakSaH sahAyaH picchaM ca,' tathA 'pakSo mAsAthai picche ca sahAye virodhe| dehAGge rAjakuJjare' ityanekArthaH / kalAtaM zikhaNDakaM kopAtkrodhAtirekAjahAti tyajatIva / iti kim / yadasau mama zobhAkArI pa. kSabhUto'pi mAtsaryAsUyAdidoSanirmuktaM mano mAnasaM yasyAstAdRzyAH sukezyAH / kezala kSaNena kRtvA sarvANyapyaGgalakSaNAni sUcitAni striyAH / tattvatastu zAsananAyikAyAH kezacchaTAbhiH kuntalamAlikAbhiH sArdha spadhI saMgharSa vidhatte karoti iyamanaucitI va yogyasA / 'sAnaucitI cetasi nazcakAstu' iti naiSadhe / etannaucityamiti kaarnnaattyaagH|| zrIspardhayA yaccikurAnvijetuM vyavasyamAnAnsvamavetya barhaH / trAsAtpraNazyanniva nIlakaNThaH pRSThe praviSTaH zaraNAbhilASI // 161 // barhaH kalApaH trAsAt rAtrI AkasmikAtAt / 'bAsastvAkasmikaM bhayam' iti haimyAm / praNazyan prapalAyamAnaH san zaraNamAtmatrANamabhilaSatItyevaMzIla: nIlakaNTho mahAdevo mayUrazca / tasya pRSThe praviSTa iva / nIlakaNThaM zaraNIcakAretyarthaH / kiM kRtvA / zriyA zobhayA lamyA vA yA paraspardhA saMgharSaH tena tvA svamAtmAnaM vijetuM parAbhavituM vyavasyamAnAnudyama kurvANAnpragalbhamAnAndevIkezAnkuntalAnavetya jJAtvA // iti kezapAzaH // sImantadaNDaH surapadmadRSTarunmAdayAmAsa manAMsi yUnAm / sahAvarodhaizcarataH smarasya vyaktIbhavantI padavI kimeSA // 162 // surapadmadRSTervRndArakAravindalocanAyAH sImantaH kezavA sa eva dnnddaakRtitvaaddnnddH| dvAbhyAM kRtvA yadAvadhyante tadA madhye kezarahitA daNDAkRtirlakSyate / saiva sImantaH 'saIgho' iti lokaprasiddhaH / paraM strINAmeva na puMsAm / saurASTrasarjarAdiSu / paraM lA. TadezAdiSu shruuyte| yathA lATadezavAsinA zrIharSakavinA naiSadhe samAnIto'sti 'dviphAlabadvAzcikurAH ziraHsthitam' iti / dvAbhyAM phAlAbhyAM ca saMyamyamAne kezapAze madhye 49 Page #447 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 381 kaavymaalaa| sImantaH syAdeveti / sa devIsImanto yUnAM vayaHsthAnA taruNAnAM manAMsi sasmaravikAracetAMsi unmAdayAmAsa / 'unmAdazcittaviplavaH' / tayuktAni kRtavAnityarthaH / utpre kSyave-avarodhairantaHpurapuraMdhrIbhiH ratiprItinAgyau dve patnyau prasiddha staH, paramanyA api bhAvinyaH evamavasIyate kavisamayAnusAreNa / yadukkaM naiSadhe--'sakhIzatAnAM sara. sairvilAsaiH smarAvarodhabhramamAvahantI / vilokayAmAsa sabhAM sa bhaimyAH' iti / carataH atra devIzirasi saMcarataH sataH anagaraGgAbhidhAne zAstre proktamasti yatpazcadazasu ti. thiSu strINAM paJcadazasu ziraHprabhRtiSu sthAnakeSu smaraH saMcarati iti / smarasya kAmasya vyakIbhavantI prakaTA jAyamAnA eSA kezavarmalakSaNA padavI mArga iva / yato dhanajalasaMcAreNa amArgo mArgaH syAditi pratyakSaM lakSyate // . prekSya svadAhe jvalitAstramAlAM jeyaM kathaM vizvamidaM mayeti / pitAmaho'dAnmadanasya tasyAH sImantadaNDaM vimanAyitasya // 163 // pitAmaho brahmA pituH pitA ca ityamunA prakAreNa vimanAyitasya viruddhamanA ivAca. ritasya vimanaskIbhUtasya madanasya / utprekSyate-tasyA manyubhumA ninyAH sImantameva daNDaM pratibhaTakoTikaTakApratihatipracaNDadaNDaratnamadAdiva pautraM premNA pradattavAniva / iti kim / khadehadAhe zaMbhunA kopAnalenAtmazarIrabhasmIkaraNasamaye jvalitAM dagyAM bha. sitIbhUtAmastramAlA praharaNapaTalI prekSya niNIya / atho bhasmIbhUtAzeSAstrasaMghAtena mayA vijayinA madanena vizvaM tribhuvanaM kathaM kena prakAreNa jeyaM jetavyaM parAbhavanIyaM vazIkartavyaM vA iti // sindUrapUrapracitena tasyAH sImantadaNDena ziroruhAlI / ' vidyudvilAsena payaHprapUrNA payomucAM patiriva vyarAjat // 164 // pUrazabdo'tra lakSaNayA samUhavAcI / sindUrapUreNa zRGgArabhUSaNagaNena pracitena vyAptena / sindUrapUritenetyarthaH / sImantadaNDena kRtvA tasyA devatAyAH ziroruhAlI kacacchaTA vyarAjadbhAti sma / kA keneva / patirvidyudvilAsena / yadvA payobhiH pAnIyaiH prapUrNAnAM nirbharaM bhRtAnAM payomucA varSanmeghAnAM mAlikA taDidvilasitena kRtvA vidyudvijRmbhitena kRtvA virAjate // iti sImantaH // praphullamallIkusumAvanaddhayatkezapAzaH sphurayAMbabhUva / apUji puSpairiva cAmarAdidviSajjayasyAvasare digIzaiH // 165 // praphullavikasitairmallayA mallikAyA vicakilasya / 'mallIbhiH pratimallIbhAvaM dadhatI vi. bhAti bhAvatkI' iti rAjavarNane / kusumaiH puSpairavanaddho prathito yasyAM marutsImantinyAM ke. zapAzaH sphurayAMbabhUva vibhrAjate sma / atra khArthe JiH kevalArthakathayitrI / utprekSyatecAmarAdInAm / AdizabdAtkalApikalApavidhutadakSapANAnAM grahaH / dviSatAM parasparaspardhA Page #448 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 8 sargaH] hIrasaubhAgyam / virbhAvAdvairiNAmeva vijayasya parAbhavanasyAvasare prastAve digIzaistadverivijayayAlokanoddhatAdvaitAzcaryairazeSAzApAlakaiH puSpaiH kusumaiH kRtvA apUji pUjito'bhyarcita iva // saMdarbhitAntarmucakundamallIkacacchaTAyAH kapaTAdamuSyAH / vakrendunA maivyavidhitsyeva tArAGkiteyaM kuhurAjagAma // 166 // saMdI racanAvizeSaH saMjAto yAsAM tAH saMdarbhitA prathitA antarmadhye mucakundAH kundadrumAstathA mallayo navamallikA / 'mallikA syAdvica kila: saptalA navamAlikA' iti haimyAm / arthAt tadvikasitavikacakusumAni yasyAM tAdRzyAH kacacchaTAyAH kuntala. mAlikAyAH kapaTAyAjAdiyaM dRzyamAnA kuhuramAvAsyA AjagAma smaagtaa| kiNbhuutaa| tArAGkitA grahanakSatratArakakalitA / utprekSyate-amuSyA animighyA vakrendunA vadanakumudinIdayitena samaM sArdha maitryaM sauhArda tasya vidhitsayA vidhAtumicchayA eva kartu kAiyeva // iti kezapAze kusumaracanA // veNIkRpANA bhujakarNapAzA nAsAniSaGgA nayanAzugA ca / bhrUkArmukA kAntanitambacakrA smarAstrazAleva surI cakAse // 167 // murI zAsanadevatamattebhagamanA cakAse dIpyate sma / utprekSyate-smarasya madhusArathe. rastrANAmAyudhAnAM zAlA sadanamiva / AyudhAnyeva darzayati-kiM veNI kabarI saiva kRpANazcandrahAsAsiya syAm / punaH kiNbhuutaa| bhujI bAhU tathA karNau zravaNAveva pAzA bandhanagranthayo yasyAm / punaH kiMbhUtA / nAsA gandhajJA saiva niSagastUNIro yasyAm / punaH kiMbhUtA / nayane locane evAzugau vANau yasyAm / puna: kiMbhUtA / bhrareva kArmukaM za. rAsanaM dhanuryasyAm / punaH kiMbhUtA / kAnto manojJo vairiNAM kasya sukhasyAnto'vasAnaM yasmAttAdRzo vA nitamba ArohaH eva cakraM rathAGgaM yasyAm / 'romAvalIdaNDa nitambacake guNaM ca lAvaNyajalaM ca bAlA ! tAruNyamUrtaH kucakumbhakartuH bibharti manye sahakAri ckrm||' iti neSadhe nitambasya cakropamAnam / 'stanakalazakArakasya tAruNyakulAlasya yauvanakumbhakArasya vAlA damayantI sahakArikAraNAnAM cakraM samUhaM bibharti ityevamahaM zaGke / kA. raNAnyAha-romAvalyeva cakranAmako daNDaH nitamba eva cakraM guNaM sUtraM svAbhAvikanIguNavrajazca lAvaNyameva jalam' iti tadRttiH // vibhUSaNaiH svarNamaNipraNItairvasantalakSmIriva naikapuSpaiH / vididyute sA malayAnalairivAmodairdizaH saurabhayantyahanizam // 16 // sA AditeyavAsateyA varavadanA vidiyute vizeSeNa dyotate sma / kaiH / svarNa jAtyajAmbUnadaM maNayo naikavidharanAni taiH prnniitairghttitairvibhuussnnairaabhuussnnH| keva / vasantalakSmIriva yathA surabhisamayazrIH / 'vasanta idhya: surabhiH puSpakAlo balAGgakaH' iti vasantanAmAni hemyAm / naikairanekaprakAravividhajAtIyaH puSpaiH kusumaiH kRtvA dIpyate / kiM ku Page #449 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| vantI / AmodaiH svAbhAvikazarIrasurabhitAbhirvadanAravindAmodairvA dizaH sarvA api kakubha: aharnizaM nityaM saurabhayantI saurabhakalitAH kurvantI / surabherbhAvaH saurabham , saurabhayuktAM karotIti saurabhayati / sugandhayantI / kairiva / malayAnilairiva / yathA madhuzrIrdAkSiNA. tyamArutaiH kRtvA dizaH sugandhIkaroti // divyairdukUlAbharaNaivibhUSitA saMpUrayantI jagatAmapIhitam / AkRSya bhAgyena vibhormarullatA nItA purastAdiva devatA babhau // 169 // devatA zAsanadevI babhI zuzubhe / kiMbhUtA / divyairdevatAsaMbandhibhirdukUlaH kSomaiH tathA AbharaNaiH kanakamaNivibhUSaNaiH kRtvA vibhUSitA alaMkRtA / kiM kurvantI / jagatA jagajanAnAM vizeSato jinazAsanaikatAnalInamanasAM bhavyalokAnAmIhitamaihikayAvanmanAkAmitaM saMpUrayantI pUrNIkurvantI / icchApUraNaparyantaM prayacchantItyarthaH / utprekSyatevibhorgurorbhAgyena sukRtena AkRSya purastAnItA marulatA suravIrutkalpavallIva // . nikhiladiviSadyoSAlekhAkumudanakaumudI ___zritatanulatA tadbhAgyazrIrivAmarasundarI / .. nakharazikharAdArabhyeti kramAccikurAvadhi prathitasuSamamAzliSyantI puraH zuzubhe prabhoH // 170 // amarasundarI zrIjinazAsanAdhidevatA prabhohIravijayasUrIzvarasya puro'gre zuzubhe vibhAti sma / kiNbhuutaa| nikhilAH samastA ye diviSado devAsteSAM bhavanapati-vAnavyantarajyotiSka-vaimAnikanAkinAM yoSA vilAsavatyaH tAsAM lekhAH zreNayastA eva kumudAM kairavANAM vanAni teSAmAlAdadAyakatvena kaumudI candracandrikA / prAyo jyotsnA hi gAnanartanavividhavilasanaprakAraiH svakAmukakalitayAminInAmeva vizeSata AnandadAyenI syAditi tadvizeSaNam / yaduktaM ca-'kuru candra tathA jyotsnAM vibhAti na nizA ythaa| tAmbUlIdalavatpreyAnyato moktuM na zakyate // ' atrArthe dodhako'pi-'candAkaritima cAMdaNI jima rynnvihaay| nAgaravelIpAna jima kaMtana melyo jaay||' iti candrikAvAllabhyamapi strINAm / kiM kurvantI / nakharazikharAt caraNanakhazikhAyA Arabhya kramAdanukrameNa cikurAH kezA avadhiH sImA yatra tAdRzIM prathitAM surAsuranaranikaravikhyAtAM suSamAM sAtizAyinIM zriyamAzliSyantI / AliGgantI AdhrayantItyarthaH / utprekSyatezritA aGgIkRtA gRhItA vA tanulatA zarIrayaSTirIyA tAdRzI tasya hIrasUrerbhAgyazrImUrtiH puNyalakSmIriva // yaM prAsUta zivAhvasAdhumaghavA saubhAgyadevI punaH putraM kovidasiMhasIhavimalAntevAsinAmagrimam / Page #450 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 9 sargaH] hIrasaubhAgyam / 389 tabAhIkramasevidevavimalavyAvarNite hIrayu. __ ksaubhAgyAbhidhahIrasUricarite sargo'janiSTASTamaH // 171 // paNDitadevavimalagaNiviracitAyAM khopajJahIrasaubhAgyanAmamahAkAvyavRttau aSTAnAM saM. khyApUraNo'STamaH sargo babhUva jAtaH // iti paNDitasIhavimalagaNiziSyapaNDitadevavimalagaNiviracitAyAM khopajJahIrasaubhAgyanAmamahAkAvye dhyAnavidhAnazAsanadevIsamAgamatatsarvAGgavarNano nAmASTamaH sargaH // navamaH srgH| atha sA tridazI sUripurahUtapuro vyabhAt / muktisImantinImuktadUtIva vivarISayA // 1 // atha dhyAnavidhAnasamaye puraH pratyakSAgamanAnantaraM sA pUrvavyAvarNitakharUpA tridazI zA. sanadevatA sUriSu . purahUtaH puraMdaro hIravijayasUrIndrastasya puro'bhyAse vyabhAdvibhAti sma / utprekSyate-muktiH siddhireva sImantinI atrArthAtkhayaMvaravanitA atha vA kAmukI anyA sAmAnyA vazA tayA muktA preSitA dUtI zAsanahArikeva / 'zAsanahAriNA hareH' iti raghau / kiM cikIrSayA / vizeSeNa mahAmahapuraHsaraM varItuM pANiM gRhItumicchayA pariNayanAbhilASeNa // vAgvilAsaiH sRjantIva hArahUrAvahelanAm / tRNatAM ca nayantIva nikkaNaM veNuvINayoH // 2 // pikIva paJcamodgAramRtoH sakhyurmanobhuvaH / . gIrvANagRhiNI vANIM zramaNendoH puro'grahIt // 3 // - sA gIrvANagRhiNI zAsanasurI zramaNendomumukSukSaNadAramaNasya puraH purastAdvANI vAcamAhIjagrAha / vacanamuvAcetyarthaH / keva / pikIva / yathA kokilA manobhuvaH smarasya sakhyumitrasya Rtorvasantasya / 'sakhA ratIzasya RturyathA vanam' iti naiSadhe / tathA 'ja. yati madhusahAyaH sarvasaMsAravallI' iti campUkathAyAm / puraH agre paJcamodgAraM paJcamanAmnA zrIrAga-vasantarAga-pazcamarAga-bhairavarAga-meghamalhArarAga-naTTanArAyaNarAga-eteSu paTkhapi rAgeSu prAyo vilAsinAM puMsAM paJcamarAgo vallabhaH syAt / ataH paJcamanAmno rAga. syodgAra dhvanitaM gRhAti / paJcamAlApaM kurute ityarthaH / utprekSyate-devI vAgvilAsaiH khavacanaracanAvaicitrIbhiH kRtvA hArahUrAgAM gostanInAM drAkSANAmavahelanAmavagaNanAM sRjantIva vidadhatIva / ca punarveNuvINayoH vaMzavipazyonikkaNaM madhuradhvani tRNatAM na kiMcitkaratAM nayantI prApayantIva / / yugmam // Page #451 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 390 kaavymaalaa| svayaM zramaNazakreNa dhyaanenevaanugaaminaa| yadAhUtAnugRhyAhaM kAraNaM tatprasAdyatAm // 4 // anugAminA sevakeneva dhyAnena sUrimantrasya praNidhAnena smaraNena jApena vA kRtvA bhramaNazakreNa vAcaMyamavAstoSpatinA khayamAtmanA yatkAraNamuddizya anugRhya mamoparyanugrahaM praNIya prasAdaM pravidhAya ahamAhUtA AkAritA tadAkAraNaM yatkAraNaM sahetuH prasAdyatAM nigadyatAm / mameti shessH|| vyApArya kArye vacana kiMkarI mAM kRtArthaya / vajrasvAmIva padmasyArthane pAthodhinandanAm // 5 // he prabho sUre, kvacana kasminkArye kartavye vyApArya AjJAmanujJA vA pradAya datvA . kiMkarI zrImaJcaraNasaroruhasevikAM mAM tvaM kRtArthaya saphalIkuru / ka iva / vajrasvAmIva / yathA dvAdazAbdike durbhikSe khakaprAvaraNakalpAdhyAsanapUrvakaM bauddha dezasamAnIte tadvauddhanRpA. . dezAnavAptakusumamAtravimanAyitena saMghena paryupaNAparvaNi jinapUjAkRte kusumAnayanArthamabhyarthitaH khapiturmitrAdezAgRhItaviMzatilakSakusumaH zrIvajrasvAmI padmahade gatvA lakSmyA prekSya namaskRtya cAgamanakAraNapraznAnantaraM sahasrapatrapadmamArgaNena grahaNena pAthodhinandanAM samudraputrIM zriyaM kRtArthayAmAsa // nigadyeti jinAdhIzazAsanAmarasundarI / bheje joSaM mukhe zAradIneva zikhimaNDalI // 6 // jinAnA sAmAnyakevalinAmadhIzasya tIrthakaratvAtsvAminaH zrImahAvIrasya zAsanasyAmarasundarI devAGganA ityamunA prakAreNa nigadya kathayitvA. mukhe vadane joSaM maunaM bheje sevate sma / 'joSamAsanaviziSya babhASe' iti naiSadhe / tathA 'tUSNIM tUSNIkA jopaM ca maune' iti haimyAm / maunaM kRtvA sthitavatItyarthaH / keva / zikhimaNDalIva / yathA zAra. dInA zaratkAlasaMbandhinI / ghanAtyayasamaye ityarthaH / zikhimaNDalI mayUramAlA mukhe joSaM bhajate na bravItItyarthaH / yaduktaM mAghakAvye-'samaya eva karoti balAbalaM praNigadanta itIva manISiNaH / zaradi haMsaravAparuSIkRtakharamayUramayUramaNIyatAm // ' iti // yadAsyakaumudIkAntavAkpIyUSAbhilASiNI / calacaJcucalaccakSuriva sA rabhasAdabhUt / / 7 // sA devI rabhasAdautsukyAt calacaJcozcakorasya calaccakSuzcaJcalalocanA vanitA cakorI tadvadabhUtsaMjAtA / kiMbhUtA / yasya sUrIndrasya AsyamAnanaM tadeva kaumudIkAntazcandrastasya vAg vANI eva vacorUpaM vA pIyUSaM sudhArasastadabhilaSati vAJchatItyevaMzIlA / 'kaNe hatya cakorINAM gaNaH pItvA sudhArasam / ajAyata madeneva guJjApuJjAruNekSaNAH // ' iti jyotsnApAne satyapi cakorINAM sudhApAnaM kIrtikaumudyAm // iti gurvabhiprAyajijJAsayA devIpraznaH // Page #452 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 9 sargaH] hIrasaubhAgyam / vAcaM vAcaMyamazreNIrohiNIramaNastataH / tatpuro grAhayAmAsa sudhAyA aurasImiva // 8 // 391 tato devavacanAnantaraM vAcaMyamAnAM zramaNAnAM zreNISu dhoraNISu rohaNIramaNaH vibhAvarIvallabhaH sUrIndraH tatpuro jinazAsana devatApurastAdagre vAcaM vANIM grAhayAmAsa ja. grAha / uvAcetyarthaH / utprekSyate - sudhAyA amRtasya aurasIM sujAtAM kevalapitRbhAtrorutpannAmiva nandinImiva / 'sujAtastvaura saurasyau' / putrI tvaurasI / 'udadhureSa vyasa jannijaurasIm' iti naiSadhe // adRggocarapArasya vAGmayasyAmbudheriva / yanmanISA sukhaM devi tarIva pAradRzvarI // 9 // vineyA vinayAvAsAH katicitte mamAsate / zauNDIrimadharA gandhasindhurA iva bandhurAH // 10 // he devi, mama te khaguNairvikhyAtibhAjaH katicitkiyatsaMkhyAkA vineyAH ziSyA Asate santi / 'Asate zatamadhikSiti bhUpAstoyarAzirasi te khalu kUpA:' iti naiSadhe / tathA 'sattAyAmastyAste' iti kriyAkalApe / kiMbhUtAH / vinayAvAsAH vinayakulamandirANi / punaH kiMbhUtAH / bandhurAH kaulInyAdiguNopetAH / punaH kiMbhUtAH / zauNDIrimANaM karma saMpanna senAM pratizaurya dharantIti / ke iva / gandhasindhurA iva / yathA gandhahastinaH pratyarthipRtanA parAbhavanapaTavo bhavanti / te ke / yeSAM vineyAnAM manISA pratibhA * sukhaM yathA syAttathA adRggocaro nayanaviSayo na cakSuprayaH pAraM paratIraM yasya / pAra. zabda: puMnapuMsakaliGgayoH / tAdRzasyAmbudheriva samudrasyeva vAGmayasya siddhAntasya sarvazAstrasya vA tarIva nauriva pAradRzvarI pAraM dRSTavatIti pAragAminI / 'vanorac' / 'vanantAttriyAmIppratyayo bhavati razcAntAdezaH' iti prakriyAsUtreNa IppratyayaH, nakArasya rakAraH / pAradRzvarI // yugmam // ashvi vineyAnAM katamaH kamalAnane / bhAsvAnviSNoriva pade mamAstyabhyudayaMgamI // 11 // he kamalAnane padmavadane zAsanadevi, amISAM vineyAnAM ziSyANAM madhye katamaH ziSyaH mama pade paTTe abhyudayaM paTTacAritAM gamiSyatyabhyudayaMgamI asti / abhyudayaM jagadvikhyAta tAM gamiSyatItyevaMzIlo gamI / 'bhaviSyati gamyAdaya:' / 'gamyAdInAmupasaMkhyAnaNini vA vRddhiryati' / yaduktaM naiSadhe- ' sAdhorapi khaH khalu gAminAdhogamI sa tu svargamitaH prayANe' iti / sAdhanikA tu prAguktA vikalpena vRddhirgAmI gamI / ka iva / bhAsvAniva / yathA bhAskaro viSpe: pade gagane abhyudayaM gacchati // iti gurordevI praznaH // Page #453 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 392 kaavymaalaa| evamAlapitA tena taM surI punarUcuSI / prAvRSeNyamivAmbhodaM nabhonbupanitambinI // 12 // tena hIravijayasUriNA evamamunA prakAreNa AlapitA bhASitA bhAvipagharAbhidhAnaM pRSTA satI surI nirjarI punarvitIyavAramUcuSI bhASitavatI / jagAdetyarthaH / keva / nabho. panitambinIva nadIhradanipAnAdinIramanIhamAnaH kevalaM nabhasa AkAzAddhanAghananirmuH kamambu pivatIti nabhombupo vappIhastasya nitambinI pramadA cAtakI tena jIvanadAnAdinA jagaprasiddhanArthAnmeghena garjitena gabhIragarjAraveNAlapitA vAditA satI prAvRSeNyaM varSAkAlasaMbandhinam / 'prAvRSeNyaM payovAhaM vizudairAvatAviva' iti raghuvaMze / tathA prAvRSa eNyappratyayaH / iti prAvRSeNyaniSpattiH / ambhodaM jaladharaM prati bravIti // Aste zrIjayavimalo yste'ntevaasivaasvH| . . sa te damyo rathasyeva dhuraM paTTasya dhAsyati // 13 // . he prabho, yaste tavAntevAsinAM ziSyANAM madhye vAsava iva vAsavo maghonaH sadRzaH akhilaziSyazikhAratnaM zriyA zobhayA yukto jayavimala iti nAmA vartate sa jayavima. laprajJAMzaH te tava padRsya dhuraM dhAsyati dhArayiSyati / ka iva / damya iva / yathA prathamakyA gaurathavA prauDhIbhUto vatso vatsataraH / loke 'godho' iti prasiddhaH / damyo rathasya dhuraM dadhAti / 'gurvI dhuraM yo bhuvanasya pitrA dhuryeNa damyaH sadRzaM vibhati' iti raghau / / tvayA vizrANitA deva vidhinA svapadendirA / vArdhinA viSNuneva zrIzcirametena raMsyate // 14 // he deva he bhaTTAraka, tvayA prabhuNA khapadendirA nijapaTTalakSmIvidhinA pUrvAcAryairuktakRtaprakAreNa vizrANitA pradattA satI etena jayavimalaprajJAMzena samaM ciraM bahukAlaM yAvat resyate krIDiSyati / keva / zrIriva / yathA vArdhinA kSIranIranidhinA vidhinA ve. doktaprakAreNa vizrANitA vitIrNA pANau grAhitA zrInijanandanA lakSmIviSNunA khapreyasA sAkaM ciraM ramate // taM guNairapratIkAzaM tvadguNazrIH zrayiSyati / vallI vivardhamAneva smayamAnamahIruham // 15 // he sUripuraMdara. tvadguNazrIH tava guruparamparAyAtA tapAgacchalakSmIrguNaiH zamadamArjavamArdavajJAnAdibhirapratIkAzamananyasAmAnyaM taM jayavimalaM zrayiSyati sevissyte| kev| vlliiv| yathA vivardhamAnA prAvRSeNyapravarSatpayodharAbhiSekaprasabhapravRddhi prApnuvatI latA mayamAnaM . vikasitaM pallavapatrapuSpaphalakalApakalitaM mahIruhaM pAdapaM zrayate bhajate // paTTadhurye'Ggaje rAjJA yuvarAja ivorjite / tvayAsminnirmite kApi bhAvinI zAsanonnatiH // 16 // Page #454 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 9 sargaH] hIrasaubhAgyam / 393 ' he hIravijayasUre, tvayAsmin jayavimalaprajJAne padhuyeM gaNabhAradhurINe nirmite kRte kApyadbhutavaibhavA jagadAzcaryakAreNI zAsanasya zrIjinamatasyonnatirbhAvinI bha. vitrI / keneva / rAjJeva / yathA bhUmIpatinA jite prabalabale yuvarAje padhurye nijarAjyadhurAdhuraMdhare vihite sati zAsanAnAmupalakSaNAt puramagaragrAmajanapadAnAM nyAyavidhi vidadhati sati smunntirbhvti| 'dIyatAM dazalakSAni zAsanAni caturdaza' iti dikamArkadAnapatre zlokaH / athavA zAsanasyAjJAyAH kApyadvaitA unnatirjAyate / ko'dhyAjhA no. lakyatItyarthaH // vikramArka iva zrImatsiddhasenadivAkarAt / tvattastadanu ko'pyurvIbadhno bodhimavApsyati // 17 // . he deva, tasya jayavimalasya padRsthApanAnantaraM tvattaH zrImatsakAzAt ko'pyadbhuta. vaibhavaH / uvIM pRthivI tasyAM prabalapratApaiH badhna iva naH sahasrakiraNasadRzo mahAmaNDalokamahIpatirbodhiM samatvamavApsyati lapsyate / ka iva / vikramArka iva / yathA zrI. mataH pUrvAdijJAnAtizAyiguNaiH kalikAlasarvajJa iti viruddhadhAraNAsAdhAraNalakSmIvataH siddhasena divAkarAdvikramAdityanRpo bodhibIjamavAptavAn // iti devatayA paTTadhuraMdharakathanam // .... samAkarNya surIvarNyamAnaM taM pipriye prabhuH / rathAGgavRnnizAvedigaditAbhyudayaM ravim // 18 // prabhuH sUrIndraH suryA zAsanadevasayA varNyamAnaM zlAdhyamAnaM taM jayavimalanAmAnaM prajJAMzaM samAkarNya zravaNagocarIkRtya pipriye nijapaTTAbhyudayavibhAvanAbhiprAyeNa hRdaye paramAM prItiM prAptavAn / 'prIG prIto' / jaharetyarthaH / kiMvat / rathAGgavat / yathA cakravAkaH nizAvedibhistAmracUDairgadito nivedito'bhyudaya udgamanasamayo yasya tAdRzaM raviM divAkaraM prIyate niyAbhiH parasparaviyogApagamAzayA hRSyati // ityatayaMta tenAntarbhAgyasaubhAgyabhUrasau / praNunnayeva puNyaiyetridazyApi prazasyate // 19 // tena sUriNA antarmanomadhye ityamunA vakSyamANaprakAreNa atayaMta vicAryate sma / iti kim / yadasau madvineyo jayavimalAbhidhAnavibudhaH bhAgyaM bhAgadheyaM puNyaM tathA saubhAgyaM subhagatAM loke vikhyAtirvA tayorbhUH sthAnaM vartate yadyasmAtkAraNAt tridazyA jinazAsanavRndArikayApi prazasyate / utprekSyate--puNyairarthAttatsukRtaiH praNunayA preritayeva / / merubhUriva bhAtyeSA jinapaTTaparamparA / samudbhavanti yenAsyAM sUrIndrAH svardumA iva // 20 // eSA niHzeSagaNadharadhoraNI taruNIcUDAgaNIbhUtA abhyuditA abhyudIyamAnA abhyu Page #455 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 394 kaavymaalaa| dayaprApayitrIva jinasya zrImanmahAvIrabhagavataH paTTAnAM paramparA zreNI merubhUriva svaNAcalamedinIva bhAti vibhAti / yena kAraNena asyAM jinapaTTaparamparAyAM merumedinIdha. ravanabhUmau ca khaImAH kalpavRkSA iva sUrIndrAH samudbhavanti prakaTIbhavanti // arhanmataikamalayodbhUtasUrIndracandanaiH / yazaHprasRmarAmodaiH surabhIkriyate jagat // 21 // arhanmataM zrImajinazAsanaM tadekamalayo dakSiNAcalastatroddhRtAH prAdurbhAvaM prAptAH paTTadhurINabhAvaM lambhitA ye sUrIndrA AcAryAsta eva candanAH zrIkhaNDazAkhinastaiH ka. rtRbhiryazAMsi kIrtaya eva prasRmarA dazadikSu vistaraNazIlA ye AmodAH parimalAstaiH kRtvA jagadakhilamapi bhuvanaM surabhIkriyate / sugandhaM vidhIyate ityarthaH // ityantarudayatprItimekalAdrikanIplave / nicikhela ciraM gandhasindhurendra iva prabhuH // 22 // . prabhuH sUriH ityamunA prakAreNa antazcetasi udayantI prakaTIbhavantI yA prItiH pra. modaH / 'prItiH smarastriyAM premNi yogamudoH' ityanekArthaH / saiva mekalanAmA adriH pa. rvatavizeSastasya kanI kanyA putrI / narmadA nadItyarthaH / tasyAH plave pAnIyapUre / 'narmadA mekalAdrijA' iti haimyAm / tathA 'samuttIrya bhagavatI mekalakanyAm' iti campUkathAyAm / ciraM bahrIM velA yAvannicikhela krIDati sma / ka iva / gandhasindhurendra iva / yathA kapolapAlIpramukhasaptasrotoniHsaranmadAmbhaHpravAhAghrANamAtrapalAyitAparasindhuradhoraNIbandhuragandhopalakSitasindhurendro mekalazailanandinyA narmadAyA: payaHpravAhe niraM svecchApUraNaparyantaM khelati // iti gurorhRdaye vimarzaH / / lokAnkokAnivAhlAdaM lambhayanbhAnumAniva / dAnalIlAyitailAM kalpayankalpabhUruhAm // 23 // prabodhaM vidadhatprAtarivAzeSajanuSmatAm / puSpakAla ivollAsaM praNayansumanaHzriyAm // 24 // . tvaM ciraM nanda sUrIndretyabhinonUya nirjrii| tatamtaccaraNAmbhoja bhramarIva cucumba sA // 25 // tato'nantaraM sA nirjarI zAsanadAnavadviSatrasyatpRSatI vilocanA bhramarI bhRGgAGganeva tacaraNAmbhoja prabhupAdAravindaM cucumba cumbati sma / namaskaroti smetyarthaH / kiM kRtvA / ityamunA prakAreNa puro'traivAnuSTubhAM bike vakSyagANaprakAreNa abhinonUyAtizayena stuti nirmAya / iti kim / he sUrIndra he AcAryaparjanya, tvaM ciraM galitAvadhisamayaM nanda jayavAn pravartakha parvatAyuSkavAn bhavatAt / Tunadi samRddhau' asya dhAtoH prayogatvAt / jJAnadarzanacAritrAdikAM samRddhiM labhasva vA jIyA vA / tvaM kiM kurvan / lokAn jaga Page #456 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 9 sargaH] hIrasaubhAgyam / / 395 janAn bhAvini bhUtopacArAt amArijIjiyakAdikaravandimocanaprakAreNAlAdaM pramoda dharmopadezapradAnAdinA bhAvikalokAn Ananda lambhayan prApayan / ka iva / bhaanumaaniv| yathA sahasrarazmiH kokAMzcakravAkAnAlAdaM lambhayati / punaH kiMbhUtaH / dAnalIlAyitaiH khavizrANanavilasitaiH kRtvA kalpabhUruhAM suratarUNAM helAmavRgaNanA kalpayan kurvan / atra garbhitopamA / punaH kiMbhUtaH / azeSajanuSmatAM samastajantujAtAnAM prabodhaM viddht| kimiva / prAtariva / yathA prabhAtaM divasamukhaM sarvajanAnAM jAgaraNaM vinidratAM vidhtte| jAgarayatItyarthaH / punaH kiMbhUtaH / sumanaHzriyAM suzobhanaM niSpApApadrohanirdambhasarvasattvahitAvahaM mano yeSAM teSAmuttamAnAM zriyAM lakSmINAM ullAsaM sphArIbhAvaM praNayan sRjan / ka iva / puSpakAla iva / yathA vasantasamayaH kusumazrINAM vikAsa praNayati kurute / atha vA. pUrvazlokadvayapratipAditAni zatrantAni saMvodhanAnyeva jJeyAni / 'gatistayoreSa janastamardayana hA vidhe tvAM karuNAruNaddhi naH' iti naissdhe| 'he ardayan he vidhe' iti tadvattiH / tathA saMbodhane ca / 'saMbodhane'pi zatrAnazau bhavataH / he pacana he pacamAna jayamAna' iti prakriyAyAm / evaM saMbodhanairvA bhiSTutya devatA praNamati sma // tribhirvizeSakam // tato'syA dharmalAbhAzIrvyazrANi zramaNendunA / zreyaHsiddherupAdAnaM tasyAH saMprasthitAviva // 26 // tato devIpraNamanAnantaraM zramaNendunA sUricandreNa asyA devyA dharmalAbhAbhidhA A. zIrmaGgalazaMsanavAk vyazrANi vizrANitA pradattA / utprekSyate-tasyAH saMprasthitau samya. zubhAvahaprayANe khagRhagamanAvasare zreyasaH kalyANasya siddhaniSpatteratha vA sarvamaGgalaku. lagRhasiddhermuktarupAdAnaM paramaM kAraNamiva // punaH svalpe'pi kArye'haM dhuryeNa gaNadhAriNAm / prasAdapAnIkartavyA kiMkarIvAmarI tvayA // 27 // he deva, gaNadhAriNAM gacchabhArasAsahInAM sUrINAM madhye dhuryeNa dhaureyeNa / gaNadharadhuraMdhareNetyarthaH / tvayA bhagavatA punadvitIyavAraM khalpe stoke'pi kArye kartavye kiMkarI ceTI dAsIva ahaM zrImaJcaraNasevikA amarI zAsanadevatA prasAdasya prasatteH pAtrIkatavyA sthAnakaM kAryA / smartavyetyarthaH // ityuditvA prabhuM natvA modamedasvinI tataH / kSaNikeva kSaNAdAsIdadRzyA dyotitAmbarA // 28 // devI zAsanasurI kSaNAtkSaNamAtrAnimeSamAtrAt kSaNikeva vidyudivAdRzyA dRzoragocarA AsIt / gatetyarthaH / kiMbhUtA / dyotitaM khakAntyA prakAzitamuddayotayuktaM kRtamambaramAkAzaM yayA / punaH kiMbhUtA / modena mUridarzanodbhatAdvaitAnandena kRtvA medakhinI romAJcakaJcakitakAyayaSTitvAtpuSTA / harSaprakaSevatItyarthaH / ke kRtvA / iti pUrvoktaprakAreNa Page #457 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 396 kaavymaalaa| uditvA kathayitvA / prabhoH pura ityadhyAhAraH / punaritya syaapydhyaahaarH| prabhuM sUrIndra natvA praNamya // iti zAsanadevatAgamanam // kaladhautAvadAtazrIjijyotsnAvirAjitaH / kurvankuvalayollAsaM vibhurvidhurivAbhavat // 29 // vibhuH zrIhIravijayasUriH vidhuH sudhAdIdhitirivAbhavat jAtaH / kiMbhUtaH / kaladhauta kAzcanaM tadvadavadAtA nirmalA pItA zrIrvapuHzobhA yasya / 'vibhrAjate tava vapuH kanakAva-' dAtam' iti bhktaamrstotr| candraH kiMbhUtaH / kaladhautaM rajataM tadvadujjvalA maNDalalakSmIryasya / 'kaladhautaM rUpyahenoH' ityanekArthaH / punaH kiMbhUtaH / dvijAnAM dazanAnAM jyo. snayA kAntyA virAjitaH / pakSe dvijaizcandrapAripArzvakaiH sevakavizeSaiH / dvijapatitvAcandrasya / tathA jyotsnayA candrikayA virAjitaH zobhitaH / punaH kiM kurvan / kuvalayasya bhUmaNDalasya prativodhadAnAdinA yazasA vA ullAsamAnandAtizayam / pakSe / kuvalayAnAM candravikAzikamalAnAmutpalAnAM vikAzaM kurvan sRjan // azrAntAnantapadavIlaGghanaiH zrAntavAniva / . zazI zanaiH zanairastAcalacUlAmathAzrayat // 30 // atha devatAgamanAnantaraM zazI zItakAntiH zanaiH zanairmandaM mandamastAcalasya cara. mAdeH pratIcIparvatasya cUlAM zikhAmAzrayadbhajate sma / utprekSyate-azrAntaM vigatavizrAmaM yathA syAttathA nirantaraM vidyate anto'vasAnaM yasyAH sA anantA aparimitA pra. mANAtItA yA padavI mArgaH gaganAGgaNaM tasyA laGghanairatikramaNaiH zrAntavAn zramaM prAptavAniva / yaH parizramaM prAptaH sa kutracana vizrAmArthamavatiSThate // garbhAzmagarbhacandrAzmakalpitottaMsikeva sA / astAcalazrI ti sma maulilIlAyitendunA // 31 // maulau arthAt pazcimAcalasya ziraHzikhare lIlayA khavicaraNavilAsena na tu parasya kasyApi balena AkarSaNAdibalAtkAreNAcaritamAcaraNaM yasya sa lIlAcaritastAdRzene. ndunA candreNa kRtvA sA prasiddhA candrasyodayadAyinI dvitIyAyAM prathamamastAcalAdevodayatvAt / atha vA sUryAcandramasayorastakArakatvena khyAtimatI astAcalasya pazcimadha. thivIdharasya zrIlakSmI ti sma / utprekSyate-garbhe madhyapradeze azmagarbhA marakatamaNayo yasyAH / 'marakataM tvazmagarbham' iti haimyAm / tAdRzI / candrAzmabhizcandrakAntaratnaiH / 'candrakAntazcandramaNizcAndracandropalazca saH' iti haimyAm / yathA candropalastathA cndaashmaa| kalpitA racitA uttaMsikA zekharo yasyAstAdRgvidheva / 'vidarbhasubhravaNAvataM. sikA' iti naiSadhe / avataMsikA tathaivottaMsikApi // Page #458 -------------------------------------------------------------------------- ________________ hIrasaubhAgyam / candrazcaGkamaNaklAntaM svAzanAyitarohitam / vanAya moktamastAdreradhyAsta kimadhityakAm // 32 // candro mRgAGkaH astAdrezcaramAcalasyAdhityakAmUrdhvabhUmIM sarvaziraH zikharakAzyapImadhyAsta Azrayati sma / utprekSyate -- cakramaNe caturyAmIM yAvadavizrameNa nikhilanabhotrama - Nena klAntaM parizrAntaM vibhAtaprAyAyAM vibhAvaya svasyAtmanaH kroDAnizalAlyamAnapAlyamAnam / atha vAzanA yA bubhukSA saMjAtA asyetyazanAyitaM bubhukSAkSAma kukSi rohitmddrmRgbhedgtkurnggm| yato 'mRgabhedAruranyaM kuraGkugokarNazaMvarAH / camUrucInatramarAH samarArNasya rohiSau / kadalIkandalI kRSNasAraH pRpatarohitAH // ' iti haimyAm, tathA 'trasyaccamUhaMcalacakSuSamAcacakSe,' tathA 'nazyatpRSatI vilocane,' tathA 'pRpatikazorI kurutAmasaMgataM kathaM manovRttimapi dvipAdhipe' tathA 'mukhaM vasatyeSa kalaGkaraGku:' ityAdi naiSadhe / mRgabhedA mRgA evoktAH santIti / tathaivAtra rohitanAmA mRgabhedavizeSastaM vanAya caraNArthaM moktamitra / 'vanAya pItaMpratibaddhavatsAM yazodhano dhenumRSermumoca' iti raghau / mocanArthamiva // 9 sargaH ] vibhunA vAksudhAspandivadanena vidhurjitaH / talAyai tapaH kAGkSI bAgAdastAdigahare // 33 // 397 vidhuH mRgAGkaH astAdreH pratIcIparvatasya gahure vividhaviTapikoTisaMkaTanikuJje guhAyAM vA AgAdAjagAma / utprekSyate - tasya bhagavadvakrasya tulA sAdRzyamupamA tasyA Aya prAptaye AsAdanArthaM tapaHkAGkSI tIvraM tapaH kartu kAGkSanvAJchan iva / kiMbhUto vidhu: / `vAcaM vANImeva sudhAmamRtarasaM spandate kSaratyudgiratItyevaMzIlena vadanena svIyAnanena kRtvA vibhunA sUriNA jitaH parAbhUtaH // dRSTvA yAntaM jaghanyAyAmantarbhUtAbhyasUyayA / candrazcandrikayA rucya iva caNDikayA jahe // 34 // candraH kairaviNIramaNa: candrikayA jyotsnayA jahe tyaktaH / utprekSyate - antarmanomadhye bhUtA prakaTA jAtA abhyasUyA IrSyA tayeva / kiM kRtvA / jaghanyAyAM nikRSTAyAM jAtervA rUpAdvA zvapacarUpAyAmatikutsitAyAM ca / svabhAvataH strIjAtAvasUyAbAhulyaM syAtsapatnImapi draSTuM na zaknoti tato'nyasyAH kA kiMvadantI / tatrApi tAM vizuddhAM vivAhrAdAyinImekapatnIM satIM vihAya makalaGkAM jagadviSAdavidhAyinIM kurUpAM mAtaGgAGganAmeo'bhiratyeSA mahIyasyasUyA tayeva kRtvojjhitaH / atha ca jaghanyA pazcimA 'ajaghanyaH pracetAH / nalaH kiMbhUtaH / ajaghanyaH sarvotkRSTaH / tathA prakRSTamuttamatvocitaM ceto mano yatya / tathA pracetA varuNastu sajaghanyaH saha jaghanyayA pratIcyA dizA vartate yaH sa tadatitvAt' iti campUkathAyAm / yAntaM gacchantaM gamanaM kurvantam Page #459 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 398 kaavymaalaa| dRSTvA khalocanagocarIkRtya / ka iva / rucya iva / yathA caNDastvatyantakopanaH strI ceJca. NDikA kRtaM kopaM kathamapyanujjhanyA striyA kAntaH zUdrImabhisaran hIyate tyajyate // prekSya kSapAkSaye candraM vidrANaM candragolikA / tyaktvA kAntaM yayau kvApi puMzcalIva yadRcchayA // 35 // candragolikA vizadacandrikA kAntaM khabhartAramarthato vibhAvarIvallabhaM tyaktvA muktvA. saMtyajya kvApi kutrApi kharucite sthAne yadRcchayA svecchayA yayau prayAtavatI / kiM kRtvA / kSapAyA nizAyAH kSaye kSINatAyAM vinAze vidrANaM niHzrIkaM mRtaprAyaM candra nakSatranAyakaM prekSya vibhAvya / kev| puMzcalIva / yathA vyabhicAriNI strI khakAntaM tyaktvA. kApyabhimate puMsi prayAti // rathAGgavyathanodbhUtaiH pakrimairiva pApmabhiH / triyAmApagame rAjA tatyaje vasubhiH kSaNAt // 16 // triyAmAyA nizAyA apagame virAma vinaashe| kSaye ityarthaH / rAjA candro nRpatizca kSaNAt nimeSamAtrAdvasubhiH kiraNairdravyaizca tatyaje parityaktaH / 'vasustvamau devabhede ruci. yoke zuSke ca sukhAde ratne vRddhyoSadhe ghane' ityanekArthAH / utprekSyate-rathAGgAnAM cakravAkavihaMgamAnAM vyayanaiH parasparaviyogotpAdanarudbhUtaiH saMjAtaistathA pakrimaiH paripAkaM prAptaH udayAcalikAyAmupAgataiH paramapApmabhirutkRSTaduHkRtairiva / nRpatirapyakarAkarakaraNadaNDanaparadAragamanagrahaNasaptavyasanarocanAdijanitadurantaduritaiH kRtvA / dravyAdibhirAdizabdAt azvagajarathapadAtisubhaTajanapadapuragrAmAdirUpalakSmIdhanastyajyate / kSINe puNye vidhIyamAne ca durnaye zrIryAti / yataH-'puNye satyapi lakSmI durnItirihAntare kSayaM nayati / taile'nupabhuke'pi hi dIpazikhAM hanti vAtAlI // ' iti vacanAt // iti candrasyAstAcalagamanam // niyaya hantuM svarbhANupAzakADhIva pAzinA / vidhuH pAthodhisaudhenAdhAtuM sauhArdamIyivAn // 37 // . vidhurvAsateyIvivoDhA nizApatiH / pAthodhirambhonidhiH samudraH sa eva saudhaM vAsavezma yasya tena / 'varuNastvarNavamandiraM pracetAH' iti haimyAm / pAzaH khazAtravaniyantraNadavarakapranthirasthAstIti pAMzI varuNaH / 'jalayAdaHpatipAzimeghanAdAH' iti haimyAm / varuNAhrAstraM tena pracetasA sAdha sauhArda mitramitratAmAdhAtuM kartumIyivAn / taddhAni jalanidhau jagAma / utprekSyate-pAzakAsIva / mitrIbhUtAdvaruNAtpAzaM gRhItuM kAti spRhayatItyevaMzIla iva / yataH mitrasya yadvilokyate tannijamitrAtsadvastu gRhyate iti rItiH / kiM kartum / khavairiNaM kharbhANu vidhutudaM niyantya kathaMcitpAzena kRtvA nibadhya hantuM kRtAntaniketanAtithIkartum // Page #460 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 9 sargaH] hIrasaubhAgyam / ___399 tamIpriyatamo madhye pratyagdvIpavatIpateH / janikarturnijasyeva milanAya samIyivAn // 38 // vibhAvarIprANavallabhaH vidhuH pratyagdvIpavatIpateH pazcimadiksaMbandhino nirjhariNInAyakasya samudrasya pratIcIpAthodhermadhye samIyivAn samAMgacchati sma / utprekSyate-nija. syAtmana AtmIyasya vA janikartuH jana kasya / yataH-'sAgarAnmunivilocanodarAdyadayAdajani tena kiM dvijaH' iti naiSadhe / milanAya pitRsnehAtirekAnmilanArthamiva // ito'bhyudayate bhAnuritazcandro'stamIyate / idaM kimapyanIdRkSamaho vilasitaM vidheH // 39 // ___ ito'smin pArzve pUrvasyA dizi bhAnuH sahasrarazmiH abhyudayate abhyudayaM prApnoti / 'aya gatau' bhvAdiH AtmanepadI ca / tathA 'gacchati visarpatyayatyayate' ityAdikriyAH kriyAkalApe / itaH prtiiciinniirnidhemdhye| pazcimAyAM dizItyarthaH / candro rajanIjIvitezvaraH astaM kSayaM nAzamIyate labhate / 'IG ca gatau' divAdirAtmanepadI ca / aho ityAzcarye khede vA / kimapyapUrvamanIdRzaM vidvadbhirapi vaktumazakyaM vacanagocarAvItaM vidherdevasya vilasitaM vijRmbhitaM dRzyate // iti candramaso'stamayanam // - dattvodayaM tvamevAstaM kathaM datse priyasya naH / - tArakA ityupAlabdhuM bhejurastAcalaM kimu // 40 // tArakA arthAdazvinvAdinakSatrANi dAkSAyiNyaH sarvAH zazipriyAH / hemAcAryeNa nAmasu kazcidvizeSaH prokto nAsti / kiM ca 'bhakanI nikayostArA, tArA zabdo bhe nakSatre kanI nikAyAM ca / tArA eva tArakA nakSatrANi' iti liGgAnuzAsane / candrakarA astAcalaM pra. tIcIpRthvIdharaM bhejurAzritAH / utprekSyate-ityamunA prakAreNa upAlavdhumupAlambhaM pradAtumiva / iti kim / he caramAre, no'mmAkaM tArakANAM priyasya prANanAthasya nizIthInInAyakasya tvameva bhavAneva udayamudgamamaizvaryaM vA dattvA vitIrya pratipadvitIyayostidhyorastAcale candrodayadarzanAt / tasmAdvidhorastAdirevodayAcalaH / tathA prAtarvarNane'pyudayanAcAryeNApi proktaM yathA-'udayagirikuraGgIzRGgakaNDyanena khapiti sukhami. dAnImantarendoH kuraGgaH' iti / pratipaccandrodayadarzanaM prAyaH surabhiNAmeva / yaduktam'pratipaccandraM surabhI nakulo nakulI payazca kalahaMsaH / citrakavallIM cASaH sUkSmaM dharma sudhIvRtti // ' iti / punastvamevAstamastamayanaM kSayaM ca kathaM datse dadAsi // nakSatrapaddhateH prAtabhraMzyanto'mbudharAdiva / kSaNAdvilayamAsedustArakAH karakA iva // 41 // tArakA prahanakSatratArAH prAtaH prabhAtasamaye karakA dhanopalA iva kSaNAnimeSamAtrA. dvilayaM kSayamAseduH prApnuvanti sma / ke kurvantaH / nakSatrapaddhaterAkAzAt / 'abhraM mu Page #461 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| rAmroDumarutpatho'mbaram' iti hemyAm / bhrazyanto bhraMzaM prApnuvantaH / 'bhrazubhraMzU adha:patane' divAdiko haimadhAtupAThe / kasmAdiva / ambudharAdiva / yathA jaladharAnmaghAtkarakA bhrazyanyadhaH patanti // aAbdhimamaM pratyUSadviSatA muSitazriyam / tArAstArApati prekSyAnvamajastamivANeve // 42 // tArAH prAtadRzyamAnAH guruzukrAdimahattArakA arNave samudre / utprekSyate--taM candra...' manvamabana vidhupRSThe bubaDDariva kRtvA / tArApati khakhAminaM zazinaM prekSya samIkSya / . ' ayaM gurostArakaH,ayaM zukratArakaH, iti lokokyApi tArakAsteSAM tArakANAM khAmitvaM tu candramasa eva / yataH-'tArakarAT kirITaH' iti naiSadhe / 'atha vA gaha adAsIta: DavI saMtArakoTikoDINaM / chAsaThisahassanavasayapaNahattarIpagasasibhinna // iti vaca.. nAt prahapatitvamapi / kiM ca / yAvAnparivAraH sUryasya tAvAnparivArazcandrasyeti.jIvAbhigame / kiMbhUtaH / pratyUSaM prabhAta eva dviSan dveSI zatrustena muSitA gRhItA chaladarzinA khAvasare chalaM ca prApya haThAtsarvApyAdattA zrIryasya ata evArtyA cintayA pIDayA vA duHkhAtirekatrapayA abdhau samudre mamaM brUDitam // . nizAzanAyitenAbhrapathe tArakatandulAH / dinAnanazakuntena zaGke kukSigatIkRtA // 43 // nizayA rAjyA kRtvA nizAyAM vA caraNAbhAvAdadarzanA jAtAstyasyetyazanAyito bubhukSitaH tena dinAnanaM prabhAtaM tadeva zakuntaH pakSI tena zakuntena ahamevaM zaGke vita. yAmi utprekSe vA / abhrapathe meghamArge gaganavama'ni vA tArakatandulAstArakA evaatyaujjvlyaattndulaastussnirmuktklmaaH| prathamamupahRtyArthe tArairakhaNDitatandulaiH' iti naiSadhe tArakAstandulIkRtAH / kukSau udare gatAH / 'kRtau' iti vipratyaye kukSigatIkRtAH / 'iva bahurUpakazAlamaJjikA mukhacandreSu kalaGkaraGkavaH / yadanekapasodhakandharA haribhiH ku. kSigatIkRtA iva // ' iti naiSadhe // diggajendrAvagAhenotpannAH svaHsindhubudbudAH / kSaNAdiva vyalIyanta tArakAstArakApathe // 44 // tArakAstArAstArakApathe nakSatravartmani AkAze kSaNAdRzyamAnA eva khalpakAlAdeva vyalIyanta vilayaM kSayaM labhante sma / utprekSyate-diggajAnAmAzAmAtaGgAnAmairAvatAdi. harikuJjarANAM jalAvagAhena saMlilakrIDAkaraNamajanAdividhinA utpannA udbhUtAH khaHsi. ndhorAkAzataraGgiNyAH / gaganagaGgAyA ityarthaH / budbudAH pAnIyasthAsakA iva / 'jalapaM. pATo' iti prasiddhAH / buddA hi khalpakAlAvasthAyinaH syuH / yaduktam-'sanbharAgajalabudbudauvame jIviea jalabinducaJcale / juccaNeyanaivegasaMnihe yAvajIva kimayaM na bujamasi // ' iti vairAgyazatake // iti zukrAdimahattArAstaH // Page #462 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 9 sargaH hIrasaubhAgyam / AgAmino gavAM patyuH prAtaH senApateH puraH / kAMdizIkA ivAnazyannandhakAravirodhinaH // 45 // AgamiSyatItyevaMzIlasya AgAmino gaganamaNDale samAgantukasya gavAM kiraNAnAM bhUmInAM ca patyuH svAminaH sUryasya pArthivasya prAtaH prabhAtAbhidhAnasya dinAnanarUpasya vA senApateranI kinInAyakasya puraH purastAdane / utprekSyate-kAMdizIkA bhayadrutA iva / andhakAravirodhinaH saMtamasasaMpannasaMdohA anshynplaayaaNckrire| 'mitro dhvAntArAtirabjAMzuhastaH' iti haimyAm / ekasya zatrutve dvAvapi parasparaM zAtravau bhavataH iti // gahvare bhUbhRtAM guptaM tAmasAstApasA iva / kRzAH kimu tapasyanti punarabhyudayAzayA // 46 // tamasAM samUhAstAmasAH / atra samUhArthe'N / timiraprakarAH kozikA vA / 'tAmasAstigmarociSaH' iti viitraagstve| kRzAH paripanthipAthojinIpatinipatadRDhatarakara. nikaraprasabhaprahArajarjarIbhavadrghanodbhavadbharicintAtizayavazato durvalIbhUtAH santaH / utprekSyate--bhUbhRtAM dharaNIdharANAM gahare mahatkrandare koTare kimu tapasyanti tIvratamaM muktAnapAnaM tapaHkaSTaM kurvantIva / katham / guptaM channaM yathA syAttathA kenApyajJAtam / kyaa| punardvitIyavAramabhyudayasya candracaNDarucipradIpapramukhadviSatparAbhAvukaviSayAdvaitasphUrtimattayA AzayA spRhayA vAJchayA / ke iva / tApasA iva / yathA parivrAjakAH samagrazAtravakSatragotracitrAsanakAlambhaviSNunRpAdipadavIkAmanayA tpstnvte|| ityandhakAragamanam // atha vibhAtaprAya vidrANotpalakkSINazukrA bhrazyatpayodharA / ____ mlAnAsyendustyaktatAramuktA vRddheva zarvarI // 47 // zarvarI rAtrirbaddhava jaratI strIvAsIt / kiMbhUtA nizA vRddhA ca / vidrANe saMkucite nimIlite gate vA utpalAni kuvalayAni eva tattulye ca dRzau nayane yasyAH / punaH kibhUtA / kSINo'sta mitpraayH| vibhAte'pi kadAcit zuko niriikssyte| tato'stamitaprAyaH asta mito vAdRggocarIbhUtaH zukra: grahavizeSo yasyAH / pakSe / garbhAdhAnAbhAvAtkSINaM vinaTaM zukraM vIrya yasyAm / puna: kiMbhUtA / azyanto'viralIbhavantaH / pAzcAtyarAtrI prAyo vardalAni bhavanti sUryodaye ca yAnti / ata eva campUkathAyAM prAtavarNane proktaM sUryavizeSaNam -'karaparAmRSTapayodhare' iti / payodharA meghA abhrarUpA yasyAm / pakSe / bhrazyantAvadhaHpatantI payodharau stanau yasyAH / punaH kiMbhUtA / mlAno vicchAyIbhUto gata candrikatvAdaddhatvAca AsyendavadanasadRzaH vakrameva candro yasyAH / punaH kiMbhatA / vaktA ujjhitAstArA eva ujjvalA vA muktA muktAphalAni yayA / prAyo vRddhAnAM bhUSaNaparidhAnaM zobhAvana dRzyate / yaduktam-'mA jJAturiya palhANii parakapaDaipaDappa / etanne asuhAmaNAM vuTA kAnidhaDaka // ' iti prAkRtavAkyAt // Page #463 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 402 kAvyamAlA | rajanIviyujAM jAne dvijAnAmapazApataH / kairavAkSI kSaNAdrAjJaH kSINatAM pratipeduSI // 48 // rAjJaH sudhAdhAnaH nRpatezca kairavAkSI kumudanayanA nizIthinI jAyA rAjJI kSaNAtsvalpasamayAdeva kSINatAM kSayabhAvamatikRzI bhAvam / asthicarmAvazeSatA mityarthaH / 'chinno'di rohati taruH kSINo'pyupacIyate punazcandraH / iti vimRzantaH santaH saMtapyante na te - vipadA // ' atra kSINatA tu kalAvazeSamAtreNaiva / 'mUlAducchinnasyopacaya eva nAsti kSI Nasya khalpAvazeSasyaivopacayaH' iti sUktoktiH / pratipeduSI prapannA saMprAptavatI / utprekSyate - rajanyAM nizAsamaye viyuJjanti parasparaM viyogaM prApnuvantIti tAdRzA dvijAH pakSiNo rathAGganAmAno brAhmaNAzca / 'vihagayoH kRpayaiva zanairyayau ravirahavirahadhruvabhedayoH / ' iti raghuvaMze / tathA vastupAlakIrtikaumudIsahodare surathotsavakAvye'pi - 'rajanIvi** yujAM patatriNAm' iti / cakravAkAnAmiti / apazApataH viruddhazapanAdiva khAcAraniratAnAM brAhmaNAnAM zApo lagati na tu brAhmaNabruvANAm / yataH - ' vRttasthA brAhmaNA jJeyAH kSatriyAH zastrapANayaH / kRSikarmakarA vaizyAH zUdrAH prekSaNakAstathA // ' iti kriyayA brAhmaNatvaM na tu jAtyA uttarAdhyayane 'bambacereNa baMbhaNe' iti // tyaktatAraparIvArA chinnadhvAntakacacchaTA / tamI tapakhinIvAsIddayite'stamite vidhau // 49 // vidhau candramasi dayite bhartari astamite paralokaM prApte sati tamI triyAmA / utprekSyate - tapakhinI tApasI AsIdiva parivrAjakeva babhUva / kiMbhUtA : tyakto muktastArAstArakA upalakSaNAdrahanakSatrANi eva parIvAraH paricchado yayA / punaH kiMbhUtA / chinnA lUnA bhadrakAritA dhvAntAnyandhakArANyeva kacacchaTA kezapAzo yayA / yoSito hi bhartari mRte ziraH kezAnmuNDayanti // saMsisRkSuH zazI kAntAM kAmagAdanurAgavAn / ityAlokayituM zaGke tamI tamanujagmuSI // 50 // tamI indukAntA zazinaM svavallabhaM vidhumanujagmuSI pRSThe prasthitA pazcAdgacchati sma / utprekSyate -- ityAlokayitumityamunA prakAreNa prekSitumiva / iti kim / anurAgavAnanuratikalitaH / ' rAgo'nurAgo'nurati:' iti haimyAm / anugato rAgo raktimA tena saMyuktaH / astAdisaMga mAnmanAgaruNIbhUtatvAdidaM vizeSaNam / zazI kAM caturSu varNeSu a nyatarAM khecarImapsarasaM vA nAgAGganAM vA / kiMnAnIM kAntAM striyaM saMsisRkSuH kasyAH saGga kartumicchuH / agAtkutrApi mAM vimucya gataH / 'nirvApayiSyanniva saMsimrakSo:' iti naiSadhe // kiM pAtheyamivAdAya kSapA nakSatramuktikAH / pratyUSe proSitaM kAntaM mRgAGkamanugacchati // 51 // Page #464 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 9 sargaH] hIrasaubhAgyam / pratyUSe prabhAtasamaye proSitaM dvIpAntaraM prati prasthitaM mRgAI hariNalAJchanaM nijahRdayanAyakaM kAntam / utprekSyate-kSapA nizA kimanugacchati pRSThe prayAtIya: kiM kRtvA / nakSatrANi uDavaH upalakSaNatvAttArakA eva tadrUpA vA muktikA mukkAphalAni alpabhArabahumUlyAni mauktikAni AdAya gRhiitvaa| kimiva / pAtheyamiva / yathA kAcitripuTikA 'vaDInIkaraNahAra' iti jane prasiddhA dIrghadarzinI naipuNyavatI strI kathamapyakasmAtkAraNAdvizaMvalaM khavallabhaM kutracijanapade prasthitaM vijJAya khayaM samyagmaNimukAdipAtheya. mAdAya tamanuyAti // . vitatya mAyikIvAne mAyAM tArAmayIM tmii| kSaNAdadRzyatAM ninye manye tAM divasAnane // 12 // tamI yAminI divasAnane prabhAtasamaye manye utprekSe ahamevaM manye mAnayAmi vimarza vidadhAmi vaa| kSaNAtkSaNamAtratAM svayaM prapaJcitAM mAyAM prekSaNarUpakAdiracanAkapaTapATava. madRzyatAM dRzoragocaratAM ninye lambhayAmAsa / kiM kRtvA / abhre dazadiksImavyomama. NDale mAyikIva indrajAlikavidyAvidhurA vaniteva / tArAmayImupalakSaNAdahanakSatrapracurAM mAyAM zAmbarIm / indrajAlamityarthaH / vitatya vistArya // tamakhinyA vidhoH patyuvirahAsahamAnayA / prAtaHsaMdhyAbRhadbhAnau khatanUH kimahUyata // 53 // tamakhinyA pIyUSamayUkhaprANavallabhayA vidhozcandramasaH patyuH khabhartuvirahaM viyoga na sahate ityasahamAnA tAdRzyA satyA proddAmavirahAkulayA vidhuvallabhaviyogaM soDhumasamarthayA bhavanyA / utprekSyate-prAtaHsaMdhyA divasAnanaraktimA saiva bRhadbhAnuH kRzAnustasmin khatanUnijagAtralatA kimahUyata huteva bhasmIkRteva // tUryANAM yAminIyAmavirAme dhvanirudyayau / prayANaM sUcayanprAtariva rAjJo mRgIdRzaH // 54 // yAminyA nizAyA yAmAnAM caturNA praharANAM virAme apagame turyANAM vAditrANAM 'nagArA' iti lokaprasiddhAnAM dhvaniH zabdaH udyayau prAdurbhutaH / utprekSyate-rAjJazcandramaso mahIpatervA mRgIdRzo nizAyA mahiSyA vA prayANaM prasthAnaM sUcayankathayanniva // iti rAtrigamanam // cakre zramaNazakreNa vidhirvaibhAtikastataH / jaitraM tantramivAdhRSyabhAvadveSyajigISayA // 55 // tato rAtrigamanAnantaraM zramaNazakreNa vAcaMyamapuraMdareNa hIravijayasUriNA / vibhAte vidhIyate, vibhAtasyAyaM vA vaibhAtikaH prAtaHkAlasaMbandhI vidhirAcAraH prAtarAvazyakA. dikaH cakre kRtaH / utprekSyate-adhRSyANAmanAkalanIyAnAM durdharANAM bhAvAnAmantaraGgA Page #465 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 404 kaavymaalaa| NAmaSTakarmaNAmaSTAdazadoSANAM vA dveSyANAM pratibhaTAnAM jigISayA jetumicchayA / jaitraM zAnavagotramAtrajayanazIlaM tantramupAyamarthasAdhakamiva / 'tatraM siddhAnte rASTre ca paricchandapradhAnayoH / agade kuTumbakRtye tantuvAne paricchade // zrutizAkhAntare zAstre karaNe arthasAdhake / kartavyA tatroktiH' ityanekArthaH // upabhujya priyAM prAcI vajriNA vrajatA divam / vyutsRSTamiva tAmbUlaM zoNimA prAtarudyayau // 16 // . prAtaH prabhAtakAle zoNimA prabhAtasaMdhyArAga udyayau prakaTIbabhUva / utprekSyateprAcI pUrvadizaM priyAM khajAyAm / 'kauzikaH pUrva digdevApsaraHsvargazacIpatiH' iti haimyAm / pUrvadikpatitvena upabhujya nakkaM bhuktvaa| 'nijamukhamitaH mere dhatte haremahiSI harit' iti naiSadhe / divaM khavAsasadanaM tridivaM vrajatA gacchatA vajriNA zakreNa vyu. sRSTaM nIrasatvenAtmamukhAttyaktaM tAmbUlaM sacUrNakhadirapUganAgavallIdalacarvaNapiNDamiva // prAtaHsaMdhyA vyabhAvahihetirmuktA vivkhtaa| hantuM mahAhavonmAdimandehAniva kopataH // 17 // prAtaH pratyUSasaMbandhinI saMdhyA prabhAtasamayaprAdurbhUtazoNimA vyabhAisaMdhyArAgo bhAti sma / utprekSyate-mahati prauDhe prabale Ahave saMgrAme unmAdyanti unmattA bhavanti ityevaMzIlA ye mandehA nAma mArtaNDe iti yakSabhUtarAkSasavizeSAH kopataH krodhAtirekAttAn svapratyanIkAn hantuM vyApAdayituM bhasmasAtkartuM vivakhatA bhAsvatA mukkA tAnprati prahitA kSiptA vahniheti: kArzAnavaM zastramiva / 'iha hi samaye mandeheSu vrajantyudavajratAm' iti naiSadhe / tathA 'tisraH koTyo'rdhakoTI ca mandehA nAma rAkSasAH / udayantaM sahasrAMzumabhiyudhyanti te sadA // ' iti naiSadhavRttI // saMdhyArAgAruNaM jainaM padaM prAtaLarAjata / / apUji nirjarairbhaktipradvaiH kiM kuGkumadravaiH // 58 // - jino'rhan viSNuzca tasyedaM jainaM tAdRkpadaM viSNupadamAkAzaM prAtaH prabhAte saMdhyAruNaM saMdhyArAgeNa kRtvA raktIbhUtaM vyarAjata virAjate sma / utprekSyate- bhattyA sevAzatyA kRtvA prabairnanairnamanazIlairbhUtairnirjaraiH suparvabhiH kuGkamaighusaNapaGkvairapUji kiM pUjitamabhyarcita miva viliptamiva vA // prAtardigdantinAM gaGgAM bajatAM jlkelye| jajJe gaNDagaladvinduvRndaivyomAruNaM kimu // 59 // vyomAkAzamahaNaM saMdhyollasadrAgeNa kRtvA raktaM jajJe jAtam / zopIbabhUvetyarthaH / utprekSyate-prAtardinamukhe jalakelaye salile krIDAkaraNArtha gaGgAmambarajambAlinI prati bajatAM gacchatAM digdantinAM haritkuJjarANAM gaNDebhyaH kapolapAlibhyo galadbhiniHsaradbhiH Page #466 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 9 sargaH] hiirsaubhaagym| binduvRndaiH padmanAmabhiH zoNacchavimadavArikaNagaNaiH / 'bindujAlaM puna: padmam' iti haimyAm / paJcamyAdedazAyAM kariNAM kapolebhyo raktabindavo niHsarantIti kavisamayaH / 'bhUrjatvacaH kuJjarabinduzoNAH' iti kumArasaMbhave // pratyUSe makhamuglekhAtalpebhyaH patayAlubhiH / kimAstIrNAruNAmbhojaparNaiH zoNIkRtaM nabhaH // 10 // nabho gaganaM zoNIkRtam adhikArArthAtprabhAtasaMdhyArAgeNa pATalaM praNItam / utprekSyate-pratyUSe dinavadane makhabhujAM yajJAMzabhojinA lekhA zreNI tasyAstalpebhyaH palyaDrebhyaH patayAlubhiH patanazIlairAstIrNaiH prastRte aruNAmbhojAnAM kokanadAnAM parNairdalaima. bhDalairiva // iti prAtaHsaMdhyA // . atho pAthojinInAtho'bhyudiyAya nabhoGgaNe / ___ kapolakuGkamaklinnaM prAcyAH kiM karNakuNDalam // 61 // atho saMdhyArAMgAnantaraM nabhoGgaNe AkAzAjire pAthojinInAM jalajanminInAM nAthaH prANapatiH sUryaH abhyudiyAya udayAcalacUlAyAmudgamaM labhate sma / utprekSyate-kapo. lasya gaNDasthalasya patravallI prApitena kuGkumena ghusaNena klinnaM vyAptam / 'ayamudayati ghusaNAruNataruNIvadanopamazcandraH' iti vidagdhamukhamaNDanavacanAt prAcyA AkhaNDalamahiSyAH pUrvadizaH karNasyaikaM kuNDalaM sphuTaM prakaTaM tATaGka iva // pUSadviSaM prasAMdyAmbhomUrti nityAnuzIlanaiH / padminIbhirabhIrbhartA pUSAhUtaH kimudyayau // 12 // . pUSA bhAnumAn udyayau udayamAliGgati sma / utprekSyate-padminIbhiH kamalinIbhiH preyasIbhirbhartA khaprANanAthaH / atha vA padminIbhiraravindairbAndhavaiH suhRdbhirvA nijasuhRddhandhurAhUtaH / sapraNayaM tAdRzasya pUSadviSaH zaMkarasya nityamaharnizamanuzIlanaiH sarvAvasarasAvadhAnatAvidhAnAdvaitasevAbhiH / jalamUrtirIzvarasya / yaduktam-'kSitijalapavanahutAzanaya. jamAnAkAzasomasUryAkhyAH / yasya khalu mUrtayo'STau sa bhavatu bhavatAM zivaH siddhyaiH // ' iti kavisamayoktiH / prasAdya pUrva prasannIkRtyAbhayadAnamArgaNasanmAnapradAnAdi samyagvaropAdAnapUrva saMtoSya // abhramUvallabhenevotkhAtaH prAtarnikhelatA / prAggiregairiko gaNDopalo bAlAruNo vyabhAt // 13 // bAlAruNo'rbhakabhAnumAlI vyabhAdvibhAsate sma / 'jarIz2ambhaDimbhAmaNivilasa-' iti khaNDaprazastau / tathA 'vizvavyApi tamo hinasti taraNirbAlo'pi kalpAGkaro dAridrANi gajAvalI harizizuH' iti zrIcintAmaNipArzvanAthastutau / utprekSyate--prAtaH prabhAtasamaye nikhelatA svatantraM taTAghAtAdikrIDAM kurvatA abhramUvallabhena abhramanAmA hastinI tasyA Page #467 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| bhatra / abhramUzando dIrgho'pi dRzyate-yathA 'gajAnAmabhramUpatiH' iti kAvyakalpalatAyAm / tathA 'abhramUvallabhAruDhaM nizAzeSe kadAcana / khapne mahendramadrAkSItpRthA pRthumanorathA // iti pANDavacaritre'pi / airAvaNavAraNena prAggireH pUrvaparvatasya gairiko dhAtumayo gaNDopala: sthUlapASANa ivotkhAtaH utpAdya kSiptaH iva / airAvatadantAvalasya pUrvasyA. dizo diggajatvAtprAggireriti kathanaM yuktimat // dyAvAbhUmI parAbhUSNuM bhUcchAyAmaravairiNam / bhetuM vyamoci caNDAMzu cakraM kiM cakrapANinA // 64 // .. cakrapANinA nArAyaNena / uprekSyate-caNDAstIkSNA rudrA vA aMzavaH kiraNA yasya sUryarUpaM vA / atha vA caNDaM bhayakAri aMzu zIghragAmi / 'aMzaH sUtrAdisUkSmAMze kiraNe caNDadIdhitI' ityanekArthaH / zIghragAmini vAcyaliGgaH / zaidhye'pi tatra klIbam / cakraM sudarzanaM nAma svaradhAI vyamoci mukta miva / kiM kartum / dyAvAbhUmyordivastRthivyornabhobhuvoH parAbhUSNumabhibhavanazIlaM bhUcchAyamandhakAramevAmaravairiNaM dAnavaM bhettuM vidArayituM hantum // kaNThapIThIlaThatprANarathAGgAhavihAyasAm / . jIvAturyamunAbIjI vyaracIva virazcinA // 15 // viracinA brahmaNA yamunAyAH kAlindyA bIjI janakaH / 'vaptA tu janakastAto bIjI janayitA pitA' iti haimyAm / 'sahasrarazmiryamunAkRtAntajanaka: pradyotanastApanaH' tathA 'yamunA yamabhaginI kAlindI sUryajA yamI' iti dvitayamapi haimyAm / utprekSyatejIvAtujIvanauSadhamiva vyaraci vihitam / keSAM kaNThapIThayAM glkndle| 'jayatyudaraniHsaradvarasarAjapIThIpaThaccaturmukhamukhAvalIracitasAmanAmastutiH' . iti campUkathAyAm / 'vaMzikavakroSTikakAnyakubjapIThAni' iti liGgAnuzAsane strIlIbaliGgayoH / pIThaM pIThI ca / luThantaH viyogAtivyathAvyAkulatayA nirgamanAyAgacchantaH prANA asavo yeSAm / kaNThagatajIvitAnAmityarthaH / tAdRzAnAM rathAGga iti AhvA nAma yeSAm / 'cakravAko rathAzAhaH koko dvandvacaro'pi ca' iti haimyAM rathAGgazabdena cakramucyate tannAnAM vihAyasAM pakSiNAM cakravAkavihaGgamAnAM jIvanasya bheSajamiva / vihAyo vyomapakSiNoH' ityanekArthaH // iti sUryodayaH // zoNI dIptirdinezasyAdhAkumAritarA zriyam / kokairduHkhAnalajvAlA kimudgIrNAH suhRtpuraH // 6 // dinezasya divasanAyakasya bhAnoH dIptiH kAntiH zriyaM zobhAmadhAddharate sma / kibhUtA / kumAritarA bAlA / prathamotpannA / atizayena kumArI kumAritarA / 'hastro vA' iti sArakhatasUtreNa taratamayoH parayoH satorvA ekhaH / ata eva kiMbhUtA / zoNI atyantAruNA / 'racayati ruciH zoNImetAM kumAritarA ravaH' iti naiSadhe / utprekSyate Page #468 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 9 sargaH] hIrasaubhAgyam / kokaizcakravAkairviiMgamaiH suhRdaH khamitrasya bhAskarasya puro'gre duHkharUpAnalasya sakalazarvarIparasparaviyogasaMjAtAsAtatIvrajvalanajvAlA ivodgIrNAH hRdayavadanAdvahirudvAntA iva // nijAnurAgiNIvarvIkSya dArAnsmerasarojinIH / kimudgIrNo'ruNajyotIrAgo rAjIvabandhunA // 17 // rAjIvabandhunA aravindasuhRdA sUryeNa aruNamatirakkaM yajjyotiH kAntiH eva rAgo hRdayodayadanurAgo'nuratirudgIrNaH prakaTIbhUtaH / kiM kRtvA / smerA vikasitAnanasarojAH sarojinIH padminIrdArAn nijapreyasI: / nije Atmani viSaye'nurAgo'styAsAmityanurAgiNyastAH sAnurAgA vIkSya vyAlokya // harivyApAditadhvAntakumbhikumbhasamudbhavaiH / raktai raktIkRtA zaGke prabhA bhAti sma bhAnavI // 68 // bhAnoriyaM bhAnavI sUryasaMbandhinI prabhA arthAtkumArIkAntirbhAti sma zuzubhe / tatrAhamevaM zaGke vitarkayAmi / hariNA bhAnunA kesariNA ca vyApAditA karAgranizitanistrizoduradhArAvidAritA dhvAntA andhakArA eva kumbhina: zyAmavarNatvAdandhakArasAdhAraNA vaarnnaaH| yata uktam-'dUratayA sthUlatayA jhyAmatayA gandhalolupairmadhupaiH / dhAvitamibha. rAjadhiyA tattvadhiyA cAgrato mahiSaH // ' iti / prAyo'dhunA kRSNavarNa eva dantino dRzyante / teSAM kumbhebhyaH ziraHpiNDebhya udbhava utpattiryeSAM tAdRzai rakai rudhirai raktIkRtA zoNA nirmiteva / / kAntAgame dhRtAtAmrAmbarA iva dignggnaaH| bandhUkabandhurairbadhnabhavairbhAnti prabhAbharaiH // 69 // bandhUkavadvandhUkakusumAnIva 'vipohariyA' iti lokaprasiddhAni / bandhuraiH zoNinA sundaraiH banAdbhAnorbhavairutpannaiH prabhAbharaiH kAntikalApardigaGganA AzAvazA bhAnti vi. raajnte| utprekSyante-kAntasya khabhartuH sUryasyAgame samAgamanasamaye / 'dizo haridbhiharitAmivezvaraH' iti raghuvaMze / dhRtAni parihitAnyAtAmrANi sAmastyena zoNAnyambarANi vAsAMsi yAbhiH etAdRzya iva // ityaruNataruNaprabhA // drumadroNiSu saMcinvannullasanpallavAniva / tanvanniva taTAkeSu nindankokanadazriyam // 70 // kurvanniva gireH zRGge gairikAvanivibhramam / tAmbUlazriyamAsyeSu digvadhUnAM dizanniva // 71 // sImanteSu mRgAkSINAM sindUraM pUrayanniva / / prAtaH prastArayanbhAti bhAnumAnbhAnuvibhramam / / 72 // Page #469 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| bhAnumAn kiraNamAlI sUryaH prAtaH vAsaravadane bhAnUnAM nijAbhakaprabhANAM vibhrama zobhA vilAsa vA prastArayan vistArayan bhAti vibhrAjate / drumANAM tarUNAM droNiSu / droNI droNiridantaH zreNyAmapi' ityanekArthAvacUrNiH / bhAnuvibhramaM vistArayanniti sarvatra yojyate / utprekSyate-ullasataH sphurataH vikasato vA pallavAnpravAlAnsaMcinvatrupacayaM bAhulyaM prApayanniva / tathA taTAkeSu padmAkareSu / utprekSyate-kokanadAnAM raktotpalAnAM zriyaM lakSmI tanvanvistArayanniva vahUni kokanadAni kurvanniva / tathA / gireH parvatasya. zRGge shikhre| utprekSyate-gairikAvane raktadhAtubhUmervibhramaM bhrAnti kurvanniva vircyNnniv| punardigvadhUnAM dazadigaGganAnAM AsyeSu vadaneSu / utprekSyate-tAmbUlazriyaM dizandadAna iva / tAmbUle carvite vAdharAdau raktimA bhavet / punarmaMgAkSINAM trastasAraGgIdRzAM sImanteSu kezapAzavarmasu / utprekSyate-sindUraM zRGgArabhUSaNaM pUrayan sindUreNa bharanniva iti lohitalakSmIvilasitaM siddhAnte / 'kuDamakhaviyacca jIvalope' iti sUryasyAbhyudayasamaye. kAntirapyatIva rakkA syAditi / tribhirvizeSakam // iti sUryaprabhAprastAraH // .. prArebhe bhAnunA vyoni kramAccaGkramaNakramaH / vizvavizvaMbharAbhogaM prekSituM kimu kAsatA // 73 // bhAnunA mArtaNDena vyomni gaganAGgaNe kramAdanukrameNa cakramaNakramaH gamanasyAnukramaH paripATI catramaNakalitaH kramaH prAreme pAdAH prArebhire / atha vA cakramasya krama AnantaryanirantaratvaM vizrAmarahitatvena gantuM prArabhatetyarthaH / 'kramaH kalpAnizaktiSu paripATyAm' ityanekArthaH / 'paramparAyAM pAdakSepe Anantarye padasaMdhAvapi kramaH' ityanekA. vicUriH / utprekSyate-vizvasya jagataH atha vA vizvasyAH samaprAyA vizvaMbharAyAH vasuMdharAyAH AbhogaM vistAraM prekSituM draSTuM kAztA kimu vAJchateva // iti dinodayaH / / AsAdya darzanaM tasyAH shaasnsvrgisubhrvH| . vyaraMsIdhyAnataH sUriogIva paramAtmanaH // 74 // sUrihIravijayasUrIndro dhyAnataH sUrimantrajApataH praNidhAnAdharasIdviramate sma / kiM kRtvA / tasyAH pUrvokasarvAGgavarNanAgamanAdivyatikarAyAH zAsanadevatAyAH darzanaM pratyakSAvalokanamAsAdya adhigatya / sAkSAtsamIkSyetyarthaH / ka iva / yogIva / yathA yogasAdhako jitendriyo dhyAnavidhAnakatAnaH paramAtmanaH paramAtmakharUpasya darzanaM prApya viramati / dhyAnaM kurvANA yogIndrA hRdi paramAtmAnamAlokya dhyAnAdviramante / yathA 'yogaM sa cAntaH paramAtmasaMjJaM dRSTvA paraM jyotirupArarAma' iti kumArasaMbhave / / sUrIndurvasatemadhye dhyAnasthAnAdathAgamat / prAggireH kandarakoDAdbhAkhAniva nabhoGgaNam // 7 // atha zAsanadevatAgamanapraznakathanadhyAnaviramaNAnantaraM sUrInduharivijayasUricandro dhyAnasthAnAtpraNidhAnavidhAnAspadAdvasaterupAzrayasya madhye utsaGge AgamadAgataH / ka iv| Page #470 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 9 sargaH] hIrasaubhAgyam / bhAvAniva / bhAnumAlI yathA prAggireH prAcInaparvatasya kandarasya / kandarazabdani liGge / 'piTharapratisarapAtrakandarAH' iti liGgAnuzAsane / koDAt hRdayAt / madhyAdityarthaH / atha vA kroDAdutsaGgAnabhoGgaNaM gaganAjire samAgacchati // prItiprahaH prabhustatra parivatre vrativrajaiH / sunAsIra ivAsthAnImAsInaH khargiNAM gaNaiH // 76 // tatra maulopAzraye prabhuH sUrIzvaraH prIyA pramodena guruzighyasnehena dharmasya hArdaina praharnamrIbhUtaiH padAmbhoje bhramarIbhAvaM prAptativrajaiH zramaNapuGgavagaNaiH parivatre parivRtaH / ka iva / sunAsIra iv| yathA AsthAnI sudharmAbhidhAnAM sabhAmAsIna Azritya tiSThan / upaviSTa ityarthaH / sahasralocanaH khargiNAM gIrvANAnAM gaNairvRndaiH paribiyate // tatrAgamanpattanAdisaMghAstaM vandituM tdaa| svargAdidevAH samavasaraNasthaM yathA jinam // 77 // tatra DIsAbhidhe nagare pattanamaNahillapuTabhedanamAdiryeSAM teSAM nagarANAM saMghAH zrAddhagaNAstaM dhyAnotthitaM sUri vandituM namaskartumAgamannAgacchanti sma / yathA ivArthe / ke iva / devA iva / yathA khagoM devaloka AdiH prathamaM yeSAM teSAM bhavananagarajyotirvimAnAnAM devA bhavanapativAnamantarajyautiSkadvAdazakalpavAsinaH surAH samavasaraNe tiSTatIti samavasarasthastaM jinaM tIrthaMkaraM namasitumAyAnti // prabodhayansudRkpadmAnkudRkpaGkAzca zoSayan / spardhayeva raveH sUreH pratApo vyAnaze dizaH // 7 // sUrehIravijayavAcaMyamendoH pratApo dizo dazApi haritaH prati vyAnaze vyApnoti . sma / utprekSyate-raveH sUryasyArthAnmArtaNDacaNDapratApasya spardhayA saMgharSeNa manasyasUyayA vA : kiM kurvan / sudRzaH samyak dRSTaya eva padmAH kamalAni prabodhayan pratibodhabandhurAn vidadhat / mudarzaninaH kurvan / sUryA'pi padmAni prabodhayati vikAzayati / ca punaH kiM kurvan / kutsitAH zAkyAdimatopAdAnapaTalasaMvalitA dRza: dRSTayo yeSAM siddhAntaviruddha vAditvAddaSTA dRSTayo yeSAM te kudRzaH kuvAdinaH kumatAnyeva paGkAH karda. mAstAn zoSayan niSThApayan / sUryo'pi paGgaM zoSayati // pratikramya caturmAsI sa kramAvyaharattataH / harSAdvarSA ivollaGghaya mAnasAdiSTamAnasaH // 79 // sa sUriH kramAdanukrameNa vijayadazamIdIpAlikA dinagamanaparipATyA catuNI mAsAnAM samAhArazcaturmAsI vArSikacaturmAsikam / atha vA varSA zaralakSaNayobhyAM mAsAbhyAM kRtvA caturmAsI, tAM pratikramya / etAvatA kArtikacaturmAsikapratikramaNaM praNIya catumAsI pUrNIkRtya vA tatastasmAhIsAnagarAdhaharat vihAraM kRtavAn / ityarthaH / ka iva / Page #471 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| iSTamAnasa iva / yathA iSTamAnaso rAjahaMsaH varSA varSAsamayamullaGghaya mAnasAt khAvAsa. kAsArataH harSAdAnandAdviharati pRthivIpIThapAnIyaprapUrNAnekapaGkajanikuJjama julajalAzayeSu khaira viharati / 'nRpamAnasamiSTamAnasaH' iti naiSadhe // krameNAhammadAbAdapure sUriH samIyivAn / nabhonIradhivarNinyAH pratIre supratIkavat // 80 // sUrihIraguruH krameNa prAmAnuprAmAdivihAraparipATyA ahammadAvAda iti nAma yasya tAdRze pure nagare samIyivAn samAjagAma / kiMvat / supratIkavat / yathA IzAnavidi saMvandhI aSTamaH supratIkanAmA kakupkuJjaraH nabhasa AkAzasya nIradherjalarAzevaravarNinI patnI / 'vazA sImantinI vAmA varNinI mahilAbalA' tathA 'karSurdIpavatI samudradayitA : dhunyau sravantI saraH' iti dvitayamapi haimyAm / etAvatA AkAzagaGgA / 'nadatyAkAzagaGgAyAH srotasyuddAma diggaje' iti raghuvaMze / tasyAH pratIre taTe / 'taTaM tIraM pratIraM ca' iti haimyAm // devInigaditAgaNyabhAgyasaubhAgyazAlinaH / vasyAntevAsinastasya kammAGgajayatIzituH // 81 // sUrInduH kAmayAMcakre dAtuM sUripadaM tataH / tanUjasyeva rAjyasya dhuraM dhAtrI puraMdaraH / / 82 // (yugmam) tato'hammadAbAdagamanAntaraM sUrihAravijayaraja nijAniH svasyAtmana: AtmIyasya vAntevAsinaH samIpe vasanazIlasya ziSyasya kammAnAno vyavahAriNa: gRhItavratatvAtsAdhorvA aGgajaH putraH tathA yatInAM madhye IzitA mukhyo gItArthatvAt / / atha vA bhAvini bhUtopacArAt nimranthAnAM nAyakaH tasya vimalaprajJAMzasya sUripadamAcAryapadaM pradAtuM kAmayAMcake abhilaSati sma / kiMbhUtasya / devyA zAsanataruNyA nigadite sUcite kathite anaNye aprameye vADmAnasagocarIkartumazakye bhAgyaM puNyaM tathA saubhAgyaM subhagatA vizvavAllabhyaM tAbhyAM zAlate zobhate ityevaMzIlasya / ka iva / dhAtrIpuraMdara iva / yathA pRthivIpurahUto rAjA tanUjasya nijanandanasya rAjyasya khasakalamaNDalAdhipatyadhuraM pradAtuM kAmayate prakrame tatra tatratyasaMghenAgRhyata prabhuH / tamivAbhinavaM sUrizakramanyaM didRkSatA // 83 // tatra prakrame tasminprastAve tatratyena kamIpurIyeNa saMdhena zrAddhavargeNa bhagavAnagRhyata / arthAtsUripadapradAnArtha prabhorAgrahaH kRtaH / saMghena kiM kartumicchatA / tamiva hIravijaya. gaNadharamiva anyamaparaM abhinavaM navInaM sUreizanaM gaNabhAradhuraMdharaM didRkSatA draSTumicchatA // tataH khAzayasaMvAdi prapede tadvacaH prabhuH / vratavyatikare laukAntikadevoktamAptavat // 84 // Page #472 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 9 sargaH] hIrasaubhAgyam / 411 tataH saMghAgrahAnantaraM prabhuhIravijayasUriH khasyAtmana AzayamabhiprAyaM saMvadatyanukaroyevaMzIlaM yAdRzaM gurucitte tAdRza eva saMghAgraha ityarthaH / tadvacaH saMghavacanaM prapede pratipannavAn / kiMvat / aaptvt| yathA jinendraH vratavyatikare dIkSAgrahaNAvasare lokasya paJcamakalpasya antaH prAnto'vasAnaM tatra tamizrarAjikAntarAlazAlivimAneSu / arciarcimAli-vairocana-prabhaMkara-candrAbha-sUryAbha-zukAbha-supratiSThAbha-ariSTAbhidhAneSu bhavA laukAntikAH / te ca navavidhAH / yathA-sArakhata-Aditya-vahi-varuNa-gardatotuSita-avyAvAdha-Agreya-ariSTanAmAno devAsteSAmuktaM kathitamivAGgIkRtavAn // sUrIndreNAtha daivajJairmuhUrta niradhAryata / etanmahodayasyeva prArambhaprathamakSaNaH // 85 // atha saMghAgrahAGgIkArAnantaraM sUrIndreNa daivajJairmohUrtikaiH sAdhai muhUrta doSAdinirmuktazubhavAsaravelAlagnaM niradhAryata nizcIyate sma / utprekSyate-etasya jayavimalaprajJAMzasya yo mahodayo mahAnabhyudayaH tasya prArambhasya prathama AdyaH kSaNaH avasaraH kAlavizeSaH paJcadazalavalakSaNaH // . zilpibhiH kAritaH saMdhairmaNDapo ynmuniishituH| . - paTTazriyaM varItuM kiM svayaMvaraNamaNDapaH // 86 // saMdhaiH kamIpurazrAddhasamudAyaiH kartRbhiH zilpibhivaijJAnikaistadracanacAturyaiH kRtvA sAdhanabhUtairmaNDapo bahujanAzrayaH kArito nirmApitaH / utprekSyate-jayavimalanAno munIziturnigranthanAthasya paTTazriyaM varItuM sUripadalakSmImudvoDhuM khIkartu kiM khayaMvaraNamaNDapaH // etadvyatikare'nekakautukAlokalAlasA / : trilokI citradambhena maNDape kimupeyuSI // 87 // eSa cAsau vyatikarazca etadvyatikara AcAryapadapradAnAvasarastasminnanekAni kautukAni AzcaryANi teSAmAlokane lAlasA utsukA trilokI bhuvanatrayI citrANAmAlekhyabhAvaM lambhitAnAmarthAtsurAsuranAgarANAM dambhena kapaTena kRtvA / utprekSyate-tatra maNDape kimupeyuSI Agateva // vistIrNo'pi sa saMkIrNo babhUvAnekanAgaraiH / bhAvibhaTTArakAgaNyapuNyAkRSTairivAgataiH // 88 // sa saMghajanAnemApito vistIrNo'pyativipulo'pi san maNDapo janAzrayaH anekairgaNanAtItairnAgarairjanapadagrAmasaMnivezapuranagarajananivahaiH saMkIrNaH atilaghIyaH sthAnamiva babhUva saMjAtaH / kiMbhUtairnAgaraiH / AgataiH sametaiH dazadigantAdapi tatropanataiH / utpre. kSyate-bhAvino bhaviSyato bhArakasya jayavimalasUreragaNyaiH guranarAdibhirapi jetumazakyaH puNyairbhAgadheyairAkRSTairvArikAbaddhAnItairiva upaayaataiH|| Page #473 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 412 kaavymaalaa| nizi tArairivAkAzo priyamANaH ma nirbharam / tanmahomilitai reje paurairjAnapadairjanaiH // 89 / / tasya jayavimalaprajJAMzasya paTTapradAnasya mahasi utsave militairitastata AgatyekI bhUtaiH / utsavavAcI mahaHzabdaH sakArAnto'pyasti / yathA-'enaM mahakhinamupaihi sadAruNoccaH' iti naiSadhe / nalAnalayorvarNane / 'mahakhinaM tejakhinamanlamutsavavantaM ca' iti tdRttiH| tathA 'mahastejasyutsave ca' ityanekArthaH / porai garairjAnapaMdairgurjarapAzcAlalATasaurASTrAdyanekanIvRjanmabhirjanoM ke nirbharaM nicitaM nIrandhra bhriyamANa: pUryamANaH sa maNDapo bhAti sma / kairiva / yathA nizi tamisrAyAM rAtrI tArakairupalakSaNAnikhila. jyotiHsaMtAnaimriyamANa AkAzo gaganaM bhAti / candrodyote ca kecidRzyante, kecinna / tamisrAyAM darzayAminyAM tu sarve'pi sphuTA eva lakSyante, tasmAdatra tasmisrA rAtrirevo. pAdIyate naapraa|| tIrtheziteva samavasaraNaM zramaNAgraNIH / zramaNazreNibhiH sArdhamadhyAsAmAsa maNDapam // 9 // zramaNAnAM tatsamayavartinAM saMvinapakSiNAM zuddhAcAravatAM ca zramaNAnAM sAdhUnAmagraNImukhyo hIravijayasUriH zramaNazreNibhiH munimaNDalIbhiH . sArdha maNDapamAcAryapadapradAna. sthAnamadhyAsAmAsa / ka iva / tiirthshitev| yathA tIthenAthaH sAdhubhiH sAdhaM samavasaraNaM dharmadezanamandiramadhyAste / kenApi mahardhikena devena dAnavena vA racitamiti zeSaH // paNDitAkhaNDalaM zrImajayAdyavimalAbhidham / AhvAtuM preSayAmAsa munimukhyAnmunIzvaraH // 91 // munIzvaro hIrabhaTTArakaH / jayeti padamAdyaM yasyAstAdRzI vimaletyabhidhA nAma yasya sa jayavimalastameva paNDiteSu kovideSu AkhaNDala ivAkhaNDala indrastamAhAtumAkArayituM munimukhyAnvAcakAdivAcaMyamapuMgavAn preSayAmAsa prahiNoti sma / / ayamAnIyatAmIbhirmaNDapaM paNDitAgraNIH / uttarAhairgandhavAhairamvuvAho'mbarAkavat // 92 // amIbhirmunimukhyairayaM jayavimalanAmA paNDitAgraNIH kovidakutraraH maNDapaM janAzrayamAnIyata AnItaH / kairiva / gandhavAhairiva / yathA uttarasyAM bhavairuttarAhaiH samIraNaH / loke 'sUravAya' iti prasiddhaiH / ambuvAho jalabharanirbharabhRtamadhyo dhArAdharaH ambarasyAkAzasyAGkamutsaGgamAnIyata // prabhu babhAja taiH sArgha sAdhubhiH sAdhusindhuraH / yuvarAja ivAnalpaiH sAmantaiH pitaraM nijam // 93 // Page #474 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 9 sargaH] hIrasaubhAgyam / sa sAdhusindhuraH jayavimalamunIndraH taiH sUriprahitairmunipaJcAnanaiH sArdhe prabhu hIravijayasUrIzvaraM babhAja Agatya praNamya sevate sma / ka iva / yuvarAja iva / yathA sakalajanapadaprajAcintAkArakatayA khApito nRpakumAraH analpairbahubhiH sAmantaiH sImAlabhUpAlai. rane kamaNDalIkamahIpAlairvA samaM nijaM pitaraM janaka sevate // bhAvisUrerabhUttasyopAdhyAyapadamAditaH / paramAvadhivatsAdhorudeSyatkevalazriyaH // 94 // bhaviSyatItyevaMzIlo bhAvI sa cAsau sUrizca tasya bhaviSyadAcAryasya AditaH prathamaM tasya jayavimalaviduSaH upAdhyAyanAma padamabhUddhabhUva / etAvatA AcAryapadAdAvupAdhyAyapadaM pradattamityarthaH / kiMbhUtam / paramAvadhivat / yathA udeSyantI prakaTIbhavidhyantI kevalazrIH kevalajJAnalakSmIryasya tAdRzasya sAdhoH zramaNasya paramamutkRSTaM pRthakparamANujJAnakRllokamAnamalokeSvapi lokapramitAsaMkhyeyakhaNDAvabodhavidhAyakamavadhijJAnaM bhavati / atha vA prAdarbhaviSyatkevalamekAkAraM nikhilalokAlokAkAzaprakAzakaM jJAnaM yasya tAdRgvidhasya jinezituH tIrthaMkarasya AditaH saMyamagrahaNaprathamasamaya eva tUrya caturtha manaHparyAyasaMjJaM jJAnaM bhavati iti dvitIyapAThaH // ___ mahAmahaistatastasya sUriH sUripadaM dadau / jAtavedAH sphurajyotiniketanamaNeriva // 9 // tata upAdhyAyapadapradAnAnantaraM sUriharivijayaprabhuH mahAmahairadhikajAyamAnotsavaistasya jayavimalopAdhyAyasya sUripadamAcAryapadaM dadau / ka iva / jAtavedA iva / yathA jAtavedAH kRzAnuniketanamaNerdIpasya sphuraddedIpyamAnaM jyotistejo datte / atha vaa| ka iva / yathA snehapriyo dIpasya dazendhanasya tamopahaM bhUcchAyabhidura nijamAtmIyaM jyotirmaho vizrANayati // ujjhitvA zamino'zeSAnsurAniva ramA harim / taM sUrimupagacchantI rejeM sUripadendirA // 96 // - taM navaM pratyagraM jayavimalanAmAnaM sUrimupagacchantI samAyAntI sUripadendirA A. cAryapadalakSmI reje virAjate sma / kiM kRtvA / upagacchantI azeSAn samastAna . tadabhilAghukAn parAn zamino vAcakaprajJAMzapramukhAn munInujjhitvA saMtyajya / keva / rameva / yathA samagrAn surAsurAnaujjhya hari nArAyaNamupayAntI mandaramanthAnakamathanasa. maye kSIrapAthodhipAthovelAsamutthitasarvAGgINalakSmIsamullasalakSmI rAjate / kiMca 'devena zrutamamRtamathanAvasare surAsurakaraparivartyamAnamandaramanthAnakanirghoSabadhiritasamastaroda:kandarAdivApi dUrocchalitadugdhatuSArAsAratArakitanabhasaH samutpannAnekakaustubhAdivastu. 1. 'udeSyatkevalasyeva turya jJAnaM jinezituH' iti pAThAntaram. 2. 'pradIpa iva dIpasya nijajyotistamopaham' iti pAThAntaram.. Page #475 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| vistArAdudgacchadapsarasA mukhamaNDalaiH kSaNamiva vihitavikacanalinazobhAdanekAzcaryakukSeH kSIrasAgarAt ajani janitajamadvismayA sarajananI hastasthitataruNAravindA devI dedIpyamAnA puNyalakSmIryasyAH sarvAGgalAvaNyamadhu vikacalocanakaSairApIya pIyUSabhujo madanamadaparavazAH parasparamaveyantazcakuzcakrapANinA samaM saMgaram / atha sarvAnapyantarAntarApatatastAnullalya mandaragirizikharabhAtakumbhanikaSopalAyamAnabAhorbhagavatazvikSepa / kSepIyaH kaNThe vaikuNThasa svayaMvarakusumamAlikAm iti campUkathAyAm // .. tasya pUsyato vizvakAmAMzcintAmaNeriva / zrImadvijayaseneti sUrirAjo'bhiSAM vyadhAt // 97 // sUArerAjo hIravijayasUrIndraskhasa jayakminsUreH zrImAn vijayasena ityabhidhAM nAma vyadhAJcakAra / tasya kiM kurvataH / vizveSAM jagajjanAnAM kAmAnmanobhilaSitAn pUrayataH pUrNAn sRjataH / kasyeva / cintAmaneriva / yathA devamaNiH sarvAnkAmAn saMpUrayati // kiMnarya iva nAgaryo jagurgIti pikIkaNAH / saMgItaM tenire nAkikumArA iva. nartakAH // 98 // nAgaryo nAgarAGganAH kinaryaH kiMpuruSayoSita iva gItiM gAnaM nagurgAyanti sma / kiMbhUtAH / pikInAM kokilAnAmiva kvaNaH paJcamasUcakAlApanamadhuradhvaniryAsAM tathA nartakA naTA nAkinAM devAnAM kumArA iva saMgItaM prekSaNakanimittaprayuktagItanRtyavAdyatrayam / atha vA prekSaNakaM nATakameva tattenire cakire // trilokImapi kurvANaM tatra citrIkRtAmiva / netrazrotrasudhAspandi tauryatrikamajAyata // 99 // tatra vyatikare netrANAM locanAnAM zrotrANAM zravaNAnAM ca madhye sudhAmamRtarasaM spandate kSarati siJcatItyevaMzIlaM tAdRzaM tauryatrikaM gItanRtyavAdyatrayamajAyata jAtam / kiM kurvANam / trilokI vizvatrayImapi citrIkRtAmAlelyalikhitAmiva kurvANaM vidadhAnam / / tatrAsti zrAddhamUrdhanyaH zrAddho mUlAbhidhaH sudhIH / saundaryadharmadAAbhyAM kAmadeva ivAparaH // 10 // tatrAhammadAbAdanAni rAjanagare zrAddheSu zrImattayA pakSazrAvakavargeSu mUrdhanyaH zekharaH zrAddha bhAstikaH mUla isamidhA nAma yasya mUlakapreSThinAmA so'sti vidyate / kiM. bhUtaH / su zobhanA jinadharmAnugAminI dAnAdidharmeSu dhIrbuddhiryasya saH / utprekSyatesaundaryeNa vapuHzreyarUpakeNa tathA dharmeNa puNyakRtyeSu dRDhAzayatayA ca aparo'nyaH kAma* deva iva / zarIraramaNIyatayA aparaH kandarpadeva ekaH susmaro vidyate / aparassvayaM tattulyatvena tathA dharmakartavyadAyuMna mahAvIrabhagavataH dvitIyazrAvakaH kAmadevanAmA yAdRkSo'bhUttAdRgevAyamapyAste // Page #476 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 9 sargaH] hIrasaubhAgyam / jambhakavrajavajanmotsave zaMbhIrvaNigvaraH / vavarSa vasudhArAbhistasya sUripadakSaNe // 101 // ___ vaNigvaraH samayanaigamagaNeSvagraNI: mUlAkhyazreSThI tasya vijayasenasUrerAcAryasya yatpadaM tasya kSaNe pradAnasya mahotsave vasudhArAbhiH muvarNarUpyamANakazreNibhirvavarSa varSati sma / suvarNarUpyakamahamundinANakaiH prabhAvanAM kRtavAnityarthaH / kiNvt| jRmbhakavajavat / yathA zaMbhostIrthakarasya jinendrasya janmotsave jananamahAmahe saudharmendrAdiSTadhanadalokapAlAnujJayA vaizravaNasevakastiryakjRmbhavakagIrvANagaNo hiraNyavarNarajataratnavastravAsacUrNapuSpapha* lAdivRSTiM kurvanti // tasminvinihitaM sUripadaM sUrisitAMzunA / didIpe bhAsvatA jyotiriva sAyaM dhanaMjaye // 102 // tasminvijayasenAbhidhAne vratIndre sUrisitAMzunA hIravijayasUrisudhAmarIcinA sUrerAcAryasya padaM vinihitaM sthApitaM sadidIpe dIpyate sma / kimiva / jyotiriva / yathA bhAsvatA divAkareNa sAyaM saMdhyAsamaye dhanaMjaye vaizvAnare vinihitaM jyotirnaktamatIva dIpyate / vAsare tAdRzI dIptina bhavati yADazI nizAyAM dIprA dIptirbhavati / prasiddha caitat / kiM cAstaM vrajannambhojinIvallabho dhUmadhvaje khatejo'vasthApya gacchati prAtarA. gatazca gRhNAtIti kavisamayaH / tathA raghuvaMze-'dinAnte nihitaM tejaH savitreva hutAzaneH' iti // . zobhAmubhau labhete sma zrImatsUripuraMdarau / praNinantau tamaHstomaM sUryAcandramasAviva // 103 // ___ zrImanto gaNanAyakaizvaryalakSmIkalitau yazaHzobhAbhAkharI sUripuraMdarau hIravijayase. nAbhidhAcAryabiDaujasau ubhau dvAvapi zobhAM kIti khyAtiM labhete sma AsAdayAmAsatuH / kiMbhUtau / tamasAmajJAnAnAM duritAnAM vA stomaM samUhaM praNinanto vyApAdayantau / kAviva / sUryAcandramasAviva / yathA divAkara nizAkarau tamaHstomamandhakAranikaraM mUlAducchindatau zobhAM bhuvane prasiddhiM labhete // vanImivAvanI sUrizako caGkramaNaiH kramAt / madhurAdhAviva mAsau zobhA lambhayataH sma tau // 104 // tI hIravijayavijayasenanAmAnau sUrizako AcAryaparjanyau kramAdanukrameNa cakramaNaiviharaNaiH vihArakrameNa avanI medinImaNDalaM zobhAM zriyaM lambhayataH sma prApayAmAsatuH / kAviva / madhurAdhAviva / yathA madhuzcaitraH, tathA rAdho vaizAkhaH / caitre madhuzcaitrakazca vaizAkhe rAdhamAdhavI' iti hemyAm / etAvatA vasantartusaMbandhinau caitravaizAkhamAsau kramAdanukramataH prathamaM caitraH patrapuSpamaJjarIkalikAphalodayonmukhAnkurute / tato vaizAkhamAsaH Page #477 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| pariNataphalamaNDalakalitAn sAlamaNDalAn vidadhAti ityanukramaH / cakramaNenijAgamana: kRtvA vanImudyAnavIthIM vanamAlAM lambhayataH / 'khavanIsaMpravadatpikApi kA' // iti dhyAnotthAnAkamipurAgamanAcAryapadasthApanam // ko'pi medhAvimUrdhanyo lumpAkAnAM mate tadA / meghajI RSirityAste nAnAmadhye mANayathA // 105 // tadA tasminnavasare lumpAkAnAM 'laukA' iti nAmnA prasiddhAnAM mate pakSe meghajI, iti nAnA ko'pi kazcidRSiH tanmataveSadhArakaH Aste vidyate / kiMbhUtaH / medhAvinA buddhimatAM paNDitAnAM vA madhye mUrdhanyo mukuTAyamAnaH prajJAlacUDAmaNiH / ka iva / maNiriva / yathA ivArthe / yathA amedhye azucisthAne ratnaM maNirbhavati // . RSiH kuarajInAmA taM lumpAkamataprabhuH / / pallIpatiryathA vaGkacUlaM nijapade vyadhAt // 106 // lumpAkAnAM matasya prabhuH khAmI bhAravAhI kuarajInAmA RSiH lumpAkaveSabhUtaM meghajIRSi nijapade svasthAne vyadhAtsthApayati sma / yathA ivAtheM / ka iva / pallIpatiriva / yathA pallIpatiH citrAtIvAnyAyakAritvAtkupitena va dezAtpravAsitaM khapar3hIprApta nitarAM kurAnItikArakatvena svasthAnocitaM putrAbhAvAdvakacUlaM nAma gajaputraM nijapade nidhatte sma / atha vA ratikalahakupitaparAGmukhabhavanAparasthAnasthacArikArthAgatatadaharaGgasparzanAtismaraparavazIbhUtakhavazAprArthanAprakramaniyUMDha niSkalaGkazIlavatadarzanAlAditakezavavasudhAvAsavaH khapade yuvarAjapade sthApitavAnvakacUlaM nRpanandanam // siddhAntAneSa nidhyaaynkdaacitttvckssussaa|' pratimAmAhatIM citravallIM cApa ivaikSata // 107 // eSa meghajIRSiH kadAcitkasminnapi prastAve / siddhAntAnAM cArAGgAdyaGgopapAtidyupAGgapramukhAnAgamAnidhyAyan vilokamAnaH san tatvacakSuSA zuddhamanonayanana kRtvA arhatAM tIrthakRtAmiyamAhatI tAM bhagavatpratimAM aikSata vilokate sma / ka iva / cASa iv| yathA nIlacASaH citrvlliimiiksste| kiM kurvan / dhyAyan pazyan / kAn / A sAmastyena gamo gamanamupalakSaNAdAgamaM gamAgamau yeSu ta AgamAH bhUmIpradezAH tAn / 'citrakavallI cASaH' iti sUtrokeH // lumpAkAnAM matAttasmAdiva kArAniketanAt / nirgantuM kAmayAmAsa sa tato meghajImuniH // 108 // tato jinapratimAkSaradarzanAnantaraM sa meghajImunistasmAlampAkamatAnirgantuM niHsat kAmayAmAsa kAGkSati sma / kasmA diva / kArAniketanAdiva / yathA. kazcijanaH nyAyena vA anyAyena nyAye'pyanyAyIkRtya vairibAhulyAditi nyAyAt / cArakaM nRpA. Page #478 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 9 sargaH] hIrasaubhAgyam / dinA kSiptaH sa tasmAdvandimandirAt prapaJcacAturyeNa kRtvA nirgantuM kaamyte| iti meSajImuneH pratimAkSaradarzanAtpratibodhaH // tanmatAdhikRtAnveSadharAnvAgurikAniva / ___ pAze pAtayato mugdhAnmRgAniva viveda saH // 109 // sa meghajImunistasya lumpAkasya yanmataM pakSastatrAdhikRto'GgIkRto yo veSo viruddhasAdhuliGgaM dharatIti tanmatasyAdhikAriNo veSadharA vA kevalaliGgadhArakAstAn lumpAkAn vAgurikAn vAgurA mRgajAtilakAmRgAdijantugrahaNapAzo'styeSAmiti vAgurikAH / astyarthe ikaH / 'aike matvarthe' iti sArasvatena / tAn jAlikAniva viveda hadi jAnAti sma / kiM kurvataH / mRgAn hariNAniva mugdhAnabhijJAn tattvAtattvavicAraNAcaturetarAn janAantUn pAze pAzasaMdRze kumate pAtayataH kSepayataH / tathAnApi ko'pi mugdhaH pratibhAprAgalbhyanirmukto na kimapi kapaTacaryAdikaM vetIti tAdRgajJaH kenApi dhUrtena vAravandhAdipradAnena vimoza khIkRto lokaiH pAze pAtite'sau vimucyate // amI vIDA prakurvanti bakA iva zanaiH shnaiH| satAM samyagdRzo hantuM kAntaH zapharIriva // 110 // amI lumpAkaveSadhArakA bakA bakoTA iva zanaiH zanairmandaM mandamAlokyAlokya mugdhavipratAraNabuddhayA vIjAM gamanaM prakurvanti pAdau vimuzcanti / utprekSyate satAm asmAsu zrAvakatvaM nAnA vidyate para tattvaM samyaktayA na vidyaH teSAM zrAddhAnAM satAM para mugdhAnAM samyagdRzaH satyajJAnadRSTI / samyaktAnItyarthaH / hantuM vyApAdayituM bhraMzayitumiva kAsantaH icchantaH / kA iva / zapharIriva / yathA bakAH zapharImatsyIhantuM spRhayantaH * zanairhiNDante // vigopanamivaiteSAM veSaM veSabhRtAmavait / tanmatasthaM punamaine saudhaM kUpagataM nijam // 111 // sa meghajIRSireteSAmamISAM kalikAlavilasitena mahAvIradevazAsane'pi kaNTakaprAcudvihubhUtAnAM lumpAkAnAM veSabhRtAM jainAbhAsaliGgadhAriNAM veSaM liGgaM vigopanamiva viDambanAprAyamavet manasi bubudhe / punaH sa meghajImuniH teSAM lumpAkAnAM mate pakSe tiSThatIti tanmatasthaM nijamAtmAnaM saudhaM kUpagatamivetyadhyAhAraH / bahvandhakArakalitapAtAlAvaTamadhya. niSpatitamiva mene'jJAsIt / iti gabhiMtopamA // AptoktiratnagarbhAyAmamISAM pratimArhatAm / nidhikumbhIva duHsthAnAM pathikI nAbhavadRzoH // 112 // AptoktirAgamaH saiva ratnagarbhA vasuMdharA tasyAM duHsthAnAM daridrANAM nidhikumbhIva ratnanidhAnakalazIva / amISAM lumpAkamatapakSIbhUtabhUyoveSadhAriNAmarhatAM tIrthakRtA 53 Page #479 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| pratimA bimbamarcA dRzoloMcanayoH pathikI vidyamAnApi pAnthI gocarA nAbhavat / tatra nimittaM tu mahAMha eva // aihikAmuSmike saukhye dUre'tra sthAyino mama / nIratIre saraHpaGke nimamasyeva dantinaH // 113 // atra bhavaparamparApArAvArapratihariprasaratpayaHpUrAntaranipatanaprasphuranmahAvartabhUte lu. mpAkamate. tiSThati ciraM sthiti viracayatItyevaMzIlasya sthAyino mama meghajInAmAtmanaH ihalokaparalokasaMbandhinI saukhye zarmaNI dUre viprakRSTe vrtete| bhagavadAjJAvirodhenodbhUtabhUyastaradurantaduritodayaprAdurbhUtatiryaGarakAdyanantadurbhavaparamparopalambhataH zarmalezo. 'pi kutrasthaH sattvaH prApnuyAditi / kasyeva / dantina iva / yathA saraHpaGke nidAghAnidAghakRddharmadyutitIvratarakaranikarazuSkAlpIyaHsalilapalvalabahulajambAle nimamasya sarvai. rapyaGgopAGgai--DitvA sthitasya kiMcillakSyAGgasya nIratIre pAnIyapratIre atidUre bhavataH // cetasIti vicintyAsau paNDAvAniva pnndditH| kaizciccAlocacaturairAlocya sacivairiva // 114 // sa palvalamivAmedhyaM haMso lumpaaknaaykH| atyAkSIpakSamAtmIyaM vineyastriMzatA samam // 115 // (yAmam) sa meghajInAmA lumpAkAnAM nAyaka: khAmI triMzatA triMzatsaMkhyairvineyaiH ziSyaiH samamAtmIyaM lumpAkasaMbandhinaM pakSaM lumpAkamataM gacchaM vA atyAkSIjahAti sma / ka iv| haMsa iva / yathA rAjamarAla: purISAnekAsthipaJjaravikaTakaNTakaThikarakabahujalaM bAlazevAlakalitamata evAmadhyamapAvanaM vAyasanivAsotpAdazayanAdizakuntasaMtAnaM palvalaM tyajati / kiM kRtvA / ityamunA prakAreNArthAtkhayaM tathA siddhAntaviruddhavacanabhASaNabhIrukavA. bhilaSitajJAparagItAthaizca cetasi khasyaiva cetasi vetti / vicintya cintayitvA / vicAyetyarthaH / ka iva / paNDAvAniva / yathA tattvAnugatamatimAn paNDito medhAvI vicintayati / samyagdevagurudharmAditattvaM vicArayati / ca puna: sacivairamAtyairiva AloceSu mantraNeSu caturainipuNaiH kaizcidAtmIyaiH siddhAntavacanabhASaNAtibhIrukakhAbhimatAbhiprAyajJAparagItAthaizvAlocya vicArayitvA ca // yugmam // iti meghajImunerlumpAkamatatyajanam // nirjitya svamataizvaryasmayaM tauryatrikotsavaiH / prANamatpratimAM jainI jayIva nijamAtaram // 116 // sa meghajIRSiH khasyAtmano matasya lumpAkavargasya aizvaryamAdhipatyaM tasya smayamahaMkAraM garva nirjitya parAbhUya / tadaizvarya muktvetyarthaH / athavA 'nirmucya' iti pATo vA / tatra niHzeSeNa muktvA saMbandhamAtramapyarakSayan tyaktvA / 'nirmuktaH paJcadehyA paramasukhamayaH / prAstakarmaprapazcaH' iti paJcamIstutau / tauryatrikotsavargItanRtyavAdyatrikeNopalakSitazrAddha Page #480 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 9 sargaH] hIrasaubhAgyam / 419 janArabdhamahAmahaiH sArdhe jainI jinasaMbandhinI pratimAM mUrti prANamat praNamati sma / ka iva / jayIva / yathA nikhiladijhyAlanirjayanazIlaH pRthivIpAlo lijamAtaraM khajananoM praNamati // kalau svakAmitAprApterlokAnAlokya sIdataH / pUrNakAmAMzcikIrSu tAnkhaH suradrumivAgatam // 117 // khodayAya kaliM luptvA kimu kartuM kRtaM yugam / naktaMdinamivAdityaM dharma mUrtamivodgatam // 118 // caturthArakavallokAnpaJcame'pyarake'tha vA / avatIrNamivoddhartu kRpayA gautamaM punaH // 119 // . tapAgacchazriyA lIlAlalAmamiva jaGgamam / zrIhIravijayaM prIteraiSIdeSa niSevitum // 120 // (kalApakam) eSa meghajIRSiH zriyA sUrilakSmyA kalitaM hiirvijym| zrIhIravijayasUrimityarthaH / prIterAnandAt / vizuddhadharmaprarUpakatvena gurusnehAdvA niSevitumupAsitumaiSIdvAJchati sma / utprekSyate-tapAgacchazriyA tapogaNalakSmyA jaGgamaM saMcaraNazIlaM lIlAlalAmaM zRGgArakRte vidhRtaM kanakatilakamiva / lalAmazabdo nakArAnto'kArAnto'pyasti / 'lalAmavallalAmazcAdantaH puMklIbaliGge nakArAntaH klIva eva' ityanekArthaH / atha hIravijayasUri vi. zinaSTi / utprekSyate-khaH khargalokAdAgataM bhUmImaNDale'vatIrNe surahU~ kalpavRkSamiva / ki kartumiccham / tAn lokAn pUrNakAmAn icchApUraNaparyantAdhigatasamastakhamanobhilASAMzcikIrSu kartumiccham / kiM kRtvA / kalau kalinAni yuge paJcamArake sveSAmAtmanAM kAmitAnAmabhISTAnAmaprApteranAsAdanAtsIdataH duHkhIbhavataH sakalAn yAvadvasudhAvalayavatino lokAnAlokya vijJAyetyarthaH / punarutprekSyate--mUta zarIravantamaGgIkRtakAya vA udtaM prakaTIbhUtaM dharma jainadharmamiva / kiM kartum / naktaM dinamahorAtram / nirantaramityarthaH / khamyAtmana udayAya caturbhiraMzastirobhavanAya caturaGgatayA prAdurbhavAya vA kaliM prabalatApasaMtApAspada kaliyugaM luptvA vilupya nikhilAvanImaNDalAnikAsya kRtaM yugaM prathamasamayaM katu vidhAtum / kRtayuge hi dharmazcaturaGgaH syAt / yaduktam neSadhe-'padaizcaturbhiH sukRte sthirgakRta kRte'munA ke na tapaH prapedire' iti / kamiva ! Adityamiva / yathA bhAskaraH nakta nizAM vilupya dinaM vAsaraM kartumudgacchati / punarutprekSyate-paJcame du:samAnAganyapyarake kRpayA kAruNyarasasamudratayA lokAjagajantUn bhavikajanAnvA uddhartu bhavavikaTa. vaTAduddhatya mokSe mahAnandapade netuM prApayituM punardvitIyavAramavatIrNa gRhItAvatAraM gautamamiva zrImanmahAvIraprathamaziSyaM gaNadharAgragaNyamiva // caturbhiH kalApakam // Page #481 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 420 kaavymaalaa| vrataM jighRkSuH so'kAsIddhIrasUreH samAgamam / zrIsuvratajinasyeva kArtikaH zreSThipuGgavaH // 121 // sa meghajIRSiH vrataM pravrajyAM jighRkSuH gRhItumicchuH san hIrasUrahIravijayasUrIzvarasya samAgamamakamipure pAdAvadhAraNaM samAgamanamakAsIt vAJchati sma / ka iva / kArtika iva / yathA zreSThinAM zrIdevatApratimAGkitavaddhaziraHsuvarNapaTTAnAM nagarAdhikArimukhyAnAM madhye puGgavaH pradhAnaH kArtikanAmA zreSThI suvratajinasya zrImunisuvratasvAminaH AgamanaM kAGkati sma // vijJAya hIrasUrIndurAzayaM meghjiimuneH| AgAdahammadAbAde mAkande kIravatkramAt // 122 // . hIrasUrInduH hIravijayasUrizarvarIsArvabhaumaH kramAdrAmAnugrAmAdivihArasya paripATyA ahammadAbAde gurjaramaNDala vipulAkhaNDala nivAsasthAnatvena rAjanagare AgAt Agacchati sma / svayamAgatya akamipure samavasta ityarthaH / kiMvat / kIravat / yathA mAkande sahakAramahIruhe zukaH sameti / kiM kRtvA AgataH / meghajImunerAzayaM khapAce saMyamagrahaNAbhiprAyaM vijJAya jJAtvA svataH parato vA avasAya // iti hIravijayasUrerakamipurIgamanam // prAcyAmiva pratIcyAM ca maho'bhyadhikamAvahan / parolakSAndadhattAAngRhNanrAjJAM zriyaM punaH // 123 // saiMhikeyAJjayazauryAdyo'jaiSItpUSaNaM shriyaa.| ... sa gurjarepvathAgacchatsAhiH zrImadakabbaraH // 124 // (yugmam) athAsminvyatikare sakalavasudhAvalayaprasiddhaH zrImAnanekajanapadanAyakAdhipatyAdvai. talakSyA lakSitaH sAhiH pAtisAhiH gurjareSu-AgacchatsamAgataH / sa kaH / yo'kabarasAhiH zriyA vaibhavena kRtvA pUSaNaM sahasrakiraNamajaiSIjayati sma parAbabhUva / 'namasitumanA yannAma syAna saMprati pUSaNam' iti naiSadhe / kiM kurvan / prAcyA pUrvasyAM dizi iva pratIcyA pazcimAyAmapyAzAyAmabhyadhikamatizAyitamaM pratipakSapakSalakSaduHsahaM svamaho nijapratApamAvahan Akalayan / punaH kiMbhUtaH / lakSAtpare parolamA lakSazastA. An jAtyaturaGgamAn arthAdazvavArAn dadhaddhArayan / kaTake kati vAjinaH santi lakSaM dvilakSI trilakSI vA iti lokabhASeva vartate / para tAvanto'zvavArA eva jJeyA ityuktaH / punaH kiM kurvan / rAjJAmaparAparapRthvIpAlAnAM zriyaM saMpadaM dezanagaraprAmAdivibhUti gu 1. pANinIyamate tu 'nAjjhalI' iti. sUtrastha 'pAraskarAditvAtsuT' iti, keyaTA. nusAreNa suTa eva saMbhave tala parAditvena padAntavAbhAvAdvatvotvayoraprAptau 'paraslakSAn' iti bhaven. Page #482 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 9 sargaH] - hIrasaubhAgyam / 421 hannAdadAnaH / punaH kiM kurvan / zauryAt zUratvAsiMhikAyA apatyAni saihikeyAH ke. sariNaH jayanparAbhavan parAkraman siMhavyAghrAdizvApadAnighnan / sUryastu pratIcyAM ma. ndAyamAnamahAH saptAzva eva rAjJaH zriyaM dizan / 'pupoSa vRddhi haridazvadIdhiteranupravezAdiva bAlacandramAH' iti raghau / tathA saihikeyAtvarbhAnoH sakAzAdabhibhavaM labhamAnaH / ata evAkabbarasAheH sUryajayo yukta eva // yugmam // itsakabbaraH // sAhinA sArdhamabhyeyuH prAcyAH ke'pIha naigmaaH| zarvarIsArvabhaumena nabhomAgeM grahA iva // 125 // sAhinA akabarapatisAhinA sAthai ke'pi kecana prAcyAH pUrvadiksaMbandhina: naigamA vaNijo vyavahAriNaH iha gurjaramaNDale abhyeyurAgatAH / ke iva / grahA iva / yathA -zarvarIsArvabhaumena vidhunA sArdha nabhomArge gaganAGgaNe grahAH samAyAnti // te'pyAsazAsane jaine lInA mInA ivAmbuni / . sthAnasiMhAdimA mAnyA amAtyA iva bhUpateH // 126 // te neganA api jaine zAsane bhagavatsaMbandhini tapAgacchAnidhAne zAsane lonA nilIyamAnamAnasAH ekatAnIkRtacittAH santi / ka iva / mInA iva / yathA ambuni pAnIyaviSaye lInAstiSThanti / kiMbhUtAH / sthAnasiMhaH rAmAsAhasUnuH AdimaH prathamo mukhyo vA yeSu te tAdRzAH / punaH kiMbhUtAH / mahIpaterakavvarapAtisAheAnyA mAnanIyAH / ka iva / amAtyAH sacivA bhUpatermAnanAhI bhavanti // iti prAcInazrAddhAH // araMtudaM kupakSANAmivAsecanakaM satAm / parivrajyotsavaM kartu kAsanto meghajImuneH // 127 // nizitAyasazalyAni hRdi midhyAdRzAmiva / Anayanti sa te turyANyakambaramahIhareH // 128 // (yugmam ) te prAcInAH zrAddhA akabbaranAmno mahIhareH pRthvIpuraMdarasya turyANi vAditrANyAnayanti sma / utprekSyate-mithyAdRzAM kuvAdinAM hRdi hRdaye vakSasi nizitAni tIkSNAni AyasAni lohamayAni zalyAni trizUlAnIva / 'hRdi zalyamivArpitam' iti ragha / 'atipIDAkAritvAtrizUlam' iti tadRttiH / tathA 'parasparollAsitazalyapalave' iti naiSadhe / 'mitha ullAlitakuntA ye'gre' iti tadvatiH / tataH zalyAni huntA iva / tathA 'zalyaM zatrazalAkayoH' ityanekArthe / zastrANIva vA / prAcyA: kiM kurvantaH / meghajImuneH pravrajyAyA dIkSAyA utsavaM mahAhavaM kartu nirmAtuM kAintaH ihmaanaaH| kiMbhUtaM parivrajyotsavam / u. tprekSyate- kupakSANAM lumpAkAdInAM kumatabhAjAmaraMtudaM marmavyathakamiva / punarutprekSyatesatAM sAdhUnAM jainAnAM sudRzAmAsevanakamApyAyakamiva / 'tadAsecanakaM yasya darzanAhaka tRpyati' iti haimyAm / atra lAlAghaNTAnyAyenobhayatrApi iva saMbadhyate // yugmam // iti vAdyAnayanam // Page #483 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 122 kAvyamAlA / spRhayadvirivodvoDhuM siddhimugdhamRgIdRzam / zrAddhairasya tapasyAyAH prArabhyata mahAmahaH // 129 / / prAcyaiaurjaraizca zrAddhaiHzrAvakarasya meghajImunestapasyAyA dIkSAyA mahAmahaH mahotsavaH prArabhyata prArabdhaH / utprekSyate-siddhirmuktireva mugdhamRgIhak kamanIyakAminI tAm / 'mugdho mUDhe ca ramye ca' ityanekArthaH / udvoDhuM pariNetuM spRhayadbhiH kAmayamAnairiva // pUritAzeSadigdhvAnaDhakkA tayazasAmiva / tanmaho bhUpadigjetrayAtrADhakkAkvaNA iva // 130 // kulshailpyoraashiprtidhvnividhaayinH| vAdyamAnaghanAtodyanAdAH prAdurabIbhavan // 131 // (yugmam) vAdyamAnAni tAjyamAnAni vAditravAdikairjanaiH karairdaNDena vA nihanyamAnAni dhanAni prabhUtA ne AtodyAni tUryANi teSAM nAdAH zabdAH prAdurabIbhavan prakaTIbhavanti sma / kiMbhUtAH / kulazailAH merumandarakailAzAdikAH kulAcalAH tathA payorAziH samudrasteyu ye pratidhvanayaH pratizabdAstAnvidadhate praNayantItyevaMzIlAH / utprekSyate tadyazasAM tasya meghajIRSeH yazasAM kItInAM pUritA nirbharaM bhRtA azeSAH samastA dizo dazApyAzA yestAdRzA dhvAnAH zabdA yAsAM tA DhakkA yazaHpaTahAni khAnA iva / athavA / tasya meghajImuneryaza eva bhUpo rAjA tasya dizAM samasta haritAM jayanazIlA yAtrA vairijajopari vijayakRte prasthAnaM tasya tadartha vA DhakkAkvaNA niHkhAnaniHkhanA iva / rAjJAM hi prayANeSu niHkhAnA vAdyante, taddhanibhizca sarve'pi sjiibhvntiH|| yugmam // vadAnyaiH zrIdavaddAnaM dade'gIyata gAyanaiH / anarti nartakairuccaibandibhirbirudAvalI // 132 // tatra meghajIRSidIkSAsamaye zrIdavaddhanadairiva vadAnyairdAnazauNDairvizrANanazIlairdAnaM dade dattam punargAyanairyandharvavargamadhuradhvani agIyata / punarnartakarnaTaistANDavADambaravidhAyibhiranarti nRtyaM nirmitam / punaH bandibhirmaGgalapAThakaibirudAnAmAvaliH zreNi: uccaiH kathitA // vaidheyavannirIyAndhakUpAtkUpe patAmi kim / / parapakSAnagaNaiH svasya svasyAhUtikRtastadA // 133 // avamatyeti dIkSAM sa zrIhIravijayAntike / satyAkRtimivAdatta saMgame sugatizriyAm // 134 // (yugmam ) sa meghajImuniH zrIhIravijayasUrerantike saMnidhau pArzve dIkSA jainatapasyAM jagrAha gRhAti sma samAdattavAn / kAmiva / satyAkRti satyakAramiva / loke 'saMcakAra' iti prasiddhaH / kAsAm / sugatInAM khargApavargaphaladAnAM zriyAM lakSmINAm / utprekSyate vA Page #484 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 9 sargaH] hIrasaubhAgyam / 423 tridivazikharANAM satyAkRtimiva / kiM kRtvA / ityamunA prakAreNa tadA tasmindIkSAprahamahotsavasamaye parapakSAn paragacchIyAn kharatarastanikAdInavamatyAgaNayitvA / vi. mucyetyarthaH / kiMbhUtAn parapakSAn / khasyAtmanaH gaNairgacchestasya meghajImunerAhUtikRtaH AkAraNavidhAyinaH / AkAraNaM sUripadAdipradAnAdinA lobhayitvA haThaM kurvantIti tAn / iti kim / yadahaM vaidheyavanmAtRzAsito mUrkha iva jJAnavAnapyajJAnavAniva andhakUpAt dhvAntopacitAntarAvaTAnnirIya nirgatya punardvitIyavAraM kUpe aparasminkUpe kiM kathaM pa. tAmi jhampAmi / api tu naiva patiSyAmItyevaM vicAryetyarthaH // yugmam // . uddayotaM zAsane tene vijayaM durdazAM ca yat / itIvAsya vyadhAtsUriruddayotavijayAbhidhAm // 135 // . sUrihIravijayaprabhuH / utprekSyate- iti hetorasya meghajIRSeH uddayotavijaya itya. bhidhAM nAma vyadhAJcakAra / iti kim / yatkAraNAdasau tyaktalumpAkamatAdhipatyaH zAsane uddayotaM prakAzaM tene vistArayAmAsa / ca punardurdazAM kupakSANAM kumatAnAM vijayamavagaNanArUpaM vidadhe nirmitavAn / parAbhavaM vihitavAnityarthaH // pAdapIThaluThanmUrdhA baddhAJjalirasau vibhum / zrInAma iva nAbheyaM svayaMbhuvamabIbhajat // 136 // asau uddayotavijayamuniH vibhuM hIravijayasUrIndramabIbhajatsiddhAntokkavidhivadvinayavidhAnAdiprakAreNAtizayena bhajate sma niSevate sma / tadeva darzAte-kiMbhUtaH / pAdapIThe padAsane luganmilanmUrdhA mauliryasya / punaH kiMbhUtaH / baddhAJjali: lalATapaTTaghaTitakarakamalakuGmalaH / ka iva / zrInAbha iva / yathA zrInAbhanAmA gaNadharaH nAbhernAbhinAmanRpasyApatyaM saMtAnam / nandana iti yAvat / nAbheya: zrIRSabhadevastaM vRSabhaM khayaMbhuvaM tIrthakaraM bhajate sma / vizeSaNe pUrvavat / pAdapIThe luThan saMghaTaM prApnuvan mUrdhA mastakaM yasya / tathA baddho racito'Jjali: pANidvayayojanaM yena // iti meghajIRSimahaH // . pArIndra iva sUrIndraH praNihatya tamodvipam / nRNAM vyazrANayabodhi muktApatimivArthinAm // 137 // .. sUrIndro hIravijayaguruH nRNAM bhavyaprANinAM bodhiM samyaktvaM vyazrANayaddadAti sma / kAmiva / muktApatimiva / ka iva / pArIndra iva / yathA kesarI arthinAM yAcakAnAM muktAnAM khahAritakumbhikumbhamadhyaniSpatanmauktikAnAM zreNI vizrANayati prayacchati / kiM kRtvA / praNihatya vyApAdya / kim / tamaH ajJAnaM pApaM vA tadrUpaM zyAmatvAttatsadRzaM dvipaM hastinam // mahyA viharati svairaM zrImatsUripuraMdare / dAnavarSitayA bhavyavrajenAnekapAyitam // 138 // Page #485 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 424 kAvyamAlA / 1 zrImati advaitavaibhavabhAtini hIravijayanAni sUriSu puraMdare mAsave mayAM mahImaNDale khairaM svecchayA na pAratantryAdviharati vihAraM vidadhati sati dAnaM drabiNAdivizrANanaM madAmbhava varSatItyevaMzIlastattathA / 'dAnaM vizrANanamadAmbhasoH' ityanekArthe / dAnavarSaNasvabhAvena bhavyatrajena bhavikajantujAtena anekAnbahUnduHsthAnarthino vA pAnti dAridryAduddharanti sukhI kurbamti ca te'nekapAH mataGgajAzca tadvadAcaritaM srAmayonisadRzIbhUtaM ca // piteva sUnunA sAkaM kammAGgajayatIndunA / pattanaM pAvanIca hIrasUrIzvaraH kramAt // 139 // hIrasUrIzvaraH kramAdanukramAdvihAraparipATyA svatantra sasukhavicaraNAt pattanamaNahilavATakAbhidhAnapattanaM pAvanI ke pavitrIkaroti sma / katham / sAkaM saha / kena kasmAt / kammAsAdhoraGgajo nandanaH sa eva yatiSu vAcaMyameSu yatInAM madhye AhlAdakatvAdvAmRta svAdinduriva / indurAcAryeNetyarthaH / ka iva / piteva / yathA janakaH sUnunA sArdhaM pattanAdipuraM sameti // kRtvA kramAdanUcAnapadanandi munIzvaraH / dezaM svasUno rAjeva gaNaM tasya vazaM vyadhAt // 140 // munIzvaro hIravijayapratibAsavaH gaNaM tapAgacchaM tasya bijaya senasUrervazamAyataM vyadhAccakAra / kiM kRtvA / kramAdanukrameNa / hetau tRtIyA paJcamI ca vAcyeti tRtIyArthaH / pUrvasUriparipATItaH anUcAnapadasyAcAryapadasya nandi dvAdazAvartaSandanAnujJAnAdividhiM kRtvA vidhAya / ka iva / rAjeva / yathA sakalabhedinI maNDalAkhaNDako nijanandanasya dezaM khajanapadaM bazamadhInaM vidhatte // prabhornandima hemarAja mIzvaro mudA / amAni mAmabai: zrIda iSAmitadhanaM dadat // 141 // prabhoviMjayasenasUrernandimahe AcAryapadAnujJAvandana kadAnAdimahotsave hemarAja nAma mantrIzvaraH sacivo mAnavairjAnapadaiH paurairnAgarikaizca manujaiH zrIdo vaizravaNa eva amAni vijJAto'vabuddhaH // kiM kurvan / mudA pramodena amitaM pramANAtItamagaNitaM dhanaM draviNaM dadayacchan // iti bijayasenasUrinandiH // pratyatiSThatperolakSA ArhatIH pratimAH prabhuH / kalpitAnalpasaMkalpAH kalpasAlalatA iva // 142 // prabhuharavijayasUriH pairolakSAH lakSazaH ArhatIjainIH pratimA mUrtIbimbAni pratya tiSThat pratitiSThati sma / utprekSyate - kalpitAH pradattAH pUrNIkRtA analpA aneke bhUyastarAH saMkalpA manobhilaSitAni yAbhistAdRzIH kalpasAlalatAH kalpadrumavallIMriva / ' kalpadrumalatAH' iti somasaubhAgyakAvye // 1. atra ca 123 saMkhyAka zloka TippaNivat 'parastkSA' iti bhavet. Page #486 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 9 sargaH] - hIrasaubhAgyam / 425 pAnthAniva mahAnandapuTabhedanapaddhatau / dIkSayAmAsa sUrIndro'nekAnibhyatanUbhavAn // 143 // sUrIndro'nekAnparaHzatAnibhyatanUbhavAnvyavahAriputrAdIndIkSayAmAsa pravrAjayati sma / utprekSyate-mahAnando mokSaH sa eva puTabhedanaM ratnayonipattanam / ratnayoniriti lokruuddhiH| tathA ca ratnasadRzAnAM puruSANAmupattisthAnam / mahAnande tIrthakaracakravartibaladevamahAmaNDalIkamahIpatisUrivAcakamahAmunipramukhA ratnebhyo'bhyadhikAnAM mahApuruSANAmutpattisthAnakaM tataH pattanopamAnam / tatya paddhatau mArge pAnthAn pAthikAniva // zAkhAprazAkhAzreNIbhirAkIrNaH zramaNAgraNIH / vyabhAvaTa iva cchAyAcchannaH sevyazca rAjabhiH // 144 // zramaNAnAM sAdhUnAmagraNIH purogo hIravijayasUriH vaTa iva nyagrodhapAdapa iva vya. bhAt / kiMbhUtaH / zAkhA vimalavijayasAgarasundarAdikA prazAkhA AnandaharSasaubhA. gyavizAlakuzalAdikAstAsAM zreNIbhirAkIrNaH parivRtaH / punaH kiMbhUtaH / chAyayA zobhayA chinno nicitaH sahitaH / punaH kiMbhUtaH / rAjabhi vinibhUtopacArAdrapAla: sevyaH upAsanIyaH / vaTastu skandhanimRtA: zAkhAstAbhyaH punarnirgatAH prazAkhAkhAsa rAjibhirvyApto bharitaH / tathA chAyayA praticchAyikayAzcitaH sizcitaH / tathA rA. jabhiryakSaiH sevanIyaH / yakSANAM vaTavAsitvAt / 'yakSaH puNyajano rAjA guhyako vaTavAsyapi' iti haimyAm // samasthApayattIrthasArthAnanekAnanekAntavAdAmbujAmbhojabandhuH / mahImaNDale rantumutkaNThitAyAH sphuratkeligehA iva brahmalakSmyAH // 14 // ekAntena nizcayena vadanamekAntavAdo na ekAntavAdo yatra tadanekAntavAdaM jinshaasnm| yataH-'syAdvAdavAdyAItaH syAt' iti hemAcAryoktiH / sa eva tadeva vAmbujaM sarasIruhaM tatra tadvikAzane ambhojabandhuH padmabAndhavaH sahasrarazmiH sUrIndraH anekAna zatazaH tIrthAnAM pApasaMtApApanodasthAnAnAM sArthAn samUhAn / yadyapi haimyAm 'saMghasArthau tu dehinAm' ityuktam, tathApi hemacandreNaivAne kArthe proktam- 'sArtho vRnde vaNiggaNe ityutpannabhedAt , tathA 'padArthasArtha-' ityapi darzanAt , anuprAsatvAdvA lakSaNayApi samUhArtha eva tasAdAnItaH / samasthApayatsaMsthApayati sma / utprekSyate-mahImaNDale pRthvIpIThe rantuM krIDitumutkaNThitAyA utsukitAyA brahmalakSmyA muktizriyAH / 'zivaM niHzreyasaM zreyo nirvANaM brahmanirvRtiH' iti haimyAm / sphurantaH nikhilasudRgdRggocarIbhAvaM bhajantaH keligehA vilAsasaudhAnIva / sUristhApitAnAM tIrthAno prAthevIpIThasthAyukatvAt atha ca brahmalakSmyAstrailokyoparitabhUmau sthAyitvAcca mahImaNDale krIDA. kAGketi // iti hIravijayasUridharmakRtyAni mahimasaMpadaH // Page #487 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 426 kaavymaalaa| atho vihArapratiSThAdIkSAdyanantaraM kasmiMzcidakabbarasAherAkAraNasamaye gandhAranagare caturmAsI tiSThAsoH sUrergandhAravarNanaM kiMcit atho lATalakSmIlalAmAyamAnaM puraM vArdhitIre'sti gandhAranAma / kimudvejyamAnA jalairamburAzeH pratIraM purI saMzritA zAGgapANeH // 146 // lATasya lADanAnno maNDalasya lakSmyA lalAmAyamAnaM tilakamivAcarat vArdheH samudrasya tIraM taTaM tatra gandhAra iti nAma yasya tAdRzaM puraM nagaramasti vidyate / utprekSyateamburAzeH kallolamAlinaH prasarattuGgataraGgaraGgaviralajalairudvejyamAnA atyudvegaM prApyamAnA zAIpANernArAyaNasya purI dvArakA nagarI viSNoH kutrApi gate sati samudreNAplAvya khasalilamadhye gRhItA, ata eva pAnIyodvegAtpratIraM taTaM saMzritA pAnIyA(hirAgatyAtra sthiteva // nidhAnezarambhAkumArIgaNezAndadhAnena gAGgeyarAjezvarAMzca / / / jitA yena vakhokasArA svalakSmyA hiyevAzritA zaMbhuzailasya maulim 147 gandhAranagareNa khalakSmyA nijavaibhavena jitA paribhUtA satI vakhokasArA dhanadapurI hiyeva trapAtirekAdiva zaMbhuzailasya mauli mastakamuparitanazikharamAzritA bhejuSI / yena kiM kurvANena / dadhAnena / kAn / nidhAnAnAM nidhInAmIzAH khAmino nidhipatayaH tAstathA rambhAH kadalIH kumArI: kanyakAH tathA gaNAnAM janasamudAyAnAmIzA gaNanAyakAstAn tathA gAGgeyaM varNa tathA rAjezvaraM dezAdhipati rAjyalakSmIvantamIzvarA gajapramANadraviNadhAriNa: tAn bibhrANena / alakApakSe tu sarve'pyekaikAH / nidhAnezo dhanadaH, tathA rambhAnAmnI dhanadAGgajanalakUbarapatnI / 'asmAnkimazrotrasudhAM vidhAya,rambhA ciraM bhAmatulA nalasya / tatrAnuraktA tamanApya bheje tannAmagandhAnalakUbaraM sA // ' iti naiSadhe / kumArI pArvatI gaNezo vighnanAyakaH gaGgAyA apatyaM gAGgeyaH khAmikArtikaH / 'gaGgomAH kRttikAsutaH' iti haimyAm / tathA 'gAGgeyo guhabhISmayoH' ityanekArthaH / rAjAno yakSAIzvaraH zaMbhustAnbibhratI // sphUrtyA maNIkambuvarATamuktikA pravAlamAtaGgaturaGgamazriyAm / vihelitenAmbudhinA dvivelaM velAcchalAdyannagaraM nyaSevi // 148 // maNayaH candrakAntAdyAH sAmAnyena sarvajAtijAni ratnAni kambavaH zaGkhAH varATA ratnamu. khyAni hIrakA kapardA vA muktikA muktAphalAni / 'bahukambumaNIvarATakAgaNanATatkarakarkaTotkaraH' iti naiSadhe / haTTeSu kambavo'pi dRshynte| pravAlA vidvamA mAtaGgA hastinaH turaGgamA azvAH zrIrdhanadhAnyAdivividhalakSmIstAsAM sphUrtyA atyuddharavaibhavamareNa kRtvA vi. helitenAvagaNitenAbhibhUtenAmbudhinA samudreNa dve vele vArAvavasarau yatra / 'velA vArAvavasaraH prastAvaH' iti haimyAm / tathA 'velaya syAdvRddhirambhasaH' / dvivelamiti kriyAvi. zeSaNam / velAcchalAjalavRddhikapaTAt / velAgamamiSeNetyarthaH / yannagaraM gandhArapuraM nyaSevi Page #488 -------------------------------------------------------------------------- ________________ .9 sargaH] hIrasaubhAgyam / 427 upAsyate sma / ambuSAvapi manyAdayaH sarve'pi padArthAH santi / airAvaNoccaiHzravasostatrotpamatvAt jale gajAzvAnAM saMbhavAdvA // indranIlamaNizAlijAlakAzcandrakAntakRtacandrazAlikAH / bhUtalAbhyudayino babhAsire zAradInazazimaNDalA iva // 149 // yatra gandhAranagare indranIlamaNibhiH marakatAdinIlaratnaiH zAlante zobhante ityevaMzIlA jAlakA gavAkSA yAsu tAdRzyaH candrakAntaizcandramaNibhiH kRtA nirmitA candrazAlikA arthAtsaudhAnAM zirogRhANi uparitanabhUmikA vabhAsire bhAsante sma dIpyante sma / utprekSyate-bhUtale mahImaNDale abhyAgatyodayantyudgacchatItyevazIlAstathA zAradInAH prasaratpayodhararodhApagamaprollasatpracuracandrikAkalitAH zaratkAlasaMbandhinI: zazinAmiti sArthakaM nAma kalaGkakAlimAkalitacandrANAM maNDalA bimbA iva / maNDalazabdastriSu liGgeSu / candrazAlikAsu lakSmasadRzendranIlagavAkSAH // iti gandhAravarNanam // mahairmahIyobhiranekanAgaraiH pravezitaH sUripuraMdaraH puram / digjaitrayAtrAsu nijAnugIkRtapratIpabhUmIpatisArvabhaumavat // 150 // atizayena mahAnto mahIyAMsastairmahIyobhiratyabhyadhikairmahairutsavaiH kRtvAneke gaNanAtItA nAgarAH purajanAstaiH sUripuraMdaro hIravijayasUrivAsavaH puraM gandhAranagara pravezitaH pure pravezaH kAritaH / kiMvat / dizAM pUrvapazcimadakSiNottarANAM catasRNAM jaitrAsu jayanazIlAsu yAtrAsu senAbhiH samaM zAtraveSvabhigamo'bhiSeNanaM teSu nija. syAtmano'nugIkRtAH sevakabhAvaM lambhitAH pratIpAH pUrva pratikUlA vijaye kRte ca kathaMcidAnukUlyabhAjaH bhUmIpatayo rAjAMno yena tAdRk sArvabhaumavat / yathA cakravartI mahAmahaiH kRtvA nAgarairnagaraM pravezyate // .. gaNakairaviNIramaNaH zramaNairbahubhiH saha tatpuramadhyavasat / kalabhaprakarairiva gandhagajo jalabAlakabhUdharabhUvalayam // 151 // zramaNaiH sAdhubhiH sArdhaM gaNe tapAgacche AhlAdakatvena kairaviNInAM kumudinInAM ramaNaH prANanAthazcandro gacchanAyakaH tadgandhArAbhidhAnaM nagaramadhyavasat Azrayati sma / gandhArabandire tasthivAnityarthaH / ka iva / gandhagaja iva yathA kalabhaistriMzadabdakaiH prauDhairgajavrajairupalakSaNAdizativarSIyairvitkaiH dazavArSikaiH potaiH paJcavArSikairbAlaiH ityAdibhiridaiH samam / 'paJcavarSoM gajo bAlaH syAtpoto dazavArSikaH / vitko viMzativarSaH syAtkalabha. striMzadandakaH // iti haimyAm / gandhahastI jalabAlako vindhyaH sa eva bhUdharaH parvatastasya bhUvalayaM vanagahanapRthivIpIThamadhivasati vindhyAdrivanakhaNDe tiSThati / 'vindhyastu jalabAlakaH' iti haimyAm // amarapurIkRtalaje tatra vijetuM baligRhe sajje / prAvRSi dugdhapayodhau madhuparipanthIva tasthau saH // 152 // Page #489 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 418 kaavymaalaa| sa prasiddhaH mUriH tatra gandhAranagare prAvRSi varSAkAle vArSikacaturmAsyAM tasthau ti. SThati sma / ka iva / madhuparipanthIva / yathA prAvRTsamaye dugdhapayodhau kSIrasamudre madhu. nAno daityasya paripanthI zatrurnArAyaNaH tiSThati / kiMbhUte gandhArapure / amarANAM devAnAM puryA nagaryA amarAvatyAH khAtizAyitAbhyadhikavaibhavabharaiH kRtA vihitA lajA mandAkSaM yena / punaH kiMbhUte / baligRhaM nAgalokaM vijetuM vizeSeNa khavibhavAdhikyena parAbhavituM sajje sajjIbhUte // iti gandhAranagare hIrasUreH sthitiH // jIvikAmiva nabhombupAvaleH prAvRSaM punaravetya pattane / hIrasUripuruhUtazAsanAttasthivAnvijayasenasUrirAT // 153 // . vijayasena iti nAma yasya tAdRzaH sUrINAM rAda rAjA hIrasUripuruhUtasya hIravijayasUrizakasya zAsanAdAdezAtpunaraparArthe pattane aNahillavATakanagare tasthivAn sthitaH / . kiM kRtvA / prAvRSaM varSAsamayamupetamavetya jJAtvA / prAvRSaM kAmiva / nabhombupAnAM cAtakAnAmAvale: pateH jIvikA jIvanavRttimiva // prINanprANinabhombupAnpravidadhadurvAdinAM durdinaM . bodhAGkarakarambitAM virajasaM kurvazca cittakSitim / / AnandaM dadate sma vismayakarI vyAhAradhArAM kira nbhUmau suripuraMdaro jaladharo jambhArimArge punaH // 154 // bhUmau mahImaNDale sUripuraMdaro hIravijayasUrIndraH atha ca sUrireva puraMdaro meghaH / yaduktam-'eka eva khago mAnI ciraM jIvatu cAtakaH / pipAsito vA mriyate yAcate vA puraMdaram // ' iti / punarjambhArimArge zakrapaddhatI AkAze / yathA devamArgastathA deve. ndramArgo'pi / tathA 'yenAmunA bahuvigADhasurezvarA dhU rAjyAbhiSekavikasanmahasA babhUve' iti naiSadhe'pi / jaladharo megha AnandaM janAnAM pramodaM dadate sma / 'dada dAne' bhvAdirAtma. nepadI ca / kiM kurvan / prANino jantava eva nabhombupA vappIhAstAn prINan tarpayan tRptimutpAdayan teSAm / punaH kiMbhUtaH / durvAdinAM paravA dinAM mithyAdRzAM durdinaM duSTadivasaM parAjayagocarIkRtatvAnmeghAndhakAraM ca pravidadhat prakarSeNa kurvan / punaH kiMbhUtaH / bodhastattvajJAnaM samyaktvaM vA tadevAGkuraH prarohaH / atha vA bahuvacanam / bahujanApekSayA tattvajJAnAni samyaktvAni ca ta evAGkarAstaiH karambitAM vyAptAmata eva virajasaM vigatarajaskAM pApadhUlIbhyAM rahitAM cittakSitiM manomedinI kurvan sRjan / punaH kiMbhUtaH / vizveSAM jagajanAnAM vismayakarImAzcaryotpAdikAm / vyAhArA eva vAgvilAsA eva dhArAmamRtavRSTiM kiranvistArayan // bhavasalilanidherivaikasetuM vidhimavalambya tadAgamapraNItam / ghanasamayadinAndinezvarazrIrgamayAmAsa munIzvaraH krameNa // 155 / / Page #490 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 sargaH] hIrasaubhAgyam / 429 tadA tasmin prAvRTsamaye munIzvaro hIravijayasUriH krameNa paryuSaNAdiparipATyA ghanasamaya dinAnprAvRSeNyavAsarAn gamayAmAsAtikAmati sma / kiMbhUtaH / dinezrarazrI: sUryavattejolakSmIryasya / kiM kRtvA / Agame siddhAnte udyaniyuktiyadinacaryAdizAstre vA praNItaM proktaM vidhi cAturmAsikasAdhusaMbandhivividhakriyAnuSThAnAdikamavalambyAzritya / utprekSyate-bhavaH saMsAra evAnantatvAdadRggocarapAratvAtsalilanidhiH samudrastasya tatra vA ekamadvitIyaM setumiva / padyAyAja iti janaprasiddhAbhidhAnam // yaM prAsUta zivAhnasAdhumaghavA saubhAgyadevI punaH putraM kovidasIhasIhavimalAntevAsinAmagrimam / . sargo'sau navamo'tra devavimalavyAvaNite hIrayu. ksaubhAgyAbhidhahIrasUriracite saMpUrNatAM prAptavAn // 156 // atra hIrasaubhAgyakAvye asau ayameva yo lipergocarIkRtaH / navAnAM saMkhyApUraNo navamaH sarga: adhikAravizeSaH saMpUrNatAM prAptavAn saMpUrNo babhUva // iti paNDitasIhavimalagaNiziSyapaNDitadeva vimalaviracitAyAM khopajJahIrasaubhAgyamahAkAvyavRttI zAsanadevIprakaTIbhavana-guruprazna-taduttara-khasthAnagamana-candratArAtamastamIvirAmadinakarodayavijayasenasUrisUripada-meghajIRSisamAgamana-gandhAranagarAdivarNano nAsa navamaH srgH| . dazamaH sargaH / niHzeSadezakakudaM bhuvi bhAti dillI dezo'tha kelinilayo nalinAlayAyAH / nAbhIbhuvA bhujaganirjarasamasAra ___ mAdAya nirmita ivaiSa khaniH sukhAnAm // 1 // atha akabbarapAtisAhimilanAdiprArambhaNe bhuvi pRthivyAM gurjarajanapadApekSayA pUvasyAM dizi dillIdezo mevAtanAmamaNDalo dillImaNDala ityapyabhidhA bhAti zobhate / kiMlakSaNa: / niHzeSANAM samastAnAM dezAnAM janapadAnAM kakudaM pradhAna: / 'kakudaM tu pradhAnaM'se vRSAGke rAjalakSmaNi' ityane kAthetilake / puna: kiMbhUtaH / naline kamale AlayaH sadanaM yamyAstasyAH zriyaH kelaye kI DAthai nilaya: saudham / utprekSyate-nAbhIbhavA nArAyaNanAbhyambhojajanmanA brahmaNA bhujaganirjarasadmanonAgalokavargayoH sAre samyagdalikapaTalImAdAya gRhItvA sukhAnAM sarvazarmaNAM khanirAkaraH / eSa dezo nirmitaH kRta iva // yasminvibhAti bhaginI tapanAGgajasya raGgattaraGgazikharonmathitAravinThA / Page #491 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| dezazriyaH kimapi nirgalitottarIyA veNI vibhUSaNavatIva parisphurantI // 2 // yasmindinImaNDale tapanakha bhAnoraGgajo nandano dharmarAjastasya bhaginI jAmiyaMmunA yamabhaginI / kAlindI sUryajA yamI' iti haimyAm / kiMbhUtA / ragantazcalanto ye tarakSAH kalolAsteSAM zikharANyaprANi teSUnmathitAni vikasitAni aravindAni padmAni yssaam|utprekssyte-deshtriyH dillImaNDalalakSmyAH kimapi kathamapi kenApi prakAreNa . nirgalitaM vApi nipatitaM uttarIyamuparitanacchAdananivasanaM yasyAH tAdRzI parisphurantI dRggocarIbhavantI pratyakSalakSyA veNI kabarIva / kiNbhuutaa| vibhUSaNavatI cUDAmaNyAdimana stkaabhrnnbhrvibhraajinii|| uttAnanaka iva vakrakajaM kuzAdyA varte vibhUSayati madhyamahImamuSya / .. utpattimAkalayato dadato'GgikAmA__ kSIrArNave tumujAmiva pAdapasya // 3 // AseduSImiravane viduSIbhirikSa cchAyAsu yannavakuTumbidhanastanImiH / kIrtirjagajjayiratIzajayojiteva . rAjImatIzituragIyata gItiruccaiH // 4 // (yugmam) yasya dillImaNDalasya navAmitaruNIbhiH kuTumbinA karghakANAM ghanastanIbhiH pInapayodharAbhiH atha vA ghaTastanImiH jambhavatkucau yAsAmityunatastanIbhiH vanitAmirgI. tirgAnamuccaiH sAticAyimadhuradhvaninAgIyata jage gItA / kiMbhUtAbhiH / ikSaNAM rasAlAnAM chAyAsu nirAtapasthAneSu AseduSImirupaviSTAbhiH / ityaM kim / avane ikSukSetrarakSaNe viduSIminipuNAbhiH / utprekSyate-jaganti trINi bhuvanAni / surAsuranarAnityarthaH / jayatItyevaMzIlasya ratIzasya manmathasya jayena parAbhavena kSaudenAmUcho. jitA khIkRtA rAjImatIzituH zrIneminAthasya kIrtirevAgIyata / rAjImatIzituH kiM kurvataH / kuza iti padamAdyaM yatra tAdRze mAvarte / kuzAvarte deze ityarthaH / utpatti janma AkalayataH dadhataH prApnuvataH / kasyeva / pAdapasyeva / yathA RtubhujAM devAnAM pAdapaH pArijAtanAmA kalpadrumaH kSIrArNave dugdhapayodhau utpattimAkalayati / punaH kiMbhUtasya / khaImavadahinAM prANinAM bhavikAnAM kAmAnabhilASAndadataH yacchataH / atha vaa| kSIrANave kalpavRkSasyeva kuzAvartajanapade janmAkalayataH / kuzAvarte kiM kurvati / vakakarja vadanAravindaM uttAnamumataM nakaM nAsikA tmminniv| amuSya dillImaNDalasya madhya. Page #492 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 sargaH] hIrasaubhAgyam / 131 mahImantarAlabhUmI vibhUSayati zobhA lambhayati / mevAtamaNDalamadhye zrIneminAthajanmasthAnaM kuzAvartadezo'stItyarthaH // yugmam // saMsevito dvirasanairasurAzrayazca khyAto rasAtalatayA narakAnuSaGgI / etadvigAnamapanetumidaMmiSeNa ___ vAso vyadhAyi kimu bhogigRheNa bhUmau // 5 // bhogigRheNa nAgalokena idaMmiSeNa asya dillIdezasya dambhena kapaTena bhUmau mahI. maNDale vAsaH sthitiLadhAyi vihitA / utprekSyate-etadihaiva janairabhidhIyamAnamIdRzaM vA vigAnamapavAdamapanetuM nivAritumiva / etatkim / yadasau bhogigRho dvirasanairbhujagaiH 'khalaizca saMsevita AzritaH / ca punarasurANAM daityAnAmAzrayaH sthAnam / 'asurA diti. danujAH pAtAlaukAsurArayaH' iti haimyAm / punaH rasAtalamityaniSTavAkyam / dhanapAlo'pyAha-'rasAtalaM yAtu yadatra pauruSam' iti / tattvena khyAtaH prathitaH punarnarakasya nAno'suravizeSatya / saptanarakAnAM durgatInAmanuSako milanaM yasya // tannirjayodyatanijasya bhayAdavetya ___ yAtaM praNazya balisadma tale'calAyAH / ... * pRSThe vilagna iva taM vijigISureSa khargaH kSitAvupajagAma miSAdamuSya // 6 // tadvijigISustadbaleH sadma nAgalokaM vicetumicchuH parAbhavanazIlaH / ata eva pRSThe pazcAdvilamaH amuSya dillIdezasya miSAdyAjAt / utprekSyate-eSa pratyakSaH khagoM devalokaH kSitI kSoNImaNDale upajagAma samAgataH / kiM kRtvA / tasya balisadmano nirjaye paribhavanavidhAne udyatasya udyama vinirmimANasya utsukasya vA / nijasyAtmano bhayAdaryAtvargasya bhIteracalAgaH pRthivyAstale adhastAdbhAge praNazya yAtaM pratibhraSTaM balisadma nAgalokamavesa vijJAya / pUrva hi balisadma bhUlokakhauMkayorupariSTAdAsIt-iti kavi. samayaH / yaduktaM naiSadhe-'balisadma divaM sa tathyavAgupari mAha divo'pi nAradaH' iti / pazcAdadvaitavibhUtijAtAbalavattayA kratubhujAM bhuvanenAbhibhUtaM bhUtale gatamityarthaH // yaH padmanandana ivAsti hiraNyagarbho ramyApsarA haririvAcyutavatsalakSmIH / ratnAkaro'mbudhirivAririvAtmayone durgAnvitaH pavirivAsahajairajeyaH // 7 // yo dezaH padmanandano virazciriva / 'padmanandanasutAriraMsutA' iti naiSadhe / hiraNyaM Page #493 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 432 kaavymaalaa| suvarNe garbha madhye yasya / AkarAdau varNAnAM sadbhAvAt , kanakabhRtkalazAnAM bhUmigarbheSu sthAyitvAdvA, suvargAdIni garne madhye yasya vyavahAriNAM saudheSu paraHzataparolakSaparaHkoTihiraNyadarzanAdvA / brahmaNastu kevalaM nAmaiva / 'hiraNyagI lokezo nAbhipadmAtmabhUrapi' iti haimyAm / asti vidyate / punaryo haririva indra iva / ramyANi kamalAkarasadbhAvA: nmanojJAni ata evAtpradhAnAni sarAMsi taTAkA yatra / harista ramyA rantuM yogyA kalA. kelikalAbhirvilasitumucitAH / ramaNAre ityarthaH / apsaraso rambhA-tilottamA ghRtAcI: menakAprabhRtayaH kharvanitAH yasya / punaryo'cyutavanArAyaNa iva saha lakSmyA dhanadhAnyA.. divibhavena zobhayA vA vartate saH / 'samAsAntavidheranityatvAtkapratyayAbhAvaH' / kRSNastu zriyA panyA sahitaH / punayo'mbudhiH pArAvAraH iva ratnAnAM prazastavastUnAM ratnapuruSANAM neminAthakRSNabalabhadrAdInAM mahApuruSANAmAkara utpattisthAnam / samudro'pi ratnAkaraH / punaryo dezaH AtmayoneH smarasya ariH zaMbhuriva dugairadrikoTairanvitaH ! zivastu durgayA pArvatyA patnyA yuktaH / ardhAGgabhAjitvAt / punaryaH paviriva vajravada. sahajaiH zatrubhirajeyo jetumazakyo vairibhiragrAhyaH / vajraM tu durbhedyaM giriSvapyakuNThatvAt , surAsurANAM durjayatvAdvA // iti dillIdezaH // dillIti tatra nagarI na garIyasIbhiH - zrIbhiH kacidvirahitA rahitA na nItyA / reje girIzagirizRGgakRtaistapobhiH prAptA parAM zriyamasau triziraHpurIva // 8 // tatra tasminmaNDale dillI iti nAnI nagarI purI asti / kiMbhUtA / garIyasIbhiH atimahatIbhiH zrIbhirlakSmIbhiH kvacitkutrApi sthAne na virahitA na viyuktA / punaH kiMbhUtA / nIsA nyAyena na rahitA na viyuktA / rItyA' iti pAThe rItyA maryAdayA uttamakulAdyAcAreNa vyavahAreNa vA / utprekSyate-girIzasya zaMbhoH gireH kailAzasya zRGge zikhare kRtaiH svasthityA vihitairnirazanapAnAdikaSTatapobhiH kRtvA parAM prakRSTAM sarvotkRSTAM vA zriyaM lakSmI zobhA vA prAptA asau dillI triziraso vaizravaNasya purI nagarI alakeva // dambholipANinagarIvibhavAbhibhAva prAgalbhyamAMkalayatA nijavaibhavena / nirjitya yA baligRhaM padamasya maulau kAlIva kAsarasurAsahajaM sasarja // 9 // yA dillIpurI nijavaibhavena AtmIyAdvaitalakSmyA / 'sphuranmAjhiSTavaibhavaH' iti kAvyakampalatAyAm / bAlagRhaM nAgalokaM nirjila parAbhUya asya baligRhasya maulau mastake padaM. Page #494 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 sargaH] hIrasaubhAgyam / caraNaM sthAnaM sasarja sRjati sma / kiMbhUtena vaibhavena / dambholirvajaM pANau haste yasya sa tasya sahasranetrasya nagaryA amarAvatyA vibhavasya abhibhavanamabhibhAvatatra prAgalbhyaM pratibhAvattAM cAturyamudyamamutsAhaM vA AkalayatA bibhratA padaM cakre / keva / kAlIva / yathA pArvatI kAsaranAmAnaM surANAM devAnAmasahajaM virodhinaM khasyAtmano vibhorbhAvo vaibhavam / atra bhAve'N / tena vaibhavena sAmarthyena mahattvena vaa| 'stotraM suvistRtamatirna vibhurvidhAtum' iti kalyANamandirastave / 'vibhu: samarthaH' iti tadvattiH / bAlagRhaM pAtAlaM nirjitya jitvA asya mahiSAsurasya maulau mastake padaM khacaraNaM cakAra / tanmUrtestatprakAradarzanAt // iti dillI // tasyAM mahIhimakaraNa hamA~unAnA __ jajJe puraMdaravijitvaravikrameNa / yasyaujaseva vijitena padaM murAre stattulyatAM spRhayatAMzumatA nyaSevi // 10 // tasyAM dillInagaryA hamA~u iti nAma yasyeti tena hamA~unAnA mahIhimakareNa kSoNIrohiNIramaNena jajJe saMjAtam / kiMbhUtena / puraMdarasya vAsavasya vijitvaro vizeSeNa jayanazIlo vikramo balaM yasya tena / yasya hamAupAtimAherojasA pratApena vijitenAbhibhUtena satA / punastasya hamA~upratApasya tulyatAM sAdRzyaM spRhayatA icchatA aMzumatA sUryeNa / utprekSyate-murArernArAyaNasya padaM caraNaM viSNupadaM nyaSevi sevyate sma iva // zrIkAbilAdhipatibabbarapAtisAhi putraH pulomadamano'khilamudgalAnAm / sUrasya sUnumapi nirmitavAnsadaNDaM / ___ kAlaM karAlamapi yaH prasaratpratApaiH // 11 // - yo hamA~upAtisAhiH abhiSeNanena vinaiva prasaradbhirjagadyApakairdazadikSu vistRtaiH pratApaiH khatejobhireva zUrasya zleSacitrayoH sakArazakArayorabhedAt bhAskarasya sUnuM nandanam / 'pretAtpatirdaNDadharo'rkasUnuH' iti haimyAm / subhaTasyAGgajAtamapi karAlaM mRtyutvena vividhAyudhadhArakatvena bhISaNaM pareSAM bhayotpAdakaM kAlaM kRtAntaM kAlavarNamapi sadaNDaM vetriNam / 'chaDIdAra' iti prasiddham / rAjadeyAMzayutaM dnndddaayinmityrthH| nirmitavAnvidhatte sma / kevalaM khaujasaiva, na punarabhiSeNanAdinA sadaNDaM vihitavAnityarthaH / kiMbhUtaH / zriyA senAdivibhavena kalito yaH kAbila iti nAmA mudgalAnAM maNDalo dezavizeSastasyAdhipatiH khAmI yo babbarapAtisAhistasya putro nandanaH / punaH kiMbhUtaH / akhilAnAM mudgalAnAM yavanajAtivizeSANAM mlecchAnAM pulomanAmno dAnavavizeSasya damano vyApAdakaH zakraH / mudgalendra ityarthaH // iti hamA~upAtisAhiH // . Page #495 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 434 kAvyamAlA / tasyAGgajo'bhavadakabbara bhUmibhAvAnbhUpAlamaulimaNicumbitapAdapadmaH / zaurerivAmbudhizayo bhujapaJjarAntarvizrAntavArdhivasanAjayarAjahaMsaH // 12 // tasya hamA~usAherakabbara iti nAmA bhUmibhAkhAn paratejastiraskAripratApavattvAdadvaitatvAcca kSoNIsahasrarazmirabhavat / 'madhyaMdinAvadhividhervasudhAvivakhAn' iti naiSadhe / ka iva / ambudhizaya iva / yathA zaurervasudevasya kRSNaH putro babhUva / kiMlakSaNa: / bhUpA* lAnAM mahAnRpANAM maulInAM mukuTAnAM maNIbhirmANikyaizcumbitamAzliSya samAlIDhaM pAdapadmaM caraNakamalaM yasya / punaH kiMlakSaNaH / bhujau khabAhU evaM paJjaraM pakSirakSaNasthAnaM tasyAntarmadhye vizrAnto vizrAmAya sthito vArdhiH samudro vasanaM vastraM yasyAH etAvatA AcatuHsamudrAntapRthivyA jayaH svAyattIkaraNaM sa eva rAjahaMso yasya saH // sAmrAjyamapyadhigato nikhilasya nAka: lokasya lolupatayA punarIhamAnaH / bhoktuM samagramapi madhyamalokameta dvyAjAduvAsa maghaveva vasuMdharAyAm // 13 // etathAjAdakabbara sAhi kapaTAt / utprekSyate - vasuMdharAyAM vizvaMbharAvalaye maghavA zakra ivovAsa vasati sma / kiMbhUtaH / nikhilasya samastasyApi nAkalokasya svargasya sAmrAjyamAdhipatyam / 'samrAT tu zAsti yo nRpAn' iti haimyAm / ataH sarveSAmapi vimAnAdhipatinA kinAyakAnAmaizvaryamadhigataH prApto'pi / 'adhigataM vidhivadyadapAlayat' iti raghuvaMze / 'adhigataM prAptam' iti tadvRttiH / punarlolupatayA adhikAdhika saMpadaizvaryaspRhayAlutayA samagraM samastamapi madhyamalokaM pAtAladevalokayoradha upari ca vartamAnayormadhye'ntarAle vartinaM lokaM bhuvanaM madhyamalokaM sakalasamudramekhalA maNDalaM bhoktuM khabhogaviSayaM vidhAtumIhamAno vAJchanniveti garbhitotprekSA // athAsya digvijayavidhitsayA prasthAne vairiNAmutpAtAvirbhAvaH yAtrAsu yasya caturaGgacamUpracAraprodbhUtadhUlipaTalaiH paritaH prasatre / prasthAnamasya dazadigvijayAya jAne yAtairitaH kathayituM haritAM mahendrAn // 14 // yasyAkabbarapAtisAheryAtrAsu parajanapadajighRkSayA prasthAneSu catvAri catuH saMkhyAkAnyAMni sAdhakAni gajavAjirathapadAtilakSaNA: prakArAH skandhA yasyAstAdRzyAzJcamvAH Page #496 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 sargaH] hIrasaubhAgyam / senAyAH pracAreNa prakarSeNa calanena prodbhatAnAM prabalatayosthitAnAM dhulInAM bhUmirajasAM paTale rAzibhiH paritaH sarvadikSu prasane prasRttam / tatrAhamevaM jAne vedmi| utprekSyate vAdazAnAM dazasaMkhyAkAnAm pUrvAgnidakSiNAnairRtapazcimAvAyUttarezAnAdhobhuvanochalokAnAM dizAM kakubhAM vijayAya svAyattIkaraNArthamasya pAtisAheH prasthAnaM digjaitrayAtrAM haritAM dazAnAmAzAnAM mahendrAnpuraMdarAn / 'patiH pratIcyA iti diGmahendrAH' iti naiSadhe / indrAgniyamarAkSasavaruNapavanakuberezAnanAgendrabrahmAbhidhAndikpAlAn prati kathayituM nivedayitumito bhUmaNDalAdyAtaizIya yAtaiH gariva // yatprasthitau rathahayadvipapattivIlA protkhAtapAMsupihitAkhiladiGmukheSu / Akrandi cakramithunairatha pAMsulAbhiH - prAhAdi pallavitamantarulUkalokaiH // 15 // yasyAkambarapAtisAheH prasthitau digtrayAtrAyAM prayANAvasare rathAH syandanA hayA vAjinaH dvipA hastinaH pattayaH padAtayaH pAdacAriNasteSAM vIjAbhizcamaNaiH bAhulyAtsarvadiksaMcaraNaiH kRtvA protkhAtairutthApitaiH pAMsubhidhUlIpaTalIbhiH pihitAnyAvRtAni AcchAditAni / janadRzAmagocarIkRtAnItyarthaH / akhilAni samagrANi dizAM haritAM munAni vibhAgAsteSu satsu sajalajaladapaTalasaMcalitarajanIjanitAndhakArapracArabhrAntezcakrANAM cakravAkAnAM mithunairdvandvairAkandi parasparaviyogAzaGkayA duHkhAdAkrando'kriyata / muktakaNThaM rurude ityarthaH / atha punaH pAMsulAbhivyabhicAriNIbhistaruNIbhiH prAhlAdi pramumude / ghanAndhakArasamaye hi tAsAM svecchAviharaNotsAhaspRhA pUrNA syAt / punarulUkalokaicUMkaprakarairantazcittamadhye pllvitmucchsitm| nizi teSAM khairasaMcAratvAt / 'AlokatAlIkamulukalokaH' iti naiSadhe // balavati bhUmaNDalAkhaNDale digvijayAya pratiSTamAne sati bhAviparAbhavAH pratIpapRthvIpAlAH bhUkamparajovRSTidigdAharavimaNDalacchidrAdikAnutpAtAnpazyantIti ata evAdau ta evaM pronyante dhatte sma kampamabhiSeNayati kSitIndre yasminpratIpapRthivIpuruhUtapRthvI / yasmAdataH paramasau bhavitA pati, prIterhRdantariti nirmitatANDaveva // 16 // yasminnakabbaranAmni kSitIndre vasudhAvalayavAsave abhiSeNayati ripupArthivAnprati patAkinIbhirabhigacchati sati pratIpAH pratibhaTA ye pRthivIpuruhUtAH vasumatIbiDaujasaH teSAM pRthvI vasuMdharA kampaM vepathu caJcalatAM dhatte sma dadhau / bhUH kampate smetyarthaH / utprekSyate iti heto<Page #497 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| jacetobhipretabhartari snehAdvA nirmitaM kRtaM tANDavaM nRtyaM yayA tAdRzIva / iti kim / casmAtkAraNAdataH paramadyatanavAsarAdArabhya asI sakalarAjacakracUDAmaNIradvaitanItimatAmagraNIrakabbarakSoNInabhomaNIrmama bhartA bhAvI bhaviSyati // . saMprasthite vasumatIvijayAya yasmi nbhUpaivirodhibhiradRzyata dikSa daahH| jAne nijavyasanavIkSaNabhUtanUtA(nA) sAtaskhadigyuvatiniHzvasitAgnikIlaH // 17 // yasminnakabaranRpatau vasumatyA vasuMdharAyA vijayAya svAyattIkaraNAthai saMprasthite samyagvijayavidhAyimuhUrta dine caturaGgacamUcakreNa samaM nirmitaprasthAne sati / pracalite. satItyarthaH / virodho vidyate yeSAM te virodhinastairvipakSairbhUpaiH kSoNIpAlairdikSu sarvAzAsu dAho jvalajvAlAdi jvAlAmAlAkulatvamadRzyata dRSTaH / sarvA api harito jvalantyoM dRSTA ityarthaH / tatrAhamevaM jAne vidAMkaromi utprekSe vA nijAnAmAtmIyAnAmAdakabbaraparipanthipUrvA didikpatinRpatInAM vyasanAnAM bhAvimaraNAvadhivipattInAM vIkSaNena dIrghadarzitayA avalokanena jJAnena kRtvA bhUtamutpannaM yannUnaM navInamasAtaM du:khaM yAsAM tAsAM kheSAM tattaddikpatinRpANAM dizAmeva yuvatInAM priyANAM ni:zvasitAmeniHzvAsAnilasya kIlo jvAleva / kIlazabdo'kArAnto'pyasti / 'trinetranetrAnalakIlanIlam' iti naiSadhe / tathA 'valarazapharamayUrakIlahAlAH' iti liGgAnuzAsane puMstrIliGge kIla: kiilaa|| bhUpe'bhiSeNayati yatra rajobhivRSTayA . , __ dRSTA dizaH paranRpairmalinAH samagrAH / khakhAmisaMkaTasamIkSaNamUrchanorvI niSpAtadhUsaritagAtralatA ivaitAH // 18 // yatra yasminbhUpe akabaranRpe abhiSeNayAta sati senAbhiH samaM pratinRpatInabhigacchati sati paranRpaiH pratibhaTabhUpAlakalApai rajobhivRSTayA atibahulAnAM dhUlInAmabhi samantAdvarSaNena kRtvA malinAH kazmalAH malImasAH samagrAH samastA api diza AzA dRSTAH / utprekSyate-etA dizaH khAsAmAtmIyAnAM khAminAM bhartRNAM saMkaTAnAM vyasa. nAnAM samIkSaNena samyatizcitatvenAvalokanena kRtvA mUrchanairduHkhodbhUtAtucchamUrchAbhiyo bhUmau niSpAto niSpatanaM luNThanaM vA tena dhUsaritA ISatpANDuritA dhUlIlalitA vA rajomayA vA jAtA gAtralatAH zarIrayaSTayo yAsAM tAdRzya iva // yanmedinIkumudinIramaNaprayANe chidraM nyabhAli paripanthibhirabhrapAnthe / Page #498 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 437 10 sargaH] hIrasaubhAgyam / madvaMzajakSitirathodayinI hRdanta 1HkhaprakarSata iti sphuTitorasIva // 19 // kumudinInAM kairaviNInAM ramaNo varayitA kumudiniirmnnH| medinyA dharaNyAH kumudi. nIramaNaH sa cAsau kumudinIramaNazca / 'idaM tamuvItalazItaladyuti' iti naiSadhe / tasya prayANe kharipUpari prasthAne paripanthibhiH pratyarthibhirarthAt pRthivInAthairabhrapAnthe gaganapathike bhAskare / 'hariH zucInau gaganAddhajAdhvagau' iti haimyAm / sUryamaNDale ityarthaH / chidraM vivaraM nyabhAli dadRze dRSTam / utprekSyate-athAkabbarasAherAgamanAnantaraM madvaMze madIyAnvavAye jAyante sma utpadyante smeti madvaMzajAH sUryavaMzIyAsteSAmetAvatA sUryavaMzotpannAnAM bhUpAlAnAM rAjanyavIrANAM ca kSitiH kSayo vinAza udeSyati bhaviSyatItyevaMzIlA udayinI bhAvinI iti heto<Page #499 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 438 kaavymaalaa| pAditA ye ahitAnAM pratipakSiNAmazvAsturaGgamAste zauyodayAt zUratAyAH prAdurbhAvAnmu. hurmuhuH vAraMvAra divi gagane utpatanti ucchalanti uccaiH phAlAM dadate / utprekSyatebhUmau pRthvIpIThe nijasyAtmano'bhibhavataH parAbhavanodayAt savituH sUryasya piturvA sagotrAn khajanAnbandhUn tAAnazvAn AzrayituM zaraNIkartumutsukatAmutkaNThAM vahanto dhArayanta iti / vipattau khajanAH zrIyante iti sthitiH zrutirvA // etatkRpANanihatAhitakumbhikumbha niSpAtimauktikatatiH samare vireje| dRSTvA hatAnkhapatibhUmipatIMstadIya lakSmIkSaNaprapatadazrukaNAvalIva // 22 // ete akabbarasAhinA kRpANena nijacandrahAsayaSTinA kRtvA nihatA vyApAditA vidA. . ritA ye ahitAnAM khapratipakSANAM kumbhinAM bhadrajAtijAtAnAM kumbhAH ziraHpiNDA. stebhyo niSpatati nirgalati niHsaratItyevaMzIlA niSpAvinI mauktikAnAM muktAphalAnA tatirmAlikA samare saMgrAmAGgaNe vireje rAjate sma nirvabhau / utprekSyate-khasyAtmanaH patInAyakAn bhUmipatIndharaNIramaNAn hatAnAdakavvareNa khavirodhitayA yamAtithIkRtAndRSTvA vyAlokya tadIyalakSmINAM pratyarthipArthivasaMbandhinInAM zrINAm / rAjyalakSmINAmityarthaH / IkSaNebhyo vilocanebhyaH prapatantI prakarSaNAviraladhArAdharAmbudhArAyamANadhAra niHsarantI azrukaNAnAM bASpabindUnAmAvalIva dhoraNiriva // robhAGkarAH samiti yasya samucchrasantI saMvAsasaMgataguNapraguNIbhavantaH / etadvaduddhatavirodhidharAdhavAnoM hRllekhatAmiva nizumbhakRte vahantaH // 23 // yasya hamAunandananRpasya samiti saMgrAmAGgaNe romNAM tanUruhAm / lomnAmityarthaH / 'romalomatanUruhaH' iti haimyAm / aGkurAH prarohAH samucchsanti uccaiH saMjAyante ullasanti / utprekSyate-etadvadakabbarasAhiriva uddhatA utkaTA madonmattA ye virodhidharA. dhavAH pratyarthipArthivAsteSAM nizumbhakRte dakSiNAramaNamadirAGgaNaprAghuNI karaNArtha hallekhatAmuskaNThodrekabhAvaM vahanto bitrANA iva / ata eva kiMlakSaNAH / saMvAsenAkabbarasAhivehe samyagvasanena sahasthAnena vA kRtvA saMgatA militAH samAgatA vA ye guNA: zauyoMtsAisattvAdayaste praguNIbhavantaH pragalbhA jAyamAnAH / 'yAdRzaiH sahavAsaH saMgatistAdRzA evAyAnti guNAH' iti lokaprasiddhiH / yadukkaM ca-'jau jAriseNa saMgaM so vi hu tArikho hoi / kusumehiM saha vasaMtA tilAvi taggaM dhiyA huMti // ' iti sUtroktiH // Page #500 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 sargaH] hIrasaubhAgyam / 439 etadinezazazibhUdinayAminIbhyAM ___ sRSTiM vidhAtumakhilAM vibhunA na vaizvIm / tAdRgdinendudayitAkRtaye kimeta tejoyazoravividhU vidhinA praNItau // 24 // vidhinA vizvasRjA vidhAtrA tAdRzyoratimahatyorvigalitAvadhisamayAbhyudayabhAjodinendudayitayordivasanizayoH kRtaye nirmANAya / utprekSyate-etatyAkabbarasAhestejaH pratApaH / 'nijasya tejaH zikhinaH paraHzatAH' iti naiSadhe / tathA 'etasyottaramadya naH samajani tvattejasAM laGghane' ityapi naiSadhe / 'tvattejasAM bhavatpratApAnAm' iti tadvattiH / tathA yazaH zlokastAveva ravividhU sUryAcandramasau praNItAviva nirmApitAviva / kiMbhUtena vidhinA / etAbhyo pratyakSalakSyaM vidyamAnAbhyAM dinarajanyorgamAgamaM kurvANAbhyAM dinasya vAsarasya IzaH patiH / yataH-'paraviSayAkramaNakalAkalAdharasyaiva viSayamAyAti / rajanipatirbhajati.dinaM divasapatirbhajati no rajanIm // ' iti subhASitokteH / dinanAyako pAskaraH zazI mRgAGkastAbhyAM sakAzAdbhUrutpattiryayostAdRdayau dinayAminyau vAsaravibhAparyo tAbhyAM kRtvA akhilAM samastAmapi samagrAmapi vaizvI jagatsaMbandhinI sRSTiM sarga nirmANaM kartuM racayituM na vibhunA tayordvayoH pratyekaM caturyAmatvenAlpatvAnna samarthena // . yadvairirAjakayazoguNarAzirAtrI.. prANezatArakagaNena kadAcanApi / dvIpAntaraM paricaratyapi yatpratApa pradyotane na samavApyudayAvakAzaH // 25 // yasyAkabbarapAtisAheH pratApa eva pradyotanaH sahasrakiraNaH tasmin dvIpAntaramaparaM dvIpaM dvIpAnAmaSTAdazatvAt / 'navadvayadvIpapRthagjayazriyAm' iti naiSadhe / teSvanyatamaM kaMcidvIpaM paricarati bhajati sati paradvIpe gatavati api sati yadvairirAjakasyAkabbararipubhUpatiprakarasya / rAjJAM samUho rAjakam / 'syAdrAjaputrakaM rAjanyakaM rAjakamAjakam' iti haimyAm / yazaH zlokastayuktA guNAnAM rAzayaH samUhAsta eva rAtrIprANezazcandramAstathA tArakAjyotIMSi teSAM gaNena maNDalena kadAcanApi kasminnapi prastAve udayasyodgamanasya prakaTIbhAvasyAvakAzaH samayo velA neti naiSadhe samavApi saMprAptaH / jagatvAbhAvyAtsUrye dvIpAntaraM gate astamite candra grahanakSatratArakA udayAvakAzaM labhante, paramakabbarapratApasahasrarazme yaM prakAraH / yataH aSTAdazakhapi dvIpeSu sarvatraiva sadbhAvaH, paramatra nAstI. tyevaM na tasmin sahasrAMzI sati candrAdijyotiSAmudayAvakAzaH kutaH syAditi // azrAntadaNDanihatAhavavAdanIyavAdyasvaraiH prasRmaraiH samare dharendoH / Page #501 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| astambhi vairinRpadoyugadaNDadarpaH sarpendradarpa iva gAruDikasya mantraiH // 26 // dharendorvasumatIvAsateyIpateH prasamaraiH sakaladikcakravistaraNazIlairazrAntamanavaratavAdyavAdakamAnavairdaNDairvAdyavAdanayaSTibhinihatAni tADitAni tathA Ahave saMgrAmAGgageSu vAdanIyAni vAdayitumucitAni yAni vAdyAni raNatUrANi anyavAditrANi vA teSAM kharairnirghoSaiH kartRbhiHriNo'kabarasAherasahajA eva nRpAH pArthivAsteSAM doryugadaNDAvAM. bhujayAmalakuTAnAM jAnvAyatatvena daNDAkAratvAddaNDAsteSAm atha vA bAhudvandvAnAM sai.' nyAnAM ca cakragaruDAdivyUhAnAM vA azvAnAM pratinRpatiyAnaratnaturaGgamANo vA upalakSa. NAdazvavArANAM gajarathArohiNAM ca / 'daNDa: sainye dame yame ||maanvyuuhe grahe bhedeSvazve'rkAnucare mathi / prakANDe lakuTe koNe caturthopAyavargayoH // ' ityanekArthaH / do'bhimAno'stambhi stambhyate sma nirAkRtaH / jaDIkRtAH sarve'pItyarthaH / kairiva / mantraritra gAruDaM sthAvarajaGgamaviSanivAraNapravaNamantratatrAdizAstramarthyate vetti veti gAruDikaH tasya mantrairjAGgulIpramukhaiH sapaMndrasya nAgarAjasya do garvo viSavegAhaMkAraH stambhyate // yatkIrtividviSadakIrtihatapratIpA- . sRkptijdutrnnidruhinnaanggjaabhiH| , janyAvanIyadavanIzazinastriveNI saGgaH kimAvirabhavatridivAbhikAnAm // 27 // yasyAsAvakabbarAbhidhAnasyAvanIzazino vasudhAsudhAMzorjanyAvanI saMgrAmamedinI / utprekSyate-tridivAbhikAnAM suralokAbhilASukANAm / 'kAmuka: kamitA kamro'nukAmayitAbhikaH' iti haimyAm / vIrANAM timRNAM veNInAM taraGgiNIpravAhAnAM saGgo milanaM gaGgAyamunAsarakhatIsaGga iva Avirabhavat prakaTIbabhUva / vanikAbhiH kRtvA yasya sAheH kIrtiH prasaradhazastathA vidviSAmakabbarapAtisAhipuge raNe bhagnAnAM pratyarthipArthivAnAmakIrtirapayazaH / tathA ca hatA akabbaranarendreNaiva raNAGgaNe vyApAditA ye pratIpAH paripanthipra. thivInAthAsteSAmasUjAM rudhirANAM patayaH zreNayastA eva jahorviSNostathA taraNeArta. NDasya / tathA ca druhiNasya brahmaNa: aGgajA nndinyH| jadunandanA gaGgA taraNitanayA yamu. nA duhiNodvahA sarakhatI / sarakhatI saritparasamaye zoNasalilA procyate / tato'mRgAnayanam / tAbhiH etA ekatramilitAstriveNIsaGgo'jani // yasaMprahArahaMtahAstikamastakAnta niSpAtizuktijatatiyudhi pausphurIti / dantAvalI prakaTitA zamanena janyA pAne virodhirudhirAsavapAyineva // 28 // Page #502 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 sargaH ] hIrasaubhAgyam / 441 yena sAhinA saMprahAre samare samyakpara villavakAri prahAreNa vA hatAni nirdalitAni hAstikAni mataGgajatrajAH / hastinAM samUho hAstikam / 'hAstikaM tu hastinAM syAt' iti haimyAm / svamUhArthe'N / teSAM mastakAni kumbhasthalAni teSAmantarmadhyAdbhadra jAtijanitatvena ziraH piNDAntarAlAnniSpAtinAM niHzeSeNa nirantaraM vA patanazIlAnAM zuktijAnAmAmalakapramANamuktAphalAnAM tatirdhAraNI samare saMgrAme vireje vizeSeNa bhAti sma / utprekSyate - janyApAne raNAGgaNarUpavAruNIpAnagoSThIsthAne / ' ApAnaM pAnagoSThI syAt' iti hai - myAm / virodhinAmakabbarapratibhaTabhaTAnAM rudhirANi praharaNamahAprahArapravahadapramANazoNitAnyevAsavo madirAH pibatItyevaMzIlena zamanena yamena prakaTitA janadRggocarIkRtA dantAvalI dazanazreNiriva // etadbhujAraNisamutthamaho hutAzajvAlAjvaladbahalabAhujavaMzarAzeH / udgatvaraiH prasRmarairiva dhUmavArai rAvirbabhUva zitimA diviSatpadavyAm || 29 // etasyAkabbara sAherbhujo dordaNDaH sa evAraNiranikASThaM tasmAt samyaMk mitrANAM zAradInasudhAkaratayA amitrANAM parivartapracaNDakiraNatayA utthA utthAnaM yasya tAdRzaM yanmahaH prabalapratApaH sa eva hutAzo jvalajjvAlastasya jvAlAbhirabhraMkaSa zikhAbhirdhvalanto dahyamAnA bhasmIbhavanto vA ye bahalA bhUyiSThA atizayena bahavaH / ' bahoriSTheyaH bahozca bhUvAdeza:' / bAMhujA rAjanyAH / 'rAjanyo bAhusaMbhavaH' iti haimyAm / sAhivipakSapakSalakSAsteSAM vaMzA anvayAsta eva vaMzA veNavo vA teSAM rAziH samUhaH * tasmAdudgatvA rut UrdhvaM gamanazIlaiH uccairniryAthibhirutthitairvA tathA prasTamaraijaMgadyApanazIlai - dhUmavArairvAyuvAhatrajaiH / ' syAdvAyuvAho'gnivAho dahanaketanaH' iti haimyAm / utprekSyate-- diviSatpadavyAM devamArge gaganAGgaNe zitimA zyAmatA AvirbabhUva prakaTIbhUtA / prAyo vaMzeSu dahyamAneSu prabalA dhUmAH prAdurbhavanti bahubhizca dahanaketanairgRhAdyuparitanabhAge ca mekamA bhavediti pratyakSameva dRzyate // I yasyAzugaH prasaradAzugavanniSaGgAtkarSAgameSu laghuhastatayA kadAcit / nAlakSyatAkSibhirapi pratipakSalakSai raGge laganpunarabudhyata yuddhamUrdhni // 30 // yasya sAherAzugo bANaH / jAtAvekavacanam / yuddhamUrdhni saMgrAmamastake pratipakSalakSaiH paripanthikapRthivIvAsavazatasahasraiH laghuhastatayA zIghravedhitvena niSaGgAttUNIrAt AkaSa AkarSaNAni tathA AgamA AgamanAni teSu kadAcidapi kasminnapi samaye prastAve 56 Page #503 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 412 kaavymaalaa| akSibhirAtmIyavilocanarapi nAlakSyata na dRzyate sma / ka iva / prakarSaNa saran calan gacchannAzugavat vAyuriva / yathA pavamAna Agacchanna lakSyate paraM punaraje kAye lagan prahatya madhye pravizan so'vudhyata jJAyate sma // yaM svarNakAyamarinAganipAtaniSNaM ___ dRSTayA nipIya harivAhanavaddhalIlam / citraM kimatra yadarAtimahIndrabAhu kumbhInasaiH samaramUrdhni jaDIvabhUve // 31 // . kharNa jAmbUnadaMtatsadRzo gauravarNatvAtkAyastanUlatA yasya tam , tathA ariSu paripanthiSu nAgAH pradhAnAH / 'siMhazArdUlanAgAdyAH / syuruttarapade prakhyAH prazastArthaprakAzakAH // ' iti hainyAm / mahIpAlAsteSAM nipAte yamadhAmAjirAtithIkaraNe niSNaM nipuNam, tathA harirazva eva upalakSaNAdgajo'pi vAhanaM yAnaM tatra baddhA racitA lIlA krIDA vAhyAlI. kAdyA parasparasaMprahArAdikA yena tAdRzaM yaM pAtisAhimakabbaraM dRzyA vilocanena nipI. ' yApIya / bhayavihvalataralakAtaradRzA dRSTetyarthaH / yadarAtabaH yasya vipakSakakSAmagIkurvANA eva mahIndA mahAmedinImaghavAnasteSAM bAhavo dordaNDA eva kumbhInasA bhujaMgamAstaiDIvabhUve praharaNagrahaNavANakSepaNAdiprakAre nizceSTeH saMjAtam / kiMkartavyatAmUDhairiva Alekhyalikhitairiva vA niryApArairjajJe / atra prakAre kiM citraM ko vismayaH / yadgaruDadarzanAdeva tatkAlaM vyAlA api jaDIbhavanti eva / garuDaH kiMlakSaNa: / suvarNasya kAyaH pakSaprabhRti zarIraM yasya / tathA aribhUtAH zatrubhAvaM prAptA ye nAgA bhujagAsteSAM nipAte nitarAM pAte niSNo nipuNaH / tathA haregovindasya vAhanatve yAnabhAve baddhA nirmitA lIlA vilAso yena // yasyAzugAnpraNayataH pratibhUpatInAM prANAnsurAdhvani vidhAya raviM vAravyam / AjiH sakArmukakarasya khalUrikeva randhra ravau ripubhiraikSi na cetkutastyam // 32 // yasyAkabbarasya rAjJaH Aji: saMgrAmabhumiH khalUrikA zastrAbhyAsabhUrivAbhU(bhUva / yasya kiM kurvtH| surAdhvani gaganAGgaNe ravi mArtaNDamaNDalaM zaravyaM vedhyaM vidhAya kRtvA pratibhUpatInAM pratipakSakSoNIpAlAnAM prANAJjIvitAni Azu tvaritataraM gacchanti paralokaM yAntItyAzugAH zIvragAminaH zarAzca tAnpraNayata: mRjataH / yasya kiMbhUtasya / saha kArmu. kena kodaNDena vartate yaH sa tAdRzaH karaH pANiryasya / evaM cenna tarhi ripubhiH pAre. panthipRthvIpatibhiH ravau sUryabimbe randhra chidraM kutastyaM kutobhavamaikSi vilokitaM dRSTam // yenAhave praNihatAtmapatipravRtti / kRtvA svakarNapathikI paripanthikAntAH / ... Page #504 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 sargaH] hIrasaubhAgyam / 443 vakSaHzilAH sma vilikhanti nakhAgraTakaiH kIrtiprazastimiva bhUbhRdakabbarasya // 33 // paripanthinAM zAtravadharitrIbhRtAM kAntAH preyasyaH vakSAMsi hRdayAnyeva zilAH pRthulapASANAstA nakhAnAM khakarajAnAmaprANi zikhA eva TaGkAH pASANotkIrNanakarANyAyaso. pakaraNAni TaGgaNakAnIti prasiddhAstairvilikhanti vidArayanti sma / utprekSyate-bhUbhRto rAjJo'kabbarasya nRpasya kIrtiryazastasyAH prazastirjagadvijayakaraNavarNanavarNAvalI tAmiva / kiM kRtvA / yena pAtisAhinAhave mahAviprahe praNihatA yamarAjagRhAGgaNAvagAhino vihitA ye AtmanAM khAsAM patayaH prANanAthAsteSAM pravRtti vArtA sveSAmAtmIyAnAM karNAnAM zravaNAnAM pathikI pAthIprAghuNakI kRtvA / zrutvetyarthaH // etadbhavannijanizumbhabhaviSNuzaGkA ' taGkAkulIkRtavanecaravairivadhvaH / / 'raGgatprapA iva payodharazAtakaumbha kumbhAzcyutAzrujalapUritanetrapAtraH / / 34 // etasmAdakabbaradharaNIdharAt bhavannutpadyamAno yo nijasya svAtmanaH nizumbho vadhastasmAdbhaviSNurbhavanazIlA yA zaGkA aniSTasaMbhAvanaM tayA AtaGko bhayaM tenAkulIkatA vilA jAtA ata eva vane girigahane nikuJja vA caranti saMcAriNo vanecarA ye vairiNo vipakSakSitipAlAsteSAM vadhvaH striyaH raGgantyaH saMcarantyaH / jaMgamA ityrthH| prapAH pAnIya. zAlA ivAsanvabhavaH / kiNbhtaaH| payodharA uccakacAH slildhaarinnH| jalabhRtA ityarthaH / zAtakaumbhAH savarNasaMbandhinaH kumbhAH kalazA yAsa yAsAM vA / punaH kiMbhatAH / . cyutAni duHkhaprakarSAdvilocanebhyo niHsaranti yAnyazrUNi bASpANi teSAM jalai rudananIrabharaiH pUritAni nirbharabhRtAni netrANi nayanAni eva pAtrANi parNAni bhAjanAni yAsAM yAsu vA / 'pAtraM tu kUlayormadhye paNe nRpatimantriNi / yogyabhAjanayoryajJabhANDe nAvyAnukartari // ' itynekaarthH|| yasyAhavo'jani ghanAghanavatkRpANa vidyutpatatsamadadantimadAmbudhAraH / bhallInikRttaripuzoNitasindhuveNI. ruDDInapAMsupihitAkhiladigvibhAgaH // 35 // zUnyaM sRjanbhuvanamapyarikIrtihaMsaH zreNyA kule dviSati durdinmaaddhaanH| . Page #505 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| vidrAvayanparavadhUvadanAmbujAni zUradrumAnpulakakorakitAnprakurvan / / 36 // (yugmam) yasya jalAladInasAherAhavaH saMgrAmo ghanAghanavanmegha ivAjani saMjajJe samabhUt / kiMbhUtaH / kRpANA: zANazikharollikhita nizitajhagajhagitikAntikaravAlA eva vidyutastaDidvitAnAni yatra / punaH kiMbhUtaH / patantyaH kapolapAlIbhyo'viralaM niHsarantyaH samadAnAM madoddharANAM dantinAM dantAvalendrANAM madAmbUnAM dAnajalAnAM dhArA vRSTayo yatra / punaH kiMbhUtaH / bhallIbhiH zastravizeSaH / 'timirakarikumbhabhedanabhallISviva dIpakalikAsu' iti campUkathAyAm / nikRttAzcheditA ye ripavo vipakSAsteSAM zoNitAni rudhirANi eva sindhUnAM nadInAM veNayaH pravAhA yatra ! 'ucchaGkhalaM calantInAmamaH gjaladhiyoSitAm' iti pANDavacaritre / veNIzabdo dIrgho hakho'pyasti / punaH kiMbhUtaH / uDDInarUTavaMgatairdazadigvistRtaiH pAMsubhiH gajavAjirathapattiprakarANAmitastatastvaritasaMcaraNairutkhAtairbhamadabhrAbhrakavikramAyamANai rajovajaiH pihitA AcchAditA adRggocarIkRtA akhilAnAM samastAnAM dizAM haritAM vibhAgAH pradezA yatra / api punaH kiM kurvn| arINAM zatrUNAM kIrtaya eva haMsAsteSAM zreNyA dhoraNyA kRtvA bhuvanaM vizvaM pAnIyam / 'bhuvanaM vanaM ghanaraso yAdonivAso'mRtam' iti haimyAm / zUnyaM riktaM ca sRjan kurvan / prAyaH prAvRSi rAjahaMsA mAnasasarasi yAnti / prAyavRSTyA bahalajambAlAgamena jalakAluSyAnnAnyajalAzayeSu tiSThantIti / punaH kiM kurvANa: / dviSati vairiNi kule vaMze vipakSAnvavAye dausthyAdaurbhAgyavanavAsaputrakalatramitrapramukhakhajanajanaviyogAdirUpaM durdinaM kudivasaM duSTaM dinaM meghAndhakAra vAdadhAnaH nirmimANaH / 'vadhUvAmbhojaM bhavatu na sa teSAM kudivasaH' iti naiSadhe / punaH kiMbhUtaH / pareSAM pathikapRthvInAyakAnAM vadhUnAM puraMdhrINAM vadanAnyevAmbujAni tAmarasAni vidrAvayan mlAniM prApayanaM gataprAyANi sRjan / 'vidrANapaGkajarase' iti campUkathAyAM varSAvarNane / punaH kiMbhUtaH / zUrAH subhaTA eva drumA vRkSAstAnpulakena romAJcena romaharSaNena saMnibhAzca korakAH kuDmalAH saMjAtA e. dhviti kora kitAstathAvidhAnprakarSeNa kurvan / 'kadAcidacyuta iva zizirakamalAkaragAhotpannapulakakorakitatanuH' iti campUkathAyAm / zUrA hi sAhizaurya zrutvA romAcakacakitA jAyante ityarthaH // yugmam // etatturaGgamagaNA divi saMparAye ___ prottAlaMphAlalalitaM kalayAMbabhUvuH / jitvA dharAM vibudhadhAma punarjighRkSoH saMlakSya tatkSaNamivAzayamAtmabhartuH // 37 // saMparAye saMgrAme etasyAkabbaranRpatesturaGgamagaNA vAjivajA divi marunmAge prottAlaM zIghram / 'utAvalUM' iti prasiddhiH / tathA 'caladvalayamukharakaratalottAlatAlikA Page #506 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 sargaH] hIrasaubhAgyam / 445 rambharamaNIyarasikarAsakakrIDAnirbharAH' iti canpUkathAyAM bhillIvarNane / phAlAnAmuccairgativizeSANAM lalitaM vilAsaM kalayAMbabhUvuH / 'sAndrotphAlamiSAddhi gAyati padAspraSTuM turaGgo'pi gAm' iti naiSadhe / utprekSyate-dharAmAsamudraparyantapRthivIM jitvA AtmasAdvidhAya punaradhikalipsorata eva vibudhadhAma varga jighRkSohItumicchorAtmabhartuH kha. khAmino'kabbaradharitrIvarayituH tatkSaNaM tatkAlaM tvaritataramevAzayamabhiprAyaM saMlakSya vijJAya voccaiH khargadigvibhAge yAtuM pragalbhante // - etadbhavadbhayagRhItadizo digIzA niHsvAnaniHsvanabharaH pratibhUtrivAntaH / bhUtvAtmanAhvayanivAvanipadminIza menaM punaH praNatigocaratAM praNetum // 38 // niHkhAnAnAM rAjavAdyAnAM 'nIsANa, damAmA vA' iti loke prasiddhAnAM niHsvanabharaH prabalanirghoSaH punardvitIyavAramenamakabbaram avanipadminIzaM medinImaNDalamArtaNDaM praNatigocaratAM namaskRteviSayatAM praNetuM nirmAtum / utprekSyate-digIzAna haritpatIn AhvayanAkArayan iva / kiM kRtvA / antaH akabbarasAhiharinmahendrANAM madhye pratibhUriva sAkSIvAtmanA svena bhUtvA / yadA cAntarAle kazcittathAvidhaH pratibhUrbhavet tadA ekasya kasyAviruddhavat syAditi hetoH svayameva sAkSIbhUyAkhilAndikpAlAnAkArayati / kiMbhUtAna digIzAn / etasmAdakabarapAtisAherudbhavata utpadyamAnAdbhayAdAtaGkayA gRhItA upAttA diza AzA yaiste gRhItadizastAn / palAyitAnityarthaH / 'palAyitastu naSTaH syAt gRhItadiktirohitaH' iti haimyAm // svIyAnvavAyabhavabhUdhararAjimAjau . yenAhatAmahitapakSatayA samIkSya / mAbhyetu jetumatha mAmapi rAjabhAvA dreje'drijApatimitIva patI rajanyAH // 39 // * rajanyA rAtreH patirbhartA candraH / utprekSyate-iti hetoradrijApatimIzvaramadrau parvate jAtA ityadrijA viSamadurgabhUmistatpateH / parvate kIhakvAminaM bheje zritavAn / tadAzrayaNAcca durjayatvaM parasya vairiNa: anyasya rAjabhAvAdvAjatvAdayaM rAjA tathAhamapi rAjA tasmAtpararAjatvAnmayi rAjabhAvAdakhilAparanRpatiparibhavAnantaraM mAmapi jetuM paribhavituM mAbhyetu mA gacchatAt iti bhIteH kRtvA khIye AtmIye'nvavAye saMtAne / candravaMze ityarthaH / bhavA utpannA ye bhUdharA bhUpAlAzcandravaMzIyakAzyapIpatayasteSAM rAjI zreNImahitapakSatayA khavairivargatvena yenAkabbareNa Ajau saMgrAmaviSaye AhatAM nipAtinAM samIkSya nayanayorgocarIbhAvamAnIya // Page #507 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| pUrvAparAmbunidhisaikatasImabhUmI saMcAricaJcuracamUcarabhUribhAram / soDhuM na sAsahirahIzvara ekamUnoM zIrNA sahasramiti kiM racayAMcakAra // 40 // ahIzvaraH zeSanAganAyakaH / utprekSyate iti hetoH zII mastakAnAm / phaNAnAmityarthaH / sahasraM dazazatIM kiM racayAMcakAra racitavAniva / iti kim / yadahaM pUrvAparau prAcyapratIcyau yAvambunidhI samudrau tayoH sekate nIranirmuktapuline te eva sImanI mayAdAsthAne yasyAstAdRzI bhUmI vasudhA tasyAM viSaye saMcAriNAM saMcaraNazIlAnAM caJcurANAM zauryadhairyAdiguNagaNapradhAnAnAM khakhAmikAryakaraNapravaNAnAM camUcarANAM senAsubhaTAnAM bhUri bhUyiSThaM bhAraM gajAzvasyandanapadAtiparamparAvIvadhaM soDhuM dhArayitum / ekena mUrza . mastakena kRtvA na sAsaMhirna samarthaH / 'ahirmahIgauravasAsahiryaH' iti naiSadhe / tathA ' sahanazIla: bhRzaM sahate iti / 'sAsahirvAvadizcAcali:pApatiprabhRtaya ikArAntA nipAtAH' . iti naraharU naiSadhavRttau // pANau raNAGgaNagatasya kRpANayaSTiH __ kSoNImaNestRNayataH pRtanAM ripUNAm / / bhAti pracaNDabhujadaNDavasajjayazrIH kezacchaTA prakaTatAmiva TIkamAnA // .41 // kSoNImaNebhUmIratnasyAkabbarapAtisAheH pANau haste kRpANayaSTiH karavAlalatA bhAti raajte| kiMbhUtA / raNAGgaNe yuddhamUni gatasya prAptasya / ata eva kiM kurvataH / ripUNAM pratibhaTAnAM pRtanAM senAM patAkinI tRNayataH tRNaprAyAM manyamAnasya tRNIkurvataH / na kiM. citkaratAM praNayataH tRNavatkhaNDayato vA / utprekSyate-prakaTatAM prakAzabhAvaM janadRggocaratvaM TIkamAnA gacchantI / pracaNDau jAnuyugavyAyatau dviSajanAsahyaparAkramI bhujadaNDau tayorvasantyA ciraM vAsaM sRjantyAH / tiSThantyA ityarthaH / jayazriyo jaya. lakSmyA kezacchaTA kuntalahasto veNI vetyarthaH // khaDgAhatoddhatamataGgajadantakumbha prodbhUtapAvakakaNotkaramuktikAbhiH / kSuNNe turaGgamakhurai raNabhUtale ya ___ ojoyazo'vaniruhovepatIva bIjam / / 42 // yaH sAhisturaGgamANAM zauryAdayotsukatayA khuraiH zaphernakhazikhAbhiH kSuNNe kSodite a. tivAhite 'kheDaUM' iti janaprasiddha raNabhUtale raNAGgaNe yuddhadharAmaNDale / utprekSyate Page #508 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 sargaH] hIrasaubhAgyam / ojaH pratApaH yazaH kIrtista evAvanimhI pAdapo tayojiM yoninibandhanaM taruprarohaprA. durbhAvakaraM parvatevapatIva niHkSipatIva / kAbhiH / khanizitataravAribhirAhatA mADhadataprahArAH sarvAGgeSu AsAmastyena nitriMzatayA nistrizainihatA vA tathA uddhatAH samarazUrA anavarataviniHsaratsaptasthAnadAnapayaHpravAhotkaTA vA ye mataGgajAH kuJjarAsteSAM dantebhyo dantakozebhyaH 'daMtUmala' iti prsiddhebhyH| tathA kumbhebhyaH ziraHpiNDasthalebhyaH prodbhatAH prakaTA jAtA ye pAvakakagotkarA vAdemphuliGgagaNAstathA muktikA muktAphalAni khaDgaprahatebhyo dantakozebhyaH kRzAnusphuliGgAH / dantebhyaH khaDAhateH pAvakodbhavaH / tathA kRpANavidIrNaprahArakumbhasthalebhyo mauktikAAne vinirjagmuH / kumbhAntare nuktAnAmutya. ttitvAttanirgamaH iti / tAbhiravApeva // yuddhodbhure muvanItikare nareze . trAsAtsvakIyavasateriva muurraajau| . bhraSTau punastadanavekSaNato'ntarikSe . prekSAkRte tata ito bhramimAdadhAte // 43 // yuddhe samarAGgaNe udre uddhate utkaTa vairibhirdraSTumazakyaiH / tathA bhuvanAnAM prabalabalavattayA jagatAmapi sugdAnavamAnavendrANAmapi AkasmikAtyantikAntakazAvatAra nareze akabbarAbhidhAnanaranAyake trAsAdAkasmikAtmaparAbhavanabhayabharAt sUrarAjau subhaTabhUpatI sUryacandau / utprekSyate-khakIyavasaterAtmIyanivasanasthAnakATau bhraMzaM prAptau / atibhIteH khasthAnaM parityajya anyatra kutrApi prapalApya prayAtAvityarthaH / punAmulya tadanavekSaNataH tasya khasthAnakasya anavekSaNato'navalokanAdadarzanAt / nijanivAsasthAne na pazyata ityarthaH / antarikSe AkAze na tadbhayAdbhUmau prekSAkRte arthAtvasthAnadarzanArtha tata itaH pUrvapazcimadakSiNottarAsu bhrami bhrAntimAdadhAte kurvAte / svavAsasthAnamalabhamAnau niyaM bhrAmyata ityarthaH // .. AkasmikaM tumulametadananyajanya vyAhanyamAnabhaTakoTibhavaM nizamya / AtakitaiH kimidamityamarairvadadbhi lebhe kimIkSaNayugeSu nimeSanaisvyam // 44 // etenAkabbareNAnanye asAdhAraNe adRSTAjAtapUrva janye saMgrAme vyAhanyamAnAnAM vyApAdyamAnAnAM bhaTAnAM rAjanyavIrANAM koTIbhyaH / kavInAM kutracitkecit koTIpra. mukhAH zabdAH prAyo bAhulye dRzyante / yathA pANDavacaritre ghaTotkacasya 'ghadako' iti prasiddhasya bhIma hiDamvAgajAtasyaikarAtriraNe-'rathAn pipeSa pASANairjaghAna tarubhirgajAn / savegApAtavAtena bhaTakoTIrapAtayat // ' tathA tatraiva gAGgeyasya dazamadivasasaM Page #509 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| grAme'pyuktam-'koTizo bhaTasaMbhArasaMhAre vihitazramam / dhanurvizrAmayAMcakre kRpayeva pitAmahaH // ' iti / zreNIbhyo bhavamutpannam / akasmAdbhavamAkasmikaM tumulaM vyAkulakolAhalazabdaM nizamya zrutvA AtaGkitaiH saMjAtabhItibhiH ata eva kimidaM kiM jAtaM cetya. munA prakAreNa vadadbhiH kathayadbhiramarairdevaiH / utprekSyate-IkSaNayugeSu netradvandveSu nimeSANAM netronmIlananimIlanAnAM naisyaM dAridryaM kiM lebhe prAptamiva / bhIteratizAyitayA vikAzitalocanairevAbhUyatetyarthaH // iti akabarasAhisamaravIrarasavarNanam // .. bhUmerjayAya caturambudhimekhalAyA ___ ArAdhya pUrvavidhinA kimu jaitramantram / guptaM kacinnijabhujaprabhavatpratApa vahau tato'yamarikIrtikanI juhAva // 45 // ayamakabbarapAtisAhiH catvArazcatuHsaMkhyAkAH pUrvAparadakSiNottaralakSaNA ambudhayaH samudrA eva mekhalA kAJcI yasyAstAdRzyA bhUmeH pRthivyA jayAya khIkaraNAya pUrvavidhinA jApayataH pramukhapUrvasevAprakAreNa jaitraM yAvannijapratipakSapakSANAM jayanazIlaM parAbhavanakakhabhAvaM mantraM saprabhAvavarNAtmakAM vidyAmArAdhya samyagupAsanAM vidhAya / tataH pUrNapUrvavidhisevAnantaraM kvacitkutracitpradeze guptaM channam yathA kazcijano na pazyati na vetti tAgekAntasthAne / utprekSyate-nijasyAtmano bhujAbhyAM bAhubhyAM prakarSeNa bhavanutpadyamAno yaH pratApo mahaHsaMdohaH sa eva vahiH kRzAnustasmin / arINAM vairivasudhAdhavAnAM kIrtirUpAM kIrtinAmnI vA kanI kumAriko juhAva / tanmantrasiddhayarthamuttarasevAvasAne juhoti smetyarthaH / zatrujayamAhAtmye kenacit khecareNa hotumAnItA niviDanibaddhA guNasundarI rAjakumArI rodanazabdazravaNAgatena mahIpAlakumAreNa raNaprakaraNapraharaNaproktoSadhIsajIkRtatadvidyAdharapAchanmocitA so'pi pratibodhitazca / nemicaritre'pi neminAthena paJcamabhave aparAMjitanAmnA kumAreNa tathaiva mocitetyarthaH // utkaMdharAvanidharAdhikadhIrabhAvai bhUmIbhujA vigaNanAM gamitAH samagrAH / enaM nibhAtpariNatodbhurasindhurANAM saMsevituM kSitidharAH kimamI samIyuH // 46 // bhUmIbhujA akabbararAjena utkNdhrtvenoccaiHshirstyaa| sarvebhyo'pi bhUbhRdbhayo maha. tvenetyarthaH / tathA ava nidharatvena bhUmImaNDaladhArakatvena nAgendravat athavAdhikena vizvAtizAyinA dhIrabhAvena dhairyeNa etaiH prakAraiH kRtvA vigaNanAmavahelanAM gamitAH prApitAH santaH amI merumandaragaurigurukailAsapramukhAH samagrAH samastA api kSiti. dharAH parvatAH pariNatAnAM taTeSu tiryakprahArapradAyinAm / 'pariNatagajaprekSaNIyaM da Page #510 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 sargaH] hIrasaubhAgyam / darza' iti meghadUte'pi / yathA uddharANAmutkaTAnAM sindhurANAM vAraNAnAM nibhAtkapaTAt / utprekSyate-enaM mugalamedinImaNDalAmaNDalam kiM saMsevituM samyagvidhinopAsitumiva samIyuH smaagtaaH|| kalpAvanIruhavanAni mahImaghonA . prodAmadAnalalitairavahelitAni / gucchaprasUnaphalabhAranamacchikhAni bIDodayAdiva babhUvuradhomukhAni // 17 // mahImaghonA akabbarakSoNIsahasracakSuSA proddAmAnAM janamanaHsamIhitAdhikatayA pra. calAnAM dAnAnAM varNamaNIgaNAdi vizrANanAnAM lalitaiH vilAsairvijambhitairavahelitAni avagaNanAM gamitAni kalpAvanIrahANAM suratarUNAM vanAni kAnanAni / samUhA ityarthaH / utprekSyate, bIDodayAlajAyAH prAdurbhAvAdiva / khAvajJAsaMjAtAtimandAkSodgamanetyarthaH / adhomukhAni nIcairbhUtAni vadanAni yeSAM tAdRzAni babhUvurjAtAnIva / kiMbhUtAni / gucchAH khabakAH, prasUnAni kusumAni, phalAni saspAni, teSAM bhAreNa vIvadhena namanyo bhUmAvetya laganyaH zikhAH zAkhA yeSAm // . etanmahastribhuvanabhramaNIvilAsaM .. caitrAkAranikarairapi duHpradhRSyam / ullavituM spRhayateva sahasrapAdI nirmIyate sma sarasIruhiNIvareNa // 18 // - sarasIruhiNInAM kamalinInoM vareNa bharnA bhAnunA / sahasrasaMkhyAkAnAM pAdAnAM samA. hAraH sahasrapAdI dazazatacaraNAH / 'pAdo mUlAsraturyAzAdriSu pratyantaparvate' ityanekArthaH / nirmIyate sma / kRtvA / utprekSyate-etasyAkabbarasAhemahaH pratApamullavitumatikramitu. miva / 'laghUG gatI' ayaM dhAtubhaMdirAtmanepadI / atiduHsahatayA nijajaitratayA ca etatpurastvarituM palAyituM vA spRhayatA kAztA / kiMbhUtaM mahaH / tribhuvane trailokye'pi bhramaNI paryaTanam / 'vidheH kadAcidbhamaNIvilAse' iti naiSadhe / tatra vilAsaH krIDA yasya / punaH kiMbhUtam / jaitrANAM jayanazIlAnAM pratipakSalakSatiraskRtidIkSitAnAmaGkakArANAM pratimallAnAM jiSNUnAmapi jitvarANAM nikaraiH samudAyairapi duHpradhRSyaM durAkalanIyam / sarvathApi jetumazakyamityarthaH / 'dUra gauragaNairahaMkRtibhRtAM jaitrAGkakAre cara-'i. tyapi naiSadhe // . AkAlikIkulizazaivalinIzavahni vaizvAnarAmburuhiNIramaNapradIpAH / Page #511 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kAvyamAlA / aMzA amI trijagatIva parisphuranti rAzerivAsya mahasAM ripurAjaghasya // 49 // ripUn rAjJo nikhilasapatnAvanipatIn hantIti paJcatAgocarAn carIkartIti ripuraajghH| 'pANighatADaghau zilpini viSaye nipAtyA, rAjaghazca rAjJo hanti' iti prakriyAko - mudyAm / tathA 'rarAja nIrAjanayA sa rAjaghaH' iti naiSadhe'pi / tasya etasyAkabbarapAtisAhermahasAM bhUyasaH pratApAnAM rAzeH samUhasya / 'sa rAzirAsInmahasAM mahojjvalaH ' iti naiSadhe / arthastu vRttau / evameveti / trijagati trailokye amI janacakSuH pratyakSalakSyAH aMzA bhAgA iva parisphuranti sphUrtiM bibhrati / tAneva darzayati - AkAlikI vidyut, kulizaM zakakarAmbhoruhabhAkhaddambholinAmAyudham zaivalinIzo nadIpatiH samudrastasya vahnirhutAzanaH vaDavAnalaH / ' aurvaH saMvartako'bdhyagnirvADavo vaDavAmukhaH' iti haimyAm / tathA vaizvAnaraH svAbhAvikAparadavAnalAdi jvalanaH amburuhiNIramaNaH padminIprANanAthaH sahasrarazmiH, pradIpAH snehapriyAH, ityete // yasyAtidAnavazataH paritoSabhAgbhirvizvArthibhiH suragavAmapamAnitAnAm / bhUyobhavadbhiravisarjanataH payobhi 450 rniSpAtibhiH kimabhavaddivi devasindhuH // 50 // suragavAM kAmadhenUnAmavisarjanato dAnabhAvAdbhUyobhavadbhiratibahulIbhAvaM prApnuvadbhiH ata eva niSpAtibhirniHsaraNazIlairadhastAtpatadbhiH payobhirdugdhaiH kRtvA / utprekSyatedivi AkAze devasindhustridazataTinI khargagaGgA abhavanAteva / kiMbhUtAnAM suragavAm / yasyAkabbara sAheratidAnavazato yAcakajanAnAmicchAbhyadhikravizrANanAdhInatayA parisAmastyena toSaM saMtoSaM khAntasvAsthyaM svecchAparipUrtitayA saMtuSTiM bhajantIti tAdRzairvizvatrayANAM bhuvanAnAm / trailokyasyetyarthaH / samastairniHzeSairarthibhiryAca kairapamAnitAnAmavagaNitAnAm / khapne'pyaprArthitAnAM bhUpasya manaH kAmitAdhikadAnaiH saMtuSTacittaitrijagadyAcakaiH svapnAvasthAyAmapi kAmadhenavo niSyante ityarthaH // saMprINatA kuvalayaM nRpasUrirAjazlokAvanIdhanayugena mahodayena / dvairAjyavajjagadabhUtparamatra citra madvaitasaMmadapadaM dadhuraGgabhAjaH // 51 // nRpo'kabbara pAtisAhiH sUrirAjo hIravijayasUrivasuMdharAvAsavaH / punaraparavarNanautsukyena granthanAyako vismRto mA svAditi sUrirAjAbhidhAnagrahaNam / tayoH zlokau yazasI tAvevAvanIdhanau rAjAnau tayoryugena dvandvena kRtvA jagadvizvam / dvau rAjAnau yatra / Page #512 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 sargaH] hIrasaubhAgyam / 151 rAjA candro nRpazceti dvirAjaM tasya bhAvo dvairAjyaM tadvadvarAjyamivAbhUt jAtam / kiMlakSaNena nRpsuuriraajshlokaavniidhnyugen| mahAnatizAyI abhyudayo'navarataparolakSapratipakSa. payodharavidhaMtudAdibhirapratihatAdvaitavaibhavo yasya / punaH kiM kurvatA / kuvalayaM pRthvImaNDa. lamutpalaM ca saMprINatA / prItimutpAdayatetyarthaH / vikAzayatA ca / paraM kevalamatra dvairAjye taccitramAzcaryamasti / yatkAraNAdaGgabhAjaH prANinaH na vidyate tadvaitaM dvitIyaM kAraNaM yugalaM vA yatretyadvaitamasAdhAraNamAnandapadaM harSasthAnaM dadhurdhArayanti sma / dvairAjye hi janAnAM viSAda eva syAt , atra tu paramapramodaH, etadeva mahadAzcaryam // spadhI dadhannijayazaHprasaraiH khalakSmyA kSoNIbhujA bahirito vihitAH khadezAt / khaHsindhurodhasi tadAdi mRgaM dadhAno rAjAnizaM mRgayuvatkimu bambhramIti // 12 // kSoNIbhujA.akabbaranRpatinA nijAnAmAtmIyAnAM yazasAM kItInAM prasaraivistAraiH saha khalakSmyA AtmazcaityazriyA sAdhai spardhA saMharSamabhyasUyAM dadhadvibhrANaH san rAjA candro nRpazca ito'smAdbhUmaNDalavartinaH khadezAnijajanapadAdAtmapradezAdvA bahiHkRto niSkAsitaH dezatyAgaM kaaritH| utprekSyate-tadAdi tasmAdvAsarAdArabhya mRgaM lakSma kRSNasAraM dadhAnaH kalayan mRgayuvallubdhaka iva khaHsindhorgaganagaGgAyA rodhasi taTe anizamahorAtraM kimu bambhramIti atizayena bhrAmyatIva / prAyo mRgeNaiva mRgA gRhyante nadyAdinIrasaMnidhAne ca payaHpAnArtha banyasattvAzca samAyAnti iti khayazaHspardhI candro rAjJA pRthvI pIThAniSkAsito nabhasi paryaTatItyarthaH // .. yasyaujasi sphurati jaitra iva trilokyAM - trAsAdivAmbunidhimambudhimatrajihvaH / vajraH puraMdarakaraM sarasIjapANiH pAdaM harerapi davo'dribhuvaM babhAja // 13 // ... yasya rAjJo jaitre jayanazIle iva ojasi pratApe trailokyAM jagatraye'pi sphurati paribhrAmyati sati trAsAdAkasmikabhayAt / utprekSyate-ambudheH samudrasya mantrajihvaH kRzAnuH vaDavAnala: ambunidhimUrmimAlimadhyamiva babhAjAzrayati sma / api punarvaJo dambholi: puraMdarasya vAsavasya kara hastamivAzritaH / api punaH sarasIjaM kamalaM pANau haste yasyaitAvatA mArtaNDo harernArAyaNasya pAdaM caraNaM viSNupadamAkAzaM zritavAniva / api punardavo dAvAnala: adribhuvaM parvataghanagahanAvanImiva sevate sma // 1. likhitapUrvaTippaNivat 'paraslakSA' iti bhavet, Page #513 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| amanamadyadamimAtyayazolulAya___ mAlokya bhItivivazasya harerhayasya / saMtrasyato vadananiryadamandaphenai ryotiSmatIva samabhUtpuruhUtapadyA // 54 // harerindrasya hayasya turagasyoccaiHzravaso vadanAnmukhagaharAniryadbhiraghobhUmau niSpatadbhirama-- daibahulai: phenairmukhakaphairazvamukhalAlAbhiH kRtvA / utprekSyate-puruhUtapadyA zakramArgo gaganam / jyotiSmatI jyotIMSi grahanakSatratArakA vidyante yasyAM tAdRzI kimbhvtsNpnnev| hayasya kiMbhUtasya / bhItyA bhayena vivazasya vihvalasya vyAkulasya / ata eva kiM kurvataH / saMtrasyataH akasmAnnijajighAMsudarzanodbhUtabhUribhItivazato nazyataH / kiM kRtvaa| abhre AkAze bhramantaM paritaH paryaTantaM yasyAkabbarasyAbhimAtInAM virodhinAmayazo'pakIrtireva zyAmavarNatvAllulAyaM mahiSamAlokya samIkSya / mahiSo hi turagadveSI / yataH-'rajakhalo vAharipuH' iti haimyAm / tathA jinajanmAbhiSeke devAgame-vAjisthaM kAsarArUDhaH' / tathA 'hayadviSavaSkayiNIpayaHsutam' hayadviSatyA mahinyA kiMbhUtAyA baSkayiNyAH prauDhAGgajAyA yatpayaH sarasadugdhaM tasya sutaM dadhi / du. gdhodbhavAtpayaH sutamiti / tathA 'rAmAliromAvalidigvigAhidhvAntAyate vAhanamantakasya / yatprekSya dUrAdapi bibhyataH khAnazvAngRhItvApasRto vivakhAn // ' dvayamapi naiSadhe // paJcApi devataravo'dharitAH svadAna___ lIlAyitairvasumatIkusumadhvajena / saMbhUya kAJcanaziloccayacUlikAyAM kiM mantrayantyavanivRtrahaNaM vijetum // 15 // vasumatyA vasuMdharAyA atirUparAmaNIyakena kusumadhvajena zrInandanena / 'niSadhavasudhAmAnAM kasya priyAGkamupeyuSaH' iti naiSadhe / 'sarvAtizAyizarIrasaundaryAmIsmareNa' iti tadvRttiH / khadAnasya nijavitaraNasya lIlAyitairvilasitairadharitAstiraskRtAH parAbhUtAH santaH pazcApi pazcasaMkhyAkA api kalpa-pArijAta-mandAra-haricandana-saMtAnanAmAno devataravaH suradrumAH / utprekSyate-kAzcanaziloccayasya varNazailasya merocUlikAyAM ziraHzikhare saMbhUya ekatra militvA sarve'pyekIbhUya avanerbhUmestrahaNaM puraMdaramakabarasAhiM vijetumabhibhavituM kiM matrayanti rahasi Alocanamiva kurvanti / 'rahasyAlocanaM mantraH' iti haimyAm / tathA pAThAntaram-tatra kUlaMkaSANAM nadInAM praNayI patiH samudraH sanemiH syandanacakradhArAkAro yasyAH sA bhUmistasyAstamIvivoduH rajanIramaNasya / akabbarabhUpaterityarthaH / vijigISayeva khAbhibhavavidhAturvijetumicchayeva animi Page #514 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 sargaH ] hIrasaubhAgyam / 453 dhAndevAn saMprINayanti toSayanti / samIhitadAnAdinA prItA hi devA abhISTasiddhiM dadate ityarthaH // sarvAnuvAda iva yanmahasAM vihAya :pAnthaH kimu pratinidhirhutabhukpayodheH / vajro'nukAra iva kAyalatA hutAza paGktiH punaH sahacarastaDitAM vilAsaH // 56 // yanmahaMsAm akabbarasAherbhUyasaH pratApAnAM vihAyaH pAntho gaganAdhvanInaH sahasrarazmiH sarva samastarUpamanuvadatIti sarvAnuvAdaH punarapyabhidhAnamiva / punaH payodheH sa*mudrasya hutabhuk jvAlAjihvo vaDavAmukhaH pratinidhiH pratibimbamiva / punarvajro vAsavahastadambholiH anukAraH sAdRzyamiva / punarhutAzAnAM pAvakAnAM patirmAlikA kAyalatA zarIrayaSTiriva / punastaDitAM vidyutAM vilAso vijRmbhitaM sahacaraH sakhA / 'snigdhaH sahacaro mitraM sakhA' iti haimyAm // aizvaryamIzata iva prabhutAM surendrA dojo ravernidhipatezca cadAnyabhAvam / bhogIzvarAdavanigauravasAhasitva mAdAya yo'mbujabhuvA niramAyi bhUmAn // 17 // yo bhUmAn akabbarasAhiH ambujabhuvA nArAyaNanAbhinIrajajanmanA brahmaNA / utprekSyate - Izata IzvarAdaizvaryamIzvaratAm / tathA surendrAddevanAyakAtprabhutAM svAmitAM sAmarthya vA / punaH raveH sahasrakiraNAdojaH pratApam / 'yadojaso yadyazasaH sthitAvimau ' iti - naiSadhe / bhojaH zabdenAtra pratApaH / ca punarnidhipatervaizravaNAdvadAnyabhAvaM dAnazIlatAm / punarbhogIzvarAt zeSanAganAthAdava ne rmedinImaNDalasya gauravasya sAhasitvaM sahanazIlatAm / 'sahivahicalipatibhyo yaGantebhyaH kikinau vAcyau' / 'sAsahiH vAvahiH cAcali: pApati:' iti prakriyAkaumudyAm / AdAya gRhItvA niramAyi niSpAdita iva // ityakabbarasAhiyazaH pratApadAtRtAdiguNAH // kSoNIkSitaH kSitiruhAniva vAyuraMhaH prAcyAnanAmayadakabbara bhUmipAlaH / tasmAddizo jagRhire'pi ca dAkSiNAtya - kSmAbhRdbhareNa zarabhAdiva sindhureNa // 18 // akabbaranAmA bhUmIpAla: kSitirakSitA prAcyAn pUrvadigbhavAn pUrvadiksaMbandhino vA kSoNIkSitaH pArthivAn / 'mahIkSitpArthivo mUrdhAbhiSikto bhUprajAnRpaH' iti haimyAm / Page #515 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 154 kaavymaalaa| anAmayat khapadapraNatAn praNayati sma / ka iva / vAyuraha iva yayA vAtavegaH kSitiruhAn pAdapAn nAmayati namrIkaroti / api ca punastasmAdakabbaramudgalapAtisAherdakSiNasyAM dizi bhavA dAkSiNAtyAste ca te mAbhRtazca rAjAnasteSAM bhareNa vRndena dizo jagRhire palAyitam / 'palAyitastu naSTaH syAdgRhItadigbhirAhitaH' iti haimyAm / zarabhAdiva / yathA aSTApadAtkuJjarArAteH sakAzAt / 'zarabhaH kuJjarArAtirutpAdako'STapAdapi' iti haimyAm / sindhureNa / jAtivAcitvAdekavacanam / nijAhitatvena hananabhI.. tergajena prapalAyyate // AjJA yadambunidhinemividheradhAri ___ zIrSeva mUrdhni dharaNIramaNairudIcyaiH / pAzcAtyabhUmipatayo yatayo babhUvu bhItevirAgata ivojjhitasaGgaraGgaH // 59 // yazvAsau ambunidhinemau vasudhAvalaye vidhuzca tasyAkabbarabhUpate rAjJaH AjJA zAsanamudIcyaiH uttarasyAM bhavaidharaNIramaNaiH pRthivIpatibhirmUrdhni khamastake zIrSeva 'sesa' iti lokaprasiddhA / adhAri dhriyate sma / tathA pAzcAtyabhUmipatayaH pazcimadiksaMbandhino bhIterakabbarasAhisAdhvasAtirekAdyatayastApasA babhUvuH saMjAtAH / 'vaikhAnaso vAnaprastho bhikSuH sAMnyAsiko yatiH' iti haimyAm / kiMbhUtAH / ujjhitastyaktaH saGgasya gRharahiNIdhanaizvaryAdisaMgamasyAnuSaGgasya razcittotsAho yaiH / utprekSyate-virAgata iva / yathA vairAgyAttApasIbhavanti / te'pi ca virAgiNastyaktasagaramAH syuH // ityakabbarasya caturdigAkramaNam // sarve janAH sRjati rAjani yatra rAjyaM . pratipallavitacittapathA babhUvuH / duHsthairivApi na paraM pratipakSalakSa kSoNImahendramahilAnivahaiH sukhAMzaH // 6 // yatra yasminnakabbare rAjani caturambudhimekhalAkhaNDale rAjyaM sakalavipulAmaNDalaizvarya sRjati kurvati sati sarve samastA api janAH prajAlokAH prahlatyA pramodena / 'hlAda iti yogavigAbhAt havaH prahRttiH' iti prakriyAkaumudyAm / kRtvA pallavitAH bahalIbhUtAzcittapathA manovRttayo yeSAM tAdRzA babhUvuH saMjAtAH / paramayaM vizeSaH / atha vA para kevalaM pratipakSA akabbarasAhezvetovacanAdi nirvipakSIbhUtA manasaiva viruddhavidhitsavo vA na tu kAyena kathaMcidapi prabhaviSNavaH tAdRgvidhA virodhinaste ca lakSA lakSasaMkhyAkA ye kSoNImahendrAH pUrvAvasthApekSayA kSitiRbhukSANaH mahAnRpAsteSAM mahilA avarodhavadhvastAsAM nivahaiH samUhaiH duHsthairdaridranirdhanairiva sukhasya sAtasya zarmaNo le. Page #516 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 sargaH] hIrasaubhAgyam / 455 zo'pyaMzo'pi nAvApi na prAptaH / mahArAjA api yatpratipakSatayA paribhavaM prApya sarva rAjyaM janapadapuraprAmadraviNAdi nirgamya dramakIbhUya vanecarA iva kAntArAntaracAriNo babhUvuH / atastapakhinIbhistadvanitAbhiH kutaH sukhAMzo'pi prApyata ityarthaH // merugiriSviva gabhastiriva graheSu . bahirmukheSviva vRSA pramukho nRpeSu / Akramya cakrivadasau kSitizakacakra __zAsti sma sAhirakhilAM caturabdhikAJcIm // 61 // .. asau sAhirakavaraH akhilA samaprAmapi catvAro'mbudhayaH samudrAH kAJcI mekhalA yasyAstAdRzI pRthvIm / yadyapyuttarasyAM cakrisAdhyasya bharatakSetrasya paryanto himavagiriH tathApi kavisamayAnusAryado vacaH / tathA ca raghuvaMze-'paMyodharIbhUtacatuHsamudrAM jugopa gorUpadharAmivovIMm' iti / tathA ca naiSadhe damayantIkhayaMvarasamAgame bhUpatInAm - 'ramyeSu haryeSu nivezanena saparyayA kuNDinanAkanAthaH / priyoktidAnAdaranamratAbhirupAcaracAra sa rAjacakram // catuHsamudrIparikhe nRpANAmantaHpure vAsitakIrtidAre / dAnaM dayAsUnRtamAtitheyI catuSTayIrakSaNasauvidallAH // ' iti / zAsti pAlayate / kiM kRtvA / cakrivat cakravartivat kSitizakrANAM mUrdhAbhiSikAnAM mahAnRpANAM cakraM vRndamAkramya khasevakIkRt / asau kiMbhUtaH / giriSu sarvaparvateSu meruH suvarNAcala iva / yathA graheSu maGgalaprabhRtiSvaSTAzItisaMkhyeSu gabhastirbhAskara iva / prahapatitvAt / 'prahAdhinIgo grupatirvikartanaH' iti haimyAm / yathA bahirmukheSu vRndArakeSu vRSA puraMdara iva / tathA nRpeSu samastabhUpatiSu pramukho mukhyaH // ityakabbaravarNanam // zrIAgarApuramupetya kiyanti varSA ___NyambhodhinemividhunA vasatirvitene / . bhUkazyapena mathurAmiva hemapadma niSpAtipauSpakapizArkasutAkalApAm // 12 // __ambhodhinemeH samudrakAzcyA vidhunA sudhAkareNAkabbareNa pAtisAhinA dillInagarAta 'zriyA vividhalakSmyA kalitAm AgarA ityabhidhAnaM yasyAstAdRzIM purI nagaramupetyAgatya kiyanti katicidvarSANi yAvatsthitiH vasatirvitene vihitA / sthita ityarthaH / keneva / bhUkazyapeneva / yathA vasudevena zauryapurAnmathurAmAgatya kiyanti hAyanAni vasatirvitanyate sma / 'vasudevo bhUkazyapo dandurAnakadundubhiH' iti haimyAm / kiMbhUtAM puram / hemapadmAnAM jAmbUnadAravindAnAM niSpAtibhinitarAM patanazIlairaya vA kAzcananIrajebhyo galadbhiH / 'pazupatijaTAjUTa iva vikasitakanakamalakuvalayocchalitarajaHpunapiJjaritarAjahaMsAvataMsayA' iti campukathAyAM hemapadmAnAM sadbhAva iti / pauSpaiH parAgaiH kapizA piGgIkRtapayA yArkasutA bhAnunandanA saiva kalApa: kaladhautamekhalA yasyAM sA tAm // Page #517 -------------------------------------------------------------------------- ________________ *1* kAvyamAlA | [tasthau samAH sa kiyatIH puramAgarAkhyAM bhUmAnvibhUSya madhurAmiva vRSNisUnuH / bharturvazeva sarasA sarasIruhAsyA zyAmAGkamarkatanujA bhajate sma yasyAH // sa bhUmaNDale mudgalendratayA vikhyAto bhUmAnakabbara: AgarA ityAkhyA nAma yasyAsvAdRzIM puraM nagarIM vibhUSyAlaMkRtya kiyatIH kiyatsaMkhyAkAH samA varSANi / 'hAyano'bdaM samAH zarat' iti haimyAm / yAvattasthau sthitimakArSIt / ka iva / vRSNisUnuriva / yathA vRSNerandhakavRSNeH sUnurnandano vasudevodasAraH kaMsoparodhena katicitsaMkhyAkAn saMvatsarAn sthitavAn / yasyA AgarAkhyAyAH puro mathurApuryAzva arkatanujA kAlindI aGkaM samIpaM bhajate sma siSeve / 'aGko bhUSArUpakalakSmasu / citrAjau nATakAdyaMze sthAne kroDe'ntikAgasoH // ' ityanekArthaH / keva vazeva / yathA patnI bharturantikamutsaGgaM bhajate / kiMbhUtA / saha rasaiH pAnIyaiH zRGgArAdibhirvA vartate yA sA sarasA / punaH kiMbhUtA / sarasIruhaM padmaM tadeva tadvadvA AsyaM vadanaM yasyAH / punaH kiMbhUtA / zyAmA kRSNavarNA / 'jammantare na vihaDai uttamamahilANa jaM kiyaMpi kammaM / kAlindI kanhavirahe ajavi kAlaM jalaM vahaI // ' iti vRttaratnAkaravRttau / pakSe SoDazavArSikI // pAThAntaram // ] sa zrIkarIpuramavAsayadAtmazilpi - sArthena DAbarasaraH savidhe dharezaH / indrAnujAta iva puNyajanezvareNa zrIdvArakAM jaladhigAdhavasaMnidhAne // 63 // sa dharezaH akabbaradharaNIramaNaH AtmanaH svAjJAvazavartinA zilpisArthena vijJAninicahena DAbara iti nAmnaH sarasaH prAk sAhinaiva svayaM khAnitasya dvAdazakrozamitasya taTAkasya savidhe pArzve zrIkarI iti nAmnIM puraM nagaraM avAsayat vAsayati sma / ka iva / indrAnujAta iva / yathA 'zakrAvarajo viSNuH dAzArhaH / puruSottamo'bdhizayanopendrAvatrendrAnujAH // iti haimyAm / tathA 'kA nuje mama nije danujArau' ityapi naiSadhe / puNyajanAnAM yakSANAmIzvareNa svAminA / 'kailAzokAyakSadhananidhipuNya kiMpuruSezvaraH' iti haimyAm / zakrAdiSTadhanadena / jaladhigAnAM nadInAM dhavo bhartA samudrastasya saMnidhAne sa mIpe zriyA svarNaratnAdisamRddhayA saMyuktAM dvArakAnAmnIM purIM vAsayAmAsa nivezayati sma // prAkkAzyapIpatirakabbarapAtisAhi stasyAH puraH pratibhaTAnpracalanvijetum / AzA dazApi kurute sma phate sa yasmA - tasmAtphatepuramiti pradade tadAhvAm // 64 // Page #518 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 sargaH] hIrasaubhAgyam / tasmA kAraNAn kAdayapIpatiravaninAyakaH tamyA: zrIkaNaM AhvAM nAma phatepuramiti pradade dattavAn / karoti smetyarthaH / yattadoniyAbhisaMbandhAdyadyasmAtkAraNAt so'kabba. rapAtisAhiH prAk pUrva vAsanasamaye tasyAH zrIkAH puro nagaryAH pratibhaTAn pratyarthipArthivAna vijetaM pracalana pratipamAnaH dazApi prAcI-AgneyI-dakSiNA-naiRtI-pra. tIcI-vAyavI-uttarA-aizAnI-nAgI-trAjhIlakSaNA AzA diza: phate khAyattAH / yavanA hi vijayasyAbhiyAM 'kate' iti kathayanti iti / 'dazadigantajitA raghuNA yathA' iti raghuvaMze / dazadizAM jaya: kurute ma kRtavAn / janamate tu mahAnadyAdiSu itastataH payaHpravAhAgamanaininnIbhavadbhabhAganivAsizabarAdigrAmAH zailasaMdhigahvaramadhyagatAmellApalyo vA adhodigvartinaH tathA parvatoparikoTAdaya UrdhvadigbhAja iti tattvam iti dazadigjayaH jigAyetyarthaH / / gaurImahezvaragaNA sphaTikAvanaddha___ madhyA sazevadhipatiH pracalatkumArA / karNAtithIbhavadibhAnanadhIrarAvA kailAsabhUmiriva yA nagarI rarAja // 65 // cA zrIkarInagarI kelAsabhUmiH sphaTikAcalakSoNIva rarAja rAjate sma / kiNbhuutaa| gaurIbhiH kAJcanacAruvarNavarNanIyaNinIbhiH kalitAnAM mahezvarANA mahebhyAnAmagaNitadaviNavatAM vyavahAriNAM gaNA vrajA yatra / pakSe pArvatIsaMyutazaMbhuH tathA gaNAH pArSadAH pramathAdayo yasyAm / punaH kiNbhuutaa| sphaTikAdujjvalamavanaddhaM sudhAkalpitaM gRhavipaNiga. NamayaM madhyaM yasyAm / yakSe sphaTikaratnairavanaddhaM baddhaM madhyaM yasyAH sphaTikAdritvAt / puna: kiMbhUtA / saha zevadhInAM nidhAnAnAM patibhiH svAmibhiH agaNitApramANadraviNatvAtpratisthAnanikSiptAnekanidhinAyakairIzvarairvartate yA / pakSe sadhanadA / 'kelAsaukAyakSadhananidhikipuruSazvaraH' iti haimyAm / punaH kiMbhUtA / pracalantaH krIDAkRte svatatramitastataH paribhrAmyantaH kumArA rAjAmAtyasAmantamahebhyAdInAM vAlakA yatra / pakSe pracalan pitromilanArtha gamAgamaM kurvan kumAra: svAmikArtiko yatra / skandasyAnyatrApi sthitisaMbhavAgamAgamau yuktau / tathA--'mugandhigandhamAdanAdhivAsinaH skandadevasya darzanArthamito gatavAnasmi' iti campUkathAyAm / atha vA gaurInandanatvAttatrApi mAtuH pArzve'vasthitatvAcceti dvayorapi karmadhArayaH / punaH kiMbhUtA / karNAtithIbhavantaH zravaNaprAghurNA jAyamAnA ibhAnAM madagandhabandhurasindhurANAmAnanebhyo vakrebhyo'rthAnirgatA dhIrAH pAnIyapUrNApramANazrAvaNasaMbandhijaladharadhvanitAnukAriNo rAvA gambhIragarjAravA yasyAm / pakSe zrUyamANo gaNanAyakadhIradhvaniryasyAm / vinAyakasyApi gaurItanUjatvAt // bhUmIbhRtAM pratibhaTaM sumanaHsu mukhya jiSNUpradhanvapavipANisahasranetram / Page #519 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 458. kaavymaalaa| prekSya prabhuM harimiva khamupetamA prIteranUpagatavatyamarAvatIyam // 16 // yaM nRpam / yanmUrtimityarthaH / uyo mahImaNDale upetamAgataM svamAtmIyaM prabhuM svAminaM harimindraM prekSya vilokya / vijJAyetyarthaH / prIteH khakhAmini snehAtirekAt anu pRSThe . upagatavatI samAyAtA / utprekSyate-iyaM zrIkarIrUpA amarAvatI indranagarIva / kiMbhUtaM . yaM hariM ca / bhUmIbhRtAM vipakSakSoNIkSitAM parvatAnAM ca pratibhaTaM vidveSiNaM nihantukam / ' punaH kiMbhUtam / suSTu zobhanaM mano yeSAM niravadyahRdayeSu mahattu deveSu ca mukhyamagragaNyam / punaH kiMbhUtam / jiSNuM jayanazIlaM tathA ugraM pracAI khAsahajaparaHsahasrasaMhAra. kArakaM dhanva kodaNDaM yasya / tathA pavirvajramAkRtyA pANe. haste yasya / prAyaH puNyavatAM / pANipAdeSu vajracakrAGkuzAdilakSaNAni syuH / tathA sahasaM dazazatasaMkhyAkAni netrANi locanAni yasya / 'sahasaMkhI rAjA' iti lokavAkyApi / carapradhAnapurohitAdInAM dRgbhibhUpAlAH pazyantIti kavisamayo'pi / pazcAtkarma dhArayaH / zakrasya tvetAni nAmA-' nyeva santi / spardhA yayA vidadhataM trijagajjayinyaH ___ dRSTvA balergRhamiyaM kvacidaudhitI n| dhyAtveti padmajanuSA pratighAtikA tkSiptaH kSaNAtkSititale bolenA kimeSaH / / 67 // padmajanuSA brahmaNA ityamunA prakAreNa dhyAtvA. vicintya pratighAtirekAdanucitavibhAvanodbhUtakopAtizayAt / utprekSyate-balinA balinAnnA daityena sArdham / atra sArdhapadAdhyAhAraH / atha vA balinA valavatA vidhinA / balavantaM vinA kApi kAryasiddhirna syAt / ata eSa baligRhaH kSaNAnimeSamAtrArikSateH pRthivyAstale adhobhAge kSiptaH pAtAle pravezitaH / 'balisadma divaM satathyavAgupari smAha divo'pi nAradaH' ityupari sthitirbaligRhasya naiSadhe / iti kim / trijagajayinyA bhuvanatritayIyAvanagarIjayanazI. layA yayA zrIkaryA nagaryA sArdha spardhAmabhyasUyAM vidadhataM kurvANam / balergRhaM nAgalokaM dRSTvA khayamanviSya iyamanayA zrIkarIpurA saha spardhAkRtiH kvacitkutrApi naucitI na yuktimatI iti cetasi vicArya // nirvarNya varNyavibhavaiH svabhavaiH purI yAM saMspardhayA nijajayAya samujihAnAm / tadbhUtabhUritarabhItivihastacetAH kiM dvArakA pravizati sma payodhimadhye // 18 // . Page #520 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 sargaH] hIrasaubhAgyam / 199 dvArakA nArAyaNanagarI payodhimadhye samudrasaliladurgAntarAle pravizati sma praviSTA / utprekSyate-tasyAH zrIkarIpuryAH sakAzAdbhatA utpannA bhUritarA atimahatI yA bhItibhayaM tayA kRtvA vihastaM vyAkulIbhUtaM ceto mano ysyaaH| kiM tAdRzIva kiM kRtvA / khasyAH zrIkaryA bhavairutpatnairvaNya jagatrayajanavarNanIyairvibhavaiH zrIbhiH saMspardhayA abhyasUyayA kRtvA nijasya dvAravatyAH Atmano jayAya parAbhavanAya samujihAnAmudyatAM pragalbhAnAM kRtodyamAnAM vA yAM zrIkarIpurI nirvarNya dRggocriikRty||iti samudAyena nagarIvarNanam // atha pRthagvarNanam dhAtrIdhRtau phaNasahasrabhRtAbhyasUyAM bibhRdbhujaMgavibhunAmbaracumbimauliH / sAlaH smayena kapizIrSakakoTimuccai. dhertu marugRhamiva khayamapyadhatta // 19 // sAlo yatprAkAraH smayena garvAvezavazaMvadatayA / utprekSyate-khayamapyAtmano'pi maruguhaM svarga dhartumuddoDhuM dhArayitumuccairdhvamupariSTAt kapizIrSakANAmahAlakAnAM 'kAsIsA' iti prasiddhAnAM koTimadhatta dhRtavAniva / sAla: kiM kurvan / bhujaMgavibhunA zeSanAganAyakena samamabhyasUyAmordhyA spardhA bibhraddadhAnaH / kiMbhUtena bhujaMgavibhunA / dhAtryA dhariyA dhRtI dhAraNaviSaye phaNAnAM khazirasAM sA dazazatIM bibhartIti / sAla: kiMbhUtaH / ambaramAkAzaM cumvatIti zikhareNa spRzatItyevaMzIlo maulimUrdhA yasya / . anaMliha ityarthaH // yadvapravajrarucisaMcitazakacApa cakrAicumbikapizIrSakarAjirAbhAt / yuddhaM vidhAtumahitena vidhutudena mitrAntikaM kimu samIyuramI sagotrAH // 70 // - yasyA nagaryAH vapraH prAkAraH tasya tatsaMbandhinAM vA vajrANAM garbhasaMdarbhIkRtakulizaranAnAM rucibhiH kAntibhiH saMcitAni puSTAni kRtAni prakaTIkRtAni vA zakacApacakrANi indradhanumaNDalAni / atha ca vajrazakakodaNDacakrAkhyAni AyudhAni yasyAM tAdRzI / tathA abhramAkAzaM cumbatyAliGgatItyevaMzIlA abhraMkaSA kapizIrSakANAM rAjiH paGgiH AbhAdvabhau / utprekSyate-ahitena zatruNA vidhutudena rAhuNA sArdhaM yuddhaM saMgrAmaM vidhAtuM kartu mitrasya suhRdaH sUryasya cAntikaM samIpamamI sagotrAH khajanAH kimu sametA upagatA iva / sagotratvaM tu vRttAkAratvena prakAzakatvena ca nabhaHpAnthatvena prabhAkaratvena ca / tathA sagotrA hi sAyudhAH saMgrAmasamaye sagotrasamIpe prAyaH samAyAnti iti rItiriyam / tatrApi Page #521 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| kazcitsagotro'pyaniSTo bhAvadevaM ca satpayaM para mitraH tataH sarvamapyucitameveti // iti prAkAraH // yatrApaNeSvagurucandanagandhadhUlI candraprakIrNakamaNIsuraduSyamukhyAH / jJAnairjinaikhijagatIva samastavastu vIthI vyalokyata narairnijanetrapajhaiH // 71 // vatra phatepure ApaNeSu vyavahAriNAM haTeSu samastAnAM vastUnAM RyANakAno vIthI gheNI narairnagarapAmajanapadajanmabhirjanairnijanetrapajhaiH khanayanAravindaivya'lokyata samIkSyate s| kiMbhUtA / aguravaH kAkatuNDAH, candanAH zrIkhaNDAH, gandhadhUlyaH kastUrikAH, candrAH karpUrAH suvarNAni vA, prakIrNakAni cAmarANi maNayazcandrakAntAdyAH sarvajAtira. mAni vA suraduSyANi devakulAni vAsAMsi mukhyAnyAdIni pradhAnAni vA yasyAm / kairiva / jinariva / yathA vItarAgaiH kevalibhiH kevalajJAnaH kRtvA trijagati trailokye samastavastuvikhAro vilokyate / samaskhavastuvistAro loke eva nAloke, tata. trijagar3hahaNam // zreNIbhavanyubhayapakSavalakSaratna haTTAvalI vilasati sma phatepurasya / sukhAmisaMmaditayatpurapadmadhAmA vakSaHsthalIkalitamauktikamAlikeva // 72 // ' phatepurasyAkabaranagarasya zreNIbhavantI dvipakSayA jAyamAnA ubhayapakSayoyoH pA. vayoH / 'zavyAM jahatyubhayapakSavinItanidrAH stamberamAH' iti raghuvaMze / 'ubhayAbhyAM dvAbhyAM pakSAbhyAM pArdhAbhyAM parivartanena kRtvA vinItA apahastitA nidrA yaiH' iti tadvattau / valakSaratnAnAM sphaTikamaNInAM sphaTikopalakalpitAnAM haTAnAmApaNAnAmAvalI dhoraNI vilasati sma zuzubhe / utprekSyate-suzobhano nItimAn khAmI akabdarasAhatena saMmado harSaH saMjAto'syAstayA saMmaditayA saMjAtAnandayA yatpurasya phatepuranaga. rasya padmadhAnyA aravindamandirayA lakSmyA vakSaHsthale khahRdaye AkalitA dhRtA pari. hitA mauktikamAlikA mukkAhAralaveva // iti haTAvalI // vezmavajAH puri vibhAnti maNImarIci saMcAracUrNitatamItimiraprasArAH / sphUrtyA vijitya sumanonagarI gRhItA manye vimAnanivahA anayAdasIyAH // 73 // Page #522 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 sargaH] hIrasaubhAgyam / puri phatepuranagaryo vedamavajA gRhagaNA vibhAnti / vibhuutaaH| manInoM vividharatnAnA marIcInAM kAntInAM saMcAreNa prasAreNa cUrNitAH khaNDazaH kRtAH tamotimirANAM nizApakArANAM prasArA vistArA yaiH / tatrAhamevaM manye mAnayAmi jAne utprekSe vaa| anayA nagaryA sphUrtyA khavibhUSAvisphUrjitena sumanonagarI amarapurI amarAvatI vijitya paribhUya adasIyAH khApurIsaMbandhino vimAnanivahAH surayAnanikarA gRhItA ibAdattA iva // citte vicintya bhayamanapathe'bhiyAti __ kharbhANuto nijaparicchadamapyazeSam / . AdAya yadvividharatnaniketakAyAH sAtaM kSitAviva vasanti sitAMzusUryAH // 71 // yanago dhividhAnAmanekajAtIyAnAM ratnAnAM katanAdInAM maNInAM ye niketA naikocitacaJcararacanAsaMdarbhitabhavanAsta eva kAyAH zarIrANi yeSAM te| sitAzavaH zvetakAntayazcandrAH sUryA AdityAH / utprekSyate-kSitau pRthivyAM sAtaM sukhaM yathA syAtathA vasanti nirvighnaM sthitiM kurvanti / kiM kRtvA / abhrapathe meghamArge gagane abhi. yAtiH pratipanthI yaH kharbhANurvidhaMtudaH tasmAtsakAzAJcitte khamAnase bhayaM nijaprasanasAdhvasaM vicintya vimRzya api punaH azeSaM samastamAtmaparicchadaM prahanakSatratArakAdiparIvAramAdAya sArdhe gRhItvA // . unnAlanIrajamiva zriyamApadeka__svambha niketnmkbbrbhuumibhaanoH| . vaMzyA raveriva pare'pi gRhA vahante . zobhA maNIdyutivibhAsitadigvibhAgAH // 79 // akabbaranAmA bhUmervizvaMbharAyA bhAnu svAstasya etAvatA rAjJaH eka evApastAdbhAge stambha AdhArasthUNA yasya tAdRzaM niketanamekastambhabhavanaM triyaM zobhAmApallabhate sma / kimiva / unnAlaM nIrajamiva / yathA ut UrdhvamuduccaiH salilAbahirvati janalocanago. caraM vA nAlaM mRNAlaM yasya tAdRk nIraja kamalaM zriyaM zobhAmApnoti / api punarakaba. rasAheH pare'nye'pi gRhAH saptabhUmikAdayaH prAsAdAH zobhA vibhUSAM vahante / bhAsanta ityarthaH / utprekSyate-raveH sUryasya vaMzyAH sagotrAH iva / ekasmin vaMze bhavAH samutpannA vaMzyAH procyante ekavaMzajAH prAyaH sadRzA bhaveyuriti / ata eva maNInAM bhavanagarbhasaMdIbhUtAnA nAnAvidharatnAnAM dyutibhirkotirbhivibhAsitAH prakAzitA udayotitA dizA dazAnAmapyAzAnAM vibhAgAH pradezA yaiH // iti nagaranRpagRhAH // Page #523 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| chAyApathe niravalambatayA vasantI saMkhyAtipAtimakhabhugbharabhAriteva / paurasphuratpuranibhAdamarAvatIyaM __ bhUmau samaM nijajanaiya'patatruTitvA // 76 // porai garairnagaravAsibhinikhilajanaiH sphuranirbharabhRtaM dRzyamAnaM vilasadvA yatpuraM phate.. purAbhidhanagaraM tasya nibhAtkapaTAnijajanaiH khadevIdevalokaiH samam / utprekSyate-iyaM pratyakSalakSyA amarAvatI puraMdarapurIva truTitvAvasthAnAdbhazamavApya nyapatat / adho. bhUpITe nipatitA sthitA cAvApyAdhAram / kiMbhUtA / chAyApathe chAyArUpe na tu kramAdimocita sthAne tAdRze padhe mAge gagane niravalambatayA nirAzrayabhAvena vasantI vAsaM viddhtii| tipratItyarthaH / puna: kiMbhUtA / saMkhyAM gaNanAmatipatanti atikrAmantItyevaM zIlA ye makhabhujo devAleSAM bharAvadhairbhAraH gauravaM saMjAto'syA iti bhAritA bhAra.. yuktA jAtA namrIbhatA / ata eva truTitvA patitA ityarthaH // smArAvarodhanadhiyaM viduSAM dadAnA __yasminsmitAmbujazaH zriyamAzrayante / ' goSThI vidhitsava ivAtra caturnikAya devAGganAH kutukitA militA mitho'bhUH // 77 // yasmin phatepure smitAmbujadRzaH smerAravindanayanAH zriyaM zobhAmAzrayante bibhrte| kiM kurvaannaaH| dadAnAH prayacchantyaH / kAm / smarasya madanasyedaM smAraM tAdRgavarodhanamantaHpuraM tasya dhiyaM buddhim / kepAm / viduSAM paNDitAnAm / 'smarAvarodhabhramamAvahantI' iti naipadhe / utprekSyate--amUH pratyakSAH caturNA 'vanapativyantarajyotiSkavimAnavAsilakSaNAnAM nikAyAnAM jAtivizeSANAM devAnAmajanAH striyaH mitha: parasparam atra nagare amU: jagajananayanaviSayA militA iva / kiMbhUtAH / goSTI vidhitsavaH anyonyaM goSThI khakhavAtI kartu kAGkSantyaH / ata eva kiMbhUtAH / kutu kitAH kutukaM khaparasparakhAntapra. vRttipravidhAne kautuhalaM hRdayollAso jAtamAsAmiti kutukitAH // iti naranAryaH // svageM sureza iva zeSa ivAhigehe candroM divIva nidhinAtha ivAlakAyAm / prINanprajA dazadizAM vijayaM vidhAya tasyAM puri kSitipatiH sma karoti rAjyam // 78 // dazAnAmapi dizAM haritAmAsamudrakSitervijayaM svAyattIkaraNaM vidhAya kRtvA prajAH prakRtIH samattalokAn proNana saMtuSTAn kurvan / sa kSitipatiH jagatprasiddhimAnaka Page #524 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 sargaH] hIrasaubhAgyam / bbarapAtisAhiH tasyAM phatepuranAmyAM puri nagaryA rAjyaM karoti sm| samagranagarajanapadagajacakraizvaryaM bhunakti sma / ka iv| sureza iv| yathA kharge devaloke devendro rAjyaM pAlayati / punaH ka iva / zeSa iva / yathA ahigehe nAgaloke zeSanAgAdhipo dharaNendro vA rAjyaM kurute| punaH ka iva / candra iva / yathA divi AkAze nizApatijyotiSAmaizvarya kurute / punaH ka iv| nidhinAtha iva / yathA alakAyAM nidhInAM samastamahImaNDalagatanidhAnAnAM nAthaH svAmI dhanadaH rAjyaM pAlayati // ityakabbaravAsitaphatepuravarNanam // gAndharvikAH kvacana ghoSavatIM vahanto gAyanti yatra navapaJcamagarbhagItim / prasthApitAstamupavINayituM maghonA vargAyanAH khajayazaGkitacetaseva // 79 // yatrAkabbarasabhAyAM vacana kutrApi pradeze ghoSavatIM vINAM vahantaH kare dhArayantaH gAndharvikAH gAyanavarA itaragAyanajanagAnebhyo'sAdhAraNo'zrutapUrvatvAnnavInaH paJcamanAmA rAgo garne madhye yasyAstAdRzIM gItiM gAnaM gAyanti geyaviSayIkurvanti / utprekSyate-khasyAtmano jaye parAbhave asau kharge sametya mA mAM jayatAditi zaGkitaM zaGkAyuktaM jAtaM ceto yasya tAdRzena maghonA zakreNa taM sAhiM vINayA kRtvA upa samIpe sametya gAtuM gAnagocarIkartu prasthApitAH preSitAH khargAyanA hAhAhhUpramukhA devagandharvA iva // yasyAM mahImadanasaMsadi nartakeSu "nRtyaM manonayanavRttiharaM sRjatsu / saptakharaistaduditApramitaprasatti saptAGgalakSmimuditadhvanitairivAse // 8 // yasyAM varNanAgocarIkartumArabdhAyAmatizAvirUpatvAnmahImadano bhUmImanobhUrakabbarapAtisAhistasya saMsadi sabhAyAm / 'niSadhavasudhAmAnAM kasya' iti naiSadhe / nartakeSu nRtyakArakeSu manasA tathA nayanAnAmarthAccaturacittalocanAnAM vRtteApArasya haramapahArakam 'ananyavRttividhAyakaM nRtyaM tANDavaM sRjatsu kurvatsu satsu / SaDja-RSabha-gAndhAra-madhyama-paJcama-dhaivata-niSadhanAmabhiH saptabhiH kharairAse / saptakharANAM tAnamAnamUrchanAbhirbabhUve ityarthaH / utprekSyate-tasmAdakabbarasAheruditA prakaTIbhUtA yA apramANA pramANAtItA asAdhAraNA prasattiH prasannatA yasyAstAdRzyAH / svAmi-amAtya-suhRtkoza-rASTra-durga-sainyalakSaNAni saptasaMkhyAkAnyaGgAni avayavA yasyAstadvidhAyAH lakSmyA rAjyazriyAH / samAsamadhye lakSmizabdo dvakho'pi dRzyate / yathA-'caraNalakSmikaraNagrahaNotsave' iti RSabhanamrastave / tathA-'lakSmIrlakSmirhareH striyAm' iti zabdaprabhede'pi / muditadhvanitairiva pramodameduramanastvena zabditairiva // Page #525 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 464 kaavymaalaa| kutrApi maurajikamaNDalavAdyamAna___ mAdyanmRdaGganinadAnanukatukAmaH / jainaM padaM paricaranvigatAvalambaH zreyo'nutiSThati ghanaH kimu kAmavarSI / / 81 // kutrApi sAhisabhAyAH kasmiMzcitpradeze murajAnvAdayantIti maurajikA mRdaGgavAdakAsteSAM maNDalena saMdohena vAdyamAnAnAM vividhatAlaiH pANibhilAdhyamAnAnAM tathA mA.' dyatA bhojanadAnalobhena madavatA gambhIranijAbhyAM mRdaGgAnAM mardalAnAM ninadAn zabdAnanukatu sadRzIbhavituM kAmo'bhilASo yasya tAdRk ghano jaladharaH zreyaH mukRtaM' puNyamanutiSThati karotIva / kiMbhUtaH / vigato niryAto'valamba AzrayaH svajanAdivarga: khAminagarAyupaSTambho yasya / etAvatA ekAkI gaganesthitatvAt ca nirAdhAraH / punaH kiMbhUtaH / kAmamatizayena janamanobhilASaM vA varSati pracurapayovRSTiM kurute pradadAtItyevaM. zIla: kAmavarSI / punaH kiM kurvan / jainaM jino'rhanArAyaNazca tatsaMbandhi padaM caraNa paricaran sevamAnaH / ahaMncaraNaM viSNupadaM ca bhajamAna: / AkAze tiSThannityarthaH // kharge na kiMcidapi dAnamavAmuvadbhiH __prAptaistadAptumavanI dhanadAddharendrAt / . devairna tumburumukhaiH kvacana pravINai vINA avAdiSata karNasudhAM kirantyaH // 82 // kvacana sabhAyAH kutracitsthAne pravINevINAvAdanAtinipuNavaiNikavANAvAdakavANA vipazyo'vAdiSata vAdyante sma / kiM kurvanyo vINAH / karNayoH zrotRzravaNayoH sudhAmatyantAhlAdakAritvAdamRtaM kiranyo varSantaH / utprekSyate-tumbururnAmA kazcitmaragAyanavizeSaH sa mukha AdiveSAM taiH| devagAyanairityarthaH / nevyutprekSArthe / kiMbhUtairdevaH / avanoM bhUmI prAptairAgatairiva / kiM kartum / avanyA bhUmerdhanadAdativadAnyatayA vaizravaNAddha rendrAdakabbarAtsakAzAddAnaM manaHsamIhitapanaM Aptumadhigantum / tarhi kim / svarga dAnaM nAsti / tadevAha-kiMbhUtadevaiH / svarga davalo ke kiMcidapi stokamAtramapi dAnaM vivAgana daviNAdi / neti niSedhe / nAvApnuvadbhiH alabhamAnaiH / devendrAdInAM dRDhamuSTitayA vasudhAyAM vadAnyabAhulyAdupetamiti // eSaiva pUstrijagatIjayinI nivastu__ maucityamAvahati bho haritAM mahendrAH / kutrApi veNuriti vaiNavikaiH praNunno vastuM kimAhvayati tAniha sAndranAdaiH // 83 // Page #526 -------------------------------------------------------------------------- ________________ . 10 sargaH] hIrasaubhAgyam / kutrApi sAhisabhAyAH kvacana pradeze vaiNavikaiH veNuM vAdayantIti vaMzavAdakairgandhavajanaiH praNunnaH preritaH / vAdita ityarthaH / veNuvaMzaH 'bAsalI' iti prasiddhaH / sAndraH snehalaiH zravaNahRdayapremotpAdakairbahalainIrantrairvA nAdainijaninAdaiH kRtvA / utprekSyateiti hetostAn haritAM mahendrAn iha phatepuranAni sAhinagare vastuM vAsaM vidhAtuM kimAhvayati AkArayatIva / anyo'pi kazcijana: kenApi preritaH kamapya nirdiSTanAmAnamAkArayati : iti kim / bho iti saMbodhane / aho haritAM mahendrAH dazAnAmapi dizAmadhIzAH, trijagatIjayinI tribhuvananikhilanagarI nirjayanazIlA eSaiva phatepuralakSaNA pU: purI nivastuM vastuM nivAsaM vidhAtumaucityamArhantIyogyatAmAvahati dadhAtIti // kutrApi kelivihagA magadhA ivorvI* bhAnormudA jayajayedamudIrayanti / zAstrAmbudheriva sudhAlaharIhRdanta sthAnoH kathAzca kathakAH kathayAMbabhUvuH // 84 // kutrApi sabhAyAH kasminnapi bhUmibhAge kelivihagA rAjazukasArikApramukhapatatriNaH mudA iSTaphalAvalIprAptipramuditamanastvena urvIbhAnoratizAyipratApavatvena vasudhAvivakhataH akabbarasya jayajayedaM he sAhe, tvaM ciraM vigalitAvadhi jaya jaya sarvotkarSeNa vartakha sarvotkarSeNa vartakha idametadudIrayanti / 'tadarthamadhyApya janena tadvane zukA vimuktA paTavastamastuvan' iti naiSadhe / kathayanti / ka iv| magadhA iva / yathA mAgadhA maGgalajayazabdAdikathakAH jayajayazabdaM rAjJo vadanti ca puna: kathakAH purANoditavyAkhyAnakA. riNa: purAtanakathAkathayitAro vA brAhmaNAdayaH puruSAH kathA mahApuruSacaritAni kathayAMbabhUvuH / utprekSyate-hRdantarhRdayamadhye sthAnoH sthAyukasya nivasanazIlasya zAstrAmbudhe. miyasamudrasya sudhAlaharIramRtataraGgAniva // yasyAmavIjyata vibhuzcamaraiH surendraH kharvaNinIbhiriva vAravilAsinIbhiH / reje punarnupatimUrdhni sitAtapatraM rAjatvanirjita ivopacaranmRgAGkaH // 85 // yasyAmakabbarasabhAyAM vibhurakabbarapAtisAhiH vAravilAsinIbhiH bAlavyajanavIjanAtapatradhAraNAdiprakAraiH pArthivasevAvidhAyikAbhiH paNyAGganAjAtibhiH vArasAraGgalocanAbhiH camarairvAlavyajanaiH kRtvA / 'camarazcAmaro'pi ca' iti zabdaprabhede / avIjyata vIjyate sma / ka iva / surendra iva / yathA vAsavaH svarvarNinIbhiruvaMzIpramukhAbhirapsarobhiH divyaprakIrNakairvIjyate / punaraparokto yasyAM saMsadi nRpatimUrdhni pAtisAhimastake sitAtapatraM sitAtapavAraNaM reje bhAti sma / utprekSyate-rAjatvena rAjabhAvena nirjitaH Page #527 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 466 kAvyamAlA | sanupacaran sevAM kurvANo mRgAGgaH sudhAdIdhitiriva / yo yena nirjitya nijasevakIkRtaH sa tasyAtapanivAraNAdinA saMnidhau viSThannanizaM sevAM vidhatte // zRGgAritAH kvacana mattamataGgajendrA vindhyAJjanAvanibhRtoriva tuGgazRGgAH / 'vAjivrajAH kvacana santi parairasahyatejojitaiH kajakarairupadIkRtAH kim // 86 // yatra sabhAyAM kvacana kutracitpradeze zRGgAritAH sindUratailAdibhiH tathA camarakAzcanaracitapaTTabandhAdibhirvibhUSitAH mattA madoddhurAH saptasu sthAnakeSu dvau kapolau dve pArzve dau ziraH piNDau meDhraM ca / atha ca kutrApyevaM dRzyate yathA - ' dvau gaNDI locane dve ca gudaM me karaH punaH / madacyutirbhavetsaptasthiti sthAneSu hastinAm // ' iti / pazcAttadakSitAM rAvA tacchAstravido vidantIti / eteSu sthAnakeSvaviralamadapravAhajharanto'tyutkaTA mataGgajendrAH gajarAjAH santi sajalajaladhara galagarjitaM kurvanto vidyante / utprekSyate - vindhyo jalabAlakAdriH, vindhyAcala: aJjananAmA ca avanibhRt tayostuGgA gaganAGgaNaliGginaH zRGgAH zikharANIva / zRGgaH puMnapuMsakaliGge / kvacana vAjivrajAH zRGgAritAH / atrApyetadvizeSaNam / suvarNakhalInaparyANAdibhiH zobhitAH turaGgamagaNAH santi vitiSThante / utprekSyate paraiH sarvavairivArairasatyAni soDhumazakyAni yAni tejAMsi prabalapratApAH taiH kRtvA jitaiH paribhUtaiH kajakaraiH padmapANibhiH / ' mitro dhvAntArAtirabjAMzuhastaH' iti haimyAm / bhAskaraiH / sUryANAM bAhulyAdvahutvam / 'dvAdazAtmA ca heli:' iti haimyAm / upadIkRtA DhaukitA iva // zauryAjjigISumavagatya nijaM mRgendrai reje'nunetumiva yaM prahitairmRgaiH khaiH / skandhena yena vijitairvanajaisturaGga dveSyairniSevitumivopagataizca yasyAm || 87 || ca punaryasyAM sabhAyAM kvacana mRgaiH kRSNasArairhariNe reje / utprekSyate - zauryAt zUrabhAvAt yaM nRpaM nijamAtmAnaM jigISu jetumicchumavagatya jJAtvA mRgendraH sAraGgarAjaistamanunetuM prasAdayituM svAnukUlIkartuM svairAtmIyaseva karmRgendratvAtprahitaiH sevAkRte preSitaiH sAraGgairiva / ca punaryasyAM kvacideje / turaGgadveSyairvanyairvanakhaNDajanmabhiH / ' rajakhalo vAharipuH' iti haimyAm / utprekSyate - yenAkabbareNa skandhena nijAMsasthalena kRtvA vijitaiH / ata eva taM nRpaM niSevitumupAsanAgocaraM netuM vanajairvanyaiH kAsarairivopagataiH // dvIpAdhipatvamiha no vanavAsabhAjo yadvIpino mama nirarthakameva nAma / Page #528 -------------------------------------------------------------------------- ________________ - 10 sargaH] hIrasaubhAgyam / tattatprabhoH pradiza kalpitakalpazAkhi ndvIpivrajo bhajati vaktumitIva bhUpam // 8 // yasyAM kvacitsthAne dvIpivrajo vyAghrasamUho bhUpaM.bhajate / utprekSyate-iti vaktumiva kathayitumiva / iti kim / mama dvIpIti nAma nirarthakamiva vartate / dvIpAni santyasyeti dvIpI idamabhidhAnaM vyarthamevAsti / yatkAraNAdiha jagati bhUmaNDale vA mama dvIpAdhipatva. meva nAsti / mama kiMbhUtasya / vanavAsabhAjaH / dvIpAdhipatvaM tu dUre tiSThatu, dvIpanagarAdimadhye sthitirapi nAsti / idaM tu jambudvIpam / tadrAmAdiSvapi sthiterabhAvaH / girigahare vAsabhAjaH sthiti kurvANasya / tattasmAtkAraNAt / he kalpitAnAM manaso'bhilaSitAnAM pUraNe kalpazAkhin khastaro he prabho he sAhe, tanmamatvaM dvIpAdhipatvaM pradiza dehi / iti vijJapnumiva // prAcIpatiM vibudharAjabalArighAti* jiSNuM sahasranayanaM zatakoTipANim / dRSTvA bhramAdiva hareH svapaterupetAH khaHsubhruvo vyabhurihAmitavAravadhvaH // 89 // iha sabhAyAmamitAH prANAtItAstAmbUlajalavAlanyajanAdivAhinyo vAravadhvo vAravilAsinyo vyabhuH zuzubhire / utprekSyate-khaHsudhruvo'psarasaH upetA AgatAH / kasmAt khasyAtmanaH patyurbharturharerindrasya bhramAdbhAntyA / kiM kRtvA / dRSTvA / arthAdyaM nRpam / kiMbhUtam / prAcIpatiM pUrvadikkhAminam / gurjara dezApekSayA phatepurasya pUrvadigvartitvAt / punaH kiMbhUtam / vibudhAnAM paNDitAnAM rAjAnamadhIzvaram / sarvazAstrakalApAragAmitvAt / punaH kiMbhUtam / balena kalitA baliSTA ye arayo vairiNasteSAM ghAtinaM hananazIlam / punaH kiMbhUtam / jiSNuM jayanazIlam / sarvatrApyapratihatatvAt / punaH kiMbhUtam / sahasranayanaM sahasrAkSam / punaH kiMbhUtam / zataza: koTayaH varNAdInAM zatasahasralakSAH pANI yasya prabalakozakalitam / indrArthe pUrvApatiM devarAjaM balanAmadaityasya riporghAtinaM nAnA jiSNuM sahasranayanaM vajrahastaM ca // UrvedamA vacana maulivilAsihastAH zrIkaNThamitramiva zIlati rAjarAjiH / zailA ivaitadabhibhUtamahIpatInAM muktAmaNIvasugaNAdhupadAH sphuranti // 90 // vacana kvApi sabhAyAM rAjJAM mahAmahIndrANAM rAjiH zreNI zIlati / arthAtsabhApatitvAt / yaM nRpaM bhajate / kiMbhUtAH / UrvedamA UvIMbhUtAH / prAyo'kabbarasAhisamAje sarve'pi janAH sAmantAdaya UvIbhUyaiva saMtiSThante iti rItirAsIt / punaH kiMbhUtAH / maulo Page #529 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 468 kAvyamAlA / mastake vilasanazIla sthAyuko hastau yasyAH / kamiva / zrIkaNThamitramiva / yathA vaizravaNaM yakSezvaratvAt rAjJAM yakSANAM rAjirghoraNI zIlati / 'yakSaH puNyajano rAjA' iti haimyAm / punaH kvacana etenAkacvarasAhinA abhibhUtAnAM vasevakIbhUtAnAM mahIpatInAM rAjJAM muktA mauktikAni, maNayo ratnAni / adhunA 'javAhara' iti prasiddhAH / vasUni svarNarUpyadhanAni teSAM gaNA Adau yAsAM tAdRzya upadAH prAbhRtAni Dhaukana kAni 'bhiTaNA' iti prasiddhAH sphuranti / ka iva / zailA iva / yathA atyuccAH zailA vIkSyante / yathA ati havyoslihAzcopadA dRzyante || zIlanti yaM vacana saMsadi lokapAlAH zacyA iva priyatamaM ca caturdigIzAH / sAGgA iva kvacana vIrarasAzca vIrAH senAnyameva caturaGgacamUranUnAH // 91 // ca punaH saMsadi sabhAyAM vacana pradeze catasRNAM prAcI - avAcI pratIcI- udIcIlakSaNAnAM dizAM haritAmIzAH svAmino lokapAlAH rAjAno yamakabbaraM zIlanti / kamiva / yathA zacyA indrANyAH priyatamaM prANanAthaM puraMdaraM somayamavaruNavaizravaNAbhiDAyakA lokapAlAH zIlanti / ca punaH kvacana kApi vIrAH subhaTAH zIlanti / utprekSyate - sAGgAH sazarIrA vIranAmAnaH paJcamA rasAH iva / punaH anUnA sutanutranizitazastrAdidvicatvAriMzadupagaraNa kalitA catvAri gajavAjirathapadAtilakSaNAni aGgAnyavayavA yasyAstAdRzI camUH zIlati / kamiva / senAnyamiva / atra eva ivArthe / yathA cakravartyAdisenApatiM caturaGgiNI senA sevate / athavA / senAnyaM svAmikArtikaM catuHskandhA surasenA sevate / devaiH skandameva senAMnItve'bhiSicya tArako nihataH / etadvistaraH parasamaye // AkAzavatkavibudhazriyamAdadhAnA nIrezitAra iva jiSNuramAbhirAmAH / zrIdA iva pradadhato'tra vadAnyabhAvaM sabhyA vibhAnti dhiSaNA iva vAgadhIzAH // 92 // azrIkabbarasabhAyAM sabhAyAM sAdhavaH sabhyAH sabhAsadaH rAjasabhopaveSTAraH vibhAnti zobhante / kiMbhUtAH / kavitayA kAvya kartRtvena / yaduktaM svagarvApahAriNA kena cidviduSA - 'vayamapi kavayaH kavayaH kavayaH kavayazca siddhasenAdyAH / yadyapi DalayoraikyaM tatki kalabhIyate rabhaH // ' iti / tathA budhatayA pANDityena zriyaM zobhAmA sAmastyena sarvakalAvettRtvena dadhAnAH sabhAyA vibhUSAM kurvANA vA / kiMvat / AkAzavat / yathA AkAzAH kavInAM zukrAnAM budhAnAM rohiNInandanAnAM ca zriyaM lakSmImA sAmastyena bibhrANAH kurvANA Page #530 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 sargaH] hIrasaubhAgyam / vA santi / sUryANAM dvAdazatvena bAhulyAdrahANAmapi bAhulyam / sUryANAM grahapatitvAt / punaH kiMbhUtAH / jiSNutvena subhaTatayA zauryeNa jayanazIlatayA ramA lakSmIH tayA a. bhirAmA gajAzvagrAmAdibahuvibhutibhrAjinaH / 'jite ca labhyate lakSmIH' iti vacanAt / za jaitrANAM subhaTAnAM hi prAyaH khAmino prAmAndadate iti rItiH / ke iva / nIrezitAra iva / 'vArnadIza: sarasvAn' iti haimyAm / vAripatirnadIpatizceti saMyogAdvA / yathA samudrA jiSNuramAbhyAM kRSNatatpatnIbhyAM kRtvA manojJAH / samudrazAyI kRSNaH / lakSmyAsta jAyAtvena sAMnidhyam / puna: kiMbhUtAH / vadAnyabhAvaM dAnazauNDatA prakapeNa dadhato bibhrataH / ke iva / zrIdA iva / yathA dhanadA dAnazIlatvaM dadhate / puna: kiMbhUtAH / vAgadhIzAH / pragalbhavAgvilAsAH / 'vAgIzo vAkpatau' iti haimyAm / ka iva / dhiSaNA iva / yathA surAcAryAH / 'dhiSaNaH phAlgunIbhavaH / gIrvRhatyoH patiH' iti haimyAm / vAcAmadhIzA bhavanti // . svastraiNajaitramaNikalpitazilpacaJca tpAJcAlikApahRtalocanacittavRttiH / pUrvAparAmbunidhisImamahImaghono yA saMsadApa suSamAM balabhitsabheva // 93 // pUrvAparAmbunidhI prAcyapratIcyasamudrI sImA avasAnaM maryAdA yasyAstAdRzyA mahyA bhUmermaghono vAsavasya saMsat sabhA suSamAM sAtizAyizobhA prApa lebhe / keva balabhisabheva / yathA balanAmAnaM dAnavendraM bhinatti hantIti balabhitpuraMdarastasya sabhA parSat sudharmAnAnI suSamAmApnoti / kiMbhUtA / svaH svargasya strINAM samUhaH straiNaM surAGganAgaNastasya jaitrIbhirjayanazIlAbhiH maNibhirvividharatnaiH kalpitaM racitaM zilpaM vijJAnaM tena caJcantIbhiH zobhamAnAbhiH / atha vA maNibhinimitaM vijJAnaM yAsAM tathA cazcantIbhiH pAzcAlikAbhiH putrikAbhirapahRtA khAyattIkRtA khAsu ekatAnA vihitA locanAnAmarthAdvilokakAntAnayanAnAM manasAM cetasAM ca vRttiApAro yayA sA // ityakabbarasabhAvarNanam // goSThI sRjankSitisitAMzurazeSazAstrA____dhItIva tatsadasi kovidamedurAyAm / dharma viziSya paricetumanA iti sma sAmAjikAnanuyunakti kadAcideSaH // 94 // eSo'kabbaraH kSitisitAMzurdharaNIrohiNIramaNaH kadAcit kasmiMzcitsagaye viziSya vizeSaprakAreNa kRtvA dharma mokSasAdhakaM mArga paricetuM paricitigocarIkartuM mano'ntaHkaraNaM yasya saH / tasyAM pUrvavyAvarNitakharUpAyAM sadasi sabhAyAM sAmAjikAn Page #531 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| sabhyAnityamunA prakAreNAnuyunakti sma / papracchetyarthaH / kiMbhUtAyAM sadasi / ko. viniravadyavidyAviduravizAradavRndaimeMdurAyAM puSTAyAM bhRtAyAm / maNDitAyAmityarthaH / kSitisitAMzuH kiM kurvan / goSThI vinodavAH sRjanirmimANaH / ka iva / azeSazAstrAdhItIva / yathA azeSeSu samasteSu zAstreSu vyAkaraNasAhityapramANacchandovedajyotiralaMkAranIticANakyAdiSu vAGmayeSu adhItamadhyayanamasyAstItyadhItI sarvazAstrAdhyetA goSTI sRjati // kiM papraccha tadevAha bhAsvAniva prakaTayatyanavadyamArga prANAnnijAniva piparti samagrasattvAn / dhatte spRhAmiha na siddhamiva kvacidyo 'nukrozazAlipadavImiva yojanaughaH // 95 // vizvAsumatsu samadRkparameziteva / saGgaM kusaGgamiva zAntamanA jahAti / . yaH potavattarati tArayate parAMzca saMsRtyudanvati sa kazcidihAsti sAdhuH // 96 // (yugmam) ___ iha mamAjJAvartini mahAmaNDale sarvadarzaneSu vA sa prasiddhimAn sAdhurmahAtmA kazciko'pi asti vartate / yattadornityasaMbandhAt sa kaH / yo mahAtmA bhAkhAn mArtaNDa ivAnavadyaM niSpApaM mArga panthAnaM prakaTayati prakAzayati / tathA yo nijAnAtmIyAnprA. NAn asUniva samaprAn sarvAn sattvAn prANinaH piparti pAlayati / tathA yaH siddho muktAtmeva iha vizve putrakalanadhanAdisaMsArAbhiSale vA kvacitkutrApi padArthe spRhAM vAJchA na dhatte dadhAti sRjati vA / punaryojanAnAM catuHkozImAnAnAM mArgapramANavizeSANAmoghaH samUha iva anukrozena dayayA / 'kRpAnukampAnukrozaH' iti haimyAm / anugateH paraspara saMbaddhaiH kozairgavyUtibhiH zAlate zobhate ityevaMzIlA padavIM mArgamAcAraM panthAnaM ca dhatte / tathA yaH parameziteva paramezvara iva vizveSAM trayANAM bhuvanAnAM samasteSu vA asumatsu jantuSu samA samabhAvA khaparavyavasAyarahitA ekasvabhAvaiva dRk dRSTiryasya / tathA yaH zAntamupazamazAli mitrAmitreSu samatayA samapariNAmatayA prava. rtamAnaM vA manaH khAntaM yasya tAdRk san kusaGga kukutsitaM pApmabhirvyasanibhiH pizunairvA saGgaM saMgamamiva / saGgaM pramudApramukhasaMbandhaM dhanabhogavilAsAdikaM saMgama vA ja. hAti khayaM tyajati / ca punaH saMmRtiH saMsAraH sa evAgAdho'paracakSuralakSyatala: udanvAnapAraH samudraH tasmin potavadyAnapAtra iva khayaM tarati parapAraM prayAsaM vinaiva mukhena prayAti, parAMzca tArayate paraM pAraM lambhayate // Page #532 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 471 10 sargaH] hIrasaubhAgyam / vAcaM sudhAmiva nipIya tataH samudra nemItamIvarayituH zravaNAJjalibhyAm / sAmAjikaiH sa jagade dvijacandrikAbhiH saMvardhitasphuraduraHsthalatArahAraiH // 97 // tataH sAhipraznAnantara sAmAjikaiH pArSadyaiH sa sAhirjagade bhASitaH pratyuttara pradIyate sma / kiMbhUtaH / nijavadanapadmavirAjidvijAnAM dazanAnAM candrikAbhiH kAntibhiH / dantAdhikAre candrikAzabdena kAntirevocyate / yathA raghau-'dazanacandrikayA vyavabhAsitam' iti / saMvardhitAH samyakaprakAreNa vRddhi nItAH sphuranto dIpyamAnA uraHsthale vakSaHsthAne sthitAstArA ujjvalAstArakasadRkSA vA hArA muktAkalApA yaiH / kiM kRtvA / zravaNe karNAvevAJjalo yo jinapANi: eko'JjaliH tAbhyAM dvAbhyAM kRtvA samudranemyA kSoNe: tamIvarayituH zarvarIvarasyAkabbarapAtisAhe: pUrvaprarUpitapraznalakSaNAM vANI nipIya sAdaraM zravaNaviSayIkRtya / kAmiva / sudhAmiva / kazcidbhAgyavAn pumAn sadgurupradattamantrArAdhanavidhinA pUrvapremNA vA prAcInAcIrNAtizAyipuNyena vA prasannIbhUtasudhAbhujA pradattaM pIyUSamaJjalibhyAM pibati // - asmAbhirIzitaradRzyata darzaneSu .: sarveSu zekhara ivAkhiladhArmikANAm / ekaH sa hIravijayAbhidhasUrirAjaH kSmApAlapaGktiSu bhavAniva bhUmipIThe // 98 // . he ISTe sarvatra pRthivIpIThe vijayavidhAnAdau samarthIbhavatIti IzitA tasya maMvo. dhanam he IzitaH svAmin , asmAbhiH zrImatsadasyaiH bhUmipIThe nikhilamedinImaNDale sarveSu samasteSu jainabauddha zaivasAMkhyavaizeSikanAstikalakSaNeSu SaTsu darzaneSu zAsaneSu / atha vA bhAraprAbhAkarajaimanIyAdiSu SaDdarzanAnAM zAkhAprazAkhAbhUteSvapi / so'sAdhAraNagaNitAnaNuguNagaNairjagatraye vikhyAtaH eko na dvitIyo yasyAdvitIyaH hIravijaya ityabhidhA nAma yasya tAdRzaH sUriSvAcAryeSu trizatpratirUpAdiSaguNitaSatriMzadguNai rAjate dIpyate iti rAjA etAvatA zrIhoravijaya sUripuruhUto'dRzyata darzanagocarIcakre nAparaH / ka iva / bhavAniva / yathA nikhilAnAM mudgalAnAM pratiSThAnAnAM 'paThANa' iti prasiddhAnAM vividhajAtituruSkANAM rAjaputrANAM mApAlAnAM pRthivIpatInAM patiSu maNDalISu bhavAna, sAhInAmapi sAhidRzyate / utprekSyate-akhilAnAmidAnIMtanayugajanmanAM samastAnAM dhArmikANAM dharmakartRNAM zekharo'vataMsa iva mukuTo vA // Page #533 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| atha hIravijayasUriguNavarNanaprArambha: adhyApya devaguruNA svavineyavargaH ___ khakhyAtaye pratibhuvaM prahitairivaitaiH / sabhyairguNAnkavayituM katicittadIyA prArabhyate sma vasudhAdhipateH purastAt // 99 // sabhAyAM sAdhubhiH sabhyaiH sabhAstAraiH vasudhAdhipaterbhUmaNDalAkhaNDalasya. purastAdane tadIyAn hIravijayasUrisaMbandhina: katicitsarvAtmanA kathayitumazakyatayA kiyatsaMkhyAkAn guNAnkavayituM stotum / 'ITTe kavayati kavate' iti kriyAkalApe / prArabhyate mma / utprekSyate-devaguruNA surAcAryeNa bRhaspatinA adhyApya pAThayitvA svayaM sarvazAstrakA lApAragAmino vidhAya vakhyAtaye sarvAvanIvalaye nijaprasiddhivihitaye bhuvaM prati bhUmI. maNDale prahitaiH prasthApitaiH khavineyavagairnijAntevAsivRndairiva // etasya dRSTirajaniSTa vibho sadRkSA / bhikSAcare'mRtabhujAmapi sArvabhaume / bhakte'pyabhaktikRti vArSikavAridasya - vRSTiryathekSuvipine kanakadrume ca // 10 // he vibho khAmin , etasya hIravijayasUredRSTirTak bhikSayA grAsamAtreNa carati vRttimAjIvikAM vidadhAtIti bhikSAcaro bhikSukaH / daridra ityarthaH / tasmiMstathA amRtabhujAM sudhAzanAnAM devAnAM sArvabhaume cakravartini puraMdare ca sadRzA nirvizeSA sadRzI ajaniSTa saMjAtA / punarbhakke khasevAsakte bhaktinirbharAntaHkaraNatayAzanAMzukAdidAyake vA tathA bhabhaktikRti avajJAkAriNi aniSTavidhAyini vA puMsi tulyaiva asya sUredRSTiraja. niSTa / yathA varSAsu bhavo vArSikaH varSAkAlasaMbandhino vAridasya bahulasalilAkhaNDadhArAvarSiNo meghasya vRSTirvarSaNamikSUNAM rasAlAnAM 'selaDI gUMdagarI' iti prasiddhAnAM vipine vane / kSetre ityarthaH / tathA kanakatarau dhattUrakavRkSe ca sadRzaiva saMjAyate // saMdhyAzravibhramamivAdhruvabhAvabhAja mudbhAvayanbhavamabhaGguratAM ca siddheH / AvedayatyasumataH kulayAtayAmo vaMzyAnivAyatihitaH sa hitAhitArtham // 101 // sa hIravijayasUrirasumataH sakalabhavikajantUn prati hitAnihaparalokeSTAn / tathA bhahitAn dvayorapi lokayoraniSTavidhAyino'rthAn bhAvAnpadArthAnvA Avedayate kthyti| ka iva / kulayAtayAma iva / yathA gotrabaddhaH pumAn vaMzyAnijaputrapautrAdikAn prati Page #534 -------------------------------------------------------------------------- ________________ . 10 sargaH] hIrasaubhAgyam / hitAhitArthAnAvedayate zubhAzubhAn bhAvAn kathayati hitamahitaM ca vakti / sUriH ki kurvan / saMdhyAghrANAM saMdhyAkAlasaMjAtavividhanIlapItaraktAdirAgakalitAbhrakANAM divasAvasAnapitR(sU prabhavadvividharAgANAM vibhramaM vilAsamiva / adhruvabhAvabhAjamazAzvatapariNAmajuSaM bhavaM saMsAramudbhAvayan prakaTIkurvan / ca punaH kiM kurvan / siddhermahAnandanagaryA abhaGguratAmanazvaratvaM zAzvatasukhAnuSaGgitAM prakaTayan prakAzayan / arthAjanAnAM purastAt / ata eva sUriryAtayAmazca kiMlakSaNaH / AyatAvuttarakAle ihaparalokAdau sAMsArikasarvavyavahArAdau ca hitaH zubhacintakaH pathyavaktA ca // yasmingatAvadhi vasanti pare nimagnA mInavajA iva janA vRjinAvagUDhAH / tasmAdbhavAmbunidhitaH sa pRthagbabhUva pakAntarAddhanarasAdiva puNDarIkam // 102 // sa sUristasmAdavAGmanasagocarIbhUtapUrvapArAdanantAnantapudgalaparAvartinivartananRttasUtradhArAtsaMsAro devAgAdhApAratvenAmbunidhiH samudrastasmAtsakAzAt pRthak babhUva bhino jAtaH / saMsAraM nirasya mokSamArge saMyame tasthivAnityarthaH / kiMbhUtAttasmAt / paGkaH pApamantare madhye yasya / kevalapApamayAdityarthaH / 'aMhaH kalaGkamacaM paGkaH' iti haimyAm / kimiva / puNDarIkamiva / yathA sitAmbhoja puNDarIkaM paGkaH kardamo'ntare madhye tale yasya tAdRzAt ghanassAtsalilAtpRthak bhavati / sa kaH / yasmin bhavAmbunidhau saMsArasamudre vRjinaiH pApakarmabhiravagUDhA * AzliSTA vyAptAH pApabharabhAritAH santaH pare itare bahulasaMsAriNo janA lokA vigato vizeSeNa yAto'vadhiH sImAvasAnaM yatreti kriyAvize. SaNam / anantAnantasamayamityarthaH / lInAstallInamAnasA vasanti saMtiSThante / ka iva / mInavajA iva / yathA matsyAH samudre nimannA eva tiSThanti // saMtrasyadeNaramaNIdRgapAGgaraGgo____tsaGgapraNatitakaTAkSaparamparAbhiH / cetasyavizyata mumukSumaNena tasyA lokasya madhya iva caNDarucIrucIbhiH // 103 // tasya hIravijayasya mumukSumaNe: zramaNamANikyasya cetasi citte saMtrasyantInAM lubdhakAdInAmAkasmikabhayAkulatayA palAyamAnAnAmeNaramaNInAM sAraGgAGganAnAM dRgiva caTulalocanamiva dRk dRSTiryAsAM taasaam| capalavilocanAnAM striinnaamityrthH| dRzAM nayanAnAmapAgayoneMtraprAntayoreva raGgayornartanasthAnakayorutsaGge koDe praNartitAbhistANDavaM kAritAbhiH kaTAkSANAmakSivikUNitAnAM paramparAbhi|raNIbhinAvizyata na praviSTam / kAbhiriva / caNDaro(ru)cIrucIbhiriva / yathA tIvrakiraNasya bhAskarasya rucibhiH kAntibhiH / Page #535 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 474 . kaavymaalaa| rucIzabdo dIrghaikArAnto'pyasti / yathA naiSadhe-'varuNapahiNImAzAmAsAdayantamamuM rucInicayamiva' iti / 'no cettA caNDarocIrucirucirucI' iti jinazatake'pi / alokasya jIvAjIvAdInAmanAdhArakSetrasya madhye vicAlena pravizyate / alokeSu sUryAdInAM na prakAzaH / parazAsane'pi dRzyate / yathA raghuvaMze-'so'hamijyAvizuddhAtmA prajAlopanimIlitaH / prakAzazcAndhakArazca lokAloka ivAcalaH // ' 'cakravAlAcalAdaki prakAzaH paratazcAprakAzaH' iti tadvRttau / 'lokAlokazcakravAlaH' iti haimyAm // saMsRtyasArasaraNIbhramaNIbhavena vizvatrayIjanimatAM nayatA vimoham / saGgena yadyatipateH purataH praNeze nAgena nAgadamanIta ivoddhatena // 104 // yasya yatipaternirgranthanAthasya purato'gre saGgena khajanaparijanAbhiSvaGgena praNeze praNaSTam / saMsAraviraktatvAttasya kutrApi pratibandho nAstItyarthaH / kiMbhUtena / saMsRtiH saMsaraNamanantabhavATavI paryaTanaM saMsAraH tadrUpA vividhanarakatiryagAdiduHkhaparamparAdAyisvAdasArA nikRSTA saraNirmArgastatra bhramaNyA paryaTane bhramaNena kRtvA bhavenotpannena / sAMsArikakuTumbasaMbandhasaMjAtenetyarthaH / ata eva kiM kurvtaa| vizvatrayyAstrailokyasya janimA surAsuranarANAM vimohaM mauvyaM nayatA prApayatA / keneva neze / nAgeneva / yathA utkaTena madena kopena voTureNa bhujaMgamena nAgAnAM sarpANAM damanI zaktimavanI auSadhivizeSastasmAtpraNazyate // saMkrAntazakrabalidhAmadharApadArtha sArthe jinAgamakaSollikhitAntarAle / saMkrAntirApi na kadApi hRdAtmadarze sUrIzvarasya kimanaGgatayAGgajena // 10 // sUrIzvarasya hRt hRdayamevAtikhacchatvAdAtmadarzo darpaNastatra aGgajena kaMdarpaNa kamanaH kalAkeli: / 'ananyajo'GgajaH' iti haimyAm / kadApi kasminnapi kAle khApajAprada. vasthAtAruNyataruNIdarzanAdisamaye'pi saMkrAntiH saMkramaNaM prativimbaM pravezaM ca nApi na prApe / yasya manasi kasminnapi prastAve smarodreko nAsIdityarthaH / utprekSyate-anaGgatayA azarIratveneva saMkrAmaNaM tu dehasyaiva syAttasya tu sa eva nAsti tasmAtkutaH saMkrA. ntiriti / kiMbhUte hRdAtmadarza / saMkrAntAH pratibimbitAH zakrasyendrasya balerbalinAno dAnavendravizeSasya dhAnormandirayoH khargapAtAlayoH / tathA dharAyA nikhilamahImaNDalasya ca padArthAnAM ghaTapaTastambhakumbhadAnavadAnavArimAnavAdyanekavastUnAM sArthAH samUhA yatra / prativimbaM ca nirmale vastuni syAt / ata eva punaH kiMbhUte hRdAtmadarze / jinAgamo Page #536 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 sargaH ] hIrasaubhAgyam / 475 jaina siddhAntaH sa eva kaSaH zANAnaM tenollikhitamuttejitaM dedIpyamAnaM nirmitamantarAlaM madhyaM yasya // nItvA bahirnijamanaH sadanAnnihanya mAnaM vibhAvya vibhunA khamarAtiMbhAvAt / nazyannivAnyajanahRtparamANumadhye rAgo viveza vivazAzayatAdadhAnaH // 106 // rAgo'nurAgaH sAMsArikaH snehaH / utprekSyate -- nazyanpalAyamAnaH san anyeSAM sUrivyatiriktAnAmitareSAM janAnAM hRt hRdayameva parama utkRSTo yo'NuH sarvalaghurati - sUkSmasthAnaM tasya madhye vicAle viveza praviSTavAn / naiyAyikAnAM mate hi manasaH paramANutvamucyate / yathA naiSadhe - ' yatpathAvadhiraNuH paramaH sA yogidhIrapi na pazyati sAkSAt / bAlayA nijamanaHparamANau hrIdarIzaya harIkRtamenam // ' iti / kiMbhUtaH / vivarAM vyAkulamAzayamabhiprAyaM mano vA A sAmastyena sarvaprakAreNa dadhAno bibhrANaH / tadeva vyAkulatvamAha -- kiM kRtvA / nijasyAtmano manazvittameva sadanaM vAsasaudhaM tasmAdbahirbApradezabhUmau nItvA niHsArya karSayitvA / niSkAsyetyarthaH / arAtibhAvAtpratibhavaM duHkhadAyakatvena vairitvAdvibhunA sUriNA nihanyamAnaM mAryamANaM khamAtmAnaM vibhAvya dRSTvA vijJAya vA // etena durgatirazoSyata bhUpamukhya grISmoSmaNeva vigalajjalapaGkapatiH / ullaGghayate sma bhavapaddhatirapyanena pAthojinIpriyatamena yathAbhravIthI // 107 // he bhUpamukhya sakalarAjacakracakravartin, etena sUriNA durgatiH samyaGkiyamayamasaMyamArAdhanato duSTA anantaduHkhadAyakA narakatiryaglakSaNA kugatirazoSyata niSiddhA niSThApitA * svataH / keneva / grISmoSmaNeva yathA nidAghadAghena vigalanti tApAtirekAnniryAnti vizuSya gacchanti jalAni pAnIyAni yasyAstAdRzI paGkAnAM jambAlAnAM patiH zreNI zoSyate / * api punaranena guruNA bhavapaddhatiH bhAvini bhUtopacArAtsaMsAramArga ullaGghayate sma avikrAntaH / keneva / pAthojinIpriyatameneva / yathA padminIprANanAthena sUryeNa abhravIthI gaganapadavI meghamAlA vA ullaGghayate // vAcaMyamAvanibhRtaH zamanAmasAmayonipratIpakalitAGkamanoguhAyAm / Page #537 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 479 kaavymaalaa| khAlambhabhIluka ivotkaTakopakumbhI kartuM pravezamapi no prabhaviSNurAsIt // 108 // he sakalarAjacakracUDAmaNe, vAcaM vANI yamayanti sAvadyavyavahAre pravartamAnAM niyatrayantIti vAcaMyamA vAgguptidhArakA / vAkkathanena manaHkAyaguptI samete / madhyagrahaNena AdyantayorgrahaNaM kAryam / 'tulAdaNDasyeva' iti nyAyena / tathA 'DhakkAyasamArambhe' ityatra sa. mArambha iti madhyamapadagrahaNena saMrambhArambhayorAdyantayoH padayorgrahaNam / 'tulAdaNDanyAyena' iti zrIratnazekharasUripAdAH zrAddhapratikramaNasUtravRttau procuH / teSAM saMguptitrayadhAriNAM sAdhUnAM teSu vAvanibhRtpArthivaH parvatazca tasya zamaH prazAntarasaH sa eva nAmAbhidhAnaM yasya tAdRzAH / sAmavedAdyonirutpattiryasya / zrUyate ca-'nArAyaNanAbhyambhoruhakuharakuTIramadhizayAnasya vedavidyAnigadato bhagavataH pitAmahasya bRhadrathAntaravikIrNAbhAsanAmAni gAyata: sAmazlokarasaniSpandAdudapadyanta airAvatasupratIkaprabhRtayo'STau diggaM. jendrAstebhyo'bhavan bhadramandamRgamizrajAtayo giricaranadIcarobhayacArigaH / prasiddhaM caitat sAmajA gajAH' iti campUkathAyAm / tasya teSAM vA pratIpaH zatruH kesarI tena kalito'Gga utsaGgo yasyAstAdRzIm / manaH cittameva guhA kaMdarA tasyAmutkaTo madoddhataH kopaH krodha eva kumbhI hastI pravezamapi kartuM prabhaviSNuH samartho 'nAsIt na babhUva / utprekSyate-khasyAtmana Alambho vyApAdanaM tatra bhIluko bibhyadiva // vizrANayatyasumatAM kSitikAnta bodhi bIjaM nidhiM janayiteva nijAGgajAnAm / siddhaH svasiddhimiva bhaktimatAM vinItA ntevAsinAmiva guruH paramAtmavidyAm // 109 // he kSite bhAminyAH kAnta vallabha, asumatAM bhavyajantUnAM bodhibIjaM samyaktvaM vizrANayati dadAti / ka iva / janayiteva / yathA pitA nijAGgajAnAM khanandanAnAM nidhi nidhAnaM datte prayacchati / punaH ka iva / siddha iva / yathA vidyAsiddhibhRdbhaktimatAM khasevAsakAnAM khasyAtmanaH siddhi mantrAdisAmarthya datte / punaH ka iva / gururiva / yathA samyagdharmopadeSTA vinItAnAM vinayakalitAnAM khAdezavazaMvadAnAmantevAsinAM ziSyANAM paramAtmavidyAmadhyAtmAnAyaM vitarati // mAnopamAnamamunA gamitaH kSitIndo __ jetuM punaH pratihatastamarAtimicchan / sAhAyyakaM kimu cikArayiSuH khakIyaM naktaMdina vitanute jagatAmupAstim // 110 // Page #538 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 sargaH] hIrasaubhAgyam / 477 he kSitIndo vasudhAsudhAMzo, bhAno'bhimAno garvaH apamAnamAttena sUriNavAvagaNanA gamitaH prApitaH san punarvyAghuTya pratighAtkopAttaM surimevAtmArAti khavairiNaM jetu. mabhibhavitumicchan vAJchan san jagatAM tribhuvanajanAnAmupAsti sevAM vitanute vidadhAti / katham / naktaM dinaM rAtriMdivA / utprekSyate-khakIyamAtmIyaM sAhAyyakaM sAhAyyaM cikArayiSuH kArayitumicchariva // vidveSiNIyamiti yena nihanyamAnA ... zizrAya zaMbaramasau ditijaM praNazya / sthAtuM na tatra vibhuretadudItabhIteH pratyaGginaM tribhuvane pramatIva mAyA // 111 // iyamasmAkaM pratibhavaM vidveSiNI vairiNI mahAhAnividhAyinI iti kRtvA nihanyamAnA mAryamANA satI asau prAyaH saMsAravartisarvajanahRdayasadatvena jagatpratItA mAyA zaThatA dambhacaryA / kapaTavartirityarthaH / praNazya kathaMcitprAptyA prapalAyya zaMbaraM zaMbaranAmAnaM ditirdAnavamAtA tasyA jAyate smeti ditijastaM zizrAya zritA / etasmAtsUrerudItAyAH prAdubhUtAyA bhIterbhayAt tatrApi zaMbarasamIpe'pi smareNa ghAtitvAtsthAtuM sthiti kartu na vibhurasamarthA satI / utprekSyate-nirvighnasthAnAbhAvAtribhuvane trailokye'pi pratyAGginaM ja. ntUn jantUn prati mAyA bhramati paryaTatIva // saMtoSatoyanidhimadhya ivAsya magno dagdhaH kimuddhatasitapraNidhAnavahau / jagdho'tha vA caraNakesariNA karIva lobhaH prabhoriti na cetkimanakSilakSyaH // 112 // he prabho svAmin , sUrerlobhaH / utprekSyate-saMtoSaH dhRtiH nirlobhatA sa eva toya. nidhiH samudrastasya madhye garbha jalAntarAle mano brUDita iva / atha vA utprekSyateuddhataH prajvalan sitapraNidhAnameva zukladhyAnameva vahiAlAjihvaH tatra tanmadhye dagdho bhasmIbhUta iva / atha vA karIva hastIva caraNaM cAritraM tadeva kesarI pazcAnanastena jagdho bhakSitaH kukSigatIkRtaH iva / iti cenna tarhi kiM kathamanakSilakSyaH na locanagocaraH kadAcidapi lobho na dRzyata ityarthaH // tRSNAM mahItalamahendra vibhurviratyA yo vAgurAmiva kRpANikayA nyakRntat / duHkhAnyalambhiSata mugdhajanairnipatya yasyAM mRgairiva bhavaM vipinaM bhramadbhiH // 113 // Page #539 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 478 kAvyamAlA | he mahItalamahendra he bhUmImaNDalAkhaNDala, yo vibhurhIravijayasUriH tRSNAM nAnAbhilAsvarUpAM spRhAM viratyA nikhilAbhilASaviramaNarUpaniyamena kRtvA nyakRntat ciccheda / kAmiva / vAgurAmiva / yathA kazcitsakalajantujAtakRpAparaH pumAn vAgurAM mRgajAlikAM kRpANikayA kSurikayA kartaryA vA kRntati chinatti / yasyAM tRSNAyAM vAgurAyAM bhavaM saMsAraM vipinamaraNyaM ca bhramadbhirmRgairhariNairiva mugdhajanairajJA nilokairnipatya tadadhInIbhUya patitvA duHkhAni anekaprakArAsAtaparamparA alambhiSata prAptAni // vizvatrayIza iva niHzaraNAtmabhAjA mAste mahImihira yaH zaraNaM zaraNyaH / maitryaM bibharti jagatA na kadApyamitrabhAvaM sa bhAnuriba nazyadazeSadoSaH // 114 // he mahImihira bhUmIbhAno, vizvatrayIzaH trailokyanAyakaH paramezvara iva yaH sUrirnirgataM zaraNamAdhAro yasya tAdRzamAtmAnaM bhajatIti teSAmazaraNAnAM zaraNaM gatirAste / kiMbhUtaH / zaraNyaH zaraNAgatavatsalaH / punaH sa bhAnuriva bhAsvAniva jagatA vizvalokena sAkaM maitryaM mitratAM sakhibhAvaM bibharti paraM kadApi kasminnapi prastAve amitrabhAvaM vairitAzayaM na vidhatte / kiMbhUtaH / nazyantaH palAyamAnA azeSAH samastA doSA apaguNA yasmAt / sUryastu sarvadApi mitra ityabhidhAnatvaM paraM nAmitrAkhyatAm / so'pi kiMbhUtaH / nazyanto'zeSAH sarvA api zvetAH kRSNAzca doSA rAtrayo yasmAt // saMmohasaMtamasasaMtatisAndriteSu mAnAvanIdharataTIsthapuTIkRteSu / saMsAravartmasu vimohavatAM zivasyA - khyAtA pathaH sa jagatAmiva vartmavedI // 115 // he khAmin akhilajaladhimekhalApIThaprabho, saMsAravartmasu bhavagahanamArgeSu vimohavatAM mithyAtvAjJAnAdinA mUDhabhAvabhAjAM diGmaDhIbhUtAnAM jagatAM tAtsthyAttadyapadeza iti nyAyena jagajjanAnAM zivasya mokSasya patho mArgasyAkhyAtA kathayitA te / kiMbhUtaH / saMmoho mahAjJAnam / 'saMmohadhUlIharaNe samIram' iti saMsAradAvastutau / sa eva saMtamasAni prasRmarAndhakArANi teSAM saMtatyA paramparayA sAndriteSu nIrandhrIkRteSu / punaH kiMbhUtaH / mAno'haMkAraH sa evAvanIdharaH parvatastasya taTIbhiH prapAtasthAnakaiH sthapuTIkRteSu viSameSu vihiteSu / ka iva / vartmavedIva yathA sadasanmArgavettA pumAn pathiSu vimohavatAM mArgAmArgadigapadikzuddhivirahitAnAM pathikalokAnAM zivasya nirupadravarUpasya mArgasyAkhyAtA vaktA bhavet / mahAparvatA digaharairandhakArairbahalIbhUteSu viSameSu ca // Page #540 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 479 10 sargaH] hIrasaubhAgyam / 479 arthAtkSamAdharapadaM kvacidapravRttaM ___ yasyAtmanastu giribhUpatibhirvibhaktam / jJAtvA tadAptamiva zIlati zAGgapANiM paryamUrtigharakuNDalicakravartI / / 116 // ___ paryasya palyaGkasya mUrti zarIraM dharatIti bibhartIti tAdRzaH kuNDalinA bhoginA cakravartI sArvabhaumaH zeSanAgendraH zAhUpANi kezavaM zIlati sevate / 'zeSazayyAzAyI kRSNaH' iti zrutiH / utprekSyate-tatsUreH sa cAsau hIravijayanAmA sUrirAcAryazca tasya kSamAgharapadam AptuM labdhumiva / kiM kRtvA / yasya sUrerarthAtparamArthavRttyA kSamAdharapadamadvai. tabhAvena kvacidanyatra puruSAdAvapravRttaM kutracitkadAcitkenApi na prAptam / tu punaH AtmanaH khasya zeSanAgasya tu kSamAdharapadaM giribhiH kulazailAdizilocayaiH tathA bhUpatibhirbhUpAlai. vibhakaM vibhaagiikRtm| girayo bhUpAlAzca kSamAdharAH zeSanAgo'pi kSamAdharaH iti na kimapi / zeSaH / sUrisadRzastvanyaH ko'pi trailokye'pi kSamAdharo nAsti / kSamA zAntiH kSitizca vijJAya jJAtvA // gambhIrabhAvaM dadhatA jinaM ca hRdA vigItaH prabhuNA payodhiH / pAdAravinde kimamuSya lakSmalakSAdupAstyai sthitavAnupetya // 117 // payodhiH samudraH amuSya sUrerupAstyai sevAyai / utprekSyate-lakSmaNaH AkRtirUpalA. Jchanasya lakSAtkapaTAdupetyAgatya samIpe sametya pAdAravinde sUricaraNakamale kiM sthitavAstasthAviva / kiMbhUtena / prabhuNA sUrIndreNa gambhIrabhAvaM gAmbhIrya tathA ca punarjinamahantam / candrasUryAdInAM rAjadhAnISu prAsAdasadbhAvAttatra catvAraH RSabha-candrAnana-vAriSeNa-vardhamAna-nAmAnaH zAzvatajinAH santi / jinajAtivAcitvAdekavacanam / tathA lokapravAdena kRSNaM samudrazAyitvAddAzAhaH / 'puruSottamo'bdhizayanopendrAvajendrAnujaH' iti haimyAm / taM dadhatA / atha sUristu jinazAsanAdhAratvAbainatvAJca jinaM vItarAgaM vitratA / kena / hRdA hRdayenAntaHkaraNena madhyena ca // dhareza yenAdharito mahinA sujAtarUpeNa ca dhIratAbhiH / mahIdharo manyubhujAmudItavrIDAjjaDIbhAvamivAbabhAra // 118 // he dhareza pRthivIpate, yena sUriNA mahinA khamAhAtmyena nijagauraveNa, tathA suSThu zobhanaM yajAtaM prakaTIbhUtaM rUpaM saundaryAtizayaH zobhanena kharNena ca, tathA dhIratAbhiH parI. SadAdibhirniSprakampatAbhiH ananyasAmAnyadhairyairvA adharitaH hInIkRtastiraskRtaH san manyubhujA yajJAMzAbhyavahAriNAM surANAM zailaH parvato merurudItaH prAdurbhUto yo vrIDo lajA tasmAt / 'udItamAtaGkitavAnazaGkata' iti naiSadhe / tathA 'brIDAyAM ca bhavedvIDo Page #541 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 480 kAvyamAlA / jAmAtre 'pyapatrapA' iti zabdaprabhede / vrIDazabdo'kArAnto'pyasti / 'smaratrIDasamasya yAnayA' iti naiSadhe / jaDIbabhUva mUDhaH / viceta iti yAvat / jAtaH // bAhyaM hanti tamo dvidhApi sa nRNAmastaMgamI nAstavAnvizvasyaiva vibodhakRtsa jagatAM kRtsnanpRNankauzikam / gRhNansarvarasAnasau navarasAMzcinvaJjanAMstApaya JchAntAneSa sRjanprabho tadupamAM dhatte va bhAvAMstataH // 119 prabho khAmin, tatastasmAtkAraNAt bhAnuH sUryastadupamAM sUrisAmyaM kva kutra labhate / api tu na kutrApi / yato hetoH sUryo bAhyaM cakSurgocaraM lokagataM tamo'ndhakAraM hanti / punaH sUrirdvidhApi bAhyaM tamo'jJAnaM maukhyai tathA bAhyaM pApamapi vyApAdayati / tathA bhAnuH astaM nAzaM gacchatItyevaMzIlo gamI / sUristu na vidyate'staH kSayo'bhyudayabhraMzo. vA yasyeti nAstavAn / sarvadodayItyarthaH / punaH kiMbhUtaH / vizvasyaikasyaiva bhUlokasya vi. bodhakRjAgarakArakaH uddyotakartA vA sUristu jagatAM trayANAM bhuvanAnAM pratibodhavidhAtA / bhAvAnki kurvan / kauzikamulUkalokaM kRtsnan pIDayan vAsare tasyAndhIbhavanAt / gurustu kauzikaM puraMdaraM pRNan atizAyisaMyamaguNaiH kRtvA prItimutpAdayan / punaH kiMbhUtaH bhAnumAn / sarvAnazeSAn rasAn bhUmaNDalagata pAnIyAni gRhNannAdadAnaH / 'zrISme sahasrarazmiH bhUtalagata rurvArasAnAdatte' iti zrutiH / munIndrastu sarasavyAkhyAnavidhAnAvasare navAn navInAnnavasaMkhyAkAn zRGgArahAsyakaruNAraudravIrabhayAnakabIbhatsAdbhutazAntAbhidhAnAn rasAMzcinvan puSTAnkurvan / prAyazcaritAnuvAdeSu sarve'pi rasAH samAyAnti na tathA siddhAntavyAkhyAnAdiSu / punarmArtaNDaH kiM kurvan / janalokAMstApayan svakIyAtyu - SNakiraNaistApasaMtApabhAjaH sRjan / bhavaparamparA paricitIkRta duranta duritodItaduHsahaduHkhadAvAnalajvAlAprataptAnekabhavika lokAn dhvaMsitAparasiddhAntavairujya jainarAddhAntasaMbandhibandhurastvavyAkhyAnaprAgalbhyapraguNAnaNupayodharAmRtadhArAdhoraNIbhiH zAntAnnistA pAJchItalAn zAntarasayuktAn vA kurvANaH // yadvAgvidhitsayA dhAtrAdattAM vIkSyAmbudhiH sudhAm / khedAdivormitumulaiH patito raTati kSitau // 120 // ambudhiH kSIrasamudro'rthAlabhyate umINAM caturdiggamanapravRttakallolakalApAnAM tumulairvyAkulazabdakolAhalaiH kRtvA / utprekSyate - kSitau bhUpIThe patitaH san raTati roditIva pUtkurute iva / kiM kRtvA / yadvAcAM vAcaMyamacandramasAM vANInAM vidhitsayA vidhAtumicchayA karaNaspRhayA dhAtrA jagatsRjA brahmaNA AdattAM gRhItAM sudhAM svAmRtaM vIkSya / dhanikadohanAvasare premAtirekA khatarNakapAnakRte gorgavAM vA dugdhamiva hariNA manthAnagamanthAnakamathanasamaye tasmAtkathaMciccAritvA rakSitaM pIyUSaM prAttaM prekSya // Page #542 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 sargaH] hIrasaubhAgyam / na kadAcana gocarA manAkrama bhajante prabhaviSNutAM prabhau / dazanA iva dantinAM mahIbhRti vA bhAnumatIva tAmasAH // 121 // he sAhe, prabhau sUrIndre sakalasAmarthyavati vA yatra kadAcana kasminnapi tAruNyAdisamaye gocarAH zabdarUpagandharasasparzAkhyAH pazcApi viSayAH prabhaviSNutAM sAmarthya na bhajante sma / taM na prAbhavannityarthaH / ka iva / dazanA iva / yathA dantinAM gajendrANAM dantakozA mahIbhRti parvate na prabhavanti / vA punastAmasA iva / yathA tAmasAstamasAM samUhA ghUkA vA bhAnumati sahasrakiraNe na prabhavanti // sudhAdhAmadugdhAbdhikarpUrapArIkumutkundazudhairyazobhiryatIndoH / kudRkkoTisaMTIkamAnAyazobhiH punarvizvamIzaprayAgI(gA)yate sma // 122 // he ISTe sakalabhUmaNDalaizvaryavAn bhavatIti Izastasya saMbodhanaM he Izvara, yatIndoH sUreH sudhAdhAmAmRtakiraNazcandraH, tathA dugdhAbdhiH kSIrasamudraH, tathA karpUrANAM ghanasArANAM pAryaH zakalAni 'phaDasi' iti prasiddhAH samUhA vA kumudAni kairavANi kundAni mucakundakusumAni tadvat zubhairujjvalairyazobhiH kIrtibhiH / punaH kudRzA kupAkSikANAM koTeH saMTIkamAnaiH prasaradbhirayazobhirmaSIzyAmApakIrtibhiH kRtvA vizvamidaM jagat prayAgI(gA)yate sma gaGgAyamunAsaMyogavadAcarati sma / sUriyazAMsyatyujjva. lAni gaGgApravAhAH, kudRzAmapayazAMsi zyAmAni kAlindIkaluSajalAni, teSAM saGgo ni. khile'pi loke'to vizvameva prayAgI(gA)yati(te) prayAgaM tu ekatrAste // rAjanyasya guNAngalanmitisudhAspandAnnipIyAdarA nmadbhojyA api mayyanAdaraparA bhogIzvarA bhAvinaH / mAM tAtAnugRhANa tena sudhayAtyabhyarthitaH sAgraha - tAnazrAvayituM kimamburuhabhUretAnvikarNAnvyadhAt // 123 // he rAjan , amburuhabhUrbrahmA tAn sUriguNAn azrAvayituM na zravaNagocarIkArayitum / utprekSyate-etAn bhogIndrAn vikarNAnkarNarahitAn vyadhAt kRtavAniva / 'azrotrAH phaNinastadeva ruciraM no cedahikhA minA' iti khaNDaprazastau / kiMbhUto vedhAH / tena kAraNena he tAta dhAtaH, mAmanugRhANa mayyanugrahaM kuru ityamunA prakAreNa sudhayA kakko. lAkhyena pIyUSena sAgrahaM soparodhamabhyarthito yaacitH| yattadoH saMbandhAdyena kAraNena galantI niryAntI mitirmAnaM yeSu / apramANAnityarthaH / tAdRzAn sudhAspandAnamRtarasAn yasya gurorguNAn nipIya sAdaraM zrutvA ahameva bhojyaM bhojanaM yeSAM te mojyA api bhogIzvarAH sarve'pi nAgendrAH mayi sudhAyAM viSaye na vidyate AdaraH AitiH puro'pre yeSAm / atha vA Adare tatparatA yeSAM te anAdaraparA akhIkAraparAyaNA . ityarthaH / bhAvino bhaviSyanti / ityayaM hetuH // Page #543 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 482. kAvyamAlA | surazikhariNastuGge zRGge dhvanigrahapAraNAM tridazasudRzAM gAyantInAM guNAzramaNezituH / rasikamanasau zyAmArAmAvarAmbaraketanau kimayata ito gItiM zrotuM tamIdivasAtyaye // 124 // zyAmA zarvarI saiva rAmA vanitA tasyA varo bhartA / ' yAminIkAminIpatiH' iti kAvyakalpalatAyAm / candra:, tathA ambaraketanaH sUryaH / 'gaganadhvajAdhvagAH' iti haimyAm / yathA gaganadhvajastathA paryAyaparivartanAdambaraketanaH / ' dvaye'pi bhUbhRdAyeSu' iti hai mIvacanAt / iti tau tabhI rAtrirdivaso vAsarastayoratyaye virAme kSaye vA / prabhAte saMdhyAyAM cetyarthaH / utprekSyate - tridazasudRzAM surAGganAnAM gItiM guNagrAmagAnaM zrotuM zravaNaviSayIkartuM kimayataH gacchata iva / tridazasudRzAM kiM kurvantInAm / surazikhariNaH suparvaparvatasya tuGge gaganAliGgini zRGge zikhare gAyantInAM gAnagocarIkurvantInAm ! kAn / zramaNezituH sUrirAjasya guNAn / kiMbhUtAM gItim / dhvanigrahapAraNAM rasikA -- yitamAnasamanujAnAM zravaNAnAm / 'zrutau zravaH / zabdAdhiSThAna paijUSamahAnAdadhvanigrahAH // karNaH zrotraM zravaNaM ca' iti haimyAm / pAraNAm / yathA upoSitAnAM braDsasarasIkRta rasavatIvalane pAraNA tadAkhAde cAtitRptiH syAt tathA sUriguNagItizravaNena karNAnAM tRptiH syAt / ata eva zrutipAraNAM gItiM zrotuM prayAtaH kuta ito'smAtsthAnAnmeroH samIpe shikhrsNnidhaane| kiMbhUtau / khAdarasikamanasau sarasagAnAkarNane rasakalite utsukatAyukte cetasI yayostau // dhanyAste nRpate phalegrahi punasteSAmabhUjjIvitaM taiH prApe svajanuH phalaM prathamato gaNyAzca puNyAtmanAm / yairlAvaNyasudhAM nyapIyatatamAmAM kaNThamutkaNThitaiH sUraiH smeramukhAmbujanmani zaraccandre cakorairiva // 125 // he nRpate he naranAtha, jagati te puruSA dhanyAH kRtapuNyAH puNyavantaH / punasteSAM puruSANAM jIvitaM prANitavyaM phalegrahi saphalamabhUtsaMjAtam / punastaireva mAnavaiH khajanuSaH nijAvarasya phalaM sArthaka bhAvaH prApe labdham / ca punaste mAnuSAH puNyAtmanAM pavitrAtmanAm / sukRtavatAmityarthaH / madhye prathanata Adito gaNyAH puNyavanto janAstA - nAdau saMsthApya gaNanIyAH saMkhyAgocarIkartavyAH / te ke| yairutkaNThA autsukyaM jAtA yeSAM te utkaNThitAstairutkaNThitaiH sadbhiH sUrehIMravijayayatirAjasya smeraM vikasitaM yanmu-khAmbujaM tasminviSaye lAvaNyaM saundaryameva sudhAm AkaNThaM kaNThaM maryAdIkRtya nitarAmatizayenApIyatatamAmApItA AsvAditA / kairiva / cakorairiva / yathA zaraccandre jaladharavirAmasamayodayamAna sudhA kiraNe jyotsnA priyaiH pIyUSaM pIyate // 1 Page #544 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 sargaH hIrasaubhAgyam / 483 tADaGkA iva karNapUrapadavImAlambamAnA puna bibhrANA hRdaye zriyaM trijagatAM muktAkalApA iva / harSAdurbhuSitA vayaM smRtivazAyeSAM priyANAmiva kSoNIbhUSaNa bhUSaNairiva guNaistai Syate sa prabhuH // 126 // he kSoNIbhUSaNa medinImaNDalamaNDana, bhUSaNairmaNIvarNAbharaNairiva tairjagajanavikhyAtairguNaiH kRtvA sa prabhuH bhUSyate alaMkriyate / te ke / ye guNAstADakAH kuNDalA iva / kuNDalazabdaH punapuMsakaliGge / 'kamalaM malaM tu zalazAlakuNDalAH' iti liGgAnuzAsane / kau~ zravaNau pUrayantIti, karNo zravasI pUrye pUryete yairvA, teSAM padavI padamAlambamAnAH AzrayantaH santIyadhyAhAraH / punarye guNAH muktAkalApA iva mauktikahArA iva trijagatAM tribhuvanajanAnAM hRdaye manasi vakSasi ca zriyaM zobhA bibhrANAH santi / puna* theSAM priyANAmiSTAnAmiva smRtivazAtsmaraNayogAdvayaM zrImatsabhyA api harSAccetaHprasabatAyA vaMzAtpramodAdvA udbuSitA romAzcitAH smaH // paNDA citrazikhaNDinAM tanujavaccetsyAdasAdhAraNI .. yasyAsye bhujagaprabhoriva bhavejjihvAsahasraM punaH / .. yasyApyaskhalitA surezvarasaridvIcIva vAkcAturI saMstotuM prabhavenna so'pi suguroryAvadguNAnbhUmaNe // 127 // he bhUmaNe kSoNImANikya, so'pi pumAn sugurojhairasUreryAvataH samastAn / 'yAvajanaraJjanavratI' iti naiSadhe / 'samastalokarAgotpAdane vratamasyAsti' iti tadvRttau / guNAn saMstotuM samyaktayA sarvaprakAreNa varNayituM na prabhavena samarthIbhavet / sa kaH / yasya puMsaH citrazikhaNDinAM sptrssiinnaam| 'saptarSayazcitrazikhaNDinaH' iti haimyAm / tanujavanandasyeva bRhaspateriva / 'vicitravAkcitrazikhaNDinandanaH' iti naiSadhe / paNDA taccAnugAminI matizcedyadi asAdhAraNI vizve kasyApi sadRzI na sarvebhyo vAgdevatAvAcaspatipramukhama. khabhugdAnavamAnavebhyo'bhyadhikA / 'sAdhAraNI giramuSarbudhanaiSadhAbhyAm' iti naiSadhe / 'sAdhAraNAtkhArthe bho vikalpo DIpo'pi vikalpoktiH / sAdhAraNI sAdhAraNA' iti prakriyAkaumudyAm / api punarbhujagaprabhornAgarAjasyeva yasyAsye yadIyavadane jihvAnAM rasanAnAM sahasra dvisahasrI vA ityAllabhyate / bhavet / api punaH surezvarasarito ggngnggaayaaH| 'siddhakhaHkhargiravApagAH' iti haimyAm / yathA surApagA tathA surezva. rApagApi / tathA 'surezvarataTinItIrasthasiddhAGganAH' iti bhojaprabandhe'pi / vIcIva jAtAvekavacanam / kallolamAlikevetyarthaH / yasya vAkcAturI vacanavilAsaH kutrApi varNanAdau askhalitA akuNThA kvApi na skhalati // Page #545 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| dRzo gocaro na zruteH prAghuNazca praNItaH paraH kazcidasmAbhirIdRk / vidhAtrA vidhAyainamAropi vidmo dhvajo'dhIza satsargasaudhAgrazRGge / / 128 // __ he adhIza he nAyaka, asmAbhiH khaparAnekadeze dRzvabhiH zrImatsabhAstArairIdRgadvaitaguNamaNIgaNarohaNadharaNIdharaH paro'nyaH kazcitko'pi dRzo locanasya gocaro viSayaH cakSurlakSyaH tathA zruteH prAghuNaH karNasyApyatithina praNItaH / na dRSTo nApi zruta ityarthaH / atra vayamevaM vidmaH-vidhAtrA vedhasA satAmuttamAnAM sargaH sRSTinirmANaM sa eva saudhaM mandiraM tasyAprazRGgamuparitanazikharaM tatra dhvajaH keturAropitaH / kiM kRtvA / enaM sUriM vidhAya nirmAya // iti hIravijayasUriguNavarNanam // avanirajanijAniH premaromAJcitAGgo nigaditamiti teSAM karNapeyaM praNIya / raNaraNakitacetA jAyate sma vratIndoH Rtubhuja iva siddherdAyino darzanAya // 129 // avaniH kSoNI tasyAH / rajanI rAtrirjAyA yasyaM / 'jAyAyA niG yalopazca' iti / rajanijAnizcandraH akabarapAtisAhiH vratIndoH sUrIzvarasya darzanAya avalokanArtha raNaraNaka autsukyaM jAtaM yasmiMstadraNaraNakitaM ceto mano yasya tAdRzo jAyate sma. babhUva / kiMbhUtaH / premNA snehena romAJcena pulakena ca yuktamaGgaM yasya / kasyeva / Rtubhuja iva / yathA kazcitsiddherabhilaSitasya dAyino dAnazIlasya darzanArthamutkaNThamanA bhavet / kiM kRtvA / iti pUrvoktaprakAreNa teSAM sabhyAnAM nigaditaM bhASitaM sUrIstutirUpaM vacaHkarNayoH peyaM pAtuM yogyaM zravaNAhai praNIya kRtvA // ' avanivalayavAsavo vazIndorjagadatizAyiguNaikatAnacetAH / vasupuruSamivAtmadiSTadiSTaM svasavidhamenamupAninISurAsIt // 130 // avanivalayavAsavo bhUmaNDalAkhaNDala: enaM sUri khasavidhaM nijasamIpamupAninISurAnetumicchuH AsIt / kiMbhUtaH / jaganti trINi bhuvanAnyatizerate atikrAmanti ityevaMzIlA ye guNAsteSu ekatAnaM layAnugamaikAmaM ceto yasya mAnasaM yasya saH / kamiva / vasupuruSamiva / yathA Atmano nijasya dipTena bhAgyena diSTaM dattaM varNanaraM khasamIpamAnayati // yaM prAsUta zivAhvasAdhumaghavA saubhAgyadevI punaH putraM kovidasiMhasIhavimalAntevAsinAmagrimam / saMjAto dazamo'tra devavimalavyAvarNite hIrayu ksaubhAgyAbhidhahIrasUricarite sargo rasairujjvalaH // 131 // Page #546 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 11 sargaH) hIrasaubhAgyam / atrAsmin hIrasaubhAgyamiti nAma yasya tAdRze hIrasUreharivijayagaNadharasya carite dazamaH sargaH saMjAtaH samabhavat / kiMbhUtaH / rasaiH vIrakaraNAbIbhatsazAntAdibhirnAmabhiH kRtvA ujvalo dIpyamAnaH // iti paNDitasIhavimalaziSyapaNDitadevavimalaviracitAyAM khopajJahIrasaubhAgyanAmamahAkAvyavRttI dillImaNDalanagaranAgarahamAMutanandanAkabarasAhiripudigvijayaphatepurasthApanAsAhisabhAsAhitapraznasabhyaproktazrIhIravijayasUriguNavarNano nAma dazamaH sargaH // ekAdazaH sargaH / athAhvAtumIhAMbabhUvAbdhinemItamIzo munInAM sunAsIramenam / prabodhAya dharmAtmanaH kiM nijasyAvatIrNa punahemacandraM vratIndram // 1 // atha sabhyajanavarNitazramaNendraguNazravaNAnantaramabdhinemeH samudramekhalAyA bhUmestamIzo rAtripatizcandraH / bhUpatirityarthaH / saH akabbarasAhiH enaM zrIhIravijayanAmAnaM munInAM sunAsIra * vAcaMyamapuraMdaramAhvAtuM khasamIpe samAkArayitumIhAMbabhUva vAJchati sma / dharma eva AtmA kharUpaM yasya bhAvinibhUtopacArAt tAdRzasya nijasyAkabbarAtmanaH prabodhAya dharmAvabodhArtham / atha ca dharmAtmanaH kumArapAlasya / 'kumArapAlazcaulukyo rAjarSiH prmaarhtH| mRtakhamokkA dharmAtmA mArivyasanavArakaH // ' iti haimyAm / prabo. dhAya pratibodhakRte punardvitIyavAramavatIrNa gRhItAvatAraM hemacandraM vratIndraM hemAcAryamiva // tato'jUhavatayugmaM viyugmIkRtArAtipakSaH kssmaakrmsaakssii| payorAziparyantarASTrapratiSThA manISIva yadveda niHzeSabhASAH // 2 // tataH sUrerAkAraNAkAlAnantaraM kSamAyAH kSoNeH karmasAkSI bhAkhAnakabbarasAhiH khasa, bhAyo bhUmau ca prasiddhaM khyAtimat dUtayugmaM saMdezahArakadvandumajUhavadAkArayAmAsa / kiMbhUtaH kSamAkarmasAkSI / viyugmIkRtAH viyogaM strIbhiH sama-vizleSaM prApitA: arAtInAM vairiNAM pakSA vaMzA ripuvargA yen| kiMbhUtaM dUtayugmam / yat niHzeSAH samastA bhASA vi. vidhadezotkIrveda jAnAtIti / ka iva / manISIva / yathA vidvAniHzeSAH SaDapi saMskRta-prA. kRta-mAgadhI-zaurasenI-paizAcI-apabhraMzI-lakSaNA bhASA vetti / kiMlakSaNA bhASAH / payorAzayazcatvAraH samudrAH paryantaH prAnto yeSAM tAdRzA ye rASTrA dezAH / rASTrazabdaH punapuMsake / 'bhraSTrApakararASTrAtakrajaTharAH' iti linggaanushaasne| teSu pratiSThA mAhAtmyapra. siddhiryAsAM tAH // vipakSAnkSitau kSmAbhRto hantumeto dhulokAdivAkhaNDalaH khrgivrgH| dviSatkAlarAtrIyitAnekavIraM dviSAM parSadIti stavIti prabhuM yat // 3 // yadUtayugmaM dviSAM zatrUNAM parSadi sabhAmadhye prabhuM vakhAminamityamunA prakAreNa stavIti vrnnyti| kiMbhUtaM prabhum / dviSatAM pratipakSalakSANAM kAlarAtriH pralaya nizA / yasyAM Page #547 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 486 kAvyamAlA / yAminyAM kAlikA sarvAn sattvAnkukSigatAnkariSyati tadvadAcaritAnAmazeSIkRtAzeSadviSaH saMkhyAtigA vIrAH subhaTA yasya tam / iti kim / yadasmAkaM svAmI dyulokAddevabhavanAtsvargAtsvargivargerdevavRndaiH samaM vipakSAnvairiNa eva tadrUpAnvA kSmAbhRtaH kSoNIpAlAnparvatAMzca hantuM vyApAdayitumucchettuM kSitau pRthivyAmeta AgataH AkhaNDalaH zakra ivAste // hatArAtisAraGgadRkajjalAGkasravadvASpabhAnUdvahAvAripUre / abhiSTauti lIlAmarAlAyamAnaM yazo yatprabhorvairabhAjAM samAje // 4 // yahUtayugmaM vairabhAjAM vidveSiNAM samAje sabhAyAM hatAH khakhAminA saMprAmANe vyApAditA ye arAtayaH vipakSakSoNIndrAH teSAM sAraGgadRzo mRgalocanAH priyatamAstAsAM erbhyo nayanebhyaH kalamaJjanamaGke koDe arthAnmadhye mizrIbhUtatvAdyeSAM tAdRzAH sravanto galanto nirantaraniSpatanto bAppA ambu ( zru) dhArAsta eva bhAnUdrahA sUryasutA yamunA tasyA vAripure payaH pravAhe lIlAmarAlAyamAnaM krIDAlasarAjahaMsa ivAcarat prabhoH khAmino yazaH zlokamabhiSTauti varNayati // vacovaiduSImetadIyAmadhRSyAM nirUpya pratIpaiH kSitIzaiH praNese / yadurvIvibhorAgamAtprAggabhasterivAnUrurocistamizraprasAraiH // 1 // etadIyAM dUtayugmasaMbandhinImadhRSyAmanAkalanIyAM pratipakSapakSalakSasvAntakSobhakArikAM vacovaiduSIM vacanacAturIM nirUpya prekSyArthAdavadhArya yaduvIMvibhoH yasyAkabbara sAherAgamAdabhiSeNanairAgamAtprAk pUrvameva pratIpairvirodhibhiH kSitIzairbhUpAlaiH praNeze prapalAyitam / kairiva / tamizraprasArairiva / yathA gabhasterbhAnoH AgamAdudayAtpUrvamanUrurociH aruNaprabhAM vibhAvya / dhvAntavistAraiH praNazyate // AditazcaturbhiH kulakam // iti dUtakhabhAvaH // ciraM jIva nandeti dUtau nigadyAdhipaM nematurmUrdhni pANI praNIya / punastau sudhAsAdhimAnaM dadhatyA saMbhAvayAmAsa vAceva dRSTyA // 6 // he prabho, tvaM ciraM bahukAlaM galitAvadhisamayaM jIva merumahIdharasamAnamAyuH paripAlaya / tathA nanda puraMdaravatparamasamRddhimAn bhava / ityamunA prakAreNa nigadya AzIrvacanaM kathayitvA / tathA mUrdhni mastake pANI svahastau praNIya saMyojya / zirasyaJjaliM vidhAyetyarthaH / tau dUtau saMdezahArakau adhipaM khAminaM nematuH praNamataH sma / punaH so'kabbarasAhiH tau - dUtau prati sughayeva pIyUSeneva sAdhimAnaM madhurimANaM zubhramANaM ca dadhatyA dhArayantyA / 'vayAhataH kiM bharasAdhimabhramaH' iti naiSadhe | vAceva vANyeva dRSTayA dRzA vilokanena kRtvA saMbhAvayAmAsa / prasannadRzA vyalokayadityarthaH // Page #548 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 11 sargaH ] hIrasaubhAgyam / tataH kSoNizakrAzayaM tau bubhutsU sma yuGkaH svavakrAmbuje vAgvilAsaiH / saritpreyasazcetasastAdRzAnAM punaH kena yena pratIyeta pAraH || 7 || tataH sAhinA dRSTisaMbhAvanAnantaraM tau dUtau vAgvilAsairvacanavaicitrIbhiH svavAmbuje nijavadanakamale yuktaH yojayataH smetyarthaH / kiM kartumicchU / bubhutsU boddhumicchra jJAtuM kAGkSantau / kam / kSoNizakasya sAherAzayaM manobhiprAyam / yena kAraNena saritpreyasaH samudrasya punastAdRzAnAM gambhIrAzayAnAM mahAtmanAM cetaso hRdayasya ca pAraH paravIraM pUrNAzayabhAvaH kena puMsA pratIyeta jJAyate / api tu na kenApyavabudhyate // harirvA kRtAntaH pracetAH kuberaH kimu tvaddigambhojadRgrakSakeSu / yadeteSu kenApi kRtyaM bhavettatpragalbhIbhavAvastadAhvAvidhAsu // 8 // 187 he Iza, haririndraH, tathA kRtAnto yamaH, tathA pracetA varuNaH, tathA kubero vaizravaNaH, eteSu caturSu madhye cedyadi te tava ekenApyanyatamena kRtyaM kArye bhavetsyAt / utprekSyatetvaddigambhojadRzAM tava pUrvAdakSiNA pazcimottarAlakSaNAnAM nAmnAM diGmRgAkSINAM rakSakeSu kimu rakSAkAra keSviva sauviddleSviva / yato harirvAnaraH, kRtAntaH kAlaH athavA kRtasyopakArasyAnto'vasAnaM yasmin sa kRtaM kimapi na vetti kRtaghnaH, tathA pracetAH sumanA rAjapatnI jananIM manute / tathA kutsitazarIraH, evaMvidhAnAmavarodharakSaNaM yuktameveti / tvadantaHpurarakSakeSu tarhi tadAnAvidhAsu teSAmindrAdInAM caturNI lokapAlAnAM prAkAraprakAreSu pragalbhIbhavAva udyamaM kurvaH / tamAkArayAva ityarthaH // trilokyA ivAdhIziturbhUmibhartarbhavatto bhavetko'pi vaimukhyabhAgyaH / purastAdudeSyantyajAnanvanAGkeSvanantAni duHkhAni khAniH smayAnAm ||9|| he bhUmibhartaH he dharaNIramaNIramaNa, yaH ko'pi vipakSAdiko bhavattastvattaH sakAzAt vaimukhyabhAk parAGmukhatAbhAjI bhavet / kasmAdiva / trilokyAstribhuvanasya adhIzituH svAminaH paramezvarAdiva / yathA ko'pi pApAtmA parameSThinaH parAGmukho bhavati / kiM kurvan / ajAnan avidan / kAni / vanAGkeSu kAnanAnAM kroDeSu madhyeSu purastAdapre udeSyanti prakaTIbhaviSyanti utpatsyamAnAni anantAnyapArANi na vidyate'nto'vasAnaM yeSAM tAdRzAni duHkhAni / yaH kiMbhUtaH / smayAnAmahaMkArANAM khAnirAkaraH sthAnam / atha ca bhagavataH parAGmukho'pi pApmA anAdikAlAnAmAtyAkInaM zaivazAsanamiti garvA - vezavazaMvado durbuddhirvanAGkeSu sUkSmavadarasAdhAraNapratyekavanaspatikAyAdimadhyeSu purastAdbhAvisaMsAraparamparAnu prAdurbhavaSyanti saMpatsyamAnAni anantAni ananta kAlaveyAni duHkhAni chedanabhedanAdyanekavedanA na jAnIte / mithyAmatamUDhIbhUtatvAtra vettItyarthaH // asaMkhyeSu saMkhyeSu vidveSilakSAvilakSyIkRterbibhradutsekabhAvam / vidhitsurmRdhaM bhUdhavauddhatyabhAgyastvayA pUrvadevezavatkezavena // 10 // Page #549 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 188 kaavymaalaa| he bhUdhava pRthivIpriyatama, auddhatyavAn uddhatatayA unmattatvena vA yuktaH ko'pi nRpaH tvayA bhavatA sAhinA samaM mRdhaM yuddhaM vivitsuH kartumicchurbhavet / kiMvat / pUrvadeve. zavat / yathA dAnavendraH kezavena nArAyaNena sAdha saMgrAma vidhAtumicchati / 'asurA ditidanujAH pAtAlokaH surArayaH / pUrvadevAH zukraziSyAH' iti haimyAm / yaH kiMbhUtaH / asaMkhyeSu saMkhyAtIteSu anekeSu saMkhyeSu saMgrAmeSu vidveSiNAM vairiNAM lakSANAM zatasahasrANAM vilakSyIkRterabhibhavanAdutsekabhAvaM garvAvezavazaMvadatAm / 'upadA vivizuH . zazvanotsekAH kosalezvaram' iti raghau / vibhraddadhAna // bhavacchidradarzI bhavedvA yadanyaH purobhAgivadbhAgadheyairvimuktaH / praNIyAnukUlIbhavanmAnasaM taM padAje prabho GgabhUyaM nayAvaH // 11 // / he prabho khAmin , ca punaryadyadi anyaH paraH ko'pi vaibhavavAn purobhAgivadbhuvanaja. nadoSadarzanaikatAnadRSTiriva bhavatastava chidrANi svena parAbhavitumicchayA sAsUyatvena dezAdijighRkSayA vA apaguNAndoSAnpazyatItyevaMzIlo bhavacchidradarzI bhavetrAtaH syAt kiM bhAgadheyaiH sukRtairvimukto bhAvirAjyAdibhraMzAtpuNyaistyaktaH / taM pUrvokaM sakalamapya. nukUlIbhavattava sevAhevAkibhAvaM bhavanmAnasaM mano yasya tAdRzaM praNIya kRtvA prabhoH khAminaH padAbje caraNakamalAGke bhRGgabhUyaM bhramarIbhAvaM nayAvaH prApayAdhaH // trimivizeSakam // tapasvI sabhasmA zmazAnAzrayo vA tridaNDI jaTI vA maThI ruNDamAlI / vratI vADavo dhUmapaH somapo vA bhavedyena te kRtyamAdizyatAM saH // 12 // he sAhe, tapasvI tApasaH, saha bhasmanA bhasitolitena vartate yaH sa sbhsmaa| yogI. tyarthaH / zmazAne pretavane Azrayo yasya sa zmazAnavAsI ceTakAdikumantrasAdhakaH / tathA tridaNDI trayo daNDA yasya sa kApilaH trizUlI vA / tathA jaTA bhasmAvaguNThitake. zakalApaH asyAstIti jaTI bRhajaTAdhArakaH / tathA maTho nivasanasthAnaM chAtrapaThanazAlA vA asyAstIti maThI mtthvaasii| tathA ruNDAnAM vikacanarakapAlAnAM mAlA hRdaye hAro'syAstIti kpaalii| tathA vratI maunanamatvAdiniyamavAn sAMnyAsiko vA yatI vA / tathA vADado brAhmaNaH / dhUmaM pibati mantrAdisAdhanakRte kaSTakriyArthe vA UrdhvapA. dA:zirA drumazikhAsu khazarIralambanapUrva dhUmapAnakartA / somapaH amRtavallIrasapAyI vA, eteSu madhye yena kenApi te tava kRtyaM kArya syAtsa AdizyatAM prasAdyatAM kathya. tAm // iti dUtavacanAni / nigadyeti vizrAntayoretayostAM giraM zrotravarmAdhvanInAM praNIya / agRhyanta vAcaH payorAzikAJcIzacIzena zake sudhAyA vayasyaH // 13 // payorAziH samudraH kAJcI mekhalA yasyAstasyA bhUmeH zacIzena puraMdarega vAco vANyaH agRhyanta gRhItAH / babhASe ityrthH| tatra vAkSu ahamevaM zaGka vitarkayAmi Page #550 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 11 sargaH] hIrasaubhAgyam / utprekSe vA-vAcaH sudhAyA amRtasya vayasyaH sakhya iva / kiM kRtvA / ityamunA prakAreNa nigadya sAhe. puraH kathayitvA vizrAntayormAnamAdhAya sthitayoH etayordUtayostAM pUrvaprAtaNaditAM giraM vANI zrotrayoH khazravaNayoreva varmanorgiyoradhvanInAM pAnyIM praNIya // ghanairAyugapUrtibhizca prajAnAM pracetamtayA kozasaMpUraNaizca / bhajante'nukulA pravRtti digIzAH pravAhA ivAvArapArapriyANAm // 14 // he dUto, digIzAzcatvAro'pi harinmahendrAH mama manorucitAM mamAbhilaSitA vA prakarSaNa vRtti vartanam / vyApAramiti yAvat / bhajante zrayanti / mamAnukUlIkaraNAthai prayatante / kaiH kRtvA : ghanairindo meghavarSaNa: / 'jAnAmi tvAM pravara kRti)puruSaM kAmarUpaM 'maghonaH' iti meghadUtakAvye / 'indrAdiSTo megho varSati' iti zrutizca / ca punarAyurApUrtibhiH yamaH prajAnAM mamApatyAnAM sakalalokAnAmAvuSo jIvitakAlasya A sAmastyena pUrtibhiH saMpUrappaicAnadAyujarjIvitapradAnaiH / ardhAyuSkaM kamapi na yamo gRhAtItyarthaH / ca punaH prajA prakRtInAM pracetastayA prakRSTacittatvena sAdhuvRtitayA varuNaH / prajAnAmityubhayatrApi lAlA ghaNTAnyAyena saMbadhyate / ca punameM mama kozAnAM bhANDAgArANAM ratnavarNarajatA. dInAM saMpUraNaiH pUraNIkaraNairbharaNairdhanadaH / ke iva / pravAhA iva / yathA aMvArapArapriyANAM payorAzipatnInAmoghAH kUlaM taTamanu lakSIkRtya pravRtti pravartanaM prasaraNaM gamanaM bhajante gacchanti // nRpani mAleva daH mamAjJA purogairivAbhAvi bhUpaiH pratIpaiH / ahaM devavatsaMstutastApasAdyaistatastairmamAste na kiMcidvidheyam // 15 // he dUtau, yasmAddhetoH nRpairanyarAjabhirmAleva puSpadAmavanmUrdhni khamastake madAjJA mama zAsanaM dadhe dhRtA / punaH pratIpaiH bhUpaiH pratipakSakSoNIndrarmama purona: padAtibhirivAbhAve bhUtaM babhUve / punastApasAdyaiH paritrAjakapramukhairahaM devavanijAbhISTadevateva saMstutaH / tataH kAraNAttaiyuSmatproktapratIpanRpatitApasAdibhirmama kiMcitkimApe vidheyaM kArya nAste na vidyate // iti dUtaprotalokapAlAdiSu kRtyAbhAvakathanam // punaH prastutaM vaktipure lATalakSmIlalAmAyamAne pratIre'mvudheH kiM nu gandhAranAni / prabhAvairbhuvaM bhAsayanhIrasUrIzvaraH sAdhudharmastanumAnivAste // 16 // he duTI, kiMtu etatkRtyamAste / ambudheH namudrasya pratIre taTe gandhAra iti nAmAbhidhA yasa tAdRze pure nagare hIrasUrIzvaraH dhIhIravijayasUripuraMdara Aste vidyate / kiMbhUte pure / lATa iti nAma maNDalasya 'lADadeza' iti prasiddhasya lakSyAH dhiyA allalATapaTTe lalAmAyamAne tilakavadAcarite / hIrasUriH kiM kurvan / prabhAvairmAhAtmyaiH pratApairvA / 'saprabhAvaH prabhAvavat' iti haimyAm / bhuvaM bhUmImaNDalaM bhAsayan zobhAM Page #551 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 490 kaavymaalaa| nayan dIpayanvA / utprekSyade-tanUmAn zarIrayaSTiM bibhrANaH sAdhudharma iva yatyAcAraH kimu / 'dharmo yamopamApuNyakhabhAvAcAradhanvasu / satsaGge hanyahiMsAdau nyaayopnissdorpi||' iti / 'dharma dAnAdike' ityanekArthaH // asAtasya lezo'pi tenaikapadyAM yathAvApyate nAtmanA brahmaNIva / zivAnAmivAvAsamatrAnayetAM bhavantau tataH sUrisAraGgarAjam // 17 // he dUtau, bhavantI tathA tena prakAreNa tato gandhAranagaratastaM hIravijayanAmAnaM sU. riSvAcAryeSu sAraGgarAja kaNThIravamatra matpArzva AnayetAm / utprekSyate-zivAnAM sarvakalyANAnAmAvAsaM vAsasthAnakamiva / tathA kathaM yena prakAreNa tena suriNA ekapA gandhAraphatepurayorantarAlamArge / 'padavyekapadI padyA paddhatirvamavartano' iti haimyAm / asAtasya duHkhasya lezo'pyaMzo'pi nAvApyate na labhyate / keneva / Atmaneva / yathA muktAtmanA brahmaNi mokSe duHkhAMzo na praapyte| 'kSetraja AtmA puruSaH' iti haimyAm // madIyAnugaH sAhibaH khAna Aste hitaiSI pitevAGginAM gurjareSu / . dadAtAM yuvAM tasya niHzeSavAcyaM dadhAnaM sphuranmAnametanmadIyam // 18 // he dUtI, gurjareSu dharitrIjanapadeSu madhye madIyAnugo mama sevakaH sAhiba: sAhibanAmA khAna: / 'khAna' iti nAma yavanajAtI prasiddham / sAmanta ityarthaH / Aste vidyate / kiMbhUtaH / aGginAM prANinAM piteva janaka iva hitamAyatAvabhISTamicchatsabhilaSatItyevaMzIlo hitaiSI iSTAbhilASukaH / he dUtau, etanmayA bhavatohaste samaya'mANaM madIyaM mama saMbandhi sphuranmAnam / rAjallekhamityarthaH / 'pharamAna' iti yavanabhASayA lekhAkhyA / tasya sAhibakhAnasya dadAtAmarpayatAm / sphuranmAnaM kiM kurvANam / niHzeSaM samastamapi vAcyamuditaM(dantaM) mama hRdayahArda dadhAnaM dhArayat // yadAste'nya Atmeva me dehabhedAtsa kartA tataH sarvamasmadvidheyam / nivRtte nigadyeti bhUsArvabhaume parAM prItirantardadhAte sma dUtau // 19 // he dUtI, tau antazcitte parAM prItiM dadhAte sma dadhatuH / kasminsati / bhUsArvabhaume akabbare iti nigadya bhASitvA nivRtte virAme sati / iti kim / yatkAraNAt sa sAhibakhAna: mama dehasya zarIrasya bhedAtpArthakyAdanyaH aparaH AtmA jIva ivAste vidyate tataH kAraNAtsa sAhibakhAna: sarva samastamapyasmadvidheyamasmAkInaM kArya kartA kariSyati // iti dUtayoH sAheH sUrisamAkAraNAdezaH // tato dUtayugmaM kSamApUSalekhaM pratasthe samAdAya tatsaMnidhAnAt / / anUnAM tanUmudvahannetadIyAbhilASaH prasarpanpratIva vratIndram // 20 // . tato bhUpAlAdezAnantaraM dUtayugmaM saMdezahArakadvandvaM tasya sAheH saMnidhAnAtsamIpApratasthe pracacAla / kiM kRtvA / kSamAyAH pRthivyAH pUSA bhAvAn tasya lekhaM sphuranmAnaM Page #552 -------------------------------------------------------------------------- ________________ . 11 sargaH] hIrasaubhAgyam / 491 samyak zirasyAropaNapUrvamAdAya gRhItvA / utprekSyate-anUnA saMpUrNI tanaM zarIramudvahan bibhrANaH / tathA pratIndraM sUrirAjaM prati prasarpan gacchan / etadIyo'kambarasAhisaMbandhI abhilASaH kAmaH manoratha iva // prabuddhairabodhIti nottAlaphAlaM caladvIkSya jaGghAladUtadvayaM tat / spadasphUrtirasthairyamAjAM ganobhistatastena tebhyo'tha vAdhIyate sma // 21 // uttAlA atitvaritA phAlA gaganagAmIni ullalArUpA gativizeSA yasya tAdRzaM tatsAhisaMbandhi sAhipreSitaM vA jAlamativegavadgatikaM dUtadvayaM saMdezahArakayAmalaM calatpathi prasarpat vIkSya vilokya prabuddhairvidvadbhiretannAbodhi na jJAtam na manasyavadhAritam / iti kim / na sthairya sthiratA bhajante ityasthairyabhAjaH capalAzayAsteSAM manomizvittaistasmAdRtayugmAtkimiti utprekSAyAM vicAraNAyAM vA / spadAnAM gativegAnAm / 'rayo rahastvaraH spadaH' iti haimyAm / tathA 'spadajhAGkAritapatrapaddhatiH' iti naiSadhe / sphUrtiratitvaritatA adhIyate sma paThitA / atha vA tena dUtadvandvena tebhyo manobhyo'dhIyate sma zikSyate sma kim / iti saMzayotprekSA // kramAbhyAmatikramya saMdezahAridvikaM grAmakulyAcalArAmasImAH / mudAhammadAbAdamAgAkramAttatsahAdhyAyi kiM rahasAM mArutAnAm // 22 // kramAdanukramataH svAdezaparadezapracalanaparipATyA tatsAhisaMbandhi saMdezahAridvikaM dUtadvayaM mudA harSotkarSeNa ahammadAbAdamAgAdakamipuramAjagAma / 'mA gAstvaM khedamandiram', tathA 'are tvaM sAdhvasaM mAgAH' iti sArakhatavyAkaraNAdau / prAmAH saMvayathAstokacAturyA diguNA prAmA laghupurANi vA upalakSaNAnagarapurapattanAdInyapi, tathA kulyA laghumahadvAdinyaH, acalAH parvatAH, ArAmAH udyAnAni upalakSaNAdvanagahanAraNyAdInyapi, sImA grAmanagarAdInAM kSetrabhUmayo dezAvasAnabhuvo vA, tAH kramAbhyAM khapadAbhyAM na tu yAnairatikramyollaGya / utprekSyate-dUtadvandvaM mArutAnA pavanAnAM rehasA vegAnAM saha sArdhamadhyetItyevaMzIlaM sahAdhyAyi ekagurusamIpe'dhItikRtkim / vegena tulyatvAdiyamu. sprekSA // ityakamipure dUtagamanam // raNe vairiNAM pArthivA yena dehA hatAH petururvImivAmbAM milanti / yayau tatpurAdhIzituH saMnidhAne dvayaM dUtayormudgalakSoNibhartuH // 23 // dUtayoH zAsanahAriNordvayaM yugalaM tasyAhammadAbAdanAmnaH purasya nagarasyAdhIzituH khAminaH mudgalAnAM kAbilamaNDalajanmanAM yavanajAtivizeSANAM kSoNibharturbhUpasya saMnidhAne samIpe yayau / tasya kasya / yena sAhibakhAnena raNe saMgrAmAGgaNe vairiNAM zatruNAM pRthivIparamANubhirArabdhAH pRthivIvibhAgAH pRthivIsaMbandhinaH / 'pArthivaM hi nijamAjiSu vIrA gauravAdvapurapAsya bhajante' iti naiSadhe / dehAH zarIrANi hatAH ka Page #553 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 492 kaavymaalaa| ravAlaippAditAH santaH petuH / kSitau ptntiityrthH| utprekSyate-uvIMmambAM kSoNI mAtaraM milantIva pRthivyutpannatvena snehAt // suvarNazriyAdvaitayAlaMkRtAyAH sudhAspandivAgvaiduSIbhUSitAyAH / kumAryA iva kSmApateH patrikAyA asau tena pANigrahaH kAryate sma // 24 // tena dUtadvandvena asau sAhibakhAnaH zmApaterbhUmIbhartuH kumAryAH kanyAyA iva mApaterakabbarasAheH patrikAyAH sphuranmAnasya pANinA hastena grahaNamAdAnaM svIkaraNaM vA pANigrahaNa pariNayanaM ca kAryate sma nirmApyate sma / pANau grAhitetyarthaH / kiMbhUtAyAH patrikAyAH kumAryAzca / advaitayA ananyasAmAnyayA suzobhanAnAM varNAnAmakSarANAM hemnazca zriyA lakSmyA suvarNatulyayA vA zriyA alaMkRtAyA bhUSitAyAH / punaH kiMbhatAyAH / sudhAmamRtaM spadante kSaratIti prasravatItyevaMzIlA yA vAgvaduSI vacanacAturI tayA bhUSitAyAH // tataH kozavabhUmahendrasya mudrAM pramodAdupAdAya lekhaM dadhAnam / vimudyAkSarANyakSilakSANi kurvanvivedAzayaM tasya niHzeSameSaH // 25 // tato lekhAdAnAnantarameSaH sAhibakhAnaH tasya sphuranmAnasya niHzeSaM samagramapyAzayamabhiprAyaM rahasyaM viveda jAnAti sma / kiM kurvan / vimudya mudrayitvA akSarANi varNAnakSilakSANi locanagocarAn kurvan / kiM kRtvA / pramodAdAnandAllekhaM sAhisphura. nmAnamupAdAya 'tasalIma' iti yavanaprasiddhena nAnA praNAmapUrva tadupari khaziromocanapUrva vA gRhItvA / kiM kurvANaM lekham / bhUmahendrasya rAjJaH kozaM bhANDAgAramiva mudrAM mudraNaM nimIlanaM dadhAnam // iti sAhisphuranmAnasyArpaNaM vAcanaM ca // purastAttayoH prItimAnmudgalezo giraM vAsayAmAsa vakrAravinde / viniryavijazreNizocirvimizrasmiteneva tanvanmarAlaikalIlAm // 26 // prItimAn nehArdrahRdayo mudgalezaH sAhibakhAna: tayordUtayoH purastAdane vakrAravinde vadanakamale giraM vANIM vAsayAmAsa sthApayati sma / babhASa ityarthaH / atha ca gira sarasvatI devI mukhapadme vAsitavAn / sarakhatyAH saMnidhAne tvavazyaM vAhena haMsena bhAvyaM tadeva darzayati / utprekSyate-viniryadvadanAdvahiniHsaradvijAnAM dantAnAM zreNyormAlikayoH zociH kAntistena vimizreNa karambitena smitena kRtvA marAlasya rAjahaMsasya ekAmadvitIyAM lIlA vilAsaM zobhA vA tanvadvistArayanniH // prabhurbhadravAnkaccidAste hamAUMsuto'kabbaro babbarorvIzavaMzyaH / jitAzcaNDadordaNDavIryeNa yena nyavAtsurdiganteSu zaGke digIzAH // 27 // kacidiSTapariprazne avyayam / dvivacanasyApyavyayAdvibhaktelRk / he dUtau, akambaraH prabhunaH khAmI bhadravAn kuzalI Aste / kiMbhUtaH / hamAUMnAnno rAjJaH sutaH ! punaH Page #554 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 11 sargaH] hIrasaubhAgyam / kiMbhUtaH / babbaranAmA uauzo mudgalendrastasya vaMze gotre bhavaH vaMzyaH / ahamevaM zaGke utprekSe / yenAkabarasAhinA caNDena prabalena pratibhaTodbhaTabhUmImahendrAsadhena dordaNDayorbhujaparighayorvIryeNa parAkrameNa jitA: paribhutAH santaH digIzAzcatvAro'STau daza vA digIzA dikpAlA dizAM haritAmanteSvavasAneSu nyavAtsuriva nivasanti sma kimu zaGke ivArthe // caturvAdhisaMvartakobhUtatejastateH santi jaivAtrikAstasya putrAH / mahIcAriNaH pUSavidveSigotradviSadyakSarAjAGgajAtA ivaite // 28 // he dUtau, caturpu prAcyapratIcyApAcyodIcyalakSaNeSu vArdhiSu samudreSu saMvartakIbhUtA vaDavAnalabhAvaM prAptA tejasAM pratApAnAM tatimaNDalI yasya tasya sAheH putrAH zekhajI-pAhaDI-dAniyA-ityabhidhAnAtrayo'pi nandanA jaivAtrikA dIrghAyuSaH santi / utprekSyate--mahIcAriNaH kSoNyAM kautUhalena saMcaraNazIlA pUSavidveSI Izvaro gotradviSanparvataripurindro yakSarAjo dhanadasteSAM krameNAGgajAtAH / khAmikArtika-jayanta-nalakUbara-nAmAnastamujA iva // aye svastimantyo nRpAmbhojanetrA upetA iva mAM harerinduvAH / parIvAra Aste zivaH so'pi yenAvanIndomano jnyaaninevaanvgaami||29|| aye dUtau, nRpAmbhojanetrA akabbarasAhe: kamalalocanA: striyaH khastimantyaH kuzalinyaH vrtnte| utprekSyate-mAM mahImupetAH samAgatAH hareH zacIkAntasya jayavAhinIvallabhasya vAsavasya induvAH kAntAH priyA iva / api punaravanIndobhUmItamIramaNasya rAjJaH sa parapakSavijayitvena khyAtaH parivAraH svajanAdiparijanaH zivo nirupadravo va. rtate / sa kaH / yena parIvAreNa jJAninA jJAnavateva jJAnAbhiprAyeNevAvanIndoH pAtisAhermano mAnasamanvagAmi / iGgitAkArajJAtRtvena manaso'bhilaSitameva vidhIyate ityanugamyate / 'aye kiyadyAvadupaiSi dUram' iti naiSadhe // anIkaM zubhaM bhUbhujo yena jajJe yugAntAndhakadveSiNevAricake / prajA Asate prItibhAjaH prajAvanmudA praznayAmAsa tAvityadhIzaH // 30 // . he dUtau, bhubhujaH akabbarasAheH tadvijitvaratayA sarvatra prasiddhamanIkaM vAjivAraNarathapadAtirUpaM caturaGgakaTakaM zubhaM kalyANakalitaM vartate / tatkim / yenAnIkena arINAM vairiNAM cake vRnde senAyAM vA / 'varUthinIcamUcakram' iti hemyAm / yugAntasya kalpAntakAlasyAndhakanAmro dAnavasya dveSiNA zatruNeva etAvatA zaMbhuneva jajJe saMjAtam / saMhArakatvena babhUve ityarthaH / 'kSaye jagajIvapivaM zivaM vadan' iti naiSadhe / punarbhUbhujaH prajAH prakRtayo lokAH prajAvatsaMtataya iva prItiM pramodaM snehaM vA bhajante iti prItibhAja: santi / adhIza: akamipuraprabhuH ityamunA prakAreNa to dUtau praznayAmAsa pRcchati sma / / iti sAhibakhAnakRtasAhiparivArAdInAM kuzalapraznaH / / Page #555 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 494 kaavymaalaa| sthito'driH surANAmivAkramya sarvA dizaH sAhirAste prabho parvatAyuH / sutAH zaktibhedA iva sphUrtimantaH sukhinyaH sumukhyo'pi kiM rAjalakSmyaH 31 kule dhairyabhAjAmivAdhIza sAheH parIvAratantre anAtaGkinI staH / mahAnandayuktAzca muktAtmavattatprajA ityamuM tavayaM pratyavocat // 32 // __ tadvayaM dUtayugmam amuM sAhibakhAnaM prati ityanunA prakAreNa pratyavocat pratibhASate sma / pratyuttaraM pradadAvityarthaH / he prabho he sAhibakhAna, sAhirakabbaraH parvatavadgiririva dIrghamAyuryasya tAdRgAste / kiMlakSaNaH / surANAmadiauriva sarvAH samastA api dizaH Akramya khIkRtya sthitaH / punaH sutAH sAhiputrAH prabhutvotsAhamantralakSaNAnAM tisRNAM zaktInAM bhedA iva sphUrtimantaH prorjakhalAH santi / api punaH sumukhyaH sAhigRhiNyaH sukhinyaH zarmazAlinyaH santi / utprekSyate-sumukhyo rAjalakSmya iva / prabalapratibhaTAbhAvAt rAjalakSmyaH sukhinyo bhaveyuH / he adhIza he svAmin , sAheH parIvAratantre paricchadasainye / 'kaTakaM dhvajinI tantram' iti haimyAm / anAtaGkinI nIroge samAdhizAlinI / ke iva / kule iva / yathA dhairyabhAjAM dhIratAdhAriNAM sattvavatAm / mahAvIrANAmityarthaH / gotre vaMzau anAtadinI nirbhaye bhavataH / 'rogo rujArugAntaSkaH,' tathA 'bhayaM bhI tirAtaGkaH' iti dvayamapi haimyAm / capunastasya sAheH prajAH paurajAnapadAzca lokA mahAnandena paramAhlAdena yuktAH sahitA vartante / kiMvat / mukAtmavat / yathA saMsAranirmuktAtmAnaH siddhAH mahAnandena mokSaNa sahitA bhavanti // iti dUtaprotasAhipramukhakuzaloktiH // yugmam // . nipIyeti tadvAgvilAsAmRtaM sa hradaM dantivatprItimantarjagAhe / avetya prasattiM punaH pAtisAheravaiti sma saMprAptasarvasvavatvam // 33 // sa sAhibakhAnaH iti pUrvokaprakAreNa tayordUtayorvAgvilAso vacanacAturI sa evAmRtaM sudhAM nipIya sAdaraM zravaNagocarIkRtya antazcitte prIti modaM jagAhe prApnoti sma / kiMvat / dantivat / yathA hastI amRtaM pAnIyaM nitarAM pItvA hRdaM drahamavagAhate / punaraparArthakathane / khAna: pAtisAherakabbaradharAdhirAjasya prasattiM khasminviSaye prasAda saMtuSTipuSTimavetya hRdgocarIkRtya svamAtmAnaM saMprAptaM haste adhigataM sarvakhaM niHzeSakSmAmaNDalamadhyavartidravyam upalakSaNAt rAjyAdigrahaH sarvapadArthasArtho vA yena / tadvadavaiti sma jAnAti sma bubudhe // athAkAritAH zrAvakrAstena bhRtyaizcakorA iva zvetabhAsA mayUkhaiH / kramAtte'pi teSAM gatAH saMnikarSa nidezaM prabhornirdizanti sma sarvam // 34 // atha dUtavacanAnantaraM tena sAhibakhAnena bhRtyaiH khasevakaiH zrAvakA akamipuravRddhazrAddhA AkAritA AhUtAH / keneva / zvetabhAseva / yathA candramasA mayUkhaiH khakiraNaizca. Page #556 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 11 sargaH ] hIrasaubhAgyam / korA jyotsnApriyAH AkAryante sma / api punaH te bhRtyAH kramAt khakhAminidezazravaNapraNAmakaraNaparipAcyA teSAmakami puratapApakSazrAddhAnAM saMnikarSe samIpaM gatAH prAptAH santaH prabhoH svasvAminaH sarve nidezamAjJAM nirdizanti sma nivedayanti sma kathayanti sma // samAnIyamAnA amIbhirjanAste'pyarAjanta madhyepuraM dAnazauNDAH / mahAmAtravRndairdvipendrA ivorvIpatermandiraM dAnadhArAM kirantaH // 35 // 495 amIbhiH sAhibakhAnabhRtyairmavyepura makamipurasya madhye / 'pAre madhye SaSTyA vA samasyate' / samAsazcAvyayIbhAvaH / 'gaGgAyAH pAre pAregaGgam / gaGgAyAmadhye madhyegaGgam' iti prakriyAkaumudyAm / tadvanmadhyepuraM samyak saMmAnanAdiprakAreNAste zrAddhA api vyarAjanta zuzubhire ! kiMbhUtAH / dAnazauNDA : bahudravyapradAyinaH vizrANanena vikhyAtA vA / 'zauNDA vikhyAtamattayoH' ityanekArthaH / ke iva / dvipendrA iva / yathA mahAmAtrANAM hastipakAnAM 'mAhata' iti prasiddhAnAM vRndairAdhoraNagaNaiH uvapate rAjJo mandire nIyamAnA gaz2arAjA virAjante / kiM kurvantaH / dAnadhArAM madavArivRSTiM kurvantaH sRjantaH kSarantaH // janA jainapakSaikadakSAH kSitikSitsamAjaM vizanti sma saMbhUya sarve / tataste'pyanayapadApUrNa pANInvabandhUnivAsthApayattAnupAnte // 36 // sarve samastA janAH jinAnAM vItarAgANAmayaM jainaH sa cAsau pakSazca / jinazAsanatyarthaH / tatraikatayA advitIyatvena dakSA atinipuNA janAH zrAddhAH saMbhUya ekatra militvA kSitikSitaH khAnasya samAjaM sabhAM vizanti sma / sabhAmadhye yayurityarthaH / tato janAgamanAnantaraM so'pi khAna: anarghyAbhiH prazasyAbhirupadAbhi: prAbhRtaiH pUrNAH bhRtAH pANayo hastA yeSAM tAn janAn khabandhUnAtmakhajanAniva upAnte svasamIpe asthApayadupavezayati sma // amI mUlakarmeva tacittavRtteH puraH prAbhRtaM bhUmibharturvimucya / . alIkAtithIbhUtahaste'ravindAH pramodapragalbhAH sma bhASanta ittham // 37 // alIke lalATe atithIbhUtAni prAtruNAni jAtAni hastA evAravindAni padmAni yeSAM kRtAJjalaya ityrthH| amI zrAddhAH pramodena harSeNa pragalbhAH sotsAhA itthamagre vakSyamANamabhASanta procuH / kiM kRtvA / bhUmibharturnRpasya puro'gre prAbhRtaM DhaukitakaM vimucya DhaukayitvA / utprekSyate - tasya sAhibakhAnasya cittavRttermanovyApArasya mUlakarma kArmaNamiva // nRNAM zAsitA tvaM vayaM zAsanIyAH vayaM sevakAstvaM punaH sevanIyaH / niyojyA vayaM tvaM niyoktAsi yasmAttadAdizyatAM kRtyamasmAkamIza 38 he Iza, tvaM yasmAtkAraNAt tvaM nRNAM narANAM zAsitA pAlayitA asi, punarvarya Page #557 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 496 kaavymaalaa| zAsanIyAH pAlAyatavyAH smH| punasvaM sevanIya: sevitavyaH sevituM yogyo'si, punarvayaM sevakAH sevAkArakAH mma / punastvaM niyokkA kArya prayojako'ti, punarvayaM niyojyAH kartavye nirdeyAH sma / tattammAtkAragAdasmAkaM kRtyaM kAryamAdizyatAM prasA. dyatAm // iti zrAddhAnAmAkaraNaM tatpraznazca / / sa Uce'tha vAceti pIyUSavarSa kirankaitavAddantaniryaddayutInAm / caturdikSu caNDAMzuvadyatpratApo bhramatyadhinemIcaro'kaJbaro'sti // 39 // atha zrAddhajanapraznAnantaraM sa sAhibakhAno vAcA vANyA kRtvA ityagre vakSyamANamUce babhASe / kiM kurvan / dantebhyo dazanebhyo niryAntInAM niHsarantInAM gutInAM kAntInAM kaitavAtkapaTAtpIyUSavarSamamRtavRSTiM kiranvistArayannivetIyaM garbhitotprekSA / kimUce tade. vAha-he janAH, akabaranAmA adhinemIcaraH ApAtho nAyakaparyantapRthvInAtho'sti / yatpratApazcaturdinu pUrvApAdakSiNottarAlakSaNAsu haritsu bhramati paryaTati / kiMvat / caNDAMzuvat / yathA bhAkhAMzcaturAsAmupari bhramati // yayA jyotsnayevAvadAtIkriyante dizaH sasmitA vA vakAntaiH kriyante / sakhIbhirviziSyeva gozIrSacandradravaiH patrabha.katAlaMkriyante // 40 // kadAcijagatkarNapUrAyamANAM guNazreNimAkarNya tAM hIramUreH / tamAhvAtukAmena tenAtmadUtAviha preSitau darzanotkaNThitena / / 41 // he janAH, tenAkabarapAtimAhinA ihAhanmadAbAde matyAce vA AtmadUtI svasaMdeza. hArako preSito prahito staH / tena kiM kartukAmena / taM jagatprasidgupayAmaM horAvajayasUrimAvAnumAkArayituM kAmo'bhilASo yasya tAdRzena / ata eva punaH kiMbhUtena / darzanotkaNThitena guroraaloknautsukybhaajaa| kiM kRtvA / kadAcitkasminnapi samaye jagatAM bhuvanAnAM ko zravaNo pUryate anayeti karNapUrA / athavA karNapUrI karNAbharaNe tadvadAcaritAM yAvajagajanAhAdinI hIrasUrerguNAnAM zreNI dhoraNImAkaNyaM zrutvA / tAM kAm / yayA guruguNazreNyA jyolnayA candracandrikayeva diza: sarvA anyAzA avadAtIkriyante zretA vidhiiynte| atha vA svakAntarAtmAtmabhavRbhirdizo nija nijadigadanA namalIlA. vazAtsasmitAH sahAsAH kriyante mRjyante / vA atha vA / sakhIbhivayasIbhirmaNDanakArikAbhirvA gozIrSakANAM candanAnAM candrANAM karANAM ca dravaH paIH kRtvA yatra vallIniH / 'deva bhaviiravadhUvadane vane ca nAgarucitAzcandanapatrabhahAH' iti campUkathAyAm / utprekSyate-viziSya vizeSaprakAraNAlaMkriyante bhUSyante iva // yugmam / / samudro'pi bhItiM dadhadvAripUrAdvizuddho'pi kArya punabiMbhradantaH / bhuvo vAsavenaiSa lekho vizeSapravRtti vahallekhavatpreSitazca // 12 // he janAH, ca punarbhuvo vAsavenAkabbareNa pRthvIpuraMdareNa vizeSapravRtti svahRdayAbhi Page #558 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 11 sargaH:] hIrasaubhAgyam / 497 prAyanivedakavArtA vahandadhat eSa matkarakisalayavartI lekhavat deva iva lekhaH sphuranmAnaM preSitaH prahito'sti / kiM kurvan / saha mudrayA mudraNena januSAmadhuraNena vartate yaH / mudrAyukta ityarthaH / samudraH payodhirapi vAripUrAjjalaplavAdbhItiM bhayaM dadhat dhArayan / punaH kiM kurvan / vizuddha dhavalospi kArNya maSivarNazyAmikAM antaH bibhratkalayan // anunnItasaMprAptamadbhutyavarNairnijAlokanAviSkRtAtaGkasagaiH / bhaviSyatyamuSya vyayo yatsamAdheH sarasyA ivAkAlameghaiH kajAnAm ||43|| triyAmAvirAmA ivAmbhojabandhuM vratIndraM tato yUyamevAnayadhvam / nigadyeti khAnena saMmAnya te svAnvisRSTA nivAsAnyayuH prItimantaH // 44 // sAhivakhAnena nAmnA iti pUrvoktaM nigadya kathayitvA saMmAnya saMmAnaM ca pradAya visRSTAH pazcAtpreSitAH zrAddhAH prItimanto hRSTamAnasAH santaH svAnnivAsAn yayurjagmuH / nijaniketana sthAneSu gatA ityarthaH / iti kim / he hIrasUribhaktajanAH, tataH kAraNAt yUyameva bhavanta eva tIndraM sUrimAnayadhvam / atra gandhAranagarAdakamipure AkArayata / iva / triyAmAvirAmA iva / yathA vibhAvarINAM virAmA divasAvasAnasamayA ambhojabandhuM bhAskaramatra jIvaloke rodaHkaMdare vA Anayanti / tataH kutaH / yataH kAraNAnnijAnAmAtmanAmAlokanAnmudgalajAtitvena bhImAzayatvAddarzanAdevAviSkRtaH pragaTabhAvaM prApitaH AtaGko bhayaM tasya sargaH sRSTiryestAdRzairanunnItairavitarkitairajJAtapUrvaiH saMprAptairarthAt hIrasUrisamIpe samAgatairmaddhRtyavarNairmama sevakagaNairamuSya hIravijayasUreH samAdherdhyAnasya cittasvAsthyasya vA vyayo vyapagamaH kSayo bhaviSyati / keSAmiva / kajAnAmiva / yathA sarasyA mahatsarasaH kajasya kamalasya / jAtivAcitvAdekavacanam / sarvajAtIyAmbhojavaakAlameghairasamayasaMprAptapayodharairvyayo bhavati / ' yavanImukhapadmAnAM sehe madhumadaM na saH / bAlAtapamivAbjAnAmakAlajaladodayaH // ' iti raghuvaMze // iti rAjanagarazrAddhAnAM khAnadattahIravijayasUrIzvarAkAraNAdezaH // vicintyAtmacitte tadAdezamarhanmatasyodayakhardumasyeva bIjam / . tapApakSamukhyAkhilazrAddhalokA militvA mithaH procurAnandasAndrAH // 45 // - tapA iti nAma yasya tAdRggaNasya gacchasya pakSaH svIkAro yeSAM te tapApakSAH / 'apakSapAtena parIkSyamANaH pakSaH' ityanekArthavRttau / teSu mukhyAH zreSThA: akhilAH samagrA: zrAddhalokAH zrAvakajanA militvA ekatra saMbhUya mithaH parasparamAnandena sAndrA vyAptAH procuH kathayanti sma / kiM kRtvA / Atmacitte nijamanasi tadAdezaM sAhibakhAnAjJAmanmatasya jinazAsanasya ya udayaH sa eva khadrumaH kalpavRkSaH tasya bIjaM nidAnamutpattikAraNamiti vicintyAlocya // itaH zAsanaM zAsiturnaH prajAnAmito vandanIyA vibhorvandyapAdAH I idaM saurabhAropaNaM jAtarUpe trirekhe payaHpUrtirapyAvirAsIt // 46 // 63. Page #559 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 498 kAvyamAlA / ito'sminpArzve ekapakSe prajAnAM zAsiturakamipurAdhipatisAhibakhAnasya zAsanamAdezaH / tathA ito'parasminpArzve vibhoH sUrIndovendyA stribhuvanajananamaskaraNIyA: pAdAcaraNA vandanIyAH praNatigocarIkAryAH / tarhi idametajAtarUpe suvarNa saurabhasya sugandhatAyA AropaNaM kartavyamasti / punastrirekhe zaGkha payasAM dugdhAnAM pUrtiH pUraNamAvirAsItprakaTIbhUtam // hRdantarmunIndorninaMsA purAste niyuktA punaH khAminedaM tadAsIt / pratisthAnamAlokamAnAnmanuSyAnsametya svayaM padmavAsA vRNIte // 47 // purA pUrva hRdantarasmiMzcittamadhye munIndoH sUrIndrasya ninaMsA nantumicchA Aste vidyate / punastadupari svAminA khAnena niyuktA AdiSTAH / tarhi idamAsIdetajjAtam / kiM pratisthAnaM prati AlokamAnAnpazyato manuSyAn janAn svayamAtmanaiva sametyAgalya padmavAsAH kamalAlayA lakSmIrvRNIte varayati // alaM mandavadvo vilambaiH sagarbhAstvaradhvaM vrajAmaH prabhoH saMnidhAne / vimRzyeti sarve'bhiniryANayogyaM muhUrta mitho nirNayanti sma paurAH // 48 // sarve paurA nAgarikAH rAjanagara zrAvakAH ityamunA prakAreNa vimRzya vicArayitvA abhiniryANasya prasthAnasya yogyamucitaM muhUrte zubhavAsaravelAM nirNayanti sma / dvijajyautiSikairnirdhArayanti sma / iti kim / he sagarbhA bhrAtaraH, vo yuSmAkaM mandavaki yAsu kuNThAH sAlasA vA tundaparimRjA vA mUrkhA vA tadvatteSAmiva vilambaiH pratIkSaNairalaM pUryatAM tvaradhvaM zIghrIbhavata / prabhorguroH saMnidhAne samIpe gandhAravandire vrajAmo yAmaH // ityakamipurazrAddhAnAM guruvandanAlocaH // athAruhya vAhyAni te zrAddhalokA: pure bhUmizRGgAragandhArasaMjJe / prabhuM vandituM prItimantaH pracelujinaM svargivargA iva kSoNipIThe // 49 // atha muhUrtavAsarAgamanAnantaraM bhUmeH kSoNIlakSmyAH zRGgAre maNDanAyamAne bhUSAbhUte gandhAra iti saMjJA nAma yasya tAdRze pure prabhuM hIravijayasUriM vandituM namaskartuM te pUrvaproktAH zrAddhalokAH zrAvakajanAH praceluH pratiSThante sma / kiM kRtvA / vAyAni rathAdIni vAhanAnyAruhyAdhyAsya / kiMbhUtAH / prItimantaH pramodamedurAH / ka iva / svagiMvargA iva / yathA kSoNipIThe bhUmImaNDale jinaM tIrthanAyakaM netuM namasthituM siMhagajAzva phaNigaruDAdIni svaskhAyanAnyadhiruhya devAH pracalanti vrajanti // zivazrIvivAhotsukIbhUtacittairyathA yAtrikaiH siddhadhAtrIdharasya / prayANairabhUyaHpramANairamIbhiH samIpe zamIndoH samAgamyate sma // 90 // abhiH zrAddhairna vidyate bhUyo bahu pramANaM yeSAM tAdRzaiH prayANairnizAvAsAdilakSaNaiH pratidinapracalanaiH zamIndoH sUreH samIpe pArzva gamyate sma samAgatam / yathA yAtri Page #560 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 11 sargaH] hIrasaubhAgyam / 499 kaivividhatIrthayAtrAvidhAyakairjanaH stokamAnairalpapramANaiH siddhadhAtrIdharasya zrIza. jayazailasya saMnidhAne gamyate / kiMbhUtaiH zrAddhaH yAtrikaizca / zivazriyA muktilakSmyA vivAhe pANigrahaNakaraNe utsukIbhUtamutkaNThitaM cittaM mano yeSAM taiH // iti gandhAre zrAddhAnAM gamanam // sphuradvAhuzAkhaH sapANipravAlaH prabarhazriyaM vibhradabhrAntazobhA / nakhAnanasUnAcirudyanmarando namannAgarInetravibhrAjibhRGgaH // 11 // dvijodbhAsitaH siddhisasyaikadhArI bhavagrISmatigmAMzutApApahArI / zivAdhvanyasaMsevyamAno nyabhAli vatIndro'dhvazAkhI sa taiH paurpaanthaiH||12|| * tairakamipurasattvaiH tatrAgatarvA porai garaireva pAnthairAnmuktipurapathikaiH sa sarvajagadvi khyAto hIravijayanAmA vratIndraH sUri revAvazAkhI mArgacchAyAtaruH nyabhAli niriikssitH| kiNbhuutH| sphuradvAhurbhujaiva zAkhA yasya / punaH kiMbhUtaH / saha pANipravAlena hastapallavena vartate yaH / punaH kiM kurvan / pravahIM prakRSTAmatha ca prakRSTAnAM varhANAM patrANAm / 'barhaH parNe parIvAre kalApe' ityanekArthaH zriyaM zobhAM bibhrata / punHkiNmtH|n bhrAntatvena mithyAbhramajJAnatvena satyajJAnatayaiva zobhate ityevaMzIlaH / tathA drumArthe atyuccai staratvAdAkAze avasAnatvena zAlate ityevaMzIlaH / punaH kiMbhUtaH / nakhA evAnUnAni sarvAvayavasaMpUrNAni sUnAni kusumAni yasmin sa tathA / acirAnakhAnAneva kAntirevodyanprakaTIbhavanmarando madhu yatra / punaH kiMbhUtaH / namantInAM bhaktiprasatayA caraNAravinde lagantInAM nAgarINAM gandhAramAgarikanArINAM netrANi locanAnyeva vibhrAjinaH zobhanazIlA bhRGgA bhramarA yatra / puna: kiMbhUtaH / dvijairdazanaiH zakuntaizca udbhAsitaH zobhitaH / punaH kiNbhuutH| siddhirmuktireva, atha vA siddhayo'STAvaNimAdyAH, atha vA tathA tapaHzaktayo vividhalabdhayastA eva sasyAni phalAni teSAmeko'dvitIyo'nyeSu tAdRksAdRzyAbhAvAddharatItyevaMzIlo dhArI dhArakaH / punaH kiMbhUtaH / bhavaH saMsAraH sa eva grISma uSNakAla: tasya tigmAMzuH sArthakaM nAma caNDa kiraNastasya jyeSThamAsasaMbandhI tApastadupari ca tapanatApo mahAnidAghastasya hantA apahantItyevaMzIlaH / atra zIle tRJ / hantA hananazIla: / vRkSacchAyAyAM tApopazAntiH syAditi / punaH kiMbhUtaH / adhvanyairmokSamArgaprasthitapAnthaiH samyagjJAnacAritrAdipallavapuSpaphalAdAnapUrvakaM sevyamAna upAsyamAnaH / vRkSadharmAH sarve'pyatraiva darzitAH santIti // yugmam / / nabhombhodagojitastotrarAvapratidhvAnitopAntapAthodhimadhyAH / mudA hIrasUrIndrapAdAravindaM vyadhurmuni lohottamotsavatte // 53 // te zrAddhA mudA pramodena hIrasUrIndrasya hIravijayasUripuraMdarasya pAdAravindaM caraNakamalaM lohottamAnAM suvarNAnAmuttaMsavadavataMsazekharamiva mUrdhni nijamastake vyavu: kurvanti sma / kiNbhuutaaH| nabhasaH zrAvaNamAsasya yo'mbhodo vArivIM meghastasya garjA garjitadhva Page #561 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 500 kaavymaalaa| pAnaH / nistadvarjitAH pravalA: tatsadRzA vA stotrANAM goyamasohametyAdikAnAM sUrIndoH stutipAThAnAM rAvAH zabdAstaiH pratidhvAnitaM pratizabdayuktaM kRtamupAnte samIpe gandhArasaMnidhau yaH pAthodhiH samudrastasya madhyaM jalAntarAlaM yaiH / samIpe dUre vA jaladhau pratidhva. nidRzyate / yathA naiSadhe nalasya damayantIpariNayanagamanAvasare-'vicitravAditraninAdamUrchitaH sudUracArI janatAmukhAravaH / mamau na karNeSu digantadantinAM payodhimadhyapra. tinAdameduraH // ' iti // payaHpUritaprAvRSeNyAmbudAnAmiva stokakairunmukhatvaM dadhAnaiH / sphuradvAgvilAsAmRtaM pAtukAmaiH purastAtprabhostairagRhyanta vAcaH // 14 // taiH zrAddhaH prabhorguroH purastAdagre vAco vacanAnyagRhyanta AdattAH / kiM kartukAmaiH / sphurantI cittAhlAdakatvenollasantI yA vAgvANI tasyA vilAso vaicitrI sa evAmRtaM. sudhArasaH tatpAtumAkhAdayituM kAmo'bhilASo yeSAM taiH / punaH kiM kurvANaiH / unmukhatvaM guruvadanAvalokanArtha kiMciduccaiH saMmukhabhAvaM dadhAnairdhArayadbhiH / kairiva / stokakariva / yathA amRtaM payodapayaH pAtukAmaiH ata evonmukhatvamuccairvadanatAM ca puTatvaM bibhrANaizcAtakaiH payobhiH salilai: pUritAnAM bhRtamadhyAnAM tathA prAvRSeNyAnAM varSAkAlasaMbandhinAm / prAvRSereNyappratyayaH / ambudAnAM meghAnAM purastAdvAco gRhyante / yaduktam-'vila. pati tRSA sAraGgo'yaM tvamunnatimAnaho jalamapi ca te saMyogo'yaM kathaMcidupasthitaH / upakRtikRte prahuM te'taH kuruSva yadagrato bhramati pavanaH kastvaM ko'yaM va te jalavindavaH // ' tathA 'eka eva khago mAnI ciraM jIvatu cAtakaH / pipAsito vA mriyate yAcate vA puraMdaram // ' iti // sakhIbhUtadiksubhravaH sauvidallIkRtaudAryadhairyAdibhAsvadguNaughAn / caturvIcimatkhAtikaM ratnagarbhAvarodho'nizaM vAsayankIrtidArAn // 55 // vipakSAnvipakSakSamAbhRtsahasrAnsRjanmudgalAkhaNDalaH pUrvadeze / vibho vartate'kabbaro draSTukAmaH kimAzAM nijAmugradhanvAvatIrNaH // 56 // he vibho he guro, pUrvadeze itaH pUrvasyAM dizi mevAtamaNDale akabaranAmA mudgalAnAM yavanajAtivizeSANAM kAbilajanapadajanmanAmAkhaNDalo vAsavo vartate / utprekSyatenijAmAtmIyAmAzAM dizaM prAcI draSTuM svacakSuSA nirIkSituM kAmo'bhilASo yasya taadRshH| ugraM prabalaM dveSyairadhRSyaM dhanva devAyudha zakradhanurvA svAbhAvikakodaNDo vA yasya sa ugra. dhanvA zaka ivAvatIrNaH kSoNImaNDala ivAjagAma / kiM kurvat / vipakSA vairiNa: atha vA viziSTAH putrapautramitrabhrAtRkhajanAnikAdikAH pakSA yeSAM tAgvidhA ye kSamAbhRto bhUpatayaH / atha ca vizeSA vaiziSTayabhAjaH sarvatrodayasAmarthyavantaH pakSA gasto yeSAM tAdRkSA ye kSamAbhRtaH parvatAzca teSAM sahasrAn sahanasaMkhyAkAn vipakSAn vigatA: Page #562 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 11 sargaH] hIrasaubhAgyam / 501 pakSAH parIvArA: sahAyA vA mitrANi vA pakSatayazchandAzca yeSAM tAdRzAn sRjan kurvan / pakSatizabdena pakSA apyucynte| yathA naiSadhe-'divamaGkAdabharAdirAgatAM ghanaranakapATapakSatiH' iti / kiM kurvan / anizaM nirantaraM ratnagarbhA bhUmirevAvarodho'ntaHpuraM tatra kIrtaya eva dArAH patnyastAn vAsayan sthApayana nivAsaM kArayan / kiMbhUtAn kIrtidArAn / sakhIbhUtA vayasyo jAtAH divasubhravaH AzAvazA digaGganA yeSAM tAn / punaH kiMbhUtAn / sauvidallIkRtA antaHpurarakSakAH kRtAH kaJcakibhAvaM prApitAH / kaJcakino hi puruSA nRpANAmavarodharakSAvidhAyinaH syuriti sthitiH / audArya dAnazauNDatA / atidAtRtvamityarthaH / dhairya devadAnavamAnavAdibhiracAlanIyasattvaM dhIratA AdI yeSAM tAdRzA bhAvanto bhuvaneSu sphUrtimantaH jagaccetazcamatkArakAriNo vA guNAnAmoghAH . samUhA yeSu yeSAM vA / kiMbhUtA ratnagarbhA / catvAraH prAcyapratIcyApAcyodIcyalakSaNAzcatu:saMkhyAkA ye vIcimantaH kallolamAlinaH samudrA eva khAtikA parikhA yatra / atra garbhitotprekSA // yugmam // jaganmAnasAnAmivAkRSTirazmInsudhAdhAmavadvibhrataH zudhrimANam / kadAcitsamAkarNya yuSmadguNaughAnprabhUnprekSituM kAsatA tena sAkSAt / / 57 // tanUmannidezaM nRpasyeva lekhaM kare bibhrataH preSitAhRtayugmAt / prabhoH sUkSmadarzIva zAstrasya hArda viditvA mudA sAhibaH khaanmukhyH||98|| ivAnUrurarciSyatInpUrvazailaM tadIyAntikaM pUjyapAdAnninISuH / sahAyAnivAhUya naH zrImunIndo sukhaM preSayAmAsa vaH saMnidhAne // 19 // ... he zrImunIndo, sAhiba iti nAmA khAneSu yavanasAmanteSu mukhyaH zreSThaH sa mudA * harSeNa sahAyAn sakhInatha vA anujIvina iva na: asmAn AhUyAkArya sukhaM yathA syAtathA bahumAnapuraHsaraM na tu valena vo yuSmAkaM saMnidhAne samIpe preSayAmAsa prahiNoti sma / sAhibakhAna: kiM kartumicchuH / pUjyapAdAn zrImadbhagavaccaraNAMstadIyAntikamakabarasAhipArzva ninISuH netumicchuH / ka iv| anUruriva / yathA sUryasArathiraruNaH arcidhyatIn bhAskarAn pUrvazailamudayAcalaM nayati / etAvatA anenopamAnena kRtvA dvayorapyabhyudayaH sUcitaH / kiM kRtvA / dRtayugmAtsaMdezahAridvandvAtprabhorakabbarasAheH khakhA. minaH hArda hRdayAbhiprAyaM viditvA jJAtvA / ka iva / sUkSmadarzIva / yathA kuzAgryamatiH zAstrasya hArdamupaniSadaM rahasyaM vetti / dRtayugmAtkiM kurvataH / kare khahaste lekhaM sAhisphuranmAnaM bibhrato dhArayataH / utprekSyate-nRpasyAkavbarapAtisAhemUrtimantaM dehabhAja mUrta vA nidezamAjJAmiva / punaH kiMlakSaNAt / tena sAhinaiva preSitAtsvayaM gurjareSu prasthApitAt / kiM kurvtaa| prabhUn zrImadbhagavatpAdAn sAkSAtpratyakSeNa khapuraH pAdAva. dhAritAnijanayananalinAbhyAM prekSituM vilokayituM kAtA samIhamAnena / kiM kRtvA / kadAcitkasmiMzcidapi vyatikare vividhavidvadgoSTIsamaye yuSmadguNaughAn zrImatAM guNagaNAn Page #563 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 502 . kaavymaalaa| samAkarNya samyakprakAreNa pravaNagocarIkRtya / zrutvetyarthaH / guNAn kiM kurvataH / sudhAdhAmavatpIyUSakAntIMzcandrAniva zudhrimANaM zvetabhAvaM vibhrato dhArayataH / utprekSyatejagatAM tribhuvanajanAnAM surAsuranarANAmantaHkaraNAnAmAkarSaNe khasamIpAnayane razmIn rajariva // tribhivizeSakam // suvarNo'pyavarNaH surAvAsavAsI na lekho'pi mUko'pyudantaM bruvANaH / prabho gRhyatAM nAgarairityuditvA sa lekhaH puro'moci vAcaMyamendoH // 6 // nAgarairakamipuradhAvakarityamunA prakAreNoditvA kathayitvA vAcaMyamendoH sAdhusudhAruceH sUreH puro'gre akabarasAhiprahito lekhaH sphuranmAnAparanAmA amoci muktaH / sUrINAM pANipane samarpita ityarthaH / iti kim / he prabho, ayaM lekho gRhyatAm / kiMbhUtaH / suzobhano varNo brAhmaNAdividyate yasya / punaH kiMbhUtaH / avarNa: na vidyate .. varNo yasya / iti virodhH| virodhazAntau tu viziSTaH zuklAdiratha vA zobhanaM varNam atha vA citramAlekhyaM vA yasmin saH / atha kRSNa iva zyAmA varNA akSarANi yatra / 'varNaH varNe makhe stutI // rUpe dvijAdau zuklAdI kuthAyAmakSare guNe / bhede gItakrame citre yazastAlavizeSayoH // aGgarAge ca varNa tu kuGkume' ityanekArthaH / punaH kilakSaNaH / lekho devo'pi san surANAM nirjarANAmAvAse vasatItyevaMzIlaH / ayamapi virodhaH / likhyate lipIkriyate khahRdayagatodantAdirati lekhaH / punaH kiMbhUtaH / mUkaH avAgapi vacanarahito'pi udantaM vAcikaM sarvasamAcAraM bruvANo vadan / ayamapi virodhaH / zAntau tu preSakeNAntalipiviSayIkRtaM savistaraM vAcikaH kathayan // iti zrAddhAnAmakabbarasAhisAhibakhAnayorudantakathanapUrva gurUNAM tatsphuranmAnArpaNam // . , pradezIva kezivatikSoNizakairasau bodhanIyo nRpaH pUjyapAdaiH / mahAnto hi vizvopakRtyai yatante ghanAH kiM na sarva jagajIvayanti // 11 // __ pUjyapAdaiH zrIpUjyairasau nRpo'kabbarapAtisAhiH bodhanIyaH pratibodhayitavyaH dharme sthApanIyaH / ka iva / pradezIva yathA kezivatikSoNizakaiH kezinAmagaNadharaiH pradezI nAma nRpo bodhitaH zrImajinadharme sthApitaH / hi yasmAtkAraNAt mahAntaH santo vizvasya jagajanasya upakRtyai upakArakRte yatante udyama kurvanti / tadeva dRSTAntayati-ghanA meghAH sarva samastaM sacarAcaraM jagadvizvajanaM kiM na jIvayanti / api tu svavArivRSTibhijIvayantyeva / yaduktam -'saMprati na kalpataravo na siddhayo nApi devatA varadAH / jalada tvayi vizrAmyati jagato'pi hi jIvitArambhaH / / ' iti jIvanadAyitvAcca // apekSAM ca na kApi kurvanti santaH svabhAvena kiM tUpakurvanti sarvAn / kimabhyarthitAni prasUnAni kaizcijanAnsaurabhaiH svairyadAmodayanti // 12 // ca punaH kvApi kutrApi sthAne ya: kazcidabhyetyAtyartha mAmabhyarthayate tasyAhaM kRtyaM karomItyapekSA / tAM na kurvanti kiMtu santaH svabhAvenaiva sarvAnupakurvate / pareSAmA Page #564 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 11 sargaH ] hIrasaubhAgyam / 503 tmavyatiriktAnAmupakAraparAyaNAH syuH / tadeva darzayati - kaizcidbhogAGgaraGgibhiH puruSairAgatya prasUnAni kusumAni kimiti prazna abhyarthitAni yayUyamabhyetya asmAnkhasaurabhaiH sugandhI kuruteti kiM prArthitAni / yatkAraNAt svairAtmIyaiH saurabhaiH parimalaiH kRtvA janAn lokAnAmodayanti surabhIkurvanti / 'Amodo gandhaharSayoH' ityanekArthaH // 1 kadAcidvasantasya saMdezavAco'pi ca preSitAM kvApi kiM kuJjalakSmyA | mRgAkSImivotkaNTakAM maJjarIbhiH prasUnairayaM hAsayAmAsa yattAm ||33|| api punararthe / api cAparArthe ca / kadAcitkasminnapi samaye kvApi kutrApi sthAne kuJjalakSmyA vanazriyA vasantasya vasantasamaya kiM saMdezavAcaH udantAH preSitAH prahitAH santi / yatkAraNAdayaM vasantastAmudyAnendirAM mRgAkSIM svasAraGgalocanAM preyasImiva prasUnaiH smerakusumaiH kRtvA hAsayAmAsa / kAnto'pi khakAntAM prasUnAdikrIDAbhiH hAsayati / hAsyakalitAmiva cakAretyarthaH / kiMbhUtAM zriyaM kAntAM ca / kalitAni surabhisamayasmayamAnAmA - napAdeSu navaprakaTIbhavatkusumakora kairutkaNTakAM saromAJcakaJcukAmuccai romAJcAM ca // kimabhyarthyate kenaciccaNDarociryadurvIdivau bhAsayatyeSa yadvA / vipakSAnivodvAsayatyandhakArAnpunaryojayatyaGganAbhI rathAGgAn // 64 // yadvA atha vA kenacicakravAkAdinA caNDarociH sUryaH kimabhyayate / yatkAraNAdeSa caNDaroci: uvadivI bhUmInabhasI bhAsayati prakAzayati / punarvipakSAn zatrUn iva andhakArAMstamAMsi / andhakArazabdaH puMklIvaliGgayoH / ' netraM va pavitra patrasamarAsIrAndhakArA-' iti liGgAnuzAsane / udvAsayati lokamadhyAnniSkAsayati / punarvi yogavyAkulAn rathAGgAMzcakravAkAnaGganAbhiH kharathAGgIbhiH strIbhiH samaM yojayati / saMgamaM kArayatItyarthaH // ayAcyanta kiM vAmbudAH kenacitkiM yadurvIdharANAM vyapohanti tApam / .jalairjIvayantIha bappIhavAlAnsvanAdaizca vaidUryamudbhAvayanti // 65 // kiM ca punararthe / kenacitparvatacAtakAdinA kimambudA meghA ayAcyanta prArthitAH / yatkAraNAdudharANAM parvatAnAM yadvA urvyA dharANAM zailAnAM ca / 'prAvAparvatabhUdharadharAH ' iti haimyAm / tathA 'dharaH kUrmAdhipe girau / karpAsakUle' ityanekArthaH / tApaM nidAghadA vyapohanti nighnanti zamayanti / yaduktam- 'dhArAdharA eva dharAdharANAM nidAgha'dAghaughavighAtadakSA:' iti / punariha jagati bappIhavAlAMzcAtakakapotAn jalaiH svadRSTisalilapAnaiH kRtvA jIvayanti / punaH khanAdairnijagarjAravaivaidUrya vidUraparvaye bAlavAyujAparanAmavaiDUryaratnazaGkAm / jAtAvekavacanam / udbhAvayanti trakaTayanti / meghagarjitairhi vidUrazaile vaidUryaMzalAkAH prAdurbhavantIti kavisamayaH // upAkAri kiM kairavairvA cakorairyadetAnsitAMzuH pRNatyeSa kiM vA / sagotrAH punazcandrikAH kiM dharitryAH zucIkurvate tAM yadetAH sudhAvat 66 Page #565 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| kiM vA atha vA karavaiH kumudairvA atha vA cakoraijyotsnApriyaH kiM sitAMzozcandrasya upAkAri upakRtam / yadyasmAtkAraNAdeSaH pratyakSaH sitAMzuretAnkairavacakorAn pRNati priinnyti| vikAzAmRtajyotsnApAneriti zeSaH / 'pRNat prINane' tudAdirdhAtuH / punazcandri. kAzcandrajyotsnAH kiM dharitryA bhUmeH sagotrAH sajJAtayaH santi / yatkAraNAdetAH kaumudyaH tAM vasuMdharAM sudhAvadatAplAvA iva / 'choha' iti lokaprasiddhAH sudhA iva zucIkurvate dhavalayanti / 'sudhAvanto dRzyante ataH pracurAH prAsAdAH bahizca vAraNendrAH' iti campUkathAyAm // ityupakArakaraNakathanam // na caivaM hRdA cintanIyaM zamIndo dadhAno'sivatsvena nistriMzabhAvam / tamaH zvetakAnterikha mlecchamauliH kadAcitsa me mA vidadhyAviruddham // 67 // ___ zamaH zAntiH zatrau mitre ca samabhAvo vidyate yeSAM te zaminasteSAM madhye indurati. zAyizAntirasabhRGgAra tatsaMbodhanam / tvayA hRdA manasApyevamamunA prakAreNa na naiva cintanIyaM vicAraNIyam / ekavacanaM tu bhaktivazAt vItarAgastavajayatihuaNapramukhAdau dRzyate-'tavAGge bhRGgatAM yAnti netrANi murayoSitAm' ityAdi / tathA 'tuM sAma. yituM mAyavappatuMmittapiyaM kuru' ityAdi / yadeva asivatkarAla iva svenAtmanA nistriMzabhAvaM krUrakhabhAvam / 'kare nRzaMsanistriMzau' iti haimyAm / pakSe nistriMzatAM candrahAsatAm / 'karavAlanistriMzakRpANakhagAH' ityapi haimyAm / dadhAno bibhrANaH / mlecchAnAM mudgalAnAM madhye mauliH mukuTa: akabbarapAtisAhiH kadAcitkasminnapi praznottarIprativacanAdisa. maye bhavatsamIpaM gatasya mama viruddhaM duSTamanAryatvaM mA vidadhyAnmA kuryAt / ka iva / tama iva / yathA saiMhIkeya: zvetakAntezcandrasya kadAcitpUrNimAprAnte, eva nAnyadineSu, iti viruddhagilanalakSaNaM viruddhaM vidadhAti // . api svApakarturjanasyopakAraM prakurvantyasAvaucitI sattamAnAm / kuThAraM svazAkhAvizeSAMllunAnaM yato gandhasAraH sugandhIkaroti // 68 // he prabho, khasyAtmano'pakartuvirodhaM vidhAturapi janasya upakAraM ziSTAcAratAM dAnamAnabhojanAdikaM prakarSeNa kurvanti / asAveSA pUrvottalakSaNA sattamAnAM mahatAmaucitI ucitakAritA yogyatA svabhAva eva vartate rItirevAsti / yataH kAraNAt gandha eva sAraM yasya phalapuSpavarjitatvAt / 'yadyapi candanaviTapI vidhinA phalapuSpavarjito vi. hitaH' ityuktatvAt candanadrumaH khazAkhAvizeSAnijazikhAgrANi lunAnaM chindAnamapi kuThAraM parazuM sugandhIkaroti surabhayati // mahAtmAtha vA yena nIyeta tApaM prayatyeta tenaiva tasyopakartum / dahedyo nijaM cUrNayitvA kRzAnau tameva svayaM dhUpayetkAkatuNDaH // 69 // atha vA iti smaraNagarbhe pakSAntare vA mahAtmA sattamaH yenAnAryeNa puMsA tApaM saM. tApaM nIyeta prApyeta tenaiva mahAtmanA tasyaiva khopatApakartuH puruSasyaiva upakartuM Page #566 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 11 sargaH hIrasaubhAgyam / 605 samyagvidhAtuM prayatyeta prayatnaH kriyeta / tadeva darzayati-yaH pumAn nijamAtmAnamagu. rumeva cUrNayitvA zakalIkRtya kRzAnau jvalajvalane dahedbhasmIkuryAt jvAlayadvA sa kAkatuNDa: kRSNAguruH tameva khadAhakAriNaM pumAMsaM dhUpayetsugandhI kuryAt / tasya sarvAnAgyapi vAsayedeva // patAM svopakartApakartA ca citte'tha vaikAM tulAM prApnuto nirvizeSam / viSendU ivAnaGgadasyoH sudhorvAvivAbdheH punazcandrikAkAvivendoH // 70 // atha veti punaH pkssaantre| khasyAtmanaH upakartA upakArakaH, ca punararthe khasyApakartA viruddhakRt , etau dvAvapi satAmuttamAnAM citte antaHkaraNe ekA sAdhAraNI tulAM sAdRzya prApnutaH / sadRzIbhAvaM labhete ityarthaH / katham / nirgato vizeSo mAnApamAnalakSaNo yatra tannivizeSam / kriyAvizeSaNam / ksyev| anaGgadasyoriva / yathA zaMbhorviSaM kaNThadAhakRtkAlakUTaM tathA induH cUDAmaNizobhAkRJcandraH / puna: ksyev| abdheriva / yathA samudrasya jagajIvanauSadhaM sudhA pIyUSaM tathA urvo nijAkhilasalilazoSakadvaDavAnalazca / punaH kasyeva / indoriva / yathA candrikA jagaduddayotavidhAyikA candragolikA tathA aGkaH khakalaGkadAyakaM lAJchanaM ca.tulyAM tulAM labhete nirvizeSabhAvaM bhajataH // iti satAmapakArakAriNyupakArakaraNavijJaptiH // samutkaNTulaM mAnasaM medinIndraH prabhau yadvibhASa saiSye karIva / jalasyeva dugdhena saGgaM sisRkSostvayA kiM punarvAcyamasyopakRtyai // 71 // yatkAraNAdeSo'kabbaranAmA medinIndraH pRthivIpuraMdaraH pAtisAhiH prabhau zrImadviSaye samutkaNThulam / 'sotsukamutkaNThulam' i cArapradIpe pratikramasUtravRttau ca / zrImadratnazekharasUrikRtau / utkaNThAkalitaM mAnasaM manA vibharti dhatte / ka iva / karIva / yathA gajendraH khamadazobhAvidhAyini saidhye ziziraRtau utkaNThitAM manovRttiM dadhAti / 'kariNAM hi shishirto madodbhAvo bhavet' iti vAgbhaTakAvyAnuzAsane / tatkAraNAt punarasya pAtisAherupakRtyai upakRtikaraNAya kiM vAcyaM zrImatAM vaktavyaM kimasti / asya kiM kartu. micchoH / tvayA bhagavatA samaM saGgaM saMyogaM milanaM sisRkSoH sraSTumicchoH kartukAmasya / keneva kasya / dugdheneva jalasya salilatya / yathA jalaM payasA sAkaM sahaM simakSati vidhAtumicchati // praNinanvane vyAdhavannaikasattvAnasattvIkRtAzeSavidveSivargaH / tato hemacandreNa caulukyabhUmAnivAsau tvayAkabbaro bodhanIyaH // 72 // tataH kAraNAt sattamatvahetoH tvayA zrImatA asau akabbaro nAma mudgalapAtisAhirbodhanIyaH pratibodhaM prApayitavyaH / keneva / hemacandreNeva / yathA hemAcAryeNa caulukyabhUmAn kumArapAlabhUpAla: pratibodhaM lambhitaH / aso kiM kurvan / vane kAnane upalakSa 64 Page #567 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| NAgirigahvarAraNyAdau vyAdhavallubdhaka iva naikAnmAnAtItAn sattvAn mRgAdiprANinaH praNinan vyApAdayan / punaH kiMbhUtaH / asattvIkRtAH balarahitAH kRtA dhairyApanAt kAtarA vihitA vA / 'sattvaM dravye guNe vitta vyavasAyasvabhAvayoH / pizAdAvAtmabhAve ca vale prANeSu jantuSu // ' ityanekArthaH / vyavasAyarahitA vA nirmitAH azeSAH samastA vidveSiNAM vargAH pakSA yena saH // himorvIdharorvIva sindhoH surANAM kRpAyA upAdAnamuktistvadIyA . mahattvaM vibhorlapsyate cittavRttau payo mauktikatvaM ghanasyeva zuktau // 73 // he prabho, tvadIyA zrImatsaMbandhinI uktirvacanacAturI saMcitadharmadezanA vAgvilAso vA vibhoH khAmino'kavvarasya cittavRttau manoviSaye mahattvaM prauDhimAnaM pratiSTAM lapsyate prApsyati / kimiva / paya iva / yathA ghanasya khAtinakSatrasaMbandhijaladharasya vRSTigukaM vAri zuktau zuktikAyAM viSaye mauktikatvaM muktAphalabhAvaM labhate / kiMbhUtam / kRpAyA jagajIvadayAyA upAdAnaM mUlakAraNam / keva / himorvIdharovIva / yathA himAcalavasudhA surANAM devAnAM sindhornadyAH gaGgAyAH upAdAnaM, maulaM kAraNam / 'cullahimavatpadmadravAdAvirbhavati bhAgIrathI' iti jinamate / zave tu 'himavato. gaGgA prabhavati' iti bhavet // payodA iva prAvRSeNyA namantaH prabhozcakrapANeH padaM saMspRzantaH / nigadyeti vAcaMyamendoH purastAnnyaSevanta joSaM mukhe shraaddhmukhyaaH||7|| te zrAddhamukhyA akamipurasaktazrAvakapuGgavAH vAcaMyamendoH sAdhusudhAruceH sUreH purastAdityamunA prakAreNa nigadya kathayitvA / vijJapyetyarthaH / mukhe nijAnane joSaM tUSNIbhAvaM nyaSevanta sevante sma / maunaM kRtvA sthitAH / kiM kurvantaH / namantaH praNamanapravIbhavantaH / punaH kiM kurvantaH / saMspRzantaH arthAnmastakena saMghaTTayantaH vandamAnAH / kim / padaM caraNam / kasya / prabhoH sUreH / kiMbhUtam / cakraM cakriNa AyudhavizeSa rathAGgaM pANI AkRtyA mahApuruSatvena haste yasya / ke iva / payodA iva / yathA prAvRSeNyA varSAkAlasaMbandhino vArivRSTiviziSTameghA namanti samunnamyAyAnti / jalamarapUrNatvAdbhamAbupetya laganti / tathA cakrapANeviSNoH padaM gaganamaNDalaM ca spRzanti // iti prabhoH sAhisamIpe gamanArtha zrAddhAnAM vijJaptiH // tadIyAM giraM karNikAMvatsuvarNAtitAM sUktimuktAvalIzAlamAnAm / vimuktAGgarAgo'pi bhogIva yogIzvaraH karNapUrIcakAreti citram // 7 // vimuktAstyaktAH aGgasya khazarIrasya rAgAH snAnodvartanavilepanabhUSaNadhAraNAdayo yena tAdRzo'pi san / yoginAM yamaniyamakaraNaprANAyAmapratyAhAradhAraNAdhyAnasamAdhinAmadheyAnAmaSTAGgayogasAdhakAnAM manovAkAyayogavatAM vA sAdhUnAmIzvaro nAyako rAjA sUriH bhogIva sAMsArikabhogabhAgiva tadIyAM zrAddhasaMbandhinI giraM vijJaptivANI karNi Page #568 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 11 sargaH] hIrasaubhAgyam / 507 kAvatkarNabhUSaNamiva kaNoM pUryate anayeti karNapUrA tAmakarNapUrI karoti smeti karNapUrIcakAra iti citraM mahadAzcaryamAste / yataH karNabhUSaNaM tu bhogIndrasyaiva yujyate na tu yogIndrasya / ayaM tu yogIndro'pi san karNikAM dadhAretyAzcaryam / kiMbhUtAM karNikAm / suvarNena kAzcanenAGkitA ghaTitAm , suzobhanA varNA akSarANi taiH kalitAm / punaH kiMbhUtAm / suSTha hRdayAhlAdavidhAyinya uktayo vacanacAturya eva muktAvalI mauktikapatiH tayA zAlamAnA shobhmaanaa| pakSe zleSe zasayoraikyAt zuktInAM zuktisaMbandhinInAM muktAnAM muktAphalAnAm / etAvatA bhadragajavaMzAnAM niSedhaH / AvalI mAlA prAntanibaddhA dhoraNI tayA zAlamAnA dIpyamAnA // mahImaNDalAntaH kimAvirbhavantaM punaH zAsanasyodayaM zrIjinendoH / azeSAvanIzAsituH zAsanaM tannizamyetyasau cintayAmAsa citte||76|| asau hIravijayasUriH azeSAvanIzAsituH samastakSitipAlapAlayiturakabbarasya tatvasyAkAraNalakSaNaM zAsanamAdezaM nizamyAkarNya ityamunA prakAreNAne vakSyamANaM citte khamanasi cintayAmAsa vicArayati sma / utprekSyate-tacchAsanaM punarasminvartamAne kalikAle'pi mahImaNDalAntaH pRthivIpIThamadhye AvirbhavantaM prakaTaM jAyamAnaM zrIjinendormahAvIrasya bhagavataH zAsanasyodayamabhyudgamamiva // ayaM hanti dAvAgnivadvanyajantUnpracaNDAzayo daNDabhRdvadyadAste / kSitau svaM nidhAnaM dhanIvAvanIndostadetasya citte kRpAM nikssipaami||77|| yatkAraNAdayamakabbaro mudgalapAtisAhiH davAgnivaddAvAnala iva vane bhavAn vanyAn * kAnanotpannAn jantUn zazazaMbaravarAhahariNAdisattvAn hanti nipAtayati khatantrAkheTakakrIDAvazaMvadatayA vyApAdayati / punaryatkAraNAdayaM hamAUMnandanaH daNDabhRdvadyama iva / pracaNDo rodro nirdaya AzayazcittamabhiprAyaH pariNAmo vA yasya tAdRza Aste / tatkAraNAdetasyAvanIndorakabbarasAhezcitte'ntaHkaraNe kRpAM dayAM vizvasattvopari karuNAM nikSipAmi sthApayAmi / ka iva / dhanIva / yathA dhanavAn pumAn khamAtmIyaM nidhAnaM suvarNarUpakamaNimauktikapUrNakumbhamaJjUSAkaTAhAdikaM nidhiM kSitI vasudhAviSaye nikSipati nyAsIkaroti // dadhAnena dhA dhuraM kiM kSitIndraH kRtaH saMmukhInaH sa kenApi dharme / phalAbhyudgame vizvalokaMpRNena prasUnavrajeneva vismerazAkhI // 78 // dho dharmasaMbandhinI dhuraM dhurvI dadhAnena vibhrtaa| dharmadhuraMdhareNetyarthaH / kenApi satta. mena sa kSitIndraH pAtisAhiH dharme jainadharmaviSaye saMmukhIno'bhimukhaH kRtaH vihitaH / keneva / prasUnavrajeneva / yathA vizvalokaMpRNena samastajagajanAnandadAyinA kusumaprakaraNa vismerazAkhI vinidradrumaH phalAnAM khajAtiyogyAnAM sasyAnAmabhyudgame prAdurbhAve saMmukhaH Page #569 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 508 kAvyamAlA / kriyate / yataH prAyaH kusumebhya eva phalAnyAvirbhavanti / yaduktam - 'aho ameghajA vRSTiraho akusumajaM phalam / aho purAkRtaM puNyaM yaddRSTo nAthalocanaiH // ' iti jinastutau // kimAvirbabhUve svabhAvena dharme dhiyA zAMbhave kAzyapIzAsiturvA / yadantarmadIyAgamaM lipsate'sau vilAsIva puMskokilaH puSpakAlam 79 atha vA kAzyapIzAsiturbhUpAlasya dhiyA buddhayA svabhAvena sahajenaiva zAMbhade jai / 'zaMbhuH svayaMbhUrbhagavAn jagatprabhustIrthaikaraH' iti haimyAm / dharme kimiti vitakeM praznaM vA / AvirbabhUve prakaTIbhUtam / yadyasmAtkAraNAdasau nRpaH antacittamadhye madIyAgamaM mamAgamanaM lipsate kAmayate vAJchati / ka iva / puMskokila iva / yathA pumAnkokilaH puSpakAlaM vasantasamayaM samIhate / kiMbhUtaH / vilAsI krIDAlAlasaH / vasante hi ko kilAnAM madodayastatastatraiva krIDAsaktiH // atho jalpatastAnprati zrIvratIndoH kSitIndordadhAnasya nirdezamantaH / dhvanirnirbabhau Dhaukito vAhinInAM dhaveneva gambhIrimazrIjitena // 80 // atho tacchrAddhakathanAnantaraM taduktizravaNAdanu manasi vimarzAnantaraM vA tAn zrAddhAnprati jalpataH prativadato munIndoharagurordhvaniH zabdo nirbabhau niHzeSatayAM bhAti sma / 'akSabIjavalayena nirbabhau' iti raghuvaMze / kiM kurvANasya / vratIndoH kSitIndormedinIcandrasya pAtisA hernirdezamA dezamantaH svacittaviSaye / 'AjJA ziSTinirAGganibhyo dazo niyogazAsane' iti haimyAm / dadhAnasya bibhrANasya / utprekSyate - gambhIrimazriyA gAmbhIrya lakSmyA | 'gambhI rimagurugurum' iti pANDavacaritre / jitenAbhibhUtena vAhinInAM nadInAm / senAnAmityapyartha: / dhavena bhartrA khAminA vA senAnyA samudreNeva Dhaukita upadAkRta iva // ninasorjinAdhIza kalyANakovamabhUtpUrvamevAzayaH pUrvadeze / vihartuM mamAnmatAmbhojabhRGgA yiyAsorivAzA vijetuM nRpasya // 81 // he arhanmataM zrImajinazAsanaM tadevAmbhojaM vijRmbhamANakamalaM tatra bhRGgA bhramarA jinazAsanaikatAnamAnasAH he zrAddhAH pUrvadeze prAcImaNDale vihartu vihAraM vidhAtuM pUrva nRpAkAraNazrImatkathanebhyaH prAgeva mamAzayaH pariNAmaH abhUdvabhUva / mama kiM kartumiccho: / jinAnAM sAmAnya keva linAmadhIzAstIrthanAyakatvAdarhantazcaturviMzatitIrthakRtasteSAM janmadIkSA kevalajJAnamokSagamanapramukha kalyANakAnAmurvI bhUmiM ninaMsornantumiccho: / kasyeva / nRpasyeva / yathA AzAzcatasro'pi dizo vijetuM svAyattIkartuM yiyAsorgantumiccho: nRpasya cakriNo vijayino maNDalIka bhUpAlasya vA pUrva pUrvadeze vihartu gantumabhiprAyo bhavati / vijayI rAjA hi pUrva pUrvadizi yAtIti sthitiH // samAgAnmamAhvAnanaM bhUmibhAnoH punarvappabhaTTerivAmasya rAjJaH / dinArambhavanmohanidrAzayAluM tatastatra gatvA tamudbodhayAmi // 82 // Page #570 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 11 sargaH] hIrasaubhAgyam / 509 he zrAddhAH, punarnamazcikIrSorupari bhUmibhAnorakabbarasAhemamAhvAnanamAkAraNaM samAgAt samyagrItyA anukUlavRttyA na balahaThaprakRtyA / AhvAnanazabdo'pi dRzyate / yathA campUkathAyAm-'tattAtasya kRtAdarasya rabhasAdAbAnanaM dUratastaJcAGke vinivezya bAhuyugalenAviSya saMbhASaNam / tAmbUlaM ca tadardhacarvitamatipremNA * mukhenArpitaM pASANopama hA kR. tanna hRdaya smRtvA na kiM dIryase // ' iti / 'samAgAnmamAhvAnamurvImaghonaH' iti pAThAntaraM vA / uvImaghonaH pRthvIpuraMdarasyAkabbarasya mama samyaGmAnapUrvakamAhvAnamAkAraNamAgAt / kasyeva / bappabhaTTairiva / yathA bappabhaTisUrerAmasya gopAlagirirAjanagararAjitakAnyakubjajanapadanAyakasya rAjJo bhUpAlasyAkAraNaM samAgAt / 'pitRdattarAjyopaviSTAmarAjena khapradhAnapuruSAnpreSyAtimainyAdgurupAyadvappabhahirAkAritaH' iti tatprabandhAt jJeyam / tataH kAraNAra. tatra pUrvadeze gatvA tamaMkabbarapAtisAhimahamudbodhayAmi utprAbalyena samya. gjJAnazAlinaM karomi / pratibodhayAmItyarthaH / kiMbhUtam / moho'jJAnameva nidrA tandrA tayA kRtvA zayAluM zayanazIlam / sadasadvivekAmAvavikalIbhUtamityarthaH / kiMvat / dinArambhavat / yathA prabhAtaM mauDhyena nidrayA zayAnaM jagajjAgarayati // tataH pUrvasUrIndravatprAcyadeze praNamyA mayA zrIjinAdhIzitAraH / mayItaH prayAte yatastatra dharmo'dhigantA vivRddhiM mRgAke kalAvat 83 . tataH kAraNAt pUrvasUrIndravatprAcInAcAryavat mayA prAcyadeze pUrva diGamaNDale zrIjinAdhIziMtAraH zrImajinanAyakAH praNamyA namaskaraNIyAH / yataH kAraNAt mayi ito'smAtsthAnAdgurjarebhyo vA tatra mevAtamaNDale sAhipArzve vA prayAte sati dharmo vi. vRddhi vizeSeNa vRddhiM puSTiM dIpti vA adhigantA prApsyati / 'adhigataM vidhivadyadapAlayat' iti raghau / adhigataM prAptam / 'adhigatya jagatyadhIzvarAdatha muktiM puruSottamAttataH' iti naiSadhe / adhigatya prApyeti khastanIprayogastAtArItAram / kiMvat / kalAvat / yathA mRgAGke candre pUrvadezaM gate sati kalA vRddhimadhigacchati // pratiSThAsamAnasya me vASeidhI hitaM kAGkatA kenacinno nigdyaa| yadatrAntarAyIbhavannambudAnAmivAvagrahaH kasya na syAdaniSTaH // 84 // he zrAddhAH, pratiSThAsamAnasya pUrvadezAn prati prasthAtukAmasya pracalitumicchato me mama hitamAyatau iSTaM samIhitArtha kAztA vAJchatA kenacicchAddhena sAdhunA vA caturvidhasaMghamadhye kenApi niSedhI niSedhikA niSedhaM pratipAdayitrI vAk vANI no nigadyA na vAcyA na kathanIyA / yatkAraNAdatra kArye mamAntarAyIbhavan vighnakartRtvena jAyamAnaH kasya hitaiSiNo dharmavRddhividhAtuH puMso'niSTo dveSakArI asUyAkAraNaM na syAt / api tu sarvasyApi dhArmikasyAniSTa eveti / ka iva / avagraha iva / yathAmbudAnAM jaladAyakAnA meghAnAmavagraho vRSTirodhavidhAyI jagato'pyaniSTaH syAt // anadhyAyikAsye tithirvAsyate smAzraye prAdhuNIvetyuditvAtha tena / nijAsyAmRtAMzostithInAM praNItvaM tadA sArthakaM khena nirmitsateva 89 Page #571 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 510 kAvyamAlA | atheti pUrvoktakathanAnantaraM tena hIrasUriNA iti pUrvavAkyamuditvA kathayitvA zrAddhapurasvAnivedya Asye svavadane anadhyAyikA yasyAM tithau kimapi nAdhIyate sAnadhyAyikA tithiH / 'pratipatpAThanAzinI' iti vacanAt / vAsyate sma vAsitA / maunaM kRtvA sthitamityarthaH / keva / prAghuNIva / yathA Azraye svagRhe kApi pUrvaparicitApyaparApyabhyAgatikA saujanyAtsthApyate AdarapUrva rakSyate / utprekSyate - tadA tasminnavasare nijAsyAmRtAMzorAtmIyavadanacandrasya tithInAM pratipadAdidinAnAM praNayati karoti iti praNItattvaM tithikArakatvam / 'tithipraNI vyabhidhAnatvAt zvetavAjyamRtasUstithipraNI' iti haimyAm / sArthakaM satyArtha nirmitsatA nirmAtuM kartumicchatA vAJchateva // iti hIrasUriprativacanam // prabhorvAksudhAsAramAkaNThamete sakarNA nipIya khakarNAJjalibhyAm / sRjanto nimeSAnapi kSmAM spRzanto dadhuH saumanasyaM tadAzcaryametat 86 ete sakarNAH prAjJAH zrAddhAH nimeSAnnayananimIlanonmIlanAni sRjantaH kurvanto'pi punaH kSmAM kSoNIM spRzanto'pi pAdAbhyAM bhuvaM saMghaTTayanto'pi yatsumanasAM bhAvaH saumanasyaM devatvaM dadhuH dhArayanti sma / devA hi nimeSAnna kurvate bhUmImapi na spRzanti ca / ete tu tathA neti etanmahadAzcaryamatizAyi caritram / vastutastu zobhanaprasannamanastvamiti / kiM kRtvA / prabhohIMrasUrervAk vANI saiva sudhA pIyUSaM tasyA AsAro vegavatI vRSTiH / atha vA sudhAyA amRtAdapi sAraM vastu zreSThaH padArthaH / taM pItvA / kathamAkaNThaM kaNThapIThaM yAvat AsvAdya sAdaraM zrutvA vA // I kirantyAmRtaM prINitAnekajantogirA tasya dhArAkadambA ivAmI / samullAsilomAvalIkorakAGgA idaM vyAharanti sma paurAH pramodAt 87 amI akamipurIyAH paurAH zrAddhAH idaM vakSyamANaM vyAharanti sma babhASire / kim / samullAsinI prollasanazIlA lomAvalI romarAjI eva korakAH kalikA aGga putAyAM yeSAM te / kayA kRtvA / prINitAH prItiM prApitAH aneke yAvajAtIyA jantavaH prANino yena tAdRzasya guroramRtaM sudhAM kirantyA vistArayantyA bhavyAnAmamRtapAnaM kArayantyA girA vANyA / utprekSyate-- dhArAkadambA iva / yathA dhArAbhirjalavAhavRSTibhirAhitAH saMsiktAH kadambA dhArAkadambAH korakitAGgAH kummalakalitazAkhA bhavanti // "kirantyAmRtaM tasya lokaMpRNasyAmbuvAhasya vRSTayeva dhArAkadambAH / girollAsilomAvalIkuGmalAGgA idaM vyAharanti sma paurAH pramodAt 87 paurA nAgarikAH pramodAdAnandAdidaM vakSyamANaM vyAharanti sma bhASante sma / kim / ullasatItyevaMzIlA ullAsinI yA lomAvalI romarAjI saiva kudmalAH korakA: Page #572 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 11 sargaH ] hIrasaubhAgyam / 111 kalikA yeSu tAdRzAGgAni kAyA yeSAm / kayA / tasya sUregirA vANyA / tasya kiMlakSaNasya | lokaMpRNasya trailokyaloka syAhlAdotpAdakasya / girA kiM kurvantyA / amRtaM sudhAranaM mokSaM vA kirantyA vistArayantyA pAyanyA dadalyA ca / amRtapAna mitra prItimutpAdayantyA muktidAyinyA ca / korakitAGgAH ka iva / dhArAkadambA iva / yathA visauhityavidhAyino'mbuvAhasya meghasyAmRtaM ghanasalilaM vitanvantyA vRSTyA varSaNena kRtvA dhArAkadambAH prollasallomamAlikAtulyaiH korakaiH kusumakalikAbhiH kAntAH kAyAH zAkhAtizAkhArUpA dehA bhavanti / dhArAbhirjaladajalavRSTibhirAhatAH kadambadrumAH dhArAkadambAH / dhArAhatAH kila kadambAH puSyantItyazAstre siddhAnte'pi cazyate--'dhArAhayakayambasamucchasiromakutrA' iti / tathA 'stokeneva vahanti puSpapulakaM dhArAkadambadrumAH' iti campUkathAyAm / 'varSAkAlamadhigatyojjRmbhitA nIpAH dhArAkadambAH / rajasi ye puSpanti te dhUlIkadambA: / varSAsu ye puSpanti te dhArAkadambAH ' iti campUkathATippanake !!" iti pAThAntaram // jaDimnA' nijAM dUSitAmaGgayaSTiM tapobhistyajannUrdhvasaMsthAnamukhyaiH / sumeruH kimAdatta sUrIMndradehaM na ceha pratIkAzadhairyaH sa kasmAt // 88 // sumeruH suvarNAcala: / utprekSyate - sUrIndrasya dehaM kAyaM kimAdatta gRhItavAniva / sUrizarIrI vabhUvetyarthaH / kiM kurvan / UrdhvamudhvabhUya yatsaMsthAnaM samyak samIcInAsamIcInatayA vA sthitirniSTA vA tatpramukhaistapobhirnirannapAnAdikaSTairyamaniyama vizeSairvA kRtvA jaDinA dRSattayA jAyena dUSitAM kalaGkitAM nijAmAtmIyAmaGgayaSTiM vapulatAM tyjnnujjhn| evaM cenna tarhi, sa sUriH kasmAtkAraNAt apratIkAzamasAdhAraNaM dhairya dhArimA yasya saH / advaitadhIratAkalitaH kathaM bhavet // yadudyatsate bhUdhavasyopakartuM svayaM sUrikaNThIravastaddhi sAdhu / vinaitaM kathaM so'vabudhyeta dhImAnyathA kArtikaikAdazImabdhizAyI // 89 // sUrikaNThIravaH hIravijayasUrisiMhaH svayamAtmanA yadbhUdhavasyAkabbarasyopakartumupakAraM kartumudyatsate prAgalbhate udyamaM prayatnaM kurute / hi nizcitam / tatsAdhu samyak / yatkAraNAdetaM sUriM vinAsa dhImAn mahAprAjJaH kathaM kena prakAreNAvabudhyeta samyagjJAnamavA* muyAt / ka iva / abdhizAyIva / yathA kArtikamAsasyaikAdazIM zuklaikAdarzI hariprabodhatithiM devauThaNIekAdazI tAmantareNa kRSNaH kathaM jAgarti / varSAsamayamanulakSyIkRtyAbdhau samudre zete ityevaMzIlo'vdhizAyI // aho pazyatAsya prabhoH sAhasikyaM paraM yena nApekSate kaMcanApi / dvijezadvipadveSipUSapradIpaiH pratIkSyeta kiM kApi sAhAyakAya // 90 // aho iti parasparasaMvodhane / bhrAtaraH asya prabhoH zrIguroH sAhattikyaM sAhasatAM sAhasakarmatAM sahasrA vartate iti sAhasikaH / 'bhoja: sahAmbhasA vartate' iti ik / Page #573 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| tasya bhAvaH karma vA sAhasikyam / 'aho mahIyastava sAhasikyam' iti naiSadhe / pa. zyata vilokayata / yena kAraNenAyaM paramanyaM kaMcanApi kamapi nApekSate na kAhuti / yukto'yamarthaH / dvijezazcandraH, dvipadveSI kesarI, pUSA sUryaH, pradIpaH kajaladhvajaH, etaizcandrAdibhiH kvApi kutrApi vissye| kimiti prazne / sAhAyakAya sAhAyyakRte / 'yopadhAdgurUpottamAguJ / ramaNIyasahAyAdvA / sAhAyakaM sAhAyyam' iti prakriyAkAmudyAm / pratIkSyeta parApekSA kriyeta / api tu sarvatra svayameva prAgalbhyate / yaduktaM sattve-'rathasyaikaM cakraM bhujagaya mitAH sapta turagA nirAlambo mArgazcaraNarahitaH sArathirapi / raviryAtyevAntaM pratidinamapArasya nabhasaH kriyAsiddhiH sattve bhavati / mahatAM nopakaraNe // vijetavyA laGkA caraNataraNIyo jalanidhirvipakSaH paulastyo raNabhuvi sahAyAzca kapayaH / tathApyAjI rAmaH sakalamavadhIdrAkSasakulaM kriyAsiddhiH sattve bhavati mahatAM nopakaraNe // ' ityAdi // iti hIraguroH zrAddhakRtastutiH // tato'nyaiH samaM sAdhubhiH sUrisiMhaH samuddizya pUrvI dizaM sa pratasthe / jigISuH samagrAndigantAnanekairivAkhaNDalo'mbhodhinemeranIkaiH // 91 // zrAddhaprazaMsAnantaraM sa hIravijayanAmA sUriSu nirbhayatvAtsAhasikatvAcca siMha iva siMhaH pazcAnanaH anyaiH khapAripArzvakabhUtairaparaiH sAdhubhiH zramaNaiH samaM sAdhaM pUrvI prAcI dizamuddizya manasi kRtvA pratasthe prasthAnaM kRtavAn / ka iva / AkhaNDala iva / yathA smgraandigntaandigvibhaagaan| dizAmavasAnabhUmIryAvadityarthaH / jigISu: svIcikIrSuH ambho. dhinemeH pRthivyA AkhaNDala: purahUto bhUmAn anekairgajAzvarathapattiprakaraparikalitAnIkaiH kaTakaiH sAkaM prAcI haritamuddizya pratiSThate // alaMkAramAlAM dadhAnA vasAnA dukUlAni puSpANi pANau praNIya / kanI prAgabhUtsaMmukhInA munIndoH puraH prAdurAseva mUrtA jayazrIH // 12 // munIndoH sUreH prasthAnAvasare prAk pUrva kanI kanyA kumArikA saMmukhInA abhimukhA abhvt| saMmukhamAjagAmetyarthaH / kiM kRtvA / puSpANi vikasitakusumAni pANI vahaste praNIya kRtvA / AdAyetyarthaH / kiM kurvANA / alaMkAramAlAmAbharaNazreNImalaMkArAn maNisuvarNabhUSaNAni kusumamAlikAM ca vA dadhAnA bibhrANA paridharantI vA / punaH kiM. kurvANA / dukUlAni kSaumANi paTTakUlapramukhadivyavasanAni vasAnA vaste smeti priddhaanaa| utprekSyate-munIndoH sUreH puro'gre mUrtimatI sazarIrA jayazrIrjayalakSmIH prAdurAseva prakaTIbhUteva // ... vidhAsyAmi sAMnidhyamabhyAsamevAnizaM tasthuSI te kimetadvivakSuH / asau zAsanasvamaMgAkSI sametA puraH saurabheyI babhUva vrtiindoH||93|| vratIndohIrasUreH puro'gre saurabheyo savatsA gaurbabhUva saMmukhaM sametA / utprekSyate Page #574 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 11 sargaH ] hIrasaubhAgyam / 113 asau pratyakSA zAsanasvarmRgAkSI siddhAyikAnAmnI zrImanmahAvIra jinazAsana devateva sametA samAgatA kimu / kiM kartumicchuH / etadatraiva kAvye procyamAnaM vivakSurvakumicchuH kathayitukAmA / kiM tadevAha - he sUre, ahaM zAsanamurI abhyAse zrImatsamIpe eva tasthuSI sthitavatI satI anizaM nirantaramahorAtrameva te tava mahAvIrapaTTadhAriNaH sure: sAMnidhyaM satyavasare zrImatsamIhitakArya vidhAsyAmi kariSyAmi / duSkaramapi bhavadIsitArtha sAdhayiSyAmIti // prazAntai rasaiH pUritaH pUrNakAmo bhavAMstUrNamevAstu madvanmunIndo / sakAntottamAGge sthitaH pUrNakumbhaH puro'bhUditIva prabhorvaktukAmaH // 94 // saha kAntena bhartrA vidyate yA sA tasyAH sakAntAyAH sadhavAyAH striya uttamAGge mastake sthitaH pUrNakumbho jalabharamratakalazaH prabhoH sUreH puro'gre abhUtsaMjAtaH / abhimukhaH samAjagmivAnityarthaH / utprekSyate - prabhoravijayasUrerityamunA prakAreNa vaktukAmaH karthayitumanA iva / iti kim / he munIndo, bhavAnmadvadahamiva prazAntaiH prakarSeNa zAntanAmabhirupazamalakSaNai rasaiH sarvebhyo'pi rasebhyaH prazasyatvAnmahAnandadAyitvAcca bahutvam / pUritaH paripUrNIbhUtaH bhRtaH san tUrNaM zIghrameva pUrNAH siddhA niSpannAH kAmA abhilASA yasya tAdRzo'stu bhavatAt / yathAhaM rasaiH salilaiH pUrita AkaNThapIThaM pUrNaH bhRtamadhyaH saMjAto'ta eva pUrNo jalAdAnalakSaNaH kAmo manoratho yasya // praNIyAbhibhUtiM sudhAkhaHsravantItamI kAntamukhyAkhiladveSabhAjAm / kimu zloka etasya mUrtaH sameto dadhi vyAluloke purastAdanena // 95 // anena hIraguruNA purastAdapre dadhi payaH suto vyAluloke vIkSyate sma / saMmukhaM dadhi dRSTamityarthaH / utprekSyate -- mUrtastanUmAnetasya sUreH ko yazaH kimu sameta Agata iva / kiM kRtvA / sudhA pIyUSam, svaH sravantI gaGgA, tamIkAntazcandraH, mukhyAH prakRSTA yeSAmAdau vA tAdRzA akhilAH samastAH zvaityazriyA dveSabhAjo vairiNaH pratipakSAH teSAbhUrti parAbhavaM praNIya vidhAya kRtvA // yadojojitaH kiM prasattyai sametaH puro havyavAho galadvAyuvAhaH / yatIndreNa garjangajo'pyAluloke prayANe prabhodundubhiM dadhvanankim 96 yatIndreNa sUriNA puro'gre havyavAho vahirAluloke nirIkSitaH / kiMbhUtaH / galannirgacchan vAyuvAho dhUmo yasmAt / nirdhUma ityarthaH / utprekSyate--- yena sUriNA ojasA khabalapratApena kRtvA jito bhUtaH san prasattyai arthAtsUreH prasannIkaraNArtha kiM sametaH samAgata iva / api punaH sUriNA garjan bRMhitaM vidadhat garjAravaM galagarjitaM kurvANaH gajo vAraNo hastI / pura AgacchannityadhyAhAryam / Aluloke dadRze / utprekSyate - prabhoH prayANe pUrvadiprasthAne dadhvanannatizabdAyamAno dundubhireva niHkhAna iva bherIda vA paTaho 'vA / 'merI dundubhirAnakaH' iti trayo'pyekArthA haimyAm / zAstrAntare pRthagarthA api 65 Page #575 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 514 kAvyamAlA | yo dRzyante / bherI prasiddhA madanabheryapi / dundubhirniH khAno rAjavAdyamAnakaH paTahaH 'Dhola' iti prasiddhaH // tvayAropi ketuH kule yogabhAjAmitIvAlapantaM kvaNaiH kiMkiNInAm / svamUrdhnA vihAyaH spRzantaM sa ketuM mumukSukSitIzo'kSilakSIcakAra 97 va mumukSukSitIzaH / nijAgre iti jJeyam / ketuM dhvajamakSilakSIcakAra locanagocarIkurute sma pazyati sma / kiM kurvantaM ketum / svamUrdhnA nijamastakena kRtvA vihAyoM vyomAGgaNaM spRzantaM saMghaTTayantam / ambaracumbitamityarthaH / utprekSyate - kiMkiNInAM ' kSudraghaNTikAnAM vaNaiH raNajjhaNitizabdaiH ityAlapantaM guruM prati kathayantamiva / iti kim / he prabho, tvayA yogabhAjAM yogIndrANAM kule vaMze ketuH patAkA dhvaja AropitaH // sazabdAnivAbdAnpatadvAridhArAndhvanadbhaGganiryadrasAnsAndrasAlAn / nirIkSya kSaNaM nRtyataH klRptake kAravAnkekino dakSiNAnaikSatAsau // 98 // aso sUrirdakSiNAndakSiNadigvibhAgavartinaH anukUlAnvA kekino mayUrAnaikSata Alokate sma / katicana zakunA dakSiNavibhAgasthitA siddhividhAtAro bhavanti / yaduktam --'jambUvA samayUro bhAradvAhe tahevana uleam / daMsaNameva pasatthaM, payAhiNe savvasaMpattI // ' iti / kiMbhUtAnkekinaH / lRpto viracitaH kRtaH kekAravo yaiste / kekinAM vA kekA zuklApAGgo'sya vA kekA / ata eva kekA vidyate yeSAM te kekinaH tAn / punaH kiM kurvataH / nRtyataH tANDavamADambarayantaH / kiM kRtvA / kSaNaM nimeSamAtraM sAndrAn saccchAyAn sasnehAnvA sAlAndrumAnvRkSAnnirIkSya dRSTvA / kiMbhUtAn sAlAn / dhvananto maJjuguJjAravaM kurvantaH zabdAyamAnA bhRGgA bhramarA yeSu / punaH kiMbhUtAnaM / niryanto'viralaM nirgalanto niHsaranto rasA makarandA yebhyastAn / kAniva / abdAniva / yathA sahazabdavairvartante yete tathA / patantyo nirantaraM niryAntyo vAriNAM jalAnAM dhArA rekhAkArA dRSTayo yebhyastAdRzAn / meghAnAlokya mayUrA nRtyanti // avAmeva vAmApyamuSyAnukUlaM cukUja drume bhakSyamAdAya devI | trilokImivAkArayansevanAyai vibhordakSiNIbhUya cASo'pyuvAca // 99 // devI kRSNavaTikApotakI nAmA / yaduktaM surathotsavakAvye - 'pota kI dayitapicchasacchaviH' iti / loke tu . devIti prasiddhA / niSkaNTakaharitatarau sthitA upaviSTA satI vAmApi savyabhAgavartinyapi atha ca vAmApratikUlApyucyate / paraM nAtra paramArthataH / avAmeva dakSiNeva anukUleva vetyarthaH / amuSya sUreranukUlamAyatau hitasUcakaM cukUja babhASe / vardhamAnakharAn kRtavatI / kiM kRtvA / bhakSyasamUhaM 'cUNi' iti prasiddhamAdAya gRhItvA bhakSayitvA / api punaH cASaH kikI divi: nIlapakSivizeSaH / loke 'nIkvAsa' iti prasiddhaH / dakSiNIbhUyApasavyabhAgavartI bhUtvA toraNaM baddhA pradakSiNIkRtya Page #576 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 11 sargaH] 515 hIrasaubhAgyam / vA uvAca te sma / utprekSyate-vibhoH sUrIzvarasya sevanAyai sevAkaraNArtha trilokI vizvatrayomAkArayanniva // mamA dvijihvA yathA yAnti dUre tavApIti babhruvadandakSiNo'bhUt / tavAdhIza vAmo'pyavAmo'stu mahatkharasya kharaH kiM bravItIva vAmaH100 babhrunakulaH prabhordakSiNo'nukUlo dakSiNadigbhAgabhAgabhUt / vAmAddakSiNadeze jagAmetyarthaH / utprekSyate-iti vadankathayaniva / itei iyaM garbhitotprekSA / iti kim / he adhIza, yathA mamAgre dvijiTTA bhujagA dUre yAnti tathA tenaiva prakAreNa tavApyagre dvi. jihA dvirasanA matsariNaH khalAH pizunA dUre yAntu / punaH kharasya gardabhasya kharaH / utprekSyate-iti bravItIva bhASate iva / kiMbhUtaH / vAmaH savyabhAgavartI / iti kim / he adhIza, tava vAmo'pi pratikUlo'pi madahamivAvAmo'stu anukUlo bhavatAt // yato janminAmIpsitaM zarma datse prabho bhindhi nastena tiryaktvaduHkham / itIva ma vijJapyate tittiraiNaiH sa savyApasavyodbhavaddhAnayAnaiH // 101 // tittirAH sarakoNAH / loke 'gaNeza' iti prasiddhAH / tathA eNA mRgAH hariNAstaiH sadhyApasavyayorvAmadakSiNayorudbhavanti prakaTAni jAyamAnAni yAni dhvAnAH zabdAH tathA yAnAni gamanAni taiH kRtvA / utprekSyate-sa sUririti vijJapyate sma / tasya prabho. riti vijJaptirvidhIyate sma / iti kim / he prabho, yataH kAraNAtvaM janminAM prANinAmIpsitaM manovAJchitaM zarma sukhaM datse dadAti tena kAraNena tvaM no'smAkaM tiryaktvasya tiryaktvena vA yaduHkhaM kaTamasukhaM vA bhindhi bhedaya nAzayeti // vyapohaikadRktvaM tvamasmadvigAnaM rasantIti kiM vAyasAstasya vAmAH / . zubhAyAmarI bhairavA vAbhyupetApyavAmAbhavaTairavI niHskhanantI // 102 // 'vAmAH savye bhAge vartamAnA vAyasAH kAkAH / utprekSyate-iti rasanti kim itthaM vadantIva / iti kim / he prabho, tvamatmadvigAnamasmAkamapavAdaM loke nindAkAri ekadRktvaM kANakSatvaM dhUrtatAmityapi dhvaniH / vyapoha nirAkuru / api punaH niHkhanantI zabdAyamAnA bhairavI pakSivizeSaH / loke 'bhaIrava' iti prasiddhA avAmA dakSiNA a. nukUlA abhavatsaMjAtA / utprekSyate-zubhAya kalyANakaraNAthai bhairavI bhavAnInAmA bhavAnIlabhidhAnA amarI devI vAbhyupetA samAgatA // amuSya mukhyAH zakunAH paraHzatAH pare'pyabhUvanzubhazaMsinaH pathi / tadarthasiddherupagantukAyAzcihnAni kiM prAkprakaTIbhavanti // 103 // amadhya zrIhIrareH pAtha mAMga zubhazaMsinaH zubhodakakathayitAraH pare'nye'pi puravanasaMbandhinaH paraHzatAH zatazaH mukhyA: prazasyA abhUvansaMjajJire / utprekSyateupagantukAyA AgamanazIlAyAH / bhaviSdhanyA ityarthaH / 'Agamane gamanArthAH samabhyu. Page #577 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 516 kAvyamAlA | pAGbhyaH parAH kathitA:' iti kriyAkalApe / tadarthasiddhestasya sUrerarthasiddheH kAmitakA - yainiSpatteH prAk pUrvaM prakaTIbhavanti prakAzAni jAyamAnAni cihnAni kiMlakSaNAnIva / zakunazabdaH puMnapuMsake dRzyate // vAco'nubimbAbhirivAGganAbhirAzIrbhiradhvanyabhinandyamAnaH / mahodayodarkavidhAyino dhiyA vimRzya sUriH zakunAnpuro'calat 104 sUristapAgacchanAyaka: mahAnatizAyI udayo mokSazca sa evodarka uttarakAlajaM phalaM - taM vidadhati kurvantItyevaMzIlAn zakunAn dhiyA svabuddhayA vimRzya vicArya puro'gre acalaccacAla pratiSThate sma / kiM kriyamANaH / adhvani prasthAnamArge aGganAbhiH zrAddhavadhUbhirAzIrbhirmaGgalazaMsanavANIbhirabhinandyamAnaH stUyamAnaH / utprekSyate - aGganAbhirvAco vAgdevatAyA anubimbAbhiH pratikRtibhiriva / sarasvatIdevIpratibimbAbhiriva // iti hIra vijayasUreH prAcIM dizaM prati prasthitau zubhazakunAni // dvivelalIlApravisArivelApayobhujAbhyAM parirabhya bhUmnA / mattebhayAnAmiva vallabhenAmbhorAzinA khAkamavApyamAnAm // 105 // mahIyasIM nAma mahIM sravantIM vijRmbhihaimAjarajaHpizaGgAm / veNImiva svarNamayIM nadIzanemIndirAyAH prabhurullalaGke // 106 // prabhuharagariH mahIM nAma sravantIM nadImullala uttarati sma / kiMlakSaNAm / mahIyasImatizayena mahatIm / mahatpramANAmityarthaH / punaH kiMlakSaNAm / vijRmbhinAM vikasanazIlAnAM haimAnAM kAJcanasaMbandhinAmavjAnAM kamalAnAM rajobhiH pItaparAgaiH kRtvA pizaGgAM pItavarNo saMjAtAm / utprekSyate - nadIzanemI ndirAyAH / saritpatimekhalAlakSya bhUmIzriyA ityarthaH / svarNamayIM kAJcanaracitAM veNIM strIziroruhAbharaNaM saMyatAnAM kezAnAmupari dhIyate / kezAH saMyatAstanmadhye kSipyate vA sA svarNamayI pralambA gajazuNDAkArA veNItyucyate / kharNaveNIti ziroruhabhUSaNamadhunA dakSiNasyAM zrUyate dRzyate ca / mahIM kiM kriyamANAm / ambhorAzinA samudreNa khAUM nijotsaGgamavApyamAnAm / kena kAmiva / vallabhena mattebhayAnAmiva / yathA svakAntena madoDara sindhuragamanA svaprANapriyA svakIyakroDaM prApyate / kiM kRtvA / dve vele vArau yatra taddivelaM lIlayA svabhAvena nopAdhitaH vizvasvAbhAvyataH prakarSeNa visaraNazIlayorvistA rijyorve layorambhovRddhayoH payasI salile eva bhuje bAhU tAbhyAM kRtvA bhUmnA bAhulyena parirabhya vapuSorekI karaNena gADhamA liGgaya // kvApi sthapuTitAM kvApi drumadroNIsamAkulAm / kvacidvahadvAhinIkAM kirAtAkalitAM kvacit // 107 // Page #578 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 11 sargaH] hIrasaubhAgyam / dvipadvIpidvipadveSyamukhyajantUcitAM kvacit / padavIM kSoNibhRtkSoNImiva sUriralaGghayat // 108 // sUriH kSoNibhRtaH parvatasya tallATadezAdhipasya ca kSoNI gaharovI bhUmImiva padavIM mArgamalakSyat atikrAmati sma / kiMbhUtAm / kvApi. kutrApi pradeze sthapuTatvaM viSamo tatvaM saMjAtamasyAmiti sthapuTitA tathA kApi sthAne drumANAM droNIbhirvividhataruzreNIbhiH samAkulAM nirbharabhRtAm / droNizabdaH zreNIvAcI / yathA campUkathAyAm-'bhillIpalavazaGkayA vicinute sAndradrumadroNiSu' iti / 'droNI tu nIvRtibhede zailasaMdhau ca' ityanekArthaH / tathA 'droNi ridanto'pi samUhArthavAcI ca' iti tadavacUrNiH / tathA kvacitkutraciddeze vahantyo mahIdharakuNDAdibhyo niHsarantyo vAhinyo nadyo yatra / punaH kvacidgahvarAdiSu nIrAgamananimnapradezAdiSu vA kotarA iti prasiddheSu kirAtairbhillairAkalitAM saMyutAm / punaH kvacidaraNyAdau dvipA mattamataGgajA dvIpino vyAghracitrakAyA dvipadveSyAH kesariNasta eva mukhyAH prakRSTAH pramukhA vA ye jantavo vanasattvAsteSAmucitAM nivAsayogyAm // yugmam // kramAdvaTadale phullAmbhoje bhRGga ivAgamat / stambhatIrthasya saGghana tasminprabhuravandhata // 109 // kramamadvihAraparipATyA prabhu_rasUrirvaTadale 'vaDadalaM' iti nAmnA prasiddha pure AgamadAjagAma / ka iva / bhRGga iva / yathA phulle vikasite ambhoje kamale madhukara Agacchati / punastasminvaTadalAprAme prabhuH stambhatIrthasaMghena sAdhusAdhvIzrAddhazrAddhIrUpajanasamudAyena avandhata sametya namaskRtaH // bhaktiprahamanA jinAdhipamatAdhiSThAyinI nirjarI . tasminnattamavAkiradratipatiM nIrandhramuktAphalaiH / zrutvA tIrthakarAnukAribhagavanmAhAtmyamutkaNThitA vidmo vanditumAgatAH priyatamA rAjJaH khtaarotkraiH||110|| * tasminvaTadalAgrAme bhaktyA sevAbhaktyA prahaM nanaM pravaNaM nirbharaM vA mano mAnasaM yasyAstAdRzI jinamatasya zrIjinazAsanasya adhiSThAyinI adhiSThApikA nirjarI siddhAyikA nAnI devatA naktaM rAtrau / kalI prAyo devatAnAM naktamevAgamasya dRzyamAnatvAt zrayamANatvAcca nishi| nIrandhairnicchidairvadhara hitaiH| rakSitarityarthaH / muktAphalaimauktikairRtipati zrIhIravijayasUrimavAkiradvarSayAmAsa / "avAkiranvayovRddhAstaM lAjaiH paurayoSitaH' iti raghuvaMze / tatra vayamevaM vidmo jAnImaH / utkaNThitA utkaNThAkalitA utsukIbhUtA satI khatArANAM khazaraNIbhUtAnAmAtmaparivArIbhUtAnAM tArakAraNAM tArakAbhidhasevakAnAM jyotiSAM cotkaraiH samUhaiH sArdhaM rAjJaH kasyacinRpasya candrasya vA priya Page #579 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 518 kaavymaalaa| tamA rAjI rAtrirvA vandituM namaskatumAgatA sameteva ! kiM kRtvA / dIrthakaraM zrImatrinarAjamanukaroti yugapradhAnAdimahinA sadRzIbhavati ityevaMzIlaM bhagavataH sUrIndrasya mAhAtmyaM mahimAnaM zrutvA samAkarNya // tatrAnandya janAndinAni katicidvAcaMyamAdhIzitA vAtikramituM kramAtpravavRte bhUmeH samaM sAdhubhiH / vAcA candrikayA tamaH prazamayannetrAMzcakorAnpRNaM stArANAM nivahaivihAyasa iva zyAmAGganAnAyakaH // 111 // vAcaMyamAdhIzitA muninAyakaH kramAdanukrameNa sAdhubhiH svakapAripArzakazramaNaiH samaM sAdhai bhUmedhAracyA vartma panthAnamatikramitumullayituM pravavRte pracakrame pravRttaH / kiM. kRtvA / tatra vaTadalAnAme katicittiyanti dinAni vAsarAn yAvajjanAn bhavikalo. kAnAnandha prahlAdya pramodamedurAnvidhAya / sUriH kiM kurvan / vAcA khavayanavilAsena kRtvA tamo'jJAnaM pApaM vA prazamayaniSTApayan zAnti nayan vA / ca punarnetrAnayanAni / netrazandaH puMklIbaliGgayoH / pRNan saMprItimutpAdayan / ka iva / zyAmAnAnAyaka iva / yathA candrastArANAM jyotiSAM nivaharbajai: saha vihAyasa AkAzasya vAdhvAnamatiRmituM pravartate so'pi zazI candrikayA kaumudyA janAnAnandayati / tathA tamo nizAndhakAraM prazamayati tathA cakorAMzca prINAti / dayAmA rAtriH sevAganA strI tasyA nAyaka: etAvatA vidhuH / 'yAminIkAminIpatiH' ilAdipadAni kAvyakalpalatAvRttau / atha ca zyAmA SoDazavArSikI taruNI sevAGganA pANigRhItrI tasyA nAyakaH patiH / sarveSAM smara. zAstrANAM rahasyAnAM vettA anubhavitA ca nAyaka: procyate / so'pi kvacitkAryavazAgato nivRtto vA sajanaiH samaM bhUmermArgamulate khatAdRgvidhacAtucaryanAyikAmayIbhUtama. nastvAdvA vAcAnyAnayAnandayati yo hArdikaM vetti tAmeva vAdayAmi iti viraharUpaM tamaH pApamapi prazanayati bhAvisvabhAminIsaMyogatvAt snigdhatvAcca paranetrANyapi prINayati // kvacitpavanavama'vanmRgapataGgacitrAnvitaM ___ kvacinmadanameduraM kulamivaiNakAntAdRzAm / kvacitkuruniketavatsasahadevabhImArjunaM virATanRpagehavavacana kIcakairaJcitam // 112 // kvacinnRpasamIpavadvividhavAhinImaNDitaM kvacitkalitamagnividbhavanavacchikhisphUrjitaiH / karIndrakulasaMkulaM kvacidvindhyabhUmIghrava vyalaGghata yatikSitidvijapatiH sa varlsa kramAt // 113 // Page #580 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 11 sargaH ] hIrasaubhAgyam / 519. sa yatinAM zramaNAnAM madhye kSiteH kSoNyA dvijapatizcandraH / rAjetyarthaH / kramAdvihAraparipATyA vartma mArge vyalaGghata atikrAntavAn ullaGghayAmAga! kiMbhUtaM varma / kacitpradeze mRgAH kuraGgAH upalakSaNAdanye'pi vanyazvApadAH tathA vinA sarvajAtivizeSAH loke 'citraDi' iti prasiddhA upalakSaNAttattavAtayatha / athavA citrA AkhukaparNI indravA ruNI vA upalakSaNAtsarvauSadhayastAbhiranvitam / kiMvat / paMvanavanaivayathA AkAzaM mRgo mRgazIrSa pataGgaH sUryaH tathA citrA nakSatraM tairyutam / 'citrAdantyAM subhadrAyAM nakSatrauSadhibhedayoH / divyastrIsapayorAkhapaya ca' ityanekArthatilake / punaH kiMbhUtam / madanairbhaDala iti nAma prasiddhaiH pAdapaimeduraM bhRtam / kimiva / kulamitra / yathA eNakAntA mRgAGganA hariNyastAsAM dRza iva dRzo'ticapalAni locanAni yAsAM tAsAM strINAM vRndaM madanena kaMdarpeNopacitam / punaH kiMbhUtam / saha saha devairauSadhivizeSaistathA bhImairAmlavetasaiH tathA arjunairarjunanAmavRkSavizeSairvartate yattat / kiM ca kuruniketavat yathA kurUNAM kauravavaMzIyanRpANAM pANDUnAM rAjJAm / mahattvAdbahuvacanam / kuroH pANDornRpasya vA gRhaM saha sahadevo mAdrInandanaH bhImArjunau kuntIsutau vRkodarakirITinau tairyuktam / 'sahadevenaikena spardhamAnA anekaiH sahadevaH saMgatAH' iti campUkathAyAm / punaH kiMbhUtam | kvacitkutracisthAne kIcakaiH sacchidravaMzaiH veNubhiH aJcitaM kalitam / kiMvat / virATanRpagehavat / yathA virATarAjasya gehUM kIcakaivirATanRpapatnyAH sudeSNAyAH zatasahodaraiH kalitaM sahitam / punaH kiMbhUtam / kacitpradeze vividhA laghuvRddhAdayo vAhinyo nadyastAbhirmaNDitam / kiMvat / nRpasamIpavat / yathA rAjJaH pArzva vividhAbhirgajahayarathapadAtipramukhAbhiH senAbhirbhUSitaM bhavati / 'vAhinI sindhu sainyayoH ityanekArthaH / punaH kiMbhUtam / zikhinAM mayUrANAM vividhaiH sphUrjitaiH kekAravatANDava krIDAdivilAsai: kalitam / kiMvat / agbhividbhavanavat yathA agnihotrIyANAM gRhaM zikhinAM dakSiNAgnihavanIyagArhapatyAbhidhAnAM trayANAM hutAzanAnAM visphUjitaiH sphUrtibhiH kalitaM bhavet / punaH kiMbhUtam / karIndrANAM yUthanAthAnAM kulairvazaH saMkulaM vyAptam / kiMvat / vindhyabhUmIvat / yathA vindhyAcalo gajendrakulaiH saMkulo bhavati // iti gandhArAkamipuramadhyamArgavarNanam // . vibudhapatipuraMdhrIbandhurArabdhalIlaM jinapadakRtazobhaM saMcaracchetadanti / taTamiva varaTAyA vallabhaH svarvahAyA akamipurasamIpaM bhUSayAmAsa sUriH // 114 // sUrirakamipurasamIpamahammadAbAdanagarapArzva bhUpayAmAsAlaMkaroti sma / kiMbhUtaH / vibudhapatInAM kovidapuraMdarANAM puraMdhrIbhiH zukakAminIbhiH bandhurAH taruNakAmijanamanoirA: ArabdhAH prakrAntA lIlA vanavasantatarukusumAvaca yahallI sakagAnanRtyAndolanAdi Page #581 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 520 kaavymaalaa| vilAsA yatra / punaH kiMbhUtam / jinAnAM tIrthakRtAM padaiH sthAnaiH / prAsATerityarthaH / kRtA vihitA zobhA yatra / punaH kiMbhUtam / saMcarantaH samyak samIcIna svarocamAnasallakIpapramukhaM caranto bhkssyntH| atha vA samyak khahastinIbhizcaramasvarNapaTTabandhapaJcazabdavAditravividhavirudAvalI prakaTanapUrvakaM pracalantaH zvetA bhadrajAtijAtatvenojjvalA dantino gajendrA yatra / ka iva / yathA varaTAyA raajhNsyaaH| 'vAralA varalA haMsI vAraTA varaTA ca sA' iti haimyAm / tathA 'navaprasUtirvaraTA tapakhinI' iti naissdhe| vallabho bhartA rAjahaMsaH / kharvahAyA gagananimnagAyA gaGgAyAstaTaM tIraM bhUpayati / kiMlakSaNaM taTam / vibudhapatiH surendrastasya puraMdhrIbhiH patnIbhiH kamanIyaprakrAntajalajanmopacayamajanonmanbanAdijalavilA yatra / puraMdhrIzabdo dIrgho'pyasti / yathA 'akhilapurapuraMdhrIne vanI-' iti naiSadhe / tathA jinasya viSNostribhistArArUpaiH padaiH kRtA nirmitA zobhA yatra / atha vA jinapade AkAze viracitA zrIryena / etAvatA gaganagahetyupapannam / tatraiva ca zakrakAntAnAmupalakSaNAtsurAGganAnAM ca jalakrIDAyA aucitI / tathA saMcaran jalapAnAdyarthamAgacchannairAvaNo yatra // prabhorAgamanodantaH prasasAra purAntare / cAndanIya ivAmodaH kSitau malayabhUbhRtaH // 115 // prabhohIrasUrerAgamanasyApAdAvadhAraNasyodantaH pravRttiH samAcAraH purAntare akamipu. ramadhye prasasAra vistarati sma / ka iva / Amoda iva / yathA cAndanIyaH zrIkhaNDadrumasaMbandhI parimala: malayAcalasya ASADhabhUdharasya kSitau bhUmau prasarati // vijJAyAgamanaM yatikSitipaterAmodamedakhitAM / __ prAptAH pauraparamparA madhuRto!hA ivorvIruhAm / gantuM saMmukhamasya nazyadatanoH sajjIbabhUvustataH / zrAddhA rAjagRhodbhavA iva mRgArAtidhvajasyAhataH // 116 // tatastadAgamanazravaNAnantaraM pauraparamparA nAgarikapataya: akamipurazrAvakaprakarAH nazyan dveSitayA hantuM pratizrutatvena mRtibhIteH palAyamAnaH atanuranaGgo yasmAt / 'atanunA navamambudamAmvudam' iti naiSadhe / tasyAsya sUrerabhimukhaM gantuM sajIvabhavaH / ke iva / zrAddhA iva / yathA rAjagRhe nagare utpattiryeSAM tAdRzAH zrAddhAH mRgArAtiH siMho dhvajazcihaM yasya tasyAhatastIrthakarasya / mahAvIradevasyesyarthaH / saMmukhaM prayAtuM sajjA bha. vanti sma / kiMbhUtAH / Amodena harSeNa medakhitAM puSTatAmAlAdollasitaromAJcakaJcako pacitakAyatvaM prAptA ityarthaH / kiM kRtvA / yatikSitipatermunirAjasya AgamanamakamipurasamIpe samavasaraNaM vijJAyAvagatya / ka iva / vyUhA iva / yathA madhuRtorvasantasamayasyAgamanaM prAdurbhAvaM jJAtvA urvIruhAM vRkSANAM samUhA AmodamedakhitAM parimalopacitatAM prApnuvanti // Page #582 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 11 sargaH hiirsaubhaagym| 521 paryANyante sma vAhA hariharaya ivottIrNavantaH kSamAyAM kApyaprAptAvalambAmbaracaraNabhavadbhUmanirvedabhAjaH / zRGgAryante gajendrA giriguruvapuSaH klRptasindUrapUrA vidmaH prAtastyasaMdhyAH kunayasamudavajyotirastaM nayantyaH // 117 // vAhAsturagAH paryANyante sma palyayanakalitAH kriyante sma / utprekSyate-vApi kasminnapi pradeze aprAptamanAsAditamAlambanamUnobhavanopavezanAdisthityAdhArasthAnaM yatra tAdRze'mbare gaganANe caraNaM paribhramaNaM tammAdbhavannutpadyamAno yo bhUnA bAhulyena nirvedaH khedaH taM bhajantIti tAdRzAH santaH kSamAyAM pRthivyAmavatIrNavanta AgatA 'indrAzvA iva / 'zataistamakSNAmanimeSavRttibhihAra viditvA haribhizva vAjibhiH' iti raghuvaMze zakasyAzvAnAM bAhulyaM na tveka evoccaiHzravAH / atha vA sUryAzvA iva / punargajendrAH zRGgAryante sma raktapItAmbaracaramara kiMkiNIghaNTAdyanekazRGgArayuktAH nirmIyante sma / kiMbhUtAH / giriH parvatastadvadguru mahadvapuH zarIraM yeSAm / parvataprAyA ityrthH| punaH kiMbhUtAH / kRpto racita: sindUrANAM zRGgArabhUSaNAnAM pUraH samUho yeSu / utprepyate-prAtastyAH prAtaHkAlInAH saMdhyA iva / kiM kurvantyaH / kunayAnAM zAkyAdInAM kumatAnAM vA samudAyo gaNa: sa eva jyotirgrahanakSatratArakAdistadastaM nAzaM nayantyaH prApayanyaH / bhUmyA vyomarNyayenAdhRSata ravirathAH padmahamtaiH zritAkAH kaizcitsajjIkriyante kanakamaNimayAH satturaGgAH zatAGgAH / paGkiH pAdAtikAnAM vividhamaNigaNAlaMkRtIrudvahantI rAbhasyAdaspRzantI bhuvamapi sumanaHzreNivatsajjati sma // 118 // kaizcitpuruSaiH santaH zobhanAsturaGgA azvA yeSu tAdRzAH zatAhAH syandanA rathAH sajjIkriyante / kiMbhUtAH / kanakaM svarNa maNayo rannAni pracurANi pradhAnAni vA yeSu / punaH kiMbhUtAH / padmahastaiH krIDAthai haste gRhItakamalaiH, athavA bhAgyavattayA padmamAkRtyA haste yeSAM taiH / dhito'GkaH sevita utsaGgo yeSAm / utprekSyata-vyonnA nabhasA samamIIyA spardheddhRtAbhyasUcayA bhUmyA pRthivyA raviradhA: sUryasyandanA ivAvRSata dhriyante sm| te'pi kamalapANibhibhAskarairadhiSThitamadhyAstathA muvarNamaNimayA: zobhanAzvAzca / sUryANAM bAhulyAdrayAnAmapi bAhulyam / punaH pAdAtikAnAM pattInAM mahebhyAnAM sArdham / sazanAH pattijanA bhavantyeva / atha vA pAdacAriNImalpadravyatvAdvAhanAmAvastena caraNacAritA teSAM patiH paramparA sajati sma / kiM kurvantI / vividhAnAmanekaprakArANAM maNigaNAnAmAtvarNaratnarAjInAmalaMkRtIbhUSaNAni udvahantI dhArayantI / punaH kiNbhuutaa| rAbhasyAtmavidanotsukyA vaM kSoNImaNDalamapyaspRzantI na saMghayantI / kiMvat / Page #583 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 522 kaavymaalaa| bhumanaHzreNivat / yathA devarAjI bhuvaM na spRzati / pAdAbhyAmiti zeSaH / ramAlakArakRtIzca dhtte|| prasAdhikAbhiH paramANumadhyA vibhUSitAGgacaH pupuSurvibhUSAm / nisayevopanatA vratIndorbhujaMgalokAdbhujagendravadhvaH // 119 // prasAdhikAbhirmaNDanakAriNIbhI ramaNIbhiH / 'prasAdhikAlambitamaprapAdamAkSipya kAcihnavarAgameva' iti raghuvaMze / vibhUSitaM vicitrapatravallIracanAbhiralaMkRtamahaM vapulatA yAsAM tAdRzyaH / paramANumadhyAH kRzodaryaH / 'adhyApayAmaH paramANumadhyAH' iti naiSadhe / bhUSAM zobhA pupuSuH cinvanti sma / dadhurityarthaH / utprekSyate-bhujaMgalokAnAgamavanAdatIndoH sUrIndrasya ninaMsayA nantumicchayA upanatA AgatA / 'upanamanti tamIzasamutsukAH praNayato parituM sakalAH zriyaH' iti RSabhanamrastave / 'upanamantyAga cchanti' ityavacUrNau / bhujagendravadhvaH nAganAyakanAyikA iva // sudRzAM zirasi vyalIlasatkalazAlI maNihemanirmitA / stanavaibhavabhatsiteva yadvijigISuH paramabhyupeyuSI // 120 // sudRzAM sakAntakAminInAM zirasi mastake kalazAnAM kumbhAnAM mAlI zreNI vyalIlasat vilasati sma / zuzubhe ityarthaH / utprekSyate-stanAnAmarthAttatkAminIkucamaNDalAnAM vaibhavena tuGgatAdizobhayA bhatsitA abhibhUtA satI tadvijigISustAn kucAn punarvyAdhuTya vijetumicchurabhyupeyuSI / abhimukhamupetA samIpe samAgatA vA // vihAyoGgaNAliGgigehAgrazRGgAnilAlokaketukkaNatkiMkiNIbhiH / purI prekSya sUriM kimAyAntamantarbhavatprItirAtantanItIva gItim 121 AyAntaM khasyAntikaM samAgacchantaM sUra hIraguruM prekSya vyAlokya antarmadhye arthAnijacitte bhavantyutpadyamAnA prItiH pramodo yasyAstAdRzI purI ahammadAbAdAbhidhAnA nagarI / gItiM gAnamAtantanIti atizayena sRjatIva vistArayatIva vA / kAbhiH / 'vihAyoGgaNaM gaganAjiramAliGgantyAzliSantItyevaMzIlAnAM gehAnAM mahebhyabhavanAnAmagrANi uparitanAni zRGgANi zikharANi teSvanilaiH pavanairAlolAzcazcalA ye ketavo vaijayantyaH patAkAsteSAM kvaNantIbhiH zabdAyamAnAbhiH kiMkiNobhiH kSudraghaNTikAbhiH dhurghari kAbhiH kRtvA // tumulairbandivRndAnAM tUrakharakarambitaiH / bhUparIrambhakAmbhodanihA~dairiva nirbame // 122 // bandivRndAnAM maGgalapAThakaprakarANAM tumulai: kolAhalai: bahudAnAdAnamanorathairuparyupari patatAM vyAkulazabdanirbabhe tasminnavasare nitarAM zuzubhe / kiMbhUtaiH tumulaiH / tUrANAmanekajAtIyavAditrANAM kharaiH zabdaiH karambitaiH mishriikRtaiH| vyAptairityarthaH / 'akSabIjaba Page #584 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 11 sargaH ] hIrasaubhAgyam / 523 layena nirbabhe' iti raghau / utprekSyate - bhuvo bhUmandirAyA bhUmibhAminyAH parIrambhakasya AliGganadAyina: ambhodasya meghasya nirhrAdaiH garjAravairiva // ke'pi kutUhalakalitA vanditumitare vilokituM kecit / vikasitasuratarusumamiva madhupAstamupAgamanpaurAH // 123 // ke'pi kecana nAgarikAH kutUhalena kautukena kalitAH sahitA utsukIkRtA vA santaH / punaH itare kecit anye kecana taM guruM vandituM namaskartumapare kecana vilo - kituM tadutsavaM draSTuM paurA nAgarikAstaM sUrimupAgaman sUrisamIpe samAgacchanti sma / ke iva / madhupA iva / yathA bhramarA vikasitaM vijRmbhitaM surataroH kalpavRkSasya sumaM puSpam / jAtivAcitvAdekavacanam / kusumasamUhamupAyAnti // prabhoH padAmbhojayugaM purIjanA namaskRtergocaratAM nayantaH / pramodaniryannayanAzrubindubhiH zrAntaM pathA saMsvapayanti manye // 124 // purIjanA ahammadAbAdavAsizrAddha samUhAH prabhoH sUreH padAmbhojayugaM caraNAravindadvandvaM namaskRternamaskArasya praNAmasya gocaratAM viSayatvaM nayantaH prApayantaH santaH pramodenAnandena niryatAM nirgacchatAM nayanAzrUNAM locanasalilAnAM bindubhiH kaNaiH kRtvA / utprekSyate- - pathA mArgeNa / mArgolaGghanenetyarthaH / zrAntaM prAptaklamaM saMlapayanti snAnaM kArayantIva / mamye ivArthe // mumukSukSoNIndrakramakamalabhaktipraNamana kriyAzliSyatpAMsuprasaravilasadbhAlaphalakAH / vyarAjanta svaHzreyasavihitaye klRptatilakA vyavasyantaH siddhizriyamiva varItuM puranarAH // 125 // mumukSUNAM saMsArakArAgArAdAtmAnaM mocayitumicchUnAM munInAM madhye kSoNIndro rAjA etAvatA hIrasUristasya kramakamalayoH pAdAravindayoH bhaktyA praNamanaM namaskaraNaM tasya kriyA vyApArakAlastasyAmAzliSyato milato lagataH pAMsorathI padAmbujarajasaH prasaro vikhArastena vilasanti zobhamAnAni bhAlaphalakAni lalATapaTTA yeSAM tAdRzAH puranarA: ahammadAbAdazrAddhAH vyarAjanta babhAsire / utprekSyate - siddhizriyaM muktilakSmIM varItuM pariNetuM vyavasyantaH pragalbhamAnAH santaH / khaHzreyasavihitaye kalyANakRtaye / ratikAyitamAnasairiti purAtanakAvye / klRptaM racitaM tilakaM yaistAdRdaya iva !! iti sUrerakamipura saMmukhIkaraNam // prAghuNaH zravaNayoH zramaNendorAgamo'kami puro'vibhuvo'dya / vahnivIjavilasaddalamAlAzAlivArijavataMsavadAsIt // 926 // atha sUreH zrAddhAnAM saMmukhamahotsavabhavanAnantaraM zramaNendoH yatirajanijAnerAgamaH Page #585 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 524 kaavymaalaa| pAdAvadhAraNamakAmepurasyAhammadAvAdasya avibhUH khAmI / 'adhipastvIzAno netA parivRDho'dhibhUH' iti haimyAm / sAhibakhAnastasya zravaNayoH karNayoH prAgo'tithirAsIt bhavati sma / sAhivakhAnena sUrisamAgamanamAkarNitamityarthaH / kiMvat / vaDivIjasya kanakasya / 'kaladhautalohottamavahivIjAnyapi gAruDaM gairikajAtarUpe' iti haimyAm / vilasatAM vikakharIbhavatAM dalAnAM patrANAM mAlayA zreNyA zAlate zobhate ityevaMzIlasya vArijanya padmasya vataMsavat / yathA ImAmbujAvataMsaH zravaNayoH prAghuNo bhavet // caturaGgacamUcalanaprasRtai rajasAM nivahairharitAM dayitAn / . . samamAhayatIva purAdhipatiryatinAthaninaMsurasau pracalan // 127 // asau sAhivakhAnanAmA purAdhipatiH rAjanagararAja: rajasA reNUnAM nivahaiH samUhaiH . haritAM dayitAn dikpAlAn samaM samakAlamevAhvayati / atha vA AtmanA samaM sArdhamAkArayatIva / arthAtprabhuM nantum / kiMbhUtaiH / catvAri catuHsaMkhyAkAni vAjivAraNarathapadAtilakSaNAnyAni avayavA yasyAM tAdRzyAzcamvAH senAyAzcalanena prasataiH pratidizaM vistRtaiH / asau kiMbhUtaH / yatinAyaM hIrasUri ninasunamaskartumicchuH san pracalanpratiSThamAnaH // tatpurAdhipatisAdhudharitrInAthayoH pathi yugaM milati sma / kaumadIdayitanirjararAjAcAryayordvayamivaikakarAzau // 128 // tatpurasyAhammadAbAdanagarasyAdhipatiH sAhibakhAnastathA sAdhUnAmanagarANAM madhye dharitrInAtho mahIpatiH rAjA tayoryugaM yugalaM pathi sUrisamAgamanamAgeM milati sma ekatra bhavati sma / kimiva / dvayamiva / yathA eka eva ekakaH sa cAsau rAzizca meSAdikaH e. karAzistasmin kaumudIdayitazcandraH tayA nirjarANAM surANAM rAjA khAmI puraMdarastasyAcAryoM bRhaspatiH / 'zaizavAvadhi guharmururasya' iti naiSadhe / tayordvandvaM milati // namati sma munIzvaraM purIpurahUto'mitabhaktinirbharaH / zikharIva garIyasIM zriyaM phalapateH kalayannilAtalam // 129 // na mIyate smetyamitA pramANarahitA tAdRzyA bhaktyA nirbharaH sotsukaH tAdRzaH purIpurahUtaH rAjanagarAkhaNDala: munIzvaraM namati sma / prabhoH praNAma kRtavAnityarthaH / ka iva / zikharIva / yathA phalAnAM sasyAnAM paGkeH dhoraNyA garIyasImatigurvI zriyaM zobhAM kalayanbibhrANo vRkSaH ilAtalaM bhUmImaNDalaM namati // prekSapraskhalitAkhilAmbaracaravAte praNIte kSaNe paurANAM prakaraiH pravezitamatiprItyA purasyAntare / AgRhyAnayati sma tatpurapatiH sUrIzvaraM khAngRhAnnetaM saMpratikAzyapIpatirikha zrImatsuhastiprabhum // 130 // Page #586 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 11 sargaH] hIrasaubhAgyam / 525 yasminpure poraiH prabhoH pravezaH kArita: tatpurasyAhammadAbAdanAno nagarasa patiH khAmI khAna: etaM sUrIzvaramAgRhyAlAgrahaM vijJaptiM vidhAya khAn gRhAnnijAn bhavanAn Anayati smAnItavAn / ka iva / saMpratikAzyapIpatiriva / yathA saMprati nAmA kAzyapIpatiH pRthvInAthaH zrImantaM suhastinAmAnaM prabhuM sUri khAnsaudhAnpratyAninAya / dvAvapi vizinaSTi-etaM kiMbhUtam / atiprItyAdhikapramoMdena paurANAM nAgarANAM prakarairvRndaiH purasyAhammadAbAdasya pATalIputrasya nagarasya ca antare madhye pravezitaM pravezaM kAritamA. nItam / kasminsati / prekSayA vilokanena, atha vA prekSArtha darzanArtha praskhalitAH kautukAtirekAtsthirIbhUtAH akhilAH samastA ambaracarAH siddhagandharva vidyAdharadevatA. dikA nabhazcAriNo nirantaragamanagAmino yatra tAdRze kSaNe mahotsave praNIte arthAtpauraiH kRte sati // zRGgarambaracumbibhirvidadhataM vighnaM vivavadgateH .. prAsAdaM tridazArcayeva paramaM prApayya bhUSAbharam / bhUbhatraiva hiraNmayaM pradalitaponmAdibhAvadviSA ramyorNAyumayaM dineyanihitaM tenAsanaM zizriye // 131 // tena sUriNA ramyaM prazasyamAyumayaM kambalikArUpamAsanaM viSTaraH zizriye bheje| kiMbhUtamAsanam / vineyena ziSyeNa nihitaM sthApitam / AstIrNamityarthaH / keneva / bhUbhatraiva / yathA bhUpatinA viziSTaM vastu nIyate arthAt khakhAmine nIyate prApyate iti / vineyAH susevakAstairnihitaM hiraNmayaM sauvarNamAsanaM zrIyate / kiMbhUtena sUriNA rAjJA ca |prdlitaa hatA pronmAdino durdharA bhAvA antaravAH, tathA pronmAdI prakarSeNa unmatto bhAva AzayaH svabhAvo vA yeSAM tAdRzo dviSo vairiNo yena zritam / kiM kRtvA / trida. zasya devasya arcayA pratimayeva / prAsAdaM devaTaI bhUpatiniketanaM ca / 'prAsAdo devabhUpAnAm' iti haimyAm / paramamatizAyinaM bhUSAmaraM zobhAsamudayaM prApayyArthAdAtmanaiva lambhayitvA / prApayyeti kriyAratnasamuccaye / prAsAdaM kiM kurvantam / ambaramAkAzaM cumvatyAliGgati khAtraiH saMghayatItyevaMzIlaH zRGgarAtmIyazikharaiH kRtvA vivasvataH sUryagamanasya vighnamantarAyaM dadhataM kurvANam // iti sUre pagRhAgamanopavezane // upAyanIkRtya maNIhiraNyadukUladAmAbharaNAdi bhUmAn / kRtAJjaliH saMmadamedurAGgaH sa bhRtyavatkRtyavidityuvAca // 132 // sa bhUmAn rAjA sAhibakhAnaH ityamunA prakAreNa uvAca guroH puro vabhASe / kiM. bhUtaH / kRtyamucitAnucitakArya vetti jAnAtIti / avasarocitavettetyarthaH / punaH kiMbhUtaH / saMmadena harSeNa kRtvA meduramupacIyamAnamahaM vapuryasya saH / punaH kiMbhUtaH / kRtAJjaliH vihitahastadvitayayojanaH / kiNvt| bhRtyavat / yathA bhakaH sevakaH kRtAJjali. puTaH svakhAmipuro vakti / kiM kRtvA / maNyo ratnAni, hiraNyAni muvarNAni, dukUlAni Page #587 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 526 kAvyamAlA | kSomANi upalakSaNAdaparApyapyaMzukarana kamvalAdIni, dAmAni muktAhArAdIni, AbharaNAni rajatakanakaghaTitavividhabhUSaNAni, tAnyAdau prathama yatra tAdRk vastujAtam / padArthasArthamityarthaH / upAyanI kRtya DhaukayitvA // kimuvAca tadevAha-- sAhizrImadakavbarAvanibhujetyAdiSTamAste mama dyumnasyandanavAjivAraNamukhaM saMpUrya tatkAmitam / zrIsUrIzvarahIrahIravijayaM saMprApayestvaM mamA bhyAsaM svIyamivAdriyasva tadidaM vizrANyamAnaM mayA // 133 // 1 he prabho, tatkAraNAt mayA vizrANyamAnaM tubhyaM gurave dIyamAnamidaM pratyakSaM zrImatpuro DhaukitaM sarve vastujAtamAdriyakha svIkurutha / kimitra / svIyamiva / yathA janaiH AtmIyamazeSavastujAtamaGgIkriyate / yattadornityAbhisaMbandhAt yatkAraNAt / sAhinA pAtisAhinA zrImatA svabhujopArjita daza dikcakralakSmIvatA akabaranAmnA avanibhujA bhUmI bhAminI. bhokA / pRthvIpAlenetyarthaH / ityamunA prakAreNa AdiSTaM 'lekhadvArA prasAditamAste / sphuranmAne lipAkAritamastItyarthaH / iti kim / zriyA saMyamalakSmyA kotandirayA ca yuktA ye sUrINAmAcAryANAmIzvarA aNimAdividdhivividhalabdhibhAjo mahattamAsteSu sarvotkRSTatvAt hIro'mUlyavajra maNi: / mukhya ityarthaH / tAdRzaM hIravijayaM sUriM mamAbhyAsaM pArzvaM prApayeH samyak saMmAnAdiprakAreNa preSayeH / kiM kRtvA / dyumnAni suvarNarajatamANakAdIni dravyANi, syandanA rathAH, vAjinasturagAH, vAraNA hastinaH, tanmukhe vadane vA Adau yasya tAdRzaM tatkAmitaM sUrisamIhitaM saMpUrya saMpUrNIkRtya / sUriryanmArgayati tattadarpayitvA phatepure matsamIpe zIghraM saMpreSaNIya ityarthaH // svAminme gandhavAhA iva dhRtatanavaH svAntavegAsturaGgAH sodaryAH kajjalAriva madamuditazrAntabhRGgAH karIndrAH / tvaSTreva svena sRSTA yadupataya ivodyadrathAGgAH zatAGgAH pattitrAtAzca mUrti dadhata iva rasA vIranAmAna ete // 134 // he svAmin guro, mama madIyA ete zrImatpratyakSalakSyA sturaGgAH azvAH santi / kiMbhUtA: / svAntavanmana ivaM tvarito vego yeSAm / utprekSyate - dhRtatanavaH aGgIkRtAGgAH gandhavAhAH pavanA iva / ca punarete dRggocarA garjajaladharAnuvAdinaH karIndrAH kuJjararAjA vartante / kiMbhUtAH / madena karikapolasthala nirgala dvahaladAnajalapAnena muditA hRSTAH . ata eva bhrAntAH parito bhramaNakAriNo bhRGgA bhramarA yeSu te / utprekSyate-- kajalA - raJjanagireH sodaryAH sahodarA iva / zyAmatayA tuGgatayA vA bhrAtara iva / punarete zrIpuraskRtAzcAmaradhvajanandighoSAdyalaMkRtAH zatAGgAH rathA vidyante / kiMbhUtAH / utprAbalyena Page #588 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 11 sargaH) , hIrasaubhAgyam / 527 vAyuvegena caladrathAGga rathapAdo yatra / 'iN gatau' ityasya dhAtoH zatRpratyaye yat iti niSpadyate / 'yahAruNadAraNaM prakurvANam' iti vyAsapaSTike kAvye / prayogastu kriyAratnasamuccaye / ke iva / yadupataya iva / yathA vAsudevezAH udyaddIpyamAnaM rathAGgaM pratibhajapratihataM cakraM nAmAyudhavizeSo yeSAM tAdRzAH syuH / utprekSyante-zatAGgAH tvaSTA vizvakarmaNA devavArdhakinA svenAtmanA mRTA nirmitA iva / punarete zrImatpurastAdUrdhvadamA: pattivrajAH padAtiprakarA jAgrati santi / 'sattAyAmastyAste jAgarti ca vidyate ca dhriyate'tha' iti kriyAkalApe / utprekSyate--mUrti tanuM dadhato bibhrANAH vIra iti nAma yeSAM tAdRzAH paJcamA rasA iva / asminkAvye saMbodhanapadAdagre me ityAdezo'sti / sa tu yadyapi sArakhatavyAkaraNe 'saMbodhanapadAdane na bhavanti vasAdayaH' ityuktatvAttadanusAreNa saMbodhanapadAdagre ete vasAdaya AdezA na bhavantyeva, tathApyanyatra kvApyAdezA dRzyante / yathA vAkyaprakAze-'mitra te me modate manaH' ityukteH / tathA vaitAlikakRtau vikramAdityastutAvapi - 'svacche'ntarmAnase'sminkathamavanipate te'mbupAnAbhilASaH' ityukatvAcca / atrApi khAminiti saMbodhanAdane 'me' ityAdezapadaM prayuktaM na dossaayeti|| svarNa tadetadbhavadaGgacaGgimazrIspardhizikSAvititIrSavo ruSA / nikSipya vahrau ca ghananihatya cchindanti Takairiva ytklaadaaH||13|| he guro, idaM zrImatpuro DhaukitaM svarNa kAzcanaM tatprasiddhakhanIbhavamAste / atha vA tadyatsaMbandhaniSTham / tatkibhUtam / yatsuvarNa bhavatAM zrImatAmaGgasya vapuSazvaGgimA cArutA tasya zriyA lakSmyA rAjate / 'jinavacanapaddhatirukticaGgimamAlinI' iti padmasundarakR. tamAlavarAgajinadhruvapade / spardhate ityevaMzIlamata eva kAraNAt zikSAM tADanAdidaNDaM vititIrSavo dAtumicchavaH kalAdAH svarNakArA: ruSA anaucityakaraNodbhUtabhUmakopeneva vahI vaizvAnare nikSipya kSepayitvA / ca punarghanalohamayakuTanopakaraNainihatya kuTTayitvA TakairAyasatIkSNamukhaTaGkanakaizca chindanti zakalIkurvantIva // sphUrjajjyotirjaladapathavadvandametanmaNInAM muktApatistatiriva satAM zuddhimattAM vahantI / yAnavAtA vratipa zibikAdyA vimAnA ivAmI vAsAMsyetAnyapi sumanasAmaMzukAnIva santi / / 136 // he vratipa vratinaH saMyaminaH pAti rakSayati pAlayatIti vratipastasya saMbodhanam / etatpratyakSaM jhagajjhagiti kAntitati nirdalitAndhakAra maNInAM nAnAratnAnAM vRndaM vrtte| kiMbhUtam / sphUrjaddIpyamAnaM jyotidIptiryasya / kiMvat / jaladapathavat / yathA jaladAnAM panthA mArgo gaganam / sphUrjanti jhagajjhagiti kAntimanti jyotIMSi grahanakSatratArakA yatra tat / punareSAM zrImallocanagocarasaMcariSNumaukti kamAlA vidyate / kiM kurvntii| zuddhimattAmatizayena nirmalatvaM vahantI dhArayantI / kev| satAM tatiriva / uttamapatini Page #589 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 328 . kaavymaalaa| melAzayatAM vahate / niSkalaGgitAM vA dhatte / ca punarime bahujanavAyAH zibikA yApyayAnamAdyaM prathamaM yeSu loke 'pAlakhI' iti prasiddhA / tattadyAnatrAtA: mukhAsanacakaDo. lAbhidhAnopavezanocitAsanasaMghAtA vartante / utprekSyate-vinAnA iva / vimAnazabdaH puMklIvaliGge / yathA 'dhanavidhanavimAnAH' iti liGgAnuzAsane ' punaretAni zrImatparidhAnArthamAnItAni vAsAMsi vastrANi santi / utprekSyate-sumanasAM devAnAmaMzukAni devadUdhyAnIva // anugRhANa gRhANa puraskRtaM tvamidamanyadapIhitamAtmanaH / . viphalayanti yataH sujanAH murAvaniruhA iva na kvacidarthanAm // 137 // he prabho, tvaM mAmanugRhANa mamopari prasAdaM kuru / madhyanugrahaM kRtvA idaM tvatpratyakSaM puraskRtaM tvadane mayA daukitaM vastujAtaM gRhANa / api punaranyatparamapi AtmanaH khasya samIhitaM kAmitaM ca mArgayitvA yAcitvA ca svIkuru / yataH kAraNAt mujanAH santaH kvacitkutrApi sthAne arthanAM yAcanAM na viphalayanti na moghIkurvanti / ka iva / murAva. niruhA iva / yathA kalpavRkSAH kvacanApi prArthanAM na nissphliikurvte|| alikacumbikarAmbujayAmala: prakaTayanvinayaM sa vinayavat / idamudIrya vacovyavahArato nivavRte zramaNAdhipateH puraH // 138 // sa sAhibakhAnaH zramaNAdhipateH sUreH puro'gre idaM pUrvoktamudIrya kathayitvA vacovyavahArato vAgvyApArAnivavRte nivRttH| kiMbhUtaH / alikaM bhAlaM cumbatyAzliSatItyevaMzIlaM karAvevAmbuje padma tayoryAmalaM dvandva yasya bhAlasthale sthAyi karakamalayugala: / kRtAbhalirityarthaH / punaH kiM kurvan / vineyavat muziSya iva vinayaM bhaktinamratAM prakaTayan prakAzayan // iti sAhibakhAnasya sUripuro vastugrahaNaviSayA vijJaptiH // gRhNato giramudItvaradantatrAtadIdhitirabhAsata suureH| nirgatA bahiriva praNidhAnakSIranIradhilasallaharIva // 139 // giraM pratyuttaravANI gRhNata AdadAnasya bhASamANamya sUrehIragurorudItvarA udcchantI prakaTIbhavantI dantAnAM dazanAnAM vAtasya vrajasya dIdhitiH kAntiH abhAsata zobhate sma / utprekSyate-bahirhRdayAdvAyapradeze nirgatA niHsRtA praNidhAnaM tadeva kSIranidhiH dugdhodadhiH tasya lasantI sphUrjantI laharI vIcIva // kalikSitIndrAniva durbalazrutIMzcakrIkRtAsyAndhRtacApalAnpunaH / kSamA sakopAniva nimnatastyajedraM turaGgAnspRhayazivazriyam // 14 // he khAna, zivasya kalyANasiddhezca zriyaM lakSmI spRhayan kAmayamAnaH sAdhuruttamo munizca kalikSitIndrAnkalikAlopatrabhUpAlAniva turaGgAnvAjinaH dUraM viprakRSTaM tyajet muzcet / kiMbhUtAn turaGgAn kalinupAMzca / durbalazrutIn laghukIn / parApavAdaprakaTanapaTu Page #590 -------------------------------------------------------------------------- ________________ . 11 sargaH] hIrasaubhAgyam / 129 pizunavacanAkarNanaparAn / punaH kiMbhUtAn / cakraM jAtivabhAvAkuTilaM kRtamAsyaM vadanaM yaH / tathA paropakArAdikaraNe vaimukhyabhAjaH / puna: kiMbhUtAn / dhRtamaGgIkRtaM cApalaM cakragamanolanaphAlAdi yaistathA / paradAra gamanAdimakalitasvabhAvAn / punaH kiM kurvataH / sakopAniva krodhoddhatAniva / kSamA kSoNI nighnataH padaprahArAdinA praharataH sakopAH zAntimupazamaM ghAtayanti / nRpAstu navInakarakaraNajananigrahadaNDAdinA pRthvI pIDayanti // madoddhatatvaM madhupAnuSaGgitAM mAtaGgatAmAzrayazAkhighAtitAm / yasmAdvahante nRpate mataGgajAH satAM tadeSAM na zivAya saMgamaH // 14 // he nRpate rAjan , yasmAtkAraNAt ete tvayA madarthamAnAyitA amI mataGgajA hastinaH madaiH kSIvatAbhiH dAnapravAhaizca uddhatatvamunmattatAm , tathA madhupairmadyapAnavidhAyibhibhramaraizvAnuSaGgaH saGgo'styeSAmiti madhupAnuSaGginaH tattAm , tathA mAtaGgatAM caNDAlatAmaspRzyabhAvaM gajatAm , tathA AzrayANAM sthAnadAyinAM chAyAzanAdipradAnaiH sukhakAriNAM vA zAkhinA zAkhAH putrapautraprapautrAdInAM vistArA vidyante yeSAM te zAkhinasteSAmAzrayabhUtAnAM kuTumbabhAjAM kuTumbavRddhAnAM poSakANAM vA / 'zAkhA dvamAMze vedAMze bhuje pakSAntare'ntike' ityanekArthaH / 'pakSAntare saMtativizeSe' ityvcuurnniH| drumANAM ca ghAtitAM hananazIlatAM vahante bibhrate / tatkAraNAdeSAM gajAnAM saMgamaH satAM sAdhUnAM na zivAya na zubhAya mokSAya ca // dyUtakRdivAkSavilasannariyuktaH pizunavatpurAdhIza / nirvRNvadbhiH sadbhiH zatAGgarAzi kAmyeta // 142 // he purAdhIza rAjanagaranAyaka, nirvRNvadbhiH nirvRtiM sukhaM mokSaM ca kAsadbhiH sAdhubhiH / nirvRNomi nagato vasumatyA svArasAtalabhavAhavazaDI' iti naiSadhe / 'nivRti na prApnomi' iti tadvRttiH / zatAGgarAziH syandananivahaH / zatAni zataza: aGgAni upasarjanabhUtAH prakArAH klezAdayo yeSu te bhavA janmAni teSAM gaNaH bhavaparamparA na kAmyeta nAbhilaSyeta / 'aGgamantikagAtrayoH / upasarjanabhUte syAdabhyupAyapratIkayoH // ' ityanekArthaH / tathA 'gauNopasarjanopAgrANyapradhAne' iti hemyAmapi / kiMbhUtaH / akSeNa rathAvayavavizeSeNa vilasan zobhamAnaH / ka iva / dyUtakR diva / yathA dyUtakAraH akSaH prAsakaiH 'pAsA' iti prasiddhanAmabhirvizeSeNa naktaM dinaM lasan krIDan ramamANo bhavet / 'lasa zleSakIDanayoH' ityayaM dhAtuH / punaH kiMbhUtaH / arAH santyanayo rathapAdayozcakrayoste ariNI rathAGge tAbhyAM yuktaH kalitaH / ka iva / pizuna iva yathA dvijilaH khalaH aribhiryuko bhavati / prAyaH khalAnAM bahavo vairiNaH syuH / atha vA aritvena vairibhAvena sarveSAmapi zatrutayA yuktaH / khala: khalu jagato'pi zatrubhUto na kasyApi mitramiti / yaduktam-'mRgamInasabanAnAM tRNajalasaMtoSavihitavRttInAm / lubdhakadhIvarapizunA ni. kAraNavairiNo jagati // ' iti // Page #591 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kAvyamAlA | rAjanhutAzA iva hetibhISaNAH punargirIzA iva rudratAGkitAH / zAntAtmanAmArdrahRdAM mahAtmanAM naucityamete dadhate padAtayaH // 143 // he rAjan bhUpate, ete daNDabhRccaNDapracaNDhAkRtayaH padAtayaH pAdacAriNaH zAntaH zamavAnAtmA svarUpaM yeSAM teSAM zAntAtmanAm / tathA AI yAvajantujAtopari kRpayA klinnam / pUrNamityarthaH / hRdayaM yeSAM teSAmArdrahRdAM mahAtmanAM satAM sAdhUnAM vA aucityaM yogyatAM na dadhate vibhrate / kiMbhUtAH / hutAzAH kRzAnava iva hetibhirvividhAyudhaijvalAvalIbhizca bhISaNA bhayAnakAH atibhItikAriNaH / punaH kiMbhUtAH / rudratayA caNDatvena aGkitAH kalitAH / ka iva / girIzA iva / yathA IzvarA rudrAbhidhAnatvenAnvitAH / yataH ekAdaza rudrAH / 'rudrohIzo vAmadevo vRSAGkaH' iti haimyAm // mAdyantyaSTApadaiHthvIkAnta kaitavajIvinaH / santaH saMyamasAmrAjyA na punarnayacakSuSaH // 144 // he pRthvIkAnta bhUbhAminIvallabha, kaitavena durodareNa jIvanti prANAndhArayantIti kaitavajIvino dyUtakArAH aSTApadaiH zAriphalaiH dyUtakrIDopakaraNavizeSaiH kRtvA mAdyanti madena hRSyanti / punaH santaH sAdhavaH aSTApadaiH svarNaiH kRtvA na madayuktA bhavanti nirgranthatvAnniSparigrahatvAcca / kiMbhUtAH / saMyamasya cAritrasya sAmrAjyamaizvarye yeSAm / tathA naye naigamAdisaptabhedabhinne nyAye vA cakSurdarzanaM yeSAM naya eva cakSuryeSAM vA // 530 dhAmasAdhimabhRtaH kalayantyaH strItvamAtmani punarvanitAvat / tyaktagehagRhiNIdraviNAnAM prINayanti na mano maNimAlAH // 145 // he nRpa, tyaktAni muktAni gehAni mandirANi gRhiNyaH striyaH draviNAni dhanAni yaisteSAM sAdhUnAM manazcittaM maNimAlA ratnazreNayo na prINayanti na toSayanti / kiMbhUtasya / dhAmnAM tejasAM sAdhimAnaM cArimANaM sphUrti bibhratIti / tvayAdRtaH kiM narasAdhimabhramaH' iti naiSadhe / kiM kurvantyaH / Atmani sve strItvaM strIliGgatAM kalayantyaH / kiMvat / vanitAvat / yathA nAryaH dhAmasu saudheSu sAdhutAM dhArayanti / yato gRhamaNDanAH striyaH / atha vA / 'gharagharaNIipaNagharacalainahI' iti lokoktiH / punarAtmani viSaye strItvaM vanitAbhAvaM bibhrate // bibhrANA api bAhyato vizadatAM chidraM dadhatyantarA tenAmI ucitA na mauktikagaNA dvedhApi zuddhAtmanAm / bhUpa stambhajuSo jaDAtmavadamI jAvIvadhai rbAdhante ca parAMstato matimatAmebhirna kRtyaM punaH // 146 // he bhUpa he pRthvIpAla, yena kAraNena amI mauktikagaNA bAhyato bahistA janaharago Page #592 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 11 sargaH) hIrasaubhAgyam / care vizadatAM nirmalatAmujvalatvaM bibhrANA api dhArayanto'pi antarA madhye chidraM randhra doSamapyaguNaM vA dadhati dhArayanti arthApizunavadityAdanuktamapyavadhAraNIyam / yathA khalo bAhye vizadatAM hAsitavadanatvaM dadhAno'pi parAnarthaprathAvidhAyi duSTAzayatAM dhtte| yaduktam-'mukhaM padmasamAkAraM vAcA candanazItalA / hRdayaM kartarItulyaM trividhaM dhUrtalakSaNam // ' iti / tena kAraNena dvedhApi bahirantarApi zuddho'tyujjvalaH nirmalo niSpApa AtmA kharUpaM yeSAM teSAM mahAtmanAmamI nocitA na yogyaaH| punarhe bhUpa, yato hetoramI yAnavrajAH vAhanasamUhAH jaDAtmavajaDAtmAna iva stambhAn sthUNAn jAjyaM ca juSante sevante iti stambhajuSaH / ca punaH parAnanyAn jantUn vIvadhaiH khabhAraiH kRtvA vAdhante pIDayanti / tataH kAraNAdebhirmatimatAmakhaNDapaNDAzAlinAM sAdhUnAM na kRtyaM na kimapi kArya vidyate // bhUmIndo'sicayA ete ucitA eva zastriNAm / bhavAdRzAM na cAsmAkaM zamasauhityazAlinAm // 117 // he bhUmIndo vasudhAsudhAkara, ete asicayAH khaDgagaNAH zastrANi praharaNAni dharanti rakSayantItyevaMzIlAnAM bhavAdRzAM vividhAyudhadhAriNAM virodhivadhavidhAnoddhatakrodhoddharANAM yuSmadvidhAnAmeva ucitA yogyAH / atha ca vAstavArthe sicayA vastrANi yuSmA. dRzAM bahumUlyatvAdbhumIndrANAmeva yogyAni / na punaH zamena zAntarasAkhAdena yatsauhityaM tRptisvaptistayA zAlante zobhante ityevaMzIlAnAM mitrAmitrAjanasadRzadRzAmasmAdRzAmucitAH / yaduktam-'bhuJjImahi vayaM bhaikSya jIrNa vAso vasImahi / zayImahi mahIpIThe kurvImahi kimIzvare // ' iti // iti khAnasya turaGgAdipradAnAgrahe guroH pratikcanAni // eSa nipIya kaveriva vAcaM zleSavizeSavatIM vrtibhrtuH| prItamanA iti taM prati vANIM vAsayati sma punrvdnaane||148|| - prItaM guroratinirlobhatAnibhAlanAtsaMtuSTaM mano mAnasaM yasya tAdRza eSa sAhibakhAnaH ityamunA prakAreNa taM sUriM prati vadanAbje nijamukhakamale vANI giraM vAgdevatAM vAsayati sma vAsitavAn / uvAcetyarthaH / atha ca lakSmI miva vAgvAdinI padmavAsinI kRtavAnityapyarthadhvaniH / kiM kRtvA / kaveH kAvyakarturiva atha ca kaveH zukrasyeva / 'ajasramabhyAsamupeyuSA samaM mudeva devaH kavinA budhena ca' iti naiSadhe / kaviH kAvyakartA / tathA zukraH / budho vidvAn / candrAGgajazca / tathA 'uzanA bhArgavaH kaviH' iti haimyAm / atha cAyaM mudratvAdasuraH asurANAM gurutvAcca kavivAgyAnamucitameva sUriH sugaNAM gururnAmurANAmiti vacanAcca sUreH zleSAnAM zleSoktInAM vizeSA atizayA vidyante yasyAM sA zleSavizeSavatI tAdRzIM vAcaM bhAratIM nipIya sAdaraM zrutvA / Page #593 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 532 kAvyamAlA / yAcJA me kriyatAM phalegrahirasau droNirdrumANAmiva pranidrA madhunA sa tuSyati yathA pRthvImahendro mayi / ityAvedya nivRttimIyuSi purAdhIze vazIndro giraM jagrAhoSNaRtau kRtavyavasitau meghAmbudhArAmiva // 149 // ityamunA pUrvoktaprakAreNa Avedya kathayitvA nivRttimuparamamupeyuSi maunamAsedupi purAdhIze sAhibakhAne sati sUrihara gururgiraM vArNI jagrAhopAdatta / babhASe ityartha: 1 ka iva / megha iva / yathA kRtA nirmitA vyavasitiH svasamayocitapraballUkAtApapayaH zoSapramukhA vyApRtiryena tAdRze uSNaRtau nidAghasamaye nivRtte sati jaladharaH prAvRSeNyapayodharaH ambudhArAM vArivRSTiM gRhNAti / iti kimAvedya / he guro, zrImatA me mama yAcyA prArthanA phalegrahiH saphalA kriyatAm / keneva / madhuneva / yathA vasantena RtunA drumANAM vividhajAtitarUNAM droNiH zreNi: pronidrA vikasitA phalakalitA kriyate / tathA yathA yena prakAreNa sa pRthivImahendraH akavvarasA himathi tuSyati haSTacitto bhaviSyati tathA vidhIyatAm // rakSAmo jagadaGgino na ca mRSAvAdaM vadAmaH kaci nnAdattaM grahayAmahe mRgadRzAM bandhUbhavAmaH punaH / Adadhmo na parigrahaM nizi punarnA zrImahi brUma jyotiSkAdi na bhUSaNAni na vayaM dadhmo nRpaitAntratAn // 150 // he nRpa, vayametAn vratAn niyamavizeSAn dadhmo dhArayAmaH / vratazabdaH puMnapuMsake / tAneva pRthakkRtya darzayati-vayaM jagatAM trayANAmapi bhuvanAnAmaGgino jantUn rakSAmaH vasaMtAnavatpAlayAmaH / ca punaH kvacit prANatyAge'pi mRSAvAdaM mithyAbhASAM na vadAmo brUmaH / punaH kvacidrAmAdAvaraNyAdAvapi cAdattaM kenApi svAmipramukhena avizrANitaM tRNAdyapi na grahayAmahe na gRhNImaH / punarmRgadRzAM sarvAsAmapi strINAM bandhUbhavAmaH / muktAzeSaviSayAbhilASatayA vizvavanitAH svabhaginItulyA gaNayAmaH / punaH parigrahaM dhanadhAnyakSetra kriyANakAMzukAdivasturUpyamuvarNarUpya kharNAdimayasthAlakaccAlakA dikaM kupyadvipadacatuSpadalakSaNaM navavidhavastUnAM saMgrahaM nAdadhmaH kimapi saMsArahetubhUtatayA parigrahamAtraM naiva rakSayAmaH / punanizi rAtriviSaye nAnImahi sarvathApi naiva bhuJjAma: / punajrjyotiSkAdinimittalakSaNaM candragrahAdikaM na brUmahe kadApi na kathayAmaH / punarbhUSaNAni maNikharNAdimayAnyAbharaNAni na dadhmaH vapuSi na dhArayAmaH / atra dadhma iti kriyA ghaNTAlolAnyAyena ubhayatra vratabhUSaNAdiSu yojanIyA // vAhAH paJca mahAvratAni kariNaH kSAntyAdidharmA daza zIlAGgAkhyarathA navadvyamitAH pArzve sahasrAH sadA / Page #594 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 11 sargaH] hIrasaubhAgyam / 533 muktAsvarNamaNIgaNAH punaramI yeSAM munInAM guNA ___ yAnAnyadbhUtabhAvanAzca yazasAM puJjAH purogAminaH // 151 // vizvasphUrjadamAriziSTapaTahA mohAdyaridhvaMsinaH ___ sAmrAjyaM dadhate'nizaM dazadizAM ye sArvabhaumA iva / ye zvetAMzukazAlinaH kumudinIkAntA iva kSmApate te prAptAkhilakAmitA iva vayaM nAzAsmahe kiMcana // 152 // he mApate khAna, prAptAni sarvAtmanA labdhAni akhilAni samastAni kAmitAni vAJchitAni mAnasikavAcikakAyikakAmA yastAdRzA iva te vayaM kiMcana kimapi nAzAsmahe na kAmayAmahe / te ke / yeSAmasmAkaM prANAtipAta-mRSAvAda-adattAdAna-maithuna-parigrahaviramaNalakSaNAni paJca mahAvratAnyeva vAhAH paTTajAtyaturaGgAH santi / punayeSAM kSAnyAdayaH kSamA-Arjava-mArdava-nirlobhatArUpamuktiH tapaH-saMyama-satya-niSkapaTatArUpazAca-akiMca brahmacaryalakSaNA dazavidhasAdhudharmAbhidhAnAH kariNa: paTTagajendrA vidyante / punaryeSAM pArzva saMnidhAne sadA nirantaraM navadvaya mitA navAnAM navasaMkhyAnAM dvayaM yugalametAvatA aSTAdaza tena mitAH pramANIkRtAH / 'navadvayadvIpapRthagjayazriyAm' iti naiSadhe / sahasrA dazazatAni / sahasrazabdaH puMklIvaliGge / zIlAGgA ityAkhyA nAma yeSAM tAdRzA rathAH etAvatA aSTAdazasahasrA: zIlAGgarathA vartante / punaryeSAM munInAM sAdhUnAM saptaviMzatisaMkhyAkA guNAH / yathA-SaNNAM prANAtipAta-mRSAvAda-adattAdAnamaithuna-parigraha-rAtribhojana viramaNalakSaNAnAM vratAnAM paripAlanam , tathA SaNNAM pRthvIjala-anala-vAyu-vanaspati-trAsalakSaNAnAM kAyAnAM rakSA, tathA pazcAnAM zravaNa-nayanaghrANa-rasana-sparzananAmnAmindriyANAM nigrahaH, nirlobhatA, kSamA, bhAvasatyakriyA, vizuddhitA, manovacanakAyAnAM jayaH, saMyamayogayuktatA, zItAtapAdivedanAsahanam , upasargasahanaM ceti muktAsvarNamaNIgaNAH mauktikakAJcanaratnanikarA Asate / punaryeSAmadbhutA AzcaryakAriNyaH dvAdazasaMkhyAkA bhAvanAH anitya-azaraNa-saMsAra-ekatva-anyatva-azauca-Azrava-saMvara-karma-nirjara-adharmasvAkhyAtatA-bodhilakSaNAH / atha vA pazcAnAM mahAvratAnAM paJcapaJcasaM. khyAbhiH pnycviNshtirbhaavnaaH| yathA manogupti-dayAsamiti-AdAnanikSepAsamiti-eSaNAsamiti-dRSTAnnapAnagrahaNam etAH prathamavratasya paJca bhAvanAH, tathA hAsyavirati-lobhavirati-bhayapratyAkhyAna-krodhapratyAkhyAna-AlocyabhASaNam etA dvitIyavratasya pazca bhAvanAH / AlocyAvagrahayAcJA, abhIkSNAvagrahayAcyA, dezakAlApekSayA etAvanmAtrAvagrahayAcanA, samAnadhArmikebhyaH sakAzAdavagrahayAcanam, anujJApitAnapAnabhogaH, etAstRtIyavratasya paJca bhAvanAH / strISaNDapazumadvezmastrIbhuktAsanakuDyAntaratyajanam, sarAgastrIkadvAvivarjanam, pUrvakrIDitabhuktyAdismRtiniSedhanam, strINAM ramyAGgAvayavAvalokanakhAGganInodvartanAdisaMskAranirAkaraNam, praNItagalasnehavindukAtirasonmAdakadravyabahulAnapAna Page #595 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| paribhoganivAraNam etAzcaturthavratasya paJca bhAvanAH / manojJe zabde rAga: amanojJe zabde dveSaH, manojJe rUpe rAga: amanojJe rUpe dveSaH, manojJe gandhe rAga: amanojJe gandhe dveSaH, manojJe rase rAgaH amanojJe rase dveSaH, manojJe sparza rAgaH, amanojJe sparza dveSaH etAH pazcamavratasya pazca bhAvanAH / saMkhyayA paJcaviMzatirjAtAH / atha vA ekonatriMzadapi khayamUhyAH / etA bhAvanA vAsanA yAnAni vAhanAni santi / ca punaryeSAM purogAminaH agregamanazIlAH yazasAM zlokAnAM pujA vrajA vartante / punayeSAM vizve trailokye'pi sphUrjanto vAdyamAnA amArejIvadayAyAH ziSTaya: zikSaNAni AjJA vA ta eva - tadrUpA vA paTahA AnakoddhoSaNAni niHkhAnaniracanA vA, / puna: moha AdiyeSAM / tathAvidhA arayaH krodhamAnamAyAlobhamanobhavamithyAtvAdyAH zatravaH tAn dhvaMsanti nighnantItyevaMzIlA mohAdyaridhvaMsinaH santIti vairivijayakAriNaH / punartha sArvabhaumAzcakravatina iva anizaM nirantaraM prAcI-AgneyI-apAcI-nairRtI-pratIcI-vAyavI-kauberI-aizAnIpAtAlabhuvana-brAhmIlakSaNAnAM dazAnAM dizAmAzAnAm / 'dazadigantajitA raghuNA yathA' iti: raghuvaMze / sAmrAjyaM surAsuranarArAdhyatvAdAdhipatyaM dadhate bibhrte| punarye kumudinIkAntAH kairaviNIvallabhAzcandrA iva zvetairujjvalairaMzukairvastraiH / sAthai kaH / kiraNaizca / 'varuNagRhiNImAzAmAsAdayantamamuM rucI nivasayasi ca yAMzabhrAnsakrameNa niraMzukam' iti naiSadhe / 'kAntihInaM ca vastrahInaM vA iti tadvRttiH / zAlante zobhante ityevazIlAH / zvetAmbarA ityarthaH // iti khasaMyamasamRddhi nirUpaNam // zrIrAme bharateneva bhaktena svAmini tvayA / idaM yaducyate sarva tadazcatyaucitI yataH // 153 // he bhUpate, zrIrAme zriyA balabhadratvalakSmyA, atha vA zriyA pAthodhiputryA lakSmyA, avatAratvAtsItayA / yathA nArAyaNo rAmarUpeNAvatIrNastathA lakSmIrapi jAnakIkAyenAvatAramAdattavatIti zaivasamayaH / tayA yuktaH rAmaH kausalyAnandanastasmin zrIrAmacandre bharateneva kaikeyItanujeneva khAminyakabaranRpe bhaktena sevAbhaktena tvayA bhavatA idaM gajAzvarathasvarNAdipradAnaM sarva yaducyate kathyate tatsarvaM tvayi zrImati viSaye aucitI yogyatAmazcati gacchati / yuktamevetyarthaH / yataH zAstre proktamasti tadanetanakAvyenaiva nirdizati // upakartu jaladA iva parapuSTA iva punaH priyaM vaktum / snehitumiva dRkpadmAH prAyaH prabhavanti bhuvi sujanAH // 154 // he bhUmIpAla, jaladA meghA iva upakartuM jagato'pyupakAraM kartum , punaH paraH kAkaiH po. Syante sma iti parapuSTAH kokilA iva priyaM mRSTaM vaktuM bhASitum , punaH dRkpadmA nayananalinI iva / kamalanalinapadmAravindazabdAH punapuMsakaliGgayoH / snehituM snehaM maitryaM kartuM prAyo vAhulyena bhuvi pRthivyAM viSaye sujanA uttamajanAH prabhavanti samarthIbhavanti / Page #596 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 11 sargaH] - hIrasaubhAgyam / 135 yaduktam-'nehalA naiva netrebhyo ghanebhyo nopakAriNaH / pikebhyo no priyAlApA dRzyante bhuvane pre|| kiM bahunAzugasUnorivAtmabhaturvidhAturAdezam / nItimato dAzaratheriva rAjandharmalAbho'stu // 155 // he rAjan , kiMbahunA bhUyiSTabhASaNena kimastu na kimapi / tatastava dharmalAbha: dharmalAbha iti nAnA asmatpakSasaMmata AzIrvAdo'stu bhavatAt / tava kiM krtuH| A. smabhartuH svasvAminaH akabbarasAherAdezamAjJAM vidadhAtItyevaMzIlasya / kasyeva / AzugasUnoriva / yathA pavanAtmajanmA hanUmAn khakhAmino rAmacandrasyAdezavidhAtAsIt / pavanasya nAmaparAvRttirvahudhA dRzyate / yathA haimyAm-'hanUmAn vajrakaNTakaH mArutiH' iti / tathA campUkathAyAm-'prabhaJjanAH khaNDitAJjanAdharapravAlAH' ityAdi / punastava kiMlakSaNasya / nItimato yuktanyAyopapannasya / kasyeva / dAzaratheriva / yathA dazarathasyApatyaM dAzarathiH zrIrAmaH nyAyavAnAsIt // iti sUriNA tasya khAmibhaktatA prakAzitA // taduditamadhigatya citramantardadhatA tena purIpuraMdareNa / iva kajamalinAtha cumbatA taccaraNayugaM yatikuJjaro vyasarji // 156 // atha sUrivacanAnantaraM tena purIpuraMdareNa akamipurAdhipatinA sAhibakhAnena yatikuJjaraH zrIhIravijayasUriH vyasaji visajyaMte sma / khsthaangmnaayaanumene| khavasati prati preSita ityarthaH / tena kiM kurvatA / taccaraNayugaM sUripAdAravindadvandvaM cumbatA spR. zatA / keneva / alineva / yathA bhramareNa karja kamalaM cumbyate / punaH kiMbhUtena / tadu ditaM sUribhASitamadhigatya vijJAya samyagavagamya antaH khAntaHkaraNe citramAzcarya da: dhatA bibhratA // vasatimasumaccetAMsIva pravizya mahotsavaM vacanaviSayAtItaM sphItaM vitanvati pUrjane / sarasiruhabhUH projRmbhAmbhoruhIva sukhaM sthitaH .. katicana dinAMstasminsUrIzvaro'gamayatpure // 157 // sUrIzvaro hIravijayasUriH tasminnakamipure katicana kiyatsaMkhyAkAn dinAnagamayadatikAmati sma / kiMbhUtaH / sukhaM yathA syAttathA sthitaH / ka iva / sarasIThahabhUriva / yathA padmabhUrbrahmA projz2ambhAmbhoruhi vikasitatAmarase tiSThati / 'tAmyastAmarasAntarAlavasatirdevaH khayaMbhUrabhUt' iti khaNDaprazastau brahmaNaH kamale vasatiH / kiM kRtvA / vasatimupAzrayaM pravizya upAzrayamadhye gatvA / sthitvetyarthaH / kAnIva / asumaccatAMsIva yathA janAnAM bhavyalokAnAM cetAMsi manAMsi praviveza / citteSu praviSTa ityarthaH / atraikavacanasya bahuvacanopamAsti / anyatrApi kvApyevaM dRshyte| yathA raghuvaMze'pyevaM dRzyate-'vai Page #597 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 631 kaavymaalaa| darbhaniArdeSTamayo kumAro nArImanAMsIva catuSkamantaH' iti / kasminsati / pUrjane rAjanagarAnekazrAvakavarga vacanAnAM vAcAM viSayAdgocarAdatItamatizAyitvAdvAggocaramatikrAntam / vaktumazakyamityarthaH / punaH sphItaM pade pade kSaNe kSaNe ca vardhamAnameva na tu hIyamAnaM mahotsavamatimahaM vitanvati vistArayati kurvati sati // yaM prAsUta zivAhasAdhumaghavA saubhAgyadevI punaH __putraM kovidasiMhasIhavimalAntevAsinAmagrimam / tabAhIkramasevidevavimalavyAvarNite hIrayu ksaubhAgyAbhidhahIrasUriracite sargo'yamekAdazaH // 158 // paNDitadevavimalagaNiviracite hIrasaubhAgyanAmni mahAkAvye ekAdazAnAM saMkhyApUraNaH ekAdazaH sargaH saMjAta iti // iti paNDitasIhavimalagaNiziSyapaNDitadevavimalagaNiviracitAyAM svopajJahIrasaubhA. : gyAbhidhamahAkAvyavRttI akabbarasAhipurastAdAkAritadUtadvandvAgamanavijJapanatatpreSaNAkamipurapatipArzvagamanazrAddhAkAraNasAhipravRttikathanasUripArzvaprasthApanatadAgamanatadvAcikakathanasphuranmAnArpaNasUriprasthAnazakunabhavanarAjanagarAgamanakhAnasaMmukhAgamanasvasadanAnayanagajAzvAdiDhIkanataniSedhanakhAnacamatkRtikaraNavasatyAgamanAdivarNano nAma ekAdazaH sargaH // dvAdazaH sargaH / sUrirAjo'tha saMprasthitastatpurAnmevaDAbhyAM purogAmukAbhyAM yutaH / zlokacandrAtapazvetitAzAmukho yAmakAbhyAM zazI pUrvazailAdiva // 1 // atha rAjanagare katicanadinasthityanantaraM sUrirAjaH zrIhIravijayasUriH tatpurAdahammadAbAdanagarAtsamyak pade pade saMmAnamahotsavapUrvakaM prasthitaH purazcacAla / kiMmUtaH / puro guroragre gAmukAbhyAM gamanazIlAbhyAM mevaDAbhyAM moMdIkamAlanAmAbhyAM sAhipahitadUtAbhyAM dUtAnAM lekhahArakANAM ca / mudgalajAtiprasiddhaM mevADA ityabhidhAnaM procyate / panaH kiMmataH / zoko yazaH sa eva candrAtapazcandrikA tena zvetitAni ujjvalIkatAni AzAnAmarthAddazadigaGganAnA mukhAni vadanAni yena / ka iva / zazIva / yathA candravAravazApuraH sametAbhyAM punarvasUtArakAbhyAM yuktaH / 'punarvasU tu yAmakau' iti haimyAm / yuktaH pUrvazailAtprAcIparvatAtpratiSThate / kiMbhUtaH zazI / yazaHsadRzacandragolikayA ujjvalIkRddimaNDala: // kutracidvANinI sragviNI zAlinI yatra lokaMpRNA kvApi vAtomikA / haMsamAlA kvacitkApi kanyA mRgI kutracinmAlatI puSpitAgrA punaH // 2 // Page #598 -------------------------------------------------------------------------- ________________ . 12 sargaH] hIrasaubhAgyam / kApi zArdUlavikrIDitaM dRzyate kvApi dRpyadbhujaMgaprayAtaM punaH / sUrizItayuteH sarpataH paddhatau chandasAM jAtivatkuJjabhUmiH sma bhUt // 3 // sUrizItayuteH hIrasUricandrasya paddhatau mArge sarpataH pracalataH kuabhUmirvanAvanI chandasAM vidhavRttAno jAtireva sma bhUt babhUva / 'mmayoge'pyaTo lopamicchanti' iti sArasvatavyAkaraNe / yatra kuJjabhUmau chandojAtau ca kutracitpradeze vaanninii| 'chekA mattA ca vANinI' iti haimyAm / tathA 'yasminmahIM zAsati vANinInAM nidrAM vihArArdhapathe gatAnAm' iti raghuvaMze / udyAne kIDArtha sametA dRzyate / kiMbhUtA vANinI / sragviNI khajo muktAphalAnAM sarivizeSAH kusumAnAM mAlA hArA vidyante yasyAH / punaH zAlinI ata evAnekAlaMkAraiH zAlate zobhate ityevaMzIlA / tathA vANinI, sragviNI, zAlinI caitAstisro'pi chandojAtayaH / tathA kvApi aMdeze lokAn kusumAvacayagrathanAnyonyaparidhApanAndolanagAnanartanAdimAnekakautukakrIDAkAriNo janAnpRNAtIti lokaMpRNA sakalajanasukhakArakA vAtAnAM pavanAnAmUrmikA vIcI sameti / atha ca chandasi vAtormikAjAtiH / punaH kacitkamalAkarAdiSu haMsamAlA rAjamarAlarAjI kIDantI dRzyate / iMsamAlA chandojAtizca / kApi sthAne smerodyAnAdau kanyA puSpAvacayArthamAgatA pupAjIvikumArikA vilokyate / atha ca kanyA chandojAtiH / punaH kApi sajalazArdU. lapradezAdI mRgI khalaghubAlakalitA sAraGgI carantI nirIkSyate / mRgI chandojAtizca / punaH kutrAcetkrIDAkAnanAdau mAlatIjAtinAmalatA prekSyate / kiMlakSaNA / puSpitaM kusu. mitaM prasUnaparamparAparicitamagraM zikharaM yasyAH sA tathA / jAtiH puSpitAgrA ca dve api chandojAtI / kApi kAraskarakoTarabilAdo dRpyatAM darpa madaM vitratAM madonmAdinAM bhujaMgamAnAM sarpANAM prayAtaM gamanaM nibhAlyate / bhujaMgaprayAtaM chandojAtizca / punaH kApi girigahvarAdInAM pradeze zArdUlAnAM vyAghrANAM citrakAyAnAM vA athavA anya. hiMsrakhApadavizeSANAM vizeSeNa nijamahilAbhirvAlakairvA samaM krIDita vilasitaM vibhAvyate zArdUlavikrIDitanAnI chandojAtizca // yugmam // nimbajambIrajambUkadambadrumAnsmeramAkandakAraskaraM kIravat / .. lavayanprAmasImApurIH sa prabhuH prAptavAnpattanamyopakaNThaM kamAt // 4 // saM prabhuH hArasUrIzvaraH kramAdrAmAnugrAmavihArapArepATyA pattanasyANahillApATakanAmapuTabhedanasya upakaNThaM saMnidhAnaM prAptavAnAsAdayAmAsa / kiM kurvan / grAmAn laghupurANi saMnivezAnvA sImAmubhayoAmayornagarayorvA madhyabhUmI grAmasarmApabhUrvA purImahannagarANi vizvalapuramahIzAnakAdIni laGghayannatikrAman / kiM va kIravata / yathA zuko nimbAn picu. mandAn jambIrAna jammilAn vRkSavizeSAn janaprasiddhAn jambUn ThyAmaphalAnprasidvAn kadambAnIpAn pArAkadambAn dhUlIkadambAMzca jAtidvayaviziSTAn etAneva dumAn 1. pANinIyatantre tu smazabdayoge'DAgamAbhAvAvidhAnAtkhabhUditi pAThaH sAdhuH. Page #599 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| pAdapAn lakSyan muJcan smeraM vasantaRtunA vikasitaM palavadalakalikAkusumaphalakalitaM kRtaM mAkandakAraskaraM sahakArataruM prApnotyadhigacchati // zrotrapatrairnipIya prabhorAgamAmeyapIyUSamAnandamedasvinaH / tatpadAmbhojamabhyetya bhejurjanAH pAnthasArthA iva smeradurvIruhaH // 5 // janAH pattanazrAddhalokAH abhyetyAgatya tatpadAmbhoja sUricaraNAvindaM bhejuH sevante mApraNamanti smetyarthaH / ke iv| pAnthasArthA iva / yathA pathikaprakarAH abhyetya dUrAtsamAgatya nidAghadAghataptIkRtAsAH prabalapathabhramazrAntAzca santaH smerantaM vikasantamurvIruhaM bahulapallavadalaphalacchAyAchannaM mArgavartimahIruhaM bhajante / 'smeradambhoruhArAmapavamAnamivAnilaH' iti pANDavacaritre / janAH kiMbhUtAH / Anandena pramodena medakhinaH upacayavantaH sphuradromAJcakacakapuSTavapuSaH / kiM kRtvA / prabhoH zrIgurorAgama AgamanaM tadevAmeyaM pramANAtItaM pIyUSamamRtaM zrotrapatraiH karNaparNadundurnipIyAtitRptatayA potvA / sAdaraM zrutvetyarthaH / atha ca 'pIyUSo'bhinavaM payaH' iti haimyAm / sadyaskapayaHpAnAcca puSTAGgA bhavantyeva // AjagAmAtha kammAGgajanmA yatikSmAtalAkhaNDala: saMmukhaM tatprabhoH / sUriNApyarNaveneva zItayuteH pipriye'dvaitamasyodayaM pazyatA // 6 // atha sUreH pattanasamIpe samAgamanAnantaraM kammAnAmasAdhoraGgajanmA nandano vijayasenanAmA yatiSu mumukSuSu atha vA yatInAM madhye mAtalasya mahImaNDalasyAkhaNDalo vAsavaH / sUrIndra ityarthaH / tasya prabhoH zrIhIrAvejayasUrIndrasya saMmukhamabhimukhamAjagAma samAgacchati sma / api punarasya vijayasUreradvaitamananyasAmAnyamudayaM vaibhavAtizayaprAdurbhAvaM pazyatA svayaM vilokayatA satA sUriNApi hIraguruNApi pipriye pramuditamadvaitaprItimattA samajAyata / keneva / yathA zItayuteH kaumudIdayitasyAdvaitamabhyudayaM pazyatA samudreNa candrajanakena prIyate / yasmAdye samutpadyante sa teSAM pitA, caturdazAnAmapi ratnAnAM samudre samutpannatvAtsamudra eva pitA / yathA lakSmyAH prasiddha nAma kSIrodatanayA haimyAm , tathA candro'pi prasiddhaH smudraanggjH| tathA ca naiSadhe-'sitAmbujAnAM virahasya yacchalAdabhAvalizyAmAletodarapriyAm / tamaH samacchAyakalasaMkulaM kulaM sudhAMzobahulaM vahanniva // iti / 'kulazabdena samUhaM vaMzaM vA vahati' iti tadvRttiH // hIrasUrikramadvandvanamrImavattanmukhaM prApa kAmapyananyAM zriyam / kalpitAnalpasakhyaH kathaMcinmithaH saMgataH paGkajeneva zItadyutiH // 7 // hIrasUreH svaguruzrIhIravijayasUreH kramadvandve caraNayugale namrIbhavatsaMjAyamAnaM tanmukhaM vijayasenasUrivadanaM kAmapi vacanagocarAtItAmasAdhAraNI zriyaM zobhAM prApa labhate sma / utprekSyate-mithaH parasparaM kathaMcitkenApi prakAreNa kalpitaM nirmitamanalpaM bahudRSTaM ca Page #600 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 12 sargaH] hIrasaubhAgyam / 535 sakhyaM maitrIbhAvo yena tAdRzaH zItadyutizcandaH paGkajena padmana samaM saMgato milita i5 / caraNasyAmbhojopamA vadanasya ca candrasAmyamityutprekSA // praznayAmAsa bhaTTArakAdhIzvaro'nAmayAdi svayaM tasya suuriishituH| tena reje punaH so'dhikaM sUnunA yauvarAjyAnvitenaiva bhUvAsavaH // 8 // bhaTTArakAdhIzvaro bRhadgaNadharAdhirAjo hIravijayasUrIzvaraH khayamAtmanA tasya sUrIzi. turvijayasenasUreranAmayAdi nIrogatApramukhaM samAdhikuzalatAdikaM praznayAmAsa pRcchati sma / punaH sa hIrabhaTTArakaH tenAcAryeNa samadhikaM reje babhau / ka iva / bhUvAsava iva / yathA pRthivIpurahUto rAjA yauvarAjyena yuvarAjamya bhAvastena yauvarAjyapadavIbhAvena yuktena yuvarAjena sUnunA nandanena kRtvA rAjate // naikakAyAnpraNIya svayaM darzayandvAdazAciH svacAturyamuAmiva / ziSyasArthA mitho navyakAvyaistataH saMstuvanti sma tau sUribhUbhAskarau9 tato vijayasenasUrisamAgamanAnantaraM ziSyasAryA vidvadvineyavrajA mithaH parasparaM navyakAvyaiH sadyaskakavitvaiH kRtvA to hIravijayasenanAmAnau sUrI eva bhUbhAskarau sU. rirAjau / 'madhyaMdinAvadhi vidhervasudhAvivakhAn' iti naiSadhe / prati saMstuvanti sma varNayAmAsuH / vijayasenasUri hIravijayasUri zrIhIravijayasUriziSyA tuSTuvuH / utprekSyatenaikAnbahUn kAyAn mUrtIH praNIya kRtvA / 'niSedhArthanakArasya samAsatvAnnalopAbhAvo niSedhArthavAkko tatra niSedhArthavAcI nakArastatra lopo na bhavati naiSadhetyAdau jJeyaH na. astu lopo bhavatyeva' iti prakriyAkaumudyAm / uktatvAtsamAsatvAcca nakArasyAnAdezo na syAditi / dvAdazAcibRhaspatirA pRthivyAM khayamAtmanaiva khasyAtmanazcAturya nipuNatAM darzayanniva / atha vA darzayan dvAdazAciriva // * tatsamIkSotsukIbhUtadiGgAyake paurapujaiH praNIte mahADambare / dyAmivendro jayantena bhaTTArakastena sUrIndunA prAvizatpattanam // 10 // bhaTTArakaH / yadyapi bhaTTArakazabdena pUjyatvakhyApanam 'pAdA bhaTTArako devaH prayojyAH pUjyanAmataH' iti haimyAmuktatvAt pUjyapAdAH tathA bhUpatirbhojadevaH tathA adbhadhArakaM gRhItvetyAdI prazasyArthaprakArakatvaM dRzyate, tathApyatra jainazAsanAnusAreNAdhunA lokarUvyA bhaTTArakazabdena vRhadgaNAdhipastacchiSyastasminbRhadgaNAdhipe vidyamAne AcArya ityucyate iti saMpradAyaH / zrIhIravijayasUriH tena sUrIndunA vijayasenanAmnA sUricandreNAcAryacandramasA sArka pattanaM puTabhedanaM prAvizatpravizati sma / 'dvIpAntarebhyaH pRthivIpatibhyaH kSaNAdavApe puTabhedanaM tat' iti naiSadhe / ka iva / ndra iva / yathA puraMdaro jayantena nijanandanena jayadattena samaM dyAM divaM nandanAdo krIDitvAgatya pravizati / kasmin sati / paurapujairnAgarikanikarairmahADambare atizayitotsave praNIte kRte sati / kiMbhUte mahADambare / tasya mahADambarasya samIkSA samyaksarvaprakAreNAvalokanaM tatro. Page #601 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 540 kaavymaalaa| tsukIbhUtA utkaNThitA jAtA diDAyakA dikpAlA yatra // iti hIrasUreH pattane sa. mAgamanam // dezanAmandiraM zrIjinendoH puro vyAluloke vasatyAM vratIndrastataH / AptamArAddhakAmeva lokatrayI vapratritayIkaitavAtsamIyuSI // 11 // tataH pattane pravezAnantaraM vratIndraH sUriH vasatyAmupAzraye purastAt zrIjinendoH zriyA trailokyAdhipatyalakSmyA kalitasya jinAnAM sAmAnyakevalinAM madhye induH sarvAhlAdakatvAttIrthakarastasya yadane varNyamAnaM surAsuranareSu prasiddhaM vA dezanAmandiraM samavasaraNaM vyAluloke vilokate sma / dRSTavAnityarthaH / tatkim / yatra dharmadezanAmandire vapratritayyAH prAkAratrayasya kapaTAt / utprekSyate-AptaM zrIjinendramArATukAmA sevitumabhilaSantI lokatrayI trilokI samIyuSI samAgateva // yatra vApISu pazyanti zaMbhuzriyaM vAridevyaH sitAmbhojaneriva / . . arhateva svavAcAmRtaM nirjitaM sevituM taM punastAsu saMtiSThate // 12 // . yatra samavasaraNe vApISu jalasaMpUrNadIrghikAsu vAridevyo jaladevatAH smitAni vikasitAni ambhojAni kamalAni tAnyeva netrANi nayanAni taiH / utprekSyatevikacakamalalocanaiH kRtvA zaMbhuzriyaM tIrthakRtazcatustriMzadatizAyAdyatizAyilakSmI pa. zyanti vilokayantIva / punararhatA jinendreNa khavAcA madhurimAdvaitAtmagirA amRtaM pIyUSaM nirjitamabhibhUtaM sat / utprekSyate-punastaM jinendraM sevitumupAsitumiva tAsu vApISu saMtiSThate sametya sthitam // yatra sopAnapatiH zivAhaM mahAgehamAroDhumUhe'dhirohiNyabhAt / nimnagetyAtmakaulInanirmuSTaye jAhnavIvottaraGgAgatArhatpade // 13 // yatra bhagavatsamavasaraNe sopAnapatiH ArohaNazreNI abhAvabhau / utprekSyate-zivaM mokSamityAhA nAma yasya tAdRzaM mahAgehamatyuccaiHsthAnasthitaprAsAdamAroDhumuccaivaDhitumadhirohiNI niHzreNikeva Uhe ivArthe / atha vA vitarkayAmi / 'tapaHkazAGgAsaM zailamAroDhuM na vayaM kssmaaH| caTiSyati kayaM prauDhadeho'yaM gajarAjavat // ' iti RSimaNDalavRttau / vA atha kA iyaM nimnagA nIcagAminI / kAminyo nIcagAminyaH ityapyarthadhvaniH / ityamunA prakAreNa AtmanaH khasya kaulInasya janApavAdasya nirmRSTaye vinAzanAya arhatastrailokyanAya. kasya pade caraNe samavasaraNarUMpe vA sthAne AgatA samAgatavatI / utaraGgA ut U. rdhvamuccaistarAH sopAnarUpAstaraGgAH kallolA yasyAstAzI jAhnavI jadrukanyA gaGgeca // yatra sRSTairiva zreyase toraNaiH sArvavizvAdhipatyAbhiSekakSaNe / yena netuM janAnmuktipuryAmivodghATitaiAravAraiH punaH pusphure // 14 // yatra samavasaraNe toraNaizcaturdikpratolISu praNIbahirairvandanamAlAbhirvA pusphure Page #602 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 12 sargaH] hIrasaubhAgyam / 541 zuzubhe / utprekSyate-sArvasya tIrthakaratya vizveSAM trijagatAmAdhipatyaM khAmitvam / rAjyamityarthaH / tasya tatra vA abhiSecanaM sthApanaM tasya kSaNe prastAve mahotsave vA zre. yase kalyANakRtaye mRSTairnirmitairiva / loke'pi prAyo mahotsavasamaye toraNAni badhyante / punaryatra samavasaraNe dvAravAraiAradvAraiH pusphure sphuritam / utprekSyate-yena bhagavatA janAn bhavyalokAn muktipuryA siddhinagaryAM mokSamadhye netuM prApayitumudghATitairmukulIkRtairarthAnmuktipurIdvAbhiriva // . zaMbhumuddizya muktaiH smareNAzugaimoghatAM kiM gatairantare'vasthitaiH / DhaukitairAtmanaH kiM vapurlipsayA puSpacApena vAbhAji ysminsumaiH||15|| yasmin samavasaraNe sumaiH paJcavarNajAnupramANApramANojjambhamANakusumairabhrAji reje / utprekSyate-smareNa manobhavena virodhitayA zaMbhu pArvatIpatimahantaM vA uddizya saMkalpya muktaiH kSiptarasAdhAraNasiddhayanubhAvAt zaMbhuviSaye punarmoghatAM viphalatAM gataH prAptaiH / ata eva vedhyA labdhAt antarmadhye vicAla eva sthitaiH patitairAzugairbANariva kAmasya ca puSpazaratvAt / atha vA puSpacApena zrInandanena anaGgatvAdAtmanaH khasya vapurlipsayA zarIraprAptikAGkayA DhaukitairupadIkRtaiH zaraiH kiM khavizikhairiva // dhIrimAdhaHkRte zIlatIva trapAsaMkucadgaurave svargirau viSTare / yatra zauryeNa nirjitya vandIkRtaH zrIjineneva pnycaanno'dhHkRtH||16|| yatra samavasaraNe viSTare bhagavadupavezanocite siMhAsane pazcAnanaH kesarI adhaH aryAjinendrasyAdhastAsthitaH tiSThati sma / utprekSyate-zrIjinena tribhuvanAdhipatyalakSmIvilAsarasikena tIrthakRtA zauryeNa khazUratayA sAhasikyena nirjityAbhibhUya vandI. kRto vandyaM vihitaH san adhastasthivAn viSTare / punarutprekSyate-dhIrimNA surAsuranarAdyacAlanAsAdhAraNadhairyeNa kRtvA adhaHkRte paribhUte nIcaiH kRte nyakAraM prApite / ata eva trapayA lajAdhikyena saMkucallaghUbhavadgauravaM gurutvamuccaistaratvaM vapuSo mahattvaM ca yasya tAdRze zIlati / arthAdbhagavantaM sevamAne khagirI suvarNAcale // arhatA trAtumAtmAzritAnsaMsRte lukAnki caturdiksametAJjanAn / yatra teSAM catasro gatIrvA nirAkartumUhe catasraH kRtA mUrtayaH // 17 // - yatra samavasaraNe ahatA tIrthakRtA catasrazcatuHsaMkhyAkA mUrtayaH kAyAH kRtA nimitAH / utprekSyate-saMmRteH saMsArAt anAdibhavaparamparAparibhramaNaduHkhabharAt bhIlukAn bibhyatItyevaMzIlAn / tathA ca caturdigbhyaH pUrvAdakSiNApazcimottarAlakSaNAbhyaH catasro haridbhayaH sametAn khasamIpe samAgatAn ata evAtmAnaM bhagavantam / 'kSetrajJa AtmA puruSaH' iti haimyAm / AzritAn upela khazaraNIbhUtAn bhAvakalokAn kiM trAtuM rakSitumiva catasro mUrtayo vihitAH / atha vA Uhe ahamevaM vicArayAmi / pUrvoktavize Page #603 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 542 kaavymaalaa| SaNaviziSTAnAmeva teSAM janAnAM catasro narakatiryamanuSyasuralakSaNAzcatu:saMkhyAkA api gavIrbhavAnirAkartumiva nivArayitumiva vA catvAro dehA vihitA dhRtAH // bhAti bhAgaNDalaM rAjavairAdivAptasya pRSThe praviSTaH praNazyAruNaH / brahmaNA yatra muktaH kimacijo vizvakRttakSitAGgasya vA bhAvataH 18 yatra zrIjinadharmadezanasadane Aptasya tIrthakRtaH pRSThe zirasaH pazcAtpradeze bhAmaNDalaM jyotiHpuo bhAti vibhrAjate dIpyate vA / utprekSyate-rAjJA candreNa nRpeNa vA saha vairAdvirodhAt candrodaye vApi praNazya yAti khodaye ca khakaraireva prAtazcandrazriyaM muSNAti / ata eva virodhH| tasmAtpraNazya prapalAyya Aptasya vizvastasya ayaM sarvathApi prANatyAge'pi mahyaM kammacidapi na dadAAte iti vizvAsaM prAptasya mitrasya pRSThe pravizya sthito'ruNo bhAnumAniva / vAthavA brahmaNA vidhAtrA yatra samavasaraNe vizvakRtA devavArdhakinA takSitaM tanUkRtaM 'tAvyU' iti lokottayA tAdRzamaGgaM kAyo yasya / svadayitAdityatejosahiSNudakSAGgajAbhyarthitadevavardhakinA cakrabhramamAropya ullikhitavapuSa i. tyarthaH / tAdRzasya bhAkhato bhAskarasya aciMtrajastejorAziriva muktaH sthApitaH / 'bhAropya cakrabhramamuSNatejAstvaSTreva yatrolikhito vibhAti' iti raghuvaMze // kiM priye pUrNimAzarvarI candrikA vakracandrasya patyurdvipArthI zrite / kuntalaiyakte vAnunetuM vayaM rAjato'bhyarNayozvAmarAlI prabhoH // 19 // prabhovRSabhatIrthakRto'bhyarNayoH pArzvayoH pradezayozcAmarAlI vAlavyajanamAle rAjataH zobhate / utprekSyate-patyuH khabharturvakracandrasya vadanavidhoH / dvayoH pArzvayoH samAhAro dvipAvI tAmupAntadvandvaM shrite| kiMbhUte / priye dve kAnte iva / ekA pUrNimAzarvarI rAkArAtriH, aparA candrikA jyotsnA / 'kaumudI kumudinIbhadakSajArohiNIdvijanizoSa. dhIpatiH' iti hemyAm / dvayorapi patitvAt dve api upetya dvipArthI zrite / candrakAminyAviva vAthavA prabho bheyadevasya kuntaleH parivrajyAyA upAdAnaiH paJcamuSTiloMcaviracanAvasare prasaratpavane preritAgatAM sasthUlalahalahAyamAnAmAnamUrdhajavilokanAnanditapuraMdaraprArthanAkSaNarakSitaikamuSTimastakaprazastakuntalahastena nyakRtA tiraskRtA satI svayamAtmanA anunetumAtprabhu prasAdayituM vA zrite prakIrNakapalayAviva // AtapatratrayI yatra reje vibhoH kSamAmbaroddayotakRttvatprasattyAbhavam / mAM trilokyAH punotakaM tvaM sRjetIva vaktuM trimUrtiH zrito'yaM zazI20 yatra samavasaraNe vibhostIrthanAthasya AtapatratrayA chatratritayI reje virAjate sma / utprekSyate--ityamunA prakAreNa vaktuM kathayituM nisro mUrtayaH zarIrANi yasya sa trimUrtiH tAdRzo'yaM bhagavantaM zritaH sevamAna: zazI candra iva / iti kim / he vibho, tvatprasattyA zrImatprasAdAt ahaM mAmbarayobhUnAnabhasoruyotakRt prakAzakarnA abhavaM Page #604 -------------------------------------------------------------------------- ________________ . 12 sargaH hIrasaubhAgyam / 543 saMjAtaH punastvaM mAM trilokyA bhuvanatrayasyodyotakaM prakAzakAraM muja kuru / yathA yAvAthi yo ruddayotaM karomi tathA svargapAtAlabhUlokeSu prakAzakArakaM nirmAhi ityarthaH // vibhratIbhiH khagAnpatravibhrAjinazcandrahAsaprasUnapratAnAnvahan / caityazAkhI zikhAbhiH zritAbhinabhaH svanivRkSAnvijetuM kimudyacchate 21 yatra dharmadezanavezmani caityazAsI azokataruraparI vA vaTavRkSAdisAladrumAvasAnaH caladrumaH namo gaganAGgaNaM zritAbhiH gAhamAnAbhiH zAkhAbhiH kRtvA / utprekSyate-khargikR. kSAn suradrumAn kalpatarUn vijetuM parAbhavitumudyacchate udyamaM karotIva mantrIbhavatIva vA / kiMbhUtAbhiH shikhaabhiH| patraiH pakSavibhrAjante zobhante ityevaMzIlAn khagAn pakSiNo vANAMzca bibhratIbhiH dhArayantAniH / 'vANapRSakta vizikhau khagagarvapakSAH' / tathA 'vihaga vihaMgamakhagau khagagardhapakSA Ape' iti haimyAm / baityazAsI kiM kurvan / candraH sudhAkara: karpUrI vA hAso hasitaM tayoH zvetinA tulyAnAM prasUnAnAM kusumAnAM pratAnAn stavakAn candrahAsakhaDgAMzca vahan bitrANaH / anyo'pi subhaTo virodhinA yoddhamicchu: caturvidhAnyAyudhAni dhtte| yathA-pANimuktAni zaktipramukhAni, yantramukAni zarAdikAni, amuktAni zatrikAdyAni, muktAmuktabhedadvayAtmakAni daNDAdimAni, iti / tathaivAyaM caityataruH zaragrahaNena pANiyantramuktayorgrahaNam / candrahAsagrahaNena ca muktAmuktaco: saMgrahaH / tathA ca haimyAm-'astraM taccaturvidham / muktaM dvidhA pANiyantramukta zaktizarAdikam / amuktaM zastrikAdi syAdyaSTayAdyaM tu dvayAtmakam // ' iti // dezanAmandire yatra jAmbUnadaH zakraketuH purazcumbati smAmbaram / kautukAnnAkilokaM didRkSuH kSitestIrthabhartuH prasarpanpratApaH kimu // 22 // - yatra dharmadezanAmandire zrIjinarAjasamavasaraNe jAmbUnadaH varNanirmitaH zakraketurindradhvajaH puro jinendrAgre ambaramAkAzaM sahanayojanapramANatvenAtyuccaistaratvAt cumbati spRzati / utprekSyate-kautukAt hRdayamadhye'tikutuhalAt nAkinAM devAnAM lokaM bhuvanaM vAsasthAnaM svarga didRzuSTumicchuH kSiterbhUmeH sakAzAtprasapatruccairgacchan tIrthabhaturjinendrasya kimu pratApaH // vipralabdhaM vidhAtreva rUpazriyA khaM tridazyo'vayAnti sma yadvIkSaNAt / yatra bhAnti sma te zAlabhajIbharAH zrIsutAmbhojadRgvibhramabhrAjinaH 23 yatra zrImaninezvarasamavasaraNe te jagatrayIstraiNajaitragAtralatAH zAlabhaJjIbharAH pAzcAlikAprakarAH bhAnti sma zuzubhire / kiMbhUtAH / zrIsutasya kamalAnandanasya smarasya ambhojakamalalocanA strI ratistasyA vibhramaH zobhA vilAso vA tadvibhrAjante iyevaMzIlAH / atha vA rativadvidhrameNa zobhayA vilAsena vA zobhanazIlAH / te ke ! yeSAM putrikAprakarANAM vIkSaNAddarzanAt tridazyaH surAGganAH svamAtmAnaM rUpazriyA vapurvabhavena vidhAtrA jagadyAvatpuruSayoSidargasagaMvidhAyinA vipralabdhaM vaJcitamivAvayAnti mma Page #605 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| menire / 'madvipalabhyaM punarAha yastvAM tarkaH sa kiM tatphalaM vAcimUkaH' iti naiSadhe / vipraladhuM pogyaM vipralabhyamiti tadarthaH // AptalakSmIlatAyA ivodyatphalaM vIkSya vizveziturdezanAvezma tat / gocarI syAnna vAkcetasoryaH kvacitsamadaM vindati sma vratIndraH sa tam 24 sa vratIndro hIravijayasUriH taM mohadayAsAdanasadRzaM saMmadamAnandaM vindati sma la. bhadeM sma / taM kam / yaH saMmadaH kvacitkutrApi sthAne nabhaHkallolinIvilasatkallolamAlAssAlitavAgvilAsazAlisurAsuranarasUriSu vA vAkcetasorvacanamanasorvA na gocarI syAdviSayo bhavet / kiM kRtvaa| vizvezitustrailokyanAyakasya zrImattIrthakRto dezanAvedamasa' maksaraNaM vIkSya locanagocarI kRtya / kiMbhUtaM tat pUrvavyAvarNitakharUpam / utprekSyateAptasya jinarAjasya lakSmI vanatrayaizvaryazrIH saiva latA vikasadbalI udyatprakaTIbhavatphalamiva // iti purakRtAnusAreNa samavasaraNavarNanam // tiirthkRdvtrcndrekssnnodvelitaanndsindhorivodbhuutnuutaamRtaiH| .. khena tatrAbhinonUya navyaiH stavaiH zrIjinaM nemivAnhIrasUrIzvaraH // 25 // hIrasUrIzvarastatra samavasaraNe svenAtmanA navyaiH sadyaskaiH stutirUpavRttaiH abhinonUya atizayena bhaktibhareNa stutvA zrIjinaM zrImadbhagavantaM nemivAn praNamati sma / utprekSyate-stavaiH tIrthakRto jinendrasya vakraM vadanameva candraH pArvaNazArvarIvarastasyekSaNAdAlokanAdudvelitasya velAmatikAntasyotkaNThitasya Anando mAnasAntaHprasaratpramodaH sa eva sindhurAtkSIranIranidhistasmAdudbhUtaiH prakaTairjAtaiH amRtaiH sudhArasairiva // sRSTasarvajJasaMghaH sudhAdhAmavadvAsarAnkAMzcidatrAtivAhya prabhuH / sAdhuvagaistato'nvIyamAnaH purAtpUrvadezaM prati prItimAnprasthitaH // 26 // tataH pattane katiciddivasasthityanantaraM purAdaNahillapATakapattanAtpUrvadezaM prati prAcInamaNDalaM prati prasthitaH pracalati sma / kiM kriyamANaH / sAdhuvagairvijayasenasUripramukhAnekairmunimaNDalairanvIyamAno'nugamyamAnaH / kiM kRtvaa| tatra pattane kAMzcitkaticitkiyatsaM. khyAkAnvAsarAndivasAn atra pattanamadhye ativAhya atikramya / kiMbhUtaH prabhuH / mRSTaH kRtaH sarvajJena jinendreNa sArdha saGgo bhaktistavanAdiko yena / kiMvat / sudhAdhAmavat / yathA amRtakAntizcandraH sRSTo nirmitaH sarvajJasya zrIkaNThasya ziraHsthitilakSaNo yena sa tAhagAste // sImabhUmau vaTAtpallikAyAstato bhAvaDasyAtmabhUH sUrizItayuteH / vaityamarcAmiva zrIjinendomuroH pAdukAM stUpamabhyetya sa prANamat 27 tataH pattanAtprasthiteranantaraM vaTAtpallikAyA vaTazabdAdapre pallikA vaTapallikA 'vaDalI' iti nAnI tasyAH sImabhUmau grAmAdvAhyAvanIpradeze stUpamabhyetya stUpasya samIpe Page #606 -------------------------------------------------------------------------- ________________ . 12 sargaH] hArasaubhAgyam / 145 samAgatya guroH khaparmAcAryasya pAdukAM padadvayIsthApanApratibimbaM sa sUriH prANamanamaskaroti la / kiMbhUtasya guroH ! bhAvaDasya bhAvaDanAno vyavahAriNa AtmabhUnandanaH sa eva sUrizItayutiH etAvatA zrIvijayadAnasUrIndustasya / kAmiva / arcAmiva / yathA bhavyazcaityaM zrIjinaprAsAdamabhvela zrImatIrthakRtasAtimAM praNamati / / brahmaputrI smitAnekapAGkitA yatpurazrImaNImekhalevAjani / sRrikaNThIravo'kuNTalokotsavaiH siddhapUrva puraM pAvanaM tadyadhAt // 28 // mUrikagThIravaH AcAryapatrAnanaH akuThebahalailokAnAmutsavaimahAmahaistatprasiddha siddhapUrva puram / niddhapuramityarthaH / pAvanaM pavitraM vyadhAccakAra / siddhapure jagAmetyarthaH / mitaivikasitaranekairanatyairvividhaprakAraiH padmaH kamaleraGkitA brahmaputrI sarakhatI nAmnA nadI yatpurazriyA sidpuralakSmyA maNInAM ratnakhacitamekhaleva kAJcIva ajani saMjAtA // zrImadAcAryapAdA uSitvA kiyadvAsakAMstAtapAdaiH samaM vartmani / te nyavartanta tebhyastadAdezataH saikatebhyaH payodherivAmbhaHplavAH // 29 // zrImadAcAryapAdAH zrImanto vijayasenapUrayaH tAtapAdaiH zrIharivijayasUrIzvaraiH samaM varmani mAge kiyavAsakAn katicitsaMkhyAkAn nivAsAn / vAsakazabdena rAtraya evocyante / tatra divasAstu svayameva sametAH / upinvA sthitvA tebhyaH zrIbhaTTArakebhyaH tadAdezataH tadAjJayA tadanuziSTayA nyavartanta pazcAdyavalire / ke iva / ambhAplavA iv| yathA sakatebhyastaTebhyaH sakAzAtyayodhe: samudrakha ambhaHpravAH payaHpUrA nivartante pazcAdvalante // eSa nighnaMstamo vizvamudbodhayankaizcidudyanmahobhirmunIndraH samam / : tatpurAtprasthiti tenivAnpaddhatau sArvabhaumo grahANAmivAbhre grahaiH // 30 // eSa horasUrimunIndairvAcakapaNDitAkhaNDalaiH samaM tatpurAsiddhapurAbhidhanagarAtpaddhatau mArge prasthitiM prasthAnaM tenivAn kurute sma / ka iva / sArvabhauma iva / yathA grahANAM cakravartI bhAmkhAn grahaiH sahAne AkAze prasthiti tanute / 'grahAbjinIgodyupatiH' iti hemyAmuktatvAt grahapatitvaM bhAnoH / kiM kurvanepa bhAnuzca / tamo'jJAnaM pApaM vA dhvAntaM ca ninnan vyApAdayan / punaH kiM kurvan / vizvaM bhuvanamudrodhayanpratibodhayan vodhivI. jAnvitaM vA vidadhat jAgarayan / kiMbhUtaH munibhiH / udya:prakaTIbhavanmahaH paravAdijaneSu pratApo yeSAM taiH / ut UrdhvaM yadgacchat upalakSaNAddazadikSu sphurat jhagajjhagiti kurvanmahastejo yeSAm // hAte pattanAt zirottarAyAvanmArgaH // bhIrubhAvAnnijaM vyAlamAlAkulaM bhISmamaujjhyAzramaM nAgapUrAgatA / kiM mahImaNDalaM bhillapallI puro hIramUrIndunA vyAluloke krmaat||31|| hIrasUrIndunA zrIhIravijayasUricandreNa kramAdvihAraparipATItaH puro'pre millAnAM Page #607 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 516 kaavymaalaa| pulindrANAM paLI purI zirottarAbhidhAnaprAmavizeSaH ikhagrAmo vA vyAluloke dRggocriicke| utprekSyate-mahImaNDalaM pRthivIpIThaM pratyAgatA / saptamI vA mahImaNDale sametA nAgapU. bhoMgAvatInAnI bhoginagarIva / kiM kRtvA / bhIrubhAvAt / vimetItyevaMzIlA bhIrustasyA bhAvastasmAt / atha vA strIkhabhAvAt / 'yoSidvizeSAstu kAntA bhIrurnitambinI' iti haimyAm / bhItisaulabhyAcca / vyAlAnAM viSadharANAM mAlAbhiH zreNIbhirAkulaM nirbharabhRtamata eva bhISmaM bhayAnakaM manasyatyantabhayotpAdakaM nijamAtmIyamAzrayaM nivAsasthAnamaujjhya tyaktvA / 'vasIta nirbhaye sthAne' iti vacanAt dvijihvabharabhRtaM bhogibhavanaM muktvA kSitau samAyAtA nAganagarIva // kvApi zaktiM vahadbhiH kumArairivAmbhojanAbhairivodyadgadAdhAribhiH / . yAbhirUpairivAbhAti kAdambarI sAdarIbhUtacittaiH kirAtaitA // 32 // yA bhillapallI AbhAti / kiMbhUtA / balavatAmapi vahadbhiH kirAtaibhRtA / tathA kutracitsthAne ambhojanAbhaiH kRSNairiva udyantI dIpyamAnAM gadAM saptadhAtumayAyudhavizeSa . dharantItyevazIlA gadAdhAriNastAdRzaiH dhArayantI zabAptA / kvacana pAnabhUmau kAdambo madirApAne sAdarIbhUtaM tatparaM saMjAtaM cittaM mano yeSAm / kairiva / abhirUpairiva / yathA kovidaiH kAdambarInAmA vANakavikRtagranthavizeSastasminnAdareNa adhyAyanAdhyApanAsaktamAnasairjAyate tAdRzaiH surApAyibhirbhilabhRtA // tatra vitrAsayannarjunaH zAtravAnasti pallIpatiH kaGkapakSAzritaH / jiSNubhAvaM subhadrAnuSaGgaM punarbibhradadvaitadhAnuSkatAM pArthavat // 33 // tatra zirottarAnAmapallyAmarjuno nAma pallIpatiH asti vidyate / kiMvat / pArthavanmadhyamapANDava iva phAlguna iva / kiM kurvan / zAtravAn vipakSAn vizeSeNa jIvaM nAzaM trAsayanvinAzayan / punaH kiMbhUtaH / kaGkAnAM jIvavizeSANAM pakSAH picchAni yeSu / 'patraM patatraM picchaM vAjastanUruham / pakSo garuMcchadazcApi' iti haimyAm / tannAmanyeva kaGkapatrANi vANAstairAzritaH / ubhayapArzvabaddhatUNIraH / arjuno'pyetAdRk / punarvizeSaH kaGkasya yudhiSThirasya pakSaM sahAyatAm atha vA kakena pakSaM sakhitA advaitaprItitvAt zritaH / 'pakSo mAsArdhe grahasAdhyayoH / culhIrandhre bile pArzve varge kezAtparazcaye / picche virodhe dehAGge sahAye rAjakuJjare // ' ityanekArthaH / tathA 'ajAtazatruH zalyAridharmaputro yudhiSThiraH / kaGko'jamIDhaH' iti haimyAm / punaH kiM kurvan / jiSNubhAvaM jayanazIlatAmarjunAbhidhAnaM ca / tathA su zobhanAni bhadrANi maGgalAni taiH subhadrAnAnyA khapatnyA ca anuSaGgaH saGgastaM bibhraddhArayat / punaradvaitAmasAdhAraNI dhAnuSkatAM dhanurdharatAM ca vizraddadhAnaH // spardhayA yanmukhAlokanaprollasatsaMmadeneva vardhiSNubhirbhaktibhiH / sUrimabhyetya natyA nijaM pAvayannAtmagehAnanaiSInniSAdAdhipaH // 34 // Page #608 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 12 sargaH] hIrasaubhAgyam / 54. niSAdAdhipo'rjuna: pulindarAjo'bhyeya guroH saMmukhamAgatya natyA pAdAravindapraNamanena kRtvA nijamAtmAnaM pAvayan pavitrIkurvan san sUri hIraguruM khAn gRhAn AtmAyAni mandirANi pratyaneSIt prApayAmAsa / ninAyetyarthaH / kAbhiH / bhaktibhiH / kiMlakSaNAbhiH / vArdhiSNubhiH pravardhanazIlAbhiH / utprekSyate-yasya sUre khaMvadanaM tasyAlokanena darzanena kRtvA prakarSeNa ullasan sarvaprakAreNa vardhamAno yaH saMmadaH paramAnandasaMdohastena sArdha spardhayeva saMgharSeNeva // ityarjunapallIpatigRhAgamanam // atha caturdazabhirvRttaiH kirAtAGganAM vizinaSTi / campUkathAdau tathAvidhazabaradazAvarNanadarzanAt / saMbandhastu caturdazavRtte vakSyate phirAtavazA khakAntA ajahavAdeti.merapajhekSaNA bhRGgaguJjAravA haMsakodbhAsinI susmitazrIbhRtaH / karNikAmAdadhAnA rasollAsinIH padminIlabhAsastathAmodinIH // 35 // kiMbhUtAH bhillIH / utprekSyate-padminIriva / padminIH strIH kamalinIzca / kiMbhUtAH / smerANi prabuddhAni padmAni kamalAni tadvattAnyeva vA IkSaNAni nayanAni yAsAm / punaH kiNbhuutaaH| bhRGgAnAM bhramarANAM guJjA iva rakho dhvanirvAsAm / vANyA bhRGgIpikIravI' iti kAvyakalpalatokta tvAt / pakSe madhukarANAM guJjAravo yAsu / punaH kiMbhUtAH / haMsakainapuraiH pakSe haMsA eva haMsakAH / svArthe kaH / taimarAlairudbhAsante prAbalyena zobhante ityevaMzIlAH / punaH kiMbhUtAH / suzobhanAM smitasya ISaddha sitA sadA hasitavadanatvasya vA taruNArkakiraNasaMparkavaMzavikasitatAlakSmI ca binatIrdadhatIH / punaH kiMbhUtAH / karNikAM karNabhUSaNaM bIjakozaM ca dadhAnAH / puna: kiMbhUtAH / nIlA marakatamaNisadRzA bhAso dIptayo yAsAm / pakSe nIlAH / punaH kiMbhUtAH / rasaiH zRGgArAdibhivividhakrIDArasairvA pakSe makarandairullasantItyevaMzIlAH / raga: salilaimahAsanti udbhavantItyevaMzIlA vA, vArijatvAt / punaH kiMbhUtAH / AmodaH AnandaH parimalazca asti AsAmAsu vA // mekhalAmAlinIH zAlipAdAH sphuraddantikA dantiyAnAstamAlatviSaH / gaNDazailollasatpatravallIbhRto vindhyazailAJjanorvIdharovIriva // 36 // punarutprekSyate--vindhyazailo vindhyAnistathA aJjanorvIdharaH avanazailaH tayorurvI - mIriva / kiMbhUtAH / mekhalA suvarNamaNIkAdhImadrimadhyabhAgaM ca malante dhArayantItyevaM. zIlAH / punaH kiMbhUtAH / zAlinyaH zobhanazIlAH pAdA bhUSaNAlalakaraGgakalitAzcaraNAH paryantaparvatA yAsAm / punaH kiMbhUtAH / sphuranto dIpyamAnA ha yamAnAzca dantA eva dantakA dazanA parvatA bahistiyaDirgatA giripradezAzca yAsAM yAsu vA / punaH kiM. bhUtAH / dantinAM mattamataGgAnAM yAnamiva cAnaM gamanaM yAsAm / madhyamapadalopI samAsaH / pakSe manabhAnAM yAnaM khairagatiratra / punaH kiM tAH / tamAlAstApicchadrumavizeSAH / yaduktaM naiSadhe-'zravaNapuratamAladalAGkuraM zAzakuraGgamukhe sakhi nikSipa' iti / tadvat dayAmA svataH zarIrakAntayo yAsAm / pakSe / tamAlamAlAbhiH kRSNakAntayaH / punaH Page #609 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 548 kaavymaalaa| kiMbhUtAH / gaNDazailayorgaNDasthalayorullasantyI vicitratayA sphurantyo yAH patravalayaH patralatAssA bibhratIH / pakSe gaNDazailAH parvatAtparitaH sthUlAH upalA mahatpASANAsteSu ullasantyo vikasantyaH patraiH parNairupalakSitA upacitA vA vallayo vIrudhastA bibhratIH / 'deva bhavadvauravadhUvadane ca bhAnti nAraGgatarUpazobhe gaNDazailasthalAlaMkAriNyo rodhalatAH' iti campUkathAyAm gaNDayoH zalopamAnam / atha vA gaNDazailau kapolapradezAvityarthaH // bhRGganetrA mRNAlIbhujA jambhitAmbhojavakrAstaraGgollasatkuntalAH / bandhurAvartanAbhI rathAGgastanI haMsayAnA yamIvAridevIriva // 37 // .. punarutprekSyate-yamI vAridevIryamunAjaladevatA iva / kiMlakSaNAH / makarandapAnalubhya. dambhoruhAbhyarNaparibhrAmyanto bhRGgA atizyAmatvAccaJcalatvAcca bhramarA iva bhRGgAravA iva netrANi nayanAni yAsAm / punaH kiMbhUtAH / mRNAlyaH kamalanAlAni / nAlamRNAla. zabdau triSvapi liGgeSu / yathA-'kuvalayamRNAlamaNDalAnAlamRNAlapaTalAH' iti liGgAnuzAsane / tA iva / mRNAlA eva vA bhujA bAhavo yAsAm / bhujAzabdaH puMstrIliGgayoH / punaH kiMbhUtAH / jRmbhitAni vikAzaM prAptAni ambhojAni jalajAni tadvattAnyava bakANi vadanAni yAsAm / punaH kiMbhUtAH / taraGgAH pavanaprasaralulatkalolA iva / taraGgA eva vA ullasanto vividhavicchityA sphurantaH kuntalAH kezapAzA yAsAm / punaH kiMbhUtAH / bandhurA manojJA AvartA dakSiNapArzvabhramaNAnyAkAravizeSA yAsu tAdRzyaH / payozramAH hRdAdiSu salilamAgatya pazcAdvalitvA bhrAntvA ca puraH pracalati 'gavara' iti samudrAvagAhilokeSu prasiddhA jalAvartAstadvatta eva vA / nAbhyastundakUpikA yAsAm / punaH kiMbhUtAH / rathAGgAzcakravAkAstadvatta eva vA stanAH kucA yAsAm / punaH kiNbhuutaaH| haMsAnAM yAnaM lIlAgamanaM tadvanmanozaM gamanaM yAsu / tathA haMsAnAM yAnaM jalakrIDAkRte kamalanAlabIjakozabImAkhAdanArtha gamanAgamanaM yAsu // viSTarollAsinIzcandanAmodinIH pallavollAsijihvAH prasUnasmitAH / bimbadantacchadAH kundamAlAH pikIvyAhRtA muurtimtkunyjdeviiriv||38|| punarutprekSyate--mUrtimatI: mUrtA aGgIkRtAGgopAGgAH kujalakSmIrvanazriya iva / kiMbhUtAH / viSTareSu pITheSu atha vA viSTarairAsanairvividhAsanopavezairutprAbalyena lAsante ityevaMzIlAH / 'viSTaraH pIThamAsanam' iti haimyAm / pakSe viSTarairanekajAtitarubhiH zobhanazIlAH / 'viTapI.kuTa: kSitiruhaH kAraskaro viSTaraH' ityapi haimyAm / punaH kiMbhUtAH / candanAH zrIkhaNDA iva padminItvena vilepanabhUtairvA malayadrumaizva AmodaH zarIrasaugandhyaM parimalazca vidyate yAsAM yAsu vA / pallavAH kisalayAni tadvatpravAlA eva jihvA aruNAstrakumArA rasanA yAsAm / punaH kiMbhutAH / prasUnAni vikacakusumAni ujjvalatvAttadvattAnyeva vA smitaM mahitaM yAsAm / punaH kiMbhUtAH / bimbAni bimbIpha. lAni bilvIphalAni pakkagolhakAni tadvattAnyeva vA dantacchadA dazanapatrANi adharA Page #610 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 12 sargaH ] hIrasaubhAgyam / 649 yAsAmU / punaH kiMbhUtAH / kundAnAM mucakundakusumAnAM mAlAH khajo hArAH kundadrumANAM zreNayo yAsAM yAsu vA / punaH kiMbhUtAH / pikInAM kalakaNThInAM vyAhRtaM paJcamAlApamadhuradhvanirivAlapitaM yAsAM kokilAkalaravo yAsu // kaJcukiprAJcitAH zeSagehA ivArAmadezA ivotphullapuSpAGkitAH / kimAlA ivAlaMkRtAzcandrakaiH pUrNacandrAnaMnAH pUrNimAsIriva ||39|| punaH kiMbhUtAH / kaJcukibhiH sauvidalaiH prakarSeNAJcitAH sahitAH / ' sauvidallA: kakina:' iti haimyAm / tathA 'kAzcinarAjarjarazabara kabuki kara / valambalIlAgAminyaH' iti campUkathAyAm | zabarAdhirAjazabarINAmapi kacukisattAste / zeSagehA iva / yathA nA gAdhirAjaniketAH kaJcukibhirbhujaMgamaiH saMyutA bhavanti / zeSanAgasya nAgAdhipatvAt / - punaH kiMbhUtAH / utphullairunmiSitaiH puSpaiH kusumairaGkitAH kusumAvataMsahArAdiyuktAH / ke iva / ArAmadezA iva / yathA vanapradezAH prabuddhaprasUna paricitA bhavanti / punaH kiMbhUtAH / candrakaiH lalATapaTTe vRttAkAratilakairloke 'cAMdalo' iti nAmnA prasiddhaiH alaMkRtA bhUSitAH / kA iva / kekimAlA iva / yathA mayUrarAjI candrakaiH kalApaiH kalitA bhavanti / 'picchaM bar3he zikhaNDakam / pracalAkaH kalApazca mecakazcandrakaH samau // ' iti haimyAm / punaH kiMbhUtAH / pUrNaH pArvaNaH SoDazakalAkalitaH candraH kaumudIpatirivAnanaM vadanaM yAsAm / kA iva / pUrNimAsIriva / pUrNe nizAkare sarvakalAkalite candramasi sati sA pUrNimA saketyucyate / yathA haimyAm - 'sA rAkA pUrNe nizAkare' iti / kiMbhUtA rAkAH / pUrNacandra evAbanaM mukhaM yAsAm // maJjusiJjAnamaJjaravisphUrjitaiH spardhamAnA dhvanadbhirmarAlairiva / I ke| levAtAyupotAnkvacitkurvatIgatibhiyagivaddhyAnalInAniva // 40 // punarutprekSyate - mani manoharANi siJjAnAni raNajjhaNiti zabdAyamAnAni maJjIrANi nUpurANi teSAM visphUrjitairvilasitaiH kRtvA dhvanadbhirmRdumada kalaraupyaghana ghargharI karucirakharaM viracayadbhirmarAlaiH rAjahaMsaiH sArdhaM spardhamAnA iva spardhA kurvANA iva / kvaci - kutrApi sthAne kelaye krIDAkRte samAnIya rakSitAn vAtAyupotAn sAraGgazA vAn gItibhirmAkandamaJjarIpuAkhAdanoddhaTinI kuSkakuha ra preGkholanAskhalita parabhRtaprapaJcitapaJcamarAgavirAgIkaraNapravaNaskhapANivINAkvaNanAnuguNapraguNitAmitasphItagItaiH kRtvA kAzcana yogivadyogIndrAniva dhyAne praNidhyAne madhuragAnAkarNane ca lInAnizcalAGgAn kurvatIH // svIyarUpazriyA mAnamAtanvatIH prekSyamANA muhuH smeradambhoruham / bhUSayAhaM viziSye kimetadgRhA zrIrutetIva citte vijijJAsayA // 41 // punaH kAzciki kurvANAH / muhurvAraMvAraM smeradambhoruhaM vinidratkamalaM prekSyamANAH pazyantIH / utprekSyate--citte khamAnase iyamunA prakAreNa vijijJAsayA vizeSaprakAre Page #611 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 660 kaavymaalaa| NAvabodbhumicchayA / iti kim / bhUSayA vapuHzriyA kRtvA ahaM viziSye vizeSA bhavAmi / utAtha vA etasminsmeradambhoruhe gRhamAvAso yasyAstAdRzI zrIlakSmIdevI viziSyate / 'kathaM ca sa deza: svargAdviziSyate na' iti campUkathAyAm / viziSTo bhavati sma yaH // nirjitastvatsakhAsmanmukhena hiyA pazya pANDUbhavanbhrAmyatIndurdivi / vIkSyamANA vapurvibhramaM darpaNe sUcayantIritIva smitaM tanvatIH // 42 // kAzciddarpaNe Adarza vapurvibhramaM svazarIrasaundarya zobhA vIkSyamANA nibhAlayantIH satIH / utprekSyate-smitamISaddha sitaM tanvatIvistArayantIvidadhatIzca satIH / ityamunA prakAreNa sUcayantIH kathayantIriva / iti kim / he darpaNa, tvaM pazya sAvadhAnatayA vilokaya tvatsakhA tava mitraminduzcandraH / 'jalAca tAtAnmukurAJca mitrAnabhyarthya dhattaH khalu padmacandrau' iti naiSadhe mukuracandrayomaitryaM mithaH / asmanmukhena asmAkaM vadanena nirjitaH parAbhavabharaM prApitaH san pANDUbhavan pANDuro vapuSA jAyamAnaH san dhavalI - tazarIraH hriyA lajayA kRtvA divi nirmAnuSatayA zUnye nabhasi bhrAmyati paryaTatIva // niSkuTAnokahotphullapuSpoccaye SaTpadAnpANibhirdUrataH kuvasIH / spardhitAM vijhate vAgvilAsaiH sahAsmAkamete hRdItIva roSodayAt 43 kAzciniSkuTasya gRhArAmasya anokahAnAM vividhajAtipraropitapAdapAnAmunchu. lAni vinidrIbhUtAni puSpANi kusumAni teSAmuccayazruNTanaM grahaNam / 'ucinvanti ca mAlatISu kusumazraddhAlavo mAlikAH' iti campUkathAyAm / tathaivoccayaH SaTpadAn bhramarAn pANibhiH khakaraiH dUrataH viprakRSTAn kurvatIH praNayantIH / utprekSyate-hRdi hRdayamadhye ityamunA prakAreNa roSodayAtkopaprAdurbhAvAt iva / iti kim / yadete SaDpadA bhramarAH asmAkaM vANyA vAcA saha spardhitAM saMgharSibhAvamabhyasUyAm / 'vANyA bhRGgIpikIravI' iti kAvyakalpalatAvacanAddhRGgIsAhacaryAGgo'pyAgata eva / bibhrate dhArayanti / kurvate ityarthaH / khadveSiNastu dUramutsAryata eveti // nAbhidane hrade'mbhovihArAlasAstrAsamutpAdayantI rathAGgAtkvacit / tadvibhUSAM stanAbhyAM gRhItvA purA kiM punastadvapuSpItimAditsayA 44 kvacitkutrApi gRhodyAnapradeze nAbhidanne nAbhipramANe / 'nAbhIramyA nIlatamAlakA' iti campUkathAyAm / 'nIlA haritatviSastamAladrumA nAbhiramyA nAbhidantAH' iti nampU. Tippanake / hade drahe ambhovihAre jalakelikaraNasamaye alasA mantharA lampaTA vA kAzcitkirAtIH rathAGgAt cakravAkAt trAsamAkasmikaM bhayamutpAdayantIjanayantI: satIH / utprekSyate-purA pUrva stanAbhyAM nijakucAbhyAM kutvA teSAM rathAGgAnAM vibhUSAM zobhA gRhItvA punardvitIyavAraM tadvapuSAM cakravAkazarIrANAM pItimnaH pItatAyAH Adi. Page #612 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 12 sargaH] hIrasaubhAgyam / sayA AdAtuM gRhItumicchayeva trAsamutpAdayantI / asadvastugrahaNe samIhA bhavet / yataH khayaM zyAmavarNatvena varNavarNavapuH zobhAdAnamaucitImaJcati // kvApi vizleSayantIrbakAJjIvanAddhArtarASTrAnpunarbhImavAhA iva / rAkSasIvatkSapArAgiNIrutpalAkAGkSiNIH kuptakIlAlapAnAH punaH // 45 // kApi gRhodyAnadIrghikAdipradeze kAzcit zabaranAyakanitambinIjIvanAbalAtsakAzAt vakAn balAhakAn mInAzino jalacarAn pakSivizeSAn tathA dhArtarASTrAn sitetatarapakSAn rAjahaMsajAtivizeSAn vizleSayantIH parasparaM khavazAbhiH bAlakairvA viyogaM nayantIH / uhAyayantIrityarthaH / kA iva / bhImavAhA iva / kuntItanujanmatrikApekSajAtIyA . madhyamapANDavasya yudhiSThirAnujanmano vRkodarabhujA yathA bakAniti bakanAmAnaM rAkSasam / bahutvaM tu laGkAdhipatirAkSasarAjatvAt / tathA dhArtarASTrAn dhRtarASTrasyApatyAni dhRtarASTrasya pitRvyasya zataM duryodhanaduHzAsanapramukhAn putrAn jIvanAbIvitavyAt vizleSayantIviyojayantIH / nighnatIrityarthaH / punaH kAzcitkSapAmu hridraasu| 'haridrA kAJcanI pItA nizAkhyA varavarNinI' iti haimyAm / rAtrisarvanAmabhirarthe sati haridravocyate / yathA campUkathAyAm-'vararajanIkarakAnte' iti / 'nizAnabhaH sadRze majanagRhe / kiMlakSaNA / varA / viziSTavijJAnopetA rajanIkarA haridrodvartanAdikArakAH pumAMsastaiH kAnte pradhAne / nizAnabhasi kiMlakSaNe / varaH sarvakalAsaMpUrNo rajanIkarazcandrastena manojJe' iti campU. Tippanake / rAgo vapurudvartanAdinA bhAsattirvidyate yAsAm / tathA utpalAni kuvalayAnyAkAintItyevaMzIlAH / punaH kuptaM racitaM kRtaM kIlAlasya pAnIyasya pAnaM yAbhiH / kiMvat / rAkSasIvat / yathA nizAcaryaH rAkSasyaH kSapAyAM rajanyAM rAgo'styAsAm / rAtriMcara* tvAt / tathA utprAbalyena palaM mAMsamAkAsati sAmastyena vAJchatItyevaMzIlAH / palA. datvAt / punaH nirmitaM kIlAlasya rudhirasya pAnaM yAbhiH / amRkpatvAt / 'rAtricaro rAtricaraH palAda: kInAzarakSonikasAtmajAzca / kravyAtkarburanairRtAmRkpaH' iti haimyAm / 'kIlAlaM rudhire nIre' ityanekArthaH // kelivApIpayomajjanavyAjato nAganArIvijetuM vrajantIriva / nAgagehopasIdattadambhojaddagvibhramaM kurvatIniHsarantIH punaH // 46 // kAzcitkirAtezituH kAntAH kelivApISu krIDAkRte yA gRhopavanadIrghikAsvAsu payasi khatantrasalilAntarAlakhelanasamaye payasi pAnIye majanAnAM krIDArasAgaDanAnA danuprAdurbhavanavyatikare vA salilAdahirnirgacchantI: satIH nAgagehAdbhujaMgabhavanAdupasIdantInAmAgacchantInAM tadambhojadRzAM nAganiketananitambinInAM vibhramaM vizeSeNa bhrAnti kurvatIH sRjantIriva / etaddIpikAvArivartmanA nAgalokAtkathaMcidbhUmaNDalAlokanakutUhalAtkrIDAkRte vA nirgatA nAgAGganA iveti bhramaH // Page #613 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 552 kaavymaalaa| bhAkhataH kAntivadvAruNIrAgiNIH zAlipatrAvalIH zAlizAnkhA iva / nandanAnandinIrmandarorvIriva prINayantIrmanaH sAdhugoSThIriva // 17 // kAzcitkirAtIH / vAruNI madirA tatra viSaye tatpAne rAga: aslAsAmiti rAgiNIH / 'kAzcitkAdambarImadhupAnamadapUrNitadRzaH' iti campUkathAyAM bhillInAmapi madi- . rApAnaM dRzyate / kiMvat / kAntivat / yathA bhAkhataH sahasrarazmeH kAntayo dIptayaH vA. ' ruNyAM varuNadikpAlasya iyaM digvAruNI pazcimA dik tasyAM rAgiNyaH / pazcimAyAM.' sametasya sAyaM mArtaNDamaNDalasya marIcayo rAgaranitAH sarAgA bhavanti / rAga AsakiraruNimA ca / punaH kiMbhUtAH / zAlante zobhante ilevaMzIlAH zAlinyaH patrAvalyaH patralatAH yAsAm / kA iva / zAlizAkhA iva / yathA vRkSANAM zikhAH zobhanazIlAH patrANAM parNAnAmAvalyaH zreNayo yAsu tAdRzyo bhavanti / punaH kiMbhUtAH / nanda: nairnijAGgajaiH putrairAnandaH pramodaH astyAsAm / kA iva / mandarorvI riva / yathA merubhUmayaH nandananAmavanenAnandadAyinya: tAH / jinazAsane mandaro merurucyate / yathA bhaktAmarastave-'kiM mandarAdizikharaM calitaM kadAcit' iti / yathA snAtasya stutI 'mandararatnazailazikhare janmAbhiSekaH kRtaH' iti / mandareSu paJcamu meruyu meruSu ratnaM lakSayojanapramANatvAtsavedvIpasamudrANAM madhyavartitvAnnAbhisthAnakatvAca ranam / apare catvAro meravaH caturazItiyojanamAnAH / jinajanmAbhiSeko meru vinAnyatraM na syaaditi| tathA siddhAnteSvapi mandarasmaraNaM labhate / 'pacca yassa-' ityAdi / zevazAsaneSu tu mandara indrakIlazailaH / atra tu jainamatAnusAreNaiva meruH / punaH kiM kurvatIH / manaH tadvibhramavilAsakrIDAdivilokakAnAmantaHkaraNaM prINayantIstopayantIH / kA iva / sAdhugoSTIriva / yathA sAdhUnAM saMsAramumukSUNAm / atha vA sAdhubhiH sattamaiH puMbhiH samaM goSTIH saMsArApArapArAvArapArottaraNopAyaprakathanena sanmatizikSApradAnena ca mAnasaM paramAnandasaMdohAsAdanameduraM vidadhatIH // AzmagarbhIyasaMdarbhavibhAjinIH zAlabhaJjIriva svairasaMcAriNIH / sUripAdAnpraNamyAnpraNantuM nijAstatra kAntAH kirAtezitAhavat 48 punarutprekSyate-AdamagIyo marakataratnasaMvandhI / 'marakataM tvadamagarbhaH' iti hai. syAm / yaH saMdarbho racanAvizeSasvena vibhrAjante ityevaMzIlAH / punaH kiMbhUtAH / svecchayA khatantraM divyAnubhAvAtkokAzasUtradhArAdikRtakI likAdiprayogAdvA saMcaraNazIlAH / itastataH paribhramaNakhabhAvAH zAlabhaJjIH pAJcAli kA iva / eSu sarveSvapi vRtteSu / dvitIyAbahuvacanAni jJeyAnyapretanasaMbandhAt / evaM vyAvarNitakharUpA nijA AtmIyAH kAntAH priyatamAH kirAtAnAM bhillAnAmIzitA khAmI arjunastatra bhagavatpAdapavitrIkRtaniketane praNamyAna jagajjananamaskaraNIyAn sUripAdAn praNantuM namasitumajUhavadA Page #614 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 553 12 sargaH] hIrasaubhAgyam / kArayAmAsa / ityantacaturdazabhiH kulakam // ityarjunakirAtapatipramadAnAM vividhavilAsaceSTAkharUpavarNanam // jaMgamaM sArvabhaumaM kimurvIbhRtAM sUrizItAMzumAyAntamAlokya tam / arjunAmbhojanetrAstadaGkidvayaM nemurAnandasAndrImavanmAnasAH // 19 // arjunanAmnaH pallIpaterambhojanetrA nalinanayanAH kAntAstasya hIrasUrerabridvayaM caraNayugalaM nemuH praNamanti sma / kiMbhUnAH / Anandena pramodena kRtvA sAndrIbhavanti nibi. DAni jAyamAnAni mAnasAni manAMsi yAsAm / kiM kRtvA / sUridhvAcAryeSu jyotizcakAyamAneSu madhye zItAMzuM sudhAkaraM candramAyAntamAtmamandireSu samAgacchantamAlokya khanayanayorgocarIkRtya / dRSleyarthaH / utprekSyate-jaMgamaM saMcarantaM vasudhAviharaNazIlamurvIbhRtAM parvatAnAM sArvabhaumaM cakravartinamiva / merugirimiva // kAminIbhiH kirAtAdhibhartustato mauktikaughairavAkIryata zrIprabhuH / so'pyavaizvastyalakSmImivAnazvarIM khena tAbhyo dadau dharmalAbhAziSam 50 tato vandanAnantaraM kirAtAnAM pulindrANAmadhibhartuH khAminaH arjunasya kAminImiH kAntAbhiH mauktikaughairmuktAphalamaNDalai: zrIprabhuH zrImAn hIravijayasUriH avAkIryata vardhApyate sma / punarvardhApanAnantaraM so'pi zrIprabhuH khenAtmamukhena tAbhyaH kirAtendrakAminIbhyaH dharmalAbhamevAziSaM mAlazaMsanamAzIrvAdaM dadA dattavAn / utprekSyate-anazvarI zAzvatImavaizvastyasya arthAttAsAmevArjunanArINAmavaidhavyasya lakSmImiva / 'vizvastA vidhavA same' iti haimyAm / tathA 'nalAtvavaizvastyamanAptumAnatA' iti naiSadhe // dezanAmbhodadhArAM sudhAyA iva jyeSThajAmi munIndrasya pItvAdarAt / bhillabharturjajambhe manaHkAnane bodhiphullalatAzleSiharSadrumaH // 11 // bhillabharturarjunanAno bhillAnAM zabarANAM bharturnAyakasya pallIpatermano mAnasameva kAnanaM vanaM tatra bodhiH samyaktvameva phullantI vikasantI latA vallI tayA AzleSa AliGganamastyasya etAdRzo harSadrumaH pramodapAdapaH jajambhe prAdurbhavati sma / kiM kRtvA / munIndrasya hIrasUrerdezanA dharmakathA saiva ambhodadhArA meghapayovRSTistAmAdarAdekApracitatayA pItvA nipIya sAdaraM zrutvA / utprekSyate-sudhAyAH pIyUSasya jyeSTajAmi vRddhabhaginImiva // varNayAmaH kimasyAmRtasrAviNIM bibhrato bhAratI vajrasUrIndravat / vaGkacUlo yathA dharmaghoSeNa yadyena raudro'pi bhillaprabhurbodhitaH // 12 // asya hIrasUreH kiM varNayAmaH kiM kiM stutigocarIkurmaH / asya kiM kurvataH / vanasUrIndravadvajravAminAmna AcAryapuraMdarasyeva amRtasrAviNI sudhArasodgAriNIm / pIyUSavarSiNImityarthaH / bhAratI vANI vAgvilAsaM bibhrato dhArayataH / yatkAraNAyena bhagavatA Page #615 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 554 kaavymaalaa| raudro'pyatikaro'pi bhillaprabhuH pulindapatirarjuna: bodhitaH bodhibIjaM praapetH| keneva / yathA dharmaghoSeNa sUricandreNa caNDo'pi vaGkacUlanAmA rAjaputrIpallIpatiH pratibodhitaH / katiciniyamAn mAhitI dvAvapItyarthaH // utpathe prasthitAMstanvatazcApalaM tatra sUriH kirAtAnparAnapyasau / satpathe'tiSThipatsattvarakSAvratai razmibhiH shuuklaansaadivdvaajinH||53|| asau horasUristatra zirottarAnAmagrAme parAnanyAnapi kirAtAn bhillAn sattvAnAM jantUnAM rakSA dayA ahiMsA tadAdimaiH saiva prathamA yeSu tAdRzaitairvividhaniyamaiH kRtvA satpathe zobhanamArge atiSThipatsthApayati sm| kiMvat / sAdivat / yathA turagANAM dUSaNabhU. SaNalakSaNaprasthApanarakSaNanartanadhauritAdigatikArApaNAdikalAkuzala: sAdI azvavAraH / 'azvArohe cAzvavAraH sAdI ca turagI ca saH' iti haimyAm / zUkalAndurvinItAn / 'duvinItastu zUkalaH' ityapi haimyAm / razmibhiH valgAkazAdirajjubhiH kRtvA satpathai sarvajanAtivAhite vartmani sthApayati / kiMlakSaNAn kirAtAn / utpathe hiMsAdividhAne duSTAdhvani mArgAditarasthAne vA prasthitAnpravartamAnAnpracalitAn / punaH kiMbhUtAn / cApalaM dyUtamAMsamadirAvezyApApardhicauryaparAGganAgamanAdyanekadurvyasaneSu caJcalatAM laulyaM cakrapadasthApanagamanAdi ca tanvataH prakurvataH AdriyamANAnvistArayatazca // ityarjunapallIpatitatsevakAnAM niyamadAnam // sUrizItAMzurApRcchaya bhillAdhipaM saMpraNinye purastAdatha prasthitim / tAvadane dadarzArbudorvIdharaM vindhyamabhyetametaM vinantuM kimu // 14 // athArjunAdInAM niyamadAnAnantaraM sUrizItAMzuhIrasUricandraH bhillAdhipamarjuna kirAtarAjamApRcchaya praznayitvA purastAdagre prasthitiM prasthAnaM gamanam / prayANamityarthaH / saMpraNinye karoti sma / prabhubhaTTArakastAvadapre purataH arbudanAmAnamuvIdharaM parvataM dadarza locanagocarIkaroti sma / utprekSyate-vindhyaM jalabAlakAparaparyAyaM zailam / 'vindhyastu jalabAlakaH' iti haimyAm / etaM sUri vinantuM vizeSeNa namaskartumabhyetaM saMmukhamAgatamiva // yo giristuGgimazrIbhiranyAnparAbhUya zRGgAraGgatpayodopadheH / chatramAdhatta mAyUramurvIdharAdhIziturnandanastaM jayAkaM kimu // 55 // ya uvIMdharANAM parvatAnAM bhUpAlAnAM cAdhIziturbharturnAyakasya bharturhimAcalasya cakravartino vA nandanaH putrH| gaurIvarazvazurabhUdharasaMbhavo'yamastyarbudaH kakudamadrikadambakasya / mandAkinIdhanajaTe dadhaduttamAoM yaH zAlakaH zazibhRto'bhinayaM karoti // ' iti gurjarezvarapurohitavastupAlavayasyasomezvaramaviracitalUNigavasatipaTTikotkIrNavastupAlaprazastAvabuMdAdehimAdriputratvaM prakaTamAste / etAvatArthena arbudanAmA giriH kazcitsArvabhaumatanujanmA ca / utprekSyate-bhRGgAne zikharoparitanapradeze raGgatAM caratAM payodAnAM sajalajaladharA Page #616 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 12 sargaH] hIrasaubhAgyam / 555 NAmupadherghanaghaTAkapaTAt tajayAI teSAM parvatAnAM bhUpAnAM ca jayasya parAbhavanasya akaM cidaM kimu mAyUraM mayUrapicchasaMvandhi chatramAtapatramivAdhatte bibharti sma / kiM kRtvA / tuGginaH uccatvasya mahinnaH parAkramasya karituragAdiparivArasya jAtyAdervA mahatvasya zrIbhilakSmIbhirvaibhavairvA kRtvA anyAnparAn girInarAdhipAnvA parAbhUya vijitya khavazIkRtya vA // adhvaroddhaH sudhAdhAmacaNDadyutovindhyadhAtrIdharasyeva saMspardhayA / zRGgalekhAbhirabhraMkaSAbhirnabhaHpaddhati ruddhavAnarbudorvIdharaH // 56 // . arbudAbhidhAna urvIdharaH zaila: abhramAkAzaM kaSanti vilikhanti ghRSyantIti / 'kaSU vilekhane' ityayaM dhAtuH / abhraMkaSAstAbhirgaganamaNDalollekhinIbhiH zRGgalekhAbhiH zikhararAjIbhiH kRtvA nabhaHpaddhatiM vyomamArga ruddhavAnAtmanA ruNaddhi sma / utprekSyate-sudhAdhAmA candraH, zcaNDadyutsUryaH, tayoradhvano mArgasya roddhaH rodhavidhAturvindhyadhAtrIdharasya vindhyAcalasya saMspardhayA saMharSeNeva asUyayeva // kvApi zRGge vinIle tamAlaiH zazI yasya cUDAmaNIvatkacAnAM caye / kApi zoNAzmazRGge punarbhAnumAnprAggireH sAnunI vodylkssyte||17|| yasyArbudAgre kvApi kutrApi sthAne tamAlaiH samullasadbahaladalamaNDalasacchavitApicchapAdapaivinIle atIva zyAmalIbhUte zRGge zikhare zazI candramAH kacAnAM caye kAminIkezapAze cuDAmaNIvat cUDAratnamiva lakSyate jJAyate vA / punarapare'rthe kvApi kutrApi pradeze zoNAzmabhiH padmarAgamaNibhinirmite zRGge kUTe bhAnumAn sahasrarazmiH prAggirerudayAcalasya sAnunI prasthe udayannabhyudgamaM labhamAna iva lakSyate nirIkSyate // mauliliilaaymaanaamRtaaNshukssrnnijheraambhHprvaahsvruupairsau| sAtapatrasphuracAmarairbhUbhRtAM rAjabhAvaM bibhartIva bhUmIdharaH // 5 // ' asau bhUmIdharaH arbudAcala: sahAtapatreNa chantreNa vartante yAni tAni sAtapatrANi / tathA sphuranti itastataH prasaranti caJcalIbhavanti yAni cAmarANi romagucchAni taiH kRtvA / utprekSyate-bhUbhRtAM sarvaparvatAnAM rAjabhAvaM khAmitvamAdhipatyaM vA vibharti dhArayatIva / kiMbhUtaH / maulau ziraHzikharopari lIlAyamAno lIlayA khavazenAcaran pravartamAnaH pracalanvA amRtAMzuH zItadIdhitiH / tathA kSaratAM zikharAntarAlebhyo niHsaratA nirjharANAmambhamAM pAnI yAna pravAhA dhArAstA evaM kharUpamAtmA yeSAM taiH // kundaruGnIramuGnIlakaNThaH punazcandracUDaH zivaH siMhayAnAGkitaH / vAtavellallatAklRptalAsyaH saridyo'nuyAtIva digvAsasaM kiM divA // 19 // yo'va'dagiriH divA divasaM diza AzA eva vAsosi vastrANi yasyAsau digvAsA IzvaraH tamanuyAtyanukaroti sadRzIbhavatIva / 'dikRttivAsA bhavanIlalohitau' iti hai Page #617 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| myAm / dvAvapi vizinaSTi-kiMlakSaNa: / kundAnAM vikasitakusumasaMtatisitIkRtamucakundadrumANAM ruk kAntiryatra / pakSe kundavadujjvalA ruk kAyakAntiryasya / puna: kiNbhuutH| nIramugbhiH unnamannIradaiH kRtvA nIla: zyAmalIbhUtaH kaNThaH upatyakAbhAga: ziraHzikharAdadhastanapradezo yasya / pakSe meghavannIlaH viSaviSamAnalajvAlAjvalitatvAtkAlaH kaNTo galaM yasya / 'dadhadambudanIlakaNThatAm' iti naipadhe / arthaH pUrvavat / puna: kiMbhUtaH / candro vidhuratyuccaistaratvAt cUDAyAmagrabhAge abhraMkapazikharoparitanapradeze yasya / pakSe. cUDAyAM jaTAjUTe yasya / punaH kiMbhUtaH / zivo nirupadravaH parairgrahItumazakyaH zivaH / nAmA ca / punaH kiMlakSaNa: / siMhAnAM kesariNAM yAnAni gamanAgamanAni tairahitaH kalitaH / pakSe siMhayAnayA pArvatyA atizciditaH / tasyA ardhAGgatvAt / 'prasahya ceto harato'rdhazaMbhoH' iti naiSadhe / ardhazaMbhorIzvarasya zarIrArdhaghaTanayA ityardhazaMbhuH / punaH kiMbhUtaH / vAtaiH pavana: velantyazcaJcalIbhavanyo yA latAH vallayastAbhistaddvA kapta lAsyaM nATakaM yena / mahAnaTatvAnnATyapriyatvAcca / punaH kintaH / sarinirjhararUpA atyujjvalatvAtsvaHsaridgaGgA yasya / pakSe nirjharaMtulyAH girIzatvAt girIzo himAdrirapi / tatra nirjhararUpaiva gaGgA yatra / athavA sarati gacchati vittaratItyevaMzIlA vyavasthitavikalpatvAddIrghatvAbhAvastAdRzI nityavAhinI kharvAhinI yasmin / tathA zailo'pi atyuccatvAdativistAratvAtpAtAlamUlatvAcca digvAsA dazasu dikSu vAso vasanaM athavA dazApi dizo vAsAMsi vastrANi yasya saH / 'ziraHsvaHsarit' iti vA pAThaH / tatra zirasi atyuccaistaratvAnmastake svaHsarit gaganagaGgA yasya / tathA ca vastupAlavasatipraza. stAvabuMdAdrivarNane-'mandAkinI ghanajaTe dadhaduttamAGge' iti / / ratnasAnvauSadhIprasthamukhyazriyA merumukhyakSamAbhRjjayAdarjitAm / zRGganirgatvarANAM jharANAM nibhAtkIrtimetAM bibhartIva mUrtI giriH||6|| yo girirarbudAcala: zRGgebhyaH skhazikharebhyo nirgatvarANAM niHsaraNazIlAnAM jharANAM niryanirjharapayaHpravAhAnAM nibhAdyAjAt mUrtI zarIravatImetAM jagajanatApratyakSalakSA kIrti yazovistRtiM bibharti dadhatIva / kiMbhUtAm / ratnasAnUnAM maNimayAnAM zikharANAM tathA auSadhInAM phalapAkAvasAnikAnAM vazIkaraNasvarNarajatAdikArikANAM vA latAdrumavi. zeSANAM prasthAnAM vividhadhAturasakUpikAdisthAnakAnAmaparazRGgANAM mukhyayA prakRSTayA zriyA tatpramukhayA vA lakSmyA vaibhavena kSobhayA vA / meromaNizikharANi, himAcale tvauSadhIprasthaM zRGgam / ata eva meruH kharNAcalo mukhyaH pradhAno yeSu / mukhe bhAvo mukhya AdirvA yeSu tAdRzAnAM kSamAbhRtAM parvatAnAM jayAtparAbhavanAdarjitAM khAyattIkRtAm // arjunazrIdadho martyamAlAsphuratkaMdaro bhadrasAlollasannRkSabhUH / bibhrataH svaHsumeroriva spardhayA yaH puraM kvApi dhatte dharitrIdharaH // 11 // Page #618 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 12 sargaH] hIrasaubhAgyam / 657 yo dharitrIdharaH arbudaparvataH kvApi kutrApi pradeze puraM nagaraM dhatte bibhAta / utpre. zyate-kha: svarga bibhrato dhArayataH sumeroH kanakAcalasya / 'meruH svargAdhAraH' iti parasamaye / yaduktaM ca naiSadhe-'divamaGkAdamarAdvirAgatAm' iti / spardhayA saMharSeNaiva / yaH kiMbhUtaH / arjunAnAM kakubhadrumANAM merupakSe kharNAnAM va zriyaM zobhAM dadhAtIti dadhaH / puna: kiMbhUtaH / mAnAM vilAsAgatAGganAyutamanuSyANAM pakSe amartyAnAM svAGganAsaMgata kiMnarasiddhagandharvAdidevAnAM mAlAbhiH zreNibhiH sphurantyaH zobhamAnAH kaMdarA guhA yasya / punaH kiMbhUtaH / bhadraH zreSThairathavA kalyANakalitaiH kadAcitke'pi tAnna khaNDayanti tAdRzaiH sAlaiH pAdapairdevadArubhirvA ullasannullAsaM prApnuvan / merupakSe-bhadrasAlanAnA mandaropatyakAvartinA vanena ca zobhamAna: / punaH kiMbhUtaH / RkSANAM bhallUkAnAM mahatkezAvRtAGgAnAM rIcha' iti loke prasiddhAnAM vanyaskhApadAnAm / merupakSe-kakSANAM nakSatrANAm / bhUH sthAnam / 'nakSatrabhUH kSatrakulaprasUteryukto nabhogaiH khalu bhogabhAjaH / sujAtarUpo'pi na yAti yasya samAnatA kAMcana kAJcanAdriH // iti campUkathAyAm // ambarAliGgizRGgAvalIpalvalopAzrayAH smeradambhojinI rAgiNIH / yo'bhikenAbhrapAnthena sAkaM sadA mitravatkArayAmAsivAnsaMgamam / / 62 // yo'rbudo'dimitravatsakheva rAgiNI: zoNA anuraktAzca nmerantIvikasantIH anu. rAgAtirekAtmukhIbhavantIzcAmbhojinI: padminIstriyaH kamalinIzca / abhikena kAmukena / 'kAmukaH kamitA kamro'nuka: kAmayitAbhikaH' iti haimyAm / tathA 'pratyaGgamasyAmabhikena rakSAM kartuM maghoneva nijAstramasti' iti naissdhe| anurAgiNA abhrapAnthena bhAnuna, sAkaM sadA pratidinaM saMgama saMyogaM kArayAmAsivAn nirmApayati sma / priya mitro'pi kayAcidanurAgiNyA padminyA kAminyA samaM va mitraM saMgamayati / kiMbhUtAH / ambaramAMkAzamAliGganti saMspRzantItyevaMzIlAnAM zRGgANAM zikharANAmAvalI zreNI tasyAM ye palvalA akhAtasarAMsi teSu upAzrayaH sthAnaM yAsAm / 'kelatI madanayorupAzraye' iti naiSadhe / upAzrayaH sthAnaM sAdhUnAmapi prasiddham / atyuccaistarazikharasarasiruhiNInAM raviNA saMyoga: sukara eveti / padminonAmapi candrazAlAsaMgatAnAm / 'candrazAlA zirogRham' iti haimyAm // sindhuzailodbhavadgauravairduvahAM bibhrato bhUtadhAtrI phaNAmaNDalaiH / bhoginAM vAsavasyeva vizrAntaye nirmito nAbhijAtena yaH kSmAdharaH 63 yaH arbudAcalaH / utprekSyate-bhoginAM bhujaMgamAnAM vAsavasya puraMdarasya zeSanAganAthasya vizrAntaye vizrAmaM dAtuM nAbhijAtena prajApatinA brahmaNA nirmitaH kRta iva / kiMbhUtasya vAsavasya / sindhavaH sarve'pi samudrAH, zailAH meruhimAdrikalAsAdyAH samastA api parvatAH, tebhyaH udbhavadbhirutpadyamA gauravai rairgurutarabharairvahAM duHkhena voDhuM zakyAm / duHkhena parAnapekSatvena ekena khayamevAsAtenohyate iti durvahA tAdRzI bhUta Page #619 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| dhAtrI bhUtAnAM carAcarANAM girisamudrAdimanuSyaparyantAnAM dharaNazIlAM samagramadhyamalokaM phaNAnAM skhaziraHsphaTAnAM maNDalaizcakravAlaiH kRtvA vibhrato dhArayataH // kaNThapIThIluThatpArvaNazvetaruttArakAnAyakodAttamuktAlatA / vyoma nirbhidya yAtena yenoccakairdhAryate bhUbhRtevAtmabhUSAkRte // 64 // yena bhUbhRtA arbudAcalena AtmanaH svazarIrasya bhUSAkRte zobhAvidhAnAya kaNThapIvyAM grIvAyAm / yathA naiSadhe-'dadhadambudanIlakaNThatAm' rAjamandiravarNane / kaNThazabdena kandharA / etAvatA adhityakA / pIThazabdaH strIklIbaliGgaH / 'jayatyudaraniHsaradvarasaro. japIThIpaccaturmukhamukhAvalIracitasAmanAmastutiH' iti campUkathAyAm / tathA 'vaMzikavakroSThikakanyakubjapIThAnitaktamava hittham' iti liGgAnuzAsane'pi / luThantaH itastato bhavanto ye pArvaNAH pUrNimAsaMbandhI zvetaruk candramAH tathA tArakAstArA upalakSaNAt grahanakSatrANi teSAM nAyako madhyamaNistena yuktA udAttA udArA mahAA vA / 'udAttanAyakopetA' iti campUkathAyAm / 'udAtto mahAtmA mahAya'zca' iti tttttipnke| muktAlatA mauktikahAro dhriyate kimu / bhUbhRtA kiMbhUtena / vyoma gaganaM nirbhidya atyucaistaratvAdbhittvA vidArayitvA uccakairUrva yAtena saMprAptanetyata eva kaMdharAyAM jyotizcakamAyAtam // abhravibhrAjiyanmedinIbhRGgragutrAtaniSpAtipAthaHpravAhotthitaiH / utpatadbhiH patadbhirnabhaHpaddhatau binduvRndairivAbhAvi tArAbharaiH // 15 // utpatadbhirmahatprastaropari nipatanAduccairucchaladbhiH / ata eva. kAraNAnabhaHpaddhatI gaganamArge patadbhirgatvA tiSThadbhibinduvRndairjalakaNanikaraiH / utprekSyate-tArAbharaiH tArakanikarairabhAvi bhUtamiva / zucijalakaNA evAkAze tArA babhUvuH / kiMbhUtaibinduvRndaiH / abhre naganAGgaNe vibhrAjinAM shobhnshiilaanaam| nabhasaMgatAnAmityarthaH / yanmedinIbhRdbhagUnAM yasyArbudAcalasya zRGgANAM bhairavaMjhampArUpANAM vA taTAnAM bAtebhyaH samUhebhyo niSpAtibhyo niSpatanazIlebhyaH adhonirgamanazIlebhyaH pAthasAM nirjharanIrANAM pravAhebhyo dhArAbhyaH utthitairudgataiH prAdurbhUtaiH // mitraputryA saha sthAtumapyambare tAmupAdAya bhUmeH punaH svaHsarit / yadgirevatmenA zAlitAlImilatkundamAlAcchalAdgacchatIvAmbaram // 66 // zAlinIbhiH zobhanazIlAbhiH tAlIbhiH rAjatAlInAmabhistaruvizeSaiH / dezaikagrahaNena dezino grahaNam / yathA bhAmAgrahaNena satyatAmeti / taiH samaM milantyaH saGgaM kurvantyaH ekatrodgatAyAH kundAnAM vikasitakusumakadambakavalakSIkRtamucakundapAdapAnAM mAlAyAH zreNyAzchalAtkapaTAtsvaHsarinmandAkinI yadreiyasyArbudazailasya vartmanA mArgeNa bhUme sakAzAnabhastalAdbhUmImuttIrya punastatra gamanena dvitIyavAramambaramAkAzaM gacchatIva ya tIva / kiM kRtvA / mitrasya sakhyu norvA putryA yamunayA saha ambare'pi gaganA' Page #620 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 12 sargaH] hIrasaubhAgyam / 559 Ne'pi sthAtumekatra sthitiM vidhAtuM yathA ekayA mUrtyA prayAge yamunayA saha tiSThAmi tathA aparayApi mUrtyA AkAze'pi yamunayA sahAhaM vasAmIti vicintya mitraputrI kAlindInAmnIM saha sArdhamupAdAya gRhItvA // rohiNIrAgibhAvAnnijatyAginaM kAntameNAGkamutsRjya kopAkulA / auSadhIsaMtatinirmimIte'nizaM tApasIvattapAMsIva ysmingirau|| 67 // auSadhInAM vidhuvadhUnAm / candrasya tatpatitvAt / 'rohiNIdvijanizauSadhIpatiH' iti hemacandravacanAt / saMtatiH zreNiyasmin girau arbudprvte| utprekSyate-tApasIva paribrAjikArAjIva anizaM nirantaraM tapAMsi zItoSNatApanirazanAdikaSTAni nirmimIte karotIva / kiMbhUtA / kopAkulA roSodrekakaluSIkRtAzayA / kiM kRtvA / rohiNyAM dakSAgajAyAM rohiNInAmnyAM khasapatnyAM patnyAM viSaye rAgibhAvAdatyantAnurakAzayatvAnnija. syAtmanastyAginaM tyajanazIlameNAGkaM candramasaM kAntaM khabhartAramutsRjya tyaktvA // bhAsate zAtakuMmbhAzmagarbhopalazreNisaMklaptazRGgadvayaM kutracit / yasya vizvAtizAyizriyaM vIkSituM meruvindhyAvivAlpIbhavantau sthitau 68 kutracitpradeze zAtakummAnAM kAzcanAnAM tathA azmagarbhopalAnAM marakataratnAnAM ca zreNibhiH samyakprakAreNa kRptaM racitaM devAdinA kautukAdvinirmitaM zRGgadvayaM zikharadvandvaM bhAsate dIpyate / utprekSyate-yasya himAdrinandanagireH vizvebhyaH samastaparvatebhyo'pi vizvebhyo jagadbhayo vA atizAyinImatyabhyadhikAM zriyaM zobhAM lakSmI vA vIkSituM khadRggocarIkartu sthitAvAgatya vasantau tathA alpIbhavantau vapuSA laghUbhavantau khazarIre khalpe praNIya meruvindhyau kharNAcalajalabAlakazailAviva / 'vinyastu jalabAlakaH' iti haimyAm // bibhrato vAhinIryasya vArdhiplavAplAvinIH zrIparAbhUtabhUmIbhRtaH / tiSThataH kSoNimAkramya pUSArciSA vedagarbhaH karotIva nIrAjanAm // 19 // vedagI brahmA yasyArbudabhUmIbhRtaH pUSA bhAkhAMstasyArcijyotiratha ca pUSNobhInostulyo jAjvalyamAnatvATuHsaho'cinidhUmadhUmadhvajastena nIrAjanAmArAtrikAM karotIvetyutprekSyate--anyasyApi rAjJa ArAtrikottAraNaM kriyate / yathA kasyApi bhUbhRto vedagoM brAhmaNaH arthAtpurodhAH / vedagarbha iti sAbhiprAyaM nAma tena vedamantrocArapUrvakaM dInavahinA nIrAjanAM nirmimIte / yasya kiM kurvataH / kSoNi bhUmImaNDalamAkramyAdhiSThAya sarvAtmanAbhivyApya tiSThataH vasataH sthitiM kurvataH / punaH kiMbhUtasya / vArthInAM catuHsamudrANAM plavAn vAripUrAnAplAvayanyatikAmanti AkrAmanti cetyevaMzIlA vAhinInadIH senAzva bibhrataH / kiMbhUtasya / zriyA AtmIyayA zobhayA caturaGgacakrAdivaibhavaiH kRtvA parAbhUtA vijitAH khapAdapadmamadhukarIkRtA bhUmIbhRtaH parvatA nRpAzca yena saH // Page #621 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 560 . kaadhmaalaa| yannabhaHsaGgizRGgAGgaNAliGginAM kiMnarANAM samaM yauvatairgAyatAm / gItamAkarNya raGkurmaMgAkaM tadAkSiptacetA vrajannaprato'khedayat // 70 // razcandrasyAGkamRgaH agrataH arbudAcalazRGgANi saMtyajya purastAdrajan pratiSThamAnaH mRgAI vithumamvedayat mahatkhedamutpAdayati sma / kiMbhUto raGkaH / tadAkSiptacetAH tatra kiMnarakRtagIte AkSiptaM vilagnaM ceto manovRttiryasya saH / kiM kRtvA / yasyArbudagirenabhaso'mbarasya saGgo milanaM vidyate yeSAM tAdRzAni zRGgAGgaNAni zikharoparitanapradezAstAnyAliGgAntyAzliSyanti AzrayantItyevaMzIlAstAdagvidhAnAm / tathA yauvatairyuvatInAM kiMnarINAM gaNaiH samaM sAdhaM gAyatAM kharasena gAnaM kurvatAM kinarANAM kiMpuruSANAM gItaM madhuradhvanilayamayageyamAkarNya zravaNapAraNAM praNIya // yatra candrodayazzyotadindUpalaprasthasaMsthAyukonnidrakundadrume / rAjate rAzirindindirANAM sudhAsAgare zeSazAyIva zakrAnujaH // 71 // yatrAvudazaile candrasya mRgAGkayodayenAbhyudgamena zyotantaH, kSaranto'mRtarasaM sravanto ye indUpalAzcandrakAntamaNayasteSAM prasthaM zikharaM tatra saMsthAyuko vasanazIla: udtatvAsthAyI tathA unidro vikasitaH smitakumumavrajavizadIkRto yaH kundadrumaH taMtra indindirANAM bhramarANAM rAziH samUho rAjate zobhate / ka iva / indrAvaraja iva / yathA mudhAyA utpattisthAne kSIrasAgare zepe nAgAdhirAjazayyAyAM zete svapiti ityevaM. zIlaH zeSazAyI kRSNaH zobhate // merumukhyAkhilorvIdharANAmivopAttasArairasau vedhasAsRjyata / , epa niHzeSabhUmImRtAM nirjayaM nirmiIte na cedvaibhavaiH svaiH kuta // 72 // meruH svarNAcalo mukhyaH sarvoccastaratvAt ratnasAnusuvarNamayatvAcca prakRSTa Adimo vA mukhe AdI bhava iti vyutpattyA prathamo yeSAM tAdRzAnAmakhilAnAM samagrANAmuvIdha. rANAM parvatAnAmupAttairupa samIpe Agatya AttaiH samyagavalokanapUrva saMgRhItaH sAraiH sarvAtizAyiparamANudalaiH kRtvA / utprekSyate-asau arbudAcalo vedhasA jagatsRjA amRjyata sRSTo viracita iva / evaM cena tarhi eSo'dhaMdAdriH khairAtmIyavaibhavaiH zobhAtizayaiH kRtvA nirgataH zeSo'vaziSTo yeSu te niHzeSAH samastAsteSAM bhUmIbhRtAM yAvajagAMga. rINAM nirjayaM nitarAM jayaM paribhavaM kutaH kasmAtkAraNAnirmimIte karoti // ityarbudAcalavarNanam // ArurukSurmumukSukSitIndrastato'laMkaroti sma dezaM savezaM gireH / gauraveNAdhiko'haM girirvAstyasau cetasItIva hRllekhvaanviikssitum||73|| tato'dhaMdAdridarzanAnantaramArurukSuravudaparvatoparibhUmImadhyAroTumicchuH caDhitukAmo mumukSukSi tIndraH bhramaNadharaNIramaNo girerhimAdinandanasAnumataH savezaM samIpavartinaM Page #622 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 12 sargaH hIrasaubhAgyam / dezaM bhUbhAgamalaMkaroti sma bhUSayAmAsa / ityamunA prakAreNa vIkSituM vilokayituM cetasi khamAnase hallekhavAnukaNThAkalita iva / iti kim / gauraveNa mAhAtmyena gurutayA vA kRtvA ahamadhiko girirvAbhyadhiko'sti / yadyapi paraprazamarasasudhAsamudramadhyanimagnamanasAM kadAcidapyAzaye lezamAtramapyanutsukatA syAt , tanmahAtmamaulInAM teSAM sUrINAM khapne'pi nAyamabhiprAyaH prAdurbhavet / kiMtu kevalaM kaveriyaM kalpanAmAtrotprekSeti / atha vA chAgrasthyAtkadAcidutkalikAlezaH saMbhavatyeva gautamAdInAmapi zakrAdikRtanATakAvalokane / arbudAdhityakAmapravibhAjinIM sUrisiMhaH samAroDhumArabdhavAn / kiM vyavasyaJjaganmUrdhasaMsthAyinImudvivakSurmahAnandasImantinIm // 7 // sUrisiMhaH abhra AkAze vibhrAjate ityevaMzIlAm / ambaracumbinImityarthaH / atha vA adhairmedhaiH kRtvA zobhanazIlAm / 'girau tiSThanti vAridAH' ityuktaH / arbudasya himAdrinagdanazailasyAdhityakAmUlabhUmekAM samAroDhuM samyakaprakAreNa caDhitumArabdhavAn prArambhate sma / siMhasya tu bhUdharAdhityakAdhyArohaNaM yuktameva / utprekSyate-jagatAM trayANAM bhuvanAnAM mUniM mastake saMsthAyinI jagatrayopari saMtiSThate nivasanazIlA ityevaMzIlA mahAnando muktireva sImantinI prauDhakumArikAmudvivakSurudvoDhumicchuH pariNetukAmaH san vyavasyan vyavasAyamudyamaM kurvANa iva // tadguNazreNinirvarNanAnandito vAtapUrNIbhavatkIcakAnAM kaNaiH / adirabhyAgatasyeva tasyAntikAgAminaH prItimAnpRcchati khAgatam 75 prItiH snehaH pramodo vA vidyate yasya tAdRzo'drirarbudAcala: antike khasamIpe : Agacchati AyAtItyevaMzIlasya tasya sUreH vAtena vAyunA pUrNIbhavatAmantaHpUryamA mAnAM kIcakAnAM sacchidravaMzAnAM vnnairniHkhaanaiH| 'sa kIcakairmArutapUrNarandhaiH kUjadbhirApAditavaMzakRtyam' iti raghau / khAgataM sukhenAgamanA divAH pRcchati praznayatIva / ksyevaaabhyaagtsyev|ythaa khasamIpe sameta sya priyaprAghUrNikasya snehakalitaH khAjanyAtpramo. dakalitaH priyatvAtkhAgataM pRcchatyanuyunakti / kiMbhUtaH adriH| tasya hIrasUrerguNAnAM zreNenivarNanAddarzanAdAnanditaH prahRSTamAnaso jAtaH // lolrolmbkolaahlprstutsphiitkiirtistvaamodmedsvinii| yatra sasyairnatAGgI latAvigrahAvAkiratkuJjadevI prasUnaiH prabhum // 76 // yatrAvudagiraiH kuJjadevI / jAtAvekavacanam / vanadevatA prasUnaiH pracalapavanaprasarapra. patatkusumotkaraiH kRtvA taM hIrasUrimavAkirat vardhApayati sma / 'avAkiranvayovRddhAstaM lAjaiH paurayoSitaH' iti raghau / kiMbhUtA kuJjadevI / lolA makarandapAnakRte capalA ye rolambA madhukarAsteSAM kolAhala: guArUpaH kalakalastena prastutAH prArabdhAH Page #623 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 562 kaavymaalaa| sphItA vardhamAnAH kIrtaryazasaH stavAH stutayo yayA / puna: kiMbhUtA / Amodena puSpA. diparimalena pramodena vA medakhinI puSTA prodbhatapulakakorakAkalitA / punaH kiMbhUtA / sasyaiH khaphalabhAreNa natAGgI namrIbhavattanuyaTo / punaH kiMbhUtA / latA kusumitaphalitavallI eva vigrahaH zarIre yasyAH sA // yatra kallolayannaikakallolinIrmandamAndolayansmeradurvIruhAn / . kharNadIpadmapauSpaiH karambIkRto gandhavAho'nugAmIva taM bhejivAn // 17 // . gandhavAhaH / gandhaM kusumAdInAM mRgamadAdInAM vA saurabhyaM vahate dhArayatIti gandhavAho vAyuH puruSavizeSaNaM vA / yatra parvate'nugAmIva sevaka iva taM hIrasUri bhejivAn sevate sma / vAyuzca tridhA varNyate-zIto, mandaH, surabhizca / tadeva traividhyaM darzayati / kiM kurvan gandhavAhaH / naikA anekasthAnasthAyinI: kallolinIstaraGgiNI: kallolayan / kharaMhaHprAvalyena kallolamAlAkalitAH kurvan / etena zItalaH / punaH kiMbhUtaH / mandaM . zanaiH smarato vijRmbhamANAn / kusumitAnityarthaH / uvAmahAn vividhavRkSAn Andolayan taralIkurvANaH / etena mandaH / ghanagahanAnokahAsphAlanena mandIbhUta ityarthaH / punaH kiM. bhUtaH / varNadyAH parvatasyAbhraMkaSatvenAtyuccastaratvAdgaganagaGgAyAH padmAna kamalAnAM pauSpa rajobhiH karambIkRto vyAptaH / etena surabhiH / kutracittoraNasragvilAsazriyaM bibhrati vyomasaMcAriNaH sArasAH / siddhipuryA yiyAsoH purastAtprabhovizvakaava maGgalyamAlA kRtA // 7 // kutracitkasmiMzvanArbudazailapradeze vyomni AkAze saMcarantyuDIyamAnA gacchantItyevaM. zIlA gaganagAminaH sAramAH pakSivizeSAH prasiddhAH pakSiNastoraNasraja: toraNamAlAyA vilAsazriyaM lIlAlakSmI bibhrati dhArayanti . / utprekSyate-siddhipuryo nirvRtinagayo yiyAsorgantumicchoH prabhohIrasUrIndrasya purastAdagrataH vizvakA sarvavastuvidhAyinA vidhinA kRtA vihitA maGgalyamAlA vandanamAlikeva / jagatkA vA raciteti zeSaH // kApi jhAGkAriNo nirjharAntaHplavAH plAvayanti sma tatparvatopatyakAm / siddhasindhurnabhasto nirAlambanA niSpatantIha kluptAvalambA kimu // 79 // kvApi tupracitsthAne jhAkAra iti zabdo'styeSviti jhAGkAriNaH / nirjharANAM dhvaneAkAra iti saMjJA / yaduktaM pANDavacaritre-'jharanijharajhAkArI' iti / sazabdA nirjharANAmambhaHplavAH payaHpravAhAstatparvatopatyakAmadhaMdAcalazikharAdhobhUmikAM zikharApekSayopatyakAM plAvayanti sma nirbharaM bharanti sma / utprekSyate-nirAlambanA nirgatAdhArA ata eva nabhasto gaganAGgaNAdAlambanarAhityAniSpatantI adhotrazyantI satI / punarihArbudAcale kupto nirmito'valamba Azrayo yayA tAdRzI siddha sindhuH kimu gaganaganeva / nirjharapayasAmatyaujvalyAdgagotprekSA // Page #624 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 12 sargaH] hIrasaubhAgyam / parvate kutracitkurvate'ntarmadairmedurAH kuJjarA garjivisphUrjitam / yajiteneva vindhyAdriNA prAbhRtaM prApitAH zakranAgAnuvAdA ime // 8 // parvate gaurIgurusute'cale kutracit gahvarAdipradeze antarmadhye mada unmAdo dAnapravAho vA tena medurA khecchAcAritvAtpuSTAGgAH kuJjarAH SaSThihAyanA yUthanAthA gajAH / yaduktamuttarAdhyayane-'kuJjare sadvihAyane' iti / garjivisphUrjitaM gAravasphUrti kurvate / sajalajaladavadrjantItyarthaH / utprekSyate-yajitena arbudaparvataparAbhUtena vindhyAdriNA jalavAlakazailena zakranAgamindragajamairAvaNamanuvadantyanukurvanti airAvaNopamAnAH / atha vA harikariNamanu pazcAdvadanti vayaM pUrva zobhAtizayAdibhiH prathamato gaNanIyA airAvatastu asmatpazcAdgaNanIya iti kathayanti vA / hastimallapratimalA ityarthaH / iti zakranAgAnuvAdA ime pratyakSalakSyA gajA hastinaH prAbhRtamupadAM prApitAH DhaukitA iva // AzugAlolasAlAGgahAro bhramadbhaGgavAggItivellalatAhastakaH / sUripAdAmbujasparzamAsAdya yo nRtyatIva pramodaM dadhadbhUdharaH // 81 // sUreciMyamacakravartinaH pAdAmbujayozcaraNakamalayoH sparzamanuSaGgamAsAdya saMprApya pramodaM manasyAnandaM dadhadvahan yo bhUdharo'rbudAcalo nRtyatIva nRtyaM karotIva / nRtyalakSaNAni darzayati / kiMbhUtaH / AzugaiH zIghragAmibhirativegavattaraiH pavanaiH kRtvA AsAmastyena zAkhAprazAkhAdibhiH sAdha lolAzcapalAH saMjAyamAnA ye sAlA nAnAjAtIyataravaH ta eva taiH kRtvA vA aGgahAro'GgavikSepo nATakAbhinayadarzanaM yasya / punaH 'kiMbhUtaH / bhramanto vividhavikasitakusumamakarandapAnArthamitastataH paryaTanto ye bhRGgAsteSAM vAgvANyeva gItirgAnaM yasya / 'vANyA bhRGgI pikIravA' iti kAvyakalpalatAyAm / tathA vellanyo maruttaralA bhavantyo yA latA vallayastA eva hastakA vividhahastaceSTanAni yasya // - yaH parAnkautukaiH kAmamutkaNThayannAsya jahe manazcitramatrAsti kim / smerayannapyazeSaM kumutkAnanaM padmamudbodhayetpArvaNenduH kimu // 82 // yo'rbudAcalaH parAnparajanAn kautukairAtmIyAlokanIyAnekakautUhalaiH kRtvA kAmamatizayena utkaNThayannutsukabhAvaM prApayan sannapi asya hIrasUrermano mAnasaM na jaDhe na hRtavAn na khavazIcakre / atreha sthAne kiM citraM kimAzcaryam / tadeva dRDhayatiazeSaM samastaM kumudAM kairavANAM kaannm| vRndamityarthaH / smerayanvikAzayannapi pArvaNenduH pUrNimAsaMbandhI candramAH padmaM sUryodayavikasanazIlaM kamalaM kemUdvodhayedvinidrIkuryAt vikAzayet api tu na // ityarbudAcalakautukAni // mandamandaM calannarbudorvIdharAdhityakAmadhyarohadyatInAM patiH / zaMbhusaudhaiH pavitrIkRtorvItalAM rUpyazailasya cUlAmivecchAvasuH // 83 // yatInAM zramaNAnAM patiH khAmI hIrasUrirmandamandaM zanaiH zanaiH / 'gaganamavajagAhe manda. Page #625 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kAvyamAlA / mandaM mRgAGkaH' iti campUkathAyAm / calansaMcarannarbudovIdharasyApityakAmUrdhvabhUmikAmadhyarohadArUDhavAn saMprAptaH / ka iva / icchAvasuriva / yathA dhanadaH kailAzazelasya cUlAmadhirohati / kiMbhUtAmadhityakAM cUlAM ca / zaMbhUnAM vRSabhAdicaturvizatitIrthakRtAM saudhaiH yadyapi bharatakAritaH siMhaniSadyAnAmA eka eva prAsAdaH / tathApi suravidyAdhararAjabhiranye'pi tatpAce prAsAdAH kAritAH saMbhAvyante zatrujayaraivatAcalA divat / atha yadyeka eva tadA sarvottamatvAtpUjyatvAdvA bahuvacanam / pakSe zaMbhorIzvarasya saudhaiH patnIpatrapramathAdigaNAnAM parijanaparivArANAM mandiraiH kRtvA pavitrIkRtaM pAvanaM nirmitamurvItalaM bhUmIpIThaM yarayAH sA // puNyabhAjAM hRdAkRSTimantrAniva zrImadarhadhAnnirjitasvargRhAn / arbudazrIvataMsAyamAnAnprabhurnetrapatrairasau prItacetAH papau // 84 // asau prabhuhIrasUriH zrImataH zobhAzAlina: arhadhAn jinaprAsAdAn / atha vA zrItribhuvanAdhipatyalakSmIvidyate yeSAm tAdRzAnAmarhatAM tIrthakRtAM gRhAn vihArAn netrptrailocndlai: nayanapuTakairvA papau sAdaramavalokayati sma / kiNbhuutH| prItaM modaM prApta ceto mano yasya / kiMbhUtAn zrImadahagRhAn / nirjitAni nijajaganaivavaibhavairabhibhUtAni vargRhANi vaijayantAdivargagehAni vimAnAni vA yaiH / punaH kiMbhUtAn / arbudasya himAdinandanagireH zriyA lakSmyA avataMsAyamAnAn ziraHzekharavadAcarataH / utprekSyatepuNyabhAjAM sukRtinAM sAdhUnAM hRdAM mAnasAnAmAkRSTerAkarSaNasya mantrAniva / / . yatra vizvatrayIzrInivAsA jinAdhIzasaudhAH svazRGgApadaNDopadheH / vargRhAnUrdhvamuttambhya pANInnijAnbhartsayantIva bhuussaabhirutsekinH||86|| yatrArbudAcale jinAnAM sAmAnya kevalinAmadhIzAstIrthanAthAsteSAM saudhA mandirANi prAsAdAH / saudhazabdaH punapuMsake / 'gudadohadakumudacchadakandAdhuMdasaudhamedhotsedhakabandhI' iti liGgAnuzAsane / khepAmAtmanAM zRGgANAM zikharANAmane uparibhAge nibaddhAnAM da. NDAnAM dhvajAlambanabandhanayaSTInAmupadheH kapaTAnijAnAtmIyAn pANIn uttambhya UdhvIkRtya / utprekSyate-vahAndevalokasaMbandhisaudhAn vaijayantAdikAn prAsAdAn bhUSAbhiH svakIyazobhAbhiH kRtvA nirbharsayanti tiraskurvantIva / kiMbhUtA jinaadhiishsaudhaaH| vizvatrayyAstrilokyAH zrINAM lakSmINAM nivAsAH vAsavezmAni / punaH kiMbhUtAH / bhUSAbhiH khavapurvebhavaiH utsekino garvAvezavazaMvadA madoddharAH / 'upadA vivizustasya notsekAH kozalezvaram' iti raghau // nikvaNatkiMkiNIrmArutAndolitA yatpatAkA vilokyendukundojjvalA / kiM bahatyuminighoSahuMkAriNI spardhayA siddhasindhurnabhaHpaddhatau // 86 // urmINAM mahatkalolAnAM nirghoSaiH zabdaiH kolAhalaiH kRtvA etAH kiyanmAtrAvatpuraH ahamevAsmi nAparA kApi kvApi iti spardhAmAdadhatI satI huMkarotItyevaMzIlA atha Page #626 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 12 sargaH] hIrasaubhAgyam / vA etAH patAkAH kiM mAM jayiSyantIti garvAt huMkarotItyevaMzIlA siddha sindhuH sva. gaGgA nabhaHpaddhatI gaganamArge spardhayA saMDaMga vahati prasarati / 'srotaH sArasvataM vahat' iti campUkathAyAm / 'vahatpravartamAnaM prasaracca' iti taTTippanake / kiM kRtvA / nikkaNantyaH zabdAyamAnAH kiMkiNya: kSudraghaNTikA budhurikA yAsu / tathA mArutaiH pavanaiH AndolitAstaralIkRtAH / tathA induzcandraH kundAni mucakundakusumAni tadvadujjvalA dhavalAH yeSAM caityAnAM patAkA vaijayantIvilokya dRzA / / ityarbudAcalasarvaprAsAdavarNanam // atha pRthaka yakprAsAdavarNanamvaimalIyavasatiM vratIzitA dugdhasindhuvayasImivakSata / zvetadantituragAnvitAM sudhAzAlinI jinapavitritAntaram // 87 // vratIzitA muninAyakaH sUriH vimalasyeyaM vaimalIyA sA cAsau vasatizca vimalamantrinirmApitAdidevaprAsAdamaikSata pazyati sma / utprekSyate-dugdhasindhoH kSIrasamudrasya vayasI sakhImiva / kSIrasamudrasAmyaM darzayati / kiMbhUtAM vasatiM vayasI ca / zvetA dhavalA ArAsopalamayatvAt tathA dantino gajA vimalamUrtipRSThavartinaH tathA turago vimalasavidhAdhyAsito'zvaH / anye vA pakSe zvetadantI airAvaNa: zvetaturaga uccaizravAH / yaduktam-'payonilInAbhramukAmukAvalI,' tathA 'sahasramuccaiHzravasAM vahaniva' iti / etadvayamapi naiSadhe / etena kSIrArNave airAvaNoccaiHzravasAM bAhulyaM pratipAditam / tato'trApyarAvatoccaiHzravasazcetyukte na ko'pi doSaH / tairanvitAM kalitAm / punaH kiMbhUtAm / sudhayA pakvacUrNakalepena amRtena ca zAlate zobhate ityevaMzIlAm / punaH kiMbhUtAm / jinavividhapratimArUpatIrthakRdbhiH atha vA jinena mUlanAyakabhUtena RSabhadevena kRSNena tasya samudrazAyitvena pavitritaM pAvanIkRtam / atha vA paviM vajraM trAyate pANau lAlayati rakSatIti pavitraH zakraH tIrthe kadAcidvandanAgataH,atha ca kadAcidanujamilanAgataH puraMdaraH viSNuzako saMjAtau samyak prAdurbhUtI asmin tAdRzamantaraM madhyaM yasyAH // kukSisAtkRtamavekSya siMhikAsUnunA vapatizItadIdhitim / caityakaitavavatIva kaumudI tadbhayAdiha sametya tasthuSI // 8 // . caityaM vimalavasatireva kaitavaM kapaTaM vidyate yasyAH sA caityakaitavavatI kaumudI candrajyotsnA tasya svabhartRrAhorbhayAdihArbudagirau sametyAgatya tasthuSI sthitavatIva / kiM kRtvA / khasyAtmanaH pani zItadIdhitiM candramasaM siMhikAsUnunA kesariNA svarbhAnunA vA kukSisAtkRtaM bhakSitaM gilitaM vA avekSya dRSTvA // caityamUrdhavidhukAntaniSpatatpAthasi pratiminenibhAdvidhuH / lakSmapaGkamapanetumAtmanaH nAti dugdhanaladherSiyA kimu // 89 // vidhuzcandramA dugdhajaladheH kSIrasamudrasya dhiyA buddhayA / bhrameNetyarthaH / utprekSyate Page #627 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| AtmanaH khasya maNDalahRdayavatinaM lakSma lAJchanameva paGkaM kadamamapanetuM kSAlayituM kimu nAti snAnaM karotIva / kasmAt / caityasya vimalavasatermUrdhani zikharoparitanabhAge saMdRbdhebhyaH saMkalpitebhyo vidhukAntebhyazcandrakAntaratnebhyo niSpatati candrakiraNasaMparkAdviniHsarati pAthasi payaHpUre pratimiteH pratibimbasya nibhAyAjAt // yanmaNImayazikhAsu bimbitaM vimbamambaramaNirvahanvyabhAt / IyivAnayamiyattayA zriyaH kautukAdanumimISayAsya kim // 90 // . yasyA vimalavasatermaNImayazikhAsu ratnarAziracitazikhareSu bimvitaM pratibimbamatyacchatayA saMkrAntaM bimbaM svamaNDalaM vahannamdaramaNirgaganaratnaM bhAskaro vyabhAdbhAsate sma / utprekSyate-kautukAtkutUhalAdasya mUlaprAsAdasya zriyo lakSmyA iyattayA etAvatpramANatve. . nAnumimISayA anumAtuM pramANIkartumicchayA ayaM bhAkhAnIyivAnki caiye sameta iva // iha jinAlayavajravinirmitAmbaravilambizikhAgranigharSaNAt / urasi randhramajAyata yAminIpraNayinaH kapaTAdiva lakSmaNaH // 91 // yAminIpraNayino nizAprANanAthasyorasi vakSaHsthale / utprekSyate-lakSmaNo lAJchanasya kapaTAindhaM chidramajAyata jAtamiva / kasmAt / ihArbudaparvate jinAlayasya bhagavadgahasya vajraratnehorakamaNibhinirmitAyA racitAyAstathA ambaramAkAzamAlambate Azrayate ityevaMzIlAyAH zikhAyAH zikharasya agre uparitanabhAge'tigharSaNAt nitarAM ghRSTeH / / abhitaH sitayadvasatervizadaH zuzubhe laghudevagRhaprakaraH / uDDayauvatametadihopagataM zazinA saha rantumivAmbarataH // 92 // sitAyAH zvetopalamayatvAdujjvalAyA atha vA sudhAdhavalitatvena vizadAyAH yadvasatemUlaprAsAdasya abhitazcaturvapi dikSu pArzveSu vA vizada ArAsopalamayatvAdatyavadAtaH laghurmUlaprAsAdApekSayA khalpapramANoccaistaraH devagRhANAM devakulikAnAM prakaraH samUhaH zuzubhe bhAsate sma / utprekSyate-zazinA svabhA vidhunA saha rantuM vividhavilAsaM vi. dhAtumambarata AkAzAdiha rasikadampatInAM krIDocite arbudAcale upagataM AyAtamuDavasvArA eva yauvataM candranitambinInivaha iva // nimranthapRthivInAthazcaityaM vimalamantriNaH / vaijayantamiva prItyA prAvizatridazezvaraH // 93 // nirgranthanAmanarANAM pRthivInAtho rAjA sUrIndraH prItyA pramodena vimalanAno matriNaH sacivasya caityaM prAsAdaM prAvizat vimalavasatimadhye pravizati sma / ka iva / tridazAnAmIzvaro nAyakaH zakraH yathA vaijayantaM vaijayantInAnI patAkA astyasminniti vaija. yantaH taM prAsAdaM pravizati / / iti timalavasativarNanam / / Page #628 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 12 sargaH] hIrasaubhAgyam ! vaptAbdhirmathito'navAptapadavatkutrApi bandhurvidhuH zUnye vyomani bambhramIti vipine'pyanyaH sthitaH svastaruH / kSiptaikA tu janArdanena sadane puMsA purANena me jAmiH zrIraparA sudhApi ca suraiH pAnena niSThApyate // 94 // duHkhaM kAmagavI parA carati ca prottAnayAnAmbare dhatte kauzikapatyagotradamano manmUrdhni pAdaM punaH / ityAdyatimadhIza bhindhi kimidaM vaktuM jinaM saprajaH khardantIva samAgato gajagaNastenAluloke purH||95 // (yugmam) tena hIrasUriNA puro'ne vimalavasatipradeze prathamameva gajAnAM zvetopalanirmitAnAM hastinAM gaNo vraja Aluloke dRSTaH / utprekSyate-jinaM vRSabhatIrthakaraM vizvasyAdiSTikaramatha vA jagatpAlakatvena jinaM brahmarUpeNa vizvaM sRjati nArAyaNarUpeNa pAlayati IzvararUpeNa ca saMharatIti / 'ekamUrtistrayo devAH' iti parasamaye / idaM vakSyamANaM vaktuM kathayituM sapraja: sasaMtAnaH / 'tokApatyaprasUtayaH / tukaprajAH' iti haimyAm / khardantI kimairAvaNa iva samAgata iha saMprAptaH / idaM kim / he adhIza he jagatprabho, tvaM me mama iti pUrvoktaprakArA kAvyasyAdau vartamAnA Adau yasyAstAdRzImati mAnasIM cintAmayudbhUtAM pIDAM zArIrikI vyathAM vA bhindhi nivAraya mUlAdunmUlaya / iti kiM tAneva prakArAnpradarzayati-me mama vaptA pitA abdhiH kSIrasamudraH arthAdeva labhyate / caturda* zAnAmapi ratnAnAM kSIranIranidhau samutpannatvena tajanaka eva gIyate / sa mathito hariNA surAbhyarthitasudhArasakRte bhujaMgarAjaM netrIkRtya mandaragiriM ca manthAnakaM vidhAya viloDitaH / bandhuH punarmama sahodaro vidhuzcandramAH kutrApi nagarapAmAdisthAne anavAptamalabdhaM padaM vAsasthAnaM yena tadvat zUnye nirmAnughe vyomani AkAzamArge bambhramIti atizayena paryaTati / api punaranyo bandhuH khastaruH kalpadrumaH kutrApi janasaMgate purAdau pradeze bhaprAptAvasthitiriva vipine kAnane sthito gatvA uSitaH / tu punarekA me jAmibhaginI zrIlakSmIrjanArdanena lokapIDAkArakeNa purANena jIrNena vRddhena puMsA puruSeNa / kRSNenetyarthaH / sadane khamandire kSiptA rakSitA / api ca punaraparAnyA dvitIyA khasA sudhA pIyUSarUpA surairdevaiH pAne/tibhiH kRtvA niSThApyate kSayaM nIyate / ca punaritarA tRtIyA mama bhaginI kAmagavI surasurabhI duHkhaM mahAkaSTaM prottAnamUrdhvaM pAdA adho vapuriti vyavasthayA yAnaM gamanaM yasyAstAdRzI satI ambare AkAzATavyAM carati gocaraM kurute gacchati vA / 'cara gatibhakSaNayoH' iti dhAtvarthAt / tathA 'kasyA nottAnagAyA divi surasurabherAsyadezaM gatAH' iti naiSadhe / punargotrANAM vaMzAnAM kulasya vA jagadgoprANAM yAvatparvatAnAM ca damano dhvaMsakRtpakSacchettA ca tathA kauzika ulUkaH zakrazca ma Page #629 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| nmUrdhni mama mastake pAdaM caraNaM dhtte| kutrApi janapade yadA kasyacittiraskArarUpanikRSTavacanaM procyate tadA are ulUka iti kthyte| tacca lAbhapurasatkapaMjhAlamevAtamaNDalAdAvadhunA prasiddhaM vartate / tasmAtsa nindyaH ityAdyati nivAraya // yugmam // vimalAbhiSadhIsakhaH puro dadRze tena hayaM vibhUSayan / kimu sArthaninaMsayA zatakraturuccaiHzravasaM samIyivAn // 96 // tena munIndreNa vimala ityabhidhA nAma yasya tAdRzo dhIrbuddhireva sakhA sahAyo mitraM vA yasya saH dhIsakhazcaturbuddhi nidhAnaH pradhAnaH dadRze dRggocarIkRtaH / kiM kurvan / hayaM zvetAzmaturaGgamaM vibhUSayan ArohaNena zobhAM lambhayan / utprekSyate-uccaiHzravonAmAnaM nijavAjinamAruhya sArthasyArbudAcalAdhiSThAyivRSabhadhvajajinasya ninaMsayA nantumicchayA samIyivAnAgataH zatakraturindra iva // prabhutopagataH prabhubhaktibharaiH spRhayanniva siddhipadAya punH| vimala: sacivo'JjalizAlizayadvitayaH sthitavAnbhagavatpurataH // 97 // aalinA lalATapaTTe mukulIkaraNena yojanena vA zAli zobhanazIlaM zayadvitayaM pANiyugalaM yasya tAdRzo vimalanAmA sacivaH pradhAnaH bhagavatpurataH yugAdijinapate: purastAdane saMmukhaH sthitavAn tiSThati sma / utprekSyate-prabhorbhagavato bhaktInAM prAgjanmajanitasevAsaktInAM bharairatizayaiH prabhutAM romadezAdhIzadvAdazapatisAhipramukhAnekarAjakaparAjayanapUrvakaM bhUlokAdhipatyamupagataH saMprApto'pi punaH siddhipadAya aSTamahAsiddhipradhAnasthAnAya mokSanagarAya vA spRhayan kAmayamAna iva vAJchanniva / 'spRherIsitaH / spRheriSTaH saMpradAnasaMjJaH syAt / haraye spRhayati / veti kecit / gopI hari spRhayati / Ipsita iti kim / puSpebhyo vanaM spRhayati' iti prakriyAkaumudyAm // harinmaNInirmitasaMnidhidvayA sitaashmsopaanttillokyt| . upAntavismeravanIva jAhnavI jinaM bhajantI vijitA samajJayA // 9 // harinmaNIbhirmarakataratnairnirmitaM racitaM saMnidhidvayaM pArzvayordvayaM yasyAstAdRzI sitAzmanAM sphATikopalAnAM sopAnatatirArohaNazreNI tena guruNA vyalokyata dadRze / utprekSyate-samajJayA svakIA yena vijitA parAbhUtA satI jinaM mArudevaM bhagavantaM bhajantI sevamAnA jAhavI gaGgeva / kiMbhUtA jAhnavI / upAntayordvayoH samIpapArzvayoH vismerA vinidrA vanI kAnanaM ysyaaH| 'khavanIsaMpravadatpikApi kA' iti naiSadhe // vratIzvareNaikSyata toraNAvalI jinAlayadvAri zubhasya zaMsinI / jinAdhibhartuH kimu muktikanyayA kRteyamudvAhavidhau virnycinaaH||99|| vratIzvareNa vAcaMyamavibhunA sUriNA jinAlayasya vimalavasateAri dvAradeze toraNAvalI vandanamAlikAmAlA aikSyata niriikssitaa| kiNbhuutaa| zubhasya zaMsinI prekSakANAM kalyANa, Page #630 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 12 sargaH] hIrasaubhAgyam / kArigI / atha vA zubhAni maGgalAni zaMsati kathayati ilevaMzIlA dRSTamAtrApyahaM katyA. NAni karomIti kathayitrItyarthaH / utprekSyate-jinAdhibharturyugAdidevasya muktikanyayA siddhikumAryA sahodvAhavidhau pANigrahaNakaraNasamaye virazcinA vizvasRjA kimiyaM kRtA eSA toraNadhoraNI vinirmiteva // zrIbhirjaganmUrdhavidhUnanIbhizcaitye'tra vaicitryadidRkSayeva / rUpyAcalo'nalpatanuHsamIyivAMstenaikSyata stambhatatiHsitAzmanAm 100 tena sUriNA sitAzmanAM zvetopalanirmitAnAM stambhAnAM tatiH patirekSyatAlokitA / utprekSyate-analpA bahavyastanako mUrtayo yasya tAdRprUpo rUpyAcala: kailAsaH samIyivAniva kiM sametaH / 'rajatAdristu kailAsaH' iti haimyAm / kayA / jagatAM tribhuvanAnAM tAtsthyAttadyapadeze surAsuranarANAM mUnI mastakAnAM vidhUnanIbhiH AzcaryAtirekAtkampayitrIbhiH / 'adbhutakarI paramUrdhavidhUnanI-' iti naiSadhe / zrIbhiH zobhAbhiH kRtvA atra caitye asminvimalamantrinirmApitaprAsAde vaicitryasya vicitratAyA atha vA viziTAnAM javAbanAzcaryavidhAyinAM citrANAM pAzcAlikApramukhANAM nAnAkharUpANAmAzcaryApramAlekhyAnAM vA didRkSayA draSTumicchayA dRggocarIkaraNAkAGkSayA // mahAvratiprAptamRtiM nijaM pati samIkSya kAmaM zvazuraM jinaM zritaH / smarAvarodhaH kimu yatra putrikAcayo'munA locanagocarIkRtaH // 101 // amunA vAMcaMyamacakriNAM yatra vimalavasatau putrikANAM pAzcAlikAnAM pracayo vrajo locanayozcakSuSogoMcarIkRtaH lakSyo vihitaH / dRSTa ityarthaH / utprekSyate-jinaM nArAyaNaM zvazuraM khabhartuH pitaraM zritaH sevamAnaH pArzve sthitaH smarAvarodhaH madanAntaHpuraM kimu / atha ca vidhavakusumadhvajayuvatIvrajaH khasyAtmano jinabhaktatvAt zrAddhatvAttasya suraM mokSalakSaNAbhISTadAyakaM devaM jinaM tIrthakaraM zritaH / 'smarAvarodhabhramamudvahantI' iti naiSadhe / kiM kRtvA / mahAvratI zaMbhuH tasmAtprAptA adhigatA mRtimaraNaM yena tAdRzaM nijamAtmIyaM patiM bhartAraM kAmaM kaMdarpa samIkSya / atha ca mahAvratI jinaH sa cAsmadbhartRghAtakastadvAttadvadhUjanaM mAmapi hanyAdato jinaM smarAvarodha: sevate / 'nAzritaM vairiNamapi hinasti mahAn' iti zrutiH // tANDavaM tanvatIvibhramairhastakAndarzayantIrihAnekapAzcAlikAH / pANimuttambhya zaMbhuM praNantuM janAnAhvayantIrivAsau dadarza prabhuH 102 asI prabhuH sUriranekA vividhajAtIyAH zatazaH pAzcAlikAH putrikA dadarza dRSTavAn / atha putrikANAM vividhasaMsthAnAngAha-kiM kurvatIH / tANDavaM kAzcinnatyaM tanvatIH kurvatIH / punaH kiMbhUtAH / vinamairvilAsaiH kRtvA hastakAn hastavikSepAn darzayantIH / punaH kiMbhUtAH / pANiM kAzcinijahastamuttambhya UrvokRtya zaMbhu nAbhinandaM Page #631 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 670 kaavymaalaa| praNantuM namaskatu janAn lokAn / utprekSyate-ihArbudAcale iha vimalavasato vA AtayantIrAkArayantIriva / / yatra pAJcAlikAzilpaM nirUpya surasubhravaH / menire padmajanmAnaM svabhUSAparimoSiNam // 103 // yatra prAsAde pAzcAlikAnAM putrikANAM zilpaM jagaccetazcamatkArakAri racanAcAturya nirUpya samyagAlokya surasubhravaH tridazasudRzaH padmajanmAnaM vidhAtAraM svasyA Atmano bhUSAyA vapuHpriyarUpakasya parimoSiNaM taskaraM menire jAnanti sma / yadasmAkaM samagrAmapi rUpalakSmImapahRtya prayatnena vidhinA etAH zAlabhaJjIvinirmitAH // caNDarukkiraNamaNDalasmayaM khaNDayansamavaloki suurinnaa| maNDapo vimalakIrtinartakInartanAya navaraGgabhUriva // 104 // . sUriNA maNDapo'rthAccaityamadhyavartI bahujanAzrayaH samavaloki samyagavadhAnadAnapUrvaka vIkSitaH / devabhavanavaicitryavIkSaNe saMyaminAmapi na kazciddoSaH / yatastatra dharmabuddheruddhodhAt / maNDapaH kiM kurvan / caNDarucaH sUryasya kiraNa razmibhirmaNDitasya maNDalasya bimbasya smayamahaMkAraM khaNDayan zakalIkurvan / utprekSyate-vimalamantriNaH kItireva nartakI nRtyakArikA pAtraM tasyA nartanAya tANDavavidhAnAya navA navInA / atha vA 'Nu stutau' / navanaM navaH navasya stuteryogyA madhyapadalope raGgabhUmirnartanasthAnakSoNiriva // vaijayantaM vijetuM vibhUSAbharairvajrarociHsphuraccApacakrAyudhaH / yaH svazRGgeNa garvAdivo gAhinA gantumuccairvyavasyannivorjasvalaH // 10 // yo maNDapo vibhUSAbharaiH khazobhAtizayaiH vaijayantamindraprAsAdaM vijetuM parAbhavituM divo gaganamArgasya gAhinA avagAhanazIlena / abhraMlihenetyarthaH / khazRGgeNa nijazikhareNa garvAdahaMkArAduccairU khaloMke gantuM prayAtuM vyavasyanvyavasAyamudyogaM kurvanniva / kiMbhUto maNDapaH / Urjaskhala: sphUrtimAn prabalabalavAnvA / punaH kiMbhUtaH / vajrANAM vajramaNInAM rocibhiH kAntibhiH kRtvA sphuratprakaTIbhavadyaccApacakraM dhanurmaNDalaM tadevAyudhaM praharaNaM yasya / atha ca vajramindrAyudhaM tathA rociSA kAntyA sphuraddIpyamAna cApayuktamindra dhanuHkalitaM cakraM rathAGgaM tathA AyudhAnyaparANi khaDgakuntabhindamAlakSurikAyamadaMSTrApramukhAni zastrANi yasya / paro'pi subhaTaH khapratidvandvinA samaM yoddhaM gacchan saMpUni zastrANi gRhNAti // Aluloke'munA garbhagehaH punA rAjadhAnIva dharmAvanIbhAsvataH / citritAmartyamoragANAM nibhAdbhUrbhuvaHsvastrayeNeva saMsevitaH // 106 // amunA munIndreNa garbhageho garbhAgAro vyAluloke 'gabhAro' iti loke prasiddho dRSTaH / Page #632 -------------------------------------------------------------------------- ________________ * 12 sargaH] hIrasaubhAgyam / utprekSyate-dharma evAvanerbhUme khAn vizvatrayAtizAyitejastayA mAskaraH etAvatA rAjAdhirAjaH / 'pANDoravanimArtaNDasyAvadAtAn guNAn rahaH' iti pANDavacaritre / rAjJo bhUmIbhAskara iti nAmApi / tasya rAjadhAnI ssukhnivaasngriiv| punarutprekSyatecitritAnAmAlekhyabhAvaM prApitAnAmamAnAM devAnAM mAnAM manuSyANAmuragANAM nAgAnAm / upalakSaNAdasurAdInAM parigrahaH / tatsAhacaryAdeva dAnavamAnavAnAM palyo'pi gRhyante / tannibhAtkapaTAt bhUrbhuvaHkhastrayeNa pAtAlabhUmaNDalakhargalokatrikeNa samyak sevita ivopAsitaH // . caityasya parito devakulikAH pazyati sma saH / arbudAdrizriyAzcUDAbharaNasyeva muktikAH // 107 // * sa sUrizcaityasya vimalavasateH paritazcaturdikSu sarvato vA devakulikA laghudevagRhAn pazyati sma pradakSiNApradAnAvasare dRSTavAnityarthaH / utprekSyate-arbudanAmno'dreH parvatasya zriyA lakSmyAzcaDAyAH zikhAyA AbharaNasya vibhUSaNasya / cUDAmaNerityarthaH / loke 'vAka' iti prasiddhasya muktikA laghumuktAphalAnIva / "sitA vamantaH khaluH kIrtimuktikAH' iti naiSadhe / 'muktikA laghUni mauktikAni' iti tadvRttiH // caityaM pradakSiNIcakre samaM saMghena sa prbhuH| . jyotiSAM maNDaleneva mandaraM kaumudIpatiH // 108 // sa prabhuhIravijayasUriH saMghena sAdhusAdhvIzrAdhAddhIvargeNa samaM sAdhai caityaM mUlaprA. sAdaM prdkssinniicke| trirvAraM pradakSiNAM pradadivAnityarthaH / kaumudIpatiriva yathA candramA jyotiSAM grahanakSatratArakANAM maNDalena kadambakena sAkaM mandaraM meruparvataM prdkssinnyti| janamate mandaro neruH / yaduktaM snAtasyAstutau-'yeSAM mandararatnazailazikhare janmAbhiSekaH kRtaH' iti / sarveSAM tIrthakRtAM janmAbhiSekasthAnaM merurevAto'tra mandaraH suvarNAcalaH / Agame'pi 'maMdarassa panvayassa' ityAdi / parazAsane kavisamaye ca mandara indrakIlaparvataH meroH pRthak dRzyate, paraM tvatra jainamatAnusAryeva mandaro meruriti vacanam // iti vimalavasatimadhyavarNanam // viveza vazinAmIzo garbhagehe jinaukasaH / stamberamIvivoDheva gahare vindhyabhUbhRtaH // 109 // vazinAM jitendriyANAM yoginAM sAdhUnAmIzo nAyakaH sUrijinaukasaH vRSabhadevagRhasya / prAsAdasyetyarthaH / garbhagehe garbhAgAre viveza pravizati sma / ka iva / stamberamIvi. voDheva / yathA stamberamyA hastinyA vivoDhA patihastI / 'vivoDhA ramaNo bhoktA iti haimyAm / vindhyabhUbhRto jalabAlakAcalasya gahare vividhajAtinibiDavinidradrumakSoNIduH. pravezavipine pravizati / 'gaurIgurorgahvaramAviveza' iti raghau / 'bahuvRkSAvRtaM vanaM gavaram iti tadvattiH / tathA 'gahvaro biladambhayoH / kuo'tha' ityanekArthaH // Page #633 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 972 kaavymaalaa| jAto'kSalakSmA bhagavAnadarzi surIndunA saMmadamedureNa / jaganmahAnandapadaM ninISuH svayaM tataH kiM kRpayAvatIrNaH // 110 // saMmadaistIrthArohaNacaityapratimAnirIkSaNodbhUtAmandAnandaimeMdureNa puSTAGgena sUrIndunA munIndracandreNa jAto'kSalakSmA vRSabhalAJchano bhagavAn zrIvRSabhadevaH adarzi nayanaviSayaM niitH| nirIkSita ityarthaH / utprekssyte-jgdvishvNjgjnmityrthH| mahAn sarvotkRSTatama AnandaH pramodo yati kRtvA mokSastasya padaM sthAnam / muktinagarImityarthaH / ninISuH / prApayitumicchuH / tato mahAnandapadAtsvayamAtmanA kRpayA saMsArAsAravAse'tisIdatAM bhavikalokAnAmuparyanukampayA avatIrNa ihAgata iva // api prapanno bhuvane dhurINatAM punastadIyaspRhayeva nivRtau / zIlantamaGkacchalataH kramAmbujaM jinasya jAtokSamavaikSata prabhuH // 111 // : prabhuH sUrirjAtokSaM kakumantaM vRSabhamavaikSata / kiM kurvantam / aGkasya lAJchanasya chalataH kapaTAt jinasyArthAdAdidevasya kramAmbujaM caraNAravindaM zIlantaM sevamAnam / utprezyate-bhuvane bhUmIloke dhurINatAM dhuraMdharatvaM prapannaH prAptI'pi khargapAtAlayorlokayodeM. vadAnaveSu suradrumaiH sudhAbhizca kRtvA tRptiM vidadhAneSu yataH kharge kalpavRkSAH sudhA ca pAtAle ca nava sudhAkuNDAni / yaduktaM paJcamIstutau-'yAtvA devAdhidevAgamadazamasudhAkuNDamAnandahetu:-' iti / dazamasudhAkuNDaM jainAgama ityarthaH / nava tu pAtAlasthAni / tataH kSetrANAM kRSINAM cAbhAvAdvRSabhANAmapyabhAvaH / tataH punarnivRtau mokSakSetre / yaduktaM jinazatake-'mokSakSetrAbhikAlAkSapitazubhazatAkSemavikSepadakSAH' iti |mokssruupN yatkSetraM tatra dhurINatAyA dhaureyabhAvasya spRhayA vAJchayeva // pAyaM pAyaM vibhorvaRvidhau lavaNimAmRtam / tadudgArairivAstAvi sa stavairiti sUriNA // 112 // . sUriNA ityamunA prakAreNa agre vakSyamANena sa AdidevaH stavainavastutibhiH astAvi saMstUyate sma / utprekSyate-tasyAmRtasyodgArairiva / kiM kRtvA / vibhoH RSabhadevasya vakravidhau vadanacandre lavaNimA lAvaNyaM suSamAmevAmRtaM sudhArasamatizAyibhaktimattayA pAyaM pAyaM vAraM vAraM pItvA pItvA AkhAdya / sAdaramavalokyetyarthaH / 'paunaHpunye NampadaM dvizca' iti sUtreNa NamulpratyayaH / pratyayasahitasyaiva dhAtorbhAivazceti pAyaM pAyaM siddham // atha stutiH jaya trijagadIhitAmarataro sarojAnana prasUnavizikhAsanadviradabhedapaJcAnana / jaya tridazasundarIvikacanetranIlotpalai nipItamukhazItaruglavaNimaikapIyUSa he // 113 // .. Page #634 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 12 sargaH] hIrasaubhAgyam / 673 he iti saMbodhane / yaduktaM sArakhatavyAkaraNe-'AbhimukhyAbhivyaktaye hezabdasya prAkprayogaH' iti / trijagatAM trayANAM bhuvanAnAM trINi ca tAni jaganti ca / trijagajanAnAmityarthaH / surAsuranarANAm / atha ca trayANAM jagatAM samAhAraH trijagat teSAM tasya vA yAnIhitAni kAmitAni teSAM pUraNe pradAnavidhau amarataro kalpavRkSa iti saMbodhanam / tathA he sarojAnana he vikasitakamalavadana / he prasUnaM kusumameva vizikhAH zarA asyante kSipyante'neneti vizikhAsanaM dhanuryasya sa smaraH sa eva dvirado madonmattahastI tasya bhede vidAraNe paJcAnana kesarin / tvaM jaya ciraM sarvotkarSeNa pravartakha / tathA he tridazAnAM sundaryaH kAminyaH tAsAM vikacAni vinidrANi netrANi nayanAnyeva nIlotpalAni indIvarANi kuvalayAni vA tairnipItaM sAdaramavalokitamAkhAditaM vA mukhaM vadanameva zItarukcandramAstasya lavaNimA lAvaNyaM zobhAtizaya ekamadvitIyaM na kenApi samAna pIyUSaM sudhAraso yasya tatsaMbodhanaM punastvaM jaya // ____jaya praNatapUrvadikpraNayimaulimAlAgala * nmarandakaNadhoraNItapitapAdapadmadvaya / jaya tribhuvanendirAbharaNa nAbhibhUmIdhanA nvavAyagaganAGgaNAmbaramaNe mahokSadhvaja // 114 // he prapataH praNAmapravIbhUtaH pUrva dizaH prAcIharitaH praNayI puraMdaraH upalakSaNAcatu:SaSTirapIndrAH teSAM maulayo mukuTAsteSAM mAlAH puSpadAmAni tebhyo galanto niHsaranto ye marandAH kusumassAsteSAM kaNAnAM bindUnAM dhoraNyaH zreNayastAbhiH svapitaM kAritasnAnaM prakSAlitaM vA pAdapadmayozcaraNAravindayo yaM dvandvaM yasya tatsaMbuddhau / atha vA kevalameka eva zakro'pi vAcyaH / tvaM jaya vijayakha / he tribhuvanasya trailokyasya yA indirA lakSmIstasyA AbharaNa alaMkArabhUta / punarhe nAbhinAno bhUmIdhanasya rAjJo'nvavAyo vaMzaH sa eva gaganAGgaNaM vyomAjiraM tatrAmbaramaNi: prakAzakatvAtsUryaH tatsaMbuddhau / punarhe mahokSaH kakudmAn dhvaje lAJchane yasya tvaM jaya // jaya tribhuvanAzivaprazamanAtmagambhIrimA pahastitataraGgiNIpriyatamAvalepa prabho / mahodayapayoruhodaravinodapuSpavratA mbujAsana iva sphuTIkRtaviziSTasRSTikrama // 115 // he tribhuvanasya trijagataH azivasyopadravasya ariSTasya vA prazamana nirNA(nA)zaka / punaheM AtmanaH khasya gambhIrimNA gAmbhIryeNa apahastito nirAkRto nirghATitaH taragiNI saritAM priyatamasya bhartuH samudrasya avalepo'haMkAro yena / 'tule'valepaM ca hase vRthaiva' iti pratikramasUtravRttau / punarhe prabho khAmin , tvaM jy| he mahAnanantajJAnadarzana Page #635 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 674 kaavymaalaa| caritasAtAnandAdiprAptyA atizAyI sarvotkRSTa udayo yatra tAdRzo mokSaH sa eva payoruhaM padma tasyodaraM madhyaM tatra vinodo vilAsastatra puSpavrato bhramaraH tatsaMbuddhau / punarambujAsano vidhAtA tadvatsphuTIkRtaH prakaTito viziSTo mokSamArgAvyabhicArI sRSTe racanAyAH kramaH paripATI yena tatsaMbuddhiH // / jaya pramathitAntarAhitapatAkinInAyako llasatkanakaketakIkamalagarbhagauradyute / bhavAmbunidhiniSpatanmanujayAnapAtrocchusa dyazaHsumasugandhitatribhuvanAtra jIyAzciram // 116 // he pramathitA nirdalitA AntarA antarbhavA antaraGgA ahitAH paramapratyanIkabhUtAH karmAdayo rAgadveSakaSAyAdayo'STAdaza doSA vA eva patAkinInAyakAH senApatayo bhUmIpAlA vA yena tasya saMbuddhiH / tathA he ullasatAmullAsaM bhajatAM vismerIbhavatAM kanakAnAM kAzcanasaMbandhinAM svarNamayAnAM ketakInAM kamalAnAM ca yo garbho madhyabhAgastadvagaurI piitaa| 'gauraH zvetapItayoH' ityanekArthaH / dyutiH kAntiryasya tatsaMbuddhI / tvaM jaya / punaheM bhavaH saMsAraH sa eva dustaratvAdambunidhiH samudrastatra niSpatanto niravalambatvena nitarAM majanto bRDanto ye manujA mAnavAsteSAM trANArtha yAnapAtra pravahaNa / tathA ucchasat vikasat prakaTIbhavadyazaH kIrtireva sumaM puSpaM tena / tatparimalenetyarthaH / mugandhita vAsitaM surabhIkRtaM tribhuvanaM vizvatrayaM yena tatsaMbodhane / he RSabhadeva / atrAvudaparvate bhUSaNIbhavan ciraM vigalitAvadhisamayaM jIyA vijayI bhUyAstvam // catubhiH kulakam // iti RSabhadevastutiH // / kailAsalakSmItilakAyamAnamivendrabhUtivratinAM biDaujAH / tamityabhiSTutya mudaM dadhAnaH praNemivAnprAJjalirAdidevam // 117 // vratinAM munInAM biDojAH purahUtaH sUriH prakRSTo'JjalirbhAlasthalamilitaM pANipadmadvayaM yasya sa AdidevamRSabhakhAminaM praNemivAn namaskaroti sma / kiM kurvANaH / mudaM pramodaM dadhAna: bibhrANaH / kiM kRtvA / tamAdideva miti pUrvoktaprakAreNAbhiSTutya stutvA / ka iva / indrabhUtiriva / yayA gautamakhAmI kailAsalakSmyA aSTApadazriyAstilakAyamAnaM lalAmavadAcaritamAcarantaM vA nAbheyaM jagacintAmaNyAdistutibhiH abhinonUya prAJjali: praNamati sma / AnandavRndArakanirjhariNyAM nimajya jambhadviSataH karIva / nirastaniHzeSarajAH sa sUrinirIyivAJzrIjinarAjadhAmnaH // 118 // sa sUriH zriyA jagadadvaitazobhayA yuktAbinarAjasyAdinAthasya dhAnna: saudhAt vimalavasaternirAyivAn ne gAma / kiMlakSaNaH / nirastaM kSiptaM dUrIkRtaM niHzeSaM samastaM ra. Page #636 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 12 sargaH] hIrasaubhAgyam / 675 jo'zubhakarma yena / vahuvacanaM vA vAcyam / kiM kRtvA / Anando bhagavadarzanodbhUtAhAdaH sa eva vRndArakanirjhariNI surasAredgaGgA tasyAM viSaye nimajjya snAnaM kRtvA / ka iva / jambhadviSataH karIva / yathA jambhanAmro dAnavendrasya dviSataH zatrorindrasya karI airAvaNaH suranindhau nimajjya yathecchaM jalakrIDAdi nirmAya svazarIrAdapAstaM ca prAdhAtAdinA vilagnaM rajo yena tAgvidho gaGgApravAhAdvahirnireti / devagajAnAM tu rajolagabhAvAt vairidamanatvAjambhadviSattulyo rAjA / 'bhUstambhabhidaH' iti pATho vA / bhUmerindrastasya paTTahastI mandAkinyAM krIDitvA khavapurvilagnaM rajo'pAsya bhirviniHsrtiityrthH|| piNDIbhavadbhUbhRti vastupAlayazaH kimAlokya paraM vihAram / tasminnalIva smitapuNDarIke zreyorasaM saMspRhayanviveza // 119 // 'sUristasminvihAre viveza praviSTaH / ka iva / alIva / yathA bhramaro viziSTe zvetasaroje madhye pravizati / kiM kurvan suuriH| saMspRhayan vAJchan / kam / zreyo mokSastasya rasamAkhAdam / 'rasaH svAde jale vIrye zRGgArAdI viSe hade / bole rAge dehadhAtau titAdI pArade'pi ca // ityanekArthaH / bhRGgo'pi khazreyaHkAriNaM puSTividhAyinaM khazarIropacaye paramaM maGgalameva / makarandaM raso mdhu| makarando'marandazca' iti haimyAm / kAGkan / kiM kRtvA paramanyaM vimalavasaterapekSayA vihAraM jinasadma Alokya samIkSya / utpre. kSyate-bhUbhRti arbudAcale piNDIbhavatpiNDAkAra saMpadyamAnaM vastupAlanAno mantriNo yazaH kiM mUrtimatI kIrtiriva // cucumbe'mbaraM yanmahAmaNDana jagannetrajaivAtrikeNAtmamUrdhA / kimu snAtumAkAGkSatA kharvahAyAH pravAhe vihAyomaNItApitena // 120 // ... yasyA vastupAlavasatermahAn sarvAtizAyI yo maNDapastenAtmamUrdhA khamastakena kRtvA ambaramAkAzaM cucumbe paspRze / AliGgati maityarthaH / kiMbhUtena / jagatAM jagajanAnAM netrANAmAlAdakaraNavidhau jaivAtrikeNa candreNa / utprekSyate-vihAyaso vyono maNI ratnaM bhAkhAn tena tApitena taptIkRtasaGgeiNa satA kharvahAyA gaganagaGgAyAH pravAhe payaHpUre snAtumAplavitumAkAGkSatA kimu vAJchateva // vibhAvya yatrAdbhutazAlibhaJjIrAjIstrilokIyuvatIrjayantIH / surairmarudyauvatarUpazilpI sma kalpyate kArurivAnadhItiH // 121 // yatra vastupAlavasatau surairdevairmarutAM tridazAnAM yauvatasya yuvatIsamUhasya / devAGganAgaNasyetyarthaH / rUpasya vapUrAmaNIyakasya zilpI racanAkArakaH na vidyate samyak zilpakalAyA adhItiradhyayanaM yasya so'nadhItiH kAraH nIcajAtizilpI nikRSTazilpI ca kalpyate sma vicAryate sma / kiM kRtvA / yatra vastupAlavasatau trilokyA bhuvanatrayasya yuvatIstaruNIrjayantIH parAbhavantIH adbhutA atiprakRSTA jagadAzcaryakAriNIrvA zAlibhajIrAjIH pAzcAlikAmAlikAH vibhAga, vyAlokya // Page #637 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 576 kaavymaalaa| asUyatA zubhrimavibhramAya yuyutsu yaccaityamacaNDabhAsA / vibharti vidveSijigISayatAmamoghazakti kimu daNDadambhAt // 122 // yaccaityaM vastupAlakAritaprAsAdaH vidveSiNAM vaibhavena vaspardhinAM jigIpayA parAbhavitumicchayA / utprekSyate-daNDasya dhvajaniyantraNayapTerdambhAtkapaTAt etAM pratyakSAmamoghA kApi na niSphalIbhavantIM zaktimAyudhavizeSaM lohamayIM 'sAMgi'nAmrA prasiddhAM bibharti dadhatIva / kiM kartumicchuH / caityaM yuyutsu yoDumicchu / kena / acaNDamAsA candrabhAsA. samaM kiM kurvatA candreNa / asUyatA IrSyA kurvatA / kena / zubhrimavibhramAya khazvaityazobhAyai / 'krudhadruheAsUyArthAnAM yaM prati kopaH / krudhAdyarthAnAM yoge yaM prati kopaH sa saMpradAnasaMjJaH / iti caturthI vibhramAyetyatra' iti prakriyAkaumudyAm // yaccAndracaityopari zAtakaumbhaH kumbho vibhUSAM bibharAMbabhUva / sudhAsaraHsaMbhramataH sameto rathAGganAmA kimu rantukAmaH // 123 // . yadeva candrakAntamaNIpraNItaprAsAdastatnulyo vihArastasya zAtakaumbhaH varNamayaH kumbhaH kalazo vibhUSAM zobhAM vibharAMbabhUva / utprekSyate sudhAsarasaH pIyUSapUrNapadmAkarasya saMbhramato dhiyA sametaH samAgataH rantuM jalAdikrIDAM kartuM kAmo'bhilASo yasya tAdRzo rathAGganAmA cakravAka iva // yadvaijayantyA sitimazriyA svaHpAthodhipatnI gamitA vigAnam / nimnaM vrajantI trapayAsitAjaiH zyAmIkRtAsyeva jaDAzayAsIt / / 124 // yasyA vastupAlavasatervaijayantyA patAkayA kA sitimazriyA svazvaityasya lakSmyA sAdhanena kRtvA svaH khargasya pAthodheH samudrasya patnI jAyA etAvatA khargagaGgA sA vigAnaM vacanIyatAM dhikkArabhAvaM gamitA saMprApitA satI / utprekSyate-jaDAzayA kiMkartavyatAyAM vimUDhamAnasA aasiidvbhuuvuriv| kiM kurvntii| trapayA khahRdayAntarudamandAkSaNa nimnaM nIcairmandaM mandaM vA vrajantI gacchantI / puna: kiNbhuutaa| asitAbjaH nIlotpala: kRtvA zyAmIkRtAsyA kRSNaM vihitaM mukhaM yayA / yo lajitaH kathaMcitsyAtsa ninaM manda pracalati / zyAmAnanaH kiMkartavyAnabhijJaH syAdeva // taM raivatorvIdharavatpavitrIcikIrSayevArbudamabhyupetam / nirIkSya tasminnayanAbhirAmaM nanAma zaivaiyajinaM yatIndraH // 125 // yatIndraH sUristasmin vastupAlavihAre zivAyAH samudravijayarAjapatnyAH apatyaM putraH zaveyaH sa cAsau jinazca tIrthaMkarastaM zrIneminAthaM nanAma praNamati sm| kiM kRtvA / nirIkSya khalocanagocarIkRtya arthAnneminAtham / kiMbhUtam / nayanayorabhirAmaM hRdayanaya. nayohAriNam / punaH kiMlakSaNaM tm| vyAvarNitakharUpamavudamarbudAcalamabhyupetaM samAgatam utprekSyate-pavitrIcikIrSayA pAvanIkartumicchayeva / kiMvat / raivatovIdharavat yathA ujayantaparvataH pUrva pAvanIkRtastathainamapItyarthaH // iti vastupAlavasativarNanam / Page #638 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 577 12 sargaH] hIrasaubhAgyam / namanena munIzitA pareSvapi caityeSu jinendrasaMtateH / dhanakAmayiteva saMmadaM dadhate smAdhigamena zevadheH // 126 // ___ munInAM yatInAmIzitA patiH sUriH pareSvapi devalapATakavartidhvapi anyeSu prAsAdeSu jinendrasaMtateH bhagavatpratimAparu manena praNAmakaraNena saMmadaM .harSa dadhate vidhatte sma / 'dadhi dhAraNe' kevalamAtmanepadI dhAtuH / ka iva / dhanakAmayiteva yathA dravyAbhilASukaH pumAn zevadhernidhAnasyAdhigamena prAptyA prasAdaM dadhAti // caulukyacaityaM vidhRtAmRtazri dharmaprapAsthAnamivaiSa mArge / natvA munIndro'caladurgamadhye caturmukhe nAbhisutaM vyanaMsIt // 127 // eSa munIndaH / acalo nAmA yo durga: koTTastasya madhye caturmukhe prAsAde nAbhisutam RSabhadevaM vyanaMsIt vizeSeNa navyastutipaJcAGgIbhUlaganapUrvakaM namati sm| kiM kRtvA / devalapATakAdaladurgAgamanAdhvani caulukyasya kumArapAlabhUpAlasya caiyaM prAsAdaM natvA arthAttatrArhantaM praNamya / utprekSyate-caulukyacaityaM dharmaprapAsthAnamiva dharmasya pAnIyazAlAgRhamiva / laukike vyavahAre dharmArthamArgazramazrAntapipAsipathikanirvRtyarthe mArge prapA kAryate / kiMlakSaNena / vidhRtA AzritA amRtavadujjvalA zrIH zobhA yena / athavA vidhRtA khasminnAnIya rakSitA amRtazrIrmokSalakSmIryena / prapApi dhRtA AlambitA amRtAnAM kusumailAkarpUrAdivAsitajalAnAM prAguktasalilairvA zrIH suSamA yena // dinAni katicitsUrigirIndratanuje girau| sthito'rhaddhyAnanidhyAnazcAraNazramaNendravat // 128 // . sUrigirIndrasya hemAdrestanuje nandane girI parvate arbudAcale katiciddinAni kiyato vAsarAn yAvasthitaH arhaddarzanAdilobhena tatra tasthivAn / kiMbhUtaH / arhato bhagavato dhyAnena praNidhAnena cittaikAgryeNa kRtvA nidhyAnamavalokanaM yasya / yogino hi khahRdayakamale paramAtmAnaM sAkSAtsamIkSya dhyAnAdviramanti iti kumArasaMbhave pArvatIpANigrahaNAtpUrvasamaye dhyAnavyatikare / atha vA arhatAM sarvatIrthakRtAM dhyAnaM hRgocarIkaraNaM smasNaM vA paunaHpunyena / vAraMvAramityarthaH / darzanaM caityagamanAdinA yasya / kiMvat / cAraNazramagendravat / yathA asAcAraNavidyAcAraNAdiryatipuMgavAH yAtrArtha gatAH kvApi zatrujayAditIrthaparvate kAniciddivasAni tiSThanti / dinadivasavAsarAH punapuMsakaliGge / zrUyate tajanapadalokavRttyAM pUrvamaSTAzItiRSayaH atra sthAne tapaH kurvANAH Asan / teSAM ca homAdisAdhanamekA kAmadhenuzcarantI satI mahAgartAntaH papAta / tatastAM niSkAzayitumazakkA RSayo gatvA himAcalaM yAcitvA tatputramavudanAmAnaM mahAmahIdharamatrAnaiSuH / tAvatAsau kAmagavI svapayobhistAM gartAmApUrya tIrvA ca bahiniHsarati sma / tataH / punarmAsyA dhenoretadgartAyAM pAto bhavatu ityAzaGkaya RSibhistadrtAmadhyamavRMdAdriNA 73 Page #639 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 978 kaavymaalaa| pUryate sma / taiH sthApitastatraiva sthitaH so'yamabuMdo himAdriputra iti tatpAripArzvakarzavalokasya pravRttiH prasiddhizca / tathA vastupAlavasatiprazastAvapi 'gArIvarazvazurabhUdhara. saMbhavo'yamastyarbudaH kakudamadrikadambakasya / mandAkinIghanajaTe dadhaduttamAGge yaH zAlaka: zazabhRto'bhinayaM karoti // ' iti dRzyate // udayazikhariNIva zrImadambhojabandhu. viSamavizikhavairI sphATikorvIbhRtIva / tridazapatiriva svarbhUdhare sUrisiMho himazikharisute'sminkAMcanAmAM babhAra // 129 // sUrisiMho hIravijayanAmA sUrizArdUla: asminnarbudAcalAbhidhAne himazikharisute . tuhinAcalanandane kAMcana anirvacanIyAmAbhAM zobhA babhAra dadhAti sma / ka iva / zrIma-: dambhojabandhuriva / yathA zrImAn sarvajyotizcakrajyotiH parAbhavanapravaNapratApalakSmIvAn ambhojabandhurbhAnumAn udayazikhariNi pUrvaparvate advaitAM zobhAM bibharti / puna: ka iva / viSamavizikhavairIva / yathA viSamAH soDhumazakyA atha vA sametare pazcatvAdvizikhA bANA yasya sa smarastasya vairI pratipakSaH pArvatIpatiH IzvaraH sphaTikasyAyaM sphATikastAdRza urvIbhRtparvataH etAvatA sphaTikAcale kailAse / punaH ka iva / tridazapatiriva / yathA surendraH svarbhUdhare merugirau asAdhAraNAM bhUSAM bibharti / 'jAmbUnadorvIdharasArvabhauma' itIndrAbhidhAnaM naiSadhe // yaM prAsUta zivAhvasAdhumaghavA saubhAgyadevI punaH. zrImatkovidasiMhasIhavimalAntevAsinAmanimam / tabAhIkramasevidevavimalavyAvarNite hIrayu___ksaubhAgyAbhidhahIrasUricarite sargo'bhavadvAdazaH // 130 // iti paNDitadevavimalagaNivyAvarNite hIrasaubhAgyanAmni mahAkAvye hIravijayasUricarite dvAdazAnA saMkhyApUraNo dvAdazaH sargaH abhavadbabhUva // ___ iti paNDitasIhavimalagaNiziSyapaNDitadevavimalagaNiviracite hIrasaubhAgyanAni mahAkAvye akamipuraprasthAnavijayasenasUrisaMmukhAgamanapattanapAdAvadhAraNasamavasaraNavandanapuraHprasthAnAsiddhapurAgamanavijayasenasUripazcAdvalanamArgollaGghanArjunapallIpatipatnIvandanAyuMdAcalAdhirohaNavimalavastupAlavasatipramukhajinastavanAdivarNano nAma dvAdazaH sargaH // trayodazaH sargaH / athArbudAderavatIrya bhUmI vibhUSayAmAsa sa sUribhUmAn / . vacastaraGgaistrijagatpunAno rayo himAdreriva devanadyAH // 1 // . Page #640 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 11. sargaH ] hIrasaubhAgyam / athArbudAcalatIrthaMkRnnamanAnantaraM sUribhUmAn sUrirAjo'rbudAderhimAdrinandanAvanIdharAdavatIrya avarutha upatyakAmAgatya bhUmIM pRthivIpIThaM vibhUSayAmAsa zobhayati sma / kiM kurvANaH / vacasAM vacanAnAM taraGgairaskhalita pracAraniH saradvAkkallolaitrijagatribhuvanajanaM punAnaH pavitrIkurvANaH / ka iva / raya iva / yathA devanadyAH gaGgAyAH pravAho himAdretuhinAcalAdavatIrya adhaH sametya bhUmIM punIte / so'pi askhalita kallolaitrijagatrisrotastvAtribhuvanaM pAvanaM kurvANaH // yasyAM dvipendraiH svamadapravAhairArAmikaudhairiva vAripUraiH / 179. vRkSA avardhyanta vibhurvyahArSIttatrArbudAbhyarNavasuMdharAyAm || 2 || vibhuH sUristatra tasyArbudAderabhyarNe samIpe yA vasuMdharA bhUmistasyAM vyahArSIt viharati sma / tasya kasyAm / yasyAmarbudAbhyarNabhUmau dvipendrairmattagajarAjaiH sveSAmAtmanAM madAnAM dAnavArINAM pravAhairathItkapolebhyo niHsRtya pRthivIpIThe patadbhiH vRkSA drumA avardhyanta siktAH santaH vRddhiM nIyante sma | kairiva / ArAmi kaughairiva / yathA vanapAlavRndairvAripUrairabhiSiJcanajalaplaH pAdapA vRddhiM prApyante // mitraM mahimnA kimanuvrajantaM svadIrghabhAvena sahAyavattam / ivAcalaM zaivalinIpravAhaH kramAnmunIndro'rbudamulala // 3 // munIndraH sUriH kramAdvihAraparipAThyA arbudaM parvatamullala atikrAntavAn / ka iva / zaivalinIpravAha iva / yathA zaivalAnyanavarata prabala prasaratpayaH pravAddatvAtprAdurbhUtapracurabahalasevAlajAlAni yasyAM sA zaivalinI nadI tasyAH pravAhaH payaHpUraH acalaM mArgagatagirimullaGghate / arbudamutprekSyate -- mahinA mAhAtmyena gurutayA kiM mitraM sakhAyamiva / ata evotprekSyate - sahAyavat abhijanamiva / svasyAtmano dIrghabhAvena atyAyAmatayAtilambatayA anuvrajantamiva pRSThe samAyAntamiva / yathA sahAyo'pi prasthita puMso'nuyAti / atra kimiti lAlAghaNTAnyAyena ubhayatrApi yojyate / dvayorapyutprekSayoH saMyojanIyamiti // pratiSThamAnaH purato vratIndurbhUSAmanaiSIcchivapUH samIpam / svapAdasaMsparzanataH payojakuJjaM yathA paGkajinIvivoDhA // 4 // purato'grataH pratiSThamAnaH pracalan vratInduH municandraH sUriH svasyAtmanaH pAdayozvaraNayoH saMsparzanataH zivapura : zrIrohiNyA nagaryAH samIpaM pArzvapradezaM bhUSAM zobhAmanaizrIt prApayAmAsa / ka iva / paGkajinIvivoDheva / atra yathA ivArthe / yathA kamalinIramaNo bhAnumAn sveSAM pAdAnAM kiraNAnAM saMsparzanataH saMparkAt saMzleSAtpayojAnAM ka - malAnAM kuAM kAnanaM bhUSAM lambhayati vikAzalakSmIM nayati // janAravairAgamanaM munIndostataH suratrANanRpo nipIya / kalApikekAbhirivAmbudasya nabhombupaH saMmadameduro'bhUt // 9 // Page #641 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| tataH zivapurIsamAgamanAnantaraM suratrANanAmA nRpaH zivapurImaNDalakhAmI devaDAbhidhAnAnAM rAjaputrANAM rAjA janAnAM zivapurIvAsinAM lokAnAmAravaiH shbdaiH| vArtAbhirityarthaH / munIndoH sUrerAgamanaM smvsrnnm| paadaavdhaarnnmityrthH| nipIya sAdaraM zrutvA saMmadenAnandena meduraH puSTa: abhUddhabhUva / ka iva / nabhombupa iva / yathA cAtakaH kalA. pinAM mayUrANAM kekAbhiH kekAbhidhAnadhvanibhiH / mayUravAk kekA ityucyate / ambudasya meghasya AgamanaM zrutvA pramodopacitatanurbhavati // bhaktyA suratrANanRpo'bhigamya vetrIva daNDaM dadhadagragAmI / pravezayAmAsa purI sa sUri purAGganAgItayazaHprazastim // 6 // sa pUrvavRttapokaH suratrANAbhidhAno nRpo'va'dacalAdhipatirbhaktyA sevAsaktyA amigamya saMmukhamAgatya sUri purI zrIrohiNI nagarI pravezayAmAsa / zivapurImadhye AninAyetyarthaH / NyantatvAtkarmadvayam / kiMbhUtaH saH / puraH sUreragre gacchatIti ityevNshiilH| punaH kiM kurvan / daNDaM vetraM dadhadvibhrANaH / ka iva / vetrIva / yathA dauvArikaH pratIhAraH vetrayaSTiM kare dadhAnaH puro gacchati / kiMbhUtaH sUriH / purAGganAmiH zrIrohiNInagarInAgarIbhirgItA gAnagocarIkRtA yazo kIrtInAM prazastayo vividhA ava. dAtA yasya // .. AlekhyazeSIkRtakAmadasyorupAsyamAnasya mhiimhendraiH| .. cakrIva cakrasya pure purIndro mahAmahaM kArayati sma sUriH // 7 // ' purIndraH zrIrohiNIpurIpuraMdaraH suratrANanAmA bhUmAn pure khazrIrohiNInagare hIravijayavratIndrasya mahAmahaM pratigRhApaNAdiSu dhvajabandhanAdimamatizpayinamutsavaM kArayati sma / ka iva / cakrIva / yathA cakravartI prathamotpannasya cakrasya rathAGgaratnasya mahotsava nirmApayati / kiMbhUtasya sUrezcakrasya ca / AlekhyaM citraM zeSamavaziSTaM yasya tAdRzaH kRtaH nihitaH kAmaH kaMdarparUpo dasyuH zatruryena / pakSe nAmazeSIkRtA vyApAditAH kAmamavizayena zirazchedAdinA vairiNo yena / punaH kiMbhUtasya / mahImahendraH pRthvIpuraMdaraiH mahArAjai vini bhUtopacAre upAsyamAnasya cakraprabhAvAdeva cakI sevyate / ato mukhyavRttyA cakrameva sevyam // . didRkSuretanmahimAnamabhrasaritsahasraM dadhatI mukhAnAm / * yatrAgatA kiM sitaketukAyA purI sa tAM sUriralaMcakAra // 8 // * sUristA suratrANanRpanirmApitAnekamahotsavabahalAM zivapurInAmnIM nagarImalaMcakAra vibhUSayAmAsa / tAM kAm / yatra zrIrohiNyAmetasya. jagajanamAnasya hIravijayasUremahimAnaM khAbhAvikamAhAtmyam / atha vA suratrANadharitrIsutrAmanirmApitAnanyamahotsavAdigarimANaM dikSuSTumicchurvilokayitumAkAntI satI / ata eva mukhAnAM payaHpravAharUpavakrANAM sahasaM dazazatIM dadhatI vibhratI / sahasramukhI gaGgeti janaprasidaH / Page #642 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 13 sargaH ] hIrasaubhAgyam / 581 utprekSyate -- sitAnAmujjvalAnAM ketUnAM dhvajAnAM kAyA: zarIrANi yasyAstAdRzI abhrasarigaganApagA samAgatA // dvitIyarAzau zatamanyusUririva krameNopagataH sa tasyAm / prakAzayanbodhinidhInvidagdhAnmahodayasyAbhimukhIcakAra // 9 // sa sUriH krameNa pravezaparipATyA tasyAM zivapuryAmupagataH samAyAtavAn san vidagdhAn kovidAn chekAJjanAn mahAnsuranarAbhyudayebhyo'tizAyI udayo yatra tAdRzo mokSastasyAbhimukhIcakAra / dharmopadezazravaNAta dekAgyArAdhanamanastvena siddhigAmino vidadhAti sma / kiM kurvan sUriH / bodhera nekabhedabhinnasamyaktvarUpAt nidhInnidhAnAni prakAzayan prakaTIkurvan / ka iva / zatamanyusUririva / yathA zatamanyoH zatakratoH puraMdarasya sUrirAcAryo'dhyApayitA bRhaspatiH / yaduktaM naiSadhe - ' IdRzIM giramudIrya bistar joSamAsanaviziSya babhASe / nAtra citramabhivAkuzalatve zaizavAvadhigururgururasya // ' iti / yasya kasyacidbhAgyavataH puMsaH kharAzito dvitIyo rAzistatra sametaH san nidhAdravyANi prakAzAni vidadhAnaH mahodayasya rAjyamatrizreSThipadAdirUpasya mahodayasyAtyabhyadhikAbhyudayasya saMmukhIkaroti / yaduktaM jyotividbhiH - 'dvitIye navame rAzI bRhaspatirupAgataH / kuryAnmahodayaM putragotravRddhiM dhanaM punaH // ' iti vacanAt // iti zivapuryA prabhoH pAdAvadhAraNaM tanmaddavarNanaM ca // sa prasthitastatpurataH purastAtsmitaprasUnAdiva ciJcirIkaH / gaNDe gajasyeva virlaGghaya mArge sa sAdaDInAmni pure jagAma // 10 // sa sUristatastatpurataH sIrohInagarAtpurastAdagre prasthitaH pracalitaH san mArge panthAnaM vilaGghayAtikramya sAdaDInAmni pure jagAma gatavAn / ka iva / cizcirIka iva / yathA bhramaraH smitAdvikasi tAtprasUnAtkusumAtpracalitaH san mArgamullaGghaya gajasya gandhasindhurasya gaNDe kapolasthaLe gacchati / 'kaTeSu kariNAM petuH puMnAgebhyaH zilImukhAH' iti raghuvaMze / prasUnAni tyaktvA bhRGgA gajendragaNDasthalagaladdAnavAri pAtuM samAyAnti // prAgvAgaDAvantivirATakhAnamahAdirASTrAparamaNDaleSu / sArthAdhipeneva sutena sAtaM vihRtya lAbhAMzca bahUnupArNya // 11 // kalyANarAjadvijayAbhidhAnopAdhyAyacandreNa sametya tatra / kramAdavicchinnatamaiH prayANaiH zrItAtapAdAH praNatAH pramodAt // 12 // yugmam ) kalyANa iti padena rAjaddIpyamAnaM vijaya ityabhidhAnaM nAma yasya tAdRzenopAdhyAyeSu vAcakeSu candreNa janAhlAdakatvena vidhunA / etAvatA kalyANavijayopAdhyAyenetyarthaH / avicchinnatamairatizayena khaNDitaiH tvaritatvaritaiH prayANaiH pratidinaM pathi prasthAnakaiH zramAt khAnalapraTagurjarArbudAdriparisaradezollaGghana paripAThyyA sametya sAdaDIpure samAgatya Page #643 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 182 kAvyamAlA | zrItAtapAdAH zrIhIravijayasUricaraNAravindAH pitRpAdAzca pramodAdAnandodayAtpraNatA nmskRtaaH| kiM kRtvA / sArthAdhipeneva sArthapatIbhUtena suteneva putreNeva trAk pUrvaM gurjaramAlavAnAM madhye vartamAnA vAgaDAH / etAvatA gurjara kacchamadhyavartino vAgaDA niSiddhAH / tathA avantayo mAlavA:, virATA: mAlavadakSiNAntarAlazAlino 'vairADa' iti prasiddhAH, tathA khAnA lATadakSiNavartinaH, tathA mahA iti padamAdau yeSAM tAdRgvidhA rASTrAH / mahArASTrAH ityartha: / 'marahaDa' iti prasiddhAH / ityAdidhvapareSu gurjarApekSayA anyeSvapi ma NDaleSu dezeSu sAtaM sukhaM yathA syAttathA vihRtya vihAraM kRtvA dravyopArjanakRte bahuSu janapadeSu vyApArArthaM bhrAntvA ca punarbahUnanekAn lAbhAnpuNyAnyanekadhanAni copA arjayitvA / gRhItvetyarthaH // yugmam // vibhUSayadvindhyadharAbhRto'STApadasya sAketamivopakaNTham / sa vAcakendrAnugatastataH zrIvatIzvaro rANapuraM babhAja // 13 // tato vAcakAgamanAnantaraM vAcakendreNa kalyANavijayopAdhyAyenAnugataH zriyA bhaTTArakalakSmyA kalito vratIzvaraH sUriH rANapuraM nagaraM babhAja zritavAn / puraM kiM kurvat / vindhyadharAbhRto vindhyAcalasyopakaNThaM samIpaM vibhUSayadalaMkurvANam / kimiva | sAketa - miva / yathA aSTApadasya kailAzazailasya samIpamayodhyA alaMkurute // atha varaNavihAra: vindhyAcalaM tuGgatayA vayasyabhAvaM bhajantaM pravibhAvya vidmaH ! girIzazailaM milituM sametaM sa prekSatAsmindharaNasya caityam // 14 // sa sUrirasmin rANapure dharaNanAmavyavahAriNaH caityaM prAsAdaM prekSata vyAlokate sma / atrArthe vayamevaM vidmaH jAnImaH / tuGgatayA atyuccaistaratvena vayasyabhAvaM mitratAM bhajantamAzrayantaM vindhyAcalaM pravibhAvya vilokya / vijJAyetyarthaH / milituM sametamAgataM samIpe sametaM girIzazailaM kailAzaparvatamiva / atra vidma ivArthe // vinidranIlAJjanikAnameruvanIvinIlAla kazAlamAne / maulau praNItaM druhiNena cAndracUDAmaNIM kiM dharaNIndirAyAH // 15 // caityaM punarutprekSyate - dharaNIndirAyA bhUmImaNDalalakSmyA maulau mastake druhiNena vizvasRjA praNItaM viracitaM cAndrANAM candrakAntaratnAnAM cUDAmaNImiva zikhAratnamitra / kiMbhUte maulau / vinidrA vismerA yA nIlAJjanikAstamAlataravaH / 'nIlA anikA kusumakAntini tamasi' / tathA 'nilAJjanikA kusumakAntayaH kirAtayuvatayaH' itIdaM dvayamapi campUkathAyAm / 'nIlAJja nikAstamAlA:' iti taDippana ke / kRSNakAntivRkSavizeSAsteSAM vanI kAnanaM tadvatte eva nIlA alakAH kezAstaiH kRtvA zAlamAne zobhamAne // bhUmIndrakumbhAbhidharANakasya stambhAndadhAnaM nijamaNDapAntaH / anekapasphUrtibhuvaH samajJAstambhAnivaitAJchivagotrajaitrAn // 16 // Page #644 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 13 sargaH] hIrasaubhAgyam / 583 punazcaityaM kiM kurvANam / nijasyAtmano maNDapAntaH khalAmaNDapamadhye medapATa. maNDalAdhipasya bhUnAvindropamasya kumbho ityabhidhA nAma yasya tAdRzasya rANakasya / keSAMcidapi rAjanyAnAM rANo ityabhidhA procyate / tataH kumbhorANo iti prasiddhasya / rAjJaH paJcazatIsuvarNakAnAM samarpaNena khanAmnA kAritAn stambhAn saptasaMkhyAkAn maNDapAvATambhasthUNAvizeSAndadhAnaM vizrANam / kiMbhUtAn stambhAn / anekapAnAM kariNAM sphUrtInAM vilasitAnAM bhuvaH sthAnAni / utprekSyate-zivasya zaMbhogotrasya zailasya zubhrazriyA kailAzasya jaitrAJjayanazIlAn etAnpratyakSAn samajJAyAH kIrteH stambhAniva / kiMbhUtAn / anekA janAn vyApaduddharaNavyasananirAkaraNadraviNavitaraNazaraNarakSaNAdibhiH pAtIti rakSatIti kRtvA anekapastattvena sphUrtayaH prasiddhayastAsAM bhuva AspadAH // khatuGgimAdhaHkRtaratnasAnuM vigAhamAnaM zikharairvihAyaH / pragalbhamAnaM vapuSaiva tenAzritAniva prApayituM dhulokam // 17 // caityaM kiM kurvANam / zikharaiH svazRGgaiH vihAyo gaganAGgaNaM vigAhamAnaM saMspRzat kaSadvA / punaH kiMbhUtam / khatuGginA svakIyoccaistaratvena adhaHkRto hIno vihito ratnasAnuH suvarNazikharI yena / tatrotprekSyate-AzritAnAgatya khaM sevamAnAn arthAt nijanAyakajinabhaktiparAyaNAn janAn tenaiva vapuSA mAnuSenaiva dhulokaM khargabhuvanaM prApayituM pragalbhamAnamudyamaM kurvANamiva // cetazcamatkArakarIstrilokyA lakSmIH samAlokya rasAtirekAt / saMstambhitAGgIbhirivAsarIbhiH pAJcAlikAbhiH pravibhAsamAnam // 18 // punaH kiM kurvANam / pravibhAsamAnaM prakarSeNa dIpyamAnam / atizAyizobhAM dadhAnamityarthaH / kaabhiH| pAzcAlikAbhiH zAlabhaJjIbhiH / utprekSyate-trilokyA bhuvanatritayasya cetasAmantaHkaraNAnAM camatkAramAzcaryarasAtizayaM karotIti tAdRzIrlakSmIratizAyizobhAH samAlokya samyak sarvAGgINatayA nirvarNya / rasAtirekAtkevalaM darzanena vismayAdvaitatayA saMstambhitAGgIbhirnizcalIbhUtatanUlatAbhiriva / atha vA vimuktagamAgamasphuraNavArtAnyonyAvalokanAdyazeSAparazarIravyApArAbhiramarIbhirdevAGganAbhiriva // pAJcAlikAprauDhavilAsavIkSAhaNIyamAnabudhavAvarodham / aSTApadottIrNavRSAGkagehamasAsahIvAdinivAsajAtim // 19 // caityamutprekSyate-adrau parvate / zailazikhare ityarthaH / yo nivAso nityanivasanaM tamAjAtA yA atiH pIDA cintA zArIrikI mAnasI ca tAmasAsahiH soDhumazakam / 'ahirmahIgauravasAsahiryaH' iti naiSadhe / aSTApadAtsphaTikaparvatAduttIrNa bhUpIThe'bhyupetaM vRSAGkasyAdidevasya gehaM siMhaniSpadyA nAma caityamiva / yadyapi caturviMzatitIrthakRtAmapi prAsAdo'sti tathA mukhyavRttyA RSabhadevasyaiva / yato bharatacakriNA RSabhadevasamaye Page #645 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 584 kaavymaalaa| bhagavantaM khatAtamevoddizya nirmApitaH / atha ca parasamayAnusAritayA vRSAGkasyezvarasya mandiramevottIrNa zaMbhoH kailAsavAsitvAdityapyarthadhvaniH / kiMbhUtam / pAzcAlikAnAM vividharacanAcArimApUrvaputrikANAM prauDhAnAM pragalbhAnAM surAsuranaroragagaNamanohAriNAM vilAsAnAM vibhramANAM vIkSayA darzanenaiva hRNIyamAno lajAM prApnuvan / 'tvayAnapatyA dharaNI hRNIyate' iti naiSadhe / 'hRNIk lajAyAm kaNDAdidhAtuH / yudhavAnAM sarveSAmapIndrANAmavarodhA antaHpurANi yatra yasmAdvA // dhruvaM dadhAnaM caturAnanI ca hiraNyagarbhaM bhavasUdanaM ca / padmAsanaM svaHsadupAsyamAnaM patiM prajAnAmaparaM kimukm // 20 // caityamutprekSyate-urdhyA bhUmIbhuvane aparamekaH brahmaloke sRSTikartAsti anyaM pra. jAnAM patiM dhAtAram / kiMbhUtaM prajAnAM patim / dhruvaM nityasthAyukaM sthiraM ca / punaH kiM. kurvANam / dadhAnaM dhArayantam / kAm / caturAnanIm / caturNA pUrvapazcimadakSiNottaradigvartinAmAnanAnAM vakrANAM samAhArazcaturAnanI tAM catvAri mukhAni bibhrANam / caturmukhatvAt / punaH kiMbhUtam / hiraNyaM svarNa garne madhye yasya / prAyaH prAsAdasarovApIkUpAdo jIrNoddhArArtha tatkhAmino nidhIkSipantIti sthitiH / yaduktaM campUkathAyAm-'kupi. takapikulAkulitalakezvarakiMkarA iva bhamakumbhakarNaghanakhApAH kUpAH' / 'bhagnAH kumbhAnAM ghaTAnAM karNAH kAnA iti prasiddhA yatra / tathA ghanA: pracurAH khAH khakIyAH pAtAlamUlotthA na tu pravAhAdinA praviSTA ApaH pAnIyAni yeSu / atha ca ghanakhA bahudravyA Apo jalAni yeSu / prAyo vApIkUpAdau jIrNoddhArArtha nidhiM kSipantIti sthitiH / pakSe bhagaH kumbhakarNasya rAvaNAnujasya ghanakhApo ghoranidrA yaiH' iti campUTippanake / ca punaH keMbhUtam / bhavasya saMsArasya sUdanaM nirnAzakam / padmAnAM maNDapAntarAle anyatra vA AkRtayaH pUjAdibhirvA AsanaM sthAnam / punaH kiMbhUtam / khaHsadbhiH adhiSThAtRdevairnamanakrIDAgatairvI surairupAsyamAnaM sevyamAnam / pakSe dhruvanAmA / caturbhirmukhairyuktaH hiraNyagarbhanAmA bhavAntakRdabhidhAnaH padmamaravindamAsane pIThe yasya / surazreSThatvAddevasevyaH brahma // iti saptabhirAdikulakam // cAturgatIyAtimahAndhakUpoddidhIrSayAzeSazarIrabhAjAm / mUrtIzcatasraH kalayannivAsminmunIndunAdarzi yugAdidevaH // 21 // munIndunA sUriNA asmin dharaNasaMghapatiprAsAde yugAdidevaH zrIAdinAthaH adarzi locngocriikRtH| kiM kurvan / catasraH catuHsaMkhyAkA mUrtIH pratimAH kalayan dadhat / utprekSyate-cAturgatIyAzcatasrastiryakamanujanirjarANAM gatayaH utpattisthAmAni tatsaMbandhinyo yA artayaH zArIrikyo mAnasyo vA pIDAstA eva mahAnto'gAdhA andhakUpAstaponicitA avaTAstebhya uddidhIrSayA udvartumicchayA iva / keSAm / azeSANAM samastAnAmapi zarIrabhAjAmAdajJAnAdandhakUpAntaHpatatAM bhavikajanAnAm // Page #646 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 13 sargaH ] hIrasaubhAgyam / niHzreyasasyeva sukhaM jinendraM pradakSiNIkRtya patiryatInAm / sudhAsanAbhIbhavaduktiyukterbhakteH stutergocarayAMcakAra // 22 // 185 yatInAM patirnirgranthanAtho hIrasUri : jinendra zrI RSabhadevaM bhakteH sevAsaktivazAt sudhAyAH pIyUSasya sanAbhIbhavantyaH sagotrAH saMjAyamAnAH uktInAM vAkyAnAM vacanaprapaJcAnAM yuktayo racanA yasyAM tAdRzyAH stuteH stotrasya gocarayAMcakAra / tuSTAvetyarthaH / 'gocarayanti na vAco yaccaritaM candrikAruciram / vAcaspatervacakhI ko vAnyo vrnnyenmnujH||" iti hastimatI nagarIcaityaprazastau / kiM kRtvA / prabhuM vRSabhasvAminaM pradakSiNIkRtya yugAdidevasya tisraH pradakSiNA: pradAya / utprekSyate -- niHzreyasasya nizcitaM zreyo niHzreyasaM mokSastasya sukhaM sAtameva prakarSeNAnukUlIkRtya AtmAyattIkRtya / 'dAkSiNyamanukUlatA' iti haimyAm / dakSiNo'pyanukUla iti // saMprAptayornirjaranAgadhAmnorivAntike'rhatkramasevanAya / zirogRhakSmAgRhayoH praNamya jinAnmunInduH sa tataH pratasthe // 23 // samunIndurasUristato rANapurAda pratasthe pracacAla / kiM kRtvA / zirogRhayoruparitanayordvayorbhUmikayostathA kSmAgRhANi bhUmigRhANi bahUni caturmukhasatkAnyaparacaityasthAnAni ca teSu jinAn bhagavatpratimAH praNamya namaskRtya / utprekSyate - arhato mukhyatayaiva yugAdidevasya kramayozcaraNayoH sevanAya upAstikRta: antike samIpe saMprAptayoH samAgatayoH nirjarANAM surANAM nAgAnAM dhAnormandirayoriva / kharlokapAtAlalokayoriva // iti rANapurayAtrA // AuApurezo jagaDUH kimanyastAlhAbhidhaH sAdhurananyadAnaiH / pIrojikAbhiH khapurapraveze prabhAvanAdyutsavamasya cakre // 24 // AuA iti nAmnaH purasya IzaH tadAyattatvAttanAtraiva vasaterabhidhAnAt 'tAllAmA - nIvasahI' ' iti lokaprasiddhayA ca tatkhAmI tAlho iti abhidhA nAma yasya tAdRzaH sAdhurvaNik / vyavahArItyarthaH / vaNijo 'sAha' iti nAmocyate / jJAtA ajJAtA api sarve naigamAH sAhA eva pratipAdyante / tasya sAhasya sAdhuriti paryAyo dRzyate zrIsumunisAdhusUrikRtasomasaubhAgyakAvyAdiSu / utprekSyate - ananya dAnairasAdhAraNavizrANanaiH kRtvA anyo dvitIyaH kiM jagaDUH / pratigrAmapuradezazatrUpakArakaraNena jagaduddhartA ekastu bhadrezvarapuravAstavya AsIt, aparastu saujAtaH / so'sya hIrasUreH yat AuAbhidhAnaM puraM tasmin praveze pAdAvadhAraNaprastAve pIrojikAbhiH pIrojapAtisAhinA khanAmnA kAritAbhiH pIrojikA iti nAmanANakavizeSaiH prabhAvanA laghuvRddhapratijanapradAnaM saivAdau dhuri yasya tAdRzamutsavaM cakre kRtavAn / marudezeSveva prasiddhAH pIrojikAstA dadAvityarthaH // 74 Page #647 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| prApyAnuzAsti prabhuto'zulakSmI parvAtyayAccandramaseva bhAnoH / kalyANacaJcadvijayAbhidhAnopAdhyAyacandreNa tato nyavarti // 25 // kalyANena caJcadrAjamAnaM vijaya ityabhidhAnaM yasya tAdRzenopAdhyAyeSu zakreNa puraMdareNa tata AuAgrAmAtyavatiM pazcAdalitam / kalyANavijayopAdhyAyaH pazcAdvalate smetyarthaH / kiM kRtvA / prabhutaH zrIhIrasUreranuzAstimAjJAM zikSAM ca prApya labdhvA / keneva / candramaseva / yathA candreNa bhAnobhAskarAtsakAzAdaMzulakSmI jyotiHzriyaM saM.. prApya parvAtyayAdamAvAsyAvirAmAgnivRtyate // grAmakSamAbhRdvanadezadurgAnullaGghaya durlaGghayabhuvo babhAja / sa medinInAma puraM yatInAM patiyathA takSazilAM vRSAGkaH // 26 // sa yatInAM patiH svAmI sUriH medinInAma puraM meDatAkhyanagaraM babhAja zivAya / . kiM kRtvA / grAmA laghupurANi saMnivezA vA, kSamAbhRtaH parvatA: velakasatkagirayaH / tatra hi sarveSaNaM zailAnAM 'valo' iti nAma prasiddham / vanAni kAnanAni, dezAH sAmantAna rAjJAM maNDalAH, duI viSamabhUmayaH koTTA vA, taanullcyaatikrmy| kiMbhUtAn / durlakyA duHkhena layituM zakyA bhuvo bhUmayo yeSAm / ka iva / vRSAGka iva / yathA RSabhadevo grAmAdyAnulakSya takSazilAM bAhubalinagarI bhajati sma / adhunA tu mlecchAzritatvena tasyA 'makkA' iti nAma prasiddhaM zrUyate // marusthalIvikramanAgapUrvapurIyabhavyairbhagavAnihaitya / vaitADhyazailottaradakSiNAkhyazreNInabhogairiva sa praNeme // 27 // marupu sA sthalI vAlukAzailamAlAkulasthalapradeze yadvikramanagaraM 'vIkAnera' iti nAma puram , tathA nAgamiti padaM pUrva yatra tAdRkpuraM 'nAgora' iti prasiddham , tayorvikramapuranAgapurayoH saMbandhibhirbhavyaiH saMdhairiha meDatAnagare etyAgatya bhagavAn sUriH praNeme namazke / kariva / nabhogairiva / yathA bharatArdhavibhajanajanakavatAyanAmnaH zailasya daza yojanAni bhumerUca gamane dazadaza yojanapRthulA prathamamekhalA tasyAmuttarA tathA da. kSiNA iti nAmnI yayostAdRze zreNyA tayoruttaradakSiNazreNyornabhasi gaganamaNDale vidyAvalena gacchanti pracalantIti nabhogA vidyAdharakhecarAstairbhagavAMstIrthakaraH praNamyate // taM sAdimAdyaH suratAnanAmAbhyupetya bhUpo bahu manyate sma / maNiH surANAM guNagauraveNa kutrArcanAgocaratAM na gacchet // 28 // sAdimA iti padamAdyaM prathamabhavaM yatra tAdRzaH suratAna iti nAmA / sAdimAsula. tAnanAmA bhUpo mudgalendraH medinIpurAdhipaH abhyupetya sUrIndoH saMmukhamAgatya taM hIrasUri bahu manyate sma bahumAnaM pradatte sma / tatra dRSTAntamAcaSTe-guNAnAM dAnAbhilaSitamAnAdInAM gauraveNa mAhAtmyena surANAM maNizcintAratnaM kutra va va sthAne arcanAyAH Page #648 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 13 sargaH] hIrasaubhAgyam / 587 pUjAyAH gocaratAM yogyatA na gacchenna prayAyAt / api tu sarvatrApi pUjAM prApnotItyarthaH // puraM punAne'mbaravanmunIndre mahAmaho'bhUdiha dAnavAnAm / tadAsyalAvaNyasudhAdhayAnAM jyotlApriyANAmiva rohiNIze // 29 // munIndre hIrasUrivAsatre ambaravadgaganAGgaNamiva puraM meDatAkhyanagaraM punAne pavitrI* kurvANe sati tadA sUrisamAgamanAvasare Asye sUrivadane yallAvaNyaM saundarya lavaNimaiva sudhAmamRtarasaM dhayanti pivantIti teSAM tAdRzAnAM mAnavAnAM meDatApuravAsibhavikajanAnAM mahAmaho'tyutsavo'bhUtsaMjAyate sma / keSAmiva / jyotsnaapriyaannaamiv| yathA candro'mRtapAyinAM cakorANAmambaramAkAzaM putAne rohiNIze candramasi mahotsavo bhavet // eko'hameva trijagajanAnAM piparmi kAmAnaparAnapekSaH / iti smayAvezavazAdivAntaH parAnapAsya sthitamekameva // 30 // marau surANAmiva zAkhinaM sa praNemivA-zrIphalavardhipArzvam / avagraho vRSTimiveSTasiddhiM badhnAti tIrthavyatilaGghanaM yat ||31||(yugmm) sa hIrasUriH zriyA janAdatizAyimAhAtmyalakSmyA kalitaM phalavadhinAmAnaM pArzva zrIpArzvanAthaM praNemivAn namaskaroti sma / utprekSyate-marau dhanvamaNDale surANAM zAkhinaM kalpavRkSamiva / kiMlakSaNam / parAnanyAjinabimbAnapAsya vimucya ekameva svayameva sthitaM khaprAsAde pravasantam / zrUyate hi tatpArzve parA kApi jinapratimApi sthAtuM na zaknoti atazcaikAkyeva tiSThati / kiMcedamasmAbhirapi zrutacaraM dRSTacaraM ca, yat phalavadhipArzvanAthaprAsAdadvAri kapATau na tisstthtH| kadAcitkazcidAnIya yojayati tadA prAtaHsamaye prAsAdAkrozadvayopari patitau dRzyete, na dvAri sthitau / api cAnyA jinapra. timApi sthApitApi pArzve na tisstthtiiti| utprekSyate-ityamunA prakAreNa smayAvezo vATopaH tasya vazAdAyattatvAdiva / iti kim / parAnanyAnApekSate na kAiti / atha vA pareSAM na apekSA yasya sa parAnapekSastAdRzo'hameka eva trijagabanAnAM trailokyalokAnAM kAmAnmanorathAn piparmi pUrayAmi ityeko hetuH // yugmam // prasthApita ........... // 32 // vimala iti padamAdau yasya tAdRzo harSaH sa evopAdhyAyeSu siMhaH pazcAnanaH tasmimedinIpure mimela milati sm|arthaadsy suureH| kiMvat / grahavat / yathA budhagraho divi gagane indormilati / vimalaharSaH kiNlkssnnH| siddhapurAtpUrva siddhapuranagarAtpuro'gre prasthApito'pi / kayA / sAherakabbarapAtisAhehRdayavartI ya AzayaH abhiprAyaH tasya bubhutsayA boddhamicchayA / jJAtumityarthaH // .. .... .. . .... .... Page #649 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| 588 bhaTTArakendro........... ... ... . .... . ... .... .... .... .. .. . .. ...." || 33 // .... .... .... .... ... . .... .... .... .. .. .... .... . ... ... . . / .......... // 34 // (yugmam) asau bhaTTArakANAmindraH punardvitIyavAraM pUrvaprasthApanApekSayA tUrNa zIghramamuSmAnmedinIpurAbhidhAnAnagarAdetaM pUrvoktaM vAcakavAsavaM vimalahopAdhyAyaM puro'gre preSIt prahiNoti sma / kiM kartum / kSitIndramakabbararAjamapi punarAtmanA svena tadIyAzayaM sAhernijasyAkAraNAbhiprAyaM kimarthamahamAkArito'smIti sAhimanaHpariNAmaM jJAtumavaboddham / kiNlkssnnm| vAcakavAsavam / zriyA zobhayA kalito yo'sau sIhastenAdipadabhUtena rAjantI zobhamAnA vimala ityAhvA nAma yasya tAdRzena vijJeSu vidvatsu uttaMsena zekhareNa zrIsIhavimalaprajJAMzena yuktaM shitm| utprekSyate-sAkSAtprajJAprAgalbhyAguruNA bRhaspatineva zako'pi tAvadvAcaspatinA saMyukta eva syAditi / athopAdhyAyasyotprekSA utprekSyate-prajJA khapratibhA saivAtmadarzI darpaNaM tatraM pratibimbati saMkrAmatItyevaMzIlA vizve samastA vizveSAM vA trayANAM jagatAM padArthAnAM sArthAH samUhA yasya tAdRzaM khamAtmIyaM pradhAnamiva mantriNamiva // yugmam // iti medinIpurAgamanaphalapArzvanAthayAtrAvAcakaprasthApanaM ca // pratiSThamAnasya tato vratIndoH pade pade pauraparamparAbhiH / mahAmahazrIH samatAni bhAnorahaHsamUhairiva zAradInaiH // 35 // . tato meDatAnagarAtpratiSThamAnasya prasthAnaM kurvataH / pracalata ityarthaH / vratIndoH sUreH pade pade sthAne puranagaramAmAdau paurANAM nAgarikANAM paramparAbhi|raNIbhiH mahAmahazrIratimahIyasI utsavAnAM zobhA samatAni nirmitaa| kasyeva / bhAnoriva / yathA zAradInaiH zaratkAlasaMbandhibhiH ahaHsamUhaidinavRndaiH sUryasya pade pade garIyasI mahasAM kiraNAnAM zrIH sNtnyte| mahaH kiraNavAcI zabdaprabhede nAmamAlAyAmakArAnto'pyasti / yathA-'mahaM tu mahasA sAkam' iti / tathA sakArAnto'pyutsavavAcI zabdo'sti / yathA naiSadhe-'enaM mahakhinamupaihi sadAruNocaiH' iti / 'mahakhinamutsavavantam / mahamzabdaH sakArAnto'pyasti' iti tadvRttiH / tejakhinaM vA // phatepuraM sAgaramekhalAyA vakhokasAg2amiva gantumicchuH / yAvatsa sAjhAM nagaraM pavitrIkaroti vAcaMyamacakravartI // 36 // . bhUpaM prati prAkprahito'tha tAvacchrIvAcakendro vimalAdiharSaH / sainyena sainyeza ivAnuyAto vidagdhavRndena phatepure'gAt ||37||(yugmm) Page #650 -------------------------------------------------------------------------- ________________ . 13 sargaH ] hIrasaubhAgyam / 989 athetyaparaprArambhe medinIpurAtprabhoH prasthAnAtprAk pUrve bhUpaM prati prahitaH preSito trimala iti padamAdau yasya tAdRgvidho harSa iti nAmA zriyopAdhyAyapadazobhayA sahito vAcakendra etAvatA vimalaharSopAdhyAyaH tAvatsamaya eva phatepure agAdgacchati sma / jagAmetyarthaH / kiMlakSaNaH / vidagdhavRndena paNDitamaNDalenAnuyAtaH / anugamyamAna ityarthaH / ka iva / sainyeza iva / yathA cakravartinA khamitramilanArthaM kazcitsainyena kaTakenAnugataH prahitaH senApatizcakrimitranagare gacchati / tAvatkutra / yAvadvAcaMyamAnAM muninAM sArvabhaumazcakravartI yAvatA samayena sAGgAM nagaraM pavitrIkaroti punAti / kiM kartumicchuH / phatepuraM gantumicchuH zrIkarInagarIM yAtukAmaH / utprekSyate - sAgaramekhalAyAH samudraparya - ntabhUmeH vakhokasArAmiva dhanadanagarImiva // yugmam // saMsnihyatazcakSuriva priyaM svaM zrIpAtisAhiM milati sma pUrvam / goSThImanuSThAya punaH sadharmya prAmodayatprItamanA mahIndram // 38 // sa mila harSopAdhyAyaH pUrvaM sUrimilanAtprAk sAhimakabbara pAtisAhiM milati sma / kimiva / cakSuriva / yathA saMstriyataH snehAtizayaM bibhrANasya nayanaM svapriyaM nijananorucitaM prati gatvA tadaGgasaMgamAtpUrvameva milati, punarmilitvA anantaraM dharmyA dharmasaMbandhinIM goSThIM mitho vArtAmanuSThAya kRtvA prItamanAH svayaM hRSTamAnasaH san mahIndraM pAtisAhi prAmodayatprahlAdayAmAsa // kalyANavAnkutra kiyacca dUre kadAyiyAsuH punarasti sUriH / sAhistaMdodantamamuM munIndoH sa prAznayatsakhyurivAtihRSyan // 39 // tadA vAcaka milanavyatikare hRSyan manasi pramodaM prApnuvan sAhirakabbaro munIndohIMrasUreramumihaiva vRtte kathyamAnamudantaM samAcAraM prAznayatpRcchati sma / kasyeva / sakhyuriva / yathA kazcitsakhA khamitrasyodantaM praznayati / tamevodantapraznamAha - sa sUriH kalyANavAn kuzalIvartate / punaH sUriH kutra sthAne pure grAme vA asti / puna: kiyahUre viprakRSTe sthAne vartate / punaH kadA kasminkAle mAse dine avasare vA AyiyAsuratrAgantumicchurasti // prabhuH zubhaMyurvarivarti nItizAlIva sAGgAnagaraM punAnaH / vitiSThate vartmani nAtidUre vibhUSito varSmaNi vArdhakena // 40 // zanaiH zanaiH ........... 1 // 41 // sa sAhirvAcakendraM visasarja pazcAtpreSayati sma / kiM kurvANaH / prabhoH sUrerAgamaM khapure pAdAvadhAraNaM samIhmAno vAJchan / punaH kiMbhUtaH / tenopAdhyAyenetyamunA prakAreNokto dattottaraH / iti kim / he sAhe, prabhuhI~ravijayasUrinIMtyA nyAyena zIlate zobhate i Page #651 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 590 . kaavymaalaa| tyevaMzIlastAdRk rAjeva zubhaMyuH zubhasaMyuktaH kalyANavAn varivarti atizayena kuzalI vartate / punaradhunA sAGgAnagaraM sAMgAneranAma puraM punAnaH pavitrIkurvANo'sti / he sAhe, nAtidUre nedIyasyeva vartmani mArga vitiSThante / punaH varmaNi khazarIre vArdhakena vRddhAvasthayA vibhUSitaH zobhitaH / yaduktam-'alaMkaroti hi jarA rAjAmAtyabhiSagyatIn' iti suukteH|tttsmaadvaardhkkaarnnaat pathi mArge mandaM mandaM zanaiH zanaiH saMcariSNuH saMcaraNazIlo'sti / tathA khalpaireva vAsaraiH stokaireva dinaiH sametA zrImatpAve samAyAsyati // iti vimalaharSopAdhyAyasya sAhinA milanagoSTIpazcAdAgamanAni // tadvAcakendrAdadhigatya vArtI zrAddhaininaMsotsukitaiH pramodAt / abhyetya bhavyairiva tuGgikAyAH puro jinendraH sa tataH praNeme // 42 // . tato'kabbarapAduipAdhyAyAgamanAnantaraM sa cAsau vAcakazca tadvAcakastasmAdvimala.. hopAdhyAyasakAzAt sAhiproktA vArtAmadhigatya samyak jJAtvA ninaMsayA sUri nantu-. micchayA utsukitairutkaNThitaH zrAddhaiH zrIkarIzrAddhajanairabhyetya sAGgAnagaraM yAvatsaMmukhamAgatya puraH phatepurasaMghasya prathamataH pramodAdAnandAt sa sUriH praNeme namazcakre / kairiva / bhavyairiva / yathA tuGgikAyAstuGgiyAnAcyA nagaryA bhavikaiH zrAvakaiH abhyetya jinendro mahAvIraH praNamate sma // dattAM surebhyo hariNAmbunAthamAghe'dhigatyeva sudhAM surendraH / prItebhya ebhyaH prabhurapyavetyodantaM tamantarmudamAdadhAra // 43 // prabhuhIrasUrirapi prItebhyo hRSTebhya ebhyaH saMmukhAgatazrAvakajanebhyastaM vimalahoMpAdhyAyasatkamudantaM sAhimilanAdivRttAntamavetya jJAtvA antazcittamadhye mudaM harSamAdadhAra vibharti sma / ka iva / surendra iva / yathA puraMdaraH zakraH ambunAthasya jalapateH samudrasya / 'yAdaHsrotovAnaMdIzaH' iti haimyAm / mAghe madhanasamayAvasAne hariNA nArAyaNena dattAM vizrANitAm ata eva prItebhyaH yadartha sametA sA siddhiH surANAM samajani tataH prIti prAptebhyaH sudhAmamRtamadhigatya prApya manasi modamAdhatta dadhau // . pavitrayaMstIrtha ivAdhvajantUnpure'bhirAmAdimavAdanAni / yAvatsametaH prabhuretya tAvabAgvAcakendreNa nataH sa tAvat // 44 // sa prabhuhIrasUristAvattasminneva samaye drAk zIghramAgatya phatepurAdabhyesya vimalahoMpAdhyAyena nato namaskRtaH / kadA / yAvadyasminneva samaye abhirAmA iti padamAdimaM yatra tAdRgvAda iti nAma yasya tAdRze pure etAvatA abhirAmavAdanagare sametaH samyak sukhena AyAtaH / kiM kurvan / tIrtha iva / tIrthazabdaH punapuMsake / 'prasthaM tIrtha prothamalindaH' iti liGgAnuzAsane / zatrujayAdiriva adhvajantUnmArgavAsino manuSyAn pavitrayan pAvanIkurvan / tIrthamapi adhvanA mAgaMNa kRtvA samAyAtAnyAtrikAlokAnpunAti // Page #652 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 13 sargaH] hIrasaubhAgyam / 191 madhoH pikIkAnta ivaiSa yuSmatsamAgamaM kAGkSati bhUmikAntaH / tadvAcakenetyudito vratIndraH phatepuropAntabhuvaM babhAja // 45 // vratIndro hIrasUriH phatepurasyopAntabhuvaM samIpakSoNI babhAja zizrAya / zrIkarIpAce sameta ityarthaH / kiMlakSaNaH / tadvAcakena sa cAsau ya: sAhipArzve gatvAgato vAcakazca tena ityamunA prakAreNa uditaH kthitH| vijJapta ityarthaH / iti kim / he prabho, eSo'ka. bbaranAmA bhUmikAntaH pRthvIpatiH yuSmAkaM samAgamamAgamanaM kAkRti vAJchati / ka iva / pikIkAnta iva / yathA kokilAvallabho maghorvasantasamayasya samAgamaM kAmayate // iti phatepurasamIpe prabhorAgamaH // azrAvi saMghena tataH pravRttirjanAnanAtsUrisamAgamasya / / dvIpAntaropAgatapaNyapUrNapotavrajasya vyavahAriNeva // 46 // tataH sUreH fatepurasamIpAgamanAnantaraM saMghena zrIkarIzrAddhavargeNa janAnAM vardhApanikA. dAyakAnAmAnanAnmukhAtsUreH samAgamasya prabhoH pAdAvadhAraNasya pravRttirvArtA azrAvi zrUyate sma / keneva / vyavahAriNeva / yathA vyApAriNA dvIpAntarebhyaH anyonyadvIpebhyaH upAgatAnAM tathA paNyaiH krayANakaiH pUrNAnAM bhRtamadhyAnAM potAnAM yAnapAtrANAM gaNasya samUhasya samAgamavArtA zrUyate // upAyanIMkRtya nRparivaitanmahImaghonaH kanakAMzukAdi / tadAgamo'bhASyata thAnasiMhAmIpAlamAnUmukhasaMghamukhyaiH // 47 // thAnasiMho rAmAGgajasAhisevakaH, tathA amIpAlo'pi sAheH pratidinanAlikeraDhIkana. kRtU , tathA mAnUmukhA: AdyA yeSu tAdRzaiH saMdhaiH zrAddhavagaiH mukhyaiH prakRSTaiH zrAddhaiH eta nmahImaghonaH akabbarasAhesta dAgamaH sUrerAgamanamabhASyata procyate sma / kiM kRtvA / nRpairanyabhUpAlairiva kanakaM kharNamaMzukAni vastrANi AdI yasya tAdRgvastujAtamupAyanIkRtya DhaukayitvA // AjJAM tavAsAdya samagrabhUmIpAlAGkapakehabhRGgitAGgreH / kumoM jinasyeva vayaM pravezamahaM munIndormahanIyakIrteH // 4 // samagrAH samastA ye bhUmipAlA rAjAnasteSAmaGka utsaGgaH sa eva pakeruhaM padmaM tatra bhRGgitau bhramarAvivAcaritau aGgI caraNau yasya tatsaMbodhanam / he sAhe, tavAjJAmAdezamAsAdya saMprApya vayaM tvadIyA mahAjanajanAH zrAvakAzca mahanIyA jagajanazlAghyA kIrtiyazo yasya tAdRzasya tIrthakarasyeva munIndoH zrImadAhUtazrIhIravijayasUreH prabezasya phatepuramadhye samAgamanasya mahamutsavaM kurmaH // prabhornipIyopagamaM pramodaprotphullavAmburuho mhiindrH| sudhAM khagAmbhIryajitAbdhinevopadIkRtAmuccarati ma vAcam // 19 // Page #653 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 692 . kaavymaalaa| mahIndaH sAhivANImuJcarati sma babhASe / utprekSyate-khasyAtmano gAmbhIryeNa ga. mbhIratayA jitenAbdhinA samudreNa upadIkRtAM sudhAmiva / kiMbhUtaH mahIndraH / pramodenAlhAdena utphullaM vikasitaM vakra mukhamevAmburuhaM kamalaM yasya / kiM kRtvA / prabhoH sUrerupagamaM pAdAvadhAraNaM nipIya sAdaraM zrutvA // yasminmahAzcaryarase nimagrIbhUtA trilokIjanatA yathA syAt / vinirmimIdhvaM tamiha pravezamahaM mahIyAMsamaho munIndoH // 50 // aho iti saMbodhane / he zrAddhAH, iha matphatepuramadhye munIndoH sUrirAjasya taM jagati vikhyAtibhAje mahIyAMsaM bahudraviNavitaraNavividhavicitraracanAkaraNAdibhiratimahAntaM pravezasya mahamutsavaM tathA tena prakAreNa nirmimIdhvaM kurudhvam / tathA kathaM taM kaM ca / yathA yena prakAreNa trilokIjanatA trailokyalokanikaraH yasminpravezamahotsave mahAnatizAyI . ya AzcaryarasaH vismayAtirekarasastasminnimanIbhUtA nilIyasthIyamAnA Diteva syAt / . atra garbhitotprekSAsau // giraM dharendohRdaye nidhAya nAlIkanetrAmiva naigamAste / vAcaspatergocarayanti vAco na yAM kadAcinmudamAdadhustAm // 11 // te naigamA vaNija: zrAddhAstAmasAdhAraNAM mudaM pramodaM dadhurdhArayanti sm| yAM mudaM vAcaspateH surAcAryasyApi vAco vacanaracanAH kadAcitkasminnapi prastAve gocarayanti viSayIkurvanti / gurugiro'pi yAM vaktuM na prabhavantItyarthaH / kiM kRtvA / nAlIkanetrAM praphullatkamalalocanAmiva dharendorakambarasya vasudhAvidhogiraM vANI hRdaye nidhAya hRdayaM mano vakSazca tasmin sthApayitvA vakSasi vanitA nidhIyate manasi vAgavadhAryate ca // iti sUreH pravezotsavakaraNAthai sAhervijJaptistadAdezaprAptizca // nivRtya pRthvIpurahUtapArdhAtsaMghasya cAthAkathayannudantam / / so'pi prasarpatpramadAmRtAbdhau marAlalIlAyitamAtatAna // 12 // atha sAhinAjJApradAnAnantaraM sthAnasiMhAdayaH zrAddhAH pRthivIpurahUtasya sAheH pAnnivRtya pazcAdvalayitvA saMghasya samagrazrAddhazrIdvAjanavargasya udantaM bhUpatisaMbandhinaM vRttAntamakathayanivedayanti sma / punaH sNgho'pi|shrutvetydhyaahaarym / prasarpanvardhamAno yaH pramodo harSaH sa evAmRtAbdhiH kSIrasamudrastasminmarAlalIlAyitaM rAjahaMsavilasitamAtatAna kurute sma / 'haMsAsAhatapadmareNukapizakSIrArNavAmbhobhRtaiH' iti naatsyaastutau| paramAnandamedurIbhAvaM babhAretyarthaH // atha phatepurasaMghasya saMmukhagamanArambhaHsaMghaH pratasthe'bhimukhaM munIndorutkaNThitAmAkalayannakuNThAm / kUlaMkaSAkAnta iva pravRddhakallolazAlI rajanIzvarasya // 53 // . Page #654 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 13 sargaH] hIrasaubhAgyam / 193 ___ saMghaH AgarAphatepurazrAdsamudAyo munIndohIravijayasUrerabhimukhaM pratasthe pracalati sma / kiM kurvan / akuNThAmatyabhyadhikAmutkaNThAmautsukyamasyAstItyutkaNThI tasya bhAva utkaNThitA tAmAkalayandadhat / ke iva / kUlaMkaSAkAnta iva / yathA kUlaM maryAdAbhUmI kaSanti vileikhanti pAtayantIti kUlaMkaSA nadyastAsAM kAnto bhartA samudro vRddhA vRddhi prAptA upacitA ye kallolAstaraGgAstaiH zAlate zobhate ityevaMzIla: san rajanIzvarasya vidhorabhimukhaM prtisstthte|| suvarNakAyAnativAtavegAnvIDAvizeSaiH kSitimaspRzantaH / * kRSNA ivAdhyAruruhurvahantaH zriyaM harInkecana cakrahastAH // 14 // . kecana janAH harInazvAnAruruhuH adhyaasaamaasuH| ke iva / kRSNA iva / yathA nArAyaNA harIn garuDAnArohanti / kiM kurvanto janA nArAyaNAzca / vahanto dhArayantaH / kaam| zriyam, vividhavastrAbharaNAdeizobhAM lakSmI c| ubhaye'pi kamalAM kalayanto vA / punaH kiMbhUtAH / cakraM rathAGgamAkRtyA mUrtimadvA sudarzanaM haste pANau yeSAm / kiMlakSaNAn harIn / muzo. bhano varNo raktapItazvetAdiko yeSAm / yaduktaM haimyAm -'site tu tatra kokAhI khoGgAhaH shvetpinggle| pIyUSavaNe serAhaH pIte tu harayo haye // kRSNavarNe tu khuGgAhaH kriyAho lohito yaH / AnIlastu nIlako'tra triyUhaH kapilo hayaH // ' ityAdivacanAt / pakSe / kharNakAyAstanmayatvAt / yaduktaM haimyAm-'pakSikhAmI kAzyapI varNakAyaH' iti / puna: kiMbhUtAH / atikrAntA vAtAnAM pavanAnAM vego yaiIye'pi / punaH kiNbhuutaaH| vIGkhAnAM dhaurita-balgita-pluti-uttejita-uttaritAbhidhAnAnAM dhArAgatInAM vishessairtishyaivividhprkaarairvaa| 'dhauritaM valgitaM plutyuttejitottaritAniva / gatayaH paJca dhArAkhyAstaraGgANAM * krmaadimaaH|| iti haimyAm / kSiti kSoNImaNDalamaspRzantaH pAdai saMghaTTayantaH zIvragAmitayA / atha vA uttAlaphAlalalitairbhUmI spRzanto'pi na dRzyante / yaduktaM naiSadhe-'ha. gjJeyakevalanabhaHkramaNapravAhairvAhairalupyata sahasrahagarvagarvaH' iti / pakSe khagatayA // babhurvibhUSAMzutaDidvitAnAngoMrjitaspandimadAmbudhArAn / zakreNa kAyAH kutukAtkRtAH kiM yaanaambudaankecidibhaanbhjntH||15|| * kecijanAH babhuH zuzubhire / kiM kurvantaH / ibhAn hastino bhajanto'dhyArohantaH / utprekSyate-kutukAtkautUhalAt zakreNa kAyAH svazarIrANi kiM kRtAH / kiM kurvantaH kaayaaH| yAnAni vaahniibhuutaanmbudaanmeghaanaashryntH| 'saMkrandanAkhaNDalameghavAhanAH' iti haimyAm / ibhAnamvudAMzca kiMlakSaNAn / viziSTA bhUSA AbharaNAni teSAmaMzavaH kiraNA eva taDitAM vidyutAM vitAnaM vRndaM yeSAM tAn / 'vinaiva bhUSAmavadhiH zriyAmasau' iti naiSadhe / 'bhUSA AbharaNAni' iti tadRttiH / viziSTAH zobhA yeSAM tAdRzA aMzavo yAsAM tAdagvidhAnAM saudAmenInAM maNDalaM yeSu / garjAbhirgAravaiH kRtvA ubhaye'pyurjitAH pra. balAH spandanti kSaranti ityevaMzIlA madA dAnAni ta evAmbUni jalAni teSAM dhArAH Page #655 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 594 kaavymaalaa| pravAhA yeSu spandanti niSpatanti ityevaMzIlA madenAhaMkAreNa ekakebhyo'bhyadhikAbhya. dhikA / atha vA grISmataptIbhUtaM bhUlokaM nirvApayiSyAmaH zItalIkariSyAma iti madena harSeNa yuktAH payasAM dhArA yeSAm / 'mado retasyahaMkAre madye harSebhadAnayoH / kastUrikAyAM kSaivye ca' ityanekArthaH / pazcAtkarmadhArayaH // rathyaiH sanAthAnmaNizAtakumbhasaMdarbhaga nrathikaiH zritAGkAn / marudrathAnsvaHsadanA ivAtra vyabhUSayanke'pi punaH zatAGgAn // 56 // .' atra saMmukhAgamanotsave punaH ke'pi janAH zatAzAn rathAn vyabhUSayan alaMkurvanti sma / kiMbhUtAn / rathyairazvairvRSabhairvA sanAthAn sahitAn / punaH kiMbhUtAn / maNInAM nAnAvidharanAnAM zAtakumbhAnAM varNAnAM saMdarbho racanA garbhe madhye yeSAm / punaH kiMbhUtAn / rathikaiH rathArohibhiH zritaH sevitaH aGka utsaGgo yeSAm / ke iva / svaHsadanA iva / yathA devA marudrayAn divyasyandanAn vibhUSayanti // sthalapraphullannavahaimapadmalekhAvibhUSAmiva lambhayantaH / kramadvayIcaGkramaNakrameNAlaMcakrire kecana vArdhikAJcIm // 17 // __ kecana janA kramayozcaraNayordvayI tayA yaccakramaNaM pracalanaM tasya krameNa paripATyA vAdhikAcI bhUmImalaMcakrire bhUSayanti sma / utprekSyate-sthale jalAtirikta pradeze praphulanti vijRmbhamANAni navAni prathamaprarUDhAni haimAni kanakasaMbandhIni padmAni kamalAni teSAM lekhAH zreNayastAsAM vibhUSAM zobhAM lambhayantaH prApayanta iva / utphulasthalapadmAbhabhavaccaraNabhUSitA' iti campUkathAyAm // dadhustadA janmajuSo vibhUSAM bhUSAvizeSAnvapuSA vahantaH / zriyA jitenAmarasadmanevopadIkRtAH khIyasurA nagaryAH // 58 // tadA tasminnavasare janmajuSo manuSyA vibhUSAmalaMkArAdikaM dadhurdhArayanti sma / kiM kurvantaH / vapuSA zarIreNa bhUSANAM zobhAnAM vizeSAnatizayAn vahantaH dadhataH / utpre. kSyate-zriyA lakSmyA kRtvA jitenAbhibhUtena amarasadmanA svargeNa nagaryAH zrIkaryAH khIyA AtmIyAH surA devA upadIkRtA DhaukitA iva // Aruhya vAhaM piturindrasUnuH snigdhairnikhelankimanekamUrtiH / paryANitaprauDhahayAdhirUDhAH zRGgAritA bhAnti tadA kumArAH // 59 // tadA tasminprastAve zRGgAro vastrAlaMkArAdiveSaH saMjAta eSAmiti zRGgAritAH / atha vA zRGgArasahitAnkurvantIti zRGgArayanti zRGgAryante smeti zRGgAritAH kumArA bhAnti zobhante / kiMlakSaNAH / paryANaM palyayanaM jAtameSAmiti paryANitAH / paryANayukaM kurvantIti paryANayanti paryANyante smeti paryANitA vA tathA prauDhAH pragalbhAH puruSapramANA vA hayA azvAstAnadhirUDhAH / 'jave'pi mAne'pi ca pauruSAdhikam' iti naiSadhe / Page #656 -------------------------------------------------------------------------- ________________ . 13 sargaH] hIrasaubhAgyam / 595 utprekSyate-piturindrasya vAhamuccaiHzravasamAruhyAdhyAsya anekAH zatazo mUrtayo dehA yasya / vAhA api anekA indrasya vidynte| yaduktaM raghuvaMze-'zataistamazNAmanimeghavRtti. bhihari viditvA haribhizca vAjibhiH' iti vAjibAhulyam / etAvatA zvetanIlavarNAnAmupalakSaNAdanyavarNasaMbandhino'pi saMbhAvyante / atha ca jAtivAcitvAdekavacanam / anekamUrtitvena jayantasyArohaNAzvA apyaneke jAtA eMva / atha ca snigdhairmitraiH samaM nikhelan krIDan / mitrA apyanekavarNAzvAdhirUDhAzca saMbhAvyante / tAdRza indrasU- nurjayadattatAmeva // tadA kumArIbhirabhAsi bhAsvanmuktAmaNIsvarNavibhUSaNAbhiH / ivAnujAbhiH surarAjasUno riraMsayovItalazAlinIbhiH // 60 // .. tadA tasminvyatikare bhAkhanti dIpyamAnAni mukkAno laghusthUlapramANAdInAM muktAphalAnA maNInAM karatalapadmarAgendranIlahIrakamukhyAnAM ratnAnAM varNAnAM zvetaraktapItavarNakanakAnAM vibhUSaNAnyAbharaNAni yAsAM tAdRzIbhiH kumArIbhiranUDhASTanavadazavarSadezIyavAlikAbhirabhAsi zuzubhe / utprekSyate-riraMsayA calavayastvena krIDAM kartumicchayA uvIMtalaM bhUmaNDalaM zAlanti 'sevante ityevaMzIlAbhiH surarAjasUnorjayantasyAnujAbhilaghubhaginIbhiriva / khasuhRdbhiH samaM krIDAM kartuM kautukAtkRtAnekamUrti bhrAtaraM jayantaM vibhAvya tadarzanotpannAdvaitAtmakautUhalAkalitarasikamAnasatayA jayantalaghubhaginyA jayanyA api kRtAbhiH anekAbhimUrtibhirivetyarthaH / ata etAH sarvA api laghubhaginya eva // paramparAbhiH purasundarINAM rAjI janAnAmanugamyate sma / mahe munIndoH zaradIva rAjamarAlamAlA kalahaMsikAbhiH // 61 // munIndoH surermahe pravezotsave janAnAmAgarAphatepurAdinagaranAgarANAM rAjI zreNI purasundarINAM paramparAbhiH mevAtamaNDalanAgarINAM patibhiH anugamyate sma / narANAmanu nAryo'pi prcelrityrthH| kAbhiriva / kalahaMsikAbhiriva / yathA zaradi ghanAtyaye rAjamarAlamAlA rAjahaMsAvalI rAjahaMsIbhiranugamyate // bhUSAmaNidyotitadiGmukhAbhizcApalyacaJcatkulabAlikAbhiH / babhe'bhrakhedAdbhuvamIyuSIbhirivArbhakAbhirjalabAlakAbhiH / / 62 // bhUSANAmalaMkArANAM maNibhirmANikyaH / ratnakAntibhirityarthaH / dyotitAni prakAzitAni dizAM dazAnAmapi haritAM mukhAni yAbhistAdRzIbhiH / tathA cApalyena caJcalatayA cazcantIbhiH kulabAlikAbhiH sujAtakumArikAbhiH babhe dIpyate sma / utprekSyate--abhre AkAzamArge ciravilasanena bahukAlaM vilAsakaraNenodbhutakhedAniHprakaTIbhavannidA. jhuvaM bhUmaNDalaM prati IyuSIbhirAgatAbhirvAlikAbhirladhvIbhirjalabAlikAbhividyudbhiriva // sagarbhabhAvaM vidhunA dadhAnAH sArakhatA martyaniSevyamAnAH / tadA ma raGganti purasturaGgAH kSmAyAmivoccaiHzravaso'nubimbAH // 63 // Page #657 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| tadA tasminutsave puraH purastAtsaMghAne turaGgA azvA raGganti sm| sauvarNapayANAdibhiH zRGgAritAH anadhirUDhanarA loke 'jalamatIghoDA' iti prasiddhAH / te purataH praceluH / uccaiHzravasa indrAzvasya anubimbAH pratikRtaya iva / kiM kurvANAH / vidhunA candreNa saha sagarbhabhAvaM bhrAtRtvam / 'sagarbhasahajA api' iti haimyAm / tulyavarNena samudrotpannatvena ca candroccaiHzravasoH tthaa| puna: kiMbhUtAH / sArakhatAH kAzmIradezodbhavAH / tathA matyaH samyaglakSaNayuktatvena manuSyaniSevyAH upAsyamAnAH / pakSe sarakhati samudre / 'yAdaHsroto vAnaMdIza: sarakhAn' iti hemyAm / bhavaH sArakhataH / tathA amakhaiH indrAzvatvAtsuraiH saMsevyamAnaH / tato'tra karmadhArayaH // yasmiJjayantyaH kalakaNThakaNThAjaguH samutkaNThitakambukagThyaH / siddhAGganAH khargigiredharAyAM guNAngaNIndoriva gAtumetAH // 14 // yasminmahotsave samutkaNThitAH guruguNAn gAtuM samyak tridhApyutkaNThA autsukyaM jAtamAsAmiti samutkaNThitAH kambukaNThyaH salakSaNalakSmIvanmRgAkSyaH jagurmadhuraM gAyanti sma / kiM kurvantyaH / kalakaNThAnAM kokilAnAM kaNThAn dhvanIn jayantyaH / 'kaNTho. dhvanau saMnidhAne grIvAyAM madanadrume' ityanekArthaH / utprekSyate-gaNInAM sAGgapravacane'dhItAnAmindozcandrasya sUrIndrasya guNAn gAtuM gAnagocarIkartu khargigiremaeNruparvatAdetA AgatAH siddhA devavizeSAsteSAmaGganAH striya iva / kiM ca kiMnarasiddhAGganA eva gItau prasiddhibhAjaH / yaduktaM bhojaprabandhe-'deva tvaM jaya kAsi lubdhakavadhUrhaste kimetatpalaM kSAmaM kiM sahajaM bravImi nRpate yadyAsta te kautukam / gAyanti tvadaripriyAzrutaTinItIreSu siddhAGganA gItAndhA na tRNaM caranti hariNAstenAmiSaM durbalam // ' iti / tathA ca 'yasminnAsannasAraGgAH sAraM gAyati kiMnarI' iti cmpuukthaayaam| kiM,ca / meruH surAvAsaH sarveSAmapi devAnAM sAdhAraNavAsatvAtsiddhAnAmapyAvAsaH / tatastata AgamanaM yuktameva // dvipaivyetAyanta paTiSThaghaNTATaGkAravAvyAhatabRMhitAni / mahItalodvAsitadurnayasya prasthAnaDhakkAkkaNitAni manye // 15 // dvipairvAraNairatizayena pani paTiSThAni tathA ghaNTAnAmantarlambitAyatadRDhalAlAbhivAdyamAnavAdyavizeSANAM devagRhAdau gajaghaNTAdiSu ca prasiddhAnAM TaGkAravaiSTaNatkRtikRtikR. nivizeSairavyAhatAni anidrutAni bahulIkRtAni baMhitAni gajagarjAravAH vyatAyanta vistAryante sma / gajazabdA bRhitaanyucynte| yadukkaM haimyAm -'gajAnAM garjabaMhite' iti / utprekSyate-mahItalAdbhUmImaNDalAdudvAsitasya niSkAsitatya durnayasyAnyAyasya prasthAne pracalane DhakkA paTahaH / 'DhakkA bherI dundubhirAnakaH' iti haimyAm / tasya kvaNitAni prayANapaTahadhvanaya iva // bhAMkAribherIninadannapherI daidigantAnapi pUrayantIH / karNAtithIkRtya kupakSalanirghoSivarSAzarabhIbabhUve // 66 // Page #658 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 13 sargaH] hIrasaubhAgyam / bhAmiti zabdaM kurvantIti bhAMkAriNya stAdRzyo bheryo dundubhayaH atilambAstAmramayA tayuktA yA ninadanyaH zabdAyamAnAH napheryaH pittalamayAH vicitraracanAvatyaH sukhavAdyA vAdinavizeSAstAH karNAtithIkRtya svazravaNAnAM prAghuNIH praNIya / zrutvetyarthaH / kutsitaH siddhAntaviruddhaH pakSaH svIkAro yeSAmetAvatAM kumatabhAjAm athavA mithyAdRzA lakSa: parolakSaH nirghoSo nitarAM ghoSaH kaTatkAraH . bhayAnakagarjitaM vidyA 'tayA sutA nirghoSiNyaH tAzca tA varSAzca prAvRpaH tAsAm / varSAzabdasya bahuvacanAntatvAt / shrbhiivbhuuve| aSTApadIbhAvaM bheje / varSAsu meghagarjitaM nizamya zarabhA utpatyotpatya bhUmau patitvA mriyante / tathA bherInapherIzabdAnAkarNya kupAkSikA api mRtaprAyA iva jAyante sma / kiM kurvatIH napherI: / nAdaiH khAdvaitazabdaidigantAnapi nikhilaharitAmavasAnagaharANyapi pUrayantInirbhara bharantIH // * saMdhyAdruhaH ke'pyavahanvihAyolihaH zayAmbhoruhi vaijayantIH / prakAzayantaH prati muktakAntaM mUrtAnurAgAniva rantukAmAH // 67 // ke'pi bhavyAH anucarA vA zayAmbhoruhi krkmle| ekavacanaM jAtivAcitvAt / pANipadmavityarthaH / vaijayantIH patAkA avahan dhArayanti sma / utprekSyate-rantukAmAH krIDitumicchavaH santaH muktakAntaM siddhavardhU prati mUrtAnanurAgAniva prakAzayantaH prakaTIkurvantaH iva / kiMbhUtA vaijayantIH / saMdhyAM saMdhyArAgazriyaM raktatayA druhyantIstasya spadhinIH / punaH kiMbhUtAH / vihAya AkAzaM lihanti spRzanti iti gaganamaNDalolekhinIH / atituGgAH ityarthaH // mRgIdRzaH kAMcana zAtakaumbhAnkumbhAzirobhiAbebharAMbabhUvuH / prAkkhagRhItAM suSamA stanebhyaH pazcAjighRknupajagmuSaH kim // 68 // . kAMcana mRgIdRzaH sadhavavadhvaH zirobhiruttamAGgaiH kRtvA zAtakaumbhAn varNamayAnku. mbhAn kalazAnbibharAMbabhUvuH bibhrati sma / utprekSyate-prAk pUrva khAmAtmIyAM gRhItAM parAbhUyopAttAM suSamAM sAtizAyinI stanebhyaH yuvatIprauDhapayodharebhyaH sakAzAtkathaMcanAnunayAdinA pazcAjighRkSun grahItumicchUn / kiMbhUtAn / upajagmuSaH AgatAniva // raupyAnipA nIlakajApidhAnA mUrdhasvadhIyanta tadA parAbhiH / mahAmahaM taM vacanApyadRSTaM draSTuM mRgAGkAH kimupeyivAMsaH // 69 // tadA tasminprabhupravezotsave parAbhiranyAbhiH padmavadanAbhiH raupyA rajatanirmitA nipAH kalazAH mUrdhasu mastakedhvadhIyanta dhriyante sma / kiMlakSaNAH / nIlakajasya indIvarasya apidhAnamAcchAdanaM yeSu / 'vaSTi bhAgurirallopamavApyorupasargayoH' asmAdatra vikalpo grAhyaH / tenAvagAho vagAhazca, apidhAnaM pivAnaM ceti / tadeva naiSadhe'pyAha-vrajati kumude dRSTA mohaM dazorapidhAyake' iti / utprekSyate-kacanApi kutrApi sthAne adRSTaM na nayanAbhyAM nibhAlitaM taM jagadadvaitamahAmahamatizAyinamutsavaM draSTuM Page #659 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 198 kaavymaalaa| sAkSAcakSurlakSIkartumupeyivAMsa: samAgatAH / kiMbhUtAH / mRgAGkAH salakSmANazcandrA iva / 'rAkAmRgAkA: saMsUya vibhAnti zaraNAgatAH' iti pANDavacaritre pUrNendubAhulyam // purazcarantaH pathi harSaheSAmiSAttadA valgitavellitAGgAH / gAyanti gandharvagaNA gaNendraguNAnvitanvanta ivAGgahAram // 70 // ___ pathi mArge puraH phatepurasaMghasya purastAccaranto gandharvANAM vAjinAM devagAyanAnAM ca gaNAH harSeNe yuktAH heSA hayadhvanayaH / 'heSA dveSA turANAm' iti haimyAm / tAsAM miSAtkapaTAt gaNendrasya gacchapuraMdarasya hIrasUrerguNAn gAyanti / kiMlakSaNAH / valgitadvitIyagativizeSaiH kRtvA vellitamandolitaM caJcalIkRtamahaM kAyo yaiste / tatrApyuprekSyate-aGgahAramaGgavikSepaM nRtyAGgavizeSaM vitanvanto vistArayanta iva // . vyasIsRpacchrotrasudhAyamAnagAnA tadA vainnikpngktirgre| . . kimAgatAmindrapurI purI tAM rasAdikSusturagAsyasaMsat // 71 // tadA tatra prakrame vaiNikAnAM patidhoraNI agre saMghasya purastAdyasIsapadvisarpati sma pracacAla / 'gacchati visarpatyayatyayate' iti kriyAkalApe / kiNbhuutaa| zrotrayoH zrotRzravaNayoH sudhAyamAnamamatamivAcarat gAnaM gItaM yasyAH / utprekSyate-atikrAntA khavaibhavaiH parAbhUtA indrapurI amarAvatI yayA tasyAH sarvanagarIbhyo'tizAyitvAt tAdRzIM zrIkarI nAma nagarI rasAdAzcautsukyAdidRkSuSTumicchurAgatA sametA turagA. syAnAM kiMnarANAM saMsatsabhA iva samUha iva / 'uDupariSadaH kiM nArhantI nizaH kimanaucitI' iti naiSadhe / 'uDupariSadaH tArAsamUhasya' iti tadvRttau / / niHsvAnavRnde pradaduH prahArAnkecidvipakSavrajavakSasIva / atADayanke'pi punarmudaGgAnamI sarandhrA dvimukhA itIva // 72 / / ke'pi niHsvAnavAdakA janA niHkhAnAnAM rAjavAdyAnAM 'dAmAMmA' iti prasiddhAnAM vRnde prakare prahArAn daNDamahatIH daduH / vAdayanti smetyarthaH / vipakSAnAM jinazAsa. napratyanIkAnAM vrajAnAM samudAyAnAM vakSasi hRdaye iva prahArAndadate / durvAdihRdayAnIva tADayanti / punaH ke'pi mArdaGgikAH 'mAddaliyA' iti prasiddhAH mRdagAnmurajAnatADayan dhoMdhoM doMdoM vA iti zabdaM kArayanti sma / utprekSyate iti hetostADayanti / iti kim / yadamI yatkAraNAdete saha ran|doSaizchidrervA vartante iti sarandhrAH sApaguNAH tathA dvimukhAH karNejapavaddhe mukhe yeSAM te / ekatra pRthak vadanti, aparatra ca bhinaM vadantIti dvimukhatvam / mRdaGgAstu naramAdalakSaNatve dvayoH pArzvayoH zabdAyante // vanapradezA iva ke'pyalAbUvyAlambivaMzA savirAvitAlAH / kecinmukundA iva kambuhastA vINAkarAH ke'pi gaNA ivAsan // 73 // Page #660 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 13 sargaH] hIrasaubhAgyam / 599 ke'pi janAstatsamaye vanapradezA vipinabhUmibhAgA iva alAvU tumbinIlatA tumbakaM ca vizeSeNAlambante Azrayante ityevaMzIlA vaMzA veNavo yeSAM yeSu vA amRtIyuktAH kevala tumbakena tantrIvAdakA vA Asan / tathA kecijanAstAladharA viziSTaM ravanti dhvanantItyevaMzIlA virAviNastAdRzAstAlA vvavvapuTAH sazabdatAlaTThamA vA yeSAM yeSu vaa| 'abhyabhUyata vAhAnAM caratAM gAtraziJjitaiH / marmaraH pavanodbhUtarAjatAlIvanadhvaniH // ' iti raghau / idAnImapi zuSkapatrAstAlataravaH sazabdA dRzyante ca / kecijanA: mukundAH kRSNA iva kambu: sAmAnyaH zaGkhaH pAzcajanyazca haste pANI yeSAM tAdRgvidhA babhUvuH / tathA kecitpuruSA gaNA IzvarasevakadevavizeSAH / 'pramathAH pArSadA gaNAH' iti haimyAm / te iva vINA vipnycii| tathA 'gaNanA tu prabhAvatI' iti haimIvacanAt prabhAvatInAmnI vallakI kare haste yeSAM tAdRzA AsannabhUvan // apUrayanke'pi tadA trirekhaanhNsaaymaanaanmukhpngkjaangke| vighnAdhipaM kiM vidhRtAvadhAnaM jighAMsayA vinatateH sRjantaH // 74 // ke'pi zAlikAH zaGkhavAdakAH tadA tasminvyatikare trirekhAnkamvUnapUrayan prANavAtaiH pUrayanti sma vAdayAmAsuH / kiMbhUtAn / mukhameva paGkajaM kamalaM tasyAGke utsaGge haMsAyamAnAn marAlAnivAcarataH / utprekSyate-vighnAnAM pratyUhAnAM tateoraNyA jighAMsayA hantumicchayA vinAdhipaM vinAyakaM vidhRtAvadhAnaM dattajJAnopayogam / sAvadhAnamityarthaH / kiMbhUtAH / mRjantaH kurvanta iva // gItiM jaguH kecana rAsakAMzca sUreryazaH ke'pi jayAravAMzca / kaizcinmudAnati tamo'pyakarti prAvati puNye kupathAnnyavarti // 79 // kecana janA gAndharvikA gIti madhuradhvaniM gAnaM jagurgAyanti sma / kecana rAsakagA* yakAH rAsakAn janmadinAdArabhya sUripadaizvaryaparyantAn rAsAn prAkRtabhASayA caritraprabandhAna vividhapUrvapuruSAvadAtAnvA jaguH / 'ke gai rai zabde' iti dhAtoH / kathayanti sma gAyanti iva / kecitstutivratAH puruSAH sUre dvArakasya yazaH jagajanajegIyamAnAM kIrtiM gAyanti sma / ke'pi maGgalapAThakAH jayAradAna, jayajayeti zabdAnudIrayanti ma / punaH kaizcinartakaiH anarti nRtyaM ckre| kyaa| mudA pramodAdhikyena |api punastamaH khAjJAnaM nijapApaM vA akati mUlAccheditam / punaH kazcidbhavikaiH / puNye idaM sarvamapyutsavAdikaM puNyAdhInaM tadaihikAmudhmikakAmivattattadeva kurma iti puNyaviSaye prAvarti pravartitam / ata eva kupadhAdunmArgAnyavarti gurubhaktIbhUtamanyaiI tanmAhAtmyAvalokanAnmithyAdRzAM kupakSANAM vA mArgAnmatAdvAtivartitam // khurairakhAni pracalatturaGgairdhAtrI khanitraiH khanakairivAtra / galanmadAmbhobhiribhairivAmbhodharairdharA paGkilayAMbabhUve // 76 // Page #661 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| atra gurumahotsave pracaladbhirgurusaMmukhaM gacchadbhisturaGgaira zvairdhAtrI dharitrI akhAni kSoditA / kaiH / khuraiH svcrnnnkhshikhaabhiH| kairiva / khanakairiva / yathA pUrtaRdbhiH 'uDa' iti bhUmau prasiddhaiH khanitrairiti bhUmikhananopakaraNaH khanitraiH 'kuddAlA' iti prasiddha staiH kRtvA dharaNI khanyate / punaH ibhaiH sindhuraiH galadbhiH kapolasthalebhyo niHsaradbhiH madAmbhobhiH dAnavAripravAhairdharA pRthivI paGkilayAMbabhUve jambAlajAlakalitA kRtA / kairiva / ambhodharairiva / yathA meghaiH payaHpravAhaiH bhUrjambAlajAlAkulA kriyate // saMkhyAtigaistadgajavAjipattizatAGgabhArodvahanAprabhUSNum / dhAtrA kRtA dhArayituM dharitrIM stambhA ivAhIndraphaNAH sahasram // 77 // dhAtrA jagatsRjA dharitrIM kSoNI dhArayitumatibhArAsahitayA pAtAlamUlaM yAntI rakSitum / utprekSyate-sahasraM dazazatImitA ahIndrasya nAgarAjasya phaNA vistRtazirAMsi eva stambhAH sthUNAH kRtAH praNItA iva / kiMbhUtAM dharitrIm / saMkhyAM gappa nAmatigacchantyatikrAmantIti saMkhyAtimA gaNanAtItA ye etasya sUreH saMmukhaM prasthitasya saMghasya gajAH kuarA vAjino vividhajanapadajanmAzvAH pattayo'nekajAtipAdacAribhRtyA manuSyAH pare vA zatAGgAsturaGgaRSabharathyasanAtharathAsteSAM bhAro'tIvavIdhavaH tasyodbahane uddharaNe aprabhUSNumasamarthI zaktirahitAm // taddhAstikAzvIyarathoddhutAbhidhUlIbhirastAriSatAkhilAzAH / kSiptairdigIzairiva digvadhUbhiH krIDadbhiradvaitarasena cUrNaiH // 78 // tasya saMghasya hAstikena gajagaNena tathA azvIyena vAjibrajena tathA rathaiH syandanarudbhUtAbhirutkhAtAbhidhUlIbhiH rajobhirakhilAH samastA api AzA dizaH astAriSata / 'stRJ AcchAdane' ayaM dhAtuH / AcchAditAH / utprekSyate-digvadhUbhiH khaharinmahilAbhiH saha krIDA rahaHsamaye khatantraM kAmapi kAmalIlAM vasantasamaya iva sRjadbhiH kurvadbhidiMgIzaiH dikpatibhiradvaitenAsAdhAraNena rasena zRGgAravilAsavinodena kSiptaH parasparoDAyitazrvAsayogairiva / 'vAsayogastu cUrNa syAt' iti haimyAm / 'abIra' iti prasiddhaiH // 'krIDAM sRjadbhiharitAM mahendraiH kSiptairivAdvaitarasena cUNe:' ityapi pATaH / tasyArtha:-krIDAmanyonyaM narma mRjadbhinirmimANairharitAM mahendaidikpAle: advaitAnanyasA. mAnyena rasena zRGgAravinodena digvadhUH khakIyakhakIya dikkAntAH prati kSiptaH preritevagairvAsayogairiva // calabalAkaM kaladhautakumbhaiH kalyANakumbhaiH sataDidvilAsam / rajobhirabhrAGkamudItagarja tUrasvarairabhramiva bruve tam // 79 // __ ahaM kavistaM mahotsavamabhraM saMjAtonatatoyadamiva truve kathayAmi / kiMlakSaNam / kaladhautAnAM rajatAnAM kumbhaiH kalazaiH kRtvA calantya uddIyamAnA gagane vilasanyo vaa| 'garbhAdhAnakSaNaparicayAt' iti meghadUtakAvye / balAkA vakAGganA yatra / tathA kalyANa Page #662 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 13 sargaH] hIrasaubhAgyam / kumbhaiH kanakakalazaiH saha taDitAM vidyutAM vilAsena vilasitena lIlayA vA vartate yattam / punaH kiMbhUtam / rajobhiruDInadhUlIbhirabhrANi vAdalakAni 'AbhalA' iti prasiddhAnyaGke koDe madhye yasya tam / punaH kiMbhUtam / tUrANAM vividhavAditrANAM kharainiHkhanairuditAH prakaTIbhUtA garjA garjitaM gambhIradhvaniyaMtra // . uddharSanidhyAnadhRtAvadhAnasaudhAgrajAgratpurasundarINAm / vIthI divo vakrasahasrapatraiH sahasracandreva tadA didIpe // 80 // tadA tasminnutsavasamaye uddharSasya prabhupravezamahotsavasya / 'kSaNotsavoddhavoddharSam' iti haimyAm / nidhyAne nirIkSaNe dhRtaM sthApitamavadhAnaM manodhyAnaM vA yAbhistathA saughAnA khakhagRhANAmagre zikhare upari jAgratInAM sAvadhAnatayopaviSTAnAM sthitAnAM vA purasunda. rINAM zrAddhavyatiriktanagaranArINAM vakrasahasrapatraiH vadanakamalaiH kRtvA divo vIthI gaganapaddhatiH sahasraM dazazatIsaMkhyAkAH sahasrazo vA candrA indavo yasyAM tAdRzIva didIpe zobhate sma // . asaji sRSTividhinA navA kiM garbhAdbhuvo vA kimamI nirIyuH / samaM nipetuH kimutAmbarAdvA vijJairjanAnvIkSya tadetyatarki // 81 // tadA tasmin saMghasya sUrisaMmukhasamAgamanasamaye pramANAtItAn janAn lokAn vIkSyAvAlokya vijJairvizeSeNa vicAracaturaiH ityamunA prakAreNa atarki vicAryate sm| iti kim / vidhinA sRSTikartA kiM navA aparA navInA sRSTivizvanirmitiH kRtA / vAtha vA amI janAH bhuvo bhUmergarbhAnmadhyAmki nirIyuH nirgatAH / utAtha vA ambarAdAkAzAt samaM ekakAlametAvanto nipetuH nipatitAH // nabhombupAnabda ivAnaghItArthanAnsujannarthijanAnpareSu / khagauravaurvIvahanapraNItasaMzItizeSaH sa cacAla saMghaH // 82 // sa phatepurasatkaH saMgho janasamudAyaH / 'saMghasArthoM tu dehinAm' / cacAla sUrisaMmukha pratiSThate sma / kiMbhUtaH / khasyAtmano gauraveNa hAstikAzvIyarathakaDyAdijanitAtibhAreNa * yuktAyA urvyA bhUmervahane dhAraNe praNItA vihitA saMzItiH saMzayo yena / hA mayA atibhAravatIyaM jagatI kathaM haviSyate iti saMzItiH tAdRzaH zeSo nAgAdhirAjo yatra / saMghaH kiM kurvan / pareSvanyavadAnyajaneSu viSaye na adhItA paThitA abhyastA vA artha. nA yAcanA yaiH tAdRzAnArthajanAn yAcakalokAn sRjan kurvan / ka iva / abda iva / yathA vArido nabhombupAn nabhasto varSadvAridAtpatatproccaiH kRtaM prasAritaM cakSupuTAntarAyAtamambu pibantIti nabhombupAn vappIhAn / tata evoktam-'eka eva khago mAnI ciraM jIvatu cAtakaH / pipAsito vA mriyate yAcate vA puraMdaram / / ' iti / pareSu vyatirikajanAzayeSu viSaye nirmuktArthanAnkaroti // Page #663 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 602 kaavymaalaa| dhAtrIpavitrIkRtaye praNItajani punaH kiM vasubhUtiputram / saMgho munInAM maghavAnamenaM svacakSuSogoMcarayAMcakAra // 83 // saMgha enaM pAtisAhisabahumAnAbAnAyAtaM munInAM sAdhUnAM maghavAnaM purahUtaM zrIhIravijayasUrIzvaraM svasyAtmanazcakSuSolocanayogocarayAMcakAra / vilokate smetyarthaH / utprekSyate-dhAtryA bharatakSetrakSoNyAH pavitrIkRtaye pAcanIkaraNAya punardvitIyavAraM praNItA vayameva kRtA janiH khotpattiyena tAdRzam / kiMvat / vasubhUtiputraM gautamakhAminamiva / 'zrIindrabhUtiM vasubhUtiputrapRthvIbhavaM gautamagotraratnam' iti pUrvAcAryastutau // iti purasaghakRtahIrasUrisaMmukhakaraNotsavaH // prakSAlya dugdhAmbudhinA payobhiH kRtaM niraGkaM tanujanmamohAt / purIdidRkSopagataM mRgAGkamivainamanviSya tutoSa saMghaH // 84 // . . saMgha enaM sUrimanviSya vilokya tutoSa jaharSa / utprekSyate-purIdidRkSayA zrIkarInagarIlakSmIsamIkSaNakAyA upagatamAyAtam / 'Agamane gamanArthAH samabhyupAGbhyaH parAH kathitAH' iti kriyAkalApe / mRgAGkaM candramasamiva / kiMbhUtam / dugdhAmbudhinA kSIrasamudreNa tanujanmanA khaputrasya mohAtsnehAt candra kSIrasamudrotpannatvena dvayorjanyajanakabhAvasaMbandhaH / payobhiH khakSIraiH kRtvA prakSAlya dhAvayitvA niraI nirgatakalaGka. malinimAnaM kRtaM niryitam // khAhAnvitaM vahimivopayantA zrIsaMghalokaH sumukhIsakhastam / pradakSiNIkRtya samAdhipadmAnuSaGgabhAjaM praNanAma bhsyaa.|| 85 // zriyA mahA yuktaH saMghastaM guruM bhaktyA praNanAma namaskaroti sma / taM kiMbhUtam / samAdhipadmAviziSTatamadhyAnalakSmA sahAliGganaikatAnAdAnuSaGgo mithaHsaMzleSasaMbandhastaM bhajatIti / saMghaH kiMbhUtaH / sumukhyaH striyaH sakhAyo yasya / kiM kRtvA / pradakSiNIkRtya tisraH pradakSiNA datvA / ka iv| upayanteva / yathA naravADayoSitsakha: pariNetA svAhayA khapatnyA anvitaM sahitam / 'svAhAgrAhIpriyasya ca' iti haimyAm / vahiM pradakSiNIkRtya praNamati / 'anvAsitamarundhatyA khAhayeva havirbhujam iti raghuvaMze / tathA 'hA khA. hApriya dhUmamaGgajamamuM sUtvA na kiM dUyase' iti sUktoleH // reNurjighAMsurlaghimAnametatkramau kimAzliSya vitiSThamAnam / praNemuSAM janmajuSAmalIkalalAmalIlAzriyamaznata sma // 8 // reNuH prabhupadAmbujarajaH praNemuSAM praNatAnAM janmajapA prANinAmalIke bhAlasthale . lalAmalIlAyAstilakavilAsasya zriyaM zobhAmaznute sma vyApnoti sma / lebhe ityarthaH / kiMbhUtaH reNuH / etatkramau sUripAdau AzliSyAliGgaya vitiSTamAno vasan / utprekSyatelaghimAnaM nijalaghubhAvaM jighAMsuIntumicchuriva / 'ye jAtyA laghavaH sadaiva gaNanAM Page #664 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 13 sarga: hIrasaubhAgyam / prAptA na ye kutracitpadbhayAmeva vivarjitAH pratidinaM bhUmau vilInAzciram / utkSiptAzcapalAzayena marutA pazyAntarikSe sakhe tuGgAnAmuparisthiti kSitibhRtAM kurvanyamI pAMsavaH // ' iti sUktokerlaghimA reNUnAm // namrAGgabhAjAM bhagavannakheSu dRgdantapatismitabimbitAni / bAlendubimbeSu cakoratArAcandrAtapAH kiM militA vibhAnti // 87 // bhagavannakheSu sUrendracaraNakAmAGkuzeSu namrANAM namanazIlAnAmaGgabhAjAM prANinAM dRzo netrANi, tathA dantapatiH pramodavazAdvikasitavadanAravindAnAM dazanazreNI, smitaM hasitaM teSAM pratibimbitAni vibhAnti / utprekSyate-bAlAnyudayamAnAni indUnAM candrANAM bimbAni maNDalAni teSu militAH snehena ekatrabhUtAH cakorA jyotsnApriyAstathA tArakAzcandrakAntAzcandrAtapAzcandrikAH kim // prabho khainapranitambinInAM kaMcacchaTAnAM pratimA dhriyante / kharbhANuvidveSijigISayArbhamArtaNDabimbairiva maNDalAyAH // 8 // prabhohIrasUre khaiH kramakAmAzairnamrANAM bhaktiprahatvena namaskaraNazIlAnAM nitambinInAM vanitAnAM kacacchaTAnAM kezapAzAnAM pratimAH pratibimbAni dhriyante aashriiynte| utprekSyate-kharbhANurvidhaMtudaH sa eva vidveSI pratipakSastasya jigISayA jetumicchayA hantuM vAJchayA vA arbhA udayamAnA ye mArtaNDA bhAskarAsteSAM bimbaimaNDalAmAstaravA. raya iva dhAryante dhriyante iva // jaheSire'zvAzca gajA jagarjunidhyAnataH sAdhusudhAmarIceH / jambhadviSadvAjigajAnivAtmagotreSu vRddhAnpavituM hayantaH // 89 // sAdhusudhAmarIceH vAcaMyamAmRtakiraNasya sUrenidhyAnataH darzanAdeva / 'nidhyAnamavalokanam / darzanam' iti haimyAm / azvAH pramodAjaheSire heSAravaM vidadhate sma / ca punagaMjA hastinaH jagarjuH sajalajaladhararAvAnuyAyi garjAravaM vidadhire / utprekSyate-A. tmanaH khasya gotreSu vaMzeSu vRddhAnagrajAnAdyAnvA jambhadviSataH puraMdarasya vAjino vAhA gajA dviradAH / uccaiHzravasa: airAvaNo gajaH samutpannastatsaMtAnAni pare'zvA gajAzca / yathA cmpuukthaayaam-'kiNlkssnnH|sklsuraasurkrprighprivrttmaanmndrmnthaankmthitdugdhaambhonidherjni janitajagadvismayA smarajananI lakSmImRgAGkasuratarudhanvantarikaustubhoccaiHzravasA sahabhUH zazadharakAntirairAvatastatprasUtiriyamazeSavanAnyalaMkaroti / yathaiva airAvatasya tathaivoccaiHzravaso'pi prasUtiriti // utkaNThulAstandulalAjamuktApatayA pramodAtpathi paurknyaaH| avAkiraMstaM pRSataiH pravRddhapayodhivelA iva zarvarIzam // 9 // utkaNThulAH sotkaNThAH / 'udaH kaNThAdulo matvarthe utkaNThulaH' iti prakriyAkaumudyAm / Page #665 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| tathA-'sa sUryodayAdAk nalinIgulmavimAnagamanArthamutkaNThula: saMyamapratipattaye praharSaka:' ityAcArapradIpe shriirtnshekhrsuurikRte| paurakanyA nAgarikakumArikAH pathi mArge pramodAdAnandAttaM guruM tandulAzcokSA akhaNDAH tuSakalakalamAstathA lAjA bhraSTA yavAH / lAjairvardhApanaM zAstreSu dRshyte| yathA-'avAkiranvayovRddhAstaM lAjaiH paurayoSitaH' iti raghau / tathA mukkAphalAni tAsAM patathA zreNyA avAkiran vardhApayanti sma / kA iva / pravRddhapayodhivelA iva / yathA candracandrikA liGganapravardhamAnapayasaH payodheH samudrasya velA jalavRddhiH / 'velA syAvRddhirambhasaH' iti haimyAm / pRSataiH payobindubhiH kRtSA zarvarIzaM rajanInAyakaM candramavakirati vardhApayati // iti guruvandanAdhikAraH // vizAM dRzaH prINati zakraketAviva kssnne'sminbhliibhvissnnau| . . nizamyatA vartmani pauravRddhAvizvastakAntAzubhazaMsitAni // 91 // ekatra jAgratrijagadvibhUtididRkSayAtropagatA prabheva / zanaiH zanaiH saMcaratAtha tena phatepurasyopapuraM prapede // 92 // (yugmam) atha saMghasya saMmukhAgamavandanAnantaraM zanaiH zanairmandaM mandaM saMcaratA yugapramANakSoNIsamIkSaNakrameNa pracalatA sUriNA phatepurasya sAhirAjadhAnyA upapuraM zAkhApuraM prapede sNshrite| tatrAjagAmetyarthaH / utprekSyate-ekatra ekasminneva zrIkarIlakSaNasthAne jAgratyAH sphuranyA vasantyAH trijagatAM trayANAM bhuvanAnAmapi vibhUterlakSmyA didRkSayA draSTa mi. cchayA atra phatepurasamIpe upagatA sametA prabhA alakA dhanadanagarIva / 'purI prbhaa| alakA vakhokasArA' iti haimyAm / tena kiM kurvatA / vartmani mAge paureSu nAgarikeSu vRddhA mukhyAsteSAmavizvastAnAmavidhavAnAm / suvAsinInAmityarthaH / 'vizvastA vidhavA same' iti haimyAm / tAdRzInAM kAntAnAM sAmAnyataH strINAm / atha vA pure bhavAH pauryaH pauryazca tA vRddhAH pauravRddhAH nagarasaMbandhinyastathA mahatyaH tathA avizvastAH sadhavAstAdRzInAM vazAnAM zubhazaMsitAni AzIrvacanAni nizamyatA zRNvatA paiRSaviSayIkurvatA / kasmin sati / zakraketau indradhvaja iva asminprabhupraveze saMmukhakaraNalakSaNe kSaNe bahalI. bhaviSNau dRDhIbhavanazIle bahutame jAyamAne sati vizAM jagajanAnAM dRzo locanAni prINati prahlAdayati / sarvanetrAnandadAyitvAt / 'purahUtadhvajasyeva tasyonayanapatayaH' iti raghau // yugmam // sa zrIkarIM gantumapIhamAnaH zAkhApuraM bhUSayati sma suriH| AzleSituM kevalapadmavAsAM zreNImivAtmA kSapakAbhidhAnAm // 93 // sa sUriH zrIkarI sAhinAlaMkRtAM nagarIM gantuM prayAtumIhamAno'pi zAkhApura phatepurasyopapuraM bhUSayati sma alaMcakAra / ka iva / Atmeva yathA bhavazvaramazarIrI jIva: kevalapadmavAsAM kevalajJAnarUpAmaravindamandirAM lakSmImAzleSitumAliGgituM prAptamIhamA Page #666 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 13 sargaH) hIrasaubhAgyam / no'pi pUrva prathamaM kSapaka ityabhidhAnaM nAma yasyAstAdRzIM zreNImalaMkurute prathamaM kSapakazreNImAzrayati // vidhAtRputrItanayairivAyaM tostUyamAno'nupadaM kviindraiH| tatrApi nirbandhavazAdvazIndraH sAmantabhUbhRdbhavane nyavAtsIt // 94 // ayaM vazIndraH jitendriyANAM madhye vAsavo hIrasUristatrApi zAkhApure'pi nirbandhavazAdatyAgrahAnurodhAt sAmantabhUbhRdbhavane sAmantaH khalpajanapadagrAmanagarAdhipaH sa eva bhUbhRt pRthivIpatiH tasya bhavane / jaganmallanAmA kacchavAha iti keSAMcidrAjanyAnAM jAtivizeSA etAvatA jaganAlakacchavAhA tasya gRhe nyavAtsIt nivasati sm| kiM kriyamANaH / anupadaM pade pade sthAne sthAne kavIndraiH paNDitamaNDalAkhaNDalai: tostUyamAnaH atizayena kAvyAdibhirvarNyamAnaH / utprekSyate-vidhAtubrahmaNaH putryA nandinyAH / 'dazamaM brahmaNaH sutA' iti sarakhatInadyA apyabhidhAnam / 'brahmaputrI sarakhatI' iti haimyAm / vAgdevatAyAH tanayaiH putrairaGgajairiva sArakhatakumArairiva // pacelimAnprAktanakarmarogArasAyanaM divyamivApanetum / tatrApi zakraH zaminAM sadasyAnuddizya dharma kathayAMbabhUva / / 95. / tatrApi jaMganmallabhUbhRdbhavane'pi zaminAmupazamavatAM sAdhUnAM zakraH puraMdarastanmadhye vA vAsavaH / sarvotkRSTazAntarasavattvAt / sUriH sadasyAn sabhyAnuddizya aGgIkRtya / atha vA sabhAsadAmAyatihitahetave dharma. bhagavadbhASitamutkRSTamaGgalamazeSasaMpadupAdAnaM dharmadezanAM kathayAMbabhUva dizati sma / utprekSyate-pacelimAn paripAkamudayAvalikA prapedA* nAn prAkanAn pUrvajanmanirmitAn karmANi jJAnAvaraNIyAdikAnyaSTau tAnyeva rogAn . dAnAzayituM apanetuM nivArayituM divyaM devasaMbandhi rasAyanamauSadhavizeSa iva pApaga'mahAmayAn sudhArasamiva // nipIyamAnA zravaNAJjalibhyAM taddezanAsArasudhAbudhAnAm / dantAMzumizramitamUrtirantaramAntyupeyAya bahiH kimeSA // 96 // zravaNau karNAvevAJjalI yojitapramRtapANI tAbhyAM kRtvA nipIyamAnA sAdaraM zrUya- mANA tasya sUrerdezanA vyAkhyAnarUpA sArA prakRSTA sakalapadArthAvabodhakArakatvAt vargApavargAvisarvavaibhavadAyakatvAcca sAratvam saiva sudhA pIyUSam / atha vA. dezanaivAsAro vegavatI vRSTiryasyAH tAdRzI sudhA amRtaraso vA budhAnAM sakarNAnAM zrotRNAmantarhRdayamadhye amAntI akhaNDitapravAha AgacchadamRtabAhulyena sthAtumazaknuvantI stii| utprekSyate-dantAnAM dazanAnAmaMzubhiH kiraNairmizraM vyAptaM yasmitaM pramododayAdISaddhasitaM tadeva mUrtideho yasyA eSA pratyakSalakSyA bahistAbAhyasthAnakamupeyAya samAgateva // nizamya vAcaMyamavAsavasya tAM dezanAM straiNasakhA mnussyaaH| parasparaspardhitayA vavarSadAnaramAnairiva vAraNendrAH // 9 // Page #667 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| vAcaMyamAnAM vAksumatimAjAM yatInAM vAsavasya indrasya tAM dharmadezanAM nizamya zravaNapAraNAM praNIya baiNasakhA strIsamUhAH sakhAyo yeSAm / strIbhiH sahitA ityarthaH / parasparamanyonyaM spardhitayA saMharSazIlabhAvena amAnairmAnAtItairdAnairdraviNavizrANanairvavarSa: varSanti sma / ka iva / vAraNendrA iva / yayA kuararAjA gandhasindhurA amAnaiH kapolalocanamedgudakaralakSaNasaptasu sthAnakeSu aviralanirgalanatayA mAnAtItairdAnairmadavArimirSanti // vadAnyavizrANanamIkSamANo mAlinyamAlambata raajraajH|.. anvarthanAmA prathitastrilokyAM kubera ityeSa tadAdi vidmaH // 98 // tadetyadhyAhArasvatsamaye vadAnyAnAM dAnazauNDAnAM vizrANanaM vividhAMzukarajatasuva.. bhiraNAdipradAnamIkSamANaH khalocanAbhyAM sAkSAdvibhAvayan dhanezvaratvena puSpakavimA: nAdhirohaNabhuvanavilokakatvena ca sAkSAdIkSaNaM rAjarAjaH rAjJAmapi rAjA cakravartI yakSezvarazca dhanadaH / 'yakSaH puNyajano rAjA guTako vaTavAsyapi' iti haimyAMm / tathA 'kailAsaukA yakSadhananidhikiMpuruSezvaraH' ityapi haimyAm / mAlinyaM yadyapyahaM dAnazUro'smi tathApyeteSAM gaNanAtigakAmitAdhikadAnAgre vadAnyagaNanAyAmahaM na kiMcidapIti vicchAyatAmAlambata zrayate sma / tatra mAlinye vayamevaM vidmaH / tadAdi taddinAdArabhya eSa rAjarAjaH kutsitaM vicchAyIbhavanAdanIdRzaM veraM zarIraM yasya sa kubera ityamunA prakAreNa anugataH sadRzIbhUto'rtho yatra tadanvaryam / satyArthamityarthaH / nAmAbhidhAnaM yasya tAdRzatrilokyAM jagatraye'pi prathito vikhyAti prAptavAniva // tadArthivAJchAvacanAnurUpaM vihApitaM saptahayo'vasAya / karAnsahasraM pravisAya vAhamivASTamaM tatpurato vRNIte || 99 // tadA tasyAM dAnavelAyAM saptahayaH sUryaH sahasraM dazazatI karAn sahasrasaMkhyAkAn hastAn visArya karAH kiraNAH hastAzca / aSTamaM vAhaM turaGgaM teSAM vadAnyAnAM. purato'gre vRNIte yAcatIva / kiM kRtvA / arthinAM yAcakAnAM vAJchAyA manaso'bhilaSitasya vaca. nasya yAcanArUpavAkyasya cAnurUpaM tulyaM yogyaM vA vihApitaM vitaraNam / dAnamityarthaH / avasAya vijJAya // iti sUridezanAnantaraM zrAddhadAnam // * atha. varSAgamanArambha:hantuM tptoriv tApamuAstadAmbare'mbhodhara ullalAsa / puraMdaraH sUripuraMdarasya vivandiSuH patkajamAgataH kim // 10 // yadA yasminneva divase zrIhIravijayasUrayo jaganmallakacchavAhagRhe sametAstadA tasminneva vAsarAparAhnasamaye ambare AkAze'mbhodharaH sajalajalavAhaH ullalAsa unnamA vyAyAti sma / utprekSyate-urvyAH pRthivyAstapa"ISmakAlasya / nidAghasamayajanitamityarthaH / tApaM saMjvaraM taptibAhulyaM hantuM vyApAdayitumiva / punarutprekSyate-sUripuraMda Page #668 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 13 sargaH] hIrasaubhAgyam / rasya hIrasUrivAsavasya atha ca sUreH khIyAcAryasya vAcaspateH puraMdarasya khAminaH patkajaM caraNAravindaM vivandiSurnamaskartukAmaH puraMdaraH zakraH kimAgataH / puraMdarazandena zakro meghazca procyate / yaduktam-'yAcate vA puraMdaram / pUrva likhitamastyetat / aya vA meghavAhanatvAtpurahUto'pi / atha vA megho'pi divyakharUpastena tasya vandanamapi yuktam / yaduktaM meghadUte kAvye-jAnAmi tvAM prakRtipuruSaM kAmarUpaM maghonaH' iti / indrasya tu namaskaraNaM prasiddhameveti // pravAsihRvAridhimAthamanthAcalopamaM vAridharo jgrj| vIrAvataMsAlasasUnazastraM protsAhayanvizvajigISayeva // 101 // pravAsinA pAnthajanAnAM nijayuvatIjanaviyogavyAkulIbhavat hRt hRdayameva vAridhiH samudrastasya mAthe manthanaM. mAsthasvasmin manthAcalo mandarAdristasyopamA sAdRzyaM yasya / 'virahimanastudi' iti campUkathAyAm / tAdRzo vAridharo megho jagarja garjAravaM kurute sma / utprekSyate-vIrAvataMsaM sarvasubhaTAnAM madhye zekharAyamANaM nidAghe dAghabAhulyena jagadyuvajanavijayakriyAvidhAcalasamAlasyabhAjaM tAdRzaM sUnAni kusumAnyeva zastrANi praharaNAni yasya sa kusumAyudhaH kAmastaM vizveSAM tribhuvanajanmabhAjAM surAsurana. rANAM jigISayA khavazIcikIrSayA protsAhayan mahodyamayuktaM kurvanniva pragalbhabhAvo. pagataM vidadhAna iva // pauSpeNa cApena jaye trilokyAH smareNa duHkhIbhavatArthitena / amoghamambhojabhuveva cakre tadarthamAkhaNDalacApacakram // 102 // 'ambhojabhuvA jagatsRSTikartA tadartha kaMdarpakRte / utprekSyate-amoghaM devadAnavamAnavalokeSu sarvatrApyaskhalitamAkhaNDalacApacakraM zakrakodaNDamaNDalaM cakre kRtamiva / kiMlakSaNena ambhojabhuvA / pauSpeNa kusumasaMbandhinA prasUnamayena cApena zarAsanena kRtvA trilokyA jaye tribhuvanavazIkaraNe duHkhIbhavatA kaSTaM prApnuvatA smareNa manobhavena a. rthitena yAcitena // .. vizleSiyoSAvirahoSmazuSyattanUnihantuM dayitena rtyaaH| kArzAnavaM zastramiva prayuktaM vyalIlasamyoni taDidvitAnam // 103 // vyomni gaganAGgaNe taDitAM vidyutAM vitAnam / vRndamityarthaH / vyalIlasaddIpyate sma / utprekSyate-ratyA dayitena bhI smareNa prayuktaM preritam / muktamityarthaH / kArzAnavaM kRzAnusaMbandhi vahimayaM zastramiva / kiM kartum / vizleSo nijavallabhaiviyogo vidyate yAsAM tA vizleSiNyo virahiNyastAdRzyo yoSAH kAminyaH tAsAM virahoSmaNA prabalapriyaviyogatApena zuSyantIH zoSaM prApnuvantIH / kRzIbhavantIrityarthaH / tanUH zarIrANi nihantuM jvAlayitumiva // Page #669 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| Akramya daityAripadaM sthitasyAmbhodasya mAhAtmyamudIryate kim / kRtAntatAto dazadikprasArikaro'pi yenAdharito mahakhI // 104 // daityAnAM dAnavAnAmareniSUdanasyApi padaM sthAnaM rAjyaM vAcaraNaM ca viSNupadamAkramya sthitasyAbhivyApya vasataH ambhodasya meghasya mAhAtmyaM mahimA kiM udIryate varNyate kthyte| yena kAraNena ambhodena mahakhI pratApavAn tathA dazasu dikSu vyApnuvantItyevaMzIlAH karA rAjadeyAMzAH kiraNAzca yasya tAdRkSaH / tathA kRtAntasya sakalasurAsuranaralokasaM.. harturapi tAtaH pitA adharitastiraskRtaH / AcchAdita ityarthaH / 'karaH pratyAyazumbhayoH / razmau varSopale pANI' ityanekArthaH / 'pratyAyo rAjagrAhyo bhAgaH ityarthaH' iti tadavacUrNiH / meSe samunnate raviH kasya khAsyaM na darzayatItyadharIkaraNameva // .. prApte priye'bde'jani bhUjanIyaM vappIharAvaiH kRtcaattukev| . . prodbhinnakandaiH pulakAGkitevArabdhAGgahAreva kalApilAsyaiH // 105 // priye prANanAthe abde meghe prApte samAgate sati bhUjanI vasudhAvadhUH vappIhAnAM sAraGgANAM rAvaiH priya priya iti zabdaiH kRtvA kRtaM vinirmitaM cATa priyaprAya vAkyaM yayA sA kRtacATukA tAdRzIvAjani jAtA / prodbhiH prakaTIbhUtaiH kandaiH kandalai: pulakena romAJcena aGkitA kalitevAjani / tathA kalApinAM mayUrANAM lAsyairnRtyaiH ArabdhaH kRtaH aGgahAro'GgavikSepaH tANDavavizeSo yayA tAdRzIvAsIt // prekSya kSaNaM kAmarasonmadiSNUghanAnuSaGgeNa taraGgitAGgI / putrIH savantIH pitaro girIndrAH prasthApayantIva patiM payodhim // 10 // pitaro janikartAraH tato girIndrAH mahAzailA himAcalAdyAH putrIraGgajAtAH parvatotpannatvAt sravantInadIH / utprekSyate-patiM bhartAraM payodhiM samudraM prati samudrasya nadIpatitvAtprasthApayanti preSayantIva / kiM kRtvA / . kSaNaM kSaNamAtraM kAmamatizayena rasaiH payaHpUraiH unmadiSNUrunmattAH raGgattaraGgaistarItumazakyAH taTasthitazAkhiniSUdinIrvA / tathA ghanAnAM vArivAhAnAmanuSaGgeNa saMgamena taraGgAH kallolAH saMjAtA asmistAdRzamaGgaM zarIraM yAsAM tAdRzIH prekSya dRSTvA / anye'pi pitaraH muhUte kaMdarparasena unmattA dhanarupapatibhiH samaM saMgamena taraGgitamupacitamaGgaM kAyo yAsAM tAdRzIH vaputrIH prekSya bhartuH pArzve prasthApayanti // khayaM dharitrIdharatAbhiSekotsave prayuktAnkajajanmaneva / tadonnamannIradamuktadhArApayaHpravAhAnavahanmahIdhAH // 107 // tadA tasminvarSAkAle unnamanto nIrabhArairnamrIbhavanto bhUmaNDalamambaratalaM vArmavardalakairekIkurvanto vA ye nIradA ghanAstairmuktA yA dhArA vArivRSTilekhAstAsAM payasAM pAnIyAnAM pravAhAn mahIdhrAH girayaH zailA avahandhArayanti sma / utprekSyate-kajajanmanA brahmaNA Page #670 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 13 sargaH] hIrasaubhAgyam / 609 khayamAtmanaiva dharitrIdharatAyA rAjanvattvasya bhUmIbhAroddhatAyA vA abhiSekaH paTTAbhiSekakaraNaM tasyotsave prayuktAnpreritAniva // kimambumukcakriNamaikSya vAtacamUpatikrAntadigantacakram / tadA mudhAbhUtanijaprayatnA vizazramurjiSNunRpAH prayANAt // 108 // tadA tasminmeghAgamasamaye jiSNunRpA jayanazIlA rAjAnaH pararAjajanapadajayodyatA bhUpAlAH prayANAdabhiSeNanAdvizazramurvizrAntAH sthitAH / kiMbhUtAH / mudhAbhUtA viphalA jAtA nijA AtmIyAH prayatnA vyavasAyA yeSAm / aviralasalilapUrapUritapRthivItalagamanAgamanasAmarthyAbhAvAdbhagnodyamAH / utprekSyate-ambumuk meghaH sa eva cakrI sArvabhaumastaM kimaikSya dRSTvA / kiMlakSaNam / vAta uttarAhapavananAmnA camUpatinA senAnyA AkrAntaM vAyattIkRtaM khAmijImUtanUtanAbhrakAjJAvRtaM kRtaM dizAmantAnAmavasAnAnAM cakra maNDalaM yena // ambhobhRtAbhrabhramadabhralekhA vibhUSayanti sma suparvavIthIm / zake trilokIjayajAgarUkasUnadhvajorvIdhavagandhanAgAH // 109 // ambhobhiH pAnIya tAni yAnyabhrANi payovAhAsteSAM bhramatAM pratidizaM paryaTatAma. bhrANAm 'AbhalAM' iti prasiddhAnAM lekhAH zreNayaH suparvavIthIM sudhAzanapaddhati gaganAjhaNaM vibhUSayanti sma / tatrAhamevaM zaGke vitarkayAmi / zaGke ivArthe vA / utprekSyatetrilokyAtribhuvanasya jaye vijayakaraNavyavasAye jAgarUkasya jAgarazIlasya sotsAha vihitAbhiyogasya sUnadhvajo madanaH sa eva uvIMdhavo bhUpatistasya gandhanAgAH saptadhAprasravatprabalamadajalasugandhitabandhurasindhurA iva / rAjJAM hi hastibhirbhAvyam / caNDapradyotasyeva // nabhaHsthalIsaMvalitAmbuvAhAnsamIkSya rAsA dadire pramodAt / .. kuTumbinIbhiH kimu zUrarAjAbhibhUtijAyAstadupajJakIrteH // 110 // nabhaHsthalyAM gaganamaNDale saMvalitAnbahalIbhUtAnambuvAhAn vAridharAn samIkSya sotkaNThaM vilocanagocarIkRtya kuTumbinIbhiH kuTumbikaghanastanIbhiH pramodAt harSAtirekAt rAsA rAsakA dadire dattAH / yaduktaM campUkathAyAm-'kalApoccamukhamaNDalAH' iti / 'kAya jaladharapAnIyAya lApA: zabdAH kuTumbinIjanajegIyamAnamegharAsakAstaiH kRtvA ucca mevAgamanAvalokanAyovIkRtaM mukhamAnanaM yaisvAdRzA maNDalA dezA yAsu iti tahippanake / iti meghAgame kuTumbinInAM rAsakapradAnam / utprekSyate-zUrANAM zatasahasralakSakoTiyodhinAM subhaTAnAM bhAskarANAM ca tathA rAjJAM sAmantanRpANAM mUrdhAbhiSiktAnAM samrAjAM candrANAM cAbhibhUtaiH parAbhavanAjAyate iti zUrarAjAbhibhUtijA tasyAstadupajJaH sa megha eva upajJA AyaM jJAnaM yasyAH sA cAsau kIrtizca tasyA iva subhaTarAjajayopArjitAyA meghasya kItiriva rAsakA ityarthaH // Page #671 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| tadA varANAM dvijavatkanInAM garjAttavedadhvanirambuvAhaH / zAkhAkaraihiyati sma bhUmIruhAM pravAlAgrakarAMllatAnAm // 111 // tadA tatra prAvRTraprathamasamaye avanivanAnAM navapallavIbhavanAnantaramambuvAho megho bhUmIruhAM pAdapAnAM zAkhA eva karAH pANayastaiH kRtvA latAnAM pravAlAH pallavA evAprakarA hastAgrANi tAn grAhayati sma / kiMvat / dvijavat yathA brAhmaNo varANAM pariNetRNAM zAkhAvallambamAnaiH karaiH / atra skandhAdArabhyAgulI yAvatpANireva vivakSitaH / kanInAM kumArikANAM pravAlavadayAnprakRSTAn zoNimasaukumAryayuktAn hastAn grAhayati / tatra tAvadvedapAThoccAro bhavati / tamevAha-kilakSaNo'mvudharaH / garjAH stanitAnyeva AttA gRhItA vedadhvanayo vivAhocitoccaritA vedaRcA zabdA yena // atrairanIkairiva digvibhaagaanaakraamtshchinntprtudsyoH| / / kekAravaiH kiM kriyate'mbudasya jayadhvanizcandrakibandivRndaiH // 112 // ambudasya jaladharasya candrakino mayUrAH / 'acchAcchaiH zukapicchagucchaharitaizchinnA vanAntAstuNaiH sevyAH saMprati sAndracandrakikulairuttANDavairmaNDitAH' iti cmpuukthaayaam| ta eva bandivRndAni maGgalapAThakapaTalAni taiH kekAravaiH kekA iti zabdaiH kRtvaa| utprekSyate-jaya jaya iti dhvaniH kriyate kiM vidhIyata iva / 'sarUpANAmekazeSaH' iti ekapazcajayazabdo'vaziSTaH / ambudasya kiM kurvataH / anIkaiH kaTakairivAbhairvaddalakaiH kRtvA digvibhAgAn samastAnAM haritAM pradezAnAkrAmato vyApnuvataH khAyattAnvA sajataH / punaH kiMbhUtasya / chinno mUlAdunmUlitastapartuniMdAghasamaya eva dasyuH zatruryena // viSaprado'sthAsnu jaDAzayazcetyapAcikIrSuH khamivApavAdam / .. tadAmbudastaM kakudaM munInAmupAsanAgocaratAM ninAya // 113 // tadA prAvRTkAle ambudo ghanAghanaH taM munInAM zramaNAnAM madhye kakudaM zreSThaM mukhya sUrim / 'kakudaM tu pradhAneM'se vRSAGke rAjalakSmaNi' ityanekArthatilake / upAsanAyAH sevAyAH gocaratAM ninAya prApayati sma / sevate smetyarthaH / utprekSyate-ityamunA prakAreNa khamAtmIyamapavAdamayazo janamadhye nindAmapAcikIrSunirAkartumicchuriva / iti kim / yadayaM meghaH viSaM kAlakUTaM pradadAtIti / tattvatastu jaladaH / 'viSaM kSveDe jale ca' ityanekArthaH / tathA 'viSaH kSveDo rasastIkSNaM garalaughaH' iti haimyAm / tathA vyAsaSaSThikamadhye-'devarAjo mayA dRSTo vaarivaarnnmstke| bhakSayanapatrANi viSaM pItvA kSayaM gataH // ' tattvArtho yathA-he devara, mayA vAriNAM vAraNaM taTAkapAlistasya mastake upari ajo meSo vAtkaTa: dRSTaH / kiM kurvan / arkasya arkataH 'AkaDo' iti prasiddhasya patrANi parNAn bhakSayan khAdan / tato viSaM taTAkajalaM pItvA kSayaM gRhaM gataH iti / Page #672 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1.3 sargaH ] hIrasaubhAgyam / 611 tato meo'pi viSaM garalaM jalaM ca prakarSeNAtizayena dadAtIti viSapradaH / tathA asthAna nApyekatra sthAtuM zaktaH pratinagarabhrAmArAma sImabhImakAntArAkUpArAn paryaTanazIlaH / ata evoktam - 'kSAro vArinidhiH kalaGkakalitazcandro ravistApakRtparjanyazcapalAzayaH / tathA jaDAzayo DalayoraikyAt jaDo mando mUrkhaH prajJAhIno nirbuddhirAzayo'bhiprAyazceto yasya / pakSe jalamaya Azayo madhyaM yasya jalAnAmAzrayo vA / 'Azaya Azraye'bhiprAyapanasayorapi' ityanekArthaH / tathA 'dayAsamudre sa tadAzaye'tithIcakAra kAruNyarasrApagA giraH' iti naissdhe| 'kRpApArAvAre nalahRdaye' iti tadvRttiH / ato mano'pi etAvatA pazuvadajJAnaH pazcAtkarmadhArayaH // niz2aiaujasaivonmadayanmanAMsi yo yoginAM yauvanavatpayodaH / aho vyanaMsItstanitaiH stavaughairiva stuvanso'pyanagArazakram // 114 // yaH payodo dhArAdharaH nijasyAtmanaH ojasA pratApenaiva balenaiva / mAhAtmyenaivetyarthaH / yoginAM vazinAM zaminAmapi manAMsi cittAnyamadayanmadayuktAni kRtavAn / kiMvat / yauvanavat / tathA tAruNyaM saMyaminAmapi nandiSeNArdrakumArarathanemipramukhANAmapi mAnasAni samadAni sakandarpANi karoti sma / yaduktam - 'yauvane vikiratyeva manaH saMyaminAmapi / rAjamArge prarohante varSAkAle kilAGkurAH // ' iti / aho iti Azcarye / so'pi kandarpadapotpAdayitApi payodaH tamanagArazakaM munIndraM vyanaMsIt unnamanAgamanamiSAdvizeSeNa namati sma / unnamayyAgatatvAnnamaskRtirlakSyate / kiM kurvan / stavaiaughaiH stotraprakarairiva / utprekSyate - stanitairgarjitaiH kRtvA stuvanniva stutiM kurvanniva / anyo'pi stuvannetra praNamati // iti meghAgamanam // bhogIva yogI sa tadA zamazrIsaGgI pravizya praNidhAnasaudham / dinaM tadarhaguNakIrtanena vyatItya sAMdhyaM vidhimanvatiSThat // 119 // tadA tasmin bahalIbhUtanUtanajImUtasamaye sa hIrasUriyoMgI manovacanakAyayogavAn, atha vASTAGga yogayuktaH / arhatAmatItAnAgatavartamAnatIrthakRtAM guNAnAM kIrtanena stavanena kRtvA tajjaganmalamandirakhamAgananI radAgamanasaMbandhi dinaM vAsaraM vyatItyAtikramya sAMdhyaM divasAvasAnasatkaM vidhi pratikramaNAdikRtyamanvatiSTatkaroti sma / kiM kRtvA / dinaM vyatItya / praNidhAnaM dhyAnameva saudhaM vilAsasadma pravizyAntarnilIya / kiMlakSaNaH / zamazriyA saGgo mithaH parirambho'styasya sa upazamakamalAnuSaGgI / ka iva / bhogIva / yathA bhogabhAk pumAn kAminIgA DhAliGganaraGgavAn prAvRSi krIDAmandire pravizya saghanaM dinaM vyatyeti // prAgbhUmibhRtsvAbhyudayAbhilASI dvIpe parasminniva razmimAlI / nijAnananyakkRtazItakAntistasminnazeSAM sa uSAmanaiSIt // 116 // Page #673 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| sa sUrisvasmin jagamallakacchavAhakasAmantamandire azeSAM samastAmapi uSAM rajanImanaiSIdatikAmati sma / ka iva / razmimAlIva / yathA bhAnumAn parasminnanyatra dvIpe akhilA nizAmativAhayati / kiMlakSaNaH sUriH bhAkhAMzca / prAgbhUmibhRtaH prAcInabhUpAlAt / yadyapi catasRNAmapi dizAM patistathApi gurUNAM prAyo gurjarasthitimattayA gurjarApekSayA ca pUrvadizi sthitatvena prAcIpatirevoktaH / tasmAdakabbarasAheH sakAzAt khasmAtmanaH AtmIyajinazAsanasya vAbhyudayamunnatimabhilaSati kADhati ityevaMzIlaH / sUryapakSe pUrvaparvatAdudgamanamicchatItyevaMzIlaH / 'udayaH parvatonatyoH' ityanekArthaH / punama kiMbhUtaH / nijasya skhasya Ananena vadanena AgamanAvasareNa aruNodayena vA nyakka. tarataraskRtaH / vicchAyIkRta ityarthaH / zItakAntizcandro yena // prAbhAtikaM kRtyamatha praNIya tRNIkRtAMhA vizadAzayazca / phatepuraM pratyacaladratIndra ivAmbudhiM siddhadhunIpravAhaH // 117 // . atha rAtrivirAmAnantaraM sUriH phatepuraM pratyacalat pratiSThate sma / kiM kRtvA / prAbhAvikaM prabhAtakAlasaMbandhi kRtyamAvazyakAdikaM karaNIyaM praNIya nirmAya / ka iva / siddhadhunIpravAha iva / yathA gaGgAyAH payaHpUraH ambudhiM samudraM prati pracalati / kiMbhUtaH sUriH pravAhazca / tRNIkRtaM tiraskRtaM nivAritamaMhaH pApaM yena / punaH kiMbhUtaH / vizado nirmalo niSpApa ujjvalazcAzayo mano madhyaM ca yasya // sa zrIkarI kairaviNIzakIrtiH prAvIvizadvizvajanInamUrtiH / mahaHsamUho'mbujabAndhavasya vibhAvarIvallabhamaNDalIvat // 118 // sa sUriH zrIkarI pAtisAhipurIM prAvIvizat pravizati sma / kiMvat / vibhAvarIvallabhamaNDalIvat / yathA ambujavAndhavasya bhAnormahaHsamUhaH kiraNakalApaH candrabimbaM pravizati / amAvAsyAyAM hi candraH sUryasamIpe gatvA kiraNagaNaM mArgayitvA tenAbhyudayaM labhate / yathA raghuvaMze--'pupoSa vRddhiM haridazvadIdhiveranupravezAdiva bAlacandramAH' iti| kiMbhUtaH sUrizcandrazca / kairaviNIzaH zAradacandraH tadvadvizadA kIrtiryasya / kairAvaNInAM kumudatInAmIzatvena patitayA kIrtiH khyAtiryasya / atha vA / kairaviNI zvetakamalinI tathA Iza IzvarastadvadubalA kIrtirvistAraH karaprasAraH sAndracandrikA yasya / atha vA jainamatAnusAreNa kumudinIzakaravadvizadA kIrtiH prAsAdaH sphATikacaityaM vA yasmiMzcandramaNDale / 'kIrtiryazasi vistAre prAsAdikardame'pi ca' ityanekArthaH / punaH kiMbhUtaH / vizvajanebhyo hitA vishvjniinii| 'tatra sAdhau hite ca yaH' iti / bhuvanajanavatsalA prabodhakAritvAnmUrtiryasya / candrastu auSadhIpatitvAdamRtamayatvAt zaityakAritvAccandra. kApatitvAccAhAdakAriNI hitakArikA ca mUrtibimbaM yasya // mumukSuzakraH sadasatsamIkSAhRllekhitAzeSajanapradIpaH / manorathaH siddhimivAvanIpapravezanakSoNimalaMcakAra // 119 // . Page #674 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 13 sargaH] hIrasaubhAgyam / mumukSuzakaH zramaNendraH avanIM bhUmI pAti pAlayati rakSatItyavanIpaH akabarasA. histasya pravezanaM siMhadvAraM tasya kSoNi bhuvaM brahmapradezamalaMcakAra bhUSayati sma / ka iva / manoratha iva / yathA manorathaH kAryakaraNAbhilASaH siddhiM kAryaniSpattimalaMkurute / kiMbhUtaH sUriH / san samyak mArgaH asan viruddhaH panthAH tayoH sadasatoH zuddhAzuddhayoH mArgayoH samIkSA darzanaM samyagjJAnaM tatra hallekha autsukyaM saMjAtameSAmiti hllekhitaa| jAtArthe itacpratyayaH / utkaNThitA ye azeSAH samastA janA lokAsteSAmajJAnAM tamoandhakAraM tatra pradIpa iva pradIpo mandiramaNiH sarveSAM padArthAnAM prakAzakAritvAt saMsArAsanmArgadarzakaH khargApavargottamamArgaprakAzakazca / tato dIpopamaH // samasti zekho'balaphaijanAmA turuSkazAstrAmbudhipAradRzvA / hamAuMsUnoH kSitizItabhAnodRSTistRtIyeva parisphurantI // 120 // abalaphaija iti nAmAbhidhAnaM yasya tAdRzo yavanAnAM gurutvena mAnanIyaH zeSaH samasti vidyte| kiMbhUtaH / turuSkANAM yavanAnAM zAstrANyAgamAH saphArAkurAnapramu. khANi tAnyevAmbudhirbahutvAtsamudrastasya pAraM dRSTavAn iti pAradRzvA yavanAnekazAstrAdhyetA pAragAmI / utprekSyate-kSitizItabhAnorvasudhAsudhAkiraNasya rAjJaH hamAuMsUnorakabbarapAtisAheH parisphurantI sAmastye dedIpyamAnA tRtIyA vadamavartinIbhyAM dvAbhyA harabhyAmadhikA dRSTirnetramiva / yato'sau sAheH sarvazAstrarahasyakathayitAnyAprANyAyo. pAdRSTA vAtastRtIyA dRk // . sahasrarazmeriva somajanmA sametya zekhasya savezadeze / tatreyivAMsaM vatinAmadhIzaM taM sthAnasiMho vadati sma tasmai // 121 // sthAnasiMhAbhidhAnaH zrAddhaH sAheH sAmantasamAnastatra rAjadvAre iyivAMsa samAgataM taM hIravijayanAmAnaM vratinAM sAdhUnAmadhIzaM sUri tasmai zeSAya vadati sma nivedayAmAsa / kiM kRtvA / zekhasyAbalaphaijasya savezadeze samIpabhUbhAge sthAne sametyAgatya / ka iva / somjnmev| yathA somAJcandrAjanmodbhavo yasya sa candrAGgajo budhaH sahasrarazmaH sUryasya saMnidhau maitryAlloke ca bhAnozchatradharo budha ityucyate / taccAdhAravazAdvAsameti // sa zreNikAyAbhayavanmRgAridhvanasya zekho'pi sabhAM sametya / akabbarorvIramaNasya siMhadvAre vibhorAgamanaM jagAda // 122 // sa sthAnasiMhaH niveditAvadhAritagurvAgamanaH zekho'pi akabbaranAmA ya uvIramaNme bhUmibhartA tasya siMhadvAre vibhoH sUrerAgamanaM jagAda bhASate sm| kiM kRtvA / samAM sAherAsthAnaM sametya / kiMvat / abhayavat / yathA abhayakumAro mRgAridhvajasya mahAvIradevasya rAjadvAre rAjagRhanagarabahiristhaguNazilAcaityasthAne zreNikanRpAya nigadati s|| Page #675 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 114 kaavymaalaa| ayai mudAsAmbubhirullasadbhistanUruhairgauravamAdadhAnaH / paileSayoH prAghuNakI praNIya vAcaM babhASe punareSa zekham // 123 // eSa pAtisAhiH zekha abalaphaijanAmAnaM babhASe vakti sma / kiM kRtvA / vAcaM sUrisamAgamanasUcakazekhavANI paijUSayoH karNayoH prAghuNakImabhyAgatAM praNIya kRtvA / athAtitherAtitheyIkRtA vilokyte| tAmevAha-mudA sUrisamAgamazravaNodbhUtapramodena asrANi bASpANi teSAM ambubhiH jaleraye pAdadhAvanajalamAdadhAnaH kurvANaH / dadAna . ityarthaH / punarullasadbhistanUruhai romabhiH / 'lomaromatanUruham' iti haimyAm / kRtvA gauravamabhyutthAnAdikriyAmAdadhAnaH sRjan // Rtau vasante'vanijanmaneva samIyuSi zrIzramaNAvataMse / manorathenAdya mama pravINacUDAmaNe pallavayAMbabhUve // 124 // he pravINAnAM nipuNAnAM vidagdhAnAM madhye cUDAmaNe koTIrahIrAyamANa, zrImati zramaNAnAM madhye'vatase zekhare zrIhIravijayasUrIndre samIyuSi pAdAvadhArite sati adya sAMpratIne vartamAne vAsare mama manorathenAbhilASeNa pallavayAMbabhUve saphalIbhUyate sma / keneva / avanijanmaneva / yathA vasante Rtau madhusaMmaye saMprApte sati avanijanmanA / jAtivAcitvAdekavacanam / samastatarusamudAyena pallavakalitena upalakSaNAt pravAlaiH kusumaiH phalaizca saMyuktairjAyate // drakSyAmi diyAdya munIndracandramivAnubimbaM paramezvarasya / zekhAdhunAhaM niyatervazena kiM cAsmi kAryAntaracumbicetAH // 125 // he zekha, diSTyA bhAgyena kRtvA adya vidyamAne asmin vAsare evaM munIndreSu sarveSu sUriSvAlAdakatvena candramiva candram / atha vA khakhazAkhAsibATakAnAM khAmino ratnAdhikA munIndrAsteSAM madhye adhikaM dIpyamAnatvAt jyotiSAmiva svAmitvAdvA teSAM candra iveti vA taM drakSyAmi dRggocriikrissyaami| utprekSyate-paramezvarasya paramAtmano bimbaM pratibimba mUrti riva / jainamate tu bimbazabdena bhagavatpratimA procyte| atha vA sAkSAtparamezitubimbamiva muurtiriv| tathA 'saMsArasindhAvanubimbamAtraM jAgarti jAne tava vairaseniH / bimbAnubimbau tu vihAya dhAturna jAtu dRSTAtimarUpasRSTiH // ' iti naiSadhe / paraM kiM cAyaM vizeSo'sti / he zeSa, adhunA idAnIMtanasamaye ahaM niyaterdaivasya vazenAyattatvena kAryAntaraM kiMcitkRtyavizeSaM cumbatyAliGgatItyevaMzIlaM ceto mAnasaM yasya kAryAntareNa vyagramanA asmi / etatkathanaM tvaprativuddhatvena ajJAtatattvabhAvena mlecchatvena vA / yadyAstikaH syAttadA tu sarvamapi tyaktvA vandata eveti // amantujantuvyayapAtakenAspRzyAM praNItAM dharaNIM svadhAmnaH / zekha kSaNaM tena pavitraya tvaM guroH padAmbhojarajomRtena // 12 // Page #676 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 13 sargaH] hIrasaubhAgyam / he zekha, tena kAraNena yenAhaM kAryAntareNa gRhAntarjigamiSAmi tato'dhunA tadAkAraNAnavasaraH tena hetunA tvaM kSaNaM kSaNamAtraM muhUta yAvadrohIrasUreH padAmbhojayozcaraNAravindayoryadrajaH parAgastadevAmRtaM sudhArasaH / tvatpAdapaGkajarajomRtadigdhadehAH' iti bhaktAmarastavavacanAt / atha vA amRtaM pAnIyaM tena kRtvA khasyAtmano dhAno vAsagR. hasya dharaNI bhUmI pavitraya pAvanIkuru / pAvitryaM prakSAlanAt / prakSAlanaM tu pAnIyenaiva syAt iti / kiMlakSaNAM dharaNIm / amannA niraparAdhAnAM jantUnAM prANinAM vyayo vinAzo ghAtastasya pAtakena pApena kRtvA aspRzyAM spraSTumapyayogyAM praNItAM kRtAm / atha ca yo'spRzyaH kathaMcitrAtaH sa lokavyavahArAdvAriprakSAlanAdeva spRzyo bhavediti rItiH / iti garbhotprekSA // . idaM nigadyAbdhigabhIraghoSaM joSaM mukhe bhUmidhavo vidhAya / jagAma gehaM gRhiNIsanAthaM vidyudvilAsIva gabhastirabhram // 127 // bhUmidhavaH pRthvIpatiH akabbarapAtisAhiH gRhiNIbhiH khakalauH sanAthaM saMyuktaM gRhaM khasaudhaM jagAma gtvaan| ka iva / gabhastiriva / yathA bhAnumAn vidyudbhiH saudAminIbhivilasati zobhate ityevaMzIlamabhraM vardalakaM 'vAdalu' iti prasiddhaM megha vA gacchati / kiM kRtvA / idaM pUrvaprokaM zekhapuro nigadyAlapya / katham / abdhivat samudra iva gabhIro mandro ghoSo dhvaniryatraivaMvidhaM yathA syAttathA / akabarasAheH zabdastu navahastakavyAbravadruAravaM kurvannAsIt tato ghoSa ityuktiH / punarmukhe nijavadane joSaM maunaM vidhAya kRtvA / 'tUSNIM tUSNIkAM joSaM ca' iti haimyAm / tathA 'joSamAsanaviziSya babhASe' iti naiSadhe // iti sUrisamAgamasya sAhenivedanam // : ghanAdadhItAmiva zekhazako vANI samAkarNya hamAuMsUnoH / nirIya tasyAH sadaso babhAja bhuvaM vratIndreNa vibhUSyamANAm // 128 // zekheSu sakalaturuSkaguruSu zakraH indraH sAhiH / mAnyatvAdindratvam / tasyAH sadaso'kabbarasabhAyA nirIya bahirnirgatya vratIndreNa sUriNA vibhUSyamANAmalaMkriyamANAM bhuvaM bhUmIbhAgaM babhAja / sUrisamIpe samIyivAnityarthaH / kiM kRtvA / hamAuMsUnohamAuMnAmA pAtisAhistasya mUnoH putrasyAkabbarasAhervANI samAkarNya samyak sAdaraM zrutvA / utpre. kSyate-gabhIradhIratvAt ghanAt nabhasya sajalajaladharAtsakAzAt adhItAM paThitAmiva // bhaktyA natAGgo bahumanyamAnaH svamandiraM sUripuraMdaraM sH|| ninISati mAkhilazekhapUSA nAzaMsate nirnarazAkhinaM kaH // 129 // akhileSu zekheSu mlecchajAtimAnyeSu tajAtIyeSu vA pUSA mahattvAddIpyamAnatvA. dbhAskaraH abalaphaijazekha: sUripuraMdara hIravijayasUrIndraM khamandiraM nijanivAsasadanaM ninISati sma netumicchati sm| kiMbhUtaH / maktyA darzanAdutaparamaprItyA kRtvA Page #677 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| natAGgaH praNamanena namrIkRtatanuH / punaH kiM kurvANaH / bahumanyamAnaH bahuvahumAnaM dadAnaH / yukto'yamarthaH / nirjarazAkhinaM kalpapAdapaM ko nAzaMsate samIhate / api tu sarvo'pi icchet / 'zaMsa icchAyAm' / ubhayapadI / 'AzaMsate dhanAyati samIhate tadvadAzAste' iti kriyAkalApe // atho pRthivyA uzanA ivAsau niHzeSazAstropaniSadyadhItI / aspRSTaziSTetaravRtti tasmai nyajIgadattannikhilaM nigAdyam // 130 // atho sUrisamIpAgamanAnantaraM zekhastatsAhi kathitaM nikhilaM samagramapi nigAdyaM vAcyaM nyajIgadatkathayati sm| katham / aspRSTA anAzritA anAdRtA vA ziSTAtsAMdhoritarA anyA daurjanI vRttippAro yatraivaM yathA syaattthaa| zekha: kiMbhUtaH / niHzeSANAM sarveSAM zAkhANAM kurAnAdiyavanAgamAnAmupaniSadi rahasye adhItamadhyayanamasyAstIti / utprekSyatepRthivyA bhUmezanAH zukra iva / tasya asurANAM gurutvaadiymutprekssaa| idAnIM ca lokabhASayA yavanA asUrA ucyante / yaduktaM dodhake-'muMdarasaraasurAMhadalajalapIg. . vayaNehi / amaranAradakaDhAviutihAMnArInayaNe hi' // . taduktiyuktau sanidarzanAyAM zekhaM nirastapratibandhRbhAvam / zrutau prabandhAramiva pravINadhurINamenaM bubudhe budhendraH // 131 // budhAnAM vipazcitAM sarvazAstrAdhItinAM madhye indraH sUriH sanidarzanAyAM dRSTAntakali. tAyAm / 'smarAtparAsoranimeSadarzanAdvibhemi tadbhinnamudAhareti sA / janena yUnaH sravatA tadAspade nidarzanaM naiSadhamabhyarecayat // ' iti naiSadhe / tasya sAherutInAM yuktI yojanAyAM cAturyodAraracanAyAmenaM zekhaM prabandhAraM prabandho vistAraH tasya kartAraM bubudhe viveda jAnIte sma / enaM kiMbhUtam / nirasto nivArito muktaH pratibandhubhAvaH pratibandha katAdUSakatvam / vihaMgamadbhASitasUtrapaddhatI prabandhRtAstu prativandhRtA na te' ityapi naiSadhe / kamiva / pravINadhurINamiva / yathA vidvadvandArakaM sanidarzanAyAM zrutI zAstre nirastam idaM ca zAstraviruddham / idaM tu dUSaNamityAdipratibandhakakartRtvaM dUSaNodbhAvakatvaM virodhabhASitvaM yena tAdRzaM prabandhAraM dUSaNanirAkaraNanAnArthayuktivizeSollekhaprakAzakAriNaM kazcidvipazcidvadhyate // nizamya tadbhASitameSa dhAtrIsahasranetrasya tato vratIndraH / iyeSa zekhasya gRhe prayAtuM surendradhAmnIva suparvasUriH // 132 // tataH zekhavAkyazravaNAnantarameSa hIravijayanAmA vratIndraH zramaNazakraH sUriH zekhasya gRhe mandire prayAtuM gantumiyeSa vAJchati sma / kiM kRtvA / dhAtrIsahasranetrasya pRthivIpuraMdarasyAkabbarasya tatpUrvoktaM bhASitaM kathitam / vcnmityrthH| nizamyAkarNya / ka iva kasmin gantum / suparvasUririva / yathA suparvaNAM devAnAM sUrirAcAryaH pAThayitA vAcaspatiH surendrasya nAkinAyakasya dhAmni vaijayantanAmani prAsAde gandumicchati // Page #678 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 13 sargaH] hIrasaubhAgyam / zuzrUSamANasya viziSya ziSyasyevAsya zekhasya vRSA munInAm / gehaM mahIpAlagRhopakaNThe pavitrayAmAsa padAravindaiH // 133 // munInAM vRSA vAsavaH sUrirmahIpAlasya patisAhehasya prAsAdasyopakaNThe saMnidhAne asyAbalaphaijanAnaH zekhasya gehaM bhavanaM padAravindaizcaraNakamalaiH / pUjyatvAdbahuvacanam / pavitrayAmAsa pAvanIkurute sm| asya kiM cikIrSamANasya / zuzrUSamANasya sUrisevAM vidhAtumIhamAnasya / kthm| viziSya vizeSaprakAreNa khasevyAdhikyena / ksyev| ziSya. syeva / yathA vineyakaH guroH khasyAcAryasyopAdhyAyasya ya ratnAdhikasya vA viziSya sarvAntevAsivargebhyo'tyabhyadhiko paricaryA vidhitsati khayaM suziSyatvAtvargApavargAdisukhasAdhakatvAca // iti sAhisaMdiSTavacanazravaNapUrva zeSagRhagamanam // saMdehasaMdohamahAmbuvAhamahAbalena vrativAsavena / boddhA zruteH zrAddha iva khadhAni dhA sa goSThImanutiSThati sma // 13 // sa zekhaH khadhAgni nijaniketane tinAM mahAvratabhRtAM yatInAM vAsavena maghonA saha dhayo dharmasaMbandhinI goSThI vArtAmanutiSThati sma kRtavAn / kiMbhUtena vrativAsavena / saMdehAH saMzayAH zAstravicAraNodbhavAH mAnasikA vA teSAM saMdohAH samUhA eva mahAnto ghorAjJAnAndhakartAraH ambuvAhAH ghanAghanAH teSAM vidhvaMsane mUlonmUlane nAmazekhIkaraNe mahAbalaH pralayapavanastena / kiMlakSaNaH zekhaH / zruteH zAstrasya boddhA avagantA pravINaH / yadukam-'pAtre tyAgI guNe rAgI bhogI parijanaiH samam / zAstre boddhA raNe yoddhA paJcAGgaH puruSaH smRtH|| iti suuke| ka iva / zrAddha iva / yathA kazcidAgamAvabodhaka upAsakA kenApi sUriNA samaM dho goSThI vidhatte // hiMsAdaye nirdizatI virodhidharme mithaH sviiytdiiyshaastre| kSIrAmbhasorhasamivAdhigatya tayovivektAramasau punastam // 135 // pupoSa bhASAM khamukhena zekhaH puro vineyAyitavRttirasya / natiM dadhAno vinayAdadhItAM pANau praNItAtsuguNAdivAstrAt // 136 // asau khasadmani sUrerAnetA zekhaH asya hIrasUreH puro'gre khamukhena nijavadanena kRtvA bhASAM vANI pupoSa puSNAti ma puSTAM cakAra / uvAcetyarthaH / kiMbhUtaH / vineyAyitA vineyo'ntevAsI ziSyastadvadAcaritA vRttirmanovAkAyavyApAro yasya / ata eva kiM kurvaannH| natiM namratAM vinayanena pravIbhAvaM dadhAno bibhrANaH / utprekSyate-pANI raNazUratayA khahaste praNItAtkRtAt / gRhiitaadityrthH| tathA suguNAt suzobhanA jagajanamanoramakA dhairyaudAryagAmbhIryArjavamArdavAdimA guNA manojJo DhaMkAravavitrAsitAnekazAtravo guNo maurvI ca yasmin tAdRzAdatrAtkodaNDAt / 'dhanuzcApo'stramiSvAsaH kodaNDaM dhanva kArmukam' iti haimyAm / adhItAM paThitAmiva / yaduktam-'namaNI khamaNI bahuguNI Page #679 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 618 kaavymaalaa| vihupakhivaMzavizuddha / puNyavinA na vipAmiha karidhaNuhogharibhaja // iti sUkte / tathA 'zazvadvANadvitIyena namadAkAradhAriNA / dhanuSeva guNAnyena niHzeSo raJjito jnH||' iti campUkathAyAmapi / kiM kRtvA / mithaH parasparaM virudhyete ityevaMzIlI dharmoM khabhAvI yyoH| 'dharmo yamopamApuNyakhabhAvAcAradhanvasu / saMsarge'hatyahiMsAdau nyaayopnissdorpi||' itynekaarthH| tathA hiMsA nirmantujantuvyApAdanaM tathA dayA jagajIvAnAM svaprANavadrakSaNaM te nirdizatI prarUpayati khIyaM yavanajAtisaMvandhi tathA tadIyaM sUrizAsanasaMbandhi ca ubhe zAstre adhigatya viditvA / punaraparArthAntare / punadvitIyavAramucyate / vA iti. punaHzabdArthaH / kSIrAmbhasordugdhajalayorhasa sitacchadamiva tayohi~sAdayAzAstrayovive. kAram idaM samyakprarUpaNamidamasamIcInaM prarUpaNaM ca, ayaM svargApavargasAdhakaH panyAH ayaM ca durgadurgatimArgaH, iyaM ca ni:spRhANAmuktiH eSA ca rasanAdirasalampaTAnAmuktirityAdi vivecanakartAraM taM vazIndraM jitendriyANAM puraMdaraM ca adhigatya vijJAya manasi nizcitya // atha khamatAnuziSTipRcchApaigambarainaH samayeSu sUre purAtanaiAhRtametadAste / nikSipyate nyAsa iva kSamAyAM yamAtithiryo yavanasya vaMzyaH // 137 // khudAhRyazrIparamezvarasyAsthAnI sthitasyAdhipaterivorvyAH / utthAya pRthvyAH parivartakAle gantA samagro'pi janaH purstaat||138|| he sUre, no'smAkaM purAtanaiH prAcInaiH paigambaraiH / kecanAsmanmArgapravartakAH viziSTasiddhibuddhibhAjo mahApuruSA abhUvan , te'smanmate paigambara iti saMjJakAH procyante / taikhatkRteSu samayeSu zAstreSu madhye etanmayA zrImatpuro nivedyamAnaM vyAhRtaM bhASita. mAste / etatkim / yaH kazcana yamasya kRtAntasya atithiH prAghuNakaH / mRta ityarthaH / yavanasya / jAtAvekavacanam / turuSkasya vaMzyo gotrajanmA turuko nyAso niHkSepa iva sthApanike ca kSamAyAM bhUmadhye nikSipyate sthApyate / sa kSoNInikSiptaH samagraH samasto. 'pi yavanavaMzyaH turuSkajAtIyaH parivartakAle kalpAntakAle pRthvyA bhUgarbhAdutthAya bahinigetya khakhasvarUpeNa khudA ityasmatparaMparAyAM nAma yasya tAdRzasya zriyA samagralakSmyA yuktasya paramezvarasya samaprahinduvagAyamAnasya jagadIzvarasya purastAdagre gantA gami. Syati / kiMbhUtasya khudAvayazrIparamezvarasya / AsthAnI svAsthAnasabhAmAgatya sthitasya upaviSTasya / kasyeva / adhipateriva sabhAmAsInasya urdhyA bhUme turnRpasyAgre samasto'pi janaH samAyAti khakhanyAyanirmApaNArtham // AdarzikAyAmiva puNyapApe saMkrAmya sNshuddhnijoplbdhau| vidhAsyate sAdhu sa tatra tasya nyAyaM nirasya svaparAnurodham // 139 // Page #680 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 13 sargaH hIrasaubhAgyam / he sUre, khudAkhyaH paramezitA tatra sabhAmadhye sarvasya pUrvottasya yavanajanasya sAdhu samyakprakAreNa yathA syAttathA nyAyaM sadasadyavahAravicAraM vidhAsyate khayameva karidhyate / kiM kRtvA / ayaM khaH khakIyo madIyaH, ayaM ca paraH parakIyaH na matpakSAzritaH, iti yajjJAnaM sa tu sAMsArikavyavahAraH tayoH khaparayoranurodho bahvAgraho'tha vA tayoreva bodho jJAnaM taM nirasya tyaktvA / yaduktam-'ayaM nijaH paro veti gaNanA ladhucetanAm / udAracaritAnAM tu vasudhaiva kuTumbakam // ' iti / punarapi kiM kRtvA / AdarzikA hastakanirmukkA pRSThe ca grahaNAhI kevalA darpaNikA / mevAtamaNDalAdau bhAdarziketyucyate / tasyAmiva samyakprakAreNa zuddhA nirmalA niSpApA vA khaparavyavasAyavirahitA nijasyAtmana upalabdhirmatirjJAnam / 'prekSApratipatprajJAprekSAcidupalabdhayaH' iti haimyAm / tasyAM puNyapApe arthAdyavanajanasya sukRtaduSkRte saMkrAmya khahRdaye pratibimbayitvA / vicAryetyarthaH // vimRzya vizrANayitA phalaM sa zreyoMhasostasya tato'nurUpam / masUragodhUmayavAdidhAnyabIjasya sasyotkaramurvareva // 140 // tatastatsadasajjJAnAnantaraM sa khudAbhidhaH paramezvaraH vimRzya anenaivaMvidhaM karma vi. nirmitam ata etasya IdRzameva phalaM pradattaM vilokyate iti khamAnase vicArya / yaduktam-'yadyAvadyAdRzaM yena kRtaM karma zubhAzubham / tattAvattAdRzaM tasya phalamIzaH prayacchati // ' iti campUkathAyAm / etadvacanAt tasya yAvadyavanajanasya zreyAhasroH puNyapApayoranurUpamucitaM phalaM sukhaduHkhAnubhavanarUpaM vizrANayitA khastanIprayogaH pradAsyati / * keva / urvareva / yathA sarvasasyA yatroptamAtrANi sarvANyapi dhAnyAni samyak niSpadyante . sorvaretyabhidhIyate / tAdRzI dhritrii| masUrA mAlavamaNDale bahuprasiddhAH, godhUmAH sarva trApi khyAtAH, tathA yavA arbudaparisare atizayena prathitAH prAyazastu sarvatrApi vi.zrutAH, ete trayo'pyAdau yeSAM teSAmapareSAmapi dhAnyAnAM bIjaM yoninibandhasya yogya sasyotkaranivahaM vizrANayati pradatte / sarvasasyAyAM bhUmau yAdRzaM dhAnyamupyate tAdRzameva lUyate ityarthaH // nAvo'mbudheH kUlamivAnukUlavAtena bhistiM gamitA anena / bhokSyanti bhogyAdbhutabhogabhaGgItaraGgitAH ke'pi tataH sukhaani||141|| tataH puNyaphaladAnAdanena khudAsaMjJena paramezvareNa ke'pi puNyabhAjino yavanA bhisti svarga gamitAH prApitA: santo bhogyAH bhoktuM yogyAH atha vA bhujyante nirantarasAtaM yastAni bhogyAni taiH puNyaparikaiH kRtvA adbhutaabhiraashcrykaarinniibhibhogaanaaN vividhasukhAnAM nAnAprakArahRdayaMgamAbhyavahArANAmAbharaNavasanAgaNitamaNimauktikakharNAdidhanAnAmathavA iha loke rAjyAdilakSmINAM bhaGgIbhiH racanAbhiH taraGgitAH pramodamedakhitAM gatAH santaH / 'bhogastu rAjye vezyAbhRtI sukhe / dhane'hikAyaphaNayoH paataalaabhyvhaaryoH|' Page #681 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 120 kaavymaalaa| ityanekArthaH / sukhAni zarmANi bhokSyanti / kA iv| nAva iva / yathA yAnapAtrANi tAsthyAttadyapadeza iti nyAyAnaujanA anukUlena khAbhilapitasthAnaprAptikAriNA vAtena ambudheH samudrasya kUlaM taTaM velAkUlaM vA lambhitAH santaH sukhaM sAMsArikaM sAtaM bhuJjanti // zyenaiH zakuntA iva pIDyamAnAH kumbhAH kulAlairiva pcymaanaaH| tadgoptRbhidauyakimenasAnye prApsyanti duHkhAnyapi tena niitaaH||142|| api punastena khudAkhyaparameSThinA anye kukarmakAriNo yavanajanAH enasA pacelimena pApena kRtvA doyakiM narakaM nItAH saMprApitAH santo duHkhAni mahAkaSTAni prA. psyanti lpsynte| kiM kriyamANAH / zyenaiH zazAdanaH sizcAnakaiH / zyenaH patrI zazA. danaH' iti haimyAm / zakuntA vihaMgamA iva tadgoptRbhiH tasya narakasya goptRbhiH gopAyantIti goptArastairnarakapAlakaiH / 'narayassarakepAlA kehiM pariveyA acchi / taduttare narakara kehi-' iti vidagdhamukhamaNDane / pIjyamAnAH khAdanAkSikarSaNamAraNAdiprakAraiH satataM saMtApyamAnAH / punaH kiM kriyamANAH / kulAlaiH kumbhakAraiH kumbhAH kalazA iva iSTikAvatpAcanakaTAhoNatailAdyutkAlanAgnikSepaNataptatrapumAnAdinA nirantaraM pacyamAnAH pacikriyAM pakvatAM bhraSTatAM nIyamAnAstadgoptRbhireva // kurAnavAkyaM kimidaM yathArtha mahAtmanAM vAkyamivAsti sUre / iva prasUne gaganasya tasminnutAbhyudeti vyabhicAribhAvaH // 143 // he sUre, mahAtmanAmavitathavAcAmuttamAnAM bhASitaM vacanamiva yavamAnAM, kiM yacchAstraM kurAnamityucyate idaM yanmayA zrImatpurastAtpUrva pratipAditaM kurAnasya yavanazAstravizeSasya vAkyaM vacanam / kimiti prshne| yathArtha satyamasti / utAtha vA gaganasya prasUne AkAzakusuma iva tasmin kurAnavAkye vyabhicAribhAvo'satyatvamabhyudeti prakaTIbhavati / idaM satyamasatyaM vA tatsamyak nizcitya vAcyamityarthaH // iti zekhasya khazAstrAnusAripraznaH // idaM nigadya vyaramatsa tasya bubhutsayA vAGmayaveditAyAH / tato biDaujA yatinAmivaikadhurAM sitAyA bhaNati sma vANIm // 144 // sa praznakartA zekha idaM pUrvoktaM nigadya kathayitvA vyaramadvirarAma / maunaM kRtvA sthita ityarthaH / kyaa| tasya sAhinA dharmagoSThImanuSThAtumAhUtasya hIrasUrivAGmayAnAM mvaparasamayazAstrANAM vetti samyag jAnAtItyevaMzIlo vedI tasya bhAvo veditA tasyA jJATatAyA bubhutsayA boddha micchyaa| tataH zekhe mukhe joSe kRte sati zekhapraznAnantaraM vA yatinAM sAdhUnAm / 'brahmazarmabharacAru yatIva' iti naiSadhe / mattvarthI yanpratyayaH / biDaujA indraH sUrirvANI bhaNati sma / uvAcetyarthaH / utprekSyate-sitAyAH zarkarAyAH ekadhurAmiva ekA dhuraM vahatItyekadhurAM sadRzAm / ekadhurINaikadhurAvubhAvekadhurAvahau' iti haimyAm // Page #682 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 13 sargaH hIrasaubhAgyam / niraJjanaH kamburiva vyapAstaniHzeSadoSaH punararyameva / jyotirmayo vahnirivAstamUrtiIMnAGkavadyaH paramezitAste // 145 // yaH paramezitA kambuH zaGkha iva nirgatamaJjanaM rajaH AdileMpo yasya niraJjanaH karmamalaleparahitaH / 'saGkho iva nirajaNe' iti kalpasUtrokteH / punaryaH aryameva bhAkhAniva vyapAstA nirmUlamuccheditA niHzeSAH samastA doSA apaguNA rAtrayazca yena / punaryo vadviragniriva jyotirmayaH paramatejaHsvarUpaH / yaduktam-'tejomayo'pi pUjyo'pi dhAtunA nIcajAtinA / saMgataH sahate vahirghanaghAtajayAtanAm // ' iti / punIMnAGka iva kaMdarpa ivAstA tyaktA mUrtiH zarIraM yena / smarasyAnaGgatvAt / Aste / 'sattAyAmastyAste' iti kriyAkalApe / tathA 'Asate zatamadhikSiti bhUpAstoyarAzirasite khalu kUpAH' iti naiSadhe / Aste AsAte Asate iti bahuvacanam // bhavabhramIbhaGgibharo bhavIva kiM rUpamAdhAya sabhAMgamI saH / kSeptA punardoyakibhistigatyorjanasya kaM hetumiha pratItya // 146 // sa paramezvaraH bhaveSu saMsAraparamparAsu bhramINAM bhramaNInAm / 'api bhramIbhaGgibhirAvRtAGgam' iti naiSadhe / bhaGgayo racanA narakatiryadevavaicitryastAsAM bharaH samUho yasya tAdRzo bhavI jIvaH / 'sa punarbhavI jIvaH syAdasumAn' iti haimyAm / saMsAraparyaTanazI. lajanturiva / yathA jIvaH saMsAre baMbhramyamANaH sannAnArUpANyAdatte tathA saMsArI jIva iva / kiM kIdRgjAtIyaM rUpaM devanarAdisaMbandhi kIdRzaM zarIramAdhAya kRtvA sabhA pariSadaM gamiSyati upavezyati iti sabhAMgamI / punaH sa khudA iha jagati kaM hetuM rAgadveSAdikaM kAraNam / rAgadveSau vinA zubhAzubhakArakatvaM na syAt / tasya tu tAveva na staH / tataH * kaM hetuM pratItya samAzritya janasya doyakibhistinAnyornarakavargalakSaNayorgatyoH kSeptA kSepsyati / heturatra nAstyeva / hetvabhAvAttatra kSepaNamapi na ghaTate // sukhAsukhAni prabhaviSNu dAtuM pacelimaM prAktanameva karma / tasyaiva tatkAraNatAstu maJjAgalastaneneva kimatra tena // 147 // he zekha, sukhAsukhAni saukhyAni duHkhAni ca dAtuM prabhaviSNu samartha prAktanaM pUrvaja. nmAcIrNa pace limaM paripAka prApta kamaiva nAnyaH ko'pi tattanmAtkAraNAt tasyaiva karmaNa eva kAraNatA jagatkartRtAstu / atra jagati maJjAgalastaneneva chAgikAnigaraNajena payodhareNeva prAyeNeva tena kenacitkalpitena jagatkartA kimastu yadi ajAkaNThodbhUtastanAdugdhaM prAdurbhavati tadA tasmAdapi vizvasRSTirghaTate // iti karmaNo jagatkartRtvasthApane sUripratyuttaram // idaM gaditvA virate vratIndre zekhaH punarvAcamimAmuvAca / . vijJAyate tadbahugIvAci vIcIva tathyetaratA taduktau // 148 // Page #683 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 622 kaavymaalaa| idaM pUrvoktaM gaditvA pratyuttaraM pradAya vratIndre virate nivRtte sati zekha: punardvitIya. vAramimAmale vakSyamANAM vAcaM vANImuvAca vakti sma / tadevAha-he guro, tadbhavaduktiyuktikAraNAdbahugayoM vAcATastasya vAci vacane ika taduktau kurAnavAkye tabhyetaratA kevalaM mRSAbhASitaiva vijJAyate // babhANa bhUyaH prabhuretametatsraSTA jagatpUrvamidaM vidhatte / tatketuvatsaMharate sa pazcAttato'sti tasyApyasamazramo'sau // 149 // . bhUyo dvitIyavAraM prabhuH sUriH etaM zekhaM prati etadihaiva vRtte kathyamAnaM babhANa bha. Nati sma / nijagAdetyarthaH / tadeva nirdizati-he zekha, yadi sa sraSTA jagatkartA idaM surAsuranaranArakalakSaNaM jagadvizvaM vidhatte nirmimIte prathamaM sakalajagajanaM niSpAdayati, pazcAtsa eva sraSTA vidhAtA ketuvaDUmaketuriva tatsvenaiva kRtaM vizvaM saMharate kSayaM nayati / tataH kAraNAt tasyApi jagatkarturapi / ayamasamo'sAdhAraNa: zramaH klezo'sti vidyate, na punaH kadAcanApi khAsthyaM yadekaM ghaTayati paraM bhanaktIti // kartA ca hartA nijakarmajanyavaicitryavizvasya na kazcidasti / vandhyAtmajanmeva tadastibhAvo'sanneva citte pratibhAsate tat // 150 // he zekha, nijasyAtmanaH karmaNA khaprAcInajanmAcIrNasukRtaduSkRtarUpeNa karmaNA janyamutpAdyaM vaicitryaM racanAyA vicitratvaM nAnAtvaM yasya tAdRzasya vizvasya jagataH kazcitkartA niSpAdakaH ca punahartA saMhArakaH sarvathA nAstyeva / tatkAraNAttasya jagatkartura. stibhAvaH sattA vidyamAnatvamasanneva avidyamAna eva pratibhAsate mama. citte / manmanasIti bhAvaH // zekhaM tamitthaM kRtapUrvapakSaM saMbodhya siddhAntavacobhireSaH / dharma nidhatte sma tadIyacitte kRSIvalo vIjamivorvarAyAm // 151 // eSa sUristadIye zekhasaMbandhini citte mAnase dayArUpaM dharma nidhatte sma sthApayati sma / ka iva / kRSIvala iva / yathA karSaka: urvarAyAM sarvasasyAyAM kSetrabhUmau bIjaM vapanocitadhAnyaM nidhatte vapati / kiM kRtvA / itthamamunA prakAreNa kRto vihitaH pUrvapakSo vipratipattiryena / saMdigdho'rthaH pUrvapakSaH / taM zekhaM siddhAntavacobhirniHsapatnabuddhi nizcayaH siddhAntastasya vAkyairvacanaistadrUpairvA pratyuttaraiH / siddhAntAvalambena pUrvapakSapratikSepo bhavati iti vyutpattirnaiSadhanaraharyAm / saMbodhya bodhayitvA // babhUva valbhAvasaro'dhunA tadvidhIyatAM kvApyucite pade sA / dattvAlpamaGgAbahu gRhyate yaddharmAdi pAtrAdiva buddhimadbhiH // 152 // zrutveti zekhasya vaco vidhatte yAvatsa vlmaamucitprdeshe| abhAji bhUjambhabhidA sabhAyA madhyaM divo bhAnumateva tAvat // 153 // Page #684 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 126 13 sargaH] hIrasaubhAgyam / tAvattadaiva tasminneva kAle bhUjambhabhidA pRthivIpuraMdareNa akabbarasAhisabhAyAH kha. parSado madhyamutsaGgo'bhAji samAzrIyate sma / sabhAyAM samAgata ityarthaH / kenev| bhAnumateva / yathA bhAskareNa tadaiva tasminneva vAsare divo vyono madhyamAzritam / etAvatA madhyaMdinAvasaro'pi jAta ityarthaH / tAvatkim / yAvadyathA yasminneva samaye prastAve ucite pradeze karNarAjanyabhavane sa sUrirvalbhAM bhojanamAcAmlaM vidhatte karoti / kartumupa. vizatItyarthaH / kiM kRtvA / ityamunA prakAreNa zekhasya vaco vAkyaM zrutvA AkarNya / iti phim / he guro, adhunA idAnIm / yussmaakmitydhyaahriyte| valmAyA azanasyAvasaraH babhUva saMpannaH / tatkAraNAt kvApi kutrApi ucite asmAkaM yavanAnAM samanyanucitaM hinduvargagRhe zrImatAmAhArakaraNayogye pade sthAne vasatyAdau vA gatvA sA valbhA vidhIyatAM kriyatAm / yatkAraNAdbuddhimadbhiH paNDitaiH alpaM stokaM bhATakamAtraM dattvA aGgAtsvakAyAtsakAzAt tapaHkriyA anuSTAnAdidhoM gRhyte| katham / bahu ghanatamaM yathA syAttathA / kasmAdiva / pAtrAdiva / yathA supAtrAya sAdhave svalpamAtrAdikaM dattvA tasmAdbahu svargApavargAdikamAdIyate / yataH 'dAnapAtramadhamarNamihaikagrAhi koTiguNitaM divi dAyi' iti naiSadhe'pi // yugmam // dharmodayasyeva muhartamAtmagoSThIvidhAnAvasaraM vibhAvya / mahImahendrastamathAjuhAva munIndramindrAvarajorjitazrIH // 154 // atha svasyAM sabhAyAmAgamanAnantaraM mahImahendro bhUmIndro'kabbarasAhistaM khayaM gurja. ramaNDalAdAhUtaM munIndraM sUrirAjamAjuhAva AkArayAmAsa / sa kiMlakSaNaH / indrasya pu. raMdarasyAvarajo laghubhrAtA kRSNaH / 'kAnuje mama nije danujArau jAgrati khazaraNe raNa. carcA / yadbhujAGkamupadhAya jayA zarmaNA svapimi vItavizaGkaH // iti naiSadhe / 'dAsAIH puruSottamo'bdhizayanopendrAvajendrAnujAH' iti haimyAmapi / tadvadUrjitA prabalA zrIlaMkSmIryasya / kiM kRtvAjuhAva / svasyAtmanaH akabarasAherAtmanaH goSTIvidhAnasya sUriNA samaM dharmyavArtAkaraNasyAvasaraM samayaM vibhAvya vilokya / vijJAyetyarthaH / utpre. kSyate-dharmodayasya zrImajinadharmasyAbhyudayasya muhUrtaM velAmavasaramiva // zekhastataH sAdhuvidhuM vizuddhadharmopadeSTAramadaHsamAjam / svasAdhakasyAntikamiSTadevaM siddhiprado mantra ivAninAya // 155 // tataH sAherAkAraNAnantaraM zekho'balaphaijaH sAdhuvidhuM vAcaMyamacandramadaHsamAjamakabarasabhAmAninAya Anayati sma / 'adaHsamitsaMmukhavairiyauvata-' iti naiSadhe / adaHzabdasya samAsavidhAnam / kiMbhUtaM sAdhuvidhum / vizuddho nirdoSo yo dharmo dayAmUlajinAjJApUrvakastasyopadeSTAraM samyak vivicca vaktAram / ka iva |mtr iva / yathA sAdhyasadgurudattasapratyayamantraH khasyAtmano mantrasyaiva sAdhakasyArAdhayituH antikaM samIpamiSTadevaM mantrAdhiSThAyakasuramAnayati / kiMbhUto matraH / siddhariSTAbhilaSitasya prado vibhrANayitA // Page #685 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 124 . kAvyamAlA / vizvatrayImIkSitumutsukena trairUpyabhAjeva zivAGgajena / zaktitrikeNeva vapuSmatA vAnugamyamAnastanujatrikeNa // 156 // vibhAvya vismeravilocanAmbhoruheNa taM sAhijalAladInaH / jJAnena zakraH katicitpadAni jJAtAGgajanmAnamivAbhyagacchan // 157 // mahatAM mudgalendrANAM jalAladIna iti yavanabhASayA prasiddhaM nAmocyate / sAhijalA- . ladInaH akabbarapAtisAhipuMgavaH vismareNa harSotphullena vilocanAmbhoruheNa nayanakamalena vibhAvya dRggocarIkRtya katicitkAnicanApi tadAnImabhyagacchansaMmukhamAgacchanti sma / ka iva / zakra iva / yathA saudharmendro jJAnenAvadherupayogena avadhicakSuSA jJAtAGgajanmAnaM zrImanmahAvIradevaM vilokya kharge khasabhAyAmeva katicitsaptASTau padAni kramAnyAvatsaMmukhaM gacchati sma / sAhiH kiM kriyamANaH / Adya ekaH zekhajI, dvi.. tIyaH pATI, tRtIyo dAnIyAra iti nAnAM tanUjanmanAM trikeNAnugamyamAnaH / utpre.. kSyate-vizvatrayIM trailokyaM IkSituM draSTuM vilokayitumutsukena utkaNThitena ata eva tra. yANAM rUpANAM bhAvastrarUpyaM tadbhajatIti trairUpyabhAjA rUpatrayIkalitena zivAyAH pArvatyA aGgajena nandaneneva etAvatA khAmikArtikeneva / atha vA vapuSmatA zarIramAzrayatA zaktInAM prabhutvotsAhamantralakSaNAnAM trikeNeva vA // yugmam // sUriM dayAdharmamivAGgijAtamavantamaGgIkRtakAyayaSTIm / taM gocaraM locanayoH praNIya mImAMsate smeti hRdA mahImAn // 158 // taM hIravijayanAmAnaM sUri bhayarakaM locanayoH khanayanayorgocaraM viSayaM praNIya kRtvA / vilokyetyarthaH / mahImAnakabbarapAtasAhihuMdAtmamanasA ityamunA prakAreNa mI. mAMsate ma vicArayati sm| 'mImAMsA tu vicAraNA' iti haimyAm / sUristUtprekSyate--aGgIkRtA upAttA kAyayaSTI tanUlatA yena tAdRzamavijAtaM prANigaNamavantaM khajIvamiva rakSantaM dayA kRpA jagajantuSu kAruNyaM tadrUpaM dharmamiva // . vipakSabhAvaM kalayantamugraM priyAM khamRtyAmamRtAM ratiM ca / nirNIya nirviNNamanAstanUmAMstapaH prapannaH kimu zambarAriH // 119 // utprekSyate-ayaM sUristapaH saMyamakriyAnuSThAnopavAsAdikaSTaM prapannaH adhigataH kuvANo vA zambarAriH smara iv| kiNbhuutH| tanUmAn vinAGgaM tapo'nuSThAnAdi kartuM na zaknu yaaditynggiikRtkaayyssttiiH| atha vA pArvatIpariNayanaprakramAnantaraM sarvasurAsurAtyarthAbhyarthanAprasannIbhUtabhUtapatinA kAyaH prAdAyi iti kumArasaMbhavokestadAdizarIraM saMjAtamiti kAyakalitazca / kiMlakSaNaH zambarAriH / tapaHpratipatto kAraNamAha-nirviNNaM khedakhinnaM manazcittaM yasya / kiM kRtvA / vipakSabhAvaM vairitAM kalayantaM bibhrANam agraM mahAkrUraM nitriMzaM vA tattvataH zaMkaram / tathA khamRtyAvapi trinetranetrajvaladanalajvAlAbhasmIbhU Page #686 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 13 sargaH] hIrasaubhAgyam / te'pi khadehe na mRtAM nAnuvipannAM ratinAnI khapriyAM priyavallabhAmapi nirNIya nicitya vijJAya // na kApi kAmIva jahAti kAntAmakIrtimetAmapahartukAmaH / kiM vA pRthaktya nijAGgalamAM zivAM zivaH sAdhitasAdhuvRtti // 16 // vAthavA nijasyAtmIyasya aGge kAye lagnAM syUtAmivA/bhUtAm / ardhazaMbhuriti prasiddhatvena ardhe zaMbhorityardhazaMbhuH / tathA 'prasahya ceto harato'rdhazaMbhuH' iti naiSadhe / tathA bhojaprabandhe ca yathA-'ardhe dAnavavairiNA girijayApyardhe zivasyAhRtaM rAjanvizvamanIzvaraM samabhavattattAvadAkarmyatAm / gaGgA sAgaramambaraM zazikalA nAgAdhipaH kSmAtalaM sarvajJatvamapIzvaratvamabhajattvAM mAM ca bhikssaashritaa||' iti / ata evArthIbhUtAM zivAM pArvatI pRthaktya khazarIrAdbhinnAM vidhaay| punardvitIyavAram / ekavAraM tu pUrvapannIsatIvirahAttapastaptaM pUrva pazcAtsatImeva pArvatIbhUtAM pariNIya gRhamedhitAmanubhUya tadapekSayA dvitIyavAraM sAdhitA ArAdhitA sAdhormunevRttirAvaraNaM yena tAdRzaH zivaH kim Izvara iva / kiM kartukAmaH ayaM zivaH / kvApi naktadivA suptau jAgradavasthAyAmekIbhUto bahumadhyagato vA gRhAntaH sabhAyAM vA kutrApi sthAne kAntAM priyAM pArvatI na jahAti naiva tyajati / ka iv| kAmIva yathA prabalakaMdarpavAn kvApi kasminnapi samaye priyAM nojjhati tatsaMgata eva tiSThati etAM jagatprasiddhAmapakIta nijApayazaH apahartukAmo nirAkartumicchuH // pralambabarhimukhazAkhizAkhAvAhaH sphurtkaanycncaarimshriiH| utkaMgharo bhUmidharaH surANAM kiM vAdbhutAdbhUtalasaMcariSNuH // 161 // kiM vA artha vA adbhutAdAzcaryAt kautukautsukyAt bhUtale kSoNImaNDale saMcariSNuH samyagrItyA bhramaNazIla: ayaM pratyakSalakSyaH surANAM devAnAM bhUmidharaH parvataH sumeruriva / kiMlakSaNaH / pralambA atidIrghA yA barhirmukhazAkhinaH surataroH zAkhAstA eva tadvadvA vAhA bhujA yasya / punaH kiMbhUtaH / sphurantI dedIpyamAnA kAJcanaM suvarNe tasya tadvadvA cArimazrIH zarIrarAmaNIyakalakSmIryasya / punaH kiMbhUtaH / utkaMdharaH proccaiHzirA mAhAmyavAMzca // ... sAmrAjyamAsAdya divastrilokyA AzaMsamAnaH punarAdhipatyam / tapastapasyatkimuta kSamAyAM puraMdaropAstapuraMdhripAzaH // 162 // utAtha vA pUrvokkAdaparArthe apAstastyakaH puraMdhrINAM khaHstrINAM pAzo bandhanaM yena / yaduktam-'sitena bhAvena ca lajayA bhiyA parAGmukhairardhakaTAkSavIkSitaiH / vacobhirIyAkalahena lIlayA samastabhAvaiH khalu bandhanaM striyaH // ' iti vimuktavanitAnuSaGgaH tAdRzaH kSamAyAM janmabhUmitvena surAsurAGganAkhardumAdInAM nehakAraNatvAddivaM kharlokaM vihAya bhUmau sametya tapastapasyan kurvANaH puraMdaraH zakra iva / kiM kurvANaH / divaH khargalokasya sAmrAjyaM samastavimAnAdhipati devendrANAM khAmitvaM dvAtriMzatsahasradezAdhIzvaramuku Page #687 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 626 kaavymaalaa| TabaddhabhUpAnAmiva sArvabhaumasya tathA dvAtriMzallakSavimAnAdhipAnAM prabhutvam / ata eva sAmrAjyam / 'samrATa tu zAsti yo nRpAn' iti hainyAm / AsAdyAdhigatya / punastrilokyA vizvatrayasyAdhipatyaM bhartRbhAvamAzaMsamAnaH kAin // iti suuridrshnaatsaahihRdyvitrkaaH|| yAvadvitarkAniti tarkazAstrAdhItIva citte kurute kSitIndraH / nirgranthanAthaM nijasaMnikarSa vibhUSayantaM pibati sma tAvat // .163 // . kSitIndro'kabbarasAhiH iti pUrvoktaprakAreNa yAvadyAvatA samayena citte svamanasyeva' nAtmajanasamakSavitarkAnvicArAn kurute / ka iva / tarkazAstrAdhItIva yathA tarkazAstreSu pramANagrantheSu adhItamadhyayanaM samyak zAstrAvabodho'syAstIti tarkabhASAdikacintAmaNi. pramukhapramANAdhyetA vitarkAn vividhAn tarkAn kurute tAvanijasyAtmanaH saMnikarSa samIpaM vibhUSayantamalaMkurvantam / nirgranthanAthaM hIravijayasUriM pibati sma sAdaramavalokayati sma / sAdarAvalokanaM pAnamucyate // sutrAmagotrAdhikagauraveNa mArge mayA saMbhramagAminAsau / durUDhabhUbhogivibhurviSAdI mA stAditIrvAtvarayA carantam // 164 // sUriM kiM kurvantam / atvarayA na vegena mandaM mandaM carantam 1 utprekSyate-iti hetoH / iti kim / sutrAmagotrAnmeroradhikaM gauravaM gurutA mAhAtmyaM yasya tAdRzena mArge pathi saMbhramagAminA autsukyAdinA tvaritagamanazIlena / 'Avegastu tvaristUrNiH saMvegaH saMbhramastvarA' iti haimyAm / mayA duHkhena kaSTena UDhA sahasraphaNAmaNDalairvidhRtA bhUryena tAdRzo bhogivibhuH zeSanAgo viSAdo'syAstIti viSAdI viSaNNacetA nivedavAnvA mA stAnmA bhavatAditi // ime cale mecakimAGkite ca tadaucitI ro madaHpracAram / . netre kSipantaM kimiti pramAtaM yugaMdharAyAM purato dharAyAm // 165 // punaH kiM kurvantam / purataH purastAdagrataH pramAtaM pramANIkRtaM yugaMdharaM kUbaraM rathasya vRSabhasya skandhanikSepaNasya yogyaM kASThavizeSaM dhUsaramiti jane prasiddhaM yasyAM tAdRzyAM dharAyAM pRthvIpIThe netre nayane kSipantaM sthApayantam / utprekSyate-iti hetoH kim / iti kim / ime netre cale caJcalakhabhAve ca punarmecakimAGkite antHshyaamtaaklite| malinAzaye ityarthaH / tattasmAtkAraNAt adaHpracArametayoH prasAraM roddhamaucitI yo. gyatA / upacitamevetyarthaH // daNDaM khapANau dadhataM svabAhAjitaM bhajantaM kimu kalpasAlam / kalpaM munInAmiva mUrtimantaM kalpaM nijAGge punarudvahantam // 166 // punaH kiM kurvantam / svapANau nijavAmahaste daNDaM yaSTIM dadhataM dhArayantam / utpre Page #688 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 13 sargaH hIrasaubhAgyam / 127 kSyante-khabAhayA nijabhujena jitaM parAbhUtam ata eva bhajantaM sevamAnaM yo yena jitaH prAyastaM sa sevate / kalpasAlamiva kalpadrumamiva / punaH kiM kurvantam / nijAGge AtmIye zarIre kalpaM yatInAM zarIrAvaraNayogyavatravizeSaM 'kalapaDo' iti prasiddhaH / udvahantaM bibhratam / utprekSyate-mUrtimantaM zarIrazAlinaM munInAM susAdhUnAM kalpamAcAramiva // budhairna doSAkaravaMzajAtairmarAlayAnairna ca nAbhijAtaiH / pratyarthibhizcittabhuvo na rudranigranthanAthairanugamyamAnam // 167 // punaH kiM kriyamANam / anugamyamAnam anu pazcAdrajyamAnam / kaiH| nirgranyanAthaiH vA. cakapaNDitagaNicaralakSaNazramaNapuGgavaiH / kiMbhUtaiH / budhaiH rohiNInandanaiH punarna doSAkaravaMzajAtaiH candragotrajanmabhiH / ayaM tu virodhaH-ye budhAste tu doSAkaravaMzajAtA eva syuH / virodhazAntau tu budhA vidvAMsastathA doSANAmapaguNAnAmAkaraH khaniryo vaMzaskhatra jAtA na tarhi vizuddhavaMzajanmAnaH / nirdoSapitRpakSA ityarthaH / punaH kiMbhUtAH / marAlo rAjahaMsastena yAnaM gamanaM yeSAM te| haMsavAhanAH ca punarna nAbhijAtA na brAhmaNAH / ayamapi virodha:-ye marAlayAnAste tu nAbhernArAyaNanAbhipuNDarIkAdeva jAtAH / virodhazAntau tu haMsavanmantharagamanAH / IryA zodhanAt / tathA dvau natrI prakRtyartha gamayataH / maulAthai prApayataH / tataH na na abhijAtAH kulInA eva / atha vA na abhijAtA na kulInAH / evaM nadvitIyena nakAreNa akulInatvaniSedho nigdyte| evaM sati kaulInyamAyAtam / tairetAvatA vizuddhamAtRpakSarityarthaH / 'jAi saMpannA kulasaMpannA' iti siddhaantotiH| punaH kiMbhUtAH / cittabhuvaH kaMdarpasya pratyarthibhivairibhiH paraM na rudaina bhImairIzvaraiH / ayamapi virodha:-ye kAmaripavaste tu rudrAH zivA eva syuH / virodhazAntau tu tyatasarvasAMsArikakAntAdyanuSagatvAnmanobhavAbhirAtibhiH zAntarasataraGgitAnitAntaHkaraNatvAnna rudaiH| saumyarityarthaH // ekaM kimadvaitatayA jagatyAM kumudvatIkAntamiva dvitIyam / tRtIyamakSNoriva candracUDabrahmAcyutAnAmiva vA caturtham // 168 // punaH kiMbhUtam / jagatyAM bhuvanamadhye bharatakSetrabhUmau vA advaitatayA guNairasAdhAraNatvena nAstyasya tulyaH / tAdRkko'pyanyo nAsti yena sA upamIyate iti hetunA ekaM kim / 'jagatI medinI rasA' iti haimyaam| 'bhuvanaM jagatI jagat' ityapi haimyAm / tathA 'jagatI vizvabhUmayoH' ityanekArthe'pi / punardvitIyaM kumudvatIkAntaM candramiva jagadAbAdakatvAt / ca punarakSNornetrayostRtIyam / yathA janAnAM netrAbhyAM bhaumAdimArgaH prakAzyate tathA tenApi netrIbhUtena bhavikAnAM vargApavargAdimArgo jJApyate iti tRtIyaM netram / vA punaH candracUDaH zivaH, brahmA vidhAtA, acyuto nArAyaNaH, teSAM madhye caturthamiva tvaparatIrthakaire trayo devAH sevyante, tathA ayamapi guNabAhulyAtkhaparatIrthakairupAsyate / atastaccaturthamiva // Page #689 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 628 kaavymaalaa| caturpu vedeSviva paJcamaM vA SaSThaM dumANAmiva nirjarANAm / kiM saptamaM mUrtimatAmRtUnAM srotaHpatInAM punaraSTamaM vA // 169 // ca punazcatuSu catuHsaMkhyeSu Rka-yaju:-sAma-atharvaNalakSaNeSu laukikeSu madhye pazcamamiva / etasya satyavAditvAdvedavanmAnyatvena pazcamam / vA punaH nirjarANAM devAnAM dramANAM kalpa-pArijAta-mandAra-haricandana-saMtAnalakSaNAnAM paJcAnAM kalpavRkSANAM madhye SaSTamivAkhilAbhilaSitadAyakatvAt / tathA mUrtimatAM khIkRtakAyayaSTInAM hima-ziziravasanta-prISma-varSA-zarallakSaNAnAM SaNNAmRtUnAM madhye saptamamiva / sarveSAmapi sevytven| vA punaHsrotaHpatInAM lavaNodadhi-kSIrodadhi-nIrodadhi-ghRtodadhi-surodadhi-khAdUdadhiisUdadhi-nAnAM saptAnAM samudrANAM madhye aSTamamiva atigambhIratvAt guNaratnAkaratvAt // . adhIzvarANAM navamaM dizAM vA kuNDaM sudhAnAM dazamaM kimuyAm / / ekAdazaM vA vatinAM vRSeSu kiM dvAdazaM zrIgaNapuMgavAnAm // 170 // . ca punardizAmaSTAnAM haritAmIzvarANAM khAminAm indra-agni-yama-nairRta-varuNa-vAyukubera-IzAnAbhidhAnAmaSTasaMkhyAkAnAM lokapAlAnAM madhye navamamiva / yathA dikpAlAH sa. rveSA mapyArAdhyAstathAyamapIti / vA punaruA pRthivyAM vartamAnaM dazamaM sudhAkuNDamiva / yathA pAtAle navasaMkhyAkAni kakolAdipIyUSakuNDAni vidyante, tathA bhUmaNDale dazamaM sudhAkuNDamiva / ajarAmarapadadAyakatvAt / vA punarvatinAM sAdhUnAM vRSeSu dharmeSu madhye / 'dharmaH puNyaM vRSaH zreyaH' iti haimyAm |kssaanti-aarjv-maardv-nilobhtaa-tpH-sNymHsty-shauc-akiNcntaa-brhmcrymiti lakSaNeSu dazavidhasAdhudharmeSu madhye / yaduktam'khaMtIajavamaddavamuttItavasaMjame abodhavve / savvaM soaM AkiMcaNaM ca baMbhaM ca jaha dhammo / / iti vacanAt / ekAdazamekAdazasaMkhyApUraNaM mUrta sAdhudharmamiva / vA punaH zriyA gaNabhRllakSmyA zobhayA vA yuktAnAM gaNapuMgavAnAM gaNadhAriNAm indrabhUti-agnibhUti-vAyubhUti-vyakta-sudharmakhAmi-maNDita-mauryaputra-akampita-acalabhrAtA metAryaprabhAsanAmAnaH mahAvIrajinaikAdazagaNadharAsteSAM madhye dvAdazamiva // . trayodazaM vAmbujabAndhavAnAM vizveSu deveSu caturdazaM vA / ratleSu vai paJcadazaM kalAsu zaratsudhAMzoriva poDazaM vA // 171 // vA punarambujabAndhavAnAMm / dhAtA-aryamA-mitra-varuNa-Iza-bhaga-indra-vivakhatpUSA-parjanya-tvaSTA-viSNu iti dvAdazasaMkhyAnAmakANAM madhye trayodazaM bhAskaramiva / pratApatvAt / vaizvadeveSu madhye / 'vizvadevAtrayodaza' iti kAvyakalpalatAyAm , saMkhyAnAmamAlAyAM ca / caturdazaM caturdazasaMkhyAkamiva / divyarUpatvAt / vA punazcaturdazasu lakSmI-kostubha-pArijAta-surA-dhanvantari-candramA:-kAmadhenu-airAvaNa-apsarA:-uccaiHzravAHpIyUSa-zAdhinu:-pAzcajanyazaGkhaH-kAlakUTaviSAbhidhAnAM caturdazapramANAnAM ratnAnAM Page #690 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 13 sargaH] hIrasaubhAgyam / 629 madhye pazcadazaM ratnamiva / vA punaH zaratsudhAMzoH zAradInacandramasaH kalAsu paJcadazakalAsu madhye SoDazamiva / paJcadazasu tithiSu paJcadazaiva kalA vardhante, SoDazI kalA tu zivamastake astIti zrutiH / ata eva naiSadhe nalena proktam-'bhImajA ca hRdi me paramAste jIvitAdapi dhanAdapi guvauM / na khameva mama sArhati yasyAH SoDazAmapi kalAM kila novIM // ' iti / tathA 'paradhArmikatithayazcandrakalAH paJcadaza bhavantIha' iti kAvyakalpalatAyAm / tathA tatraivodAharaNam / 'tithiM tithiM prati svargibhogyaikaikakalAdhikA / kalA yasyezapUjAsIdekaH zlAghyaH sa candramAH // ' ityuktaH / candre tu pazcadazaiva kalAH // kiM rAjadhAnI zamamedinIndordhavaM dhunInAmiva vA samAdheH / saMketasa va guNAvalInAM dharmasya sAmrAjyamivAhatasya // 172 // utprekSyate-zamamedinIndoH upazamanAno vasudhAsudhAruceH rAjJaH rAjadhAnI sukhavAsanagarI ca / 'kulakamAyAtA purI rAjadhAnI' iti haimyAm / vA punaH samAdheyAnasya vizeSyaikalayaniSThatvena yaddhayAnaM samAdhistasya dhunInAM nadInAM dhavaM bhartAraM samudramiva / punarutprekSyate-guNAnAmAvalInAM zreNInAM saMketasajheva / yatra kAmukairmilitumutsukairaparairvA milanArtha saMketastatsthAnaM saMketagRhaM procyate / punarutprekSyate-arhatAmatItAnAgatatIrthakRtAmayamAItaH sa cAsau dharmazca / jainadharmasyetyarthaH / sAmrAjyamiva / anekAnmU rdhAbhiSiktAnamayitvA yatraizvarya kriyate tatsAmrAjyam / atra tu bahusAmantabhUpanamanaM sphu. TamevAste iti sAmrAjyameva // uro murAreH subhagatvalakSmyAH kRpAmRtasyeva pati tamInAm / : bhAgyasya vA kozamivAkSayantaM kSAntisravantyA iva sAnumantam // 17 // utprekSyate-subhagatvalakSmyAH saubhAgyazriyAH vAsAthai murArernArAyaNasya uro vakSaHsthalamiva / yaduktaM naiSadhe-'hitvA daityariporuraH khabhavanaM zUnyatvadoSasphuTA-' iti viSNorvakSo lakSmyAvAsamiti / punarutprekSyate--kRpA sakalajantujAteSu karuNA saivAmRtaM sudhArasastasya tamInAM patiM candramaNDalamiva / punarutprekSyate-bhAgyasya zubhakarmodayasyaM akSayantaM sarvathApi na vyayIbhAvaM bhajantaM kozaM bhANDAgAramiva / punarutprekSyatekSAntiH kSamA saiva sravantI nadI tasyAH sAnumantaM parvatamiva / yato bhUbhRtaH sakAzAtsaritaH pravahanti // yazaHsumasyeva suparvasAlaM kiM jJAnabhAnorudayAcalaM vA / saptarSiputraM kimu citravAcAmivAkaro labdhimaNIgaNAnAm // 17 // utprekSyate-yazaH sarvajagajanajegIyamAnasphItakIrtireva sumaM prasUnaM tasya suparvasAlaM kalpadrumamiva / sadA vikAzaparimalAdivAhulyAtsuratarukusumakathanam / punarutprekSyate Page #691 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 630 kaavymaalaa| jJAnameva bhAnuH sUryaH tasyAbhyudayArthamudayAcalaM pUrvaparvatamiva / punarutprekSyate-citrANAM jagadAzcaryakAriNInAM vAcAM vacanavaicitrINAM saptarSiputraM kimu bRhaspatimiva / 'vRhaspatiH surAcAryo jIvazcitrazikhaNDijaH' iti haimyAm / punastatraiva 'saptarSayazcitrazikhaNDinaH' / tathA naiSadhe-'vicitravAk citrazikhaNDinandanaH' iti vRhaspateH saptarSiputrAbhidhAnam / yathA citrazikhaNDinandanastathA saptarSisUnurapIti / punarutprekSyate-labdhayastapaHprAdurbhUtazaktivizeSAstA eva maNInAM gaNAsteSAmAkaraM khAnimiva // AditastrayodazabhiH kulakam // iti hIravijayasUrivarNanam // taM vyAjahAreti mahImahendro jAgarti vAtai khalu yussmdngge|| himaM saraHpadmamivAdhvajanmA klamo'pi nAkAmati vaH zarIram // 17 // . mahImahendraH akabbarapAtisAhiH taM sUrimityamunA prakAreNa vyAjahAra vyakti sma / iti kim / he sUre, khalu nizcitaM yuSmadane zrImatAM dehe vArtamanAmayaM samAdhirjAgarti vidyate / jAgItyatra sattArthaH / yataH-'sattAyAmastyAste jAgartirvidyate dhriyate' iti kriyAkalApe / api punaradhvajanmA dUramArgollaGghanodbhUtaH klamaH parizramo vo yuSmAkaM zarIraM nAkAmati na bAdhate / kimiva / himamiva / yathA saraHpamaM taTAkotpanaM kamalaM tuhinaM vyathayati // iti zArIrakasukhapraznaH // tapAMsi vaH santyanaghAni kacinnAste samAdheH pratibandhakazca / manaH prasannaM punarasti nIraM padmAkarasyeva ghanavyapAye // 176 // he munIndo, punavoM yuSmAkaM tapAMsi anaghAni prazasyAni asau tapakhI tIvra tapastaptvA mAsmadrAjyAdi vaibhavaM gRhNItAditi bhAvAdvighnakartRkANAmabhAvAt 'nirantarAyAni santi vidyante / punaH kazcana dharmadveSI vo yuSmAkaM samAdheyA'nasya pratibandhako vighnavidhAtA nAste na vrtte| punaryuSmAkaM manaH prasannamanAvilamasti / kimiva / nIramiva / yathA dhanavyapAye zaratsamaye padmAkarasya kamalakulAlaMkRtasaraso jalaM prasannamatikhacchaM syAt // iti sAdhvAcArAdikuzalapraznaH // kA sA purI prApi dazAM damIzairvasantanirmuktavanAnurUpAm / aho ahobhirbahubhiH payodairivAdimai riyamanvakampi // 177 // aho iti saMbodhanaprazne / he sUre, sA kA purI kiMnAnI nagarI yA purI daminAM ta. paHkriyAdikaSTaiH khAtmadamanaparANAM sAdhUnAmIzairnAyakaiH zrImadbhiH vasantena madhusamayena nirmutasya phalapuSpapallavadalAdivirahitatarugaNasya vanasyAnurUpAM sadRzIM dazAmavasthA prApi lambhitA / tadabhidhAnaM bhASaNIyamityarthaH / aho sUrIndrAH, punarAdimaiH prathamaiH puSkarAvartanAmiH payormedhairiva / iyamAsmAkInA mevAtamaNDalasaMbandhinI vA bhUH pRthivI bahubhiranalpaiH ahobhirdivasairanvakampi anugRhItA pAvanIkRtA ityAgamAdipraznaH // iti sAhikRtakuzalAlApapraznaH // Page #692 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 13 sargaH] hIrasaubhAgyam / idaM vinirdizya samudrakAJcIrucye mukhe tanvati maunamudrAm / dharmasya dhAtrImiva vRtrazatrurvAcaMyamAnAM sa uvAca vAcam // 178 // vAcaMyamAnAM samyagvAraguptimatAM vRtrazatruryatIndraH sa hIravijayanAmA sUrirvAcaM thANImuvAca vakti sma / sAhipraznAnAmuttaraM dadAti smetyarthaH / utprekSyate--sUrivANI / dharmasya sukRtasya dhAtrImupamAtaramiva vardhayitrI bhUmimiva / sthAnaM vA / kasmin sati / idaM pUrvanigaditaM kuzalAdipraznaM vinirdizya kathayitvA samudrakAzyA jalanidhimekhalAyA bhUmibhAminyA rucye bhartari / 'rucyo varayitA dhavaH' iti haimyAm / akavarapRthivIpatau mukhe khavadane maunamudrAM joSeNa kRtvA mudraNAM tUSNIkAM tanvati kurvati sati // kSmAkAntakoTIramaNImarIcimadhuvratApItapadAravinda / avehi vAta ghusadAmivAptavacaHsudhApAnavidhAyinAM naH // 179 // kSmAkAntA bhUmIvallabhA anye rAjAnasteSAM koTIrA maulimukuTAsteSAM maNInAM vividharatnAnAM marIcayaH kAntayaH eva madhuvratA bhramarAstairA sAmastyena pIte cumbite sevite vA padAravinde caraNakamale yasya tasya saMbodhane / yaduktam-'avatAdvo hayagrIvaH kamalAkara iishvrH| surAsuranarAkAramadhupApItapatkajaH // ' iti sArasvatavyAkaraNaprAntanamaskRtau ApIta iti / he nRpa, naH asmAkaM vArtamanAmayamavehi jAnIhi / keSAmiva / yathA dyusadAM surANAM devAnAmanAmayaM bhavet / tatra hetumAha-AptAnAM tIrthakRtAm / 'puruSottamavItarAgAptAH' iti haimyAm / vacAMsi vAkyAni AgamA vaa| 'AptoktiH samayAgamau' iti haimyAm / tAmi ta eva vA sudhA amRtarasAsteSAM pAnaM vidadhe ityevaMzIlAsteSAm / 'Apto labdhe ca satye ca' ityanekArthaH / 'satye adhisaMvAdake bAndhave'pyAptaH' iti cUrNiH / tathA 'Aptapratyayitau samau' iti haimyAm / Aptasya pAlakatvena viSNoH khAmitvenendrasya vA vacasA sudhApAnaM kurvate ityevaMzIlAnAM surANAM tadevAptatvamucyate / sRSTiprArambhe brahmaNA surA narAzca vidadhire, tadarthe bhojyakRte dhAnyaM sRSTaM narairaGgIkRtam , tadanicchadbhirdevairbrahmaNA prahitaiH sRSTipAlakatvena viSNuryAcitaH, tato vijJAya kRSNenApi manthAcalena pAthodhi nirmathya pIyUSamutpAdya teSAM pANau nijAgrajanmane AptAya zakrAya prahitam , tato nijanAyakatvenAptIbhUtasya tasyendrasya vacasA sudhAhArA Asaniti vaiSNavI zrutiH / tena dvayorapi sudhApAnavidhAyitA // azvAnivAkSANi nirIhabhAvai razminajairyantrayatAM vayaM naH / tapAMsi nirvighnatayA zatAGgA iva pravartanta udArakAnte // 180 // udArA atizAyinI sphArA vA kAntiptiH zobhA vA yasya mahatI icchA vA / 'kAntiH zobhAkAmanayoH dIptau ca' ityanekArthaH / tasya saMvodhane he sAhe, no'smAkaM zatAGgA rathA iva tapAMsi niyamavizeSA nirvighnatayA nirantarAyatvena pravartante pracalanti Page #693 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 132 kaavymaalaa| ca / asmAkaM kiM kurvatAm / razmivrajai rajjUtkausturagAnazvAniva nirIhabhAvanirgatA IhA strIputramitravibhavAdiSu sAMsArikeSu sarveSvapi padArtheSu vAJchA yeSAM te nirIhAsteSAM bhAvAstaiH kRtvA niHspRhatAbhirakSANi samanaskAni paJcAnIndriyANi khayamAtmanA sAra* thibhAvena yantrayatAM damayatAM vazIkurvatAm // pratyUhakRtko'pi na naH samAdheH kuto'zivaM syAdbhuvi yattvayIze / gRhAGgaNasthAyini kalpazAkhinyupadravetkiM nu daridrabhAvaH // 181 // he sAhe, no'smAkaM samAdhermanaHkhAsthyasya dhyAnasya vA ko'pi kazcidapi pratyUhakRdvighnavidhAtA nAsti, yadyasmAtkAraNAttvayi Ize khAmini avanInetari samarthe azivopazAmake sati bhuvi pRthivyAmazivamarthAt tvaddezavAsinAmakalyANaM kuto bhavet / api tu na syAdeva / yukto'yamarthaH / nu iti priprshne| gRhasyAGgaNe ajire tiSThatItyevaMzIlastasmin gRhAGgaNasthAyini kalpazAkhini suradrume daridrabhAvo dAridyaM kimupadravet / api tu na dAridyalezo'pi syAditi // anityatAbhAvanayA padArthasArthasya vizvasya manaH punarnaH / kSodairivAmbhaH katakasya zazvatprasannamAste vsudhaasudhaaNsho.|| 182 // he vasudhAsudhAMzo sakalAvanIrajanIpate bhUpate, vizvasya jagataH padArthasArthasya vastutrajasya anityatA azAzvatatvam / yataH--'hI saMsArasahAvo sucariyanehANurAyarattAvi / je puvvatredISThA avarane te na dIsaMti // ' tathA 'saMjharAgajalavunuunvame jiivitaannyjlbiNducNcle| juvvaNeyanaivegasaMnibhe pAvajIvakimayaM na vujjhasi // '; 'anityAni zarIrANi vibhavo naiva zAzvataH / nityaM saMnihito mRtyuH kartavyo dharmasaMgrahaH // ' 'yadi janmajarAmaraNaM na bhavedyadi ceSTaviyogabhayaM na bhavet / yadi sarvamanitya midaM na bhavediha janmani kasya ratirna bhavet // ' iti vacanAtsarvasanityaM dharma eva nityaH kAryaH iti bhAvanayA vAsanayA kRtvA punarno'smAkaM manazcittaM prasannaM dharmakarmaNi nirmalamevAste / kimiva / ambha iva / yathA katakasya katakanAmnaH phalasya kSodaizcUrNairjalaM prasannaM khacchaM syAt / tathA yaduktam-'vimalakhAmino vAcaH katakakSodasodarAH / jayanti trijagacchetojalanairmalyahetavaH // ' iti sakalArhatpratiSThAne // gozIrSasaurabhyamivAnilena saMdezahAridvitayena itaH / gandhAranAmo nagarAnmahIndo zanaiH zanairvRddhatayA samAgAm // 183 // he mahIndo sAhe, gandhAra iti nAmAbhidhAnaM yasya tAdRzAnagarAtsamAgAm zrImatpAdU~ . smetH| katham / zanaiH zanairmandaM mandam / kyaa| vRddhatayA sthaviratvena / kiMlakSaNa: aham / saMdezahAriNo tayoH / 'zAsanahAriNA hareH' iti raghau / yathA zAsanahArI tathA saMdezahArIti / tathA 'dUtaH saMdezahArakaH' iti haimyAm / dvitayena dvandvena hUtaH AkAritaH / Page #694 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 13 sargaH]. hIrasaubhAgyam / 'AkAraNaM havo itiH' iti haimyAm / kimiva / gozIrSasaurabhyamiva / yathA candanahumasya parimalo anilena vAyunA hUyate bhUmaNDalAntaramAnIyate // iti sAhikRtakRtalA. gamAdipraznapratyuttarANi // bhUmAnathAbhASata dUradezAdhUyaM sametAH kathamekapaMdyAm / mahendravanmattamataGgajena rathena pAthoruhabandhuvadvA // 18 // revantavadvA turageNa divyayAnena vRndArakavRndavadvA / sa procivAnujjhitayAnamatra carankramAbhyAmahamAjagAma // 185 // atha kuzalAgamAdikathanAnantaraM bhUmAnpRthvIpatirabhASata vadati sm| he sUrIndAH, yUyamekapadyAM maarge| padavyekapadI padyA paddhatirvama' iti haimyAm / kayaM kena prakAreNa sametAH dUradezAt atrAgatAH / tAneva prakArAndarzayati- imatto madodayo yo mataGgajo gajendro gajarAjaH prazastahastI tena sametAH / kiMvat / mahendravat / yathA puraMdaro mattamataGgajena airAvaNena sameti / vAthavA kiM rathena syandanena 'vahala' iti prasiddhena adhvani sametAH / kiMvat / pAthoruhabandhuvat / yathA kamalasuhRdbhAskaro rathena marudrathena samAgacchati / vAthavA turagena pravaravAjinA kRtvA samAyAtAH / kiMvat / revantavat / yathA revantaH arkareto'jasturageNa samAyAti tasya hayavAhanatvena / 'revantastvarkareto'ja: plavago hayavAhanaH' iti haimyAm / vAthavA divyena manorameNa yAnena zivikAdinA vAhanena samIyivAsaH / kiMvat / vRndArakavRndavat / yathA vRndArakANAM nirjarANAM vRndaH samudAyaH divyena devasaMbandhinA vimAnena sameti / ityukte'nantaraM sa sUriHprocivAn kathayati sm| he sAhe, ahamatra zrImatAM samIpe ujjhitaM saMtyakaM yAnaM turagavAhanAdikaM yena tAdRzaH kramAbhyAM caraNAbhyAM caran pracaran AjagAma AgatavAn // yugmam // bhUpo'pyuvAceti na sAhibAkhyakhAnena yuSmabhyamadAyi kiMcit / turaGgamasyandanadantiyAnajAmbUnadAdyaM dRDhamuSTineva // 186 // api punarbhUpaH pAtisAhiH ityamunA prakAreNa provAca jagAda / pRcchati smetyarthaH / iti kim / he sUrIndrAH, dRDhamuSTinA kRpaNeneva sAhiba ityAkhyA nAma yasya tAdRzena khAnena mama umbarakeNa sAmantena turaGgamA azvAH, syandanA rathAH, dantino gajAH, yAnAni zibikAdIni, jAmbUnadaM suvarNam, upalakSaNAdrUpyAdisaMgrahaH, amUni vastUni AdyAni prathamAni mukhyAni vA yatra tAdRzaM kiMcitkimapi vastu yuSmabhyaM nAdAyi na dattam // ityAkSepapraznavAkyam // gururjagau bahvadizatsa mahyaM tvayA niyukto hariNeva meghaH / punarna kiMcinnikhilAnuSaNamucA mayAgrAhi mahImahendra // 18 // tataH sAhipraznAnantaraM guruhIrasUtirjagau bhASate sma / he sAhe he mahImahendra pRthivI to Page #695 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 634 . kaavymaalaa| puraMdara, tvayA zrImatA niyuktaH prasAditAnuziSTiH sa sAhibakhAno mahyaM bahu dhanamadizat yacchannAsIt / ka iva / megha iva / yathA hariNA vAsavena varSituM samAdiSTAH ghanAghanAH bahu pracurataraM nIraM dizanti pradadate / janebhya iti zeSaH / 'jAnAmi tvAM pravarapuruSaM kAmarUpaM maghonaH' iti meghadUte / 'indrAdiSTA hi meghAH bhUmau varSanti' iti zrutiH / paramayaM vizeSaH / nikhilaM samastamanuSaGga rAmAdraviNAdisaGgaM muzcati dUraM tyajati tAdRzena . mayA kiMcitkimapi dIyamAnaM nAprAhi nAdAyi na gRhyate sma // aho nirIhairmahatAM vtNsairbhuurbhuussitaamiibhirivaaNshubhiryoH| . tajjanmabhiH paGkamivAravindairbhavaM parityajya pRthagbhavadbhiH // 188 // .. aho ityAzcarye / sadasyA lokA vA / pazyata kautukaM parairadIyamAnamapi jagati ke nAdriyante / ete tu bahrAgRhItA api sarveSAmabhilaSaNIyAnAmapi svarNAzvagajAdi nAdadate . tasmAdamIbhiH sUrIndraH kRtvA bhUrazeSApi kSoNI vibhUSitA alaMkRtA pavitritA vaa| kairiva / aMzubhiriva / yathA aMzubhiH sahasrarazmibhiH / 'AdityaH savitAryamA kharasahasrodhNAMzU raviH' iti haimyAm / dyaugaMganavIyI zobhitA / kiMbhUtaiH amIbhiH / nirgatA jagajanmakalatraputradraviNarAjyAdiyAvatpadArthasArtheSu IhA vAJchA yeSAm / niHspRhairityarthaH / punaH kiMbhUtaiH / mahatAM samastasAdhujanottamAGgeSu avataMsaiH zekharAyamANaiH / punaH kiNbhuutaiH| bhavaM saMsAra parityajya nirmucya pRthagbhinnairbhavadbhiH / kairiva / aravindairiva / yathA padmaH paDU jambAlaM parityajya pRthagbhUyate / kiMbhUtaiH amIbhiH aravindaizca / tajanmabhiH tatra bhave paGke vA bhavitvAtpaGkajatvAjanma utpattiryeSAM taiH // 'citte dadhaccitramiti kSitIndraH punaryunakti sma mukhaM sa vAcA / saurabhyavibhAjiviz2ambhitAjaM ghanAtyayo haMsamRgIdRzeva // 189 // sa kSitIndraH pAtisAhiH punarvAcA vANyA mukhaM khavadanaM yunakti sma saMyojayAmAsa / kiM kurvan / ityamunA prakAreNa citte khamAnase citramAzcarya dadhaddhArayan mukhaM vAcA yuyoja / ka iva / ghanAtyaya iva / yathA zaratkAla: saurabhyena saugandhyena vibhrAjate zobhate ityevaMzIlaM tathA vijRmbhitaM vikakharamajaM kamalaM haMsamRgIdRzA rAjamarAla. mahilayA yunakti // grISmAgameneva mayAdhvagAnAM vRthA vyathA vaH pathijA vyasarji / etatpunargodhanavanna kiMciccakre svahRdgocarasaMcariSNuH // 190 // he sUrayaH, vo yuSmAkaM mayA vRthA midhyaiva pathijA mArgajanitA vyathA zItAtapallUkAkaNTakalamAdikA pIDA vyasarji vizrANitA / dattetyarthaH / keneva / grISmAgameneva yathA nidAghasamayaprAdurbhAvena adhvagAnAM pAnthAnAM vyathA tApatRSAdikA visRjyate. diiyte| punaretaccakramakAdikaM kiMcitkimapi mayA khasyAtmanaH hRdo mAnasasya gocare viSaye saMcariSNuH saMcaraNazIlaM hRdaye vartamAnaM na cakre na kRtam / kiNvt| godhanavat / yathA Page #696 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 13 sargaH] hIrasaubhAmyam / gokulaM khahRdA nijamanasA / khecchayetyarthaH / gocare gavAM caraNocitAcalAoM samyak kharucitaM yathA tathA caraNazIlaM bhakSaNakhabhAvaM kriyate / atha vA khaM madIyaM dhanaM bhUmiH nRpasya bhUvanatvAt / 'khAtpAladhanabhugnetRpatimanvarthakAdayaH' iti haimIvacanAt / tasyA hRdi madhye yo gocaro gavAM caraNasthAnaM tatra saMcaraNazIlamityarthaH // vighnAya jajJe bhagavatsamAdherahaM payovAha ivAMzubhAsAm / yuSmAkamAkasmikaduHkhajanmA tatpratyavAyo'jani me mahIyAn // 191 // he sUrayaH, ahaM bhagavatAM pUjyAnAM jJAnamAhAtmyAdiguNagaNavatAM yuSmAkaM samAdheH khAsthyasya dhyAnasya vA vighnAya antarAyakRte jajJe saMjAto'smi / ka iva / payovAha iva / yathA jalavAho meghaH aMzubhAsAM sUrya kiraNAnAM vighnAya prcaarprtyuuhaay| AvaraNA. yetyarthaH / jAyate tatkAraNAyuSmAkaM zrImatAmakasmAdajJAtaM bhavamAkasmikamatarkitopapannaM vA yaduHkhamasAtaM tasmAjanmotpattiryasya tAdRzo mahIyAnatigururme mama pratyavAyo'parAdhaH pApaM vA ajaci saMjAyate sma // ityAkAraNAdyaparAdhodbhAvanam // kSmAcakracakrItyatha thAnasiMhamuddizya jagrAha vaco vcsvii| hitaiSiNA kalpa ivAdasIyaH panthAH kathaM no kathitaH puro me // 192 // atha guroH svapratyavAyodbhAvanAnantaraM vacaskhI vAcoyuktimAn mAcakrasya nikhilabhUmImaNDalasya cakrI sArvabhaumo'kabbarasAhiH thAnasiMhamuddizya saMmukhamAlokya ityamunA prakAreNa vaco vAgvilAsaM jagrAha / vadati smetyarthaH / he sthAnasiMha, tvayA bhavatA me mama puro'gre eSAmayamadasIyaH etatsaMbandhI / 'nAsAdasIyA tilapuSyatUNam' iti naiSadhe / ekAzanapAdacArAdiko mArgaH sAdhvAcAro vA kathaM kutaH kAraNAt no kathito na niveditaH / kenev| hitaiSiNeva / yathA hitaM khasya parasya vA janasya iSTApattimicchasabhilaSatItyevaMzIlena mahAtmanA puMsA kalpaH samyakpravRttirUpa AcAraH kathyate // ityapyavakkiM na padapracAraiH prApsyanti duHkhaM yadihAjihAnAH / nigadya bhUmAniti zAradInasAraGgavanmaunamadhatta vakre // 193 // api punastvamityapyetadapi kiM kena prakAreNa nAva na kathitavAn / iti kim / yadete sUrIndrAH iha dUradeze vartini mevAtamaNDalAlaMkArahArasakalakamalAsaMketaniketaphavepuramAzrayatAM zrImatAM saMnidhAni pAdapracAraiH khacaraNacakramaNaiH AjihAnA AgacchantaH / 'svayaM varasyAjinamAjihAnAm' iti naiSadhe / 'ajinamAgacchantIm' iti tadvattau / 'Agamane gamanArthAH samabhyupAjhyaH parAH kathitAH' iti kriyAkalApe / 'ohAG gatau' ityasya Anazpratyaye jihAnA Ayoge AjihAnA AgamanArtha iti / duHkhamasAtaM prApsyanti lapsyante / etanmayA procyamAnaM mama kathaM na smAritam / bhUmAnisamunA prakAreNa nigadya kathayitvA vakre khamujhe maunaM tUSNIbhAvamadhatta dadhau / kiNvt| zAradIna Page #697 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| sAravat yayA zaratkAlasaMbandhI vappIho maunaM dhatte / varSAsu tRSAkrAntatayA jalapAnArthamunnamatrIradapurastAhAlapyAlapya zaradi jaladharAbhAvAtUSNIM vidhatte // kimuttaraM syAdiha mandadhIvanmImAMsate yAvadasau hRdIti / sa dIrghadarzIva zazI rasAyAstaM saMzayAnaM pratizaMsati sma // 194 // mandA kuNThA ghorbuddhiryasya so'lpamedhA iva yAvadasau sthAnasiMho hRdi nijamanasi iti mImAMsate vicArayati / iti kim / yadiha sAhinigaditavAkye kimuttaraM prativacaH - syAt / tAvahAdapre khapareSAM bhAvi hitAhitaM pazyet khamanISayA vicArya jAnIyAtsa dIrghadazI tadvat rasAyAH zazI kSoNIkSaNadApatirakabbarasAhiH saMzayAnaM saMdeha vidadhAnaM sthAnasiMha pratizaMsati praznayitvA svayamevottarayAMcakAra // etadvayaM mAnasamAnasAGke valakSapakSIkaravAma kAmam / idaM tvayAcintyata puNyalakSmImAkAGkSatA kSIradhizAyineva / / 195 // he sthAnasiMha, kAmamatyarthe vayametadane vakSyamANaM bhavanmanasi vartamAnaM vA mAnasaM madIyamanasastadeva mAnasaM nAma sarastasyAGke koDe valakSapaMkSIkaravAma haMsAyamAnaM vida. dhAma ityAzI preraNayorattamapuruSabahuvacanam / yaduktam-'kAntAre nirgatAsi priyasakhi padavI vismRtA kiM tu mugdha mA rodIrehi yAmetyupahRtavacaso ninyurenAM vayasya' iti naiSadhe / yAmetyAzIruttamapuruSabahuvacanamapi / vayameva hRdi vina ityarthaH / he sthAnasiMha, tvayA bhavatA idaM mayocyamAnamacintyata dhyAtaM hRdi vicAritam / tvayA kiM kurvatA / puNyalakSmI dharmazriyamAkAhatA vAJchatA / keneva / kSIravizAyineva / yathA dugdhavAghoM zete khapityevaMzIlena kRSNena puNyA pativratAtvena pavitrA zrIH kAsayate // khamaNDale bhUtalazItabhAsAnIyanta ete yadi sUrizakAH / sudhAzanAmbhoniSivallabhAyA bhagIratheneva payaHpravAhAH // 196 // yadi ete sUrizakAH hIrasUrIndrAH bhUtalazItabhAsA sAhinA / 'idaM tamurvItalazItala. dyutim' iti naiSadhe / khamaNDale nijajanapade AnIyante AkAryante / keneva / bhagIratheneva / yathA sudhAzanAnAM devAnAmambhonidhivallabhA samudrapatnI nadI surasaridgaGgA tasyAH payaHpravAhAH jalaplavAH bhagIrathanAmrA bhUmIndunA bhUpAlena khadeze samAnIyante / 'gaGgA bhagIratheneva pUrveSAM pAvanakSamA / icchatA saMtatiM tena nyastA mantriSu kozalA // ' iti raghau / tathA 'gaGgAmiva kSititalaM raghuvaMzadIpaH' iti naiSadhe'pi // sudhArasaM prItibharaNa pAyaM pAyaM prabhordarzananAmadheyam / tadA bhajAmo vayamapyamA iva khabhAvAdajarAmaratvam // 197 // tadA vayaM mevAtamaNDalazrAddhavargA api amanyA devA iva khabhAvAtsahajeneva ajarAmaratvaM jarAmaraNarAhityam / ajarAmarabhAvamityarthaH / bhajAma AzrayAmaH / kiM kRtvA / Page #698 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 13 sargaH] hIrasaubhAgyam / prItibhareNa premAtizayena manohArdaina vA prabhorgurordarzanamAlokanaM tadeva nAmadheyamabhidhA yasya / 'nAmarUpabhAgAhvaya-'iti haimIvRttau / tato nAmadheyarUpadheyamAgadheyAni iti prayogAH / tAdRzaM sudhArasamamRtanisyandaM pAyaM pAyaM pItvA pItvA / 'paunaHpunye NampadaM dvizva, pAyaM pAyaM bhoja bhojaM vrajAte' iti sArakhatavyAkaraNe // puro na me kiMcana tena vRttaM tvayA gurUNAM pratipAdyate sa / yataH khasadmAbhimukhIbhaviSNumupekSate kaH surasaurabheyIm // 198 // he sthAnasiMha, tena kAraNena gurUNAM tava dharmAcAryANAM hIrasUrINAM vRttaM sAdhvAcArAdikamAcaraNaM ne matpuro'pre tdayA kiMcana kiMcidapi na pratipAdyate sma na proktam / yukto'yamarthaH / yataH kAraNAt khasyAtmanaH gRhasyAbhimukhIbhaviSNuM samanaH saMmukhabhavanazIlAM mandire samAgacchatI surasaurabheyI kAmadhenuM ko jana upekSate / api tu na ko'pi / sarvo'pyAyAntI samIhate // rAmAGgajo madhyamalokapAlavatrAdidaM vAGmayamabhyudItam / nipIya bhRGgo makarandamambhoruhAdivAmodabharaM babhAra // 199 // vargapAtAlayorapekSayA madhyamaH adhaH pAtAlamupari ca khargaH tayormadhyavartI madhyevartI madhyebhavo madhyamastAdRzo loko vizvabhuvanaM tasya pAlayitA akabarastasya vakAdvadanAdabhyudItaM prakaTIbhUtaM vAGmayaM vAkprapaJcam / vacanaracanAmityarthaH / 'itIdRzaistaM viracayya vAGmayaiH' iti naiSadhe / "evaMvidhaiH vacaHprapaJcaiH' iti tadvRttiH / rAmAGgajaH sthAnasiMho nipIya sAdaramAkarNya AmodabharaM pramodAtizayaM bbhaar| ka iva / bhRGga iva / yathA bhramaraH ambhoruhAt padmAdudItaM makarandaM nipIyAkhAdya AmodabharaM parimalAtirekapramodAdhikyaM dhatte // iti sthAnasya sAheH praznottaram // zazaMsa sabhyAnatha pArthivendurAnetumetAniha kena jagme / te'pyUcururvIndramajayyavIryamivAvatIrNa bhuvi kArtavIryam // 20 // atha sthAnasiMhasya kathanAnantaraM pArthivenduH rAjarAjaH sabhyAn khasabhAsadaH puruSAn prati zazaMsa kathayati sma / kiM zazaMsa tadevAha-etAn sUrIndrAniha matpArzve mAnetumAkArayituM kena jagme gatam / tataH te sabhyA api urvIndraM vasudhAvAsavam UcurbabhASire / utprekSyate-bhuvi pRthivyAmavatIrNamutpannaM tathA ajayyaM parairjetumazakyaM vIrya parAkramo yasya tAdRzaM kArtavIrya bAhusahasrArjunamiva ajayyabalatve / 'kArAgRhe nirjitavAsavena laGkezvareNoSitamA prasAdAt / tasya sAdRzyaM vIryAtizayAt // maundIkamAlAviti nAmadheyau nidezataH zAsanahAriNau vaH / ito'jihAtAmiva mUrtimantau lekhau valekhAviva kAmacArau // 201 // he prabhavaH, vo yuSmAkaM nidezataH AdezamaGgIkRtya eko maundI aparaH kamAla iti Page #699 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 638 kAvyamAlA | nAmadheyAvabhidhAnau zAsanahAriNau dUtau yavanamudgalajAtiSu madhye mevaDA iti saMjJakau ito yuSmAkaM samIpAdajihAtAm gatavantAvAstAm / utprekSyate - mUrtimantau manuSyavapurbhAjau lekhau kAGgalau sphuranmAne iva punarutprekSyate / mUrtimantau lekhau devAviva devA hi na kenaciccakSuSA lakSyante / ataH pArthivazarIrabhAktvAdvilocanagocarau / kiMlakSaNoM / kAmaM svecchayA atizayena ca divyayA devagalyA caraNaM vrajanaM cAroM gamanaM yayostI // taiH zAsituH zAsanataH pRthivyA itau purastAdupasedatustau / vasuMdharAzeSavizeSavRttiM cidgocarIkartumivAsya netre // 202 // tau dUtau purastAtsA hera upasedatuH Agatavantau / kiMbhUtau / pRthivyA bhUmeH zAsituH pAlayituH pAtisAheH zAsanata AdezAttaiH sabhyaiH sabhAsadbhiH hUtAvAkAritau / utprekSyate - vasuMdharAyAH samasta kSitimaNDalasyAzeSAM samagrAM vizeSavRttiM nyAyAnyAyakAriziSTAziSTamitrAmitrasvabhAvodantasUcayitrIM vArtA cigocarIkartuM jJAnaviSayatAM vidhAtum / jJAtumityarthaH / asyAkabbarasAhernetre nayane iva / yathA netrAbhyAM kRtvA janena sarvamapyAlokyate tathA dUtAbhyAM rAjJA paramaNDalodantAdyakhiLaM vijJAyate / 'caralocanA hi rAjAnaH' iti zrutiH / yaduktam- 'caraiH pazyanti rAjAnaH suhRdA vyavahAriNaH / devAH pazyanti jJAnena sarve'nye carmacakSuSA // ' ' vaNikputrairmahezvarAH' iti pAThaH / atha vA pratibhAviSayaM vidhAtuM cicchabdena buddhirapi / 'prekSAcidupalabdhayaH' iti haimyAm // mukhaM mRgAGkaM milituM svabandhorlabdhodayaM vAriruhe ivaite / pANI praNIya praNayena madhyegodhIti dhAtrIzamavocatAM tau // 203 // tau dUtau dhAtrIzaM sAhiM prati ityamunA prakAreNa avocatAM vadataH sma / kiM kRtvA / praNayena svasvAmitvAdisaMbandhasnehena / bhaktenetyarthaH / atha vA AdezayAcanArtham / 'praNayaH snehayAcJayoH' ityanekArthaH / madhye godhi bhAlAntarAle pANI hastau praNIya kRtvA / lalATe'JjaliM vidhAyetyarthaH / utprekSyate - svasyAtmano bandhoH sakAzAllabdhaH saMprApta udayo yena / sUryajyotiradhigatya candro'bhyudayatIti kavisamayaH / yathA raghukAvye - 'pupoSa vRddhiM haridazvadIdhiteranupravezAdiva bAlacandramAH' iti / tAdRzaM mukhaM mRgAGkaM vadanameva candraM milI tumete samAyAte vAriruhe padme iva // AdizyatAM deva nidezyamitthaM nirdizya tau saMzrayataH sma tUSNIm / dhArAdharasyeva RtorvirAme nabhombupAmbhodasuhRcchakuntau // 204 // he deva, nidezyaM kathanArha vaktavyamAdizyatAM prasAdyatAm / ityamunA prakAreNa nirdizya vijJApya tau dUtau tUSNIM maunaM saMzrayataH bhejAte / kAviva / nabhombupAmbhodasuhRcchakuntau yathA dhArAdharasya RtorvarSAkAlasya virAme vyapAye / zaratsamaye ityarthaH / cAtakamayUravihaMgamau maunamAzrayete // Page #700 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 13. sargaH] hIrasaubhAgyam / bhUmAnimAvityavadattato'mI kathaM samIyuH pathi kIdRzAzva / tAvapyavaktAM tamupAgataM kharbalidviSo hantumivAjanAbham // 205 // tato dUtokteranantaraM bhUmAnakabbarasAhirimau dUtau pratItyamunA prakAreNa avadadabhASe / iti kim / he maundIkamAlau, amI sUrayaH pathi mArge kathaM kena prakAreNa samIyuH samAgatAH / mudgalamlecchajAtitvAjainamArgAnabhijJatvAdayaM praznaH / ca punaH / kIdRzAH kimAcArAzca vartante / api punastau dUtau taM bhUpaM prati avakAM kathayataH sma / tamutprekSate-balina: parAkramacaturaGgacakrAdikaM balaM bhujavIrya camUzca vidyate yeSAM te balavanto ye dviSo vairiNaH tathA balinAmA pAtAlAdhipaH surAsurasevyamAno vadAnyamauliH / yannAmnA pAtAlaM balisajheti prasiddham / sa eva ripurdAnavendratvAt tAMstaM vA hantuM yamAtithokatu khargAdupetaM devalokAdbhUmAvAgatam / yaduktaM campUkathAyAm-'kathaM ca sa dezaH vargAna viziSyate / yatra gRhe gRhe gaurya: striyaH mahezvaro lokaH / sazrIkA harayaH' iti / 'gaurAGgayaH pArvatI ca / mahebhyaH zivazca / zobhAyukto hastazca / lakSmIyuktaH kRSNaH' iti tadvRttiH / ataH khargasthatvam / abjanAbhaM nArAyaNamiva / abjavannAbhiyasya / pakSe abja nAbhau yasyeti vyutpattimAtram / tattvatastvabhidhAnameva // cUrNairiva khakramapadmapAMsubhiH prAcInasUriprakaraiH pratiSThitAm / sabhAjayantaH pratimAmiva kSamA kramAmbujAbhyAM pathi saMcarantyamI 206 he deva, amI sUrayaH khAbhyA kramAmbujAbhyAM pathi caraNakamalAbhyAM mArge saMcaranti samyagrItyA pracalanti / utprekSyate-pratimAM paramezvaramUrtimiva kSamA kSoNI sabhAja. yantaH pUjayanta iva / sabhAjanazabdaH pUjArthe'pi / yathA naiSadhe-'sabhAjanaM tatra sa. sarja teSAM sabhAjane pazyati vismite sA' iti / 'sabhAjanaM pUjAm' iti tadRttiH / tathA kriyAkalApe'pi-'sabhAjanArthe sabhAjayati' / pratimAM kiMbhUtAm / prAcInasUriprakaraiH pUrvAcAryanicayaiH svakramapadmAnAmAtmanAM pAdAravindAnAM pAMsubhiH rajobhiH kRtvA pratiSThitAm / utprekSyate-cUrNairvAsayogairiva pUjyatayA sthApitAm // zreNIM satAmiva vimuktasamagradoSAM ___valmAmamI vidadhate sakRdeva deva / ArAdhayanti vidhivadvidhRtAvadhAnA yogaM vidhUtavanitAdyakhilAnuSaGgam // 207 // he deva, amI guravaH sakRdeva ekavArameva valmAmAhAraM vidadhate kurvanti / kiMlakSaNAm / satAmuttamAnAM zreNImiva / vimuktasamapradoSAM tyakAH sarve'pyAdhyakarmikAH saptacatvAriMzanmitA azanadoSA etAvatA navakoTibhirvizuddhAM navakoTaya ucyante / khayaM na kurvanti parairna kArayanti paraM kurvantaM nAnumodayanti iti navakoTyastAbhi Page #701 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| nirdoSAM tathA apaguNAya yAtAm / punaramI vidhUto dUraM nirasto vanitA nArI bhAdau yasya tAdRzo'khila: samasto'pyanuSaGgaH saGgaH paricayo yatraivaM syAttathA vidhivadAgamoktena vidhinA yogaM yamAdyaSTaprakArasaMgatamavadhyAnavizeSaM manovAkAyAdInAM khakhavyApArebhyo niyamanarUpaM vA yogamArAdhayanti / kiMbhUtA amii| vidhRtaM yoge eva nihitam atha vA vizeSeNa dhRtaM saMsArAniyatAyAmavadhAna dhyAnaM mano vA yaiH / vizve vezmani tAramauktikanamazcandrodayamAjini ___ jyotistailabhRtauSadhIpriyatame snehapriyodbhAsini / AzliSyopazamazriyaM nijabhujAgaNDopadhAnArite payake jagatItale sukhamamI bhUmIzavaccherate // 208 // . he sAhe, amI sUrayaH bhUmIzavadrUpAlA iva vizve vezmani jagannAmni niketane bhu. vane eva bhavane vA jagatItale bhUmerutsaGgarUpe paryake palyaGke zayyAyAmupazamanAmnIM zriyaM lakSmI nAmAGganAmAzliSya gADhamAliGgaya sukhaM nirbhayaM manaHkhAsthyayutaM yathA syAttathA zerate khapanti nidrAsukhamanubhavanti / paryaGke kiMbhUte / nijabhujA khabAhuriva gaNDopa. dhAnaM gallamasUrakaM tenAGkite kalite / kiMbhUte vezmani / tArAstArakA upalakSaNAt grahanakSatrANi eva mauktikAni yatra tAdRzaM nama AkAzameva candrodaya ullocastena bhrAjate ityevaMzIle / punaH kiMbhUte / kAntiotireva tailaM snehastena bhRtaH pUritaH ya auSadhIpriyatamaH candraH / 'navodayaM nAthamivauSadhInAm' iti raghau / sa eva mehapriyaH dIpastenotprAbalyena bhAsate dIpyate sahodyotena zAlate ityevaMzIle // . bAdyAbAhyajighAMsughAtukatapastejobhirebhirbhuvo . jambhAre gaganArdhagogaNadharaidhikkAratAM lmbhitH| . zatrUnpratyapakartumambudhizayaM saMzIlatIvAnizaM yAyAdeSa kutaH sarasvati na deNAkSyoSAmukhe // 209 // he bhuvo jambhAre kSoNIndra, ebhirgaNadhIravijayasUribhi syA bahirbhavAH kudRkpramukhAH abAhyA antaraGgAH rAgadveSakaSAdayo jighAMsavo dveSiNasteSAM dhAtukAni hiMsanazIlAni yAni SaSTASTamAdivikRSTatapAMsi teSAM tejAMsi pratApAstaiH sAdhanaiH kRtvA / tejaHzabdena pratApo'pyucyate / yathA naiSadhe-'etasyottaramadya naH samajani uttejasAM lAne' iti / 'tava pratApAnAmatikramaNe' iti tadvRttiH / dhikAratAM parAbhavabhAvaM lambhitaH prApitaH san gaganAdhvagaH sUryaH / utprekSyate-zatrUn sUripratAparUpAnijavijayitvAt khavairiNaH pratyapakarte parAbhavaM vidhAtumambudhizayaM samudraze(zayi)tAraM viSNumanizaM nira. ntaraM zIlatIva sevate iva / yaH zatrubhUya paraM parAbhavati sa tena daitya evocyate / vato viSNordaityaniSUdanatvena tatsevanaM yuktameva / evaM cenna tarhi eSa bhAnureNAGkasya Page #702 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1.3 sargaH] hIrasaubhAgyam / 641 candrasya yoSA kAntA rAtristasyA mukhe prArambhe saMdhyAsamaye / 'rajanI vasatizyAmA vAsateyI tamakhinI / uSA doSendukAntA' iti, tathA 'pradoSo yAminImukham' iti dvaimyAm / sarakhati samudre kutaH kAraNAdyAyAdgacchet / tatra gamanakAraNaM tu daityArisevanaiva // kAmacApabhruvaH sphArazRGgAriNI kumbhikumbhapragalbhastanIH sragviNIH / svarvazAH kiM praNazyatpRSaccakSuSaH subhruvo'mI tRNaM manyate kSmApate 210 he kSmApate bhUmInAyaka, amI sUrayaH subhruvo nArIstRNaM manyate tRNaprAyA gaNayanti jAnanti / kiMbhUtAH subhruvaH / kAmasya madanasya cApaH kodaNDaH tadvadbhuvo yAsAm / punaH kiMbhUtAH / sphAro vizvacetazcamat kArakArI manohArI ca zRGgAro vastrAbharaNAdyADamba - ro'sti AsAm / punaH kiMbhUtAH / kumbhinAM gajendrANAM kumbhau zirasaH piNDau tadvat pragalbha tuGgau pInau ca stanau kucau yAsAm / punaH kiMbhUtAH / srajaH kharNaratnamuktAdInAM raktasumAdInAM mAlAH santyAsAm / 'asmAyAmedhAsragbhyo'styarthe vinirvaktavyaH' iti sArakhate / punaH kiMbhUtAH / praNazyanto bhayapalAyamAnA ye pRSato mRgavizeSAH teSAM caJcalalocane iva cakSuSI yAsAm / utprekSyate - kiM sAkSAtsvarvazA apsarasa iva / surAGganAsadRzA api vazA ete tRNAya manyante / vyaJjanAnto'pi pRSacchando mRgavAcI dRzyate / yathA naiSadhe- 'pRSatkizorI kurutAmasaMgatam' iti // virAge nAnurAge na toSe doSe na bhUvibho / muktau na subhruvAM bhuktau cetazcinvantyamI kvacit // 211 // bhUvibho, amI sUrayaH virAge vairAgye sarvasaMsArAsAratAparijJAnAdanityabhAvanAyAM cetaH svaM manazcinvanti puSTaM kurvanti paraM nAnurAge kvacitkutrApyavasthAyAM na punaH putrakalatra mitradraviNAdyanuraktau Ajanma yAvadvairAgyaraGgataraGgitamAnasA eva vartante / toSe nirlobha tAlakSaNe saMtoSe / 'saMnidhau nidhayastasya kAmagavyanugAminI / amarAH kiMkarAyante saMtoSo yasya bhUSaNam // ' ityukteH svAsthye cetazcinvanti, na punaH kvacitkasminnapi doSe apaguNe rAgadveSakaSAyAdau ca / punarmuktau kadA anAdisaMsAraparamparAlatAM mUlAducchidya mokSe yAsyAma ityAzaye, na punaH kvaciddevanarAdikAnAM kalatrANAM bhuktau bhoge vilAse rAjyAdisukhalIlAbhuktau vA / 'jineti jinabhadreti vA smaran / naro na lupyate pApe bhukti mukti ca vindati // ' iti jinakavacanastotre | cetazcinvanti // bhUloke bhogiloke ca svarloke sa na kazcana / AvAbhyAmupamIyeta yoginAM maulinAmunA // 212 // he prabho, bhUloke nikhilavipulAmaNDale ca punarbhoginAM bhujaMgamAnAM loke bhuvane pAtAle ca punaH svarloke devamandire kazcana ko'pi sa vazIndro nAsti yo yogIndraH yogi Page #703 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| nAmaSTAnayogabhAjAM manovAkAyayogavatAM vA madhye maulinA mukuTena zekhareNAmunA samamAvAbhyAmupamIyeta upamAnIkriyeta // namazcikIrSayAmISAM tIrthAnAmiva sarvataH / pairolakSA mRgAkSIbhiH samamAyAnti mAnavAH // 213 // he prabho, zatrujayojayantagaGgAprayAgAditIrthAnAmivAmISAM sUrINAM . namazcikIrSayA namaskartumicchayA sarvataH sarvAbhyo digbhyaH mRgAkSIbhiH khakhasnIbhiH samaM sAdha lakSApare parolakSAH sahasrazaH mAnavAH samAyAnti samAgacchanti // dUtAsyapadmahadanirgateti vratIzituH kIrtisurasravantI / kUlaMkaSAnAmiva kAmukena mahImaghonA hRdaye nyadhAyi // 214 // iti pUrvavyAvarNitakharUpayo tayoH saMdezahAriNorAsyaM vadanameva padmahadakSullahimavacchikharimadhyagatasahasrayojanaviSkambhapazcazatayojanAyAmo lakSmIdevatAnivAsasthAnaM pamAnAmAhrado hRdastasmAnirgatA pravartitA yA vratIzituhIravijayasUreH kIrtirevAtivizadatvAt surasravantI devanadI gaGgA sA kUlaMkaSAnAM sarvasaritAM kAmukena abhilASukeNa bharnA iva samudreNeva mahImaghonA vasudhAvAsavena akabbarasAhinA hRdayaM mano vakSazca tasmin samudreNa vakSasi sAhinA ca khamanasi nyadhAyi sthApitA / avadhAritetyarthaH // iti maundIkamAlamevADAvarNitasUriguNAH // yenAkarA rohaNavanmaNInAmamI guNAnAM gaNirohiNIzAH / hUtAstato'smAbhirihetyuditvA nyavIvRtannIradhineminAthaH // 215 // he dUtau, yena kAraNena amI sAGgapravacanAMdhItidhvanUcAneSu gaNiSu rohiNIzAzcandrAH sUrIndAH guNAnAM zamadamasaMyamAdInAmAkarAH khanayaH santi / kiMvat / rohaNavadralAcala iva / yathA rohaNanAmA parvato maNInAmanekeSAM ratnAnAmutpattisthAnam / tataH kAraNAdamI asmAbhiriha mevAtamaNDale phatepure asmatsanIpe vA AhUtA AkAritA nIradhinemeH pRthivyA nAthaH khAmI pAtisAhiH ityamunA prakAreNoditvA kathayitvA nyavIvRtat ni. vartato maunamAzritavAn // iti dUtau prati sAheH sUrerAkAraNAgamanahetUktiH // dvArANIva mahAnandanagayoH saadhusindhuraaH| . kAni vaH santi tIrthAni nRpaH papraccha tAniti // 216 // nRpo'kabbarastAn sUrIn ityamunA prakAraNa papraccha praznayAmAsa / iti kim / he sAdhusindhurAH, vo yuSmAkaM kAni kinAmAni tIrthAni santi vartante / utprekSyate-ma. hAnandanagaryAH siddhipuryAH dvArANi gopurANi pratolya iva // 1. navamasargIya 123 saMkhyAkazlokaTippaNivat 'paraslakSA' iti bhavet , 'pRSodarAditvAt yathAnyAsamevAstu vA. Page #704 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 13 sargaH] hIrasaubhAgyam / patiryatInAM jagaduttamAGgottaMsAyamAnakramapadmayugmaH / arthena kAvyaM kavitava vakraM saMyojayAmAsa sa bhASitena // 217 // yatInAM patihArasUrirbhASitena vacasA sAkaM vakaM mukhaM saMyojayAmAsa yunakti sma saMgamayati / ka iva / kaviteva / yathA kAvyakartA arthena samaM kAvyaM yojayati / 'bhavadvattaM stoturmadupahitakaNThasya kavituH' iti naiSadhe kavitRzabda: kavernAmAparaparyAyaH / kiMbhUtaH sUriH / jagatAM jagajjanAnAmuttamAnAni zirAMsi teSUttaMsAyamAnaM zekharA. yamANaM kramauM caraNAveva padmau kamalI dvAvapi punapuMsakaliGgayoryugmaM yugalaM yasya / - atha sUriH sAhipuraH kAnicittIrthAni kathayati rAjanyatra pativareva vRNute kaivalyalakSmIH svayaM ___ saMghAkhaNDalamUrdhni varSati payo'bdAlIva rAjAdanI / yasminpaka iva prayAti vRjinaM mArtaNDakuNDAmbhasA tattIthai vimalAcalo vijayate saurASTracUDAmaNiH // 218 // he rAjan pAtisAhe, jagatrayIprasiddha pApApAyavyapAyakSetraM vimala iti nAmAcala: parvataH vimalAcalo'dhunA zatrujaya iti nAma tIrtha vijayate sarvotkRSTatvena vartate / kiMbhUtaH / saurASTrANAM yAtrAgatazatrujayojayantaparvatarUpatIrthadvayavilokanAtpramuditabharatacakravartipradattadevadezAbhidhAnAnAM cUDAmaNi: zikhAmaNisadRzaH iva / tatkim / yatra vimalAcale pativarA khayaMvarA kanyeva kaivalyalakSmIH muktizrIH khayamAtmanaiva vRNute varayati / punaryatra rAjAdanI priyAladrumaH / 'navanavatipUrvavArAnyasminsamavAsarAgAdijinaH / rAjAdanItarutale vimalagirirayaM jayati tIrtham // iti pUrvAcAryakRtazatrujayastutau / abdAlIva kAdambinIva saMghasya zrAddhavargasyAkhaNDala indraH saMghapatistasya mUrdhni mastakopari payo dugdhaM pAnIyaM ca varSati / punaryasminvimalAcale mArtaNDakuNDAmbhasA sUryakuNDajalena paGkaH kardama iva vRjinaM pApaM prayAti dUre gacchati // . Aste'bhraMliharaivatAdiraparaH svasyAH pavitrIkRte - jAne sAnunibhena saptajagatIyaM sevate'harnizam / ... zaMbhozcandrakaleva mUrdhani punarbhAti sma yasyAmvikA yasminnemijinastathA gajapadaM kuNDaM punIte jagat // 219 // __ he nRpa, aparo'nyaH abhraMlihaH ambaraMcumbI raivata iti nAmA adriH parvata Aste ahamevaM jAne avagacchAmi / saptajagatI saptasaMkhyayA yuktA jgtii| sapta bhuvanAnItyarthaH / 'trijagatIM punatI kavisevitA' iti RSabhanamrastave / yathA trijagatI vasyA AtmanaH pavitrIkRte pAvanIkaraNAya sAnunibhena saptazikharakapaTena aharnizaM divArAtrau yaM girinAragiri sevate bhajatIva / punaryasya raivatAmUrdhani zirasi zikhare ambikA Page #705 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| zrIneminAthazAsanAdhiSThAyikA devatA bhAti sma zuzubhe / kev| candrakaleva / yathA zaMbho. rIzvarasya mUrdhni mastake zazikalA bhAti / punaryasmin girau neminAmA jino dvAviMzatitamastIrthanAtho'dhipatiH zrIneminAthastathA gajapadaM zrIneminAthavandanAgatasaudharmendreNa nijagajaratnairAvaNahastipArzvapradApitapadAtibhArapUrvakaM kAritaM sarvatIrthAvatAraM gajapadaM nAma kuNDaM prasiddhaM jagadvizvatrayamapi punIte pvitriikroti| yaduktaM nagarapurANe- 'dRSTvA zajayaM tIrtha spRSTvA raivatakAcalam / snAtvA gajapade kuNDe punarjanma na vidyate // iti // astyadriprabhunandano'rbudagiriyasminvasatyAtmanA ___ sthANuzoNibhRtIva kalpitazivAzleSo vRSAGkaH prbhuH| . nirjetuM dazamaulivatkSitibhRtaH kiM sAMyugInAnbhujA stUpAnvizatirahatAM vahati yaH saMmetabhUbhRtparaH // 220 // . he nRpa sAhe, paraH arbudanAmA giriH asti tIrthatvena prasiddho vidyte| kiMbhUtaH / adiprabhohimAcalasya / "himAlayo nAma nagAdhirAjaH' iti kumArasaMbhave / parvatAnAM patistasya nandanastanayaH / 'gaurIgurukhazurabhUdharasaMbhavo'yamastyarbudaH kakudamadrikadambakasya' iti vastupAlavasatiprazastau arbudAcale eva / yasminnarbudagirI vRSAGkaH prabhuH RSabhadevaH khAmI khayamAtmanA vasati / pUrva tu bharatAdisaMghapatibhiH svakhoddhArakaraNasamaye RSabhAditIrthakRtpratimAH sthApitAH abhavan , paramidAnIMtanasamaye paJcame arake vimalamantriNA sarvaprAsAdanirmApaNAtpUrva svakAritavimalavasato. RSabhakhAmI vartate / kasminiva / sthANuzoNibhRtIva / yathA aSTApadaparvate satISvapi trayoviMzatitIrthakRtapratimAsu bharatakAritatvAtkhatAtatvAcca mukhyatayA RSabhadeva eva khAmI / atha ca vRSAGkaH zaMbhuracalezvaro yatra parazAsanadevo vidyate / so'pi kasminniva sthANukSoNibhRttIva / yathA kailAse'pi parazAsanarItyA Izvaro vidyate / kiMbhUtau dvAvapi / vRSo vRSabho'ko vAmorUcihna yasya / zaMbhorvAhanatve yasya / 'rudroDIzo vAmadevo vRSAGkaH' iti haimyAm / punaH kiMbhUtau / prabhuH khAmI sarvAdibhUtatvAtprathamarAjatvAtsarvasRSTikAraNatvAcca zaMbhurapi prabhuH samarthaH sRSTisaMharaNakArakatvAt vizvaM brahmarUpeNa sRjati viSNurUpeNa pAlayati zivarUpeNa saMharati / ata evoktam-'ekamUrtisrayo devA brahmaviSNumahezvarAH / samaprasarganirmANapAlanakSayakAriNaH // ' iti / tathA naiSadhe'pyuktam-'kSaye jagajIvapibaM zivaM vadan' iti / punaH kiMbhUtau / kalpitaH kRtaH zivasya muktilakSmyAH zivAyAH pArvatyA AzleSa AliGganaM yena / kiM ca nahi guNarUpAyA mukterAzleSo yujyate, parametattu kavisamayAnusAri vacaH 'nabhaHparIrambhaNalolubhena' ityAdivattArkikamatAtkavInAM samayo dharmazca pRthageveti nAtra vitarkaH / pArvatyAH parIrambhastu patitvAdardhAGgatvAcca yukta eva paro'nyaH sa viMzatitIrthakRtAM nirvANakalyANakatvena vikhyAtaH saMmetanAmA bhUbhRt zailo'sti / sa kaH saMmetAcalaH |arhtaaN jinendrANAm ajita-zaMbhava-abhinandana-sumati Page #706 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 13 sargaH] hIrasaubhAgyam / padmaprabha-supArzva-candraprabha-suvidhi-zItala-zreyAMsa-vimala-ananta-dharma-zAnti- kunthi-malli-munisuvrata-zAnti-nemi-pArzvajinacandrANAM vizativiMzatisaMkhyAkAn stupAn sthUlattambhAkRtivizeSAnvahati bibharti / yatra tIrthakRtAM cityAyAM zarIrasaMskAro bhavati tatrendrAH stUpAnkArayantIti sthitiH / tatrotprekSyate-kSitibhRta: triyA khaspadhinaH sarvaparvatAn nRpAMzca nijetuM parAbhavituM dazamaulivadrAvaNa iva / saMyuge saMgrAme sAdhavaH sAMyugInAstAn raNadhurINAn saMgrAmazauNDAn viMzati jAnbAhUniva bibharti / jaitrarAjasyApi pararAjajetRtvaM yuktameva / 'karazAkhAH zrIbhaturvizopakAH skljnnkhaaddlyH|dshkNdhrnetrbhujaaH saMkhyayA viNshtirvaacyaaH'|| iti kAvyakalpalatAyAm // .. yo lakSmyeva jitAH kulAvanibhRtaH sopAnakAyAzritAH jahuryatparikhIcakAra khadhunIM so'STApadaH parvataH / tenaH sarvasuparvaNAM paribhavanbhAnurgrahANAM yathA nAtho yatra phaNidhvajaH samabhavatkAzIti tIrtha punaH // 221 // sa IzvaravaizravaNanivAsatayA prathitaH aSTApadanAmA parvataH sphaTikAcalAkhyastIrtha muktikSetraM yo'STApade khazaktyAruhya devAnvadate sa ca tadbhava eva mokSaM ganteti kRtvA siddhisthAnaM vrtte| sa kaH / lakSmyA nidhipatinivAsitvAnidhizriyA rajatasphaTikamayatvena gaurimazobhayA vA jitAH pasabhUtAH santo'STasaMkhyAkAH kulAvanibhRtaH himAdri-kauzcamalaya-mandara-vindhya-maulyavat-sahya-indrakIlAkhyAH kulaparvatAH sopAnAnyArohaNAnyeva kAyAH zarIrANi yeSAM tAdRzA ye aSTApadAdrizritAH Agatya sevante iva / punarjahunAmA nRpaH khadhunIM gaGgAM parikhIcakAra yatparitaH khAniko kurute sma |shruuyte hi-purA zrImadajitatIrthakRtpitRvyajabhrAtuH sagaracakriNo jahupramukhaiH SaSTisahasrasaMkhyaiH putraiH putrapremNA ca pitRpradattastrIratnavarjatrayodazaratnaiH samaM yAtrArthamAgatairaSTApadaparvate nijapUrvajabharatakA. ritasiMhaniSadyAH prAsAde caturviMzatijinAnamaskRtya pramuditaiH patitaprAyasopAnAni sajIkRtya tadadrirakSAkRte pUrva parvataparito daNDaratnena sahasrayojano dvedhA parikhA kRtA punardaNDaratnAnItamandAkinIpayaHpravAheNa pUritA ca-iti purAtanI vRttiH / vizeSavi. starastu zatrujayamAhAtmyAdibhyo granthebhyo'vaseyaH iti / puna: kAzI vArANasI iti nAnA tIrtha vartate / parazAsane tu 'vArANasImaraNAnmuktiH' iti zrUyate / yatra kAzyAM phaNI nAgarAjo dhvajazcihaM yasya sa nAtho yogakSemakaraH khAmI / alabdhasya labdhi. ryogaH, labdhasya paripAlanaM kSemaH, tayoH kartA / zrIpArzvanAtha ityarthaH / samabhavatsamutpannaH / kiM kurvan / sarvasuparvaNAM laukikAnAM hariharayakSAdInAM samastAnAM devAnAM tejaH pratApaM paribhavan apaharan tiraskurvan vaa| ka iva / bhAnuriva / atra yathA ivArthe / yathA bhAkhAn sarveSAM grahANAmupalakSaNAdrahanakSatratArakacandrANAM tejo jyotirapaharati jagre jyotiH sNjaatH|| Page #707 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| sUripuraMdaragaditAniti tIrthAnmedinIsunAsIraH / zravaNAbharaNAnIva vyadhita nijazrotrapatrayuge / / 222 // ___ ityamunA prakAreNa sUripuraMdareNa hIravijayasUrirAjena gaditAn sAhipuraHkathitAn tIrthAn zatrujayAdipuNyasthAnAni / tIrthazabdaH punapuMsake / 'prasthaM dIrtha prodyamalindaH' iti liGgAnuzAsanapuMnapuMsake / medinIsunAsIro bhUmIjambhArAtiH nijasyAtmanaH zrotrapatre karNapAlau zravaNAbharaNAni karNapUrAniva vyadhita cakAra / 'zravaNapUritamAladalAkaraH' iti naiSadhe / samyak zuzrAvetyarthaH // api yatiparjanyoditatIrthatatizrutisudhArasaHprasaran / avizanmAnasamurvIbhartuH karNapraNAlikayA // 223 // . . sAhina kevalaM tIrthAni zravaNagocaramAtrANi kurute sma, kiM tu samyaGmanasyavadhArayA. mAsa / tadevAha-api punaH yatinAM madhye parjanyena vAsavenoditAni niveditAni kathitAni yAni vIrthAni teSAM tatiH zreNistasyAH zrutiH zravaNaM saiva sudhArasaH amRta. nispandaH sa prasaran pravardhamAnaH karNaH zravaNameva praNAlikA jalAgamananirgamanamArgaH tayA kRtvA urvIbhatuH nRpasya mAnasaM manaH avizat praviveza / atha vA u:bhRtparvataH, prastAvAt himAcalaH / himAdrI mAnasaM saro'stIti kavisamayaH / tathA 'sadA haMsAkulaM bibhranmAnasaM pracalajalam / bhUbhRnnAtho'pi nAyAti yasya sAmyaM himAcalaH // ' iti campUkathAyAm / tataH parjanyAjaladharAtprAdurbhutaH prabalavRSTyA samutpannaH pravardhamAnaH pade pade aparAparasrotaHpravezAdvRddhiM prApnuvan payaHpravAhaH himAcalasya mAnasaM saraH nIrAgamanasya 'ghaDanAlAM' iti loke khyAtatya mArgeNa pravizati // iti sUrikathitAni tIrthAni sAhinA zrutvAvadhAritAni // zekhUjI ityekaH pATI aparazca dAniyAra iti / tiSThanti sAhijAtA amI kumArA iva dhusadAm // 224 // . he sUrayaH, amI puraHsthAyukAH sAhijAtAH pAtisAhitanayAH loke 'sAhijAdA' iti prasiddhAH tiSThanti urvIbhUya sthitAH santi / utprekSyate-dyusadAM devAnAM kumArA iva |amii ke| tAnAmaprAhaM nivedayati darzayati ca-ekaH trayANAM madhye eko'ya zekhUjI iti nAmAste / ca punaraparo dvitIyo'yaM pATI iti nAmnA asti / ca punaraparo'yaM tRtIyaH kaniSTho dAniyAra ityabhidhAno vartate // eSAmAziSamakhilazrINAM saMketasadanamiva dadata / sAriNyA zikhariNa iva yathAnayAmI vivardhante // 225 // he sUrayaH, yUyameSAM mannandanAnAmakhilAnAM sarvaprakArANAM zrINAM lakSmINAM saMketa Page #708 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 13 sargaH] hIrasaubhAgyam / sadanaM milanasaMdezagRhaM mithaH prItibhAjAmekAnte saMgamanagehamiva / AziSaM mAlazaMsanaM dadata vizrANayata / yathA yena prakAreNa anayA zrImadAziSA amI trayo'pi sAhijAtA vivardhante vRddhi prApnuvanti / ka iva / zikhariNa iva / yathA sAriNyA kulyayA dumA vivardhante // iti nRpamaNivANI karNapeyAM praNIya ___ vyataradayamamIbhyo dharmalAbhAziSaM saH / api nijakarakluptAzeSarAjyA ivaite 'samapramadasudhAbdhau rAjahaMsIbabhUvuH // 226 // - ayaM munIndraH sUriramIbhyaH pAtisAhiputrebhyaH dharmalAbha iti nAmnImAziSaM vyataraddadAti sma / kiM kRtvA / iti pUrvokaprakAreNa nRpamaNeH samastarAjasuraratnasya sAhervANI karNayoH sAdaraM zrotuM yogyAM praNIya kRtvA / zrutvetyarthaH / api punarete sAhiputrA api nijakare khapANau kuptaM kRtamAgatamazeSa samagraM rAjyaM medinImaNDalAdhipatyaM yastAdRzA iva / asamo'sAdhAraNaH yaH pramodaH / atra pramadazabdagato relo na yatibhaGgAya sNbhvet| tathA 'bahulabhrAmaramecakatAmase' ityasminkAvye hriyAdayo'pi santIti kAvyakalpalatA. vRttaratnAkaravRttyAdau kathanAt sa eva sudhAbdhiH kSIrasamudraH tatra rAjahaMsIbhUtAH sitacchadA jAtAH // iti sAhijAtAnAmAzIrvAdadAnam // yaM prAsUta zivAhasAdhumaghavA saubhAgyadevI punaH ___ zrImatkovidasiMhasIhavimalAntevAsinAmAdimam / tabAhIkramasevidevavimalenAnandato nirmite * vRtte hIragurostrayodazamitaH sargo babhUvAnasau // 227 // iti hIrasUricaritrahorasaubhAgyanAnni mahAkAvye asau trayodaza iti saMkhyayA mitaH pramANIkRtaH sargo babhUvAn saMjAta iti // iti paNDitasIhavimalagaNiziSyapaNDitadevavimalagaNiviracitAyAM khopajJahIrasaubhA. gyanAmamahAkAvyavRttau zivapurIpAdAvadhAraNasuravANamahotsavakaraNarANapurayAtrAAyuApurezaprajAprabhAvanAkaraNameDajAgamananAgapuravikramapurIyasaMghamahotsavakaraNaphalavardhiyAkaraNopAdhyAyavimalaharSapurapreSaNasAhimilanatadudantAkarNanaphatepurAgamanasaMghasaMmukhAgamanazeSaNe. 'dhyanantasAhimilanakuzalapraznAlApadUtokkasUriguNAkarNanatIrthakathanasAhijAtAzIrvAda pradAnAdivarNano nAma trayodazaH sargaH / / Page #709 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| caturdazaH srgH| atha pradezIva sa kezinAmunA vidhAtukAmaH sukRtasya saMkathAm / idaM mahIndurmunicandramabravItpunantu pUjyA mama citrazAlikAm // 1 / atha sAhijAtAnAmAzIrvAdadAnAnantaraM sa mahIndurvasudhAsudhAMzurakabbarasAhirmuni candra hIravijayasUri prati idametadane vakSyamANamabravIdvabhASe / kiMbhUtaH saH / amunA sUriNA samaM sukRtasya dharmasya saMkayAM vArtAm / dharmagoSThImityarthaH / vidhAtukAmaH kartumicchan / ka iva / pradezIva / yathA pradezI nAmA rAjA kezinA zrIpArzvanAthApatyakeziga: NadhareNa sAdhaiM dharmasaMkathAM kartukAma AsIt / idaM kim / he pUjyA jaganmAnyA bhagavantaH, mama citrazAlikAM punantu pavitrIkurvantu // tataH kakudmAniva bhUmimAnasau tamityudIrya kramacaryayAcarat / .. sahAmunA sUrirapi vyasIsRpahiDaujasA sUririvAmRtAndhasAm // 2 // - tataH sUrezcitrazAlikAyAmAkAraNAnantaraM taM sUrimiti pUrvottamAkAraNalakSaNamudIrya kathayitvA kakudmAnmattavRSabha ivAsAvakabbaro bhUmimAn kSitipatiH kramacaryayA caraNaca. kramaNena acala(ra)tpuraH prasthitaH / api puna: sUrirgururapi amunA sAhinA saha samaM vyasIsapadrisarpati sma jagAma / ka iva / saririva / yathA amRtAndhasAMsadhAzanAnAM devAnAmAcAryaH upalakSaNAdindrasyApi / yadukkaM naiSadhe-'IdRzIM giramudIrya biDIjA joSamAsanaviziSya babhASe / nAtra citramabhidhAkuzalatve zaizavAvadhigururgururasya // ' iti bRhaspaterindrasyAcAryatvam / sUriH kalAcAryoM vAcaspatirbiDaujasA zakreNa samaM kAryavazAtpracalati // dharAturASAT zaminAM zazI punaH pathi prayAntau zrayataH parAM zriyam / kathaMcidurvyAmiva kelizAlinau vibhAvarIvallabhabhAnumAlinau // 3 // dharAturASA bhUmIndraH / dharAturAsAhi. madarthayAcyA kAryA na kAryAntaracumbicitte' iti naiSadhe / punaH zaminAM zazI sAdhUnAM sudhAkaraH sUriH / dvAvapi pathi citrazAlikAvatmani prayAntau gacchantau santau parAM prakRSTAM zriyaM zobhA zrayato lbhete| utprekSyatekathaMcitkenApi kutUhalAdinA prakAreNa ekatra militvA uyA bhUmaNDale kelibhiH krIDAbhiH zAlate zobhate ityevaMzIlau vibhAvarIvallabhabhAnumAlinI candrasUryAviva / tasmin samaye sUridarzanAdatIva zAntIbhUtaH sAhizcandatulyaH, sUristu puNyapratApA. ttadAdhikaM dIpyamAnatvAdbhAnUpamo dRzyate // vibhujya kaNThaM kSitipAkazAsano dRzaM dideza dviradadviSanniva / tathA sthitAneSa gaveSayaMstato'nagArapArIndramunInajUhavat // 4 // kSitipAkazAsano dhAtrIsutrAmA sAhiH kaNThaM prIvAM vibhujya cakrIkRtya pazcAdvAla. Page #710 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 14 sargaH hIrasaubhAgyam / yitvA dRSTiM dRzaM dideza dattavAn / ka iva / dviradadviSanniva / yathA dantinAM pratipakSaH siMhaH kaNThaM vibhujya dRzaM datte / kesarI agre gacchan pazcAdvilogayatIti tatvabhAva eva / 'giraH vibhuri vibhujya kaNTham' iti naiSadhe / tato'gre kiyadAgasa pazcAt dRSTidAnAnantarameSa sAhiranagArapArIndasya sAdhusindhurArAtaH sUreH / atha vA anagAreSu mu. niSu pArIndrAH durvAdivAraNavitrAsakatvena kaNThIravAH / atha vA yatiSu mukhyAH / 'syuruttarapade vyAghrapuMgavarSabhakuJjarAH / siMhazArdUlanAgAdyAH puMsi zreSThArthagocarAH // ' iti haimyAmuktatvAt / tAdRzAn munIn zramaNAnajUhavadAkArayAmAsa / eSa kiM kurvn| yatra sUriNA sArdha militAstatraiva sthitAMstiSThataH atha vA tatraivA/bhUya sthiti kurvato gaveSayanpazyan / / surairivendraH kalabhairiva dvipo grahairivArkazca zazIva tArakaiH / adidyutadvartmani sUrivAsavo'nugamyamAno munipuMgavaistataH // 5 // tatasteSAM sAhinAkAraNAnantaraM munipuMgavaiciMyamavRSabhairanugamyamAno vartmani ta. sminneva citrazAlikAdhvani sUrivAsavaH adidyutat / ka iva / surairvRndArakaiH indraH puraMdara iva / punaH ka iya / kalabhaiH triMzadvarSIyastamberamardvipaH SaSTihAyanayUthanAtha iva gajendra iva / punaH ka iva / grahaimaGgalAdibhirako bhAkhAniva grahapatitvAt / 'prahAbji. nIgodyupatirvikartanaH' iti haimyAm / tathA jIvAbhigamasUtravRttau-'yAvAn candraparivArastAvAn sUryasyApi parivAraH / paramatitejastvAdbhAkhatpArzve na ca dRshyte|' punaH ka iva / tArakaijyotirbhiH zazI candra iva anugamyamAno dIpyate // athAdhiruyordhvadharAM sa kiMcanAtmanA nyagAdItpRthivIpuraMdaraH / dulIcakAkhyAstaraNaM vratIzvarAH punantu bhUpIThamiva kramAmbujaiH // 6 // atha sAdhUnAM sUrisaMnidhAvAhAnAnantaramAtmanA svena kiMcana stokamAtrAM sopAnatrayamayImuccairUrvadharAM sopAnatrikeNaiva kRtvA uccairbhUmImadhiruhya adhyAsyAzritya vA sa pRthivIpuraMdaro bhUpo nyagAdIdvabhASe / tadevAha-he vratIzvarAH sUrayaH, rAjJAmupavezanocitaM vicitracitraracanAca ramaNIyaM lokaprasiddhayA dulIcA ityAkhyA nAma yasya / khArthe kaH / dulIcakAkhyamasmatsabhAgamanAgamanabhUmeH AstaraNamAcchAdanaM kramAmbujainijacaraNakamalanyAsaiH punantu pavitrIkurvantu / kimiva / bhUpIThamiva / yathA kSoNImaNDalaM khapAdapadmaH pavitryate // gururjagAdeti kadApi kITikA bhavedadho'sminna padaM dadhe tataH / nRpo'bhyadhAdatra na kazcanAsumAnbhavetsurANAmiva mandire naraH // 7 // guruH sUrirityagre vakSyamANaM jagAda vadati sma / iti kim / he sAhe, adho dulIcakasyAdhastAt bhUpradeze kadAcidapi daivayogAtkITikApi carantI tiSThantI vA bhavet / tato jantujAtapAlanAdihetorahamasmindulIcake etAvatA dulIcakAstaraNopari kadApi kasminnapi pratAve padaM caraNaM na dadhe na muJcAsi / cakSuradRSTabhUmI kathamapi krama Page #711 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 650 kaavymaalaa| na nikSipAmItyarthaH / tataH sUrIkathanAnantaraM sAhirabhyadhAvati sma / he sUrayaH, atra maccitrazAlikAyAM dulIcakAcchAditAyAM ca bhUmau kadApi kasminnapi samaye varSAgrISmAdAvapi kazcana ko'pi kITakAdirasumAn jIvo na bhavet naiva syAt / ka iva / yathA murANAM mandire devagRhe svarge bhUcaro naro manujo na syAt // gururjagAvAcaraNaM tathApyadaH padaM nibhAlyaiva dade paratra no / yataH svakIyAcaraNaM mumukSuNA prayatnato rakSyamamartyaratnavat // 8 // guruH sUriH punarjanau jalpati sma-he sAhe, yadyapi zrImaccitrazAlikAyAM racanAlArimadulIcakasya adha upari vA sarvathApi kITikAdijanturna syAt , tathApi jIvAbhAve satyapi mamAda etadAcaraNamAcAro vartate yadahaM nibhAlya agretanAM yugapramANAM bhUmikA netrAbhyAM vilokyaiva padaM dade sthApayAmi, na paratra cakSuranavekSite sthAne sarvathApi kramaM na muzcAmi / 'dRSTipUtaM nyasetpAdaM vastrapUtaM pibejalam / satyapUtaM vadedvAkyaM manaHpUtaM . samAcaret // ' iti nItizAstre'pi / he sAhe, yataH kAraNAnmumukSuNA saMsArakArAgArAtvaM mocayitumicchatA yatinA khakIyAcaraNaM nijasyAcAraH prayatnataH pramAdanidrAkaSAyAdInAM nirAkaraNAdrakSyaM samyakparipAlanIyam / kiMvat / amartyaralavat / yathA saMtuSTena kenaciddevena dattaM cintAmaNiM samyakprayatnena kRtvA rakSyate // tataH sa yAvatkurute taduccakairvabhUva tAvatprakaTaiva kITikA / tiprabhorapratimAM kRpAlutAM puraH kSitIndorgadituM kimAtmanA // 9 // tato gurugaditAnantaraM so'kabbaro yAvahulIcakaM kare gRhItvA pazcAduccakaiH karoti UrdhvamuttATayati, tAvattatra pradeze kITikaiva prakaTA sAhilocanagocarA, babhUva saMjAtA nRpeNa svadRSTayA dRSTA / utprekSyate-kSitIndoH puro rAjJo'gre vratiprabhoH sUreH apratimAmasAdhAraNAM kRpAlutAM dayAvattAmAtmaneva svena gadituM kathayitumiva prakaTIkartumiva / / tataH kSitau khasya yathaikabhUpatAM gurostathAdvaitadayAdhinAthatAm / avetya citte'ticamatkRtiM vahanmuhurmuhustaM prazazaMsa bhUmimAn // 10 // tataH, kITikAdarzanAnantaraM sa bhUmimAnakabbarasAhirmuhurmuhurvAraMvAraM taM sUrIndaM prazasi zlAghate sma / kiM kurvan / citte manasyaticamatkRtimatizayenAzcarya vahan dadhat / kiM kRtvA / kSitau kSitimaNDale khasyAtmano yathA yena prakAreNa anyarAjasu tAhaksphUrtimA. hAtmyAdyabhAvAt khasyaiva tadadvaitatvena ekabhUpatAmadvaitapAtisAhitAM tathA tena prakAreNa guroradvaitAmananyasAmAnyAM dayAyAH kRpAyA adhinAthatAM khAmitvam / kRpAlutAmityarthaH / citte svamAnase avetya jJAtvA / citte ityubhayatrApi yojanIyam // kRpAlutAM vaH kimaho mahIyasImuta stuve khAcaraNapravINatAm / payodavatki tu paropakAritAM nirUpakaM vA bhavatAM zuceH pathaH // 11 // Page #712 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 14 sargaH] hIrasaubhAgyam / aho sUrayaH, ahaM vo yuSmAkaM mahIyasImatigurvI vizvaprazasyAM kRpAlutAM sarvajagajantuSu kRpAvattAM kimiti prazne stune zlAghAviSayaM nayAmi / utAtha vA vo yuSmAkaM khAcaraNe nijAcAravidhimArgapAlane pravINatAM naipuNyaM suzikSitatAM kiM stuve prazaMsAni / punarahaM payodavadvArSikaghanAghana iva paropakAritAM pareSAM niHzeSAlaghulaghuprANinAmupakartRtvaM stuve kavayAmi / vAtha vA bhavatAM zuceH pavitrasya vizuddhasya vA patho mArgasya saddharmAcaraNasya vA nirUpakamupadeSTAraM kathayitAraM vA stuve stutiviSayIkaromi / kaM kaM stuve zvAghe, sarvamapi prazaMsAparamAspadamiti // jagatyasAdhAraNatA vyatakiM vaH kSaNAdanenAcaraNena zAsane / sudhAbhujAM bhUmiruhIva kAmitapradAtRbhAvena mumukSupuMgavAH // 12 // he mumukSupuMgavAH sUrIzvarAH, anena samagrajagajantujAtapAlanalakSaNena AcaraNena sadAcaraNavidhAnena kRtvA kSaNAdalpakAlAttatkAlameva mayA vo yuSmAkaM zAsane jainadarzane jagati vizve asAdhAraNatA sarvebhyo'dvaitatA etAvatA paJcabhyo darzanebhyo yuSmAkaM jainazAsanamasAdhAraNameveti vyatArka mayA vicaaritm| jnyaatmityrthH| ksminniv| bhUmiruhIva / yathA kAmitAnAmaihikAzeSamanobhilaSitAnAM prakarSeNa dAtRbhAvena dAyakatvena sudhAbhujAmamRtAzanAnAM pAdape asAdhAraNatA vitaLate, etAvatA yathA sarvavRkSajAtibhyaH kalpadrumA vizeSAstathAnyazAsanebhyaH zrImacchAsanamiti // iti sUrIndrakRpAlutAjainazAsanayoH prazaMsA // kathIpakasyAstaraNaM tataH karadvayena dUrIkRtavAnvayaM nRpaH / munIndrasaGgAdiva pApamAtmanaH prabhuH punAti sma punaH sa tAM kSitim 13 tataH prabhukRpAlutAvagamanapraNItaprazaMsAnantaraM nRpo'kabbaraH khayaM tatrAnyasevakAbhA. vAdAtmanaiva karadvayena pANipadmadvandvena kathopaka iti nAnnaH paradezotpannajAtivizeSapaTTasUtramayavastrasyAstaraNaM dulIcakAparAbhidhAnaM dUrIkRtavAnapasArayati sma / pazcAtkRta ityarthaH / pRthakcakre / utprekSyate-munIndrasya hIrasUreH saGgAdAtmanaH svasya pApamiva dUrIcakAra / tasya dUrIkaraNAtprabhuH sUristAmAstaraNarahitAM kSiti punAti sma pavitrayAmAsivAn / Urdhva dharAmArurohetyarthaH / citrazAlikAtrisopAnabhUmau caDhita ityarthaH // dharezadhAmAdharitAdrisUdanopadIkRtAsthAmiva citrazAlikAm / vibhUSayAMcakratururvarAvarAnagArarAtrIramaNau krameNa tau // 14 // urvarAyAH sarvasasyAyA bhUmeH varaH khAmI dhanadhAnyamaNiprasavitryA dharitryAH patiH / yaduktam-'zUrazca kRtavidyazca yazca jAnAti sevitum| suvarNapuSpAM pRthivIM cinvantu purussaastryH|| iti| tathA raghuvaMze'pi-'kSitirindumatIca bhAminI patimAsAdya tamagryapauruSam / prathamA bahuratnasUrabhUdaparA vAramajIjanatsutam // ' iti / tathA anagArarAtrIramaNaH zramaNacandraH sUristo krameNa citrazAlikAM vibhUSayAMcaRtuH alaMkurvAte sma / utprekSyate Page #713 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 152 . kaavymaalaa| dharezena bhUmipatinA dhAmnA tejasA balena vA adharIkRtena hInIkRtena / abhibhUyeti zeSaH / adrisUdanena maghonA upadIkRtAM DhaukitAmAsthA svIyAM saudharmI sabhAmiva // avagrahaM prApya mahIhimAMzoniSeduSastatra yatikSitikSitaH / jalAladIno'pi puro'bhanadbhuvaM suhastinaH saMpratibhUgabhastivat // 15 // jalAladIno yavanamudgalaprasiddhamidaM vizeSanAma sAhirapi yatikSitikSitaH sUrirAjasya / 'mahIkSitpArthivo mUrdhAbhiSikto bhUprajAnRpaH' iti haimyAm / puro'pretanAM bhuvaM kSoNI abhajat babhAja / bhUmAvevopaviSTo nAsane / sUreH kiM cakruSaH kiMlakSaNasya vaa| niSeduSaH upavi. ssttsy| kiM kRtvA / mahIhimatviSo bhUmIsomasya avagrahamupavezanArthamAdezaM praapyaadhigty| kiMvat / saMpratibhUgabhastivat / yathA saMprateranujJAmavApya niSaNNasya suhastisUreH purastAtsaM.. pratinAmA bhUgabhastirbhUmIbhAkhAn upavizati sma / 'madhyadinAvadhi vidhervasudhAvivakhAn' iti naiSadhe // iti citrazAlikAyAmAgatya sUrinRpAvupaviSTau // atha dharmakathArambhaHsa dharmakirmIritasaMkathAkhatho mithaH pravRttAsu tamityacIkathat / dharAvidho bIjamivAvanIruhAM vRSo'styupAdAnamazeSasaMpadAm // 16 // atho citrazAlAyAM dvayorupavezAnantaraM sa sUristamakabbarasAhimityamunA prakAreNAcIkathat kathayati sma / kAsu satISu / dharmeNa puNyaprakAzanena kimIritAsu mizrAsu saMkathAsu vArtAsu miyaH sUribhUpayoH parasparaM pravRttAsu prArabdhAsu / iti 'kim / he dharAvidho pRthivyA niSkalaGka candra he sAhe, azeSANAM sarvAsAmapi saMpadAM lakSmINAmupAdAnaM mU. lakAraNaM vRSo dharma evAste vidyate / kimiva / bIja miva / yathA avanIruhANAM vRkSANAmupAdAnaM tattajAtijaM bIjaM yonernibandhanam // anakSilakSyApi yathAnumIyate pyodvRssttistttiniipyHplvaiH| vicakSaNaizvetasi takyate tathA vibhUtibhiHprAksukRtaM pacelimam // 17 // he sAhe, yathA yena prakAreNa taTinyA nadyA payaHplavaiH paaniiypuuraiH| AgatarityadhyAhAraH / anakSilakSyA lakSituM draSTuM yogyA lakSyA / 'lakSa darzanAGkanayoH' ityasya dhAtoH pryogH| akSNorlakSyA akSilakSyA,na akSilakSyA anakSilakSyA, adRggocraa|adRssttaapiityrthH / payodAnAM dhanAnAM vRSTirvicakSaNairnipuNairanumIyate anumAnaviSayIkriyate, tathA tenaiva prakAreNa paNDitaivibhUtibhirvibhavaiH kRtvA adRSTiviSayIkRtamapi pacelimaM paripAkaM prApyodayamAgataM prAksukRtaM pUrvajanmopArjitaM puNyaM taya'te vicAryate vijJAyate vA // abhaGgabhogAmbudhizaMbarIyatAM dhareza dharmeNa vinA januSmatAm / . apArthatAmudbahate paraM januvinA phalaughairavakezinAmiva // 18 // Page #714 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 14 sargaH] hIrasaubhAgyam / 193 he dhareza kSitipate, dharmeNa sukRtAcaraNena vinA januSmatAM prANinAM paraM kevalaM janurjanma apArthatAM nirarthakatvam apagato'rthaH dharmaprayojanaM yasya / yaduktam-'je ji. NadhammabAhirA te jANe vAcAri / ugyA urahiMdhyayagayA saMsAriyA saMsAri // iti / tasya bhAvastattAm / 'artho hetau prayojane / nivRttau viSaye vAcye prakAre dravyavastuSu / ' ityanekArthaH / evodvahate bibharti / tathA 'yasya yudhiSThira iva na kvacidapArtho vacanakramaH' iti campUkathAyAm / januSmatAM kimAcaratAm / abhaGgA anavacchinnAH satatapravRttA ye bhogA vibhavavanitArAjyAdisukhAkhAdAsta evAmbudhiH samudraH tatra zaMbarIyatAM mInAnAmivAcaratAm / 'zaMbaro dAnavAntare / matsyaiNagiribhedeSu' ityanekArthaH / tathA 'zaMbaro. 'nimiSastimiH / matsyo'vamInaH' iti haimyAm // kuraGganAbhImapahAya bhUSituM khavarma gRhNAti niSadvaraM kre| nikRtya gehopavane praropitaM sitAbhrasAlaM vapate'rkapAdapam // 19 // apAsya pIyUSarasaM jijIviSurmukhAdahIndoH svadate garaM punaH / vimucya dharma nRpa sArvakAmikaM vimugdhadhIryo viSaye'nurajyate // 20 // he nRpa, sarvAnaihikAmuSmikAn kAmAnabhilASAn karoti pUrayatIti sArvakAmikastam / 'RtuM vidhatte yadi sArvakAmikam' iti naiSadhe / tAdRzaM dharma vimucya tyaktvA yo vizeSeNa mugdhA kRpA. kRtyepvanabhijJA kAryAkAryavicAravikalA dhIrbuddhiryasyAsAvajJAno viSaye bhogasukhAdAvanurajyate anuraktIbhavati, sa pumAn kuraGganAbhI kstuurikaam| mRgamadavAcyapinAbhizabdo hrakho dIrgho'pi 'mRganAbhirmRgamadaH' ityatra haimyAM dakhaH / tathA 'gorobanAcandanakuGkumaNanAbhIvilepAtpunaruktayantI' iti naiSadhe dIrgho'pi / apahAya muktvA khavarma nijazarIraM mukhastanAdyavayavaM strImadhikRtya punaratheM kevalaM vapureva bhUSituM vi. lepanAdinA bhAle tilakAdinA vA zobhAM netum / yathA 'zobhante sthitisauSThavena katicitkastUrikAm ,' 'nepAlakSitipAlabhAlaphalake paGkaM na zaGketa kaH' iti sUktapadadvayI / niSadvaraM paDU kacavarakaM kare haste gRhNAti / punaH gehasya khamandirasyopavane samIpavATikAyAM gRhArAme vA praropitaM svayaM pRthak manorathairuptaM sitAbhrasAlaM karpUrapAdapam / 'chittvA karpUrakhaNDAnvRtimiha kurute kodravANAM samantAt' iti sindUraprakare / nikRtya chitvA / 'kRtI chedane' ayaM dhAtuH / arkapAdapam 'AkaDA' iti lokaprasiddha nAmeti arkavRkSam / 'arkAH kiM phalasaMcayena bhavatAM kiM vA prasUnairnavaiH' ityapi sUktam / vapate praropayati / vapadhAturubhayapadI / punaH sa pIyUSarasaM tuSTasuradattAjarAmarakRdamRtaM saMtyajya dUre kSiptvA jIvitumicchujijIviSuH san ahIndoH viSabhAsasahasrabhAjaH zeSanAgarAjasya / 'viSabhArasahasreNa vAsukinaiva garvitaH / vRzciko viSamAtreNa vo vahati kaNTakam // ' iti sUktam / mukhAdbadanAdgaraM garalaM khadate pibati / 'saMgara garamivAkalayanti' iti naiSadhe // yugmam // Page #715 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| anazvarI zrIryuvatA kimu dhruvA jarApi jIrNA zamanaH zazAma kim / yadeSa jantuviSayAbhilASuko dadhAti dharme na mano manAgapi // 21 // he nRpa, zrIlakSmIranazvarI zAzvatI asthiraiva / yaduktam-'sAyaravappamurAripiya candasarIsA bhAya / lanchI hIDai ghari ghari mahilA eha sahAya // ' iti punaryuvatA yauvanaM dhruvA nityA kadApi na yAsyati / 'yauvana jAi veginadIyujalahai / inducandunAgindu- . kaho kuNathirarahai // ' ityukteH / punarjarA visrasA yauvanavayohAnilakSaNAvasthA jIrNA. sthavirIbhUtA sthAtumutthAtumapyazakkA jAtA kim yajarAzaktabhAvAnnAgamiSyati / ya. .' dukam-'yauvanakeredIhaDai kIjai mitta ducyAra / kAlija vaDapaNa Avazai ko na vivAra // ' iti / punaH zamano yamaH zazAma zAntIbhUtaH / kiMbhUtaH / yadatha kamapi na .. vyApAdayiSyAmi mRto vA yatkAraNAdeSa jantu vo viSayAnAM kAmabhogAdisukhAnAma- . bhilASukaH kAmayitA kAmuko lolupaH san dharme sukRtAcaraNe manAgISanmAtramapi. mana- . zcittaM na dadhAti sthApayati // . prasRtvaraH zaMbaravairivikramo'cirAtsRjedvikramiNo'pyavikramAn / udIyate'smAdapi rAjayakSmaNA tamobhareNeva tamakhinImukhAt // 22 // he sAhe, prasRtvaraH prasaraNazIlaH pravardhamAnaH zaMbaranAmA daityavizeSastasya vairI dasyuhantA smarastasya vikramo vIrya pratApaH smarI apasmAraprasAraH madanonmAdaH acirAdalpakAlAdeva vikramiNo'pi mahAzaktimato'pi avikramAn nirvIryAn abalAn sRjet kuryAt api punarasmAnmadAtirekAt rAjayakSmaNA kSayarogeNa udIyate prAdurbhUyate / keneva / tamobharaNeva / yathA tamakhinImukhAtpradoSAtsaMdhyAsamayAdandhakAreNa sphUryate // manobhuvA mohayamAnamAnaso mahAMhasAM saMhatimAtmanAcaran / labheta kazcinnarakeSu kAraNAmihaiva zUlAmiva pAripanthikaH // 23 // kazcitpApIyAn pumAnnarakeSu kAraNAM saptakhapi durgatiSu paramAdhArmikanirmitAM kSetrobhRtAM mahArogazItoSNAdijanitAM kAsazvAsakaThodarAdikAM tIvravedanAM labheta prApnuyAt / ka iva / pAripanthika iva / yathA parakhAdyapahartA taskaro narakeSu nArakitvena narako. . bhRtAM mahatI pIDAM lbhte| kAmiva / zUlAmiva / yathA iha loke ca zUlo mAryamANacau. rAdhiropaNatIkSNatadAdikAM mahatI vyathAM prApnoti / jantuH kiM kurvan / nanobhuvA zatrubhUtena kAmena mohayamAnaM mohaM mUrchA sadasadvivecanacAturIvikalatAM nIyamAnaM mAnasaM mano yasya tAdRzaH sanmahAMhasAM prabalapApAnAM saMhati zreNImAcaran / yaduktaM naiSadhe damayantyAH purastAt--'dadhunA nala: pApabhIrarapi tvatprApakAtrasyati nainaso'pi' iti // durantaduHkhAdviSayAttu bibhyatA vimuktasaGgena kRpAnuSaGginA / vazeva saubhAgyavatA khakAmukIkriyeta kenApi marudhendirA // 24 // Page #716 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 14 sargaH] hIrasaubhAgyam / 655 tu punaH kenApi dhArmikeNa puMsA marugRhendirA vargalokalakSmIH khakAmukI khasminnirachA yasyAH svaabhilaapinnii| 'icchAyuktA tu kaamukaa'| vipratyaye kAmukIkriyate / atha vA khasyAtmanaH kAmukI lAlasAkalitA kriyate / 'vRSasyantI kAmukI syAt' iti haimyAm / kenev|saubhaagyvtev / yathA 'sadgamanasannirIkSaNasajalpanamiti vadanti lAvaNyam / spRhaNIyo ratisubhaga: sparzaguNo bhavati saubhAgyam // idaM ca dvayamapi strIpuruSayoH syAt / atra tu subhagatvabhAjA vasudeveneva sakalakAminIjanakArmaNA vA puruSeNa vazA vanitA khakAmukIkriyate / puMsA kiM kurvatA / durduSTo'nto'vasAnaM yasya prAnte kaThinaH vi. pAko yasya tAdRzaM duHkhaM yasmAttadvidhAviSayAgocarAt zabda-rUpa-gandha-rasa-sparzalakSaNapazcasaMkhyakAt guNAdvibhyatA saMsArakArAgAraprapatanAnantAsAtasahanAdimahAbhIti bi. bhratA ata eva vigIto'pamAnito muktaH saGgaH putrakalanadhanAdikaH sakalasaMsArikAnuSaGgaH saMsArikasneho yena / punaH kiMbhUtaH / kRpAnuSahena pRthvI-ap-tejo-vAyu-vanaspat-trasarUpANAM SaNNAM kAyAnAM rakSaNalakSaNakaruNAkalitena SaTkAyagokulapAlakena samastayAvajagaccarAcarajanturakSAkSamaNetyarthaH // kramAdupakramya samAdhinA bhavI bhavaM sa muJcanbhajate mahodayam / svalohatAM siddharasena saMtyajansuvarNatAM dhAturiva prapadyate // 25 // sa viSayavimukho bhavI saMsArI jIvaH kramAtparipATItaH khageM gatvA prazastamarmajanma saMprApya upakramya cAritrAdiviziSTadharmAcaraNopakramaM kRtvA samAdhinA zukladhyAnayogena bhavaM saMsAramujjhan muJcan san mahodayaM mokSaM niHsImAnamabhyudayaM bhajate / saMsArasAgaraM nistIrtha siddho bhavatItyarthaH / ka iva / dhAturiva / yathA dhaatulohaadiH siddharasena rasakUpikAdipAnIyavizeSeNa khalohatAM kAlAyasabhA nIcadhAtutAM saMtyajan muzcan suvarNatAM prapadyate // iti dharmadezanA // / abhAji yuSmAbhirivAnugAmibhirmahImahendraH paramezitA sa kaH / avadyavandhyAM padavIM prarUpayannupAsanAmarhati kIdRzo guruH // 26 // sudhAbdhivadyo dadate'mRtaM punaH sa kiMvidho dharma idaM vadantu me|| .. mahImahelAdayitoditAmimAM giraM nipIya prabhurapyacIkathat // 27 // - imAM vRttApekSayA pUrvoktAM mahI bhUmireva mahelA kAminI / 'yazca paramahelArato'pyapAradAArekaH' iti campUkathAyAm / tathA 'mahilA sthAnmahelayA' iti zabdaprabhede / tasyA dayito bhartA akabbaraH tenoditAM kathitAM vANI nipIya sAdaraM zrutvA prabhuH sUrIndro'pyacIkathat vadati sma / imAM kAm / he sUrIndrAH, idaM mayaiva nigadyamAnaM pRcchaya. mAnaM me mama vadantu kathayantu / idaM kim / yaH paramezitA paramezvaro yudhmAbhiH zrImadbhirabhAji saMsevyate m| kairiva / anugAmibhiriva / yathA mahImahendro nItimAn mAn sevakaiH sevyate / sa kaH parameSThI kinAmA ca punaH kiMguNo gururupAsanAmarhati sevAM Page #717 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| kartuM yogyo bhavati sevanIyaH syAt / guruH kiM kurvan / avadyena pApena vandhyAm 'avadyamuktaH pathi yaH pravartate' iti sindUraprakare / sarvathA pApanimuktAM padavIM mArga prarUpayan / gurorgururiti vizeSaNamapi tatvopadeSTA hitAhitanirUpakaH / ca puna: sudhA. bdhivatkSIrasamudra iva amRtaM sudhAM mokSaM ca dadate vizrANayati / ayaM 'dada dAne' dhAturAtmanepadI bhvAdizca / sa dharmaH kiMvidhaH kIdRkprakAraH // yugmam // iti sAhedevagurU nprati devagurudharmANAM praznaH // jaganti yasyAnubhave'nubimbitAmivAtmadazeM dadhate dhraapte| .. jigAya cASTAdazadoSavidviSo navadvayadvIpabhuvo jayIva yaH // 28 // taraGgiNIveNimivAmbhasA prabhurna cAGkapAlI nayate nitambinIm / . kvacitpunaryasya na narmanarmadAhadAvagAhe dviradAyita hRdA // 29 // . vibharti hetIna tanUnapAdivAhitAnpunayoM na hinasti hiMsravat / / bhavaM bhinatti sma karIva paJjaraM dadhAti devaH sa nmskriyaahtiim||30|| he dharApate, sa dIvyati krIDati trailokyaizvaryalamyA brahmazriyA vA sa devaH paramezvaro nikhilanarasurAsurANAmapi nAyakaH namaskriyAyA namaskRterAhatImaucitI yogyatAM dadhAti bibharti / 'uDupariSadaH kiM nArhantI nizaH kimanaucitI' iti naissdhe| atra numvikalpatvena rUpadvayI AIntI AhatI c| arhato bhAva aaiitii| 'aNatRNa Ip' itIppratyayaH / iti siddhirapi / sa devaH praNAmayogyaH syAt / sa vH| yasya paramezituranubhave jJAne jaganti trINi-sapta-caturdaza-ekaviMzatirvA bhuvanAni anubimvanti saMkrAmantItyevaMzIlAni anubimbIni anuvimbinAM bhAvo'nubimbitAM pratibimbazIlatAM dadhate bibhrti| kasminniva / Atmadarza iva / yathA nirmaladarpaNamaNDale kvApi bhUdhanadhanigRhacitrazAlikAdibhittyAdau citrIkRtAni trINi jaganti pratiphalanti / ca punarhe bhUvallabha, yo devo dInAntarAya-lAbhAntarAya-vIryAntarAya-bhogAntarAya-upabhogAntarAya-hAsyarati-arati-bhIti-jugupsA-zoka-kAma-mithyAtva-ajJAna-nidrA-avirati-ga-dveSanAmAno'TAdazasaMkhyAkA doSA apaguNAsta eva vidviSo mahAvairiNo jigAya parA:tavAn / ka iva / jayIva / yathA pararAjajitvaro rAjA navasaMkhyAkAnAM dvayaM dvandvaM navadvayaM navadvayaM ca te dvIpAzca navadvayadvIpAH iti naiSadhavRttinaraharikRtasamAsaH / teSAmaSTAdazadvIpAnAM bhuvo bhUmIpradezAn jayati khavazIkurute / 'navadvayadvIpapRthagjayazriyAm' iti naiSadhe / tathA 'aSTAdazadvIpanikhAtayUpaH' iti raghau / ca punaryaH parameSTI nitambinI kAntAmaGkapAlImAliGganaM na nayate na prApayati / 'AliGganaM pariSvaGgaH saMzleSa upagUhanam / aGkapAlI parIrambhaH' iti haimyAm / ka iva / prabhuriva / yathA ambhasAM pAnIyAnAM khAmI samudrastaraGgiNIveNiM nadIpravAhaM nadIpUraM nadInAM khapatnItvenAzleSaNaM nayate lambhayati / punaryasya paramAtmano hRdA hRdayena kvacitkutrApi samaye pradeze vA Page #718 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 14 sargaH] hIrasaubhAgyam / rahasi vA prakaTaM vA narma krIDA tadeva narmadA mekalAcalajAtA nado narmadAnAnI tasyA hRdo drahastasyAvagAhe viloDane jalakelividhau vA na dviradAyitaM gjvdaacritm| prAyo vindhyaparvatotpannA hastino vindhyopakaNThapravahannarmadAyAmanizaM khairaM ramante / yadu. kam-'kopaM vAri vilokya vAraNapate kiM vismitenAsyate prAyo bhAjanamasya saMprati bhavAMstatpIyatAmAdarAt / unmanacchapharIpulindalalanApInastanAsphAlanasphAlIbhUtamahominirmalajalA dUre dhunI narmadA // ' iti gajApTake / punarhe bhUmaNDalAkhaNDala, yo hetIzcApa cakrazUlagadApramukhAni praharaNAni na bibharti / ka iva / tanUnapAdiva / yathA 'vahihetI'jvAlA dhatte / 'hetiH praharaNaM zastram', tathA 'hetiH kIlA zikhA jvAlA' iti dvikamapi haimyAm / punaryaH hiMsravat ghAtuka iva ahitAnvairiNo na hinasti na ghAtayati / puryaH bhavaM saMsAraM bhinatti bhanakti / ka iva / karIva / yathA hastI paJjaraM kASThakoSThaM bhinatti bhedayapti / 'jayakoImaNakamelabhasalabhayapaMjarakuMjara' itybhydevsuurikRtjytihuannstotre|| tribhirvizeSakam // iti devakharUpam // parigrahaM. yo jalamamvudAvilaM marAlavanmuJcati sadma saMsRteH / prabodhazAlIniha yaH praropayetkRpArasApUritamAnasAvanau // 31 // pravartako yaH sugatezca durgatervyanakti mArgau ravivacchubhAzubhau / bhavAttarankhena parAMzca tArayastarIva vArDaM gururIdRzaH smRtaH // 32 // he sAhe, yaH saMsRteH saMsArasya sadma gRhabhUtaM parigrahaM dhana-dhAnya-kSetra-vastu-rUpyasuvarNa-kupya-dvipada-catuSpadarUpaM navavidhamapi khayamAnmanA muJcati jahAti / kiMvat / marAlavat / yathA rAjahaMsa: ambudena prAvRSeNyaprabalajaladharavArivarSaNena jambAlajalaplavAgamanenAvilaM paGkilIkRtaM jalaM sarasIsalilaM tyajati / 'gaGgAnIramapi tyajanti kaluSaM te rAnahaMsA vayam' iti sUkte / punaryaH kRpArasena kAruNyAmRtena pUritAyAM bharitAyAM pUrNIkRtAyAM vA mAnasaM bhavijanamana evAvani mistasyAM prabodhAH samyagjJAnAni ta eva zAlayaH kalamAstAnpraropayet vapet / jalabhRtabhUmau hi zAlaya upyante iti sthitiH / punaryoM ravivatsUrya iva zubhAzubhau samIcInAsamIcInau mArgoM panthAnau vyanakti prakaTayati / kiMbhUtau mAgauM / sugateH khargApavargasya, tathA durgatenarakatiryaklAdikugateH pravartakaH / he sAhe, IdRza IdRglakSaNo gRhNAti tattvaM samyagmArga ca svayaM vijJAya bhavya. jantUnupadizatIti guruH smRtaH zAstreSu kathitaH / kiM kurvan / bhavAtsaMsArAt svenA. smanA taranpAraM prApnuvan ca punaH parAnanyAn bhavikAMstArayanuttArayan parapAraM prApayan / keva / tarIva / yathA naudhioM samudre svena tarati pAre gacchati parAn khAzritAn lokAMzca tArayati paratIraM lambhayati // yugmam // iti gurukharUpam // jinAsyapadme makarandavibhramaM dadhadvipatpUSasutApralambabhit / mahodayasvargitarorivAGkaraH kRpApayorAzitamakhinIpatiH // 33 // Page #719 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 158 kaavymaalaa| naroragasvargRhasArvabhaumatAdimendirA yasya vazaMvadA sadA / punarvidhAteva bhavAntakArakaH kSitIndra dharmaH punarIdRzaH zriye // 34 // he kSitIndra dharitrIsahasranetra, IdRzo vizva IdRglakSaNa: saMsArasamudramadhyanajatsamastajanatAnAM dhAraNAduddhAraNAddharmaH zriye mokSalakSmyai bhavati / kiM kurvan / jinasya rAga. dveSAdyazeSavidveSituH paramezvarasyAsyapadme vadanakamale makarandavibhramaM madhuvilAsaM dadhaddhArayan / sarvajJapraNIta ityarthaH / kiMlakSaNaH / vipadApadrUpA yA pUSasutA sUryaputrI yamunA . tadbhidAyAM pralambabhidbalabhadropamaH / 'rukmipralambayamunAbhit' iti haimyAm / ApadallInAM mUlonmUlanakRdityarthaH / utprekSyate-mahodayo mokSaH sa eva svargitaruH kalpadrumastasyAGkuraH prarohaH / yathAGkurAttarjAyate tathA dharmAdeva sarvaduHkhakSayaH syAditi / punaH kiMbhUtaH / kRpA jagajIvAnukampA saivaM payorAziH samudrastadvardhane tamakhinIpatiH vidhuH / yathA candrAtsamudro vardhate, tathA dharmAdapi dayApi vardhamAnA bhvti| jIvadayAmaya ityrthH| punaryasya dharmasya narA manuSyAH, uragA nAgAH, vahAH purAH, teSAM sArvabhaumAzcakravatinasteSAM bhAvo naroragavargahasArvabhaumatA narendratA nAgendratA asurendratA devendratA tA AdimA yatyAstAdRzya indirAH sarvatriyo lakSmyo yasya sadA nityaM vazaMvadA AyattA yaM dadAti taM zrayante punaH vidhAtA brahmA iva bhavasya saMsArasyAntakArakaH pAtukaH vidhAtApi bhavAntakRnnAmA // yugmam // iti dharmakharUpam // . januSmatAM zAlizayA ivAtmanApunarbhavodbhAvavidhAyino'nizam / trayo'pyamI santi samagramedinIdhavAvataMsIkRtapAdapaGkaja // 35 // samagrA ye medinIdhavAH pRthivIpatayo rAjAnastairavataMsIkRtaM zekharIpraNItaM pAdapaGkajaM yasya sa tasya saMvodhane / amI devo gururdharmazca trayo'pi januSmatAM janmabhAjAM bhavi. kAnAM zAlizayAH zobhanazIlAH pANaya iva AtmanA khayamapunarbhavasya na vidyate punastato'trAgatya dvitIyavAraM bhava utpattiryasmAttAdRzo mokSaH tasya tathA punarbhavAnAmudbhAvaH prakaTIbhavanaM taM vidadhate kurvate ityevaMzIlAH muktikAriNo vidyante santi // iti sudharmadevagurunirUpaNam // zivastrinetrImiva bhUmimAniva trizakti vidyAtritayIM sudhIriva / / acAlanIyAM surazailavatsuraistadarhadAditritayImahaM vahe // 36 // he sAhe, ahaM tatpUrvavyAvarNitasvarUpAmarhadAdInAM jinagurudharmANAM tritayIM vahe svena dhArayAmi / kiMbhUtAm / surairdevairapyAcAlanIyAM cAlayitumazakyAm / kiMvat / surazailavadyayA meruH kenApi na cAlyate / ahaM vahe / ka iva / ziva iva / yathA IzvaratrinetrIM lo. canatritayaM vahati / 'ekatridRgbhAlaTugekapAdaH' iti haimyAm / yaduktaM ca-'gatiyugalakamevonmattapuSpotkarANAM trinayanatanupUjA vAtha vA bhUmipAtaH' iti / punaH ka iva / bhUmimAniva / yathA rAjA tisaNAM prabhutva-utsAha-mantralakSaNAnAM trikasaMkhyAkAnAM zaktInAM Page #720 -------------------------------------------------------------------------- ________________ - 14 sargaH] hIrasaubhAgyam / 659 sagAhAranizakti zaktitrikaM dhatte / 'zaktayastisraH prabhutvotsAhamantrajAH' iti haimyAm / 'trisAdhanA zakti rivArthamakSayam' iti raghau / punaH ka iva / sudhIriva / yathA vidvAn vidyAnAM vyAkaraNa-sAhitya-tarkalakSaNAnAM tritayIM bibharti / bhuvanavalivadvividyA saMdhyAgajavAjinAM bhuvananetrANi' iti kAvyakalpalatAyAm / trisaMkhyAkAni // iti sAheH puraH sUribhiH svalya tatvatracArAdhanaM proktam // kati batAnIha vahadhvamAtmanA pareNa zakyAni na voDhumadrivat / idaM nRpe gRcchati bhAratI vibhormukhAravinde madhupI babhUvudhI // 37 / / vibhoharigurormukhAravinde vadanapane bhAratI vANI madhupI babhUvuSI bhramarI saMjAyate sma / provAcetyarthaH / kasmin sati / nRpe akabbare idaM nigadyamAnaM pRcchati praznaM kurvati sati / idaM krim / he sUrayaH, iha jagati saMyamamArge vA yUyamAtmanA khena kati kiyatsaMkhyAkAni vratAni niyamavizeSAn vahadhvaM dhArayata pAlayata vA yAni vratAni pareNa asatvena klIvaprAyeNa puMsA voDhuM dhArayituM na zakyAni na samarthAni / kiMvat / adrivat / yathA viSNuvyatirekeNetyadhyAhAraH / parvato'nyena kenacidvoDhuM na zakyate / 'somasindhurjagannAtho govardhanadharo'pi ca' iti viSNunAmasu haimyAm // iti sUrINAM kiyadratadhAraNaviSaye sAheH praznaH // / vasuMdharAbhoga ivAmarAcalAnsuparvasAlAniva kAJcanAcalaH / ahaM vahe paJcamahAvratAnamUnkhavikramAdhaHkRtapAkazAsana // 38 // he khavikrameNa nijabhujavIryaNa kRtvA adhaHkRto hInIkRtastiraskAraM nIto vA pAkazAsano vajrapANiyena tasya saMbodhanam / ahamamUnane vakSyamANAnprocyamAnAnpaJcasaMkhyAkAnmahAvratAn sarvebhyo'pyatizAyiniyamAnvahe bibharmi / vratazabdaH punapuMsake / 'vratopavItau pali lintau vasanta' iti liGgAnuzAsane / ka iva / vasuMdharAbhoga iva / yathA vasuMdharAyA sArdhadvayadvIpalakSaNamanuSyakSetrabhUmerAbhogo vistAraH paJcAmarAcalAnmerUn vibharti / eko jambUdvIpe, dvitIyo dhAtukIkhaNDapUrvArdhe, tRtIyo dhAtukIkhaNDapazcimAdhe, caturthaH puSkarArdhapUrvArdha, paJcamaH puSkarArdhapazcimAdhe, evaM paJca kAJcanAcalAn dhatte / punaH ka iva / kAJcanAcala iva / yathA meruH kalpa-pArijAta-mandAra-haricandana-saMtAnAbhidhAnAnpaJca suparvasAlAn suradrumAn kalayati // kSitIndra teSAmidamAdimaM vrataM samantavo mantumuco'pi jantavaH / na paJcatAgocaracAriNaH kvacitridhA kriyante nijanandanA iva // 39 // he kSitIndra, teSAM paJcAnAM mahAvratAnAM madhye idamucyamAnamAdimaM prathamaM vrataM vartate / tadevAha-yatvacitpradeze grAme araNye vA rahasi prakaTaM vA pramodena darpaNa saMkalpena vA tridhA manovAkAyaiH kRtvA samantavaH sAparAdhAH api punaH mantumaparAdhaM muzcanti Page #721 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 16.. kaavymaalaa| tyajanti te niraparAdhAH jantavaH prANinaH pazcatAyAH paJcatvasya mRgocare viSaye caranti vrajantIti evaMzIlAH naiva kriyante sarvathA naiva hanyante / ke iva / nijanandanA iva / yathA khaputrAH paJcatAyA gocarAH kenacitpitrA na kriyante tathA sarve'pi jagajantavaH pAtyante eva // na devadevaH paramezituH paraH pratApavAnnApi payojinIpateH / gururnameruna marunmaNermaNistathA na dharmo'sti dayAvidheH paraH // 40 // he devazabdena rAjabhaTTArakAdirucyate / 'rAjA bhaTTArako devaH prayojyAH pUjyanAmataH' iti ImyAm / tathA 'deva tvadbhujadaNDadarpagarimodgIrNapratApAnala-', 'deve digvi jayodyate' iti khaNDaprazastI / tathA 'deva tvaM jaya kAsi lubdhakavadhUIste kimetatpalam' ityAdi bhojaprabandhAdAvapi / tathA 'devena kiM na zrutam' iti campUkathAyAm / yathA paramezituH paramezvarAtparo devo nAsti / atha vA paramezvarAdaparaH devAnAM bhavanapativAnavyantarajyotiSkavaimAnikAnAM surANAmapi devaH pUjyaH etAvatA devAdhidevaH / apare sarve hariharapuraMdarAdayo devAH, paramezvarastu. devadevaH, tathA yathA payojinIpateH sUryAtparaH pratApavAnmahakhI tejakhI nAsti / punaryathA merorlakSayojanapramANAtsudarzananAmnaH varNAcalAta ko'pi gururmahAnAsti / sarve'pyapare'tyuccAzcaturazItiyojanamAnAH, ayaM tu zatasahasrayojanoccaistaraH / punaryathA marunmaNezcintAranAtparo maNirnAsti vajapaarAgakarketanamarakatendranIlalohitAkSapulindAanahaMsagarbhAdayo'neke'pi maNayaH santi, paraM cintAmaNi vinA sarvakAmakaraH ko'pi nAsti / yathA dayAnidheH kRpAkarAdaparo dharmo na vartate / 'nAsti dhamoM dayAparaH' iti gItAyAm // iti prathamaM vratam // vadanti vAcaMyamapuMgavAstridhA mRSA na bhASAmapi jIvitavyaye / iyaM yadaMhaHpaTalIva durgatevimAnatAyA atizAyi kAraNam // 11 // he sAhe, vAcaMyamapuMgavAH sAdhusindhurAH jIvitavyaye prANatyAge'pi tridhA manovacanakAryaH kRtvA mRSA alIko bhASAM vAcaM na vadanti na bruvanti / yatkAraNAdiyaM mRSA bhASA vimAnatAyA avagaNanAyAH pade pade apamAnasya atizayate sarvebhyo'bhyadhikImavatItyevaMzIlamatizAyi kAraNaM sAdhanaM vartate / midhyAbhASI sarvatrApyapamAnaM parAmavaM ca prApnuyAt / keva / aMhaHpaTalIva / yathA aMhasAM duSkRtAnAM paTalI paramparA durgateratizAyi sAdhanamAste // yazaHsudhAMzorapidhAyikA kuhUrivAdazAloladRzaH priyaaskhii| samUhanIvArajasAmivAGginAM guNAvalInAmanRtA hi bhAratI // 42 // he sAhe, nizcitamanRtA asatyA bhAratI pANI mRSA bhASA kuhUramAvAsyeva yazaH jagatprasArikIrtikalApaH sa eva sudhAMzuzcandramAstasyApidhAyikA / 'brajati kumude mohaM dRSTvA dRzorapighAyikA' iti naiSadhe / punarutprekSyate-atra ivazabdo ghaNTAlAlAnyAyena Page #722 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 14 sargaH] hIrasaubhAgyam / ubhayatra yojyate / adazA viruddhadazA / tadanyatadviruddhatadamAveSu nam vartate sArakhatoteH / durdazA saiva lolaTakkAminI tasyAH priyasakhI iSTavayasIva / ca punarutprekSyateaGginAM prANinAM guNAnAM zIlalabArjavamArdavAdInAmAvalInAM dhoraNInAM samUhanI saMmAjenIva / loke 'sAravaNI' iti prasiddhA / keSAmiva / rajasAmiva / yathA dhUlInAM gRhAdikatvavarakANAM pramArjanakArikA / niSkAzayitrItyarthaH // iti dvitIyaM vratam // tRNAdi nopAdadate ca kiMcanApyadIyamAnaM munayo mahImaNe / padaM kilAvizvasiterivaikadRktaterariSTaH pRthivIpuraMdara // 43 // he mahImaNe bhUmIratna, ca punarmunayaH sAdhavaH tRNAdi dantazodhanamAtrapramukhaM kiMci. dapi vastu adIyamAnaM kenApyavizrANyamAnaM nopAdadate naiva gRhNanti / he pRthivIpuraMdara medinImaNDalAkhaNDala, kileti nizcitaM zrUyate vA / hetorvA / 'kila saMbhAvyavArtayoH / hetvarucyoralIke ca' ityanekArthaH / asmAkaM tu sarvathApi tatkAraNAbhAvAt loke jane evAkarNyate / adattAdAnaM vastu khAminA kathamapyadIyamAnavastuno grahaNamavizvasiteravi. zvAsasya padaM sthAnamAste / ka iva / ariSTa iva / yathA nimbataruH / 'nimbo'riSTaH picumandaH' iti haimyAm / ekadRktateH kAkazreNyA nivAsasthAnaM syAt // adattamAdatta na yastridhApi taM vRNoti vidyeva vinItamindirA / mRgI mRgendrAdiva durgatistataH prayAti dUrAdavanInabhomaNe // 44 // he avanInabhomaNe pratApavattvAmIbhAno, yaH pumAn tridhApi manovacanatanubhiH kRtvA adattaM vastu khAminA na vizrANitaM yo nAdatta na jagrAha taM pumAMsaM indirA lakSmIH khayamAgatya vRNoti varayati / bhajate ityarthaH / kamiva / vinItamiva / yathA vinayavantaM ziSyaM vidyA niSevate punastatastasmAniHspRhAnarAdurgatirnarakAdikugatirdUrAprayAti pAlayate / ka iva / mRgIva / yathA mRgendrAnmRgI kuraGgI dUrAtprayAti // iti tRtIyaM vratam // parAGmukhI syAdviSayAdativrajo nikuJjavAsIva tadekabhUmiSu / * kSamAgharo yena mahodayaMgamI vazAsvanItiSviva ko'nurajyate // 45 // he sAhe, vrativrajo munigaNo viSayAt zabda-rUpa-gandha-rasa-sparzalakSaNAtpaJcapramANAdgocarAtparAGmukhI syAt vimukho virakko bhavet / ka iva / nikuJjavAsIva / yathA vane eva vasanazIlo jantuH zvApadAdiviSayAjanapadAdvimukhaH syAtkadAcinnagaraprAmAdiSu nAgacchet / yena kAraNena kSamAyAH kSAnteH kSamAyA upazamasya vA dharo dhartA punarmahodayaM mokSaM gamiSyati yAsyatItyevaMzIla: sAdhustadekabhUmiSu teSAM paJcAnAmapi viSayANAmekA advaitA bhUmayo vAsavezmAni / nahi vANinIM vinA viSayAH sukhAya syuH / tAdRzISu vazAsu strISu na anurajyate anuraktIbhavati / kAkhiva / anItiSviva / yathA kSamAdharo yuvarAjapadavI prApitaH sarvarAjyadhuraMdharaH punarmahAntaM sarvAtizAyinamudayaM rAjyaizvarya Page #723 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| gamiSyati lapsyate ityevaMzIlaH / atha vA kSamAdharo janakena nijanijarAjye sthA. pitaH / punarmahAntaM sArvabhaumatAdilakSaNamudayamAdhipatyaM prApsyate ityevaMzIlaH / tAraza: kaH / anItiSvanyAyeSu anurAgavAn bhavet / udghAbhilASI sarvo'pi nyAyeSvevAnurajyate / yaduktam-'na nimittadviSAM kSemaM nAyurvaidyakavidviSAn / na zrInItidviSAmetatrayaM dharmadviSAM nahi // ' iti // yataH sa zUraH sudRzAM dhruvaM dhanuH kaTAkSabANAnkabarIkRpANabhRt / .. nitambacakraM bhujapAzamutkaTaM punarvahanyena jitaH smaraprabhuH // 46 // .' he mudgalendra, sa eva pumAn zUraH subhaTaH / kathyate iti zeSaH / yena puMsA smara eva prabhuH trijagajjetRtvAtsamartho rAjA indranAgendranarendrANAmapi khasevakIkaraNAdAjA jito. vazIkRto hato vA / kiM kurvan / sudRzAM cArulocanAnAM dhruvameva dhanu: kodaNDam , punaH kaTAkSAnapAGgadarzanAnyakSivikUNitAni eva bANAnArAcAn , punarnitambamArohaM strIkaTIpa. zvAtpradezam / yena kRtvA nitambinItyabhidhAnena prasiddhA / tadeva cakraM rathAGgAyudham / punarutkaTaM kenApi chettumazakyaM bhujau vAhU eva pAzaM dviSadvandhanArtha vajrarajjumayagranthi vahan dhArayan / kiMbhUtaH / kabarI veNImeva kRpANaM candrahAsa bibhatIti bhRt / prabhuH sakalasurAsuroraganaranAyakanirjayena sAmarthyavAniti sAbhiprAyaM prabhuriti padam // sa bhdrvaaNstrainnkucaaclaantikaaruuddhromaavlisaalghvre| . na dasyuvadyasya manobhuvA zamazriyo hiyante zivamArgagAminaH // 47 // he sAhe, sa naro bhadravAn kuzalI |s kaH / zive nirupadrave mArge pathi mokSamArge vA gacchatItyevaMzIlasya yasya mahAtmano dasyuvattaskareNeva / 'dasyustaskaravidviSoH' ityanekArthaH / manobhuvA madanena zamazriyaH prazamavibhavA na hiyante nAcchidya gRhyante / kasminviSaye / straiNasya strIsamUhasya kucAH prottuGgapInapayodharAsta evAcalAH parvatAsteSAmantike samIpe prarUDhA udgatAH yA romAvalyo lomalekhAstA eva sAlA vividhaviTapavR. kSAsteSAM gahare ghananikuJja taskarazvApadAdibhayaMkarakAnane // yazastriyAmAdayite kalaGkati dvipendrati kSIradhisUnuvIrudhi / zamAravinde tuhinodavRndati vratAmbuvAheSvapi gandhavAhati // 18 // nidAghati brIDavahA payaHplave mahattvagotre ca sahasranetrati / guNadrumadroNiSu mantrajihvati kSitIza zIlaM puruSeNa khaNDitam // 49 // he kSitIza bhUpate, puruSeNa upalakSaNAdvizeSeNa striyA vA zIlaM brahmacarya khadArasaMtopalakSaNaM parapuruSatyAgalakSaNaM yAvajIvaniyamapAlana vidhaM vA khaNDitaM tyaktaM bhagnaM sat / tasyeti zeSaH / yazaH kIrtireva triyAmAdayita: zAradInacandrastasminkalaGkati lAJchanamivAcarati / sakalaGkaH khayazo malinIkaroti / punaH kSIradheH kSIrasamudrasya sUnuH Page #724 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 14 sargaH ] hIrasaubhAgyam / 663 putro nandana: / 'uhoGgAtmajaH sUnustanayo dArakaH sutaH / putro duhitAre strItve' iti haimyAm / 'strItve strIliGge vAcye sati nandananAmazabdo duhitari putryAM syuH' iti tadavacUriH / lakSmIstadrUpA vIrudvallI tatra / tadunmalane ityarthaH / dvipendrati airAvaNo'nyo vA gajarAjastadvadAcarati / punaH zamaH prazAntatA sa evAravindaM kamalaM tasmiMstuhinoda - ndati himajalakaNagaNa ivAcarati / himAnIyatItyarthaH / api punarvatAni paJca mahAvratAni dvAdazANuvratAni vA anye niyamavizeSA vA ta evAmbuvAhAH payodharAsteSu gandhavAhati prabalaprabhaJjana ivAcarati / punavIMDo lajjA sa eva vahA sarit tasyAH payaHplave pAnIyapUre nidAghati grISmakAlati / 'jeNidinipavanapracaNDalU ajhalatApataDakA / jiNidininadInivANavANavAviA savasukkA // ' nidAghe hi prAyo'khilA jalAzayAH zuSyanti / tathA vrIDazabdaH akArAnto'pyasti / 'vIDanaM vrIDA cittasaMkocaH vrIDospi' iti haimavRtta / tathA 'tvayi smaratrIDasamasyAnayA' iti naiSadhe / ca punarmahattvaM mahimA tadeva gotraH parvataH tatrAcalacchede sahasranetrati indra ivAcarati / punarguNAH sadAcaraNAni ta eva drumA vRkSAsteSAM droNiSu zreNiSu / tajjvAlane ityarthaH / mantrajihvati / arthaddAvAnala ivAcarati / 'bhillI pallavazaGkayA vicinute sAndradrumadroNiSu' iti campUkathAyAm / 'drumadroNayo vRkSazreNayaH' iti taTTippana ke / 'sarvaprAtipadikebhyaH kvip vAcAre ityeko kRSNa ivAcaratIti kRSNati / evaM khati svAmAsa' iti prakriyA kaumudyAm / tasmAdatra sarvatrApi AcArArthe vippratyayaH // yugmam // kRtapradoSAM pitRsUrivAzanizcalA vanIvanmadanAvagAhinI / ahermaheleva ca jihnagAminI vadhUH payodheriva nimnagAminI // 50 // jalairvahAyA iva meghamAlikA vivardhinI vA bhavapaddhateraghaiH / manaH zamAdvaitasukhAnuSaGginAM vazIkarotIza vazA na yoginAm // 51 // he Iza arthAt he avanInAyaka; iha jagati vazA kAminI yoginAM manovAkkAyayogabhAjAM vazIkRtAtmanAM munInAM mano mAnasaM na vazIkaroti na mohayati na harati / yaduktam --'akAmasya tRNaM nArI nirIhasya tRNaM nRpaH / tRNaM jJAnavatAM sarve tRNaM zUrasya jIvitam // ' iti vacanAt / kiMbhUtAnAM yoginAm / zamena zAntabhAvenAdvaitamasAdhAraNaM yatsukhaM sAtaM tasyAnuSaGga AkhAdo vidyate eSAm / kiMbhUtA vazA / kRtapradoSA kRtA utpAditA: prakarSeNa doSA dambhAdayaH / trIjAtau daambhiktaa| tathA 'strIbhyaH zikSyate ketanam' ityAdisUktoH vividhA apaguNA yathA / keva / pitRsUriva / yathA saMdhyA kRtaH pradoSo yAminImukhaM yayA tAdRzI syAt / punaH kiMbhUtA calA aticaJcalasvabhAvA / keva / azaniriva / atra ivazabdo lAlAghaNTAnyAyena ubhayatrApi yojyate / tato yathA azanividyudaticapalA AkAlikI zatahRdA / 'caJcalA capalAzaniH' iti haimyAm / 'azanirvajravidyutoH' ityanekArthaH / punaH kiMbhUtA / madanAvagAhinI / madanaM pravalakaMdarpamavagA Page #725 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| hate / 'phuphumAnisahakArI' iti vacanAt / dhArayatIti / kiMvat / vanIvat / yathA kAntAraM madananAmAnaM dumam / 'mIdula' iti prasiddha loke / avagAhate vibhIti / 'svavanI. saMpravadapikApi kA iti naiSadhe / punaH kiMbhUtA / jihmagAminI jidmaM vakraM gacchatI. sevaMzIlA / keva / maheleva / yathA aherbhujaMgamasya mahelA vanitA bhujaMgI kuTilacAriNI bhavet / punaH kiNbhuutaa| nimnaM nIcahInatamakarmabhirgacchati vicaratItyevaMzIlA / atha vA nimneSu nIcajAtiSu gacchanti saI kurvantItyevaMzIlA / 'kAminyo nIcagAminyaH' iti vacanAt / nIcasattAH prAyaH syuH / keva / vadhUriva / yathA payodhe: samudrasya vadhUH patnI . nadI nimragA nIcairvahA jalasya nimnagatitvAnnAmnApi ca / punaH kiMbhUtA / adhaiH pApaka. mabhiH kRtvA mavapaddhateH saMsAraracanAyA atha vA saMsAraparamparAyAH saMsAramArgasya vA / 'paddhatiH pathi pakkI ca' ityanekArthaH / eteSAM samIcInA paddhatirityapi rUDhyA dRzyate / paddhatirAcaraNaM racanApIti / tasyA vivardhinI vizeSeNa vRddhikaraNazIlA ca tatra vivdhinii| keva / meghmaalikev| yathA kAdambinI jalaiH pAnIyaiH vahAyA nadyA vRddhikaarinnii| . yaduktam-'varSAnadInAM patiraGganAnAmartho narANAmRturAT tarUNAm / sa dharmacArI nRpatiH prajAnAM lokAgataM yauvanamAnayanti // ' iti // yugmam // puraHsarAstasya surA marudvI gRhAGgaNe pANitale marunmaNiH / puraH suradrunikaTe maruddhaTaH khayaMvarAH syurbhuvanatrayIzriyaH // 52 // pradakSiNo dakSiNavArijaH punaH khalAH sakhAyaH savidhe ca zevadhiH / na citrakRccitralatA ca siddhayaH kare'dadhAdyo'sizikhopamaM vratam // 53 // he sAhe, yaH pumAnasizikhAyAH khaDgadhArAyA upamA sAdRzyaM yasya tAdRzaM vrataM brahmacaryamadadhAddhArayati sma tasya puMsaH surA devAH puraHsarA agragAminastadane padAtivadgacchanti / punarmarudgavI kAmadhenuH gRhaprasUtA kItagRhItA vA gauriva gRhAGgaNe tiSThet / marunmaNizcintAratnaM tasya pANitale karakoDe hastelikAyAmeva vaset / punaH suradrumaH kalpavRkSaH puraH purastAt cchAyAkAraka iva tiSThet / punaH maruddhaTaH kAmakumbhaH nikaTe samIyapradeze pAnIyapAyaka iva tiSTheta / pArzvavartIva vA syAt / puna vanatrayIzriyaH trailokyalakSmyaH svayaMvarA AtmabhirevAgatya taM vRNvate / punardakSiNo'pasavyapradeze A. vatoM yasa sa cAsau vArijazca / madhyamapadalopI samAsaH / dakSiNAvartazaH pradakSiNo'nukUla: mArgitaM vinaiva sarva samIhitaM pUrayati / 'kambustu vArijaH' iti haimyAm / khalA dvijihvA durjanAH sakhAyo mitrANi bhavanti / ca punaH zevadhirnidhAnaM savidhe pRSThe anulamamivAyAti c| punazcitralatA citrakavallI na citrakRt / adraSTrINAmAzcaryakAriNI syAttasya tu pade pade tatprAptitvena na vismaya vidhAyinI / tadgaha evodgamanatvena vA mavet / ca punaH siddhayaH laghimA-vazitA-aizvarya-prAkAmya-mahimA-aNimA-yatra kAmAvasAyitvam-prAptiH-ityaizvaryam / aSTAvapi sAMsArikA mahAsiddhayaH / kare haste Page #726 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 14 sargaH horasaubhAgyam / manonugAminyaH hastatalasthAyinyo vA / mahattvAdhuvacanam / siddhayo nuktayo'pi haste // yugmam // gajo'pyajo goSpadanambudhirmago mRgAdhipaH sragbhujagastamI dinam / raNaH kSaNazvAlpagirimaruddiritridhApi yo brahma bibharti bhUpate // 54 // he bhUpate, yaH pumAn mahilA vA tridhApi manovAkAyabrahma zIlavrataM paranArIsahodaratAM vibhAte dhatte, tasya puMsastasyAH striyo vA gajo madoddharasindhuro'pi ajaschAgaprAyaH syAt / punarambudhiH samudro'pi goSpadaM gokhurotkhAtabhUmistha jalamiva tena tayA vollaasyte| punagAdhipaH pazcAnano'pi mRgo hariNa iva tasyA dUraM plaayte| punarbhujago viSadharo'pi tena sragiva kusumamAlikeva tayA cAkare gRhyate / tamI sAndhakArA rAtridinamitra tasya tasyA vA jaayte| raNo ghoro'pi saMgrAmaH kSaNa utsava iva vibhrti| punamagiriH surAcalo'pi . alpagiriH kiMciduccapASANabhUmirivAvaruhyate // iti caturtha brahmavatam // . parigrahaH saMyaminApavAdavatridhApi nAGgIkriyate kadAcana / tamastamInAmudayAdivoragAdviSaM yato doSabharaH parisphuret // 55 // he bhUpate, saMyasinA cAritravatA sAdhunA tridhApi manovacanatanubhirapi apavAdo'payaza iva / kadAcana kasminnapi prastAve sukhe du:khe vA sukAle duHkAle vA sukhAjIvikAyAM kaSTAjIvikAyAM vA parigraho dhanadhAnyakSetravastu muvarNarUpyakupyadvipadacatuSpadalakSaNo nAGgIkriyate nAdriyate / yato yasmAtparigrahAdoSANAM niketAni dAkSiNyalobhAdyapaguNAnAM bharo gaNaH parisphuret / kimiva / tama iva / yathA tabhInAM kRSNapakSakSapANAmudayAtprakaTIbhAvAtparibhAvAdvA tamo gharo'ndha kAraM sphuret / pari samantAtsacavizvAntaH sphUrtimatyAt vizvavyApisphUrtimadbhavet / punaH kimiva / viSamiva / yathA uragAdbhujaMgamAdralamAvirbhavet // girIndramArohati laGghate'mbudhInprayAti janyaM gahanaM ca gaahte| asUstRNAnIva sRjennijAJjanastadullasallobhaviz2ambhitaM vibho // 16 // he vibho he sAhe, yajano lokaH girIndraM tuGgazailamArohati parvatoparitalazikharazikhAyAM caDhati, punaryadamvudhIn samudrAn lavate yAnapAtrAdibhiH kathaM kathaMcidatikAmati apAraM pArAvAraM pratIrya pArapAraM yAti / punaryajanyaM durAkalanIyaraNAGgaNaM prayAti pravizati / ca punargahanaM bhayAnakaM kAnanaM kAntAraM gAhate sarvataH pribhraamyti| punarjano nijAnAtmIyAna sUnprANAn tRNAnIva tRNaprAyAn sRjet kuryaat| he rAjan , tat pUrvoktaM sarvamapi ullasan vardhamAnaH prakaTIbhavan vA yo lobhastRSNA tasya vijRmbhitaM visphUrjitaM prabhAvaH // iti paJcamaM vratam // Page #727 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| vahanti paJca vratino mahAvratAnyamUni vakrANi mRgAGkamaulivat / bhajanti dantadvitayIM gajA ivAparAmimAM deva punavratadvavIm // 17 // he sAhe, tino niyamavantaH sAdhavaH amUni prANAtipAtaviramaNa-mRSAvAdaviramaNaadattAdAnaviramaNa-viSayabhogaviramaNa-parigrahaviramaNalakSaNAni paJcasaMkhyAkAni mahAvratAni meruvaduruddharANyatizAyino niyamAn vahanti dhArayanti / kiMvat / mRgAGkamauli. vat / yathA candrazekharaH zivaH paJcapramANAni vApi vadanAni vibhrti| 'paJcamukho'STamUrtiH' iti haimyAm / atha vA 'mahAmRgArivat' iti pAThaH / yathA mRgANAM hastinAmarayaH kesariNaH paJca vakrANi bibhrati / 'paJcAsyo nakharAyudhaH' iti haimyAm / he deva, punaH sAdhavaH imAmagre vakSyamANAmaparAM paJcamahAnatAni uparitanI vratadvayIM bhajanti zrayante / ke icha / gajA iva / yathA hastino dantadvitayI dantakozayugalaM dadhate // iti paJcamahAvratakharUpam // nizAzanaM nItijuSA niSidhyate pariplutApAnamivAvanIpate / nizAzanebhyo'pi varaM vihaMgamA nizi tyajanto yativajjalAzane // 18 // he avanIpate, nItijuSA nyAyadharmavatA dharme muniSThAvatA puruSeNa pariplutApAnaM madirA. pAnamiva / 'gandhottamAkalpamirApariputAH' iti haimyAm / nizAzanaM rAtribhojanaM niSidhyate nivAryate vayaM nAdriyate / he nRpate, nizAyAM rAtrAvazanaM bhojanaM yeSAM te nizAzanA rAtribhojanAstebhyo janebhyaH sakAzAt vihaMgamAH pakSiNo'pi varaM samIcInAH / varamiti samIcInArthe'pi dRzyate / yathA sindUraprakare-'vara kSipto hastaH kupitaphaNino vakrakuhare varaM jhampApAto jvaladanalakuNDe viracitaH / varaM prAsaprAntaH sapadi jaTharAntarviracito na janyaM daurjanyaM tadapi vipadA sama viduSAm // ' iti / kiM kurvantaH / yativanmunaya iva / nizi rAtrau jalAzane pAnIyAnne tyajanto muJcantaH na bhujantaH pibantazca // gavAmadhIzaM bhuvanopakAriNaM mahasvinaM zrIjinapAdasevitam / avetya mitraM vidhuraM vidhIyate'zanAdi yatsA kathamaucitI satAm // 19 // he sAhe, gavAmadhIzaM rAjAnaM pati bhAskaraM dhenUnAmadhIzaM kRSNaM nandagopAGgajatvAgokulavAsitvAdrajanAthatvAcca gavAM vAcAmadhIzaM vAgIzatvAdguru vAcaspatimadhyetAraM vidhuramastaprAptaM mRtam / 'diSTAnto'staM kAladharmaH' iti haimyAm / avetya jJAtvA yadazanAdi bhojanapramukhaM raGgasukhakAraNaM vidhIyate kriyate, sA satAmuttamAnAM kathamaucitI kena prakAreNa yogyatA / api tu naiva / kiMbhUtatya / bhuvanopakAriNaH / jagato bhUlokasya pAla. nAdupakArako rAjA dyAvApRthivyoruddayotakartRtvAtsadasanmArgaprakAzatvAnmitratvAccopakartA bhAsvAn jagadupadravakRtyanivArakatvAtpAlakatvAtsRSTarupakartA kRSNa: ajJAnAndhakAracchetRtvAt jJAnavivekadAyakatvAdguruH / punaH kiMbhUtam / mahasvinaM pratApavantaM nRpaM kiraNamAlinaM bhAnumutsavavantaM kRSNaM vidyAvattvAtsarvadApyutsavavattvAdguruH / adyApyutsavAnAM Page #728 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 14 sargaH] hIrasauyAthvam / jAyamAnatvena vissnnoH| 'enaM mahakhinamupaihi sadAruNoccaiH' iti naiSadhe / mahaszabdaH sakArAnto'pyutsavavAcI vartate / 'mahasteja utsavazva' iti tadvRttiH / punaH kiMbhUtaH / zriyA catustriMzadatizayalakSmyA tasyAH kAdAcitkatvena sadA kevalotpattiM maryAdIkRtya mahAnandanagarAvAptiparyantamaSTamahAprAtihAryalakSmyA yukto jinastIrthakRdanyataraH zrAddhatvena taM sevate ityevaMzIla: nRpaH, tathA zriyA pAthodhipucyA yuktastasyAH patitvAlakSmIyuktatvaM jino viSNustatpadasevitaM viSNupade vyomni sthitimattvena bhAnuH kamalAkalitakuNThavAsinaH samudrazAyino jinasya vaikuNThasya pAdamaMzaM zIlatyevaMzIlaM kRSNasyAMzAvatAratvena na sarvAvatAritvaM kiM tu dazAnAmapyaMzAvatAritvameva / gurorbrahaspateH khargasthAyukatvena nijakRSNasya sevanaM sukarameva / gurostvanyataraH kazcijino bauddho viSNurahanvA etessaamnytrshaasnsthtvaat| puna: kiMbhUtam / mitraM sakhAyaM rAjanyapi kutracitsevakAdau hitAnveSitvena maizyaM saMbhAvyate na sarve'pi nRpAH kRtaghnAH / yaduktam-'muhRdi nirantaracitte guNavati bhRtye priyAsu naariissu| svAmini sauhRdayukta nivedya duHkhaM sukhIbhavati // ' iti sUtroktatvAt / tathA bhAkhAnmitranAmA kumodatvAt mitravatsarvajanAnAM daityAgrupadravanirAkaraNenAnandotpAdatvAdviSNorgurostu / 'prApte SoDazame varSe putraM mitramivAcaret / ' putramiva ziSyamapIti / tattvatastu sUryameva vidhuraM kaSTabhAjamastaMgataM maraNAvasthAM prapannaM sUryasya vaidhuryamastAdeva // iti SaSThaM rAtribhojanam // kadApi naimittikavattapasvino nimittamete bruvate na kiMcana / yatazcaritreNa nimittabhASaNAttamisrapakSAdvidhuneva hIyate // 10 // he sAhe, ete pUrvoktaSaDvratapAlakAH pratyakSA vA zrImadAkAritAgatAH pura upavidhAstapasvinaH sAdhavaH kadApi kasminnapi vyatikare naimittikavanimittajJA iva kiMcana aGga-svapna-khara-bhauma-vyaJjana-lakSaNa-utpAta-astariSTam eteSvaSTasu nimitteSu kimapi nimittaM grahavArAGgasphuraNazakunakharAdikaM na bruvate na kathayanti / atha vA jyotiSikA iva kimapi zubhAzubhAdigrahavicAraM na bhASante / yataH kAraNAttasya nimittasya aSTAGganimittAnAM vA jyautiSkAdervA bhASaNAtkathanAccAritreNa saMyamena hIyate kSIyate / keneva / vidhuneva / yathA tamisrA kRSNAtpakSAt vidhunA candreNa kSayaH prApyate kSINIbhUyate / yaduktamurAdhyayane-'jelakeNaM ca suviNaM ca aMgavijjaM ca jepauM jaMti na hute samaNAvuccaMti / evamAyariyehiM akopam / ' iti // iti saptamaM nimittAdyabhASaNavratam // iti vratAnsapta vibharti saMyatavrajaH zivazrIparirambhalolupaH vasuMdharAbhoga ivAmbhasAM prabhUJchikhAH zikhIva ghumaNirhayAniva // 6 // he sAhe, saMyatAnAM sarvaviratibhAjAM sAdhUnAM vraja: samudAya ityamunA prakAreNa pUrvavyAvarNitasvarUpAn saptasaMkhyAkAn vratAniyamavizeSAn bibharti dhatte / kiMbhUtaH / zivazriyA mokSalakSmyA parirambhe AliGgane lolupaH lAlasaH / ka iva vibharti / vasuMdharA. Page #729 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| bhoga iv| yathA saptadvIpAyA vasuMdharAyA Abhogo vistAraH / 'prapazcAbhogavistAraH' iti haimyaam| sapta lavaNa-kSIra-dadhi-ta-surA-ikSu-vArinAmnaH ambhasA prabhUna samudrAn / 'yAdaHsrotovAnaMdIzaH sarasvAn' iti haimyAm / dhatte / puna: ka iva / zikhIva / yathA vahiH sapta zikhA jvAlA dhatte / "vibhAvasuH saptodarciH khAhApAhI' iti haimyAm / punaH ka iva / ghumaNiriva / yathA nabhoranaM sahasrarazmiH sapta hayAn kharathe saptAzvAn dhArayati // purAtanairAcaritAni sUribhiryathA tathA dhartumahaM na tAnyalam / mataGgajaprakSaradhAraNakSamA mataGgajA eva na yatturaGgamAH // 12 // he nRpate, ahaM khalpamanaHkAyabalAkalitakalikAlotpannajanaH tathA tena prakAreNa tAni sapta vratAni dha dhArayituM nAlaM na samartho'smi / tathA katham / yathA yena prakAreNa saMpUrNAdvaitamanovAkAyabalazAlibhiH siddhisaMprAptyucitaM cArusaMhananaiH suSamAsamayasaMprAptA. vatAraiH purAtanaiH prAcInaiH sUribhirAcAryairupalakSaNAdupAdhyAyagaNAzcacchedakasAdhubhirapyAcAritAni samyakpAlitAni yadyasmAtkAraNAnmataGgajAnAM saMnAhyAnAM samarocitAnAM dantinAM prakSarANAM 'pAkhara' iti lokaprasiddhAnAM dhAraNe udvahane. paridhAne vA mataGgajA eva kSamAH samarthAH syuH na punasturaGgamAH khayogyaprakSaradhAraNe samarthA apyazvAH kiM gajAnAmatizAyibhAradurvahAM prakSarAM dhArayanti / api tu na tthaa| ahamapi pUrvAcAryAnuSTitotkRSTAnuSThAnaM vidhAtuM samartho'pi dezakAlakhamanovapurvalAnurUpamanuSThAnamAcarAbhilo. kocyA kharagrahaNaM nindyam / kiM ca tasya mUlata eva prakSarava na bhAti tadbrahaNamayuktameva yAneSu ratnatvAtprakSaradhAritvAcca azvAbhidhAnaM nyAyyameva // . . zrutoktayAvadratapAlane yadApyalaM na kiMcittu tathApiM zaktitaH / vidhiM bibharyeSa tarenna tArako nadImapIzastaraNe'mbudherna yaH // 63 // he narendra, zrute zAstre uktaH prarUpitaH kathitaH yAvAn samagraH yAvatparimANamasyeti yAvAn / 'yAvajjanaraanavatI' iti naissdhe| 'samagralokAnA rajane prINane vratamasyAstIti' iti tadvRttiH / vidhiH kartavyArthopadeza AcAro vA tasya pAlane AcaraNe yadApi yadyapi nAlaM nAhaM prabhuH, tathApi tarhi eSAM zaktitaH svasAmarthyAnusArAt yAdRzI vratapAlanaza kistAdRzamityarthaH / tu punaH kiMcitkimapi alpamAtraM dezakAlAnurUpamAcAramAcarAmi pAlayAmi / yukto'yamarthaH / yastArakaH khakalayA jalAtikAmakaH ambudheH samudra taraNe bhujAbhyAmuttaraNe nezaH prabhurna syAt sa tArakaH nadI samudrApekSayA khalpaparimita salilAM saritaM kiM na tarenolakyet parapAraM na yAyAt / api tu taredeva // iti khasya vratapAlanasAmarthyamuktam // idaM nizamya pramadaM dadhannRpaH praNIya goSThImitarAM ca tAttvikIm / parIkSituM ratnaparIkSako maNInivehamAnaH punarityavocata // 64 // Page #730 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 14 sargaH hIrasaubhAgyam / nRpo rAjA vibhuM sUri parIkSituM guroH pUrvoktavratAnAM parIkSA kartumIhamAno nijahRdi vAJchan punarvyAdhuyya ityagre vakSyamANaprakAregAvocata vdti| parIkSituM ka iva / ratnaparIkSaka iva / yathA mANikyaparIkSAkArakaH 'javaharI' iti loke prasiddhaH / sa maNIn parIkSate ratnaguNAn parIkSayati / alpAnalpaM vA tanmUlyaM vidhtte| nRpaH kiM kurvan / idaM sUrinigaditavratakharUpaM nizamya AkarNya pramadamAnandaM dadhadvibhrat / kiM kRtvA / itarAM etasyA vArtAyAH pRthagvartinI tAttvikI dharmatattvasaMbandhinIM goSThI praNIya kRtvA // pure'nayIvAvanimAnupeyivAnya eSa mIne taraNestanUruhaH / sa matsarIvApakariSyati prabho kSiteH patInAmuta nIvRtAM kimu // 65 // he sUre, yaH kRSNavikramArkAdInAM saMtApakArakaH eSa pratyakSatayA lokairduSTAzaya ityu'cyamAnaH mahAdazarAzau sameto vA taraNerbhAskarasya tanUruhaH putraH zanaizcaro mIne mInarAzau upeyivAnAgato'sti / ka iva / avanimAniva / yathA anayI anyAyakArako bhUpatiH pure nagare, upaiti / he prabho, sa zanirmatsarIva amarSayukta iva pizuna iva vA / 'pizuna: sUcako nIco dvijihvo matsarI khalaH' iti haimyAm / kimu kSiteH patInAM rAjJAmutAtha vA kimu nivRtAM dezAnAm, dezagrahaNena dezavAsijanAnAM durbhikSaDamaramarakaparacakrAdikopadravakaraNAdinA apakariSyati duSTaM vidhAsyati / 'vita kiM kimUta ca' iti haimyAm // gurujaMgau jyotiSikA vidantyado na dhArmikAdanyadavaimi vAGmayAt / yataH pravRttirgRhamedhinAmiyaM na muktimArge pathikIbabhUvuSAm // 11 // guruhIrasUrirjagau pAtisAhiM pratyuvAca / ada etat zrImatpRcchyamAnaM grahAdInAM cA. * razubhAzubhaparijJAnaM jyotiSikA jyotiHzAstravido vidanti jAnanti / punarahaM dhArmikAddharmasaMbandhino vAGmayAt zAstrAdanyatparaM vAGmayaM nAvaimi na vedmi / yataH kAraNAdiyaM grahAdInAM zubhAzubhapariNatikathanAdikA pravRttiH pravartanaM vyApAraH prakarSeNa vRttirAjIvikA vA gRhamedhinAM gRhasthAnAmAste / paraM muktimArge mokSAdhvani pathikIbabhUvuSAM pAnthIbhUtAnAM mokSamArga pravRttAnAmiyaM pravRttirna syAt // iti parIkSArtha sAhiprazne guroniSedhavAk // nipIya sa zrotrapuTaiH sudhAzanaH sudhAM sudhAMzoriva tAM prabhogiram / punarmahImaNDalamatsyalAJchanazcakAra vANI vadanAnuSaGginIm // 67 // sa sAhiH punarmahImaNDalasya kSoNIcakrasya matsyalAgchanaH atizAyirUpavattvena ratipatiH / 'niSadhavasudhAmInAGkasya priyAGkamupeyuSaH' iti naiSadhe / sa sAhirvANIM vAcaM vadanAnuSaGginI mukhapadmasaMgatAM cakAra kRtavAn / uvAcetyarthaH / kiM kRtvA / zrotrapuTaiH khakarNarUpapatrapuTakaiH prabhoH sUreH tAm ahaM dharmazAstrAdanyanna vegrIti lakSaNAM giraM vANI Page #731 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| nipIya sAdaramAkarNya pItvA ca / ka iva / sudhAzana iva / yathA amRtapAnakRddevaH sudhAM. zozcandramasaH sudhAM nipIyate / 'pIG pAne divAdirAtmanepadI ca // dyutAmivArkAH payasAmivArNavA yataH zrutInAM nidhayaH stha suuryH| idaM na jAnItha tataH kathaM bhavedagocaraH kazcana sarvaviccidAm // 18 // he sUrayaH, yataH kAraNAyUyaM zrutInAM sarvazAstrANAM nidhayaH stha nidhAnAni vartadhve / ke iva / arkA iva / kavisamayoktadvAdazAnAmapekSayA bahutvam / yathA bhAskarA dyutAM kA ntInAM nidhayaH / punaH ka iva / arNavA iva / atrApi kavisamayAnusaraNAtsaptAnAmapekSayA bAhulyam / yathA samudrAH payasAM pAnIyAnAM nidhayaH santi / jainasamayAnusAreNa tva. saMkhyAtAstatrApi bahutvameva / tatastasmAtkAraNAdidaM madukkaM zauremInarAzAvAgamanaphalama: nyagrahAdicArAgamAdiphalaM vA kathaM kena prakAreNa na jAnIya vittha / yukto'yamarthaH / uttamarthamarthAntareNa vA draDhayati-kaviH sarva samastamatItAnAgatavartamAnarahogataprakaTabhUtaM vidanti jAnantIti sarvajJAsteSAM cidAM jJAnAnAM kazcana padArtho'gocaraH aviSayaH / ajJeyaH / api tu sarvamapi sarvajJajJAnagocara eva / tasmAtyaM samasta khaparazAstrANi jAnItha eveti sarvajJajJAnAnAM mahattvApekSayA bahutvam / atha vA matizrutAvadhimanaH paryavakevalAbhidhAnAnAM bahUnAM jJAnAnAmapyapekSayA bahutvam // pravRttya vAtokhitarAsu tatphalaM punaH punaH praznayati sma bhuudhnH| yadA tadA syAdaparaM na dharmataH zazAGkabimbAdamRtAdivodagAt // 19 // __ bhUdhano'kabbaraH punaH punarvAraM vAraM tatphalaM tasya mInarAzigatasya chAyAsutasya phalaM praznayati sma zubhAzubhavinirmANakAraNaM pRSTavAn / kiM kRtvA / itarAsu khadvAdazarAzisthamandaphalapraznAdaparAsu vArtAsu kiMvadantISu pravRttya pravRttiM kRtvA madhye madhye anyAM vArtA vidhaay| punarmuhuskhadevAnuyunakti smetyarthaH / yadA yasminkAle tadA syAt sUrivakAt dharmataH aparamanyannodagAt na prakaTIbhUtam / kasmAdiva / zazAGkabimbAdiva / yathA candramaNDalAdamRtAtpIyUSAdanyannodgacchati // tadA mudo-valayorvazIvazo vidhAya zekhaM khasavezadezagam / / sa bandivRndArakavatpraNItavAnpuro'sya sadbhUtaguNastutiM guroH // 70 // tadA tasmin samaye sUrisamyakparIkSAkaraNAnantaraM prakrame sa urvIvalayasya medinImaNDalasya urvazIvazaH purUravAzcakravartI / 'tamenamuvilayorvazIvazaH' iti naiSadhe / tathA 'purUravA bAlaaila urvazIramaNazca saH' iti haimyAm / akabbaro mudA harSeNa kRtvA asya zekhasya yavanajAtiguruprAyasya puro'gre guroH sUrIndoH sadbhUtAnAM satAM varNanIyAnAM bhUtAnAM vidyamAnAnAm / 'bhUtairguNairbhuvi bhavantamabhiSTavantaH' iti bhaktAmarastave / stutivarNanAM praNItavAn cakAra / kiMvat / bandivRndArakavat / yathA mAlapAThakapuMgavo guNAnAM stutiM praNayati / vRndArakazabdena prAdhAnyamapi dRzyate / yathA campUkathAyAm-'so'haM Page #732 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 14 sargaH] hIrasaubhAgyam / haMsAyituM mohAdakaH prythecchti| mandadhostadvadicchAmi kavivRndArakAyitum // ' iti / stuvati sma / kiM kRtvA / zekham abalaphaijanAmAnaM nijasAmantIbhUtaM khasyAtmanaH savezadezaM samIpabhUbhAgaM gacchatIti tAdRzaM vidhAya / svakIyasaMnidhAvAkAryetyarthaH // mayA vizeSAtparadarzanaspRzo gaveSitAH zekha na teSu kazcana / vyaloki vAcaMyamacakriNaH sadRGmageSu ko'pyasti mRgendrsNnibhH|| 71 // parANyanyAni bauddha-naiyAyika-sAMkhya-vaizeSika-nAstika-jaiminIyAdIni darzanAni spRzantyanubhavantyAdriyante iti paradarzanaspRzaH parapAkSikA macA vizeSAt khaprAgalbhyaprakalpitAnalpapraznanirvAhakaraNAprAvINyapraguNIbhavadbharitamamandAkSavilakSIbhavanaparijJAnAdgave. SitA dRSTAH paraM teSu tattaddarzaneSu kazcana vAcaMyamacakriNaH hIrasUreH sadRk tulyo na vya. loki na nirIkSitaH / yukto'yamarthaH / mRgeSu hariNeSu madhye ko'pi kazcidapi mRgendrasya kesariNa: saMnibhaH sAdhAraNo'sti / api tu na ko'pi // svavAsayogyAM vasatiM na kutracinnirIkSyamANairavasAdibhirguNaiH / svayaMbhuvAbhyarthya nivastumAtmanAM maNirmunInAM kimakAri mandiram // 72 // he zekha, guNaiH zamadamArjavamAdevAdibhirabhyarthya vahIM prArthanAM kRtvA AtmanAM sveSAM nivastuM nitarI samakAlaM sarvairekatra saMbhUya vAsaM vidhAtuM sthAtuM vayaMbhuvA brahmaNA kartA pArzve / utprekSyate-munInAM maNiH sUriratnaM mandiraM vasatiH kimakAri nirmApiteva / guNaiH kiM kurvANaiH / kutracitkasminnapi sthAne sveSAmAtmanAM vAsasya nivasanasya yogyAmucitAM vasatiM vAsavezma naiva nirIkSyamANairapazyadbhiH ata eva vAsAdibhireva medakhibhiH // ' asau muhumIMnabhujaH zaneH phalaM mayAnuyukto'pi na kiMcidUcivAn / yataH kvacidbhaGgurasaMgaro mahAnbhavetsurANAmacalo'pi cAcaliH // 73 // he zekha, asau hIrarirmayA caturdikacakacakriNA muhurvAraM vAraM mInabhujo miinraashebhoktH zaneH zanaizcarasya phalaM bhUpajanapadadvipadacatuSpadAdInAM kSamAkSemanirmANalakSa. Namanuyukto'pi pRSTo'pi san kiMcitkimapyaMzamAtramapi no civAna babhASe / yataH kA. raNAnmahAnuttamajanaH kvacit kvApyekAnte parSadi vA bhArasaMgaro bhajanazIlapratijJaH nirmuktAGgIkAraH syAt / 'pratijJAgUzca saMgaraH' iti haimyAm / etena prAguktaM yadahaM jyotirnimittAdi na vacmi tatparIkSArthameva kevalaM mayA svamAhAtmyasayAdyapi darzayitvA pRsstthm| punaretena sattvamAtmamArga cAnusatya zaniphalaM kimapi noce / idaM satyam / surANAmacala: meruH kvacicyAca liratizayena caJcala: syAt , api tu na kadAcidapi / na kampate calanazIlazcAcaliH / 'calipatibadisAhibhya daNittviM ca, pApatiH vAvadizvAcaliH sAsahiH iti catvAraH prayogAH' iti prakriyAkomayAm // Page #733 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 672 kAvyamAlA / yathA sudhAbdheraparo na vAridhina siddhasindhoraparA taraGgiNI / na pAdapaH kazcana kalpapAdapAtparo nRpaH ko'pi na cakravartinaH // 74 // na dhenuranyA surabheH sudhAbhujAM padaM na cAnyatparameSThinaH padAt / paro na dharmaH karuNAvidheryathA tathAsti kazcinna vazI vibhoH paraH // 7 // he zekha, tathA tena prakAreNa vibhorasmAtsUreH paro'nyaH kazcidvazI jitendriyamanAH kathanakaraNayoH sadRkSo nijAgIkRtapratijJAnirvAhako nAstyeva / tathA kthm| yathA sudhA bdheryasmin pIyUSapramukhacaturdazaratnAnyutpAdyante tasmArakSIrasamudrAdaparaH kaH zlAvyo vAridhirasti / na kazcidapi / yathA siddhasindhorgaGgAyA aparA itarA jagatyAM citrakArikA trailokye'pi tribhiH pravAhaiH vAhinI nirmalajalA ca taraGgiNI nAsti / yathA kalpapAda. pAtsurataroH paraH kazcana kAmadAyakaH pAdapo nAsti / punarvathA cakravartinaH SaTkhaNDapR. thivIpatiranyaH kazcinnRpo nAsti / punaryathA sudhAbhujAM nirjarANAM surabheH kAmadhenoraMparA kAmadughA sakalakAmapradA dhenurna vidyte| punaryathA parameSTino jagannAthasya padAtpadavyA anyat aparaM padaM na vrtte| yatra trailokyaizvaryam, yatra ca zibikAvAhakAzcatuHSaSTiH surAsurendrAzcatustriMzadatizayASTamahAprAtihAryAdilakSmIstatpadAdaparaM kimapi pat / api tu na / atha vA parameSThinaH sthAnAnmokSAdaparaM padamanantasukhAnandajJAnAtmaka paramapadamityucyamAnaM nivartate / punaryathA karuNAvidherdayApAlanAtparo dharmoM nAsti / yaduktam-'nAsti dharmo dayAparaH' iti // yugmam // zravaHpathAtithyamanAyi yAdRzo vazI dRzA dRzyata eva taadRshH| .. idaMguNaughAngaNayaJjagadgirAmagocarAnki sthaviro'bhavadvidhiH // 76 // he zekha, yAdRzo yAdRkaprakAro matsyadasyaiH samyak varNyamAnaH asau vazI paJcendriyANi manazca vaze svAbhAnapracArANi santyasyeti yogIndraH zravaHpathasya zravaNamArgasya AtithyamAtitheyIM prAghuNatAM vA anAyi mayA niitH| zruta ityarthaH / tAdRzastAdagguNapra. kAra eva dRzA locanena dRzyate vilokyate / he avalaphaija zekha, jagatAM vizvajanAnAM girAM vAcAmagocarAn aviSayAn surAsuranarairapi saMstotumazakyAn kathayituM vA idaM. guNaughAn asya sUrerguNagaNAn gaNayan saMkhyAM prApayan / utprekSyate-vidhividhAtA sthaviro vRddhaH kimabhavatsaMjAta iva tannAmApi // dadAti dhAtA girizazca zaktibhRccaturmukhI paJcamukhIM ca SaNmukhIm / bhujaMgarAjo dvisahasrajihvatAM bibharti saMstotumivotsukIbhavan // 77 / / he zekha, yaM sUrirAjaM saMstotuM varNayitum / utprekSyate-utsukIbhavannutkaNThatAM dhArayan san dhAtA jagatkartA catuNo mukhAnAM samAhArazcaturmukhImiva dadhAti dhatte / punargirIza: zaMkaraH paJcamukhI paJcavakrANIva dadhAti bibharti / punaH zakti bhatkhAmi kArtika: pagmukhI Page #734 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 11. sargaH] hIrasaubhAgyam / Sa D vadanAnIva kalayati / punarbhujaMgarAjo nAgendraH zeSanAgo dvisahasrajihvatAM dve mahasre jihA rasanAdhisahasramitA vA jihvA rasajJA yasya tasya bhAvaH jivAnAM viMzatizatIM bibharti dhArayati / 'prajApatirbrahma caturmukho bhavAn,' tathA 'mRtyuMjayaH paJcamukho. 'STamUrtiH,' tathA 'kumAraH' iti haimyAM trayamapi / tathA 'yasyAsminnuragapramoriva bhavejihvAsaha sadvayam' iti campUkathAyAm // kaliM kRtIkartumayaM svayaM vapurdadhAti dharmaH kimidaMnibhAdbhuvi / guNAnnizamyeti gurornRpastutAMzcamatkRtaH sa svapadaM mudAgataH // 78 // he zekha, bhuvi pRthivyAmidaMnibhAdasya sUreAjAt ayaM pratyakSalakSyaH svayamAtmanA dhamoM dayArUpaH / utprekSyate-kim / vapuH zarIraM dadhAti / kiM kartum / kali kalinAmAnaM yuga kRtIkartuM kRtayugaM vidhAtuM kRtayugatAM prApayituM vA / sa zekha: abalaphaijanAmA iti pUrvoktaprakAre nRpastutAnakabbarapAtisAhinA svamukhena varNitAn gurohoravijayasUrerguNA. nizamya nitarAM sotkaNThaM saromAJcaM kacukaM zrutvA camatkRto nijahRdaye vismayaM prAptaH sanmudA pramodena khapadaM sAhisabhAyA madhye yatra sarve'pi sAmantabhUpAlA Urdhva damIbhUyAvatiSThante, yatra ca svenApyUrvIbhUya sthIyate tasmin sthAne jagmivAn // iti / zekhapuraH sAhivarNitA gurorguNAH // pibanmunIndrasya zamAmRtaM dRzA mudzrudambhena taduviranniva / akabbaroM babbaravaMzamauktikaM punaH purastasya giraM gRhItavAn // 79 // - akabarasAhistasya sUreH puro'gre punaH punarapi giraM vANI gRhItavAJjagrAha / uvA. . cetyarthaH / kiMbhUtaH akabbaraH / babbaro'sya pUrvajaH pAtisAhistasya vaMze gotre veNau ca mauktika muktAphalopamaH / yaduktam-'samudrastAmraparNI ca vaMzaH karizirastathA / utpadyante. mauktikAni prAyo'mISu paratra na // ' iti vacanaprAmANyataH / kiM kurvnkbbrH| dRzA khanayanena kRtvA munIndrasya hIrasUreH zamAmRtaM zAntatAsudhArasaM pibannAkhAdayan hRdaye eva khacamatkAra varNayan sAdaraM muhuH pazyan / utprekSyate-tacchamAmRtapAnaM mu. dazrudambhena prabalaprAdurbhavadapratimododItanayanabASpavyAjena udgiranvamanniva atitRptatayA bahamRtapAnaM hRdayAntarAdahirudgiraniva // sphuranta ziSyAH kati vo vratIzvarAzcaritradugdhAmbudhinandanA varAH / ibhaprabhUNAM kalabhA ivAvanIruhAM sumAnIva karA vivasvatAm // 8 // he vratIzvarAH sUrayaH, vo yuSmAkaM caritraM sadAcaraNamUlasaMyamastadeva dugdhAmbudhinandanA kSIrasamudratanayA lakSmIH / 'sAyamityamatha bhImanandanAm' iti naiSadhe / nandanA nandinI AkArekArAntau dvAvapi zabdau dRshyete| te tasyA varA bhartAraH saMyaminaH / atha vA tayA labhyA kRtvA varAH zreSThAH vyavahAriNazcAritriNa: kati kiyatsaMkhyAkAH ziSyA vineyAH sphuranti vartante / keSAmiva / ibhaprabhUNAmiva yUthanAthagajarAjAnAmiva / mahattvAdahutvAdvA Page #735 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| bahutvam / kalamAtriMzadandadezIyAH sindhurA bhaveyuH / punaH keSAmiva / avanIruhAmiva / 'ruTarahajanmajaiH' iti haimyAm / yathA vRkSANAM sumAni puSpANIva bhaveyuH / punaH keSAmiva / vivakhatAmiva / yathA mArtaNDAnAM karAH kiraNAH syuH // iti sAheH gurUnprati ziSyapraznaH // nRpaM prati vyAhRtavAniti vratIzitA kiyanto mama santi bhuupte| . idaM munIndrAnanapadmasaMbhavaM sa bhRGgavadvADmakarandamApapau // 81 // .. tato vratIzitA sUrinupamakabbaraM prati ityamunA prakAreNa vyAhRtavAn bhASate sma / he bhUpate, mama ziSyAH kiyantaH katicidvartante / paraM saMkhyA nAkhyAyi / yataH santaH uttamA nijagauravaM khamukhenaiva na khyApayanti / yaduktam-'na saukhyasaubhAgyakarA nRNAM - guNAH svayaM gRhItA yuvatIstanA iva / parairgRhItA dvitayaM vitanvate na tena gRhNAti nijaM guNaM mahAn // ' iti / tato'nantaraM sa bhUmAn idaM khamadaparihAradvArA ziSyasaMkhyAkathanarUpaM munIndrasya sUrerAnanaM mukhameva padmaM kamalaM tasmAtsaMbhava utpattiryasya tAdRzaM vAk ' vacanameva makarandaM madhu Apapau sAdaraM zRNoti sma / kiMvat / bhRGgavat / yathA bhramarakaH kamalodbhavaM makarandamApibati / 'surAsuranarAkAramadhuMpApItapatkajaH' iti sArakhatavyAkaraNaprAnte ApIta iti prayogo dRzyate // jagAda gAjI gaNapuMgavaM punaH purA mayeti zrutigocarIkRtam / vilocanAnAmiva bhoginAM vibhoH sahasrayugmaM zaminAM samasti vH||82|| mudgalajanapadaprasiddhaM mahattvakhyApakaM yavanajJAterabhidhAnaM gAjIti / sa gAjI akabbara* sAhiH gaNapuMgavaM tapAgacchavRSabhaM mukhyaM vA prati jagAda gadati. sma / he vratIzvarAH, purA pUrva mayA janavArtayA iti zrutyoH zravaNayorgocarIkRtaM viSaye vihitamAste vartate / iti kim / vo yuSmAkaM zaminAM ziSyIbhUtAnAM sAdhUnAM sahasrasya yugmaM yugalaM dvishsrii| samyak vidyate iti samasti / keSAmiva / vilocanAnAmiva / yathA bhoginAM bhujaMgamAnAM vibhoH khAminaH zeSanAgarAjasya netrANAM nayanAnAM sahasradvayI Aste / 'zeSo nAgAdhipo'nanto dvisahasrAkSa AlukaH' iti haimyAm / sahasraphaNAmaNDalaidharaNIdhArakatvAt sahasaphaNAnAM sahasranetradvayabhAvAt // iti sAhinA khayamevo kasUriziSyasaMkhyA // tataH kSitIndraH"":.. "" // 83 // tataH khayaM sUriziSyakathanAnantaraM kSitIndraH sAhiH vratIzvaraM sUriM prati samIpaM bhagavatsaMnidhAnaM bhajanti iti tatsamayasUrisamIpasthAyukAnAM vratinAM sAdhUnAmabhidhA nAmAni pRcchati sma / tatastasya nRpasya puro'ne parasparamanyonyaM tadvido vratinAmajJAsta eva tino gItArthA eva tAH paNDitanAmAbhidhA abhidhAnAni avadankathayati sma / ke .................. / Page #736 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 14. sargaH] hIrasaubhAgyam / 675 SAmiva / mahAmaNInAmiva / yathA tadvido mahAmaNIguNavettAraH parIkSakA mahAmaNImabhidhA . vanamarakatavaiDUryapadmarAgAdinAmAni kathayati // iti yatinA parasparAbhidhAnanivedanam // gRhAdathAnAyitamaGgajanmanA sa khAnakhAnena ca muktmgrtH|| mahImaruttvAnpramadAdivopadAM munIziturkIkayati sa pustakam // 84 // atha guroH ziSyAnAM nAmAvadhAraNAnantaraM mahImarutvAn bhUmIndraH / 'pRtanASADupradhanvA marutvAnmaghavA' iti haimyAm / pramadAdAnandAt upadAM prAbhRtamiva munIzituH sUreH puro'gre pustakaM Dhokayati sma / kiMbhUtaM pustakam / aGgajanmanA zekhUjInAmnA vRddhaputreNa gRhAtvabhavanamadhyAdAnAyitaM loke 'aNAvyu' iti prasiddhaM ca punaH khAnakhAnena mIyAMkhAnanAmnA sAhisAmantena sAherAptena tataH saMgrAme gUrjarapAtisAhivijayavidhAna* samaye zrImadakabbarapAtisAhinA khayaM khAnakhAna iti dattabirudena agrato nRpapurastAt AnIya mukkaM sAhipratiziSTazekhUjIsUnunA mandiramaJjUSAbhyo niSkAzya mIyAMkhAnasya haste pradattaM tena ca nRpAne puJjIkRtam // tatastadunmudya puro dharAvidhoravAci vaacNympuNgvairguroH| rahasyametasya punayaMgAdi tairamuSya sakhyuH sakhivatsvacetasaH // 89 // tata AnayanAnantaraM prabhoH sUreH vAcaMyamapuMgavairyatikuaraiH paNDitAkhaNDalaiH tatpustakamunmudya samastAH pustikAzchoDhayitvA dharAvidhormedinIndoH puro'gre avAci vAcyate sma / punastaigItAyairetasya sAheH puro'muSya pustakasya madhye likhitasya zAstrasya rahasyam idaM pustakametanAma zAstramatra caitadvAcyamityAdi hArda nyagAdi kathitam / kiNvt| sakhivat / yathA sakhibhirmitraiH sakhyuH svakIyanirantaramanasaH sakhyuH punaH khacetaso nijahRda.yasya rahasyaM guhyaM hArda nigadyate procyate // udItamaGgairiha rudravigrahairivAstapuSpadhvajakAlakelibhiH / punastamastomabhidAvidAMvaraiH parairupAGgairiva padminIvaraiH // 86 // iha pustakaMgaJjakamadhye rudrA ekAdaza teSAM vigrahairaGgairiva ekAdazasaMkhyAkaiH AcArAGga-sUtrakRdaGga-sthAnAGga-samavAyAGga-vivAhaprajJaptI-jJAtAdharmakathA-antakRddazAntaupAsakadazAGga-aNuttaropapAtikAdazAGga-praznavyAkaraNAGga-vipAkazrutAGgalakSaNairaGgairudItaM prAdurbhUtam / kiM lakSaNaiH ajhaiH rudravigrahaizca / astaH kSipto vinAzitaH puSpadhvaja: kaMdarpastathA kAlaH kalikAlo daityavizeSastayoH kelivilAso yaiH| 'udItamAtaGkitavAnazaGkata' iti naiSadhe / punariha pustake padminIvarainalinInAtharbhAskarairiva pareraGgebhyo'nyadazabhiH upapattikA-rAjapraznIya-jIvAbhigamaprajJApanA-jambUdvIpaprajJaptikA-candraprajJaptikA-sUryaprajJaptikA-nirayAvalikA-kalpikA-kalpAvataMsikA-puSpitA-puSpacUlikA-vRSNidazAiti dvAdazasaMkhyAkairAnAmeva vAcyasUcakairupAjairudIye / kiMbhUtaiH upAGgaiH sUryaizca / Page #737 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 676 kaavymaalaa| tamasAmazAnAnAM duSkRtAnAM vA andhakArANAM stomasya samUhasya midAyAM vidAraNe vidA varaiH kuzalaiH vettaSu mukhyaiH // prakIrNakairdharmadharApateriva prakIrNakaiH prAdurabhAvi tatra ca / parazvadhaizchedakarairdharAruhAmivAMhasAM chedavarAgamaistathA // 7 // catuHpramANairapi mUlavAGmayaizcaturgatInAM prtissedhkairiv| .. . yugena vA nandyanuyogazAstrayoddezoriva zrIjinazAsanazriyA // 8 // ca punastatra pustake catuHzaraNa-AturapratyAkhyAna-mahApratyAkhyAna-bhaktaparijJAnavedulavaikAlika-candrAvidhvaja-gaNividyA-maraNavibhakti-devendrastava-saMstArakaprakIrNaka-iti nAmabhirdazaprakIrNakaiH prAdurabhAvi prakaTIbhUtam / utprekSyate-dharmadharApateH dharmanAno rAjJaH prakIrNakaizcAmarairiva / tathA puna: nizItha-mahAnizItha-vyavahAra-dazA- * zrutaskandha-pazcakalpa-jImUtakalpa-bRhatkalpanAmabhiH cheda iti saMjJayA varaiH pradhAnaiH AgamaiH siddhAntaiH AvirbhUyate sma / kiMbhUtaiH / ahasAM pApAnAM chedakaraiH khaNDazaH kAribhiH / kairiva / parazvadhairiva / yathA kuThAraiH dharAruhAM vRkSANAM zatasahasralakSazaH zakala. kArakaiH bhUyate / api punazcatvAri pramANAni yeSAM taizcatuHpramANaiH mUlavAGmayaiH AvazyakadazavaikAlika-uttarAyana-piNDaniyukti-ritimUlAbhidhAnairAddhAntairAvirabhAvi / utprekSyate-catuHpramANatvena caturNA naraka-tiryaD-mAnava-dAnavAhitAnAM duSTAnAM nikRSTAnAM bhavabhramaNahetUnAM nIcajAtInAM vA gatInAM pratiSedhakairnivArakairiva / vA punaH nandI tathA anuyoga iti nAma yayostAdRzayoH zAstrayoryugena dvandvena prakaTIbhUtam / utprekSyatezrIjinazAsanazriyA zrImanmahAvIrAInmatalakSmyA dRzordvayaM nayanayoryAmalam kimetAvatA pazcacatvAriMzadAgamAH saMjAtAH // yugmam // alaMkRtijyautiSakAvyanATakapramANavedAntasalakSaNAgamAn / ' adarzayansAdhusudhAMzusAghavo nRpasya bhAvAniva bhAnubhAnavaH // 89 // athAparazAsanasatkarazAstrANAM nAmAnyAha-alaMkRtiH vAgbhaTAlaMkAra-kAvyAnuzAsana-chandonuzAsana-vRttaratnAkarAdayo'laMkArapranthAH, jyautiSANi nAracandra-Arambhasiddhi-vArAhIsaMhitA-khaNDakhAdya-karNakutUhalAdIni jyotiHzAstrANi, kAvyAni raghuvaMza-meghadUta-kumArasaMbhava-kirAta-mAgha-naiSadha-campU-kAdambarI-padmAnanda-yadusundarAdyAni, nATakAni piGgalabhaMratAdIni tathA hanUmat-dRtAGgada-raghubhImanATakAdIni ca nATakazAstrANi, tathA pramANaM tarkaparibhASA-saptapadArthI-mitabhASiNI-pramANamaJjUSAzazadharacaradarAjI-maNikaNThavardhamAna-prazastapadabhASya-vardhamAnendu-kiraNAvalI-cintAmaNi-khaNDana-pUrvamImAMsA-pazcAdhyAyI-jainapramANa-pramANamaarI-syAdvAdamaJjarI-ramAkarAvatArikA-samiti-syAdvAdaratnAkarAdIni pramANazAstrANi, vedAnta upaniSad-RgyajuH-sAma-atharvaNAbhidhavaMdAnAM vRttiA, sahalakSaNaiH indra-candra-kAzakRtsna-Api. Page #738 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 14 sargaH] hIrasaubhAgyam / 677 zalI-zAkaTAyana-pANini-amaracandrajinendrau ityaSTI vyAkaraNAni / aga vA aindra-pANini-jinendra-zAkaTAyana-vAyane-cAndraM sarakhatIkaNThAbharaNaM buddhisAgaraM vizrAntavidyAdharaM ca bhImAsanakalApakaM muSTivyAkaraNaM zaivaM gauDaM nandijayotpalaM-'sArakhataM siddhahaimaM jayahaimaM tathAparam / iti vyAkaraNaM prokaM siddhaprAbhRtasaMbhavam // ' ityaSTAdazavyAkaraNaiH saha vartante ye te tAdRzA AgamAH siddhAntAH aGgopAGganiyukticUrNibhASyAdayaH sarve'pi tatpustakAntarvartamAnA granthAstAn sAdhusudhAMzoH sUrIndrasya sAdhavo gItArthA nRpasyAdarzayan nAmagrAhaM darzayanti sma / ke iva / bhAnumAnava iva / yathA dinakarakiraNA bhAvAn jagatpadArthasArthAn darzayanti prakAzayanti // nibhAlya niHzeSamidaM svacakSuSA hRdA dadhatprItimivendirAtmajaH / babhANa bhUmIghumaNirgaNIzvaraM tRNIkRtAnekanarendravikramaH // 90 // bhUmIvumaNiH kSoNIsahasrakiraNaH paatisaahiH| madhyaMdinAvadhividhervasudhAvivakhAn' iti naiSadhe / gaNIzvaramanUcAnacakriNaM prati babhANa vadati sma / kiMbhUtaH / tRNIkRtaH adharitastiraskRtaH tRNaprAyo gaNitaH anekeSAM parolakSANAM narendrANAM kSoNIpAlAnAM vikramo vIrya yena / kiM kurvan / hRdA hRdayena prItiM pramodaM snehaM ca dadhat / ka iva / indirAtmaja iva / yathA kamalAnandano hRdA vakSasA kRkhaa| 'mamAsanArdhe bhava maNDanaM nanu priye madutsaGgavibhUSaNaM bhava / zramAdbhamAdAlapamaGgamRSyatAM vinA mamora: kararatnavAsanam // ' iti naiSadhe / prItiM prItyA khapatnIM dhtte| kiM kRtvA / khacakSuSA nijanetreNa niHzeSaM samastamapi tatpustakaM nibhAlya vilokayitvA // iti yatiproktapustakarahasyAvabodhaH // . purAbhavatprItipadaM vayasyavadvizAradendurmama padmasundaraH / . na yena sehe'mburuhAmivAvalI himartunA paNDitarAjagarvitAm // 91 // __ he sUre, purA pUrva mama vayasyavanmitramiva prItipadaM snehabhAjanaM padmasundara iti nAmA vizAradenduH vicakSaNacandramAH abhavadbabhUva / yena padmasundareNa paNDitarAjasya kasyacidvArANasItaH paThitvA sametasya khaguruNApyajeyatAM khasya prakhyApayataH paNDitavizeSaviprasya paNDitarAjetyabhidhAnaM prakaTayata: garvitA khacittakalpitAnalpAhaMkAritvaM na -sehe na soDhA / vAdeni(vi)rjitya sabhAsamakSaM tadrva nirvAsayAmAsetyarthaH / keneva / himatuneva / yathA hemantakAlena amburuhAM padmAnAmAvalirna sahyate / himapAtena padmAni komalatvAdilitvA yAnti // jagAma sa khargimRgIdRzAM dRzAmathAtitheyIM pariNAmato vidheH / muhurmayAzoci sa vAtapAtitAjiraprarUDhAmarasAlavadvibho // 92 // he vibho he sUre, atha pazcAtkiyatA kAlena sa padmasundaro vidherdaivasya pariNAmato vazataH khargiNAM khargajanmanAM devAnAM mRgIdRzAM saMtrastahariNanetrANAmaGganAnAM dRza locanAnAmAtitheyIM prAdhuNIbhAvaM jagAma saMprApa / tatastasya kharge gamanAnantaraM sa maya Page #739 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 678 kaavymaalaa| muhurvAraMvAramazoci zocitaH zokagocaratAM prApitaH / kiMvat / vAtena pracaNDapavanena pAtito mUlAdunmUlya nikSiptaH ajire vahAGgaNe prarUDha udgataH amarasAlavatkalpavRkSa iva / yathA nijagRhAjirodgatavAtaniSpAtitaruH zocyate tathA mayAsI mudgala: zocyate ityarthaH // amuSya ziSyeSu gaveSayannahaM na sAdhimAnaM bahupAtphaleSviva / cakAra tatpustakamAtmasAttato yadindirA nItimucaM vimuJcati // 93 // he sUre, tataH padmasundarasya vargagamanAnantaraM tasya madvayasyasya pustakaM lipIkRtasarvazAstracakramAtmasAnmayA dattaM cakAra / uttamapuruSaikavacanaM nnp| madgRhe evAhaM rakSitavAnityarthaH / ahaM kiM kurvan / amuSya mama sakhyuH padmasundarasya ziSyeSu vineyeSu sAdho. rbhAvaM sAdhimAnaM sAdhvAcAratAM zrIsamIcInabhAvam / 'tvayAtaH kiM narasAdhimabhramaH' iti naissdhe| na gaveSayan apazyan / keSviva / bahupAtphaleSviva / yathA nyagrodhapAdapaphaleSu sAdhimA cAratA na gaveSyate gRhItam / kutaH / yataH kAraNAt nItimucaM nyAyatyAginaM khAcArahInaM naramindirA zrIvimuzcati jahAti / yaduktam-'satyapi sukRte kamANe durnItirapAntare zriyaM harati / taile'nupabhukte'pi hi dIpazikhAM kimu na vAtAlI // ' iti / yastu sadAcAravAMstamevAgatya lakSmIH zrayate / / dinAntasaMdhyAsamayakhadhAzanAmbujAnanAkozamivAkhilAgaman / imaM pradAsyAmyahamatra kasyacinmahAnubhAvasya hRdetyacintayam // 94 // he sUre, ahaM tatsamastapustakaM khasAtkRtvA hRdi nijamanasi ityamunA prakAreNAcintayaM vicAritavAn / iti kim / yadahamatra jagati mama maNDale. parajanapade vA vAsinaH kasyacidasAdhAraNAcAravattayA sakalamahImaNDalAkhaNDavikhyAtibhAjaH mahAnubhAvasya sAdho, imaM padmasundarasaMbandhinamakhilAgamaM sarvazAstraM pradAsyAmi / utprekSyate-dinAntasya saMdhyAsamayasya pitRsUkAlasya khadhA AhutivizeSaH azanaM bhojanaM yasya sa rudhAzanastasya ambujAnanA padmavadanA / sarakhatI devatetyarthaH / 'dinAntasaMdhyAsamayasya devatA' iti naissdhe| tasyAH kozaM bhANDAgArapustakamiva / zrUyate hi-navavyAkaraNaM cikIrSatA haimAcAryeNa siddharAjajayasiMhadevajanAH khakIyazrAddhAzca kAzmIre pressitaaH| te ca vAgdevIvasatiM gatvA brAhmIM saMpUjyAgurutkSepapUrva vyAkaraNapustakaM yAcante sma / tadaiva tayA sAkSAya sanmUrtirekA tvatpArzve hemAcAryarUpAstIti rAjJo vAcikakathanapUrva vyAkaraNapustakAni samarpitAni / anyeSAM pUjAmArgaNAdividhinA prAtaH pustakaM dRzyate na vAgdevI / tataH kAdamIre brAhRyA bhANDAgaro'stIti / teSu sarvANi pustakAnyapi santIti // tato guNAgaNyamaNImahArNavA na vIkSitAH ke'pi dRzA bhavAdRzAH / pade pade syuH kimu nirjarArjunImaNImahIjanmanipAvanIdharAH // 15 // Page #740 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 14 sarga: hIrasaubhAgyam / he sUre, tatastatpustakapradAnayogyAparapAtrAnavekSaNarakSaNakAraNAdguNA eva gaNayituM pra. mANIkartumazakyAH gaNanArhA gaNyA na gaNyA agaNyA vA maNyo ratnAni teSAM mahA. rNavAH kSIranIrAzayAH ratnAkaratvAt bhavAdRzAH zrImatsadRzAH ke'pi pare dRzA mayA locanena na vIkSitA dRSTAH / yukto'yamarthaH / he guro, nirjarANAmarjunI suragavI kAmadhenuH, maNI suramANikyaM cintAratnam, mahIjanmAna: surataravaH kalpadrumAH, nipAH surakalazAH kAmakumbhAH, avanIdharAH suragirayaH meruparvatAH / kimu iti prazne / pade pade sthAne sthAne kiM syuH / api tu na bhaveyuH / nirjarazavdAdane arjunyAdayaH zabdAH yojyAH / tataH kAmadhenvAdIni nAmAni bhavanti / yathA zrIcintAmaNipArzvanAthastotre'gIrvANadrumakumbhadhenumaNayastasyAGgaNairiGgiNaH' iti // idaM tadAdattasamastapustakaM munIzvarA mAmanugRhya ziSyavat / yadatra pAtrapratipAdanaM nRNAM bhavAmburAzau kalazIsutIyate // 96 // he munIzvarAH * sUrayaH, taduttamapAtratvAdikAraNAt ziSyavannijavineyamiva khabhaktamiva vA mAmanugRhya mamopari anugrahaM prasAdaM vidhAya idaM padmasundarasatkaM zrImatpuro mayA DhaukitaM samastamapi pustakaM lipIkRtazAstrajAtamAdatta gRhIta / yato hetoratra jagati pAtrapratipAdanaM sAdhudAnaM nRNAM bhavyajanAnAM bhavAmburAzau saMsArasamudre kalazImutIyate agastami(stiri)vAcarati / bhavasAgaraM niSThApayati / ghaTaH kumbhaH kalazaH trayo'pi puMstrIliGge // matiM zrutikSIradhipAradRzvarI yato vahantaH stha tpkhishekhraaH| imaM tato'laMkurutAM marAlavadviracciputryA iva vaH karAmbujam / / 97 // * he tapakhizekharAH, taporUpaM khaM khApateyamastyeSAmiti tapasvinaH / 'asya khaM tapoyogasamAdhayaH' iti haimyAm / etAvatA zramaNAvataMsAH zrAmyanti tapasA iti zramaNA iti bhagavadvizeSaNena sArthakaM pUrvoktaM nAma / yataH kAraNAt zrutayaH zAstrANi tA eva kSIradhirdugdhAmbhonidhistasya pAraM dRSTavatIti pAragAminI matiM buddhiM vahanto dhArayantaH * stha vartadhve / tato'dvaitabuddhimattvahetoridaM pustakaM virazciputryAH 'dazamaM brahmaNaH sutA' ityuktatvAt vidhAturnandinyAH sarakhatyA iva vo yuSmAkaM karAmbujaM pANipadmamalaMkarotu / kiMvat / marAlavat / yathA rAjahaMsaH karatulAM rakkatvena kokanadamalaMkurute / vi. razciputryA api karakamale pustakamAste / 'pustakavyagrahastA ca' iti stotre // iti pustakotpattitatpradAnakathanam // idaM tadAkarNya sa karNakesarI giraM nyagAdIttamasAmavAvarIm / avAptatRpterazanairivAmunA na kRtyamAste bahudhIvarIvara // 98 // 1. dIrghakArAnto'pi maNIzabdo nAmamAlAyAM prasiddha eva. Page #741 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| sa karNakesarI paNDitapazcAnanaH sUristadA pustakadarzanasamaye idaM pustakaM yUyaM gRhIta iti nRpatinigaditamAkarNya zrutvA tamasAmajJAnAnAM pApmanAM vA avAvarImapanetrIm / 'oNa apanayane' oN dhAtuH / 'anyebhyo'pi dRzyate' iti vanippratyayaH / 'NontA. dvAto DIpaJa' iti keciditi vanpratyayasya DIpa Agamo nakArasya rAkArAdezaH / 'viDanoranunAsikasya' iti sUtreNa dhAtorNakArasyAkArAdezaH / okArasyAvAdezaH / avAvarI iti siddham-iti prakriyAkaumudyAm / duritahatrI giraM vANI nyagAdIta babhASe / kimuvAca-bahavo dhImanto vuddhimanto vartante yasyAM sA bahudhIvarI nagarI zrIkarI tasyA varaH patistasyAM varaH zreSThaH sarvavetRtvAt sarvAdhipatitvAttasya saMbodhanam / bahavIhI vA tato bahadhIvarI bahadhIvA iti prayogadvayaM syaat| 'vanora ca' vanantAttriyAM DIpa razcAntAdezAdi sarvaM pUrvavat / ayamapi prayogaH prakriyAyAmeva / pustakena kRtvA mama kimapi kRtyaM kArya nAsti na vidyate / kasyeva / avAptatRpteriva / yathA avAtA labdhA tRptiH sAhityaM yena / etAvatA AkaNThamicchApUraNaparyantaM bhuktvotthitasya puMsaH azane bhojane kRtvA kimapi kArya na syAt // narendra yAvadratinAM vilokyate tadastyamISAM kriyate'dhikena kim / vibhorimAM dAmavadudvahanhRdA giraM punaH kSoNipuraMdaro'vadat // 99 // he narANAM madhye indra sahasralocana sAhe, vratinAM sarvavirativatAmanagArANAM yAvatpramANamadhyetuM vAcayituM vilokayituM vilokyate tAvatpramANaM pustakamamISAM yati(tI)nA. masti vidyate tarhi mUrkhAkAriNA adhikena bahunA kiM kriyte| na kimapItyarthaH / punaH kSoNipuraMdaro nRpo'vadat jagAda / kiM kurvan / vibhoH sUrerimAM yAvatpustakaM vilokyate tAvanmAnaM tatpustakaM vartate / sAdhUnAmadhikenAdhikaraNabhUtena pustakena kiM vidhIyate na kiMcidvidheya mityAdikAM giraM vANI hRdA manasA udvhn| kiMvat / dAmavat / yathA kazci. dbhogI pumAn hRdA vakSasA kusumamAlikAmudvahate dhArayati // bravImi kiM vo bahu yena niHspRhA mahIdhanAkiMcanatulyacakSuSaH / tathApi mantrAhutisiddhadevavatprasAdya meM pipratu yUyamIhitam // 1.00 // he sUrayaH, vo yuSmAn prati bahu punaH punaradhikaM vA kiM bravImi kthyaami| yena kA. raNena yuuym| bahuzabda ubhayatrApi yojyte| bahu atyadhikaM niHspRhAH kutrApi sarvairapyabhilaSaNIye ramaNIye'pi vastuni vAJchArahitAH / punaH kiMbhUtAH / mahIdhanAH bhUpatayaH tathA akiMcanA daridrAH teSu lakSaNAttRNe zreNe ca ahau hAre ca dRSadi ratne ca tulyaM vizeSamamatvarahitaM cakSuryeSAm / yadyapyevaMvidhAH stha yUyam , tathApi prasAdya mayi pra. sAdaM kRtvA me mama IhitaM pustakAdAnalakSaNamabhilaSitaM yUyaM pipratu pUrayantu / kiMvAt mantrAhutisiddha devavat / yathA praNavamAyAbIjavAgbIjakAmabIjAdiyuktena kRtapUrva votta. rasevAvidhinA mantreNa AhutyA guggulAguruphalAvalIpazcAmRtAdiha vanaM / catiH duH Page #742 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 14 sargaH] hIrasaubhAgyam / 681 prasannIbhUtaH pratyakSIbhUtazca devo mantrAdhiSThAtA susAdhakasya manovAJchitaM pUrayati // iti sAheH pustakadAnAgrahaH sUreniSedhavacaH // yadAdade naiSa muhurvahUditastadA hRdA bhUpatinetyacintyata / vidhIyate kiM bahuniHspRhA amI ivAnurAgA na ca vikrmocitaaH||101 yadA epa sUriH bhUpatinA muhurvAraMvAraM bahu atyabhyadhikamudito vijJapto'pi nAdade mAhipustakaM na gRhItavAn , tadA bhUpatinA akabareNa hRdA manasA ityagre vakSyamANamacintyata vicAritam / aho ki vidhIyate kriyate / amI sUrayo niHspRhA nirIhAH mahAnubhAvA mukti vinA kvApi vastuni na sAbhilASAH ca punarmahattvena vikramasya balAkAramyapi nocitA nAhaH / ka iva / anurAgA iva / yathA AdirAgA balayogyA na bhavanti / yataH sUktam-'kavitA vanitA gItiH svayamevAgatA varam / balAdAkRSyamANApi sarasA virasA bhavet // ', . tathA-'jarA yauvanasyuM prANana hoi jAtaI prANaiM prANana hoi / prANanAthasyuM prANana hoi kIrtiprItisyuM prANana hoi // ' ityukteH nAtra valadarzanamucitam // amIbhiruktirmama manyate na cettato'ntarA kazcana saMdhikartRvat / vidhIyate yadvividhoktibhiH prabhUnurIkRti khena sa eva kArayet // 102 // cedyadi abhIbhiH sUribhirmamoktiH matkathitaM na manyate nAGgIkriyate tataH kAraNAt saMdhikartRvat saMdhikAraka iva kathana zekhapramukhaH ko'pi antarA mamaiteSAM ca sAdhye vidhIyate yatkAraNAtsa madhyavihita eva prabhUn sUrIna vividhA nAnAprakArA yA uktaya anunayavinayamatsAmarthyakhabhAvajAtiprakaTIkArakANi vAkyAni vacanacAturI vizeSAstAbhiH kRtvA urIkRti svIkAraM kArayet / yato mahatsu vikramo naucitImazcati kiM tu vijJaptireva vidheyA, yadvA kamapyantarA vidhAyAnunatyA praNatyA kathamapi kArya kArya. miti nItiH // imaM vikalpaM parikalpya cetasA vibhUSayanbhAgamitaH kSiteH param / sudhArucezcAravazAtsavezago grahaH padavyA iva manyubhojinAm // 10 // mahImaruttvAnatha zekhazekharaM pratApadevItanayaM tathAhvayat / tataH sRjantau praNatiM graheziturgrahAvivAsyAntikamAgatAvubhau // 104 // atha vicArakaraNAnantaramaparapradezAgamanAnantaraM ca mahImaruttvAn dhAretrIsudhAzamI zekheSu yavanAnAM mAnyeSu zekharamavataMsaM mukuTaM vA avalaphaijaM tathA puna: pratApadevyaH rAmAsAdhutRtIyalaghupatnyAstanayaM nandanaM thAnasiMhAdyaM cAhvayadAkArayAmAsa / kiM kurvn| imaM pUrvoktaM manasaiva vicAritaM vikalpyaM vicAraM cetasA cittena parikalpyaM kalpayitvA itaH sUripArthAtparamanyaM kSiterbhUme gaM pradezaM sthAnaM vibhUSayan sevAlaMkurvan / ka iva / Page #743 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 682 kaaymaalaa| graha iva / yathA bhaumAdigrahaH cAravazAdgativizeSAyattatvAt savezagaH samIpaprAptaH mudhArucezcandrasya pArthAtparaM manyu vajJAMzaM bhuJjate ityevaMzIlA devAsteSAM padavyA mArgasya gaganasya bhAgamanyaM pradazaM bhUSayati / tataH sAhinA AkAraNAnantaramubhI zekhathAnasiMho praNatiM 'pATisAhisalAmata' ityuktvA bhUmau hastaM dattvA punarbhAle dadatA punastadeva vadantI tathaiva vidadhAtI ca iti salAmamiti yavanajAtiSu namaskRterabhidhAnaM tAmeva sRjantau kurvANI santo asya sAherantikaM saMnidhAnamAgatA / kAviva / grahAviva / yathA kauciccAravazAdahezituH sUryasya pAveM AgacchataH // yugmam // amI na gRhNanti madIyapustakaM nirIhabhAvena bahUditA api / tato yuvAM grAhayatAM kathaMcanApyamUnyazo mUrtamivendusundaram // 10 // he zekhathAnasiMhI, amI sUrayo mayA vahUditA vAraMvAra vijJaptA api nirIhabhAvena niHspRhatvena madIyaM sama saMbandhi atha vA padmasundarasatkamapi madadhInatvAnmadIyameva mahattaM pustakaM na gRhanti nAdadate, tataH kAraNAyuvAM bhavantau sUrapArzva gatvA bahu bahu uktvA kathaMcana kenacitprakAreNApi vijJaptyanunayamatsAmarthyAnvayaprakaTanaprakAreNApi amUn sUrInprati indusundaraM candrojjvalaM mUrta pratyakSaM yazaH kIrtimiva madIyapustakaM grAhayatAM AdApayatAm / svIkArayatAmityarthaH // . idaM gaditvAntarite sthite nRpeM'zumAlinIvAbhrakazAlini kSaNAt / upetya tAvUcaturityamUnprati praNItatatpatkajareNucitrakau // 106 // upetya prabhupArzve sametya to zekhathAnasiMhI amUnetAnsUrInprati ityagre vakSyamANaM UcatuH kathayataH sma / kiMbhUtau / praNItaM vihitaM. tatpadakajareNubhirnamaskaraNasamaye sUricaraNAravindarajobhizcitrakaM bhAlasthale tilakaM yAbhyAM tau / kasmin sati / idaM pUrvokaM gaditvA bhASitvA abhrake madhye madhye zAlate zobhate ityevaMzIle abhrakeNAhazyamAne aMzumAlini bhAskare iva antarita vyavahite nRpe rAjJi sthite sati / sUreraTaggocare nRpo jAta ityarthaH // idaM vratIndrAH kSitizItadIdhitergRhItavattiSThati dhAni pustakam / dadhAti khedaM patitaM yataH kSite rajaHsthitaM ratnamivAtra gRhytaam||107|| he vratIndrAH sUrayaH, idaM pustakaM gRhItavadvandIkRtamiva kSitizItadIdhiterakabbarasya dhAni tiSThati sthitimAdhatte / yataH kAraNAdava sAhigRhe patitaM khedaM viSAdam / tayorbhASayA 'adAbam' ityucyate / dadhAti dhatte / kimiva / ratnamiva / yathA kSiteH pRthivyA raja:sthitaM dhUlIbhiH sthagitaM chAditaM mANikyaM khedaM bibharti mlecchamudgalagRhatvAdraja ityuktaM pustakaM vandimocanakAraNavacchrImadbhiH gRhyatAm // hamAuMsUH somayazo'GgajanmavaddadAti pAtraM guravo yugAdivat / raso yathekSorapi vastu pustakaM kathaM na gRhNIya tadarhamAtmanaH // 108 // Page #744 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 14 sargaH] hIrasaubhAgyam / he sUrayaH, hamAuMsUrakabbarapAtisAhiH somayazaso bAhubalevRhatputrasya yannAmA ca. ndravaMzo'jani tasyAGgajanmA putraH zreyAsastadvaddadAti / AvazyavRttyanusAreNa bAhubalimuta: somaprabhastasya putro yuvarAjaH zreyAsaH / AvazyacUrNau tu 'bharahassa putro sejaMso anne bhaNaMti / bAhubalissa putto somappabhose aMso atti tattvaM kevaligamyam // ' punayugAdivat vRSabhajinendrA iva / guravo yUyaM pAtraM samyak zreyo buddhayA dAnocitaM sthAnamapi tu punaryathA ikSo rasAlasya rasaH syandaH tatrAbhUt / tathA atra pustakaM dAtavyaM vastu / 'athekSu syAdasAlo'pi patrakaH' iti haimyAm / tathA 'rasAla ikSau dUte ca' ityanekArthaH / tato dAtRpAtrasuvastutrayANAmapyatra saMyogo vartate, tatkAraNAdAtmanaH khasyAhamucitaM grahItuM yogyaM yUyaM kathaM kena prakAreNa na gRhNItha grahayadhve / avazyaM gRhyatAmeveti thAnasiMhoktiH // amuM ca jAnItha na mudgalezvaraM nidezazUraM dviSatAM niSUdanam / digIzvarA yaccakitA ivAkhilAstyajanti nAdyApi digantavAsitAm // he prabhavaH, ca punaramumakabaraM pareSAM mut harSo galati dravIbhavati / yAtItyarthaH / yebhyaste mudgalAsteSAmapIzvaraM parAbhavanakaraNe samartha khAminaM ca aindaM yugInacakravartinaM na jAnIya samyak hRdaye na vittha nAvadhArayata / nideze AjJAyAM zUramatikaThinaM ya AjJAM na manyate taM khazAsanollavinamavazyameva nigRhNAti / punaH kiMbhUtam / dviSatAM vairiNAM niSUdanaM mUlAdunmUlanakArakam / he prabhavaH, akhilAH samastA api digIzvarA dikpAlAH / utprekSyate-yacakitA casmAdbhayabhrAntAH santa iva dizAmAzAnAmante'vasAne santItyevaMzIlAsteSAM bhAvaM dizAM prAnteSu dUre nivasanazIlatAmadyApi etadinaM yAvanna tyajanti // * nijAnukUlIbhavatAM tanUmatAM sudhAlateva ticakravartinaH / . prabibhratAM va pratikUlatAM punarviSasya zAkhIva samunmiSatyasau // 110 // he vraticakravartinaH, asAvakabbaro nijasyAtmano'nukUlIbhavatAM sevAhevAkibhAvaM bhajatAM tanUmatoM narANAM rAjasAmantAdayaH sarve'pi tanUmanta eveti / sudhAlatA amR. tavalliriva samunmipati jIvAturivodeti / punarasI sAhiH khasyAtmanaH pratikUlatAM vilomabhAvaM praviSTabhAvaM prabibhratAM vidviSatAM viSasya zveDasya kAlakUTasya zAkhI vRkSaH kiMpAkataruH samunmiSatyudgacchati // yadAtmanovyo paramezvarA ivAgatAH stha sAkSAdupakartumaGginAm / idaM vidantyeva munIndavo hRdA dviruktitulyaM punarAvayorvacaH // 111 // he munIndavaH, yatkAraNAyUvamukmasmin bhUmIloke aGginAM sAkSAtpratyakSIbhUya prakaTamupakAraM kartu vidhAtuM sAkSAtsvarUpeNa / utprekSyate-paramezvarA ivAgatAH jagannAtha iva khayaM samAyAtAH stha vartadhve / tataH kAraNAdidamasmadukaM sAhikhabhAvAdikaM sarva Page #745 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| hRdA khamanasA kRtvA hRdi samyagvimRzya sarvaM ca zrImanto vidantyeva / yataH paramezvaratvaM tataH sarvajJatvamapyAste tena jAnantyeva / punarAvayorvacaH sAhikharUpanirUpaNavacanaM dviruktitulyaM punarbhASaNasAdhAraNaM kevalaM piSTapeSaNameva // svavattadAdatta samastapustakaM sthitau gaditveti puraH prabhorubhau / tato vineyA api tadvabhASire nivAryate kaiH svayamAgatendirA // 112 // ubhau zekhathAnasiMhau prabhohIrasUreH puro'gre ityamunA prakAreNa gaditvA sthitI tUSNIM . kRtavantau iti pUrvoktakAraNAtvavadAtmIyamiva samastapustakamAdatta grahayatAm / tatasta. yorukkeranu pazcAt vineyA hIrasUriziSyAH vAcakavicakSaNagaNipramukhA gItArthI api zekhathAnasiMhakathitaM svIkArayogyamAste tadgahyatAmiti tattaduktameva babhASire procuH / . yukto'yamarthaH / svayamAtmanavAgatA saMprAptA indirA lakSmIH kaimUnivAryate niSidhyate / api tu na kaizcidapi // avetya cetasyamunA samunnatiM khazAsane pustakasaMgraheNa saH / mudAmivauGkAra idaMkSitikSitastatheti vAcaMyamavAsavo'vadat // 113 // vAcaMyamavAsavaH yatijambhArAtiH tatheti evamastu mayA sAhipradattaM pustakaM grahIyate ityavadat bhASate sma / utprekSyate-idaMkSitikSitaH asyAkabarapAlisAhecdAM paramAnandAnAmoGkAraH Adiriva / kiM kRtvA avadat / ityamunA mudgalAkhaNDalena caturdigadhipatinA pAtisAhinA khayamatyAgRhya pradattAnAmetatpustakAnAM saMgrAhaNaM kRtvA kha. zAsane jainamate tapAgacche vA samunnati dIptimuddayotaM vA prabhAvAnAM cetasi khahRdaye avetya vijJAya // upetya tAbhyAM tadabhASi bhUpatestadeSa nizcetumapRcchadAtmanA / mudaM praNetuM dviguNAmivAvanImaNergaNendro'pyavadattathaiva tam // 114 // tAbhyAM zekhathAnasiMhAbhyAmupetya pAtisAhisamIpe samAgatya bhUpaterakabbarasya tatsUrikathitapustakakhIkAravacaH abhASi pratipAditam / punaH sAhistayostadvaco nizcetuM satyatayA jJAtumAtmanA svena svayaM vA tAnapRcchat praznayati sma zrImadbhirmadIyaM pustakaM gRhItaM na veti khayaM punaH pRSTavAn / api punargaNendro gacchanAyako'pi taM bhupati tatheti mayA zrImatpustakaM gRhISyate gRhItaM vA ityevamavadat jgaad| utprekSyateavanImaNerakabbarasya mudamAnandaM dviguNAM praNetuM vidhAtumiva // iti zekhathAnasiMhavijJapanAtsAhipustakagrahaNam // dayAnvitaM dharmamavApya sadgurorivArNavAtkRSNalatAGkavidrumam / sa thAnasiMhaM yavanAvanIdhanastataH samAhUya giraM gRhItavAn // 115 // sUriNA tataH pustakAdAnakhIkArakathanazravaNAnantaraM vA so'kabbarasAhi: yavanAstu Page #746 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 14 sargaH] hIrasaubhAgyam / ruSkAH prasthAnAlAbhapurIyAdayastathA mudgalAH kAbilakhurAsAnAdijanapadajanmAno * mlecchAsteSAmavanIdhano rAjA thAnasiMhaM samAhUya AkArya giraM vANI gRhItavAn jalpati sma / kiM kRtvA / sadguroH zrIhIravijayamUrisakAzAddayAnvitaM kRpAkalitaM dharmamavApya labdhvA / kamiva / kRSNalatAividramamiva / yathA kazcidarNavAjalanidheH kRSNalatA 'kAlIveli' iti loke prasiddhA / sA aGke hRdaye madhye yasya tAdRzaM pravAlaM labhate // madIyatUryAdininAdasAdaraM jagajjanAnandimahena meduram / svamAlayaM lambhaya sAdhusindhuraM taTaM zazIvAmRtavAhinIvaram // 116 // he thAnasiMha, tvaM sAdhusindhuraM zrIguruM madIyAni tUryANi mama saMbandhIni vAditrANi teSAM ninAdaighoSaH sahAdaraivartante evaM syAttathA AlayaM khAvAsamupAzrayaM vA lambhaya prApaya / ka iva / zazIva / yathA candramA amRtavAhinIvaraM sudhAsindhudhavaM kSIrasamudraM taTaM velAunI lambhayati / NyantAtkarmadvayam / punaH katham / jagatAM bhuvanAnAM janAn murAsuranarAnAnandayati pramodayatItyevaMzIlena mahenotsavena kRtvA meduraM syAdevam // pramANamAjJA jaMgatIvasantikA sRjAmi niHzeSamidaM niyogivat / purA madIhA punarIzaMzAsanaM payastadetatsitayA karambitam // 117 // he prabho, jagatIvasantikA smstkssonniickrshirHshekhraaymaannaa| 'ApIDazekharottaMsA vataMsAH zirasa: ji' iti haimyAm / 'vidarbhasurdhazravaNAvataMsikA' iti naiSadhe / AjJA zrImadAdezaH pramANaM zirasyAropayAmi / he svAmin , idaM zrImatprasAditaM niHzeSaM samastamapi sRjAmi karomi / kiMvat / niyogivat / yaH kazcitvasya sukare duSkare'pi kArya AprayuktaH sa vanijajIvamapi duHkhAtkRtyakRtyaM kurute sa niyogI sevaka iva / 'yadyapyahaM zrImatsevako'smi paraM niyogivatkAryakartA nAsmi kevalaM sevAkAryeva / yathA pare niyogina AzravAH zrImadvArtAkArakAH zrImanirdiSTaM kArya kurvanti tathAhamapi karomItyarthaH / punaheM prabho, purA pUrva madIhA mama vAJchA AsIt / yadetAnmahAmahena khAlayaM nayAmi / punastadupari Izasya pRthvInAthasya pAtisAheH zAsanaM AdezaH tadetatsitayA zarkarayA karambitaM mizritaM payo dugdhaM dugdhapAnamiva saMjAtamiti // . athainamApRcchaya sa bhUmibhUSaNaM pradAya dharmAziSamAtmanA punH| . sahAnagArairniragAtsamAjataH zazIva tAraiH zaradabhragarbhataH // 118 // atha thAnasiMhasya sAhestUryadAnAdyAdezAnantaraM sa sUriranagAraiH sahAgatasAdhubhiH saha samAjataH sabhAmadhyAnniragAt nirjagAma / ka iva / zazIva / yathA kaumudIpatistAraistArakairupalakSAdahoDubhiH / 'prathamamupahRtyArtha tArairakhaNDitatanduliH' iti naiSadhe / tArazabdo'kArAntaH / sarvajyotirbhiH sArdhaM zaradabhrasya zAradInaghanAghanasya garbhata udarAt nirgacchati / kiM kRtvA nirgataH / enamakabbaraM bhUmipUSaNaM kSoNImaNDalamArtaNDamApRcchaya Page #747 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 686. kaavymaalaa| vayaM vasato vrajAma ityuktvA punarasya sAherAtmanA khena dharmAziSaM dharmalAmaM pradAya dattvA // iti sAhinA goSThIkaraNAnantaraM sabhAbahiH pAdAvadhAraNaM prabhoH // tadA cakorAyitamarNavAyitaM rathAGgitaM kaizcana kairavAyitam / sravanmudatraizca vidhUpalAyitaM vilokya yadvakramRgAGkamaGgibhiH // 119 // tadA tasminnakabbarasabhAyA bahiH prabhorAgamanAvasare yasya gurorvakaM mukhameva mRgAIM candraM vilokya kaizcanAGgibhirjanazcakorAyitaM sUrimukhalAvaNyAmRtapAnakAribhiryotsnApriyairivAcaritam / punaH kaizcanArNavAyitaM prollasitaprahlAdakallolapaTalIpravardhamAnAGgaromAzcaJcalazAlizaphAratasamudrarivAcaritam / samudrA hi candramAlokya pravardhante iti jagatkhabhAvaH / kalpasUtre'pi kSIrasamudre kallolormayo'pi dRzyante / tathA 'velAvanIvanatatipratibimbacumbikimIritomicayacArimacApalAbhyAm' iti naiSadhe kSIrasamudravarNane / puna: kaizcana rathAnitam / tAdRzaM jagajanairabhinandyamAnaM prabhahRdayamAlokya / hRdaye'bhyasUyAdvaitaduHkhaM dadhAnaH kupAkSikaiH cakravAkairivAcaritam / candrodaye hi cakravAkAnAM duHkhamityapi jagatvabhAvaH / yaduttam-'kathaya kimapi dRSTaM sthAnamatra zrutaM vA vrajati dinakaro'yaM yatra nAstaM kadAcit / iti vihagasamUhaM nityamApRcchayamAno rajanivirahabhItazcakravAko varAkaH // iti cakravAkASTake / punaH kaizcitkairavAyitaM vikasitanayanaiH kumudairivAcaritam / punaH kaizcana / sravanti niHsaranti yAni harSANi pramodabASpANi taiH kRtvA vidhUpalAyitaM candrakAntaratnairivAcaritam / candrodaye hi candrakAntamaNayo hi amRtaM kSIraM vamantIti lokarUDhiH kavisamayazca / tathA 'yadaMgAraghaTAdRkuTimasravadindUpalatundilApayA' iti naiSadhe'pi // tadAbhavadbhaminabhaHpracAriNAM jayAravo bhUpurahUtavarmanoH / samIkSya sUremahimAnamuttamaM hRdA dadhAne iva rodasI stutaH // 120 // tadA tasminnavasare bhUrbhUmI purahUtavartma nabhoGgaNaH / 'bahuvagADhasurezvarAdhva' iti naiSadhe / 'surezvarasya zakrasya adhvA mArgaH' iti tadarthaH / tayorviSaye bhUminabhaHpracAriNAM bhUcarANAM samastamAnavAnAM khecarANAmadRzyAntarikSacAriNAM siddhagandharvavidyAdharANAM jinazAsanAdhiSThAyakasurANAM vA yAnAnAM vividhagajavAjizibikAsukhAsanaspandAnAm / uparyArohakatvenAntarikSacAritA / teSAmuccaiHsthitatvena khecarANAM narANAM jayAravaH jayajayeti ninAdaH abhavatsaMjAyate sma / utprekSyate-sUrermunIndomahimAnaM mA. hAtmyaM samIkSya samyagavalokya hRdA mAnasena kRtvA adbhutamAzcaryaM dadhAne vibhrANe rodasI bhUmInabhasI divaspRthivyau vA stutaH stutiM kurutaH // miltpyovaahpyodhirjitairivaahtaatodyninaadsaandritaiH| . pramodamAdyattumulaistanRmatAM jagattadA zabdamayaM sma jAyate // 121 // Page #748 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 14 sargaH] hIrasaubhAgyam / tadA tasminvasAtesamAgamanasamaye tanUmatAM bhavikajanAnAM pramodena prollasatprabalapra. hAdena mAdyanto bahulIbhavanto ye tumulA vyAkulazabdAH 'adhvaM dhAvata yAta muzcata puraH 'pandhAnam' ityAdikolAhalAntaiH kRtvA jagadvizvaM zabdamayaM kevalaM nAdakharUpaM jAyate sma / kiMbhUtaH tumulaiH / AhatAni hastadaNDAdibhistADitAni upalakSaNAnmukhairvAditAni ca parasparaM daNDaivI gharSitAni AtodyAni nAnAvidhAni vAditrANi teSAM ninAdainirSiH sAndritaurandhrIbhUtaiH / utprekSyate-milantaH zliSyantaH digdigbhyaH Agatya ekIbhavanto vA aviralasalilapaTalai: paryunnamanto vA payovAhAH prabalajalabhRtagarbhadhanA yatra tAdRzasya payodhegarjitairgambhIradhIrAravairiva // kulAGganAbhiH prabhumUrdhni haimnprsuunmuktaaphllaajraajibhiH| vavarSire prAvRSi meghapatibhistadAmbudhArA zikhare gireriva // 122 // tadA tasminvyatikare prabhumUrdhni hIrasUremastakopari kulAGganAbhiH sukulodbhavasadhavavadhUbhihemanAni henAmimAni suvarNasaMvandhIni / 'hIrAGkarazvAruNi hemanIva' iti naiSadhe / 'hemaH akArAntaH punapuMsake nakArAntastu napuMsake eva' iti linggaanushaasnaavcuunnau| prasUnAni kusumAni / upalakSaNAt rUpyapuSpANi ca / tathA muktAphalAni mauktikAni / tathA lAjA akSatA upalakSaNAdakSatatandulAzca teSAM rAjayaH zreNayo vavarSire vRSTAH / kAbhiriva / meghapaMktibhiriva / yathA prAvRSi varSAkAle dhArAdharadhoraNIbhigireH parvatasya zikhare zRGgopari ambudhArAH payaHpravAhAH vaya'nte / 'varSa varSaNe' dhAtuH / yadukam-'garjati zaradi na varSati varSati varSAsu ni:khano meghaH' iti vacanAt // . parAya'saMkhyaiH puruSaiH pariSkRtaH prabhurmahe bibhrati medasAM bharam / .. caturnikAyaprabhavairivAmaraiH pratiSThate sma trijagatpuraMdaraH // 123 // 'prabhuhIrasUriH pratiSThate sma / rAjadvArAdvasatiM prati pracalati sm| kasmin mti| mahe dhAnasiMhAdizrAddhajananirmitamahotsave medasAM puSTInAM bharamatizayaM bibhrati dhArayati sati / 'tapartupUrtAvapi medasAM bharA vibhAvarIbhirbibharAMbabhUvire' iti naiSadhe / kiMbhUtaiH puruSaH / parAAH sarvotkRSTAH laukikasaMkhyAH / yathA 'ekaM daza zataM sahasramayutaM lakSaM prayutaM koTI arvamajaM kharva nikharva mahAmvujaM zaGka vArdhirantyaM madhyaM parAya'metatpramAgargaNanAtItairmanuSyaiH prakRSTA vA saMkhyA pramANamuttamo vicAro dharmatattvAdiko vitarko yeSAm / 'saMkhyaikAdau vicAre ca' itynekaarthH| 'parAya ca prakRSTe syAtsaMkhyAyAmapi' iti anekArthaH / pariSkRtaH parItaH parivRtaH / ka iva pratasthe / trijagatpuraMdara iva / yathA jagatrayInAyakastIrthakaraH catvAro nikAyA narANi bhavanAni jyotirvimAnAni kalpavimAnAni ca gRhANi yeSAM catvAro nikAyAH saMghAH samudAyA vA yeSAm / atha vA vyantarabhavanapatijyotiSkavaimAnikalakSaNA nikAyA vaikriyazaktikAmacAridevatvena sa. mAnadharmikajAtiprabhavaiH / 'nikAyastu sadharmiNAm' iti haimyAm / 'nikAyaH sadmasaM Page #749 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 688 kaavymaalaa| ghayoH / paramAtmani lakSye ca' ityanekArthaH / tAdRzairamaraiH / 'caturvidhAmartya nikAyakoTijaghanyabhAvAdapi pArzvadeze' iti haimyAm / parivAritaH pratiSThate / pathItyadhyAhAraH // nipIyamAno nayanaigIdRzAmivAca'mAno vikacAmbujanmabhiH / praNUyamAnaH kavibhinavastavairjagatpRNa-vIryaguNaizca vAstavaiH // 124 // mRgAriradreriva kaMdarodare kRzodarINAM manasIva manmathaH / amartyadantI cature hareriva vratikSitIndro vasatau viveza // 125 // sa vratikSitIndraH hIravijayasUrirAjo vasatI upAzraye viveza praviSTavAn / ka iva / mRgAririva / yathA kaNThIravaH adeH parvatasya kaMdarodare guhAmadhye pravizati / punaH ka iva / manmatha iva / yathA manobhavaH kRzodarINAM taruNInAM manasi citte pravizati / punaH ka iva / amartyadantIva / yathA suragaja airAvaNagajaH harerindrasya cature hastizAlAyAM pravizati / 'hastizAlA tu catvaram', 'vAjizAlA tu mandurA' iti haimyAm / sa kiM kriyamANaH / mRgIdRzAM sAraGgIlocanAnAm / 'sAraGgI siMhazAvaM spRzati sutadhiyA nandinI vyAghrapotam' ityAdi samavasaraNavarNane / nayanai trairnipIyamAnaH sAdaraM nirIkSyamANaH / utprekSyate-vikacAmbujanmabhirunninnIlotpattirivAca'mAnaH pUjyamAna iva / punaH kiM kriyamANaH / kavibhiH kAvyakartRbhiH paNDitairvA navastavaiH sadyaskaiH kAvyaiH stutibhivA praNayamAno varNyamAnaH stUyamAnaH / sa kiM kurvan / vAstavaH / svAbhAvika: jinavajanmakA. lotpannaiH khIyaguNaiH kRtvA jagadvizvalokaM pRNan Anandayan // iti sUreH samahaM vasatAvAgamanam // pratApadevItanayastadutsave samarthayannathitatemanorathAn / ' daridramudrAmabhinattamAM taTIM pravAhavatprAvRSi vArdhiyoSitaH // 126 // tasmin sUrerupAzrayasamAgamanamahAmahe pratApadevItanayaH sthAnasiMhaH arthitateryAcakazra. manorathAnabhilASAn samarthayan daridramudrAM duHkhAvasthAmabhinattamAmatizayena bhinatti sma / kiMvat / pravAhavat / yathA prApi bahusa lilabhara nirbharAtisamunnamana nirantaraniSpatannIradhArAdhoraNIbandhuradhArAdharasamaye vAdhiyoSitaH samudramahilAyA nadyAH pravAhaH pAnIyapUraH taTI saridubhayasamIpoccabhAm / tIrabhittimityarthaH / bhinatti pATayati // taDidvatA tasya nijAtipAtukAM samIkSya sarvArthipu kaamvrpitaam| zitIkRtAsyena padaM muradviSo niSevyate tattulanAkRte kimu / / 127 // taDidvatA vidyudvanitAnuSagabhAjA meghena tattulanAkRte tadavasaradAnazauNDIbhavatsthAnasiMhasamAnatAprAptaye / utprekSyate-muradviSaH padaM niSevyate viSNupadaM vyoma samupAsyate iva / kiMbhUtena taDidvatA / zitIkRtaM kRSNaM vihitamAsyaM vadanaM yena / kiM kRtvA / tatya thAnasiMhasya nijamAtmAnamatipatati atikrAmatItyevaMzIlAM nijAtipAtukAM kAma Page #750 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 14 sargaH hIrasaubhAgyam / matizayena kAmAnabhilASAn varSati saMpUrayati ityevaMzIla: kAmavarSI tasya bhAvastattAM 'samIkSya dRSTvA / 'sarUpANAmekazeSaH-' ityekakAmazabdalopaH // iti thAnasiMhakRtasU. risamAgamamahotsavaH // svakozarakSAdhikRtasya bhUmimAnivAkhilakSoNijayArjitaipanaiH / vidhAya kozaM nRpadattapustakaiH sa sthAnasiMhasya vazaMvadaM vyadhAt // 128 // sa hIravijayasUriH nRpeNAkabbarasAhinA dattairupadIkRtaiH pustakaiH kozaM bhANDAgAraM vidhAya svayaM niSpAdya sthAnasiMhasya vazaMvadamAyattaM vydhaaccke| ka iva / bhUmimAniva / yathA pRthvIpAla: akhilAyAH samastAyAH kSoNeH pRthivyA jayena vAyattIkaraNenArjitaiH saM. citairdhanaiH draviNaiH / idaM tu sAdhitatrikhaNDavasudhAmaNDalasyaiva maNDalIkasya rAjAdhirAjasya ghaTate / kozaM nirmAya khasyAtmanaH kozasya bhANDAgArasya rakSAyAmadhikRtasyAhatasya samyag nItimatsatyavAk khAmibhaktatayA aGgIkRtasya bhANDAgAriNo vazaM vidhatte // iti pustakakozaH // kramAnmahAdezamivAvanIziturnidezamAsAdya pyodhrodye| phatepurAtsa prabhurAgarApuraM pavitrayAmAsa padAmbujanmabhiH // 129 // -sa prabhuH sUriH payodharodaye varSAkAlaprArambha kramAdanukramataH phatepurAt zrIkarInagarAt ugrasenapurAparaparyAyamAgarA iti nAma puraM padAmbujanmabhiH caraNakamalaiH kRtvA pavitrayAmAsa pAvanIkaroti sm| kiM kRtvA / kramAtkiyadbhirvAsarairavanIziturakabbarasAhenidezamAjJAmAsAdya praapy| kamiva / mahAdezamiva / yathA kazcidrAjaraakaH rAjJaH sakAzA. mahAntaM janapadamAsAdayati labhate // ityAgarAnagare gamanam // * na rAjahaMsAnvacana pravAsayanviyogino'pi praNayaMzca nirvRtAn / - na durdinaM kvApi sRjaMstamodviSaM na ca dviSannirdalayaJjalodayam // 130 // manobhavaM vAbhibhavangurormaho na niDhuvAnaH sthiratAM punarvahan / '.. abhUdapUrvaH prabhurambudaH pure jinakramopAsanakRddivAnizam // 131 // . prabhuhIrasUriH pure tatrAgarAnagare apUrvo'sAdhAraNo'mbudo megho'bhUddhabhUva / kiM kurvan / rAjasu nRpeSu haMsAH pradhAnAstAna pravAsayan na pIDayan / AnandayanityarthaH / 'saMharati nirdalayati nirvAsayati pravAsayati' iti kriyAkalApe hiMsAH kriyAH / yadi vA nRpazreSThAn prakarSaNAtizayena vAsayan dayAdidharmatattve sthApayan vAsaM kArayan / aya vA kRpAdharmasugandhavastusaurabheNa na sugandhIkurvannapi vAsayanneva / nakAraH kAkarthavAcI / meghastu varSAkAle haMsAnmAnasaM prati prasthApayati / yathA-'proSitakalahaM. savayasi' iti campUkathAyAm / 'proSitA mAnasaM prasthApitA haMsapakSiNo yena' iti tadRttiH / punaH kiM viziSTaH / viziSTaH manovAkAyasaMbandhI atha vA yamAdyaGgayuktaH praza. Page #751 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| sto'nyo vA yoga eSAmastIti / yadi vA sarvasAMsArikasaGgAdviyogo virahaH pRthagbhAvo vidyate yeSAM te viyoginaH saMyaminasteSAM nivRtti mokSaM praNayan kurvan / virahiNAmapi prAcInAcIrNakarmapariNatiprakaTanapUrva saMsArAniyatAM prakaTayana dharmopadezapradAnAdinA sukhayan / meghastu viyogino vyathayati / punaH kiMbhUtaH / vApi kutrApi sthAne durdinaM duSTaM divasaM na sRjan / api tu pratibodhapradAnena dharmamAhAtmyAtsudivasAneva kurvan / meghastu durdinaM ghanaghaTAsaMghaTTaprakaTIbhavadvikaTAndhakAraM karoti / ca punasta. . masAmajJAnAnA pApmanAM vA dviSaM bhedakaM jJAninaM sAdhu vA na dviSanna saMtApayan pratyuta .. prINayan / meghastu tamodviSaM bhAskaraM candraM vA dveSTi AvRNoti / puna: kiMbhUtaH / DalayorekyAt bhAvapradhAnanirdezAca jaDatvasya jADyasyodayamajJAnaprAdurbhAvaM nirdalayan vyApAdayan / meghastu jalodayaM vardhate / ca punarmanomavaM kAmamabhibhavan parAjayamAnaH / / meghastu madanaM madayati / punaH kiM kurvANaH / guroH khadharmAcAryasya vijayadAnasUrermahaH pratApaM tejo vA na niDhuvAnaH prakaTIkurvANaH / meghastu vRhaspatitArakatejo nihute vilumpati / punaH kiM kurvan / sthiratAM saMyamadharmAdiSu sAhasikyAtsthairya vahan / ' meghastu capalAzayatvAnakatra kutracittiSThati / punaH kiMbhUtaH / divAnizaM divase nizAyAM ca jinAnAM tIrthakRtAM kramANAM pAdAravindAnAmupAsanAM stutidhyAnapraNAmAdibhiH sevAM karoti / medhastu jinakramasya viSNupadasya sevAM varSAsveva tatrApi kadAcina yAvaddharmakAlamata eva gurormeghAdasAdhAraNatA // yugmam // kramAccaturmAsakavAsarAnpayodhare dadhAne bahalIbhaviSNutAm / ninAya tasminparivartatAM dhunI dhave'bdhizAyIva gaNendirAvaraH // 132 // gaNendirAvarastapAgacchalakSmIpatiH tasminnAgarAnagare kramAtparyuSaNAdiparipATyA catumAsakavAsarAn varSAzaratudinAn parivartatAM kSayabhAvaM ninAya atikrAmati sma / 'kalpo yugAntaH kalpAntaH saMhAraH pralayaH kSayaH / saMvartaH parivartazca' iti haimyAm / saMpUrNatAM prApayAmAsa / kssinsti| payodhare jalavAhe ghane bahalIbhaviSNutAM dazabhyo'pi digbhyo'bhyetya samunnamya samunnamya akhaNDavAridhArAvarSaNazIlatAM dadhAne sti| ka iva / adhi. zAyIva / yathA samudrazayanazIlo viSNu: varSAsu nArAyaNaH zeSazayyAyAM samudre zete iti lokarUDhiH / yaduktaM campUkathAyAM varSAvarNane-kSIrasamudranidrANavANabAhucchidi' iti / vAridhI varSA vAsarAnparivartatAM lambhayati // ityAgarAnagare cAturmAsakaraNam // tato'lpakarmA tapaseva saMsRti pratIrya potena pataGganandanAm / ariSTanemerjanuSA pavitritaM pratasthivAJchauryapuraM prati prabhuH // 133 // tatazcaturmAsyA anantaraM prabhuH sUriH zauryapuraM prati pratasthivAn pracalitaH / kiMbhUtaM zauryapuram / ariSTaneviMzatitIrthakRnneminAthasya januSA janmanA pavitritaM pAvanIbhUtam / kiM kRtvA / potena yAnapAtreNa kRtvA patanandanAM sUryaputrIM yamunAM pratIrya Page #752 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 14 sargaH ] hIrasaubhAgyam / 691 tIrtvA samullaGghaya / ka iva / alpakarmeva / yathA laghukarmA AsannasiddhiH bahukSINakarmaprakRtirjantustapasA saMsRti saMsAraM pratarati / pAThAntare taryA nAvA kRtvA aryamNo bhAnonandanAM putrIM nadIM yamunAM pratIrya / ka iva / bhavIva / yathA bhavyajIvo bharatAdivadbhAvanayA zubhAdhyavasAyena saMsRtiM pratarati // yamIsamIpe rapaDIpure kramAtsa saMghalokena samaM samIyivAn / manorathAkRSTamivAgataM puro vyalokayacchauryapuraM purastataH // 134 // sa sUriH kramAtprayANaparipATItaH yamyA yamunAnadyAH samIpe pArzvavartini rapaDInAni pure samIyivAn samAgataH / katham / samaM sArdham / kena / saMghalokena AgarApramukhanagarazrAddhasamudAyena / zrAddhAnAmanu zrAddhayo'pi sametA eva / tataH rapaDI AgamanAnantaraM puros zauryapuraM nAma nagaraM 'sorIpura' ityadhunA prasiddhaM vyalokayatpazyati sma / utprekSyate--manorathena sUrIziturabhilASeNAkRSTamAkRSTayAnItamiva prabhupuraH prAdurbhUtam // prabhuH priyasyeva sadharmacAriNImaharnizaM zauryapurAGkacAriNIm / cyutottarIyAM kabarImivArNavAmbarendirAyA navabhaGgasaGginIm // 139 // saMbandhastvagre vakSyate / kevalaM kAlindyeva varNyate - yamunAM kiMbhUtAm zauryapura: sopurasya aGke samIpe / 'aGka: sthAne kroDe'ntikAgasoH' ityAdyanekArthaH / carati vahatI - tyevaMzIlAm / katham / aharnizaM nirantaram / kAmiva / sadharmacAriNImiva / yathA priyasya svavallabhasya samAnena dharmeNa caraNazIlA pativratA patnI naktaM dinamaGke utsaGge koDe vA samIpe vA carati pravartate ityevaMzIlA syAtsati vyatikare bharturutsaGge upavizati / yaduktaM nemi. caritre - 'anujJApya khapitaro devadantImupeyuSIm / rathamAropayAmAsa nalo'Gke ca nya vIvizat // ' ityutsaGgAropaNam / tathA 'vinA mamoraH katarattavAsanam' iti naiSadhe / iti kroDe / 'atha sadharmiNI / patnI sahacarI' iti haimyAm / sahacaratvena samIpacAriNI / . utprekSyate - arNavAmbarendirAyAH samudravasanAlakSmyAH kSoNIzriyaH kabarIM veNImiva / kiMbhUtAM kabarIm / cyutaM zirastaH srastamuttarIyamuparyAcchAdanavasanaM yasyAH / punaH kiMbhUtAm / navAH sadyaskAH bhaGgAstaraGgA racanAzca vidyante yasyAm // vyavasyamAnAmiva jetumambarApagAM taraGgairgaganAvagAhibhiH / priyeNa cANUrabhidA viyoginIM niSevamAnAmiva tIrthamedinIm // 126 // punarutprekSyate-- gaganAvagAhibhirnabhoGgaNAliGganazIlaistaraGgaiH kallolaiH kRtvA ambarApagAM svargagaGgAM jetuM zriyA parAbhavituM vyavasyamAnAmudyamaM kurvANAmiva / ' pragalbhamAnAm' iti pATho vA / arthaH pUrvokta eva / punarutprekSyate - cANUranAmAnaM mallaM bhinatti smeti cANUrabhit tena viSNunA bhartrA samaM viyoginIM virahiNIm / ata eva vairAgyAddu : khotthityai vA / 'jammantare na vihaDai uttamamahilANajaM kiaM pimmam / kAlindikanhavirahe ajjavi kAlaM jalaM vahai // ' iti vacanAtkRSNena kAntena viyoginIM viyogavatIm / Page #753 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| viyoginAM vairAgyaM duHkhocchedakaraNaM yuktameva / tIrthamedinI zrImanneminAthajanmakalyA. NakabhUmI niSevamAnAM bhAntImiva // jalAvagAhAgatadantipaGktibhirnilInazailAbdhitulAvahAmiva / bhujAmivAmbhojamukhIM mRNAlikAM hiraNyabAhuM dadhatIM ca nAbhivat 137 punarutprekSyate-jalAvagAhAthai sUryAtapAtitaptavapustayA vA sAtena vA taruNakariNIbhiH samaM salilakelikaraNAyAgatAbhiH sametAbhirdantipatibhirgajarAjIbhiH kRtvA nilInA vajrapANibhayAtpraNazyAtyagAdhapAnIyapraviSTAH zailAH parvatA yatra tAdRzasyAbdheH samudrasya tulAyAH sAmyasya vahAM dhAriNImiva / punarutprekSyate-kiM kurvatIm |ddhtiiN bibhratIm / kAm / mRNAlikAM padmanAlikAm / kAmiva / ambhojamukhImiva / yathA padmavadanA strI komalAM bhujAM bAhulatAM dhatte / ca punaH strInAbhivattundakupikAmiva hiraNyabAhuM zoNaM hRdaM ddhtiim| atha candramAH / ambhoja kamalameva mukhaM vadanaM yasyAH // amuM namantImiva vIcisaMcayairvibhAvayantI zapharIkSaNairiva / . abhiSTuvantImiva viSkirakaNai latkajairnRtyamiva prakurvatIm // 138 // punarutprekSyate-vIcisaMcayaiH unnamannamadbhiH parisphurattaraGgagaNaiH kRtvA amuM sUrIndra namantImiva kallolamAlAnAmunnamya namrIbhavanena praNAma sRjantImiva / punarutprekSyatezapharyo matsyA eva IkSaNAni / atha vA 'mInalocanaiH' iti pAThe mInA eva locanAni naya. nAni tairvibhAvayantImiva / sUrIndra nirnimeSaM nirIkSyamANAmiva / tathA 'visphuracchapharInetrA tatrApi rnnsaakssinnii| asti jyotsnAsapatnAmburiyameva sarakhatI // ' iti pANDavacaritre / punarutprekSyate--viSkirANAM jalacAriNAM haMsasArasakrauJcAdInAM pAnIyapAnAgatAnAmapareSAM vA pakSiNAM kvaNaiH zabdaiH kRtvA munIndramamumabhiSTavantImiva sUreH stuti vi. dadhatImiva / punarutprekSyate-lulanti pracalatkallolaistaralIbhavanti yAni kajAni kamalAni terasya puro nRtyaM tANDavaM kurvatImiva // nikheliyoSAstanacandanadravaiH saridvarAsaMvalitaplavAmiva / kramAtsa tatrApyavatIrya sUryajAM nyabhAlayanneminiketanaM puraH // 139 / / punarutprekSyate-nitarAM khakhakAnteH samaM sakhIbhiH sArdhaM vA khelanti jalakIDAM kurvantItyevaMzIlA nikhelinyo yA yoSA vividhabhUcarakhecaracaJcalalocanAstAsAM stanAnAM kucAntarakucopariviracitavicitrapatravallIvilepanAdisatkasalilasaMyogagalaccandanadravaiH zrIkhaNDavArasaiH kRtvA saridvarayA gaGgayA saMvalito mizrIbhUtaH- plavaH payaHpUro yasyAstAdRzImiva / tatrApi gaGgAyamunApravAhadvayakalitAmiva sa prabhuhIrasUriH kramAtsaMghalokazighyAyuttaraNAnupUrvyA rapaDIpAveM pUrvavyAvarNitakharUpAM sUryajAM mArtaNDanandanAM yamunAmavatIryollaGghaya puro'gre neminiketnm|lokruuddhyaa yatra sthAne zrInemerjanmakalyANakamajAyata tasminneva puNyapRthvIpradeze prAsAdaH kArito'stIti zrUyate / pazcAjino veda Page #754 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 14 sargaH] hIrasaubhAgyam / 193 taM neminAthaprAsAdaM nyabhAlayadvilokate sma // paJcabhiH kulakam // yamunAdarNanam / iti sUreH zauryapurAgamanam // sa tUrarAvaiH kulshailkNdrodrprsrptprtinaadmeduraiH| ninAya namervasatiM pradakSiNAM mahodayAmbhonidhinandanAmiva // 140 // sa hIrasUriH tUrarAvairanekavAditranirghoSaiH sArdhaM nemeH zrIariSTaneminAthasya vasatiM prAsAdaM trirvAraM bhramaNIrUpAM paritaH pradakSiNAM ninAya prApayati sma / triH pradakSiNIkaroti smetyarthaH / kiMbhUtaiH tUrarAvaiH / kulazailAH mandaramerukailAsahimAcalapramukhAH sapta kulaparvatAsteSAM kaMdarANAM guhAnAmudareSu madhyeSu prasarpantaH pravartamAnAH prasaranto vA ye pratinAdAH pratizabdAH 'paDacchandA' iti prasiddhAH taimaduraiH sAndraiH puSTIbhUtaiH / utprekSyate-mahodayo mahAnatizAyI abhyudayo viziSTavaibhavaprArambhaH sa evAmbhonidhinandanAM lakSmI pradakSiNAM prakarSeNAtizayena dakSiNAM khAnukUlAM nijAnurAgiNImiva ninAya kRtavAn // nijAM tanUjAM dhariNIpracAriNImivAbhraketau milituM samIyupi / viveza tasminchaminAM zatakratuH zivAsutasyAyatane hiraNmaye // 141 // zaminAM zatakraturvAcaMyamavAsavaH tasmin prahlAdapUrva pUrvameva dRSTe zivAyAH samudravijayarAjajAyAyAH sutasya neminAthasya Ayatane prAsAde viveza praviSTavAn / kiMbhUte / hiraNmaye kharNa nirmite suvarNapradhAne / utprekSyate-dhariNyAM bhUmImaNDale prakarSeNa carati prasarati ityevaMzIlAM nijAmAtmIyAM tanUjAM putrI yamunAnAnI milituM sutAtvena snehasaMbandhAnmilanArtha samAgate gaganAGgaNArakSoNIcakre saMprApte abhraketau nabhASkatena sUrya iva / 'hariH zucInau gaganAdhvagAdhvagau' iti haimyAm // ___ janArdanAndolanakelaye'bhavatpralambadoleva yadIyadolatA / ya ugrasenasya sutAM prabhu hau patistamInAmaravindinImiva // 142 // prabhuhorasUriH nemi dadarza ityagre vakSyate / iti saMbandhaH / yacchabdena tadvarNana-mAha-yadIyadolatA zrIneminAthasaMbandhinI dakSiNabAhuvallI janArdanasya nArAyaNasya Andolanasya preGkholanasya kelaye krIDAyai pralambA ativyAyatA dolA prekSA ivAbhavat / punaryo bhagavAn ugrasenasya bhojakavRSNeH sutasyograsenanRpateH sutAM nandanAM rAjImatI jahI tatyAja na prinninye| ka iva / patiriva / yathA tamInAM patiH rajanIdayitazcandramAH aravindinI kamalinI jahAti // tanuzriyA yena nijaujasA punarjito hriyAnaGga ivAGgajo'jani / yadaGgaruGgirjitanIlanIrajairabhAji duHkhAdiva puSkare tpH|| 143 // punaryena neminAthena tanuzriyA zarIrazobhayA punarnijaujasA khabalena AtmIyapratA Page #755 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 694 kaavymaalaa| pena vA jito'bhibhUtaH aGgajaH kaMdarpaH / 'aGgajaH putrakAmayoH' ityanekArthaH / tathA 'kamanaH kalAkelirananyajo'GgajaH' iti haimyAm / utprekSyate-hiyA mandAkSeNeva anajhe muktakAyayaSTirajani saMjAta iva / punaryasya parameSThina: aGgarucA zarIrasya marakatamaNimahaNakAntyA nirjitaiH paribhUtaiH nIlanIrajairindIvaraiH duHkhAtpuSkare tIrthavizeSajale ca / 'puSkaraM tu jale vyomni tIrthe kuNDe ca' ityanekArthaH / tapaH abhAji tapastapyate iva / nirjito hi dvidhA tapasyati parAbhavaduHkhodvigno vA tattulyatAdyAptaye vA // . raveNa vAhyAhitajittvaraM taro'pyabhiprapannaH punarAntaradviSAm / .. vighAtazaktiM spRhayanta yatpadaM harestrirekho'kamiSAnniSevate // 144 // hareviSNotrirekha: pAzcajanyanAmA zaGkhaH aGkamiSAllAJchanacchalAt yatpadaM neminAthacaraNaM niSevate / utprekSyate-raveNa nijazabdena vAhyA bhUminabhaHsaMcAriNaH pratyakSA ye ahitAH pratipakSAsteSAM jittvaraM jayanazIlaM taro balaM abhiprapannaH saMprApto'pi / yadukam-'ambhodhereva jAtA jagati kati na te hanta santIha zaGkhA yAnbibhrANA bhramanti pratibhavanamamI bhikSavo jIvanAya / ekaH zrIpAJcajanyo harikarakamalakoDahaMsAyamAno yasya dhvAnaramAnairasurasuravadhUvargagAM galanti // ' iti / punarAntarANAmantaraGgAnAmanantakAlAdAtmanA pratibaddhAnAM dviSAM karmazatrUNAM vighAtazaktApAdanasAmarthyasya spRhayA vAJchayeva sevate // azIli zIlena jitena yena kiM hriyA kumAreNa gireradhityakA / prabhurjinaM taM yaduvaMzabhAskarodayodayakSoNidharaM dRzA papau // 145 // yena bhagavatA zIlena khabrahmacaryeNa jitena tiraskRtena kumAreNa khAmikArtikena / 'pANmAturo brahmacArI gaGgomAkRttikAsutaH' iti haimyAm / utprekSyate-hiyA lajjayA giregandhamAdanAbhidhAnabhUdharasyAdhityakA UrzvabhUmiH zRMGgamazIli sevitam / tatra gatvA sthita ityarthaH / 'sugandhigandhamAdanAdhivAsinaH skandadevasya darzanArthamito gatavAnasmi' iti campUkathAyAm / tathA pitrorapekSayA tu kailAsAcalacUlikAyAM sthAnam / tathA 'skando mandamatizcakAra na karasparza zriyAH zaGkitaH' iti khaNDaprazastau / prabhuH sUristaM pUrvavyAvarNitaM jinaM neminAthaM dRzA netreNa papau sAdaraM pazyati sma / kiMbhUtaH / yadUnAM yAdavAnAM vaMzo'nvavAyaH sa eva bhAskaraH sUryastasyodayArthamudgamanAya udykssonnidhrH| pUrvaparvata ityarthaH // caturbhiH kalApakam / neminAthavarNanam // jaya trilokIjanakalpapAdapa punarbhavazrIparirambhalolupa / jaya pramodAGkurakoTivArimuk jaya prabhAbhasitanIlaratnaruk // 146 // 1. 'vighAtazakteH spRhayA vAJchayeva sevate' iti TIkAdarzanAt 'vighAtazaktaH spRhayeva yatpadam' iti pATho bhavet. Page #756 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 14 sargaH] hIrasaubhAgyam / 699 tarIva vAghauM tamasIva zAradAravindinIzaH sarasIva dhanvani / daridratAyAmiva zevadhirmayA kalau jinendo tvamalambhi durlabhaH // 17 // he trilokyA jayatrayasya janAnAM surAsuranarANAM kAmitAnAM manomilASANAM pUraNe pradAne kalpapAdapa surtro| punahe punarbhavazriyA mokSalakSamyA sAdhaM pariramme gADhAliGgane lolupa atizayena lola caJcala he nema, tvaM jaya sarvotkarSeNa vartakha / punaheM pramodA AnandAH / yaddarzanAtputrakalatramitradhanadhAnyarAjyaizvaryAdayaH sarve'pyAnandakAriNaH padArthAH prAdurbhaveyuH, tasmAtte'pi pramodA evocyante / tatra ca bahutvam / pramodA evAGka: prarohAsteSAM koTayasteSAM vRddhikaraNe ityarthaH / vArimuka vArSikavArivAha / punaheM prabhayA nIlotpaladaladayAmaladehadIptyA bhatsitA tiraskRtA nIlaranAnAM harinmaNInAM rukkAntiryena tAdRk zivAnandana, tvaM jy| he jinendo he neminAtha, mayA kalI kaliyuge paJcame arake duHkhena mahAkaSTena kRtvA labhyate iti durlabhaH duHprApastvamalambhi prAptaH / kev|.triid / yathA pralayakAlodAmadAvAnalajvAlAyamAnA mAnanidAghasamayodbhavanmadhyaMdinadIptadinakaraghoradharmarucicayasaMtApitAlAnIbhUtasikatabhUmaNDalamarusthale sacchAyapatracchannAnekakArakharakoTizizirIkRtasalilazAlimahApadmasarovaraM labhyate / punaH ka iva / zevadhiriva / yathA duHkhAvasthAyAM nidhAnamAsAdyate // tamityabhiSTutya hRdA dadhanmudaM cakAra paJcAGganatiM yatIzitA / vicakSuretatkimu paJcamI gati. diza prabho paJcamakerake'pi me // 18 // yatIzitA mUriH taM neminAthamiti pUrvottaprakAreNAbhiSTraya stutvA hRdA manasA kRtvA mudamAhlAdaM dadhaddhArayan san paJca aGgAni prakRtAni yatra sA paJcAsA / paJcAnAmabAnAM samAhAro vA iti paJcAGgI / dvau jAna dvau karau ekaM ziraH iti pnycaasii| tathA bhUH spRzyate iti pazcAGganatiM cakAra kRtavAn / utprekSyate-etaducyamAnaM jinaneminAthaM prati vivakSuH kimu vaktumicchuriva / etatkim / he prabho, me mama pazcamakerake kalikAle'pi paJcamI narakatiryamanuSyadevagatibhya uparitanI muktilakSaNAM pazcAnAM saMkhyApUraNI gati diza pradehi / caturthArake tu tava muktidAtRtvamastyeva / paraM paJcame tvarake muktiprApterabhAvAttasyAH prArthanAyA utprekSA // munIndunA zauryapure padAmbujaivibhUSya dRSTI iva ttpurshriyaa| vRSAGkanemipratime purAtane pratiSThate tatra sanemipAduke // 149 // munIndunA hIrasUricandreNa tatra zauryapure purAtane jIrNa pUrva kenApi kArate na paraM pratiSThApite kathaMcidapratiSTite eva sthite vRSAGkasya zrIRSabhadevasya nemerariSTaneminAthasya pratime mUrtI pratiSTate aanazalAkyAdikaraNena sthApite / kiM ca zrIhIrasIhavimaLagaNipitAmahasohilasaMghapatikArite iti mUlazauryapuraloke kiMvadantI iti / utprekSyatetatpurazriyA zauryapuralakSmyA dRSTI netre iv| kiMbhUte prtime| sahanemeH zaveyasya pAdukAbhyAM Page #757 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 196 kaavymaalaa| padadvandaprativimvAbhyAM vAte ye / kiM kRtvA / padAmbujaiH / pUjyatvAdbahuvacanam / caraNa. kamalaijIrNa zauryapuraM vibhUSyAlaMkRtya // dinadvayIM tadyaduvaMzabAhujavrajAnkRpAdharmadhiyo vidhAya saH / tato munikSoNimaNiya'vIvRtattaTAtpayaHpUra ivApagApateH // 110 // sa munikSoNimaNihIravijayanAmA sAdhuvasudhAratnaM sUrIndraH tataH zauryapurAnyavIvatat nivartate sma pazcAdvavale / ka iva / payaHpUra iva / yathA ApagApaternadInAthasya. ' samudrasya pAnIyaplavaH taTAttIrAnivartate / 'jayI mahImAniva vArdhirodhasaH' / ka iva / mahImAniva / yathA digjaitrayAtrAsu apratihatazaktitvena jayI rAjA arthAccatasro dizo vijitya vArdhirodhasaH payonidhipratIrAnnivartate / kiM kRtvA / dinadvayIM vAsarayugalam / yaavtkaalaadhvnonerntrye dvitIyAvat / tasmin zauryapure yaduvaMzyAnyAdavakulotpannAn bAhujAnAM rAjaputrasubhaTAnAM vrajAn gaNAn / 'rAjanyo bAhusaMbhavaH' iti haimyAm / 'saMdhyAdhiyevAstaM yAnti samastrabAhujabhujAvejaHsahasrAMzavaH' iti naiSadhe / kRpA jIvAhiMsA saiva dharmastatra dhIrbuddhiH pariNAmo yeSAM tAdRzAn vidhAya kRtvA // gate priye kApi nije janArdane kimetya nemiprabhudevarAntike / sthitAM samuttIrya yamIM zamIzvaraH puraM prayAtaH punarAgarAbhidham // 151 zamIzvaro muninAyakaH sUriH punarvyAghuTya AgarA ityabhidhA nAma yasya tAdRzaM pura nagaraM prayAto gatavAn / kiM kRtvA / yamI yamunAM samuttIrya nAvA layitvA / kiMbhUtAM yamIm / utprekSyate-nije AtmIye priye bhartari janArdane kRSNe kvApi kutrApi nijA. bhilaSite sthAne gate prayAte sati nemiprabhuH ariSTaneminAthaH sa eva devaro nijabhaturlaghubhrAtA tasyAntike pArzve kimetya sthitaH vasantImiva // maNiM surANAM tanumatsamIhitaM praditsayeva tridivAdupAgatam / / sa tatra cintAmaNipArzvatIrthapaM mahAmahena pratitasthivAnprabhuH // 152 // sa prabhuhIravijayasUristatrAgarAnagare cintAmaNiH iti nAmAnaM pArzva eva tIrthapastIrthanAdhastaM mahAmahenAdhikotsavena pratitasthivAn / utprekSyate--tanumatAM jagajanAnAM samIhitAnAM manasAM samyakAmitAnAM praditsayA pradAtumicchayA tridivAddevalokAdiha bhUmaNDale upAgataM saMprAptaM surANAM maNiM cintAratnamiva // sa ugrasenAdyapurAtphatepuraM yazaskaraM svasya vibhuLabhUSayat / ivAnyarAzeH zazisaudhamuccatApadapradaM citrazikhaNDinandanaH // 153 // sa vibhuhIrasUriH khasyAtmano yazaskara kIrtividhAyakaM punarityadhyAhAryam / ugrasena iti padamAdyaM prathamaM yasya tAdRzAtpurAt |aagraadityrthH / phatepuraM sAhinagaraM vyabhUSayadalaMkaroti sm| zrIko jagmivAnityarthaH / ka iva / citrazikhaNDinandana iva / yathA bRha Page #758 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 14 sargaH ] hIrasaubhAgyam / 697 spati: svasyAtmana uccatAyAH uccatvasya padaM sthAnaM pradadAtIti pradam anyarAzeH pUrvasmAnmithunarAzeH zazinaH zazAGkasya sauthaM gRhaM karka rAzim / 'proktaH karkasya candramAH' iti vcnaat| vibhuussyti| karkarAzigato gururuccaH pratipAdyate // iti punaH phatepurAgamanam // mahIhimajyotiriyeSa khaJjano ghanAtyayasyeva tadAsya darzanam / amuM sa goSThIpravidhitsayA punarniketane zekhamaNerajUhavat // 194 // tadA tasmin sUreH phatepure samAgamAvasare mahIhimajyotirakabbara sAhiH asya hIrasUrerdarzanamiyeSa abhilaSati sma / ka iva / khaJjana iva / yathA khaJjarITo ghanAtyayasya zaratkAlasya darzanamicchati / punardarzanecchAnantaraM dvitIyavAramamuM sUriM zekhamaNera - laphaijanAno yavanagururatnasya niketane bhavane ajUhavat AkArayAmAsa / kayA / goSThIpravidhitsayA dharmavArtA kartuM kAGkSayA // krameNa vAcaMyamayAminImaNirvibhUSya zekhapramukhasya mandiram / zirogRhaM tasya punaH pavitrayAMcakAra jambhAririva triviSTapam // 195 // vAcaMyamayAminImaNiH zramaNazarvarIratnaM sUriH punargRhAgamanAdanu zekhagRhasya zirogRhaM candrazAlAmuparitana pihanikAM pavitrayAMcakAra pAvanIkRtavAn / kiM kRtvA / krameNa AgamanAkabbarAkAraNaparipAThyA tasyAbalaphaijanAmnaH zekhapramukhasya yavanagurumukhya sya mandiraM nivAsasaudhaM vibhUSyAlaMkRtya / yatra pUrve sAhimilanasamaye sametya goSTI anuSThitA AsIt, tadalaMkRtya tasya sadmanaH candrazAlAmalaMkaroti sma / ka iva / jambhAririva / yathA puraMdaraH kutracidgatvA gataH san triviSTapaM svarga pavitrayati // iti punarguroH zekhagRhAgamanam // athAtmadhAmnIva sa zekhamandire sametya bhUmItalazItaladyutiH / . ivAGkurAnkalpatarormunIziturmunIniha prekSya hRdA mudaM dadhau // 156 // atha sUreH zekhamandire samAgamanAnantaramakabbaranAmA bhUmItalazItaladyuti: medi - nImaNDalazItakAntiH rAjA pAtisAhiH iha zekhamandire kalpataroH suradrumasya aGkurA'nprarohAniMva munIzituH sUreH munIn vAcaMyamAnprekSya vilocanagocarIkRtya hRdA hRdayena 'manasA kRtvA mudamAnandaM dadhau / kiM kRtvA / zekhasya mandire sadmani sametyAgatya / kasminniva / AtmadhAnIva nijavezmanIva // kramAdamISAmabhidhAH sudhArasadravAnivApRcchaca pibaJchravaH puTaiH / pramodavAMstadgRhacitrazAlikAM tataH svayaM kSmAramaNo'dhirUDhavAn // 197 // tataH sUrimudhAMzusAdhUnAM pRthaGnAmapraznatadAkarNanAnantaraM svayamAtmanA kSmAramaNo bhUmIvallabhaH tadgRhasya zekhasaudhasya candrazAlikAmuparitanIM bhUmikAmArUDhavAn adhirohati sma / kiMbhUtaH kSmAramaNaH / pramodavAnAnandakalitaH / kiM kurvan / kramAdgurulaghuparipAvyA abhISAM sUrisAdhUnAmabhidhA nAmAni ApRcchya pRthak pRthak dRSTvA tataH * Page #759 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 698 kaavymaalaa| sudhArasadvAnamRtaniHspandAn ca zravaHpuTaiH karNapuTakaiH zravaNanAmadundukaiH pibannAkhAdayan sAdaraM zRNvan // maghAbhuvevAsurazItabhAnunA vidhAya goSThI sdsdvicaarnnaa| munIzvareNAmbudhinemibhAnunA sthirIkRtArhanmatasaMpradhAraNA // 158 // munIzvareNa sUrIndreNa sacca asacca sadasatI tayovicAraNA idaM sat idamAgamaviruddha midaM ca lokaviruddhamidamubhayAbhimatamiti vimarzo yasyAM tAdRzI arhanmatasaMpradhAraNA jinazAsanasamarthanA sarveSvapi zAsaneSu vicAryamANaM sarvakoTivizuddhaM jinazAsanameva dRzyate iti saMpradhAraNA sthirIkRtA / satyA cakre ityarthaH / kiM kRtvA / maghAbhuveva - bhArgaveneva asurazItabhAnunA daityendreNeva ambudhinemibhAnunA jaladhimekhalAbhAskarega sAhinA sAdha goSThI dharmatattvavicAravArtA vidhAya kRtvA // tadiSTagoSThIsamaye mahIharerhRdantarAnandarasaH sa ko'pybhuut| girAM hi pAre'jani yo girAM paterna yatra kAvyaM na ca kAvyacAturI 199 saiva sAhiridvandvasaMbandhinI iSTA manaso'bhipretA sAhihRdayaMgamA goSTI khatantravArtA tasyAH samaye prastAve sa ko'pyadvaitAzcaryakArI vAcAmagocaro mahIharebhUmIndrasya hRdantarA manomadhye AnandarasaH prahlAdAkhAdaH / 'rasaH khAde jale vIrye zRGgArAdau' ityane. kArthaH / abhUdvabhUva / ya Anandaraso girAM pateH surAcAryasya hi nizcitaM girA pAre vAcAM paratIravI vaktumazakyo'jani saMjAyate sma / 'girAM hi. pAre niSadhendravaibhavam' iti naiSadhe / ca punayaMtrAnandarase kAvyasya zukrasya kAvyAnAM kavitvAnI cAturI nAjani vAcaspatirvAcA vaktuM na zaknoti / zukro'pi kAvyaracanA racayituM nAlaM bhavatItyarthaH // iti sUriNA samaM sAherdvitIyavAraM goSThI // tataH praditsurgurave sa kiMcanAtmano ghano bhUbhavanAya nIravat / praNItavAnsapraNayaM girAM gRhaM mukhAravindaM vasudhAvadhUvaraH // 16 // tato goSThIkaraNodbhUtAnandarasAnantaraM so'kabbara eva vasudhAvadhUvaraH bhUmIbhAminIbhartA sapraNayaM sasnehaM yAcyAsahitaM vaa|'prnnyH snehayAcnayoH' itynekaarthH| yathA syAtathA mukhAravindaM vadanakamalaM girAM vAcAM gRhaM vAsasthAnaM praNItavAn cakAra / nRpaH kiM kartumicchuH / gurave hIravijayasUraye AtmanaH khasya kiMcana AtmIyaM vastu kimapi praditsuH pradAtumicchuH / kiMvat / nIravat / yathA ghano dhArAdharo bhUbhavanAya pRthvIlokAya jalaM dAtumicchati tathA akabbaro'pi prabhave vAjivAraNAdi dAtumutkaNThito babhUvetyarthaH // parazzatAH kautukinA payonidhiM pramathya kRSTA iva jamunA punaH / sphuranti te'mI mama mattakumbhinaH prabho'pramUvallabhalakSmilambhinaH 161 Page #760 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 14 sargaH hIrasaubhAgyam / he prabho, te prasiddhA. prabalapratyarthipRthivIpAladalavidalanopArjitAnekavirudA madoddhatA me mama abhramU nAmA hastinI tasyA vallabha airAvaNaH / 'abhramUvallabhArUDhaM nizaH zeSe kadAcana / svapne mahendramadrAkSItpRthA pRthumnorthaa|| iti pANDavacaritre / tathA 'gajAnAmabhramatiH' iti kAvyakalpalatAyAM ca / tasya lakSmI zobhAM labhante ityevaMzIlAH / 'lakSmilakSmI hareH striyAm' iti / tathA 'caraNalakSmikaraprahaNotsave' iti jinaprabhasUrikRta RSabhanamrastave'pi ca / tathA 'svasthAnAtpadamAtramapyacalato vinyasya cAnekazo jAyante madapAlita......."zrIlambhinaH kumbhinaH' iti sUkte lambhitaH 'labherdhAtoH sArvadhAtukaparokSArthavaje yathAprayoga num ityanuskhAraH' iti prakriyAyAm / gajA hastinaH sphuranti sphUrti dadhate / utprekSyate-kautukinA kutUhalAkalitena jagunA nArAyaNena caturdazaratnakarSaNAllabdhAkhAdatayA punadvitIyavAraM payonidhi samudraM pramathya viloDayitvA parazzatAH zatAtpare sahasrazaH kRSTA niSkAzitA iva airAvatabhrAtaraH // yatIndra yatpaJcamacamopamAmavAptukAmena mahIvihAyasoH / bhramI samIreNa kimu praNIyate tiraskRtoccaiHzravasazca te hayAH // 162 // he yatIndra, tiraskRtaH svazobhayA dhikRtaH uccaiHzravA indrAzvo yaiste vividhajAtIyAH mama hayAturaGgAH snti| te ke / yeSAM hayAnAM paJcamacaGkamasya utteritanAnyAH paJcamyA gateH upamAnaM sAmyamavApnukAminA labhumicchatA / zikSituM kAitetyarthaH / samIreNa vAyunA mahIvihAyasordhamI bhramaNaM praNIyate kimu / 'api bhramIbhaGgibhirAvRtAGgam' iti naiSadhe // rathAH sarathyA mama kAmaMgAmino mumukSumArtaNDa marudrathA iva / punaH kRtArAticamUvipattayaH kRtAntadUtA iva santi pattayaH // 163 // : he mumukSumArtaNDa sUre, mama rathAH zatAGgAH santi / kiNbhuutaaH| saha radhyai rathadhurAdhurINairvRSabhaisturagai; vartante ye te / punaH kiMbhUtAH / kAmagAminaH kAmamatizayena icchayA vA gacchantItyevaMzIlAH / ke iva / marudrathA iva / yathA surasyandanA devAnAmicchayaiva gamanazIlA bhaveyuH / punararthAntaranyAse / punarmama pattayaH santi / kiMbhUtAH / kRtA nipAditA arAticamUnAM vairisainyAnAM vipattayo bhaGgamAraNAdi nAnAniSTAni yaiste / utpre. zyate-kRtAntadUtA iva caNDamahAcaNDAdyA yamasya kiMkarA iva / / janArdanasyeva mameyamindirA surezvarasyeva ca rAjyamUrjitam / idaM tathAnyadyadabhIpsitaM hRdo munIndra tanmAmanugRhya gRhyatAm 164 he munIndra, iyaM mama gRhe indirA dhanaratnasvarNarUpyAdilakSmIrvartate / kasyeva / janAdanasyeva / yathA nArAyaNasya mandire pratyakSA lakSmIrasti / ca punaH UrjitaM prabalaM rAjyaM hastyazvaratharASTradurgabalarUpaM vartate / kasyeva / surendrasyeva / yathA puraMdarasya prabalaM rAjyaM vartate / he prabho, idaM yanmayA vijJaptaM gajAzvAdikaM tathA anyatparamapi yadyuSmAkaM Page #761 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| hRdo manaso'bhIpsitaM vAJchitaM bhavet tadvastu mAmanugRhya mamopari anuhaM kRtvA gR. yatA svIkriyatAm // khacetaso gocarayannapi kSamAkSapApatiniHspRhatAM munIzituH / ivAnyapuSTaH sahakArakorakaiH pravartito bhaktibharairado'vadat // 165 // kSamAkSapApatiH avanIrajanInAyakaH akabbarasAhirmunIzituH sUreniHspRhatA nirIhabhAvaM khacetaso nijahRdayasya gocarayan gocarIkurvan / manasi jAnannapItyarthaH / matabhairairatizayaiH pravartitaH preritaH sannado gajAzvAdi gRhyatAmiti avddvbhaasse| ka iva / anyapuSTa iva / yathA kokila: sahakArakorakaiH AmrataroH kalikAbhiH maJjamaJjarIvrajA. khAdaiH pravartitaH zabdAyate madhuradhvani vidhatte / 'preraNaM pravartana miti AzIHpreraNayoH' ityarthaH sArasvatavyAkaraNe // iti sUrINAM gajAzvAdipradAne sAhivijJaptiH // nizamya sUrinRpaterimAM giraM na kiMcidebhirmama kRtyamityavak / . madoddhatA dunRpavadgajA amI vazAspRzaH prauddhkrprvRttyH|| 166 // nRpaterakavbarasya imAM pUrvoktAM giraM vANIM nizamyAkarNya sUrirmunIndra ityamunA prakAreNAvak vadati sma / iti kim / he sAhe, ebhiH zrImatpradIyamAnakarituragAdibhiH mama kiMcitkimapi kRtyaM kArya naaste| yatkAraNAdamI gajA dunRpabaddaSTabhUpataya iv| mAnadAhaMkAreNa kSIbatayA vA madena madyapAnena ca rAjyamAnyatAkRte hastipAlakA madirApAnaM kArayitvonmadokurvantIti sthitiH| tattvatastu madena dAnapravAheNa uddhatA utkaTAH sacivAdInAmapyakathitakAriNo durnarAdhipAH / kariNastu mahAmAtrANAmavazAH sarve'pi kRtyAkRtyavicAraNAndhabadhirAzca / vazAH kAreNyaH / 'ibhaH .kareNurgajo'sya strI dhenukA vazApi ca' iti haimyAm / atha ca vazA: triyaH arthAtparadArAstAH spRzanti sparzA. khyakAmaguNairvazIkRtAH santaH AzliSyantIti vshaaspRshH| tathA prauDhA atizAyinaH prabalAH karA rAjadeyAMzAH zuNDAdaNDAsteSAM pravRttiH pravartanaM yeSu / pakSe prauDhAH parvata prAyAH atha vA prauDho'tilambaH karaH zuNDAdaNDaH / tathA prauDhA atizAyinI prakarSaNoDhA tAdRzI pravRttirdAnavAridhArA yeSAm / 'mado dAnaM pravRttiva' iti haimyAm / kaliyugaduH nRpatulyatvamarthAt // atipramANA nRpa jihmagAmino'pyamarSaNAH supta pRtazca saptayaH / rathAzca khiDgA iva kAmacAriNaH khavAhinIbanyavidhAyinaH punaH 167 he nRpa, ca punaramI saptayasturaGgA atipramANA atikrAntaM bhAvapradhAnanirdezAtprAmANya mAdeyatA yaiste sarvatrApyapramANA na kvacidapi mAnyA vrtnte| tattvatastu atikrAntaM pramANaM puruSamAnaM yairatyuJcatvAt / yaduktaM naiSadhe-'jave'pi mAne'pi ca pauruSAdhikam' iti punaH jimaM vakra gcchntiiti| yadukam-'kuTilagatiH kuTilAtmA kuTilazIlasaMpannaH' iti maulArthe / kuTilaM cakramaNA / yaduktam-'jaukimmekammahavasai khalasaMpayapAmeti / ta Page #762 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 14 sargaH hIrasaubhAgyam / caturaMga turaMgajima vaMkApAyaThavaMti // iti / jAtyazvA hi sadazvavAre samArUDhe maticaJcalakuTilagAmino bhavantIti khyAtiH / punaH kiMbhUtAH / amarSaNAH kopanAH / kasyApi vacanamAnamapi na sahante / amarSabhAjaH paroparIyA'juSaH / tattvArthe kopakalitAH / yaduktam-'duvvalakannAvaMkamuha bahubhoaNA sarosa / jetA turiyAM hoi guNa te tA naravaha dosa // ' ityuktaH / suptaM nidrAM pramAdamajJAnaM paropakArAdikaraNe nidrAM bibhrtiiti|tttvaarthe bahupramilA raNatUrarAvAkarNane jApratIti janaprasiddhiH / ataH kAraNAtkhalopamAH santi / ca punaH rathAH kAmacAriNaH atizayena vAtAdhikavegena caranti pracalantItyevaMzIlAH / ke iva / khiDgA iva / yathA viTAH kAmaM svecchayA atha vA kAmena kaMdarpaceSTayA madaviDvalatvena vA caranti vyavaharantItyevaMzIlA bhavanti / punaH kiMbhUtAH / svamAtmAnaM vahanti zubhasthAnaM sumArga vA nayantIti khavAhino vRSabhAsteSAM bandhavidhAyinaH yokta(gya)bandhakAriNaH / tathA khigA khavAhinImAjIvikAdikAriNAM kukarmaratatvena bandhabadhAdyavasthAyAM khadAnAdinA mocayitRNAmapi RNapratyarpaNAnadhyavasAyena kathaMcidabhyAkhyAnapradAnAdinA anAryatvAtteSAM sAdhUnAmupakAriNAmapi niyantraNAM nirmApayantItyevaMzIlAH // amI nRzaMsAH paraMghAtinaH kSiteH zatakrato zalyajuSaH pdaatyH| iyaM ca lakSmIH karikarNatAlavaccalAnilAndolitaketuvatpunaH // 168 // he kSiteH zatakrato bhUjambhAre, amI padAtayo nRzaMsAH krUrAH / tathA parAn zatrUn khavyatiriktAnanyAnvA ghAtayantItyevaMzIlAH / zalyAni zastrANi kuntAnvA / 'para. sparollAsitazalyapallave / mRSA mRdhaM sAdibale kutUhalAnalasya nAsIragate vitenatuH // ' iti naiSadhe / 'zalyaM zastraM kuntazca' iti tadRttiH / tathA samarAvasare zarIrAntaHpravi. TAni lohazalyAni vA / tathA rAgadveSadrohAdizalyAni vA juSante bhajantIti zalyajuSo vartante / ca punariyaM lakSmIH calA capalA vrtte| kiMvat / kariNAM dantinAM krnntaalvt| punaranilena prabalapavamAnenAndolito vellitastaralIkRto yaH ketuH prAsAdaziraHzikha- rasthAyukadhvajastadvat // idaM ca rAjyaM narakapratizruteH subhUmabhUbharturivAsti lagnam / paraM punaH kAraNamasti saMsRternabhombudAmbho'GkurasaMtateriva // 169 // - he nRpa, ca punaridaM zrImadAdimahAmaNDalIkaiH samrADiH bhujyamAnaM rAjyaM samAdigantabhUmaNDalaprabhutA subhUmanAno bhUbharturbhUmIsArvabhaumasya cakravartina iva narakasya saptamadurgateH pratizruteraGgIkArasya lagnaM pratibhUHsAkSikamivAsti / ca punaridaM rAjyaM rAjJo bhAvo rAjyaM bhUpatitvaM saMsahateH saMsArasya paraM prakRSTaM kAraNaM heturasti / kimiva / nabhombudAmbha iva / yathA zravaNavAri aGkurasaMtate/nyatRNAdiprarohaparamparAyAH paramaM kAraNaM vidyate // bhavanti yogyA vibhavA bhavAdRzAM na kAbilakSmAdhava mAdRzAM punaH / / yadantarAyaM praNayanti muktipUHprayAyinAM duHzakunA ivAGginAm 170 Page #763 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 702 kaavymaalaa| he kAbilanAno mudgalamaNDalasya zrImajanmajanapadasya mAdhava cakravartin , abhI vibhavA viziSTarAjyAdilAbhAkalitAH bhavA utpattaya ityarthadhvanirapi / vibhavA vibhUtayaH dhanadhAnyadvipadacatuSpadasaMpadaH bhavAdRzAM sAMsArikasukhAbhilASiNAM yuSmAdRzAmeva yogyA ucitAH / na punarmAdRzAM vimuktasarvasaGgAnAM nivRttinitambinIvinirmitAviralavilA. sAkhAdarasikAyitamanasAM sAdhUnAm / yatkAraNAdamI vibhavA viziSTA viruddhA vA bhavAH. janmaparamparAH atha vA dhanadhAnyAdyupari atimUrchAvattayA vizeSeNa sUkSmavAdarAdibheda.. bhinnapRthivyaptejovAyuvanaspatinigodAdhikyena bhavaH saMsAro yebhyaste vibhavA muktipuri / siddhinagaryA prayAnti gacchantItyevaMzIlAnAmaGginAM bhavikajanAnAM duHzakunA iva pratikUlavihagA iva vighnamantarAyaM kurvanti / yataH sapranthAH mokSaM gantumazakAsvato . nimranthatvameva varaM zivapadaprAptisAdhanam // zikhAmaNestasya nirIhatAjuSAM balAhakasyeva nizamya niHkhanam / : mudAvirAsIdavanIzamAnase vidUrabhUmAviva bAlavAyujam // 171 // . avanIzasya vizvaMbharAbharturakabbarasAhenise hRdaye mut pramoda AvirAsItprakaTI. bhavati sma / kimiva / bAlavAyujamiva / yathA vidUranAmno bhUdharasya bhUmau ratnotpattipR. thivyAM bAlavAyujaM vaidUryaratnamAvirbhavati / kiM kRtvA / nirIhatAjuSAM nirgatA IhA sarva. dhvapi putrakalatradhanapramukhasAMsArikAnuSaGgeSu spRhA vAJchA yeSAM te nirIhAsteSAM bhAvaM juSante sevante iti nirIhatAjuSasteSAM niHspRhatvabhAjAM vazinAM zikhAmaNeH cUDAmaNe: ziroratnasya sUreniHkhanaM pUrvoktavastUpAdAnaniSedhasUcakavAcaM nizamya zrutvA / kasyeva / balAhakasyeva / yathA meghasya niHkhanaM bAlavAyujaM zRNoti / varSAkAle hi sajalajaladagajiMtamAkarNya vidUraparvatakSitau vaidUryaratnazalAkAH prAdurbhavantIti khyAtiH / adhunApi yathA arbudAdyacalavaMzabhUmISu prathamavRSTijalaklinamedinISu vaMzAGkurA . bhuvaM ni. bhiMdya nirgacchantaH zrUyante dRzyante ca kaizcittadvaditi // iti sAhidIyamAnavastvanupAdAne sUripratyuttaravacaH // zazaMsa sUri kamitA tataH kSiteH kimapyupAdAya kRtArthyatAmaham / na yatkaraH pAtrakaropari ma bhUtsa moghajanmA vipinaprasUnavat // 172 // tato mudAvirbhavanAnantaraM kSiteH kamitA bhUmIkAmuko vasudhAdhavo'kabbaraH / ityamI vasumatIkamitAraH' iti naiSadhe / sUri prati zazaMsa zaMsati sma babhASe / kimuvAca / he prabho, kimapi kiMcidapi madIyaM mAmakInaM vastu padArthamupAdAya gRhItvA prabhuNAhaM kRtaH siddho'rthaH kArya yasya sa kRtArthaH kRtakRtyaH kRtArtha karotIti kRtArthayati tataH karmoktoM kRtArthyatAM saphalaH kriyatAm / hi yasmAtkAraNAt yatkaro yasya pANiH pAtrasya sAdho. 1. 'khabhUt' iti pAThaH pratibhAti. Page #764 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 14 sargaH] hIrasaubhAgyam / 703 nArhasya dAnAvasare karasya hastasyopariSTAnna sma bhUt nAjani na saMjAtaH / sa pumAn vipinaprasUnavatkAntArakusumamiva moghajanmA niSphalAvatAro jAtaH // navoddhRtaM dadhna ivAmbudheH sudhAM mRdazca hemopakRtistanoriva / zriyastathA sAramidaM munIndra yatkriyeta sA paatrkraajsngginii||17|| he munIndra, tathA tena prakAreNa zriyaH lakSyA idametatsAraM vartate / yatsA zrIH pAtrasya sAdhoH karAbjasya pANipadmasya saGgo'sti asyAH iti pAtrakarAbjasaGginI kriyeta vidhIyeta / tathA katham / yathA dannaH payaHsutasya sAdaraM navoddhRtaM navanItaM mrkssnnmaaste| punaryathA ambudheH kSIrasamudrasya sAraM sudhAM pIyUSam / navInasRSTinirmANamanujAbhyavahAreSu dhAnyeSu jugupsAM kurvANargIrvANaiH khAzanArthamabhyarthito madhumathanaH prathamataH pIyU. SArthameva payonidhiM mathitavAniti shrutiH| punaryathA mRdo dhAtumRttikAyAH sAraM hema khrnnm| punaryathA tanoH zarIrasya saarmupkRtirupkaarH| yaduktam-'dAnavittAdRtaM vAcaH kIrtidharmoM tthaayussH| paropakaraNaM kAyAdasArAtsAramuddharet // ' ityukteH // iti gurordAnAya punraaprhH|| tato babhANa prabhurabdhinandanA svatantracArA vyabhicAriNIva yA / zrayeta tAM gandhakalImalIva ko vRNomi kiM cAnyadahaM mahImaNe 174 tato nRpavAkyAnantaraM prabhuhIrasUri-bhANa bhASate sma / he mahImaNe ratnagarbhAratna, yA abdhinandanA kSIranIranidhitanayA zrIrvyabhicAriNIvAsatIva svatatraM svecchayA carati bhrAmyatItyevaMzIlA khatatraM cAro vicaraNaM bhramaNaM yasyAH sA khatatracArA 'bhAste / tataH kAraNAt tAM pAMsulAmiva zriyaM ko mahAtmA uttamaH pumAn zrayeta bhajeta / api tu na ko'pi / kAmiva / gandhakalImiva / yathA alI bhRGgo bhramaraH gandhakalI campakakalikAM nAzrayet / 'na SaTpado gandhakalImajighrata' iti sUkte / kiM ca matkathitamavadhAryatAm / eteSu bhavatkathitapadArtheSu mama prayojanaM nAsti / ahaM kiMcidanyat vRNomi bhavatpArzve yAce // nivezitA ye narakeSu nArakA ivAGgino guptiSu santi te vibho / .. vimuJca tAnitthamudIrya tasthuSi vratIzvare'bhASata bhUvRSA punH||175 // punaH prabhuyAcopari bhuSA bhUmIndro'bhASata / kasmin sati / itthamamunA prakAreNa udIrya uktvA yAcanAM kRtvA vratIzvare sUrIndre tasthuSi sthite sati maunamavalambamAne sati / itthaM kthm| he sAhe, narakeSu durgatiSu nArakA iva te tava guptiSu kArAgAreSu ye aGginaH prANino janA nivezitAH kSiptAH santi tAn vimuzca svairacAriNo mutkalAn kuru // iti gurorbandimocanArtha yAcanA // pRSatsapatnairiva vanyajantavaH zakuntapotA iva vA shshaadnaiH| visAravArA iva deva dhIvarairamIbhirudvegamavApitA janAH // 176 // Page #765 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| he deva bhaTTAraka, amIbhiH kArAgAravAsibhiH anyAyAjanyakAribhiH nRzaMsairjanAH prajA lokAH udvegaM saMtApamakarAkaradaNDAdikaraNamahopadravamavApitA lambhitAH / kairiva / pRSatsapatnairiva / yathA pRSatAM mRgavizeSANAM sapanaiH pratyarthibhiH kesaribhiH / 'pRSatki. zorI kurutAmasaMgatam' iti naiSadhe / vanyA vane bhavAH mRgazazazambarAdayo jantavaH prANinaH kAnanasattvAH saMtApyante / punaH kairiva / zazAdanairiva / yathA zyenaiH zaku. ntAnAM vihaMgamAnAM potA bAlAH zakuntAH potAzca laghuvRddhapakSiNa udvijyante / 'zyenaH patrI zazAdanaH' iti haimyaam|tthaa ca-nabhasi mahasAM dhvAntadhvApramApaNapatriNAmiha viharaNaiH zyaitAM pAtAM raveratha dhArayan / zazavizazanatrAsAdAzAmayAccaramAM zazI tada. dhigamanAttArApArApatairudaDIyata // ' iti naiSadhe / punaH dhIvarairiva / yathA kaivarta kairvisAravArA matsyagaNA udvegaM prApyante / 'visAraH zakalI zaklI zambaro'nimiSastimiH' iti haimyAM mInanAmAni // amI prajAmbhojaramA himAgamA munIndra nIteH paripanthikA iva / pacelimeneva nijAMhasA mayA nigRhya taccArakagocarIkRtAH // 177 // he munIndra, yatkAraNAdamI bandijanAH nIteyA'yasya ziSTAcArasya paripandhikAH pratipakSA iva vartante / kiMlakSaNAH / prajAH prakRtayaH nagaraprAmajanapadAdivAsijanA e. vAmbhojAni padmAni sukumAratvAtkamalatulyAsteSAM ramA lakSmyaH tAsu himAgamAH hemantazizirasadRzAH / yathA himAgamena lakSmIrAdAya / vicchAyIkRtyetyarthaH / kamalAni gAlyante, tathA ebhirapi zrINAM grahaNe kathaiva kA jIvA abhigRhyante janAnAM tasmAtkAraNAnItividA nyAyaniSThena mayA nigRhya nigrahaM kRtvA nigaDayitvA ca cArakagocarIkRtAH kArAgAranivAsino vihitAH / utprekSyate-pacelimena paripAkaM prAptenodayAva. nikAyAmAgatena nijAMhasA khakIyapApeneva / 'atyugrapuNyapApAnAmihaiva phalamApyate' iti vacanAt // agaNyapuNyAdiva pakrimAnnijAttathApi vAkyAcatijambhavidvipAm / samudbhutA duHkhamahAndhakUpato yadRcchayAmI vicarantu bndinH|| 178 // he prabho, amI bandino bandijanAH kArAgArIbhUtAH api yadRcchayA khatantraM vi. carantu khakhasthAne gatvA kharaM krIDantu / kiMbhUtAH / yadyapyamI hiMsrA ivAnekasattvodvejakAH santi, tathApi yatijambhavidviSAM vAcaMyamavAsavAnAM tatrabhavatAM bhavatAM vAkyAnmadanugrahakArivacanAt duHkhameva mahAnatiguruH pAtAlavivaropamo yo'ndhakUpo ghorAndhakAranicitAvaTastasmAduddhRtA arthAttatra pUrva patitAH pshcaanisskaashitaaH| utprekSyatenijAdAtmanaiva prAcInajanmanyAcIrNAdata eva khakIyAttathA pakrimAtparipAkabhAvaM prAptAdudayAvalikAyAmAyAtAt tathA agaNyAdgaNayitumazakyAdatibahulAtpuNyAtsukRtAdiva // iti sUrivAkyAdvandimocanam // Page #766 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 14. sargaH] hIrasaubhAgyam / iyaM tu pUjyeSu paropakAritA prasAdanIyaM nijakAryamapyatha / tamUcivAneSa yadaGgino'khilAnasUnivAmi tataH paro'stu kH||179|| he sUrayaH / tu iti vizeSadyotakam / avadhArayantu vA / 'tu vizeSe'vadhAraNe' ityanekArthaH / iyaM bandijanamocanalakSaNA pUjyeSu bhuvanajanAbhyarcanIyeSu zrImatsu kevalaM paropakAritA pareSu AtmavyatirikteSu jIveSu upakAritA upakArakaraNazIlatA paropakartRtvameva / api punarnijakArya khakRtyamapi prasAdanIyaM prasAdya sadyovAcyam atha ityukteranantarameSa mUristamakabbaraM prati ucivAn kathayati sma / he sAhe, ahamakhilAn samastAnapi aGgino jantUn asUn khaprANAnivAmi nijajIvavajAnAmi / tataH tarhi paraH ko'stu / na ko'pItyarthaH // sukhaM nikhelantu vilAsaviSkirAstvayA vimuktA nijapaJjarAtpunaH / nirodhaduHkhaM khagRhaiviyoginastudatyanUnyattuhinaM tarUniva // 180 // he sAhe, nijapacarAtsvakIyakASThakoSTAttvayA vimuktAH zrImatA niSkAsya rodhAnmutkalA muktAH svecchAcAriNaH kRtAH vilAsaviSkirAH krIDAvihaMgamAH punaH pUrvavatsukhaM sukhena nikhelantu ramantAm / yatkAraNAtsveSAmAtmanAM gRhairdArairviyogo viraho'styeSAmiti viyoginastAnamUnvihaMgAnirodho nirudhya rakSaNaM pArakSepaNaM ca tasya duHkha. masAtaM tudati pIDayati / kimiva / tuhinamiva / yathA tuhinaM himaM himAnIva tarUnpIDayati dahati // . nabhazcarAmbhazvarabhUmicAriNAM vapuSmatAM svairasukhapracAriNAm / - nibhAlayanItizA carAcaraM bhavAnizaM sAdhurivAbhayapradaH // 181 // : he sAhe, nabhasyAkAze carantoti nabhazvarAH pakSiNaH, tathA ambhasi pAnIye carantIti .ambhazcAriNo matsyA makarAdayaH, tathA bhUmau pRthivyAM carantItyevaMzIlA bhUmicAriNaH zazazamvaravarAhahariNAdayo vanyA gomahiSapazveDakAdayo prAmINAsteSAM vapuSmatAM dehinA jantUnAM tvaM nItizA nyAyacakSuSA carAcaraM sthAvarajaGgamarUpaM jaganimAlayan khAtmava. sarve'pi sattvAH pAlanIyA iti buddhayA pazyannanizaM nirantaraM sAdhuriva pRthivIjalAnalavAyuvanaspatitrasAbhidhAnAnAM SaNNAM kAyAnAM pAlayiteva abhayaM jIvitadAnaM pradadAtItyabhayaprado bhava edhi / kiM ca / vapuSmatAM khairaM svecchayA sukhena manasA tena ca pracarantItyevaMzIlAsteSAm // iti paJjarapakSimocanamArgaNam // iti nizamya dayodayagarbhitaM kSitipatiyatizItarucervacaH / kavitRkAvyamivApratimaM guNairmanasi taM prazazaMsa camatkRtaH // 182 // kSitipatirakabbarasAhiH camatkRtaH Azcarya prAptaH san manasi citte eva guNaiH zamadamakRpAsattvAdibhirapratinamasAdhAraNaM taM sUri prazazaMsa zlAghate sma / kiM kRtvA / ya Page #767 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| tizItarucermunimRgAGkasya ityamunA bandivihagAdimocanadvArA dayAyA yAvajagajantUpari kRpAyA udayaH prAdurbhAvaH garbhe madhye jAto'syeti taddayodayagabhitaM karuNAkalitaM vaco vibhuvAkyaM nizamya zrutvA / vaco'pi kiMbhUtam / guNaniHspRhatAzAntarasAdiyuktatAparopakAritAdibhirapratimamanupamam / kimiva / kavitRkAvya miva / yathA kavituH kaveH kAvyaM kavitvaM guNairupamotprekSAprasAdakAntizleSAlaMkArAdibhirapratimaM na vidyate pratimA prativimbaM yasya tAdRzaM syAt // manasA sAhiH kiM prazazaMsa / tadevAha prAvINyamanyahitakarmaNi pazyataiSAM ___tathyaM yato vyavasitirmahatAM parArthA / vizvaM zazIva dhavalatyakhilaM kalAbhi__rambhobharairjaladharo'pi dharAM dhinoti // 183 // mUrdhA dadhAti vasudhAM bhujagAdhirAjo. naiHsthyaM nihanti maNiradhvarabhAgabhAjAm / Amodayanti harito haricandanAni mindanti saMtamasamambaraketavo'pi // 184 // sAlA dizanti ca phalAni pacelimAni . vArdharvazA api vahanti payaHpravAhAn / , vizvopakArakaraNaikanibaddhaka rebhirbabhUva vasudhA kimu ratnagarbhA // 185 // ___ eSAmamISAM sUrINAmanyeSAM khavyatiriktAnAM jantUnAM hitakarmaNi iSTanirmApaNe prA. vINyaM cAturya pazyata bho lokAH, vilokayata / yataH kAraNAnmahatAmuttamAnAM vyavasitirvyApAraH prayatno vA pareSAmevArthaH prayojanaM yasyAstAdRzya iti / tathA satyAM tadeva darzayati-zazI candramAH kalAbhizcandrikAbhiH kRtvA vizvaM jgddhvltyujjvliikroti| kiMbhUtaM vizvam / akhilaM samastamapi / api punarjaladharo megho'pi ambhobharairvRSTirUpaiH payaHsamUhaiH kRtvA dharAM vasudhAM bhUmI dhinoti nidAghadAghanivAraNanavAGkuranikurambakaraNAdinA prINayati / punarbhujagAdhirAja: zeSanAgendro mUrdhA mastakena vasudhAM dadhAti bibharti / puna. radhvarabhAgabhAjAmadhvarANAM yajJAnAM bhAgamaMzaM bhajantIti devAH RtubhuktvAt / 'khAhAkhadhAtusudhAbhuja AditeyAH' iti haimyAm / 'makhAMzabhAjAM prathamo nigadyase' iti raghau / 'mukhaM makhAkhAda vidAM vadanti' iti naiSadhe / makhAkhAdavidAM devAnAM mukhaM va. hirityarthaH / 'bahirmukhA nimiSadevatanA kilekhAH' iti haimyAm / teSAM surANAM maNi Page #768 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 707 14. sargaH] hIrasaumAgyam / zcintAratnam / naHsthyaM dAridryaM nihanti nAzayati / punarharicandanAni zrIkhaNDapAdapAH harito diza Amodayanti saurabhayanti surabhIkurvANAH santa Amodayanti sapramodAn kurvanti harSayanti punarambaraketavo bhAskarAH saMtamasamandhakAraM mindanti nirdalayanti / ca punaH sAlAH sarvajAtIyAH pAdapAH pacelimAni phalAni dizanti yacchanti / tathA vAH samudrasya vazAH patnyo nadyo'pi payaHpravAhAn pAnIyapUrAn vhnti| utprekSyatevizveSAM jagatAM samastajantujAtAnAM vA ya upakAraH samIhitakaraNaM tatra ekA advitIyA nibaddhA racitA kakSA svIkAro yaistAdRzairebhizcandrAdipadArthaiH sUribhirvA vasudhA eSA vizvaMbharA ratnagarbhA babhUva ratnAni maNayo ratnapuruSA vA garbhe madhye yasyAH tAdRzI jAteva / ratnagarbhetyabhidhAnamebhirbhUmerabhUdiva // tribhirvizeSakam / / zazaMsa sAhirjanayanti manmanovinodamete vibudhA iva prbho| amUnparaM nAhamavaimi. bibhrataH zamIdrumAnvahnimivArtimantarA // 186 // sAhirakabbaraH zazaMsa kathayati sm| he prabho, ete vihaMgamA manmanovinodaM mama manasazcittasya vinodaM krIDAM janayanti / ke iva / vibudhA iva / yathA paNDitA vividhazAstragoSThIkAvyAdirasaiH manovinodamutpAdayanti / yaduktam-'gItazAstravinodena kAlo gacchati dhImatAm' iti / paraM punarahamamUn vihagAn antarA manomadhye arti pIDAzcitAM vA bibhrato dhArayato nAvaimi na jAne / kAniva / zamIdrumAniva / yathA zamIvRkSAH 'khejaDI' iti prasiddhAH antarA madhye vahimanalaM bibhrati / 'zamImivAbhyantaralInapAvakAm' iti raghuvaMze // . . zApena kasyApi munerivAnizaM nirudhyamAnA vividhAH khagA mayA / . nirmuktibhAjo bhavadIyabhASitarete svatantraM vicarantu satvaram // 187 // . he prabho, ete vividhA nAnAjAtIyA anekajAtijanmAno mayUrazukasArikAkAkapikacakorapramukhAH khagAH vihaMgamAH bhavadIyaiH zrImatsaMbandhibhiH bhASitaiH kathitaiH nirmukti bandhanaM parebhyo mokSaM bhajantIti nirmuktibhAjaH mayA vimuktAH santaH satvaraM zIghraM khatantraM svecchayA vicarantu sukhaM khairamitastato vrajantu viziSTAM manobhilaSitAM vA cUrNi kurvantu / khagAH kiM kriyamANAH / mayA anizaM nirantaraM nirudhyamAnAH paJjarAdiSu prakSipya saMrakSyamANAH rodhaM prApyamAnAH / utprekSyate-kasyApi kopanasya durvAsaHpramukhasya kasyacidanirdiSTanAmno munestApasasya AkrozavAkyeneva aniSTavadvaset // bhAkhatkarA iva sudUrabhuvaH sametA gRhNIta dantihayahemamukhaM na kiMcit / tena prasAdya kimapi skhavidheyameSa prApyaH kRtArthapadavImiti bhUbhujoce // 188 // Page #769 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kAvyamAlA / bhUbhujA sAhinA ityamunA prakAreNa Uce kadhyate sma / iti kim / he zrIsUrayaH, yUyaM su atizayena dUrabhuvaH daviSThasthAnAdgandhArapurAnmadAkaraNavazAtsametAH iha pAdAvadhAritAH / ke iva / bhAkhatkarA iva / yathA sUryakiraNA atidUrAddazAdhikASTayojanazatasthAyukArkamaNDalAdAyAnti / atha vA gamanAnantaraM mayA pradIyamAnaM dantino madoduragandhasindhurAH, hayA jAtyAnekajAtIyottuGgaturaMgamAH, hema svarNam, tatpramukhaM tadAdikaM kiMcinna gRhNIta nAdadhvam / tena kAraNena kimapi svavidheyamAtmIyakArya prasAdya prasatrIbhUya kathayitvA eSo'haM kRtArthapadavIM kRtakRtyatAM prApyo lambhayitavyaH // samyagvimRzya guruNA nijabhUmibhartu rAmuSmikaihikasukhapratibhUbhaviSNuH / kSIrAbdhisUnuriva paryuSaNASTasaMkhya ghasreSvamArimavanIramaNAdyayAce // 189 // guruNA hIravijayasUriNA samyak cittAvadhAnadAnapUrvaka vicArayitvA avanIramaNAdakabvarasAhipArthAtparyuSaNAyAH sAMvatsarikaparvaNaH vAmetA aSTasaMkhyA pramANaM yeSAM te'STasaMkhyA ghasrA vAsarAsteSu amAriM jagajIvAbhayapradAnaM yayAce abhyarthayAmAse / kA iva / kSIrAbdhisUnuriva / yathA kenacitpuMsA vadAnyanRpapArthAtpAthodhinandanA zrIryAcyate / kiM lakSaNAmamArim / nijasya sUrerAtmanaH bhUmibharturakabbarasyAtmanazca AmuSmikaM kha. rgApavargabhavaM tathA aihikaM putrakalatradhanadhAnyamANDalIkasArvabhaumAdipadavIsaMbhavaM ca ya. tsukhe sAte tayoH pratibhUbhaviSNuH sAkSiNIbhavanazIlA // udvelitAkhilazarIrikRpApayodhI nprekSya prabhUnhRdi camatkRtimAdadhAnaH / catvAryahAnyupari santu bhavaDhtAnAM cUlAvadatra mama taM nRpa ityavAdIt // 190 // nRpaH sAhistaM sUri prati ityavAdIt idaM vadati sma / iti kim / he prabhoM, bhava. dbhirvRtAnAM zrImadyAcitAno paryuSaNASTadinAnAmupari adhikAni mama puNyArtha catvAri ahAni dinAni santu bhavantu / kiMvat / cUlAvat / yathA dazavaikAlikAdikAnAM keSAMcicchAstrANAmupari cUMlA bhavati, yathA vA saptadazasahasrayojanapramANalavaNasamudrajalA. nAmupariSTAjalazikhA jAyate, tathaivate vAsarAH zrImatebhyo divasebhyo'bhyadhikA bhUyAsuH / nRpaH kiM kurvANaH / velAM kUlabhUmImatikAnta udvela utkaNThaH / udvelatA saMjAtA asminnityudvelitaH / akhilAnAM samagrANAM zarIriNAM jalasthalAmbaracAriNAM prANinAmupari kRpA dayodayaH tadrUpaH payodhiH samudro yeSAM tAdRzAnprabhUna hIrasUrInprekSya dRSTA camatkRtiM yatra tatrApyeteSAM kevalaM sarvaprANiSu karuNApariNAma eva tadaho Page #770 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 14 sargaH] hIrasaubhAgyam / 709 mahAnubhAvA evetyAzcaryam / A sAmastyena sarvAGgINollasadromAJcakaJcakatvena dadhAnaH 'bibhraannH|| prArabhyameva kanabhodazamI zamIza yAvannabhasya bahuletaraSaSThikA syAt / / tAvaccarantu sukhamaGgigaNAstrilokI jIvAtuneva bhavatAM vacasetyuditvA // 191 // svAhvAGkitaM kajasuhRnmitavAsarANAM - binadvicitrarucikAJcanacArimANam / ambhonabhovanatanUmadamArisatkaM prAdAyi tena gurave phuramAnaSaTum // 192 // tenAkabbarasAhinA khAhvAGkitaM nijanAmakalitam , tathA kajasuhRdaH kamalabAndhavAH sUryAH tairmitAnAM pramANIkRtAnAM dvAdazasaMkhyAkAnAM vAsarANAM divasAnAm , tathA ambhasAM pAnIyAnAm , tathA nabhasAm / viyaccarANAmityarthaH / tathA vanAnAmupalakSaNAjanapadanagarapuragrAmANAM ye tanUmantaH ambhazcarA matsya kacchapAdayaH nabhazcarA mayUrazukakaliviGkAdayaH vanacarAH zazazambarahariNAdayaH prAmAdInAM mahiSameSAdayaH eteSAM jIvAnAmamAriH jIvavatpAlanadayA tatsatkaM tatsaMbandhi sphuranmAnAnAM sAhinAmamudrAGkitalekhavizeSANAM SaT gurave hIravijayasUraye prAdAyi pradattam / kiM kurvat / viziSTAni vicitrANyAle. khyAni yatra rucyA sphurajjyotiSA yuktasya kAzcanasya / atha vA viziSTA manojJA citrA vismayakAriNI / atha vA vicitrA nAnAprakArA ruciH kAntiryasya tAdRzasya kAJcanasya kanakasya cArimANaM manoharatAM bibhraddhArayat / dattaM kiM kRtvA / ityamunA prakAreNoditvA kathayitvA / iti kim| trilokyAstribhuvanasya jIvAtunA jiivnaussdhinev| AkAzena khalA UrdhvalokaH, bilAdinA adholokaH, bhUmimadhyamalokaH, iti trilokI jAtAH / bhavatAM zrIpUjyAnAM vacasA aGgigaNA jantuvrajAH tAvattAvantaM samayaM sukhaM sAtena carantu 'paryaTayantu bhakSayantu vA yadRcchayA / 'cara gatibhakSaNayoH' arthatvAt / kiM yAvat he zamIza upazamavatAmavataMsa, mecakanabhodazamImArabhya zrAvaNabahuladazamIdinamAdau kRtvA idaM tu gurjaramaNDalAnugataM vacaH anya dezApekSayA tu bhAdrapadakRSNadazamI syAditi zrAvaNakRSNadazamI prathamaM saMsthApya yAvat yAvatA kAlena nabhasya bhAdrapadamAsasya bahuLetarA zuklA atha vA bahula: kRSNapakSaH tasmAditaro'nyaH zuklapakSastasya SaSThikA SaSThI tithiH syAdbhavet // yugalam // vyaktiryathA prathamamArgyata gurjarANAM saurASTramaNDalaphatepuradillikAnAm / Page #771 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mAyAmAlA kaavymaalaa| dvaitIyikaM sadajamerukRte tRtIyaM turya punarnikhilamAlavamaNDalasya // 193 // .... .... .... ... . . . .... ... . ... .... .... .... .... .. .................. // 194 // .. teSAM SaNNAmapi phuramAnAnAM vyaktiH pRthak pRthak kathanaM yatheti granyakRtA procyte| prathamaM phuramAnaM prAmanAmnoH saMskArAbhAvaH / kvacitkriyate kvacanApi na / tenAtrApi . saMskAro na kRtaH / iti gurjarANAM dharitrImaNDalasya / su zobhano bharatasArvabhaumapradatta devadezanAmatvAt rASTraH surASTraH, surASTraH eva saurASTra iti saurASTra eva maNDala: / anna vA saurASTranAmno yugAdidevanandanasya maNDalo deza: saurASTramaNDala: / tathA phatepuraM sAhirAjadhAnI tadAzrayeNa mevAtamaNDalamAgatam / tathA dillikA DillInAmanagarI ta. tkathanena tatpArzvavartino'nye'pi maNDalAH smaayaataaH| eteSAM maNDalAnAM dvitIyameva dvaitIyikam / khArthe ikaNa / tayA san pradhAno yo'jamerudezaH tena vanavakoTIkAmaha. sthalInAgapurAdidezA lbhynte| tatkRte tadartha tRtIyam / punarnikhila: samagro'pi mAlavamaNDalo'vantidezastasya / tadbrahaNena nikhilApi dakSiNa dik turya caturtham / tathA triyA lakSmyA lAbhaH prAptiryatra tAdRzena lAbhapureNa lAbhapuradezena pApanAmnA / maNDa. lenetyarthaH / tatsamIpasthA api tadbrahaNena jJeyAH / yunaktIti tAdRk mulatAnanAmA nIvRjanapadaH tayordvayamuccamulatAnAdibhedAyugmaM tasya kusumAzugaH ' smarastasya bANAH zarAsteSAM saMkhyA yasya / pazcamamityarthaH / punaH sAdhuSu muniSu sindhuH samudraH sa eva rasanA mekhalA yasyAH sA pRthvI tasyA rajanIzvarazcandraH tasya / etAvatA yatirAjasya hIrasUreH khasyAtmanaH savezadeze samIpe rakSaNakRte kadAcitkasyApyAkasmikAgatasya pratyayakRte darzanArtha khapArzve sthApanArtha SaSThaM sphuramAnamArNyata arpitam // yugmam // iti paryuSaNAdvAdazadinAmAripharamAnapradAnam // naikakrozamitaM na dRgviSayamAkpAraM payorAziva__krIDakuJjaravAjirAjivanitAmartyavrajabhrAjitam / nAnAnIDajamInanIrabharitaM taDDAmarAkhyaM sara stemyo'datta niSiddhamInanidhanaM tadvijJavAgminRpaH // 195 // . nRpo'kambarasteSAM sUrINAM vijJAH paNDitazAnticandragaNayasteSAM vAgbhiH DAmarasaro matssIvijJaptyupadarzakazlokoktiyuktibhiH niSiddhaM nivAritaM mInAnAM matsyAnAM nidhanaM badho yatraivaMvidhaM tatkhayaM sAhinA sAnitatvAnmahattayA prasiddha DAmara ityAkhyA Page #772 -------------------------------------------------------------------------- ________________ hIrasaubhAgyam / nAma yasya tAdRzaM saro mahAtaTAkaM tebhyo hIravijayasUribhyaH adatta dadivAn / kiM. bhUtam / naike bahavaH krozA gavyUtAni taimIyate sma pramANIkriyate smeti dvAdazakozapramANam / punaH kiMbhUtam / dRzAM cakSuSAM viSayaM gocarI bhajatIti tAhaka pAra parataTaM yasyaivaMvidhaM na / adRggocarapAramityarthaH / kiMvat / payorAzivat samudramiva jJAyate / punaH kiMbhUtam / krIDanto jalakelI kurvANA ye kuJjarA hastinastathA vAjinasturaGgamAsteSAM rAjayaH zreNayastathA vanitA yuvatayastAbhiryuktA martyA mAnavAH sataruNIkAH taruNAsteSAM vrajA gaNAstai_jitaM bhUSitam / punaH kiMbhUtam / nAnA vividhajAtija. nmAno ye nIDajAH pakSiNaH tathA mInA matsyA jAtayo yatra tAdRzena nIreNa maritaM saMpUrNam // iti DAmarataTAkArpaNam // bhUjAnirityAlapati sma sUrayaH zrImadgirA me nyavasaddayA hRdi / haMsI payodadhvaninaiva mAnase pRcchAmi kiM tvetadahaM guruunprti||19|| bhUrbhUmI jAyA yasyAsrau bhUjAniH pRthvIpatirityapre vakSyamANamAlapati sma kathayA. mAsa / he sUrayaH, zrImadrAi yuSmAkaM vAcA me mama hRdi hRdaye dayA sarvasattvopari kRpA nyavasannivAsaM kRtavatI / keva / haMsIva yathA payodadhvaninA parjanyagarjAraveNa marAlI mAnasasarasi nivasati / meghAgame hi rAjahaMsAH kaluSajalatvAdito mAnasasarasi yAntIti kavisamayaH / campUkathAyAmapi 'proSitakalahaMsavayasi / 'varSAvarNane proSitA mAnasaM prati prasthApitA haMsapakSiNo yena' iti tadvRttiH / kiM tu para vizeSaH prazno vidyate / mahaM gurUn yuSmAnprati pRcchAmi // * * ka: praznastamevAha- . . anehasIva yugminAM na ko'pi kaM haniSyati / / kadAcidIdRzaM dinaM sameSyati kSitau prabho // 197 // he prabho, kadAcit kasminnapi prastAve kSitau pRthivyAmIdRzaM dinamevaMvidho vAsaraH samedhyati samAyAsyati / yasmin samaye divase vA ko'pi laghuddho'pi siMhavyAghrAdihisako'pi kamuttuGgamapi jantuM na haniSyati naiva vyApAdayiSyati / kasmitriva / anehasIva / yathA yugminAM yugalikAnAM samare avasarpiNyAH prathamadvitIyavatIyArakalakSaNe kAle ko'pi na hanti // iti sarvajagajantukRpAviSayaH praznaH // kalau yuge pApmapUrNe durlabhaM dinamIdRzam / ityukte guruNA kiMcidvicintyetyabravInnRpaH // 198 // pApmabhirduSkRtaiH pUrNe bharite kalau IdRzaM zrImaduktaM jagajjantuhitAvahamaho durlabhaM duHprApyam / guruNA ityukta kathite sati kiMcidvicintya vicArayitvA nRpa ityane vakSyamANamabravIjagAda // Page #773 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 712 kaavymaalaa| palAzatAM bibhrati yAtudhAnA ivAkhilA apyanugAmino me / amArireSAM na ca rocate kvacinmalimlucAnAmiva candracandrikA 199 he guro, ma mama akhilA: samastA api anugAminaH sevakAH / 'sahAyo'bhijano'zva. jIvigAmicaraplavAH / sevako'tha' iti hemyAm / mudgalaprasthAnAdayo yavanAH palAzatAM palaM mAMsamaznanti khAdantIti palAzAsteSAM bhAvaH mAMsabhuktvaM vibhrati / mAMsAzinaH santItyarthaH / ke iva / yAnadhAnA iva / yathA rAkSasAH palAdatAM dadhate / ca punarata eva kAraNAdeSAmanucarANAM yAvadyavanAnAmamArijIvadayA na rocate na khadate / lubdhakAnivaitAn jIvAnukampA na prINAti ityarthaH / keva / candradandrikeva / yathA cAndrasya sudhArucezcandrikA kaumudI mAlemlucAnAM caurANAM na rocate / dantAnAmapi candrikA syAt / yathA 'dazanacandrikayA vyavabhAsitam' iti raghau proktamAste / tannirA. sAthai candracandriketi grahaNamatra // zanaiH zanaistena mayA vimRzya pradAsyamAnAmatha sarvathaiva / dattAmivaiH vayAntu yUyamamArimantarmahateva'kanyA // 20 // he pUjyAH, yasmAjIvadayA mudgalAnAM mlecchAnAM na rocate tena kAraNena trikaraNazuddhathaiva dAnAbhiprAyeNa vimRzya amAripradAnayogyadivasAdInAM vicAra vidhAya zanaiH zanairmandaM mandaM mastakairiva dinaiH pradAsyamAnAmetAM zrImadukAmamAre jIvapAlanarUpAM sarvathA sarvaprakAreNaiva yUyamantazcitte dattAmevAvayAntu jAnantu / kAmiva / kanyAmiva / yathA mahatA uttamena / 'amoghA mahatAM vANI' iti vacanAt / tathA ca 'kUrmakulAcalaphaNipatividhRtApi calati vasudheyam / pratipannamacalamanasA na calapuMsAM yugAnte'pi // ' ityapi vacanAJca pradAsyamAnAM khayaM manasi kalpitAM kathitAM vA dattAmiva jJAyate. 'vazyam // iti guroH pura ityagre jIvAmAripradAvakathanam // prAgvatkadAcinmRgayAM na jIvahiMsAM vidhAsye na punarbhavadvat / sarve'pi sattvAH sukhino vasantu khairaM ramantAM ca carantu madvat // 201 // he guro, ahaM kadAcit kasminnapi samaye mRgayAmAkheTakaM na vidhaasye| kiNvt| prAgvat / yathA pUrva zrImanmilanAtprathamaM mRgayAM kurvANo'bhavaM tadvatpunarmaMgayAM vinApi jIvahiMsA niraparAdhavanyaprAmyajantUnAM vadhaM na krissye| kiMvat / bhavadvat / yathA bhavantaH kadAcinmR. gayAM na kurvanti, atha sarvaprANAtipAtaviratatvAsAparAdhaniraparAdhajIvavadhaM sarvathA na vidadhate, ahaM tu gRhamedhitvAddharaNIdharatvena duSTAduSTanigrahapAlanadharmatvAnniraparAdhajIvavadhaM na nirmAsye / atha mRgayAnyasattvavadhaniSedhAnantaraM sarve samastA api jalajAH sthalajA vanajA nagarapAmajAzca matsyAdayo mugAdayaH zvApadA gomahiSameSAdayazca sattvAH prANinaH sukhinaH saukhyabhAjaH vasantu bhavantu / punaH khaira svecchayA ramantA krIDannu / strIbhiH samaM Page #774 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 14 sargaH) hIrasaubhAgyam / ca punaH khaira carantu bhakSaNasaMcaraNAdi kurvantu / triSvapyuktiSu madvat / yathAraM sukhI * varte khairaM rame svecchayA cAmi carAmi vilasAmi ca // iti mRgayAniSedhaH // prAgAgame prAbhRtavatkimeSAM kArya mayA cintayateti citte / pravartitAsau navarojaghasrAmAriH kSitau khelanakautukeMna // 202 // he sUrayaH, kSitau pRthivyAM khelanakautukena krIDAkutUhalena kRtvA asau sarvajanasAkSAkAriNI pratyakSA vA zrImaducitA zrImanimitaprAbhRtarUpA mayA navarojanAmnAM ghasrANAM dinavizeSANAmamAriH koTikAdyAnAmapi jIvAnAM vadhaniSedhaH pravartitA mayA kRtA matsevakaizca kAritA prakaTIkRtA vA / mayA kiM kurvatA / eSAM jaganmAnyAnAM SaTkAyagopAlAnAM sUrINAmAgame Agamane managarasamIpe samavasaraNe prAbhRtavat Dhaukana miva prAk pUrva kiM kArya vidheyam / kartavyamityarthaH / ityamunA prakAreNa citte khamanasi cintayatA vicArayatA // iti navarojanAmAmAripradAnaM guroH // AghATanagarakSoNIzakreNeva tapA iti / dvAdazAbdAcAmlakartujaMgaccandravratIzituH // 203 // yathA dapharakhAnena stambhatIrthe pramodataH / munisundarasUrIndorvAdigokulasaMkaTaH // 204 // guNazreNImaNIsindhoH shriihiirvijyprbhoH|| jagadgururidaM tena birudaM pradade tadA // 205 // . tadA tasminnavasare tena pramuditenAkabbarasAhinA zamadamArjavamArdavAdInAM guNAnAM zreNya eva maNyo ratnAni teSAM sindhoH samudrasya zrIhIravijayAbhidhAnasya prabhoH sUrI-ndrasya ayaM jagadgururidaM birudaM prasiddhi kunAmavizeSaM pradade dIyate sma dattam / keneva / AdhATanagarakSoNIzakreNeva / yathAdhunA 'AhaDa' iti prasiddhasya medapATamaNDalamaNDanasthAdhATanagarasya kSoNIzakreNa bhUmIndreNa rANakena dvAdazasaMkhyAkAni vatsarANi yAvat * AcAmlAnAM tapovizeSANAM kartuH kArakasya jagaJcandranAno vratIzituH sUrirAjasya * tapA iti birudaM dade / punaH keneva / dapharakhAneneva / yathA stambhatIrthe tannagaranAyakena dapharanAmnA khAnena yavanAdhipatinA pramodato harSAtizayataH sahasrAvadhAnino munisundaranAmnaH sUrIndorAcAryacandrasya vAdigokulasaMkaTa iti birudaM dattam // tribhirvize. Sakam // iti jagadgurubirudam // nItvAstokAnbandIlokA-zrImatsUreH pAdopAnte / projjhAMcakre kSoNIzako dehIvAMhovyUhAMstIrthe // 206 // . kSoNIzako'kabbarasAhiH zrImAn sAhivihitasaMmAnadAnakulalakSmIkalito hIra. Page #775 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 714 kaavymaalaa| vijayanAmA sUristasya pAdopAnte caraNasamIpe nItvA AnIya astokAn bahUn bandIlokAn kArAgAranikSiptajanAn projjhAMcakre vandIto niSkaradaNDAn kRtvA mutkalAn muzcati sma / ka iva / dehIva yathA bhavyajIvastIrthe zrIzatrujaye anyatIrthe vA aMhovyUhA. nijaduritasaMghAtAnmuJcati niSpApo bhavet // praNamya te prabhoH padAnavIvadannidaM mudA / munIndra nandatAcciraM suvarNasAnumAniva // 207 // . te bandIlokAH prabhohIrasUreH "dAn / pUjyatvAdbahuvacanam / caraNAnpraNamya khakhazirasA saMspRSTvA mudA pramodena kRtvA idamevaMvidhamavIvadan atizayena bADhakhareNa vA vadanti sma / idaM kim / he munIndra cirAdasmAkaM kArAgAranarakuhakanipAtinAmuddhAra-. kAraka tvaM guro, ciraM galitAvadhisamayaM yAvannandatAt samRddhimAn bhava jIva cirasthAyI bhava / ka iva / suvarNasAnumAniva / yathA merugiriH kalpavRkSAdisamRddhimAMstathA zAzvatasthAyuko'sti tathA tvamapi bhUyAH // iti bandImocanam // : utthAya nizIthinyAM prabhupArdhAtpakSiNAM vimuktikRte| DAvarasarasi sa gatavAndhanavijayaM sArdhamAdAya // .208 // so'kabbarasAhiH prabhupArthAt zrIhIravijayasUrIndrasya saMnidhAnAdutthAya pakSiNAM kelikutUhalakRte khayaMrakSitAnAM vividhavihaMgamAnAM vimuktikRte khayameva vimocanArtha dhanavijayanAmAnaM sUrisacivaM sArdha svena samamAdAya sUrINAM bimbArtha gRhItvA DAvara. nAmni sarasi taTAke gatavAn jagAma // pakSiNastatkSaNAtkSoNicakrendunA paJjarebhyo vimuktAH samastA api / prAptavantaH svanIDaTThamAndhanvinA kArmukebhyaH zaravyaM pRSatkA iva 209 kSoNicakrendunA medinImaNDalacandreNa paJjarebhyaH pakSirakSaNakASThamayAdisthAnakebhyaH tatkSaNAtsarogamanAnantarakAlaM nizIthinyAM vA vimuktA mokSa prApitAH santa: mukulIkRtAH santaH samastAH sarve'pi pakSiNo naikajAtizakuntAH svanIDaTThamAn nijAlayakulAyasthAnadvamAn prAptavantaH samAzritAn keSAMcitsthAnataravaH pareSAM tu bhAvinaH bhAvini bhUtopacArastu vartate eva / ke iva / pRSatkA iva / yathA dhanvinA dhanurdhareNa kArmukebhyaH kodaNDebhyaH pRSatkAH zarAH kSiptAH santaH zaravyaM lakSyaM vedhyaM prApnuvanti // . te'pi patnIparIrambhiNo bhASitairbibhrataH saMmadaM sUrimityUcire / tvadrAismAbhirApe yathA nivRtistvaM labhakhAziSA nastathA nirvRtim 210 patnI khajAyAM pakSiNI parIrambhante AliGganti ityevaMzIlAste pakSiNo'pi saMmadaM bandhanAgamanAtparamAnandaM bibhrato hRdi dhArayantaH santaH bhASitaiH svasvabhASAbhiH sUri hIravijayayatIndramityamunA prakAreNa Ucire proktavantaH / iti kim / he prabhoM, yathA Page #776 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 14 sargaH] hIrasaubhAgyam / yena prakAreNa tvadvirA zrImadIyayA vAcA vacanena asmAbhirniti khairaM saMcAritArUpaM sukhamApe prAptaM labdham / tathA tena prakAreNa ammAkamAziSA maGgalazaMsakavAcA tvaM nivRti mAnasikaM saukhyaM muktisukhaM ca labhakha prApnuhi / prAyo'vyaktAnAmAzIrvAk phalepra. hirbhavettenAvazyaM tvaM niti lapsyase // iti pakSimocanam // trijgjjngiiymaanyaanugto'dvaityshHshriyaalyeN| bharatAvanibhRjjayazriyA puri cakrIva tataH sa jagmivAn // 211 // tato bandImocanAnantaraM sa hIravijayasUriH Alaye vasatau upAzraye jagmivAn gacchati sma / kiMbhUtaH / trijaganane: surAsuranaranikaraigIyamAnayA gAnagocaraM nIyamAnayA advaitayA na vidyate dvaitaM yugalaM sadRzopamAnaM yasyAH sA tayA asAdhAraNayA yazaHzriyA kIrtilakSmyA anugataH sahitaH / ka iva / cakrIva / yathA bharatakSetrasya avanibhRtAM dvAtriMzatsahasrapArthivAnAM jayatriyAnugataH granthakarturbharatakSetrasthAyukatvena bharatakSetrasyaiva nAmAnItam / cakrI. cakravartI bharatAdisArvabhaumaH puri kharAjadhAnInagare gacchati / atrAparaM pAThAntaramapi-'trijagajjanagIyamAnayAnugataH sUrizazI yaza:triyA / vasati sudRzA navoDhayA pariNIteva tato vyabhUSayat // ' trailokyalokagIyamAnayA yazaHzriyA sahitaH sUrizazI vasatimAlayaM vyabhUSayadalaMkaroti sma / yathA pariNetA pANigrahaNakartA navoDhayA tatkAlapariNItayA sudRzA mRgalocanayA sahito vasatiM vAsa. saudhaM vibhUSayati // athAmAripravartanam- . prAvartayatpunarbhuvo bhAkhAnamArimaGginAm / . mUrdhAbhiSiktavannijAmAjJAmazeSamaNDale // 212 // . bhuvo bhAvAn atyutkaTapratApavattvena pratipakSakSoNIkSilakSANAM kalpAntakAloddaNDacaNDamArtaNDamaNDalavahuHsaho'kabbarasAhiH punaharivijayasUrerAlaye pAdAvadhAraNAnantaraM khayaM ca azeSamaNDale khAyattIkRtasamastajanapadabaje azeSAzca te maNDalAzcAzeSamaNDalAH, azeSamaNDalAnAM maNDalamazeSamaNDalam / 'sarUpANAmekazeSaH', sarUpANAM sadRzAnAM zabdAnAM madhye eka eva ziSyate rakSyate nAnya iti ekamaNDalazabdasya lopaH / atha vA madhyamapadalopI samAsaH zAkapArthivAdivat / aGginAM prANinAmamAriM vadhaniSedhaM prAvartayat pravartayati sma / kiMvat / mUrdhAbhiSiktavat / yathA zreSThisenApatisacivapurohitasAmantAdibhirabhiSiktaH saptAGgarAjyAdhipatibalanyAyazaktikalitaH pRthvIpatirazeSamaNDale nijAmAtmIyapitRpradatte nikhile deze AjJAM pravartayati // tatra ca vyatikare'TavIviyadvAricAriyuvajAnijanminAm / saMkathA virahadAvavArimugmAlikA iva mitho'tra jajJire // 213 // Page #777 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| caM punaramAriH pravartitA, atha ca sakalasattvAnAM midhazca vArtA pravRttA iti cazavdArthaH / tatra ca vyatikare tasminnevAbhAripravartanasamaye atrAkabbarabhUmaNDale jagati vA aTavyAmaraNye / upalakSaNAdvanagrAmAdisaMgrahaH / tathA viyati AkAze, tathA vAriNi sa. lile caranti paryaTanti ityevaMzIlA: etAvatA vanacAriNo mRgAdayaH zvApadAH / yadukkaM pANDavacaritre-'kAntAre'tra kRtAnto'pi zvApadAnAmanApadAm / tvatputrabhIto naiteSAM prabhavatyapatyave // ' iti / yadyapi haimyAm 'pazustiryakcare hiMsre'sminvyAla: zvApado'pi' ityuktam , tathApi anyatra vanyajIvAH sa'pi zvApadA evocyante iti / viyaJcAriNo mayUrAdayaH pakSiNaH, tathA jalacAriNo mInAdayaH, tathA yuvatistaruNI jAyA patnI yeSAm / 'jAyAyA niG / jAyAzabdasya niGpratyayaH / tathA lopo vyorvali' iti sUtreNa yakArasya lopaH / puMvadbhAvaH strIpratyayasya terlopaH / yuvajAnayaH taruNItrIkAH tA. dRzA ye janmino jIvAH adhikArAtpumAMsa: teSAM mithaH parasparaM strIbhiH sArdha saMkathA vArtAH / tvatsaMkathApi jagatAM duritAni hanti' iti. bhaktAmarastave / 'saM. kathA vArtA' iti tadvRttiH / jajJire jAtAH pravRttAH / utprekSyate-virahaH strIbhatroMH itaretaraM viyogaH sa eva dAvo dAvAnalaH tatra vArimucAM meghAnAM. mAlikA dhoraNayaH kAdambinya iva // atha prathamaM vanacAriNAM vArtAkApyAcakhyau priyamiti kariNI kiM matto madyapa iva ramase / no jAnISe mRgayumiva nRpaM hantAraM tadraja gaja gahanam // 214 // kApi anirdiSTanAmA kariNI hastinI priyaM kariNamityamunA prakAreNa ,Acakhyau va. dati sma / kimAcakhyau tadevAha-he priya hastin , madyapo madirApAyIva matto'tikSIvaH san ramase mayA saha krIDasi yadyasmAtkAraNAt tvaM mRgayumiva prabalAkheTakakAriNamamuM nRpamakabarasAhiM te tava hantAraM ghAtakaM no jAnISe no vetsi kaakuuttyaa| tattasmAtkAraNAt he gaja 'jIvannaro bhadrazatAni pazyet' iti vacanAt gahanaM girigahvaraM prati vraja mAraNabhayAtpraNazya yAhi // so'pyavakkariNi mA bibhIhi naH sUrizAsanavazAnna hanti sH| kiM tvanekapatayo raNeSu madgotriNAmupakRtismRteriva // 215 // so'pi gajo'pi avak vyAcaSTe AkhyAtavAn / he kariNi, bhIrutvAt bhIrukakha. bhAvatvAt ca mA bibhIhi manasi bhayaM mA naya / sa: akabbaraH sUreharivijayaguroH zAsanasyopadezasya kzAdAyattatvAno'smAna naiva hanti vyApAdayati / utprekSyate-a. nekAn bahUn pAti rakSatItyanekapastatveneva utAtha vA raNeSu saMprAmAGgaNeSu magotriNA madvaMzyAnAM madekavaMzAnAM dA gajAnAmupakRteH paradalavidalanAdyupakArasya smRteH saMsmaraNAdiva // iti gajamidhunAlApaH // Page #778 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 717 14 sargaH) hIrasaubhAgyam / iti kAciduvAca hayadviSatI pramadaM priya muJca sacinta iva / bhujamUrdhavirodhitayeva yataH praNihantumanA ayameti nRpaH // 216 // kAcit hayadviSatI vanakhaNDamahiSI / 'mahiSo yamavAhanaH / rajasvalo vAharipuH' iti haimyAm / ityamunA prakAreNa uvAca bhASate sma / iti kim / he mahiSa priya, sacinta ivAtyArtiyukta iva pramadamAnandaM muzca tyaja / yataH kAraNAt praNihantumanAH tvA ghAta. yitukAmaH ayamatibhayAtpratyakSa iva lakSyate sAkSAdakabbaraH nRpo rAjA sametyAyAti / utprekSyate-bhujamUrdhavirodhitayA skandhazrIspodbhUtavairitveneva / 'skandhayoM vRSaratAkSa. skandhopamaH' iti kAvyakalpalatAyAm // ityavakso'pi kAnte'dhRtiM bhUpatermA kRthA yannidezena sUrIzituH / so'pyavadyena nazcakSuSA nekSate yAnabhAvena bibhyatkRtAntAdiva // 217 // so'pi hayadviSan mahiSo'pi ityamunA prakAreNa avak jagAda / he kAnte sairabhi, bhUpaterakabarAtsakAzAdadhRtimakhAsthyam / bhIti mityarthaH / mA kRthA mA kuryAH / 'mADi luG,' mAGyoge luG syaat| 'mA kArSIt / luGzabdena bhUte siH' iti prakriyAkaumudyAm / tathA ca hemacandraH-'mA kArSItko'pi pApAni mA ca bhUH ko'pi duHkhitaH' iti vaca. nAdbhaviSyadarthe bhUte siprayogaH / yat yasmAtkAraNAt sUrIzituH hIravijayasUrIndrasya nidezenAnuziSTayA no'smAnavadyena pApenAsamIcInena cakSuSA netreNa nekSate na pazyati kiM punarvadhecchayA tanmA zaGkakha * / utprekSyate-yAnabhAvena vAhanatvena kRtAntAdvi.bhyadiva / svavAhanaparibhavaM vibhAvya mamopari mA kupyAdityantakAdyaM prApnuvanniva // iti mahiSamithunAlApaH // : kApi priyaM vadati vAraNavairiNIti zeSe sukhaM kathamaho girigahareSu / hantA nRpastava kalatrakalatRlakSmI. . spardhAkrudhA nijagajAritayAtha vA kim // 218 // ___ kApi vAraNavairiNI gajadveSiNI siMhI priyaM svabhartAraM paJcAnanaM prati iti vadati / iti kim / aho kAnta kesarin , girigahareSu bhUdharANAM kaMdareSu ghananikuJjeSu vA yathA syAttathA kathaM kena prakAreNa zeSe khpissi| yasmAdityadhikArAtprAktanameva sarvatra gRhyte| kAraNAnnRpo'kabbaro mRgayArasikatayA tava bhavato hantA ghAtako vyApAdayitA vrtte| utprekSyate-kalatrANAM vapatnInAM kalatralakSmyA kaTitaTIzriyA saha spardhA saMgharSastasyAstayA vA yA krudh kopastena kim atha vA nijA AtmIyA ye gajA raNakaraNadhurINA vAraNAsteSAmaritvena kiM zatrubhAveneva // Page #779 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 718 kaavymaalaa| siMho'pyAkhyatkuru mA bhIru bhItiM nAyaM hanti vratizArdUlazAstyA / yadvA zauryAdalitadveSinAgAnhanyAduccaiHzirasaH saMzritAnkaH // 219 // _siMhaH kaNThIravo'pi AkhyadvabhASe / he bhIru he kAnte kesariNi, tvaM bhItimAtaGka mA kuru / 'piba vodaca cArulocane yadatItaM varagAtri tadgatam / na hi bhIru gataM nivartate samudAyamAtramidaM kalevaram(2) // ityuttraadhyynvRttau| yasmAddhetotizArdUlasya munipaJcA. nanasya hIraguroH zAstyA AjJayA zikSayA vA ayaM sAhiH asmAna hanti na ghaaNtyti| yadvA atha vA vadhavidhAnAbhAve hetumapyAha-zauryAnijazUratvena dalitA vyApAditA dveSiSu vipakSeSu nAgA mukhyA ye dveSiNo nijanikRntanajanitAmitadveSitvena vairiNo nAgA hastino yaistAn tathA uccaiHziraso mahAtmano mahadhikAnvA parvatAMzca tuGgazRGgAn zailAMzca saMzritAn pRSThalagnAn sevamAnAn vA ko hanyAtko'pi vyApAdayet / api na ko'pi / yadukaM bhaktAmarastave-'hariNAdhipo'pi nAkAmati kramayugAMcalasaMtritaM te // vapuSA kuruSe kimabhyasUyAM smayamAnAsanazAkhizAkhayA tvam / kimavaiSi na bhUvRSaiti hantuM dayitaM dvIpinamityuvAca kAcit // 220 // kAcidyAghrI dayitaM skhabhartAraM dvIpinaM vyAghramityuvAca iti jajalpa / iti kim / he nAtha dvIpin , smayamAnA vikasanto ye asanazAkhinaH pItasAlA 'vIu' iti nAmnA siddhAstaravasteSAM zAkhayA saha vapuSA khazarIreNa kimabhyasUyAmIyoM kuruSe / asanazAkhAnAM vyAghrasya tulyatvenopamAnaM dRzyate / yathA raghuvaMze-'vyAghrAnabhI / phullAsanA. praviTapAniva' iti / kimiti prazne / he dvIpin , tvaM kiM nAvaiSi na jAnAsi / yatkAraraNAdbhavRSA pRthvIpuraMdaraH sAhistvAM hantumetyAgacchati // ramasva sasukhaM yoSe yadasmAnna hanti yatijambhAregirA sH| mudA pibati yanmAM puNDarIkaM sudRSTiriva zailaM puNDarIkam // 221 // vyAghrIpatirapi khAM dvIpinIM priyAM pratyuvAceti saMbandhaH / he yoSe dvIpini vyAdhi, saha sukhena vartate yattatsasukhaM saukhyasahitaM yathA syAttathA ramakha svecchayA mayA saha vilAsaM vidhehi / yatkAraNAtso'kabarasAhiH yatijambhArermunimaghonaH girA vAcA asmAnAtmanAM yAvajjAtI hanti na hinasti / he vyAghri kAnte, asau kSoNIndraH tatsUrivAkprapazcaikakAraNAnmAM puNDarIkaM mudA harSeNa macceSTAzauryAdyavekSaNodbhutapramodena pibati / atha vA garbhitopamA / puNDarIkamiva sitAmbhojamiva agnidiggajamiva smi. tasahakAramiva vA ikSuvizeSamiva vA RSabhakhAmiprathamagaNadharamiva vA bhavyaH sAdaraM pazyati / 'puNDarIkaM sitAmbuje sitacchatre ca bhessje|' 'puNDarIko'gnidiggaje sahakAre Nadhare rAjalAhau jagakhare gajajvare'pi pratyantare' ityavacUrNau / 'kauzikAntare vyA ' Page #780 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 14 sargaH) hIrasaubhAgyam / 719 ityanekArthaH / ka iva / sudRASTeriva / yathA samyagdarzavAn zrAddhaH puNDarIkaM zailaM zatrujayaM parvataM prIyA pibati gacchannAgacchan valitagrIvaM muhurmuhuratRpta iva prekSate / caitrapUrNimAyAM paJcakoTImuniparivRtapuNDarIkagaNadharasya mokSagamanAt ! puNDarIka iti nAmAdrirapyAsIt / tathA ca haimanAmamAlAyAm-'atha vyAghro dvIpo zArdUlacitrako / citrakAyaH puNDarIkaH' ityekArthAnyeva nAmAni dRzyante / vRttAvapi tathaiva vyAkhyAnAt / tathA ca zatrujayakalpe zatrujayanAmasu-'vimalagirimuttanilausittuMjosiddhakhittapuNDariu' iti // iti vyaaghrmithunaalaapH|| potriNI vadati kAcana dayitaM kiM nikhelasi niSadvara sukhitH| rudra eSa nihaniSyati makhavattvAM vicintaya tadAyatikuzalam // 222 // kAcana potriNI kAnanasUkarI dayitaM vanasUkaraM prati vadati / kiM vakti tadevAhahe varAha niSadara jambAla, sukhitaH saukhyayuktaH san kathaM nikhelasi mayA samaM khaira krIDAM kuruSe / yatkAraNAdeSa pratyakSaH pratyahamAkheTakAgamanena smRtigocarIkaraNAtpratyakSa eva lakSyate / Agato'kabbaraH rudrazcaNDastvAM sukhanikhelinaM bhavantaM nihaniSyati nitarAM ghAtayiSyati mRgayAkrIDArasAvezAtkimapyagaNayanpramathayiSyati / kiMvat / makhavat / yathA rudreNa zaMbhunA makho nAma daityavizeSo nihataH / tattasmAtkAraNAt tvamAyatikuzalamuttarakAle dIrghadarzitAmAzrityAne AtmanaH kuzalaM cirajIvitAM nirvighnatAM vicintaya vimRza // pAtAlAvaTakoTarAntarapatatpAthodhinemirmayA daMSTrAyAM yadadhAri dhenukabhido bhAgIbhavadvamaNA / . bhUbhRttvAdiva gotriNaM na minuyAddhAtrIdharaH potriNi zrImatsUrigirA zubhaMyuriva tatsvairaM caretyAha saH // 223 // sa potrI potriNImityAha brUte sma / iti kim / he potriNi varAhi, tatkAraNAt zubhaMyuH zubhasaMyuktA kalyANavatI tvaM khairaM svecchayA cara sNcr| itastato yAhi kaM. dAnmustAMzca khAda bhakSaya / yadyasmAtkAraNAt he potriNi sUkari, zrImatsUrigirA zrIhIravijayasUrivAcA dhAtrIdharo'kabbaro mAM na minuyAna ghAtayet / utprekSyate-bhUbhRttvAt dharaNIdhArakatvAt gotriNaM khajanamiva / yato mahAtmA sarvathA khazaktyA svajanaM rakSatIti rItiH / atha bhUbhRtvameva darzayati-yatkAraNAt pAtAlamadholokaH sa evAvaTa: kUpaH tasya koTaro'dhobhAgavartI mahAgatastasyAntare madhye patantI yAntI pAthodhinemirAsamudrAntakSitirdhenukabhido viSNorbhAgIbhavat aMzarUpeNa jAyamAnaM varma zarIraM yasya tAdRzena mayA mahIvarAharUpeNa daMSTrAyAM dADhAmadhye adhAri / zrUyate ca zAstre -purA pAtAlaM pravizantI kSitirviSNunA varAharUpeNa khadaMSTrAyAM dhRtA iti // iti varAhamithunAlApaH // Page #781 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| iti pRSatI zaMsati dayitaM khaM kimu jitakAsIva vigatabhItiH / svayuvatijaGghApratibhaTabhAvAdiva tava hantA yadavanikAntaH // 224 // pRSatI mRgIvizeSAkhaM dayitaM preyAMsamAtmIyaM pRSataM prati zaMsati kthyti| iti kim / he priya, tvaM jitakAsIva jitAhavaH vijayIva kimu kathaM vigatabhItinirmuktabhayo vrtse| yatkAraNAdavanikAnto'kanbarasAhiH tava bhavato hantA vyApAdayitAste / mRgayutvena tvAM haniSyatItyarthaH / utprekSyate-khasyAtmano yuvatInAM taruNInAM strINAM javAnAM pratibhaTabhAvAdvaivaravairitvAdiva / jalyo mRgajabopamA yogazAstravRttyAdiSvAste atastadutpre. kSA / 'pRSatImaspRzatI tadIkSaNe' iti naiSadhe // pRSaditi kAntAM nigadati bhUbhRdrativibhuvAcA vyathayati nAsmAn / nijakajanetrAnayanasakhitvAccharaNagatatvAduta kimu rAjJaH // 225 // pRSanmRgavizeSaH kAntAM khapriyAM pRSatI prati iti nigadati jalpati / pRSavatpRSacchabdo'pi yathA jalabinduvAcI 'pRSatpRSatavipnuSaH bindau' iti, tathA mRgavAcyapi dRshyte| yathA 'pRSatkizorI kurutAmasaMgatam' ityapi naiSadhe / iti kim / he priye pRSati, vrativibhormunIndrasya vAcA vANyA kRtvA bhUbhRdrAjA asmAnmRgajAtIrapi na vyathayati naiva pIDayati / utprekSyate / nijakajanetrANAmAtmIyAnAM kamaladalalocanAnAM taruNInAM nayanakAntAyatAnAM sakhitvAnmitratvAdiva / utAya vA rAjJaH candrasya zaraNagatatvAtkimu rAjJo'GkasthAyukatvAdiva // iti mRgamithunAlApaH / iti vanacarAH // kApi mayUrI lapati patiM kiM kekAGkitatANDavakelIm / vyAtanuSe manuSe no mAnuSapUSaNamenaM khAsahajam // 226 // kApyajJAtAbhidhAnA mayUrI kekinI pati khabhatra prati vadati / he kekina priya, kekayA zikhaNDisaMbandhizabdavizeSeNAGkitAM kalitAM tANDavakelI nRtyavilAsaM kiM kathaM vyAtanuSe vistArayasi / he nAtha, enaM mAnuSapUSaNaM manujeSu pratApavattvena vibhAkaraM sva. syAtmano'sahajaM paripanthinaM no manuSe na jAnAsi iti kAkUktiH / api tu jAnIhi // viSTapajIvanavAridharairiva maitryAdvA shitiknntthtyaa| sUrigirA na nihanti nRpo'smAnmecakinaucyata kAnteti // 227 // mecakinA mayUreNa kAntA khapreyasI mayUrI ityaucyata idaM nigadyate sma / he kAnte he zikhini, sUrehIravijayagurogirA dayopadezavAcA nRpaH pAtisAhirasmAnna nihanti naiva yamAtithIkaroti / utprekSyate-diSTapAnAM jagajantUnAM jIvanaijIvitavyahetubhirvAridharai dhaiH saha maitryAtsauhArdAdiva / atha vA zitikaNThatayA nIlakaNThatvenevezvaratayA iva // iti myuurmithunaalaapH|| Page #782 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 14 sargaH] hIrasaubhAgyam / 721 Uce kApi pikaM pikIti virahivyAmohajenAMhasA prAdurbhUtamivAvayAsi damanaM na kSoNisaMkrandanam / sa smAheti gurogirA dvijatayevAsau svalIlAvatI lIlApaJcamagItipAThakatayA vAsmAnna hanti priye // 228 // kApi pikI kokilA pikaM khakAntaM kalakaNThamityUce bhASitavatI / he jIvitanAyaka pika, kSoNisaMkrandanaM bhUmijambhArArAtimakabaraM damanamAtmanAM nivarhayitAraM prAdurbhUtaM prakaTaM jAtaM nAvayAsi na vesi / utprekSyate-virahiNAM viyoginAmatyanuraktAtmayuvatIbhiH samaM vizleSavatAM pravAsinAM janAnAm / atha vA pravAsipriyApAMsulAmahilAlokAnAM vA vyAmohajena virahotpAdanoddhRtAtucchamUrchasaMtApajanitenAMhasA / yaduktam'koilimadhurIbhASioM vavani kuhu kuhai / jasakApiu paradesa kihi yaDADahaki hai // bharabhAdukIrAtinayanajharalai tuhai / dAdhAuparilUNavavIhAde tuhai // ' ityukteH / pApenevAgataM no jaaniisse| yatkhairaM matto mayA ramase iti prAguktAdadhyAhArya tata ityukteranantaraM sa vanapriya Aha sma abravIt / he priye, asau sAhirgurohIrasUregirA vAcA asmAna hanti na pramApayati / utprekSyate-dvijatayA braahmnntvenev| brAhmaNo hi lokeSvavadhyaH / catasaSu hatyAsuM prathamahatyAtveneti / 'dvijaH pakSI brAhmaNazca' ityanekArthaH / vAtha vA khasyAtmano lIlAnatInAM vilAsinInA lIlayA vilAsena kalitaM yatpaJcamarAgopacitagAnaM paJcamadhvanitaM tasya pAThakatayA adhyApakatveneva vA sAhihariNIdRzaH paJjarAntarasthAyukakelIpikanikaramAkandama maJjarIvrajAkhAdodghaTitAkuNThakaNThakuharasamuccaraccArupa'zcamakUjitAkarNanAttadanuguNaM gAyantItyarthaH // iti kokilamithunAlApaH // * khAM patnI tAmracUDo darataraladRzaM hantumabhyeti bhUmI.. bhAsvAMstvAM mAmapIti prakaTitavacasaM dhIrayannityavAdIt / mA bhUstvaM bhUribhIterbhavanamiha jagadbodhakartRtvazakti vyaktipremAtirakAdiva vibhuvacasA dhvaMsate nAyamasmAn // 229 // .. tAmracUDa: kukkuTaH khAM svakIyAM patnI kukkuTAM kAntAM dhIrayannAzvAsayan sanityavA dIt nigaditavAn / kiMbhUtAM patnIm / he prANezvara he tAmracUDa, bhUmIbhAkhAnakabbarasAhiH tvAmapi punarmAmapi hantuM kInAzasakAzaM netumabhyeti Agacchati ityamunA pra. kAreNa prakaTitavacasaM udIritaM bhartuH puraH kathitaM dInavacanaM yayA / ata eva punaH kiMbhUtAm / dareNa kRtAntaniketAtithIbhavanabhayena tarale capale dRzau yasyAstAdRzam / dhIrAM karoti dhIrayati iti dhIrayan nirbhayAM kurvan / tatkathaM tadevAha-iti kim / he prANapriye he kukkuTi, tvaM bhUribhIteH pravalatamabhayasya bhavanaM sthAnaM mA bhUrbhava / yato vibhuvacasA jIvadayopadezAdayaM bhUmAnAsmAn dhvaMsate na ghAtayati / utprekSyate 91. Page #783 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 722 kaavymaalaa| iha bhUmibhuvane jagatAM vizvajanAnAM yo bodhaH pratibodhanaM suptotthApanaM pratibodhadAnaM jAgaraNaM satpathasthApanaM vA tasya kartRtvaM tasya zaktiH sAmarthya tasyA vyaktiH prakaTatA / atha vA zatyA kRtvA vyattayA sphuTatayA yaH premAtirekaH nehAtizayastasmAdiva // iti kukkuTamithunAlApa: // Uce haMsIti haMsaM kimu tava nRpate tirabhyeti nAnta rhantA te yanmRgAkSIlalitagatiparispardhibhAvAdivAsau / so'pi smitvA zazaMsa zrutasurasudRzo vizvakartuzca jAne yAnatvAnmAM na kazcidratipativacanAdIzvaraH syAnnihantum // 230 // haMsI marAlI haMsaM sitacchadamityUce bhASitavatI / iti kim / he hasa priyatama mAnasavAsin , tava bhavato'ntarhRdayamadhye nRpateH sakAzAt bhItirbhayamapi nAbhyeti nodeti / yatkAraNAt asau sAhistava hantA pramApayitAste / utprekSyate-mRgAkSINAM khasAraGganayanAnAM strINAM lIlAlalitAbhirmantharabhAvamaJjulAbhigatibhirgamanaiH saha parispardhibhAvAtsaMgharSitvAt iva / tataH sa haMsaH smitvA kimapi hasitvA svasahacarI cakrAGgIM prati zazaMsa avadat / he vArale, vratipateH sUrIndrasya vacanAdvAkyAnmA prati kazci. nihantuM ghAtayituM na IzvaraH syAt na samartho bhavet / utprekSyate-zrutasurasudRzaH sarakhatyAzca punarvizvakarturbrahmaNo'pi yAnatvAdvAhanabhAvAdiva / atra jAne ivArthe / iti haMsamithunAlApaH / / rathAGgI rathAGgaM jagAdeti dUrAtprayAhi priyAsmAviSatkAlarAtreH / yato rAjavidveSitodItakopAtirekAdasau tvAM haniSyatyavazyam // 231 // rathAGgI cakravAkI rathAGga svasahacAriNaM kokamiti jagAda kathitavatI / iti kim / he dvandvacara prANanAtha, dviSatAM vairiNAM kAlarAtraiH kalpAntakAlAntyanizAsadRzAt / yasyAM nizAyAM surAsuranarAdayaH sarve'pi kSayaM yAsyanti na ko'pi carAcareSu sthAtA iti zaivamate / jainamate tu nikhilA bharatabhUrmanuSyariktA bhAvinI SaSThArake sarve'pi manughyacatuSpadapakSiNastu vilavAsinaH iti vahirbhuvo'nusAriNyapi kAlarAtrireveti / tato bahudvipadacatuSpadapakSikSayaMkarAdasmAnnRpatestvaM dUrAt dUraM viprakRSTabhUbhAge prayAhi / khaprA. dhAraNAyetyadhyAhAraH / gaccha / yataH kAraNAt rAjJA svayaM rAjatvAt svena candreNa ca saha yA vidveSitA vairibhAvastasyAH sakAzAdudItaH prAdurbhUto yaH kopAtirekaH krodhAtizayastasmAdiva tvAM rAjavirodhinaM bhavantaM avazyaM nizcitaM haniSyati // prAhetyasau mAM sa nRpaH kRpAvAnna hanti jAne nijayauvatasya / ratotsavocchrAsitakaJcukeSu kuceSu saMcAritacittavRttiH // 232 // asau cakravAkaH khAM preyasI prati nirAtaGkaH san prAha babhANa / iti kim / he Page #784 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 14 sargaH ] hIra saubhAgyam / 723 jIvitavallabhe dvandvacAra cakravAki, kRpAvAn zrIhIrasUrIndradharmopadezazravaNAt kRpAka'litacetobhUtaH sa nRpo'kabbara sAhiH mAM naiva hanti nizumbhati / ahamevaM jAne vedmi / utprekSyate ityarthe jAne / nijayauvatasya svataruNaramaNIgaNasya ratasya saMbhogasyAnandamayasamayatvAdutsava ivotsavaH tatroccvAsitaH uccaiH kRto hRdayAduttAryAnyatra kSipto vA kaJcuko nicolo yebhyastAdRzeSu kuceSu pInaprottuGgapayodhareSu saMcAritA saMkrAmitA cittavRttirantaHkaraNavyApAro vartanaM vA yena tAdRza iva / vigalannicolacArulocanoccakucakalazasmaraNAttattulyatvenAsmAnnAyaM nihantItyarthaH / jAne jJAnArthe ivArthe vA // iti cakravAkamithunAlApaH // priyAzcakorAnapi khaJjarITAnvadantyadastiSThatha kiM sukhena / purA hi badhnAti vadhUvilocanazriyo'dhamarNAnbhavato yato nRpaH // 233 // cakorAn jyotsnApriyAn khaJjarITAn khaJjanAn prati priyAsteSAmaGganAH cakoryaH tathA khaJjarITacaTulalocanA: ada etadvadanti nirdizanti kathayanti / tadevAha - he priyAH, sukhena zarmaNA nizcintatayA vA kiM kathaM prazne tiSThatha vasatha vA sthitA vA / yataH kAraNAda * dhUnAM nijayuvatInAM vilocanAnAM cArucaJcalavicitranetrANAM zriyo lakSmyA adhamarNAn grAhakAn bhavato yuSmAn nItinipuNo nRpo'sau purA badhnAti vatsyati bandhaM prApayiSyati gRhItaM pazcAdadadAno'dhamarNaH samarthena uttamarNenAvazyaM nigRhyate iti lokavyavahAraH // itthamamI prati dayitAH procurmA sma bhayaM manasApi jihIdhvam / yena sapakSatayeva na pazyetsUrigirAbhimukhaM nRpatirnaH // 234 // * amI cakorakhaJjarITAH patatriNaH dayitAH svasvapriyAH prati itthamamunA prakAreNa procurvyAcakSate sma / itthaM katham / he kAntAH, yUyaM manasApi svacittenAMzamAtramapi bhayaM sAdhvasaM mA sma jiddIdhvaM mA gacchata / yena kAraNena sUrigirA gurordayopadezapradAnazravaNena nRpatirnAsmAkamabhimukhaM kudRSTayA ghAtavArtA tu dUre tiSThatu viruddhadRzApi saMmukhaM . pazyennAvalokayet / utprekSyate - sapakSatayeva saha pakSeNa parivAreNa vartante ye te sapakSAstattathA / 'je parivArai aggalA te gaJjaNAM na jAi' iti vacanAt / pakSaiH pakSakakSAkAribhirmitrAdibhirvA vartante ye athavA samAnaH pakSo gotraM yeSAM te sagotrAH / ' pakSo gotre parIvAre pakSatau ca' ityanekArthaH / teSAM bhAvaH sapakSatA tayA pakSayuktatvena ekagotratvena vA / bahupakSo hantumazakya ekapakSazca hantumayuktaH // iti cakorakhaJjanamithunAlApAH / iti khacarAH // nyagadadanimiSInaM mInametatkimu ramase ramaNIsakhaH sukhena / anaya nayapayodhipAradRzvA kimu kulavairitayA haniSyati tvAm // 235 // Page #785 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 724 kaavymaalaa| __ animiSI matsyI ina khakAntaM mInaM matsyamiti nyagadadAcalyo / he mIna, ramaNI. sakhaH bahusnIkatvena khAnyanArIkalitaH kimu kathaM ramase salile svecchayA krIDasi bahu. matsyIbhiH sArdhe vilasasi / kena / sukhena zarmaNA / nirapAyaM krIDAniSedhahetumAha-he anaya, na vidyate nayo nijakulakSayakAritvena nyAyo yasmin / 'matsyagalAgalinyAya jeha jeha nai pahucai te hanai khAya' iti lokavArtA / tathA nyAya evAgAdhatvAtpayodhiH samudrastasya pAradRzvA pAragAmI nItibhiH rAmacandro bhUpatistvAM bhavantaM haniSyati kR. tAntaniketanAtitheyIM grAhayiSyati / utprekSyate-kulasya khavaMzasya vairitayA saMhAra. katvena kimu yaH kulasaMhArakRtso'vazyaM khAMhasaiva nihanyate / tathA coktaM naiSadhe-'abalakhakulAzino jhaSAnnijanIDadrumapIDinaH khagAn / anavadyatRNArdino mRgAnmRgayA. ghAyanabhUbhRtAM natAm' iti zaivapurohitamatrivacasA nRpastrayANAmapi mRgayAM karoti // timiriti kAntAM madanavinodI vadati munIndorvacanavilAsAt / .. animiSabhAvAdiva vinihantuM dharaNisudhAMzuH prabhavati nAsmAn // 236 // madanena kAmena madanAdanahodayAdvA vinodo vilAsaH svecchayA . vividhaceSTA kAmakrIDA suratAdirvA asyAstIti madanavinodI timirmatsyaH kAntAM vapremavatIM lIlAvatI matsyI prati iti vadati jalpati / he priye, munIndoH sAdhusudhAkarasya vacanavilAsAtkRpAprapazcAzcitavAcAM vaicitryAt dharaNisudhAMzuracalA cakracandramAH sAhirasmAnvini hantuM na prabhavati na samarthI bhavati / dharaNizabdo ikho'pi dRzyate nATakazAstre / yathA'prAcImAge dharaNivirahiNi krAntamudre samudre' ityAdi / tathA ca vAgbhaTAlaMkAre-'mudA yasyodgItaM saha sahacarIbhirvanacarairmuhuH zrutvA heloddhRtadharaNibhAraM bhujabalam / darogacchadda karanikaradambhAtpulakitAzcamatkArodrekaM kulazikhariNaste'pi dadhire // ' iti / utprekSyate-animiSabhAvAddevatvAdiva / 'animiSo devamInayoH' ityanekArthaH / devadevyo hi manuSyeNa hantuM na zakyante // iti matsyamithunAlApaH // vyAdhena vedhIkRtakAyayaSTI mRgIva ttsaadhvsdhaavmaanaa| trAsAtimAtrAsthiranetrapatrA vAdAlabAletyalapatpriyaM svam // 237 // vAdAla: sahasradaMSTaH matsyavizeSastasya bAlA strI khaM priyamAtmIyaM vallabhamityalapannigadati ma / kiNbhuutaa| dhAvamAnA palAyamAnA praNazyantI / kena / tatsAdhvasena tasmAnmR. gayo rAjJo bhayena kInAzadAsIkaraNAtaGkena / punaH kiMbhUtA / trAsAdAkasmikabhayAdatimAtramatizayenAsthire caJcalatame netrapatre vilocanadale yasyAH / keva / mRgIva / yathA vyAdhena lubdhakena vedhIkRtA zaravyA vihitA / 'ruSA zaravyAkaraNe divaukasAm' iti naissdhe| yakArasahitasyApi ccipratyayaH / kAyayaSTI tanulatA yasyAH tAdRzI mRgI sAraGgI vyAdhasya bhayena praNazyantI trAsAnnitAntataralalocanA syAt / / Page #786 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 14 sargaH] hIrasaubhAgyam / 725 vAdAlI kimAlalApa tadevAhavAdAla kuddAlavadAnane kiM daMSTrAH sphuTIkRtya sukhena zeSe / gambhIratAbhizculukIkRtAbdhestvadbhAnusUnuryadupaiti bhUpaH // 238 // he vallabha vAdAla sahasradaMSTra, Anane khamukhe kuddAlavadbhUkhananopakaraNavizeSAniva / 'kodAlAH' iti loke prsiddhaaH| daMSTrA dADhAH sphuTIkRtya vikAzya sukhena jalazayena kiM kathaM zeSe nidrAyamANo vartase / yatkAraNAt tvadbhAnusUnuH tava bhavato bhAnorAdityasya sanurnandano dharmarAjo vartate tvadvadhakaH akabbara upaiti samAgacchati / so'lapat-bhadre, ahaM samudramadhye, tanmAM kathaM mArayiSyati / ata eva sA vakti / kiMbhUtaH saahiH| gambhIratAbhiH khagAmbhIryaiH culukIkRtaH gaNDSamAtrAmbhovihito'bdhiH samudro yena / kumbhodbhavavatpItapayonidhistatkathamAtmAnaM rakSasi // yugmaM saMgatyA na kriyayA // sa mAheti sahasradaMSTramahilAmAliGgaya lIlAlaso ___mA gAH sAdhvasamadhvarAzanapateH pAthodhinemerataH / zrImatsUrigirA mahAvrativapuHpAthonizopAsanA prodbhUtapraNayAdiva priyatame nAsmAnhinasti prabhuH // 239 // lIlayAM vilAsena narmaNA vA mantharo'parakarmaNyalasaH sahasradaMSTramahilAM khAM priyAM vAdAlImAliGgaya khahRdayena dayitAhRdayaM gADhamAzliSya sa vAdAla iti Aha sma brUte sm| he prANitapriyatame bhIru, ato'smAdakabbarAt pAthodhinemerjaladhicakravAlAyA vasudhAyA adhvarAzanapateryajJabhojanaprabhorindrasya adhvarA yajJA azanaM bhojanaM yeSAM teSAM devAnAM patiH khAmI tasmAdbhUmIndrAt sAdhvasaM bhayaM mA gA mA vraja / yasmAt zrImatsUregirA vAkyAt sa prabhuH sAhirasmAnna hinasti nAlabhate / utprekSyate-mahAnti sarvotkRSTAni meruvaddhartumazakyAni yasya tAdRzasya sUreranyasya kasyApi sAdho nAmnA vazaMkarasya mahAvratino vapuH zarIraM yatpAthaH pAnIyaM tasyAnizaM nirantaraM yA upAsanA sevA tataH prodbhUtaH prakaTo jAtaH praNayaH snehaH premAtirekastasmAdiva // iti vAdAlamithunAlApaH // nakrAdyAnupasRtya tatpriyatamA ityUcurAtaGkitAH ... kIlAleSviva lolupAzayatayA hantA nRnetAtmanAm / te'pyAkhyanniti vajrabAhunRpavadgopAyati mApati rjantUJjantupitAmahaH sa karuNAkallolinIvallabhaH // 240 // nakA jalayAdovizeSAH kumbhIrAH matsyajAtayaste AdyA AdibhUtA yeSAM yeSu vA te nakacakrapAThInakumbhIrAlasyakumbhImahAmukhapramukhAnupasRtya samIpamAgatya AtaGkitA bhUpatebhItivyAkulIbhUtAstetpriyAsteSAM nakAdInAM patnyaH ityamunA prakAreNocuH kathayAMcakruH / iti kim / he prANavallabhAH, nRnetA narapatirakabbaraH AtmanAM yAvadAtmajAtijantUnAM Page #787 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 726 kaavymaalaa| hantA ghAtayitA[ste] vivRddhavyasanavazaMvadAnAM kRtyAkRtyaviveko na bhavatyeva / utprekSyatekIlAleSu rudhireSu lolupo lampaTo lubdha Azayo mano yeSAM tattayeva rudhirapAnalubdhamanastveneva / 'kIlAlaM rudhire jale' ityanekArthaH / tattvatastu jalacaratvena jale eva lolupAzayAH / tataste nakAdyA jalayAdovajA api nijadayitAH khakhapriyAH prati ityAkhyan idamAcakhyuH / he priyAH, sa mApatirnupa: jantUnAM prANabhRtAM pitAmahaH pitRpitA bhavan san jantUn sarvasattvAn nRptavadgopAyati rakSati / kiMbhUtaH / karuNA jagajantUpari kRpA tasyAH kallolinIvallabho nadInAyakaH samudraH / kiMvat / vajrabAhunRpavat zrIzAntinAthapUrvajanmavajrabAhumahIpatiriva / pArApatapramukhAnanekasattvAn / tathA sUrigirA ityadhyAhArAdayamAsIditi // iti nakrAdijalajantumithunAlApaH / iti jalacarAH // caulukyAvanijAnineva nikhile'kUpArakAJcItale __ zrutvA prANigaNairamArimavanIkAntena saMkalpitAm / garjantIha gajA hasanti hariNAH kUrdantyatho kAsarA hRSyanti dviradadviSaH sukhamadhurvAghINasadvIpinaH // 241 // kekAyante kalitalalanAkelayo nIlakaNThA mAkandasthA vidadhati pikAH paJcamAlApalIlAm / zabdAyante zikharizikharasthAyukAstAmracUDAH kIrA dhIrA iva taruzirasyanvatiSThaMzca goSThIH // 242 // prItiprahAM ramayati rahaH khAM cakorI cakora zveruH svairaM gRhabalibhujaH khaJjanAH khe vilesuH / lIlAyante dhavalagarutaH procchalanti sma matsyA vizvasyAsanniva sukhamayA vAsarAste tadAnIm // 243 // caulukyAvanijAninA kumArapAlabhUpAleneva nikhile samagre akupAraH samudraH sa eva kAcI mekhalA yasyAstasyAH tle| bhUmaNDale ityarthaH / avanIkAntenAkabbareNa saMkalpitA pravartitAmamAriM jIvadayAM zrutvA nizamya iha jagati gajAH sarve'pi vanyacAriNaH garjanti sajalajaladharavadgambhIradhIraMgAravaM kurvanti / punarhariNA harSeNa hasanti mitho hAsyaM kurvanti / atha punaH kAsarA mahiSAH kUrdanti nabhasi phAlAM ddte| ca punardviradadviSaH kesariNaH hRSyanti uduSitakesarasaTATopaH pramodamedurI / punarvAghrINasAH khagiNo 'gAMDAM sAvaja' iti prsiddhaaH| tathA dvIpino vyAghrAH citrakAyA vA / tathA girinArigirigahane vyAghrIcitrakacitrakIvyAghrANAM ca saMyoge jAyamAnAstatra 'dIpaDAH' iti prasiddhAH sukhaM sAtamadhurbibhrati sma / sAtena zerate ityarthaH / punaH kalitA nirmitA Page #788 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 14 sargaH] hIrasaubhAgyam / 727 lalanAbhirmayUrIbhiH samaM kelayo vilAsA yastAdRzA nIlakaNThAH kekAyante satANDavA. DambaraM kekAravaM kurvate / punarmAkandasthAH smitasahakArazAkhizAkhAsthAyukAstatkalikAkadambakAkhAdasundarIbhUtanUtanAkuNThakaNThAH paJcamanAno rAgasya AlApasya Alapanasya gholanAyA lIlAM vinodaM vidadhati / tathA zikhariNAM patralapAdapAnAM zikhareSu tiSThantItyevaM. zIlAH sthAyukAH sthAyinaH santastAmracUDAH kukuTAH zabdAyante jagatprabodhaM vidadhati / punIrAH paNDitA iva / yathA haimyAm-'jJaH prAptarUpakRtikRSyAnirUpadhIrAH' iti / kIrAH zukAstarUNAM puSpitaphalitadrumANAM zirasi zikhare uparizAkhAyAM goSThI: parasparavArtAH anvatiSThan cakruH / punazvakoro jyotsnApriya: prItyA snehena kRtvA prahvAM namrIbhUtAM khAmAtmIyAM cakorIM raha ekAnte ramayati / punargrahabalibhujazcaTakAH khairaM svecchayA ceruH paryaTanti sma bhakSayanti sma / ca punaH khaJjanA AkAze vilesu: vilasanti sma ci. krIDurvA / punardhavalagaruto rAjahaMsA lIlAyante mantharagamanairvicaranti / punarmatsyA mInAH procchalanti prakarSeNoccairutpatanti / sAhema'gayAniyamanAkarNanAtsarve'pi pramodabhAjo jantavaH khatantraM krIDanti tahiM te dinAH [vasA] kIdRzA jAtAH tadAnIM tasminprastAve te'mArisatkA vAsarA divasA vizvasya sarvasya jalasthalavAricarajantuvargasya sukhamayAH zarmapracurAH / yaduktaM raghuvaMze-'kSaNamapyavatiSThate zvasanyadi janturna tu lAbhavAnasau' iti / iti vacanAtparamAnandamayA ivAsan babhUvuH / paramamAripaTahoddhoSaNavyatikare ityarthaH // tribhirvizeSakam // madhunA maJjarImAlAlaMkRtAH phaladA iva / amArimaNDitAH sarve kRtAstenAtmanIvRtaH // 244 // tenAkabbareNAtmanIvRtaH nijajanapadA amArimaNDitA jIvAnukampAvibhUSitAH kRtA nirmitAH / keneva ke| madhunA phaladA iva / yathA vasantena sarve mahImahA maJja* rINAM kalikAnAM upalakSaNAtpallavapuSpaphalAnAM ca mAlAbhirAvalIbhiralaMkRtAH kriyante / yaduktam-'artho narANAM patiraGganAnAM varSA nadInAmRtarAT tarUNAm / sa dharmacArI nRpatiH prajAnAM gataM gataM yauvanamAnayanti // ' iti // praaciinaapgudiiciinprtiiciinaavniidhnaaH| . sAhipravartitAmAri zeSAmiva zirasyadhuH // 245 // pUrva digdakSiNadikpazcimadiguttaradiksaMbandhino bhUmIkAntA rAjAnazcatasRNAmapi dizAmadhIzAH upalakSaNAdvidizAmapIzAste kartAraH sAhinA pravartitAmamAriM sakalajIvadayAM zeSAM devena khAminA vA pradattaprasAdamiva zirasi mastake adhurdhArayanti sma / zeSAH zIrSA api / 'sesa' iti lokaprasiddhA // iti zrIhIravijayasUrivacanAdakabbarasAhinA nikhilamaNDaleSvamAriH pravartitA // 1. dinazabdasya vastutaH puMstvAprasiddhatvena cintyo'yaM prayogaH, arzAdyajantatvAtpuMstvaM vA. Page #789 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 728 kaavymaalaa| zrIsUrIzvarahIrahIravijayaistaiH sthAnasiMhaH svayaM nirmApyAtimahotsavena bhagavadvimbapratiSThAmaham / kalyANazriyamarthisArthavazagAM kurvannapi prItimA netaccitramamutra tannijavazAM tAM nirmimIte sma yat // 246 // amutrAsmin jagati tatprasiddhametadRzyamAnaM citramAzcaryamAste / tatkim / thAnasiMho yattAM kalyANazriyaM muktilakSmI nijavazAM svAyattAM nirmimIte sma cakAra / kiMbhUtaH / ' prItimAn muktilakSmI prati snehavAn / anyatra pramodameduritAGgayaSTiH / punaH kiM kurvn| kalyANazriyaM suvarNavibhUtimarthinAM yAcakAnAM sArthasya vargasya vazagAM vazavartinI kurvannapi sajannapi / kiM kRtvA / iha phatepuramadhye tairakabbarasAhivihitasanmAnaH zriyA zuddhAcAratvena yazolakSmyA yuktAnAM sUrINAmapareSAmanUcAnAnAM madhye IzvarAH adhipatayaH jJAnavargAdibhirmahIyAMsasteSu hIraizcaDAmaNikalpaihIravijayasUribhiH, khayamAtmanA apratimenAsAdhAraNena utsavena mahena bhagavatAM tIrthakRtAM bimbAnAM pratimAnAM pratiSTAM vA sakSepAanazalAkAdikAM nirmApya kArayitvA // . . . zrImadgurjararAjavIradhavalAdhIzaH samutkaNThitaH / svena zrIkaraNAbhidhAnapadavIM zrIvastupAlaM yathA / . sUrikSoNimahendrahIravijayastasminmahe'syAgrahe NaupAdhyAyapadaM ninAya vibudhaM zAntyAdicandrAbhidham // 247 // sa jagadvikhyAtAkabbarapratibodhavidhAtA sUriSvanUcAneSu kSoNimahendraH pRthivIpAkazAsano rAjA zrIhIravijayamUristasmin pratiSTAsaMbandhini mahe mahotsave asya thAnasiMhasyAgraheNa zAntiriti padamAdau yasya tAdRzI candra ityabhidhA nAma yasya todRgvidhaM vibudhaM prajJAMzamupAdhyAyapadaM ninAya prApitavAn / zAnticandraprajJAMzasyopAdhyAyapadaM dadAvityarthaH / tatra dRSTAntaM vakti-yabhA samyagutkaNThA autsukyaM jAtamasyeti samutkaNThitaH zrImAnmaNDalalakSmIkalitaH gurjarANAM rAjA khAmI vIradhavala iti nAmA. dhIzaH prabhuH svenAtmanA zriyA bhAgyavaibhavena yuktaM vastupAlaM tejaHpAlajyeSThabhrAtaraM zrIkaraNanAmnI padavImadhikAravizeSam / mitritvamityarthaH // iti thAnasiMhapratiSThAyAM zAnticandrasyopAdhyAyapadam // durjanamallo durjanamalla iva guNairmahIpatermAnyaH / samahaM pratyaSThApayadahetpratimA munIndreNa // 248 // durjanamallo nAma zrAddho munIndreNa sUripArthe samahaM mahAmahakalitaM yathA syAttathA arhatpratimA bhagavadvimbAni pratyaSTApayat pratiSThApayati sma / kiMbhUtaH / guNairaudAryadhairyama Page #790 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 14 sargaH) hIrasaubhAgyam / 729 NiparIkSAkArakAdibhiH kRtvA mahIpaterakabbarasAheAnyo bhumaanniiyH| punaH guNairdurja. nAnAM karNejapAnAM khalAnAM vA malla iva mallaH pratipakSaH // samahaM mathurApuryA yAtrAM pArzvasupArzvayoH / prabhuH parItaH pauraughaizcAraNarSirivAkarot // 249 // prabhuhIravijayasUriH mathurApuryA madhUpannanagare samahaM sotsavaM cAraNarSividyAjavAcAraNAdimuniriva pauraudhairnAgarikanikaraiH parItaH parivRtaH saMghena sahitaH pArzvasupArzvayostrayoviMzatitamasaptamajinacandrapratimayoryAtrAmakarocca kRtavAn // jambUprabhavamukhyAnAM munInAmiha sa prabhuH / __ sasaptaviMzatiM paJcazatI stUpAnpraNemivAn // 250 // sa prabhu_rasUririhaiva mathurAnagaryA jambUnAmamahAvIradevasya dvitIyapaTTadharaH, caramakevalI prabhavanAmA tRtIyaH paTTadharaH, to mukhyau prakRSTAvAdyau vA yeSAM teSAM munInAmupalakSaNAtsAdhvInAmapi paraM tanmadhyavartinAmeva sahasaptaviMzatyA vartate yA tAdRzIM paJcazatI stUpAn praNemivAnnamati sa / paJcazatI prabhavakhAmisahitA caurasAdhUnAM jambUkhAmiyutAnAmaSTAnAM kanInAM navAnAmapi mAtRpitRNAM nava tribhirguNitAH saptaviMzatirjAtaM yayoktamAnaM saptaviMzatyadhikA paJcazatIstUpAH santIti // mathurAyAtrA // gopAlazaile'tha suparvasadmAvaSTambhanastambha ivAbhyupetya / samaM janaudhairjinasArvabhaumaM kakudmaketuM natavAntratIndraH / / 251 // atha mathurAyAtrAnantaraM vratIndraH sUriH janaudhairbhavikaprakaraiH samaM sArdhamupetyAgatya * gopAlazaile 'gvAleragaDha' iti lokocyA tatra kakudmAn vRSabhaH ketuzcitaM yasyaitAvatA RSabhakhAminaM jinA: sAmAnyakevalinaH teSu teSAM madhye vA sArvabhaumaM cakravartinaM natavAn praNamati sma / kiMbhUte gopAlazaile / suparvasadmanaH khargasyAvaSTambhanArthamAdhArakRte vedhinA vizvasajA kRte stambhe sthUNA vAgiva // . dvApaJcAzadgajamitavRSabhapratimAM sa siddhazaila iv| prabhuraparA api tasminmUrtIrjenIranaMsItsaH // 252 // sa prabhuH sUriH siddhazaile zatrujayaparvate iva tasmin gopagirau dvApaJcAzato gajA vastrAdipramitikaraNArtha vaMzamayA kASThamayA vA yaSTivizeSAstairdvipaJcAzadbhirmitA pramANIkRtA yA vRSabhasyAdinAthasya pratimA mUrtistAmAzAM varIyAkRtitvAdvAsakSepapUrvakamanaMsIt praNatavAn / api punaraparA anyA api jainIrjinasaMbandhinIrmUrtIH pratimAH paJcAzaccatvAriMzatpazcatriMzatriMzadvizatyAdigajamAnAstathaiva pUrvapratimAvannemivAn // 1. madhyamapadalopisamAsatvena nAnAdiH prasaktiH. Page #791 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| yAtrAM kRtvAtra sutrAmA yathA nandIzvare divam / prabhurvibhUSayAmAsa punarapyAgarApuram // 253 // pramuH sUriratra gopanirau yAtrAM jinapAdapraNatiM kRtvA bhAvavidhipUrva vidhAya punarapi vyAghuTya tadevAgarAnAma nagaraM vibhUSayAmAsAlaMkRtavAn / dRSTAntamAcaSTe-yathA sutrAmA saudharmendraH nandIzvare jambUdvIpAdaSTame dvIpe bhagavatkalyANakAdikASTAhikAdiSu yAtrAM gItanRtyakArApaNAdimahotsavaM nirmApya punarapi divaM khoke bhUSayati // iti go. pagiriyAtrA // yaH seradvikakhaNDalambhanikayA khyAto'khile maNDale ___ zraddhAvAniha medinIpurasadAraGgaH prabhorbhaktitaH / so'dAnmUrtamivendrakumbhinamibhaM lakSaprasAdaM puna hiAnAM navatiM ca kAJcanamaNIkhAMzukAdyarthinAm // 294 // tasminnavasare ihAgarAnagare saH dAnazakkyA prasiddho medinIpurasya meDatAnagarasya vAstavyaH sadAraGganAmA zraddhAvAn zrAvakaH prabhoH sUrIndorupari bhaktitaH bhaktivazAdAgAtizayAt / arthinAM yAcakAnAmiti sarvatra yojyam / mUrte mUrtimantraM bhUmAvAgatamindrakumbhinamairAvaNamiva ibhaMgajocitaparikarAdikalitakariNamadAddadau / punarlakSaprasAdaM 'lAkhapa. sAya' iti janaprasiddhiH ca punarvAhAnAM jAtyaturaGgANAM navatiM navatipramANAnazvAn dadivAn / punaH kAJcanaiH suvarNairmaNIbhiH ratnaiH upalakSitA svarNa mudrA aGgulIyakAni / 'sAkSarAGgulI mudrA' iti haimyAm / 'veDhavITI' iti prasiddhA / tathA arthinAM aMzukAni nAnAvidhavastrANi / AdizabdAdurNAyavaH 'sakhalAtapAmarI' iti janaprasiddhAH / datte sma / zrUyate hi-kasminnapi vyatikare pAtisAhimArgaNena sUrIndraH karIndramajJAnAdyAcitaH / tadavasare ca karirAjasamarpakaM sakalasaMghamanunIya sadAraGgasAdhuH khayameva zrIhIravijayasUrIndorupari nyuJchanaM nirmAya tasya sAhiDumvakasya sarvagajopakaraNaparikalitaM gajaM paras, kasyApi tAdRzasya lakSaprasAdamanyeSAM ca navati tuGgatturaGgamAnAM pareSAM ca vastrasvarNamaNibhUSaNaurNAyupramukhaM pradattavAniti / sa kaH / yaH sadAraGgazrAddhaH serayolokaprasiddhayormAnavizeSayokiM yugalaM tanmitAnAM khaNDAnAM madhudhUlInAM lambhanikayA pratimathanapradAnenAkhile maNDale khyAtaH prasiddhimAn jAto'sti // iti zrIhIravijayasUrizrAddhadAnam // muktvAmAtyamivAvanIzasavidhe zAntyAdicandrAbhidho___pAdhyAyaM pravidhAya tatra viSaye varSAzcatasraH svayam / zrIkammAtanayatIndravilasatsaMghAgrahAdgurjarA dcchannAgapure ma tiSThati caturmAsI sa nAgendravat // 25 // sa sUri gapure nagare prasiddha nagare caturmAsI varSAsamayaM tiSThati sma / kiNvt| nAge Page #792 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 14 sargaH] hIrasaubhAgyam / 731 ndravat / yathA nAgAnAM rAjA nAgapure bhogavatyAM nagaryA viSThati / kiM kurvan / zriyAH AcAryalamyA kalito yaH kammAkhyasAdhostanayaH putro vratIndraH sUriretAvatA vijayasenasUristena vilasan zobhamAno yo gurjaradeza saMghaH sAdhusAdhvIzrAvakazrAvikArUpasamudAyastasyAgrahAtpurodhAdurjarAnudharitrIpadaM prati gacchan pratiSThamAnaH / kiM kRtvA / amAtyaM sacivamiva avanIzasyAkabbarapAtisAheH savidhe saMnidhAne zAntiriti padamAdau yasya tAdRzaM candropAdhyAyam / zAnticandravAcakamityarthaH / muktvA kAryakaraNArya saMsthApya punastatra mevAtanAni viSaye maNDale khayamAtmanA catasrazcatuHsaMkhyAkAH varSAH prAvRTkAlapratibaddhAzcaturmAsIH pravidhAya kRtvaa| sthitvetyarthaH // iti mevAtamaNDalAdAgatya nAgapure caturmAsakakaraNam // tasmiJjaganmallamahIndramantrI mehAjalo nAma vaNimahendraH / bhaktiM vyadhAtlRptamaho munIndoH padmAvatIkAnta ivAhiketoH // 25 // tasminnAgapure jaganmalo jagamAla iti nAnA mahIndo rAjA tasya mantrI pradhAno mehAjala iti nAma vaNiksu naigameSu mahendra indrasadRzaH munIndoH sUrIndrasya bhakti sevAM paryupAsanAM vyadhAt ckaar| kiMbhUtaH / kupto niSpAdito'khilapurajanmAryAnAryajanairmaha utsavo yena / ka iva / padmAvatIkAnta iva / yathA dharaNendraH ahiketoH zrIpArzvanAthasya. khasya nAgendrapadapradAnapramodenAnyaprakAreNa vA mahotsavaM kurvan maki vidhatte // . . zrImajjesalamerunAmanagarAdAgatya saMghAnvitaH koSThAgArikamANDaNo munimaNiM sauvarNaTakairmudA / - siddhau varmaNivatprapUjya tRNayalakSmI punastatpure __nAnAdAnavidhaucitI prakaTayAMcakre yathA vikramaH // 257 // koSThAgArikaH dhAnyakoSTAdhyakSaH lokaprasiddhayA 'koThArI' mANDaNaH / 'prAmanAmroH saMskArAbhAvaH kvacit' iti vacanAnmANDaNaH / saMskAre tu maNDana iti nAmnA vaNik zrAddhaH tasminnAgapure punarityanyAthai anyAnAM nAnAvidhAnAM dAnAnAM svarNarajatAMzukorNAyukhaNDa. ghRtAdyanekaprakArANAM vizrANanAnAM vidhA vidhayaH prakArA vA teSAmaucitImucitatAmau. cisaM prakaTayAMcake prakAzayAmAsa / dRSTAntamAcaSTe-yathA vikramo vikramAdityaH nAnAdAnavidhaucitI prakaTIcakrivAn / mANDaNaH kiM kurvan / tatpure tasminnAgapuranagare khalakSmI nijavibhavaM tRNayan tRNAmeva gaNayan / vividhalambhanikAbhiryAcakadAnazcetyadhyAhAraH / kiM kRtvA / mudA harSeNa siddhayai mahAnandaprAptaye munimaNi hIravijayasUripuraMdaraM sauvarNaTakaiH 'sonaiyAi' iti prasiddhaiH prapUjyAyitvA / kiMvat / svamaNivat / yathA ko'pi siddhathai khArthasaMprAptaye vibhavArtha cintAmaNiM pUjayati / kiM kRtvA / zrImato lakSmIH durgAdizobhA vA vidyate yasmiMstAdRzaM yajesalamerunAmAbhidhAnaM yasya tAdRzAnnaga Page #793 -------------------------------------------------------------------------- ________________ .... .... .... ... . .. . . . ... .... .... ... . . ... .... . 732 kaavymaalaa| rAt / jesalamerupurAdityarthaH / Agatya / kiMbhUto maNDanaH / saMghena / yadyapi saMghazabdena cAturvaNye gRhyate, tathApyatrAdhikArAt zrAddhazrAddhIsArthenAnvitaH sahitaH // ....................... / "."" // 258 // pare'pi anyAnyanagarasaMbandhinaH saMghAH kramAttatra nAgapure upAgatya sametya vibhohIMrasUreH pAdAMzcaraNAnabhivandya namaskRtya nijaM nijaM khaM khaM sthAnaM nagaraprAmAdikamAspadaM yayugatAH / kAniva / abhivandya tIrthAniva / yathA saMghA vividhagrAmanagarajanapadasaMvandhinaH zrAddhIsakhazrAddhasArthAH zatrujayojayantAva'dASTApadasametazikharAdiSu vibhorbhagavataH pAdAn jinabimbAn jinapAdukAnvA abhivandya praNamyArcitvA ca nijanijasthAnaM yAnti // . yadanyanIvRttatimudrikAyAM bibharti mANikyamivAtra lakSmIm / kramAtpratikramya sa tatpure caturmAsI vihAraM vidadhe vratIzvaraH / / 219 // sa sUriH kramAtparyuSaNAparipAcyA tatpure tasminnAgoranagare caturmAsI pratikramya atha vA kArtikacaturmAsakaM pratikramya vratIzvaro yatirAjo hIrasUrivihAraM vidadhe vihitavAn pratiSThate sma / tatkim / yatpuram anye'pare ye nIvRto janapadAsteSAM tatiH zroNiH saiva mudrikA aGgulIyakaM tasyAM mANikyaM maharghyamaNirivAtra bhUmaNDale lakSmI zobhA bibharti dhatte / 'aura desa sava muMdaDI ura nAgora nagInA' iti tatratyajanaiH prasiddhiradyayAvat zrUyate // iti nAgapuracaturmAsakam // pIMpADhinAmni svapure prabhormarutpuropame naagpuraadupeyussH|| tAlAhrasAdhuLadhitAdhikotsavaM tadA pradezIva mudAntimArhataH // 26 // tadA tasminsUrisamAgamanAvasare pIMpADhi iti nAma yasya tasmin pIMpADhinAni khapure AtmIyanivasananagare tAlA ityAhvA nAma yasya tAdRzaH sAdhurvaNik / tAlosAha ityarthaH / prabhohIrasUreradhikamatizAyinamutsavaM vyadhita kRtavAn / prabhoH kiM cakruSaH / nAgapurAdupeyuSaH AjagmuSaH / kiMbhUte khpure| marutpuropame maruto devAsteSAM pure pattanamamarAvatI tasyopamA sAdRzyaM yasya tAdRze / ka iva / pradezIva / yathA kezIpratibodhitapradezI nAmA nRpatiH antimArhatazcaramatIrthakRtaH zrImahAvIrasvAminaH chadmasthAvayAmapratibaddhaM viharataH khapuraM vakIyazvetAmbInagaryA samAgatasyAtyabhyadhikamahotsavaM vidhatte sma / kiM ca zrIsUrINAmAgamanAvasare AuAture tAlAha AsIt / tadavasare tu pAtisAherAyattatvAtpIMpADhinagare nivasatIti tAtparyam // grAmAzvadvipatAmrakhAnyadhipatiH sAmantavadyo'jani zrImAlAnvayabhAramallatanayaH zrIindrarAjastadA / Page #794 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 14 sargaH] hIrasaubhAgyam / AhvAtuM sugurUnsvakIyasacivAstenAtha saMpreSitAH prAsAde nijakArite bhagavatAM mUrtipratiSThAkRte // 261 // tadA tasmin pIMpADhipurapAdAvadhAraNaprastAve zriyA yukta iti nAmA vaNik vartate / kiMbhUtaH / zrImAla ityanvayo vaMzo yasya tAdRzo yo bhAramallastasya tanayaH putraH / punaH kiMbhUtaH / grAmANAM pazcazatIjinAnAM saMnivezAnAM tathA azvAnAM turaMgamANAM tathA dvipAnAM hastinAM tathA tAmrANAM khAnerAkarasyAdhipatiH khaamii| kiMvat / sAmantavat / yathA sAmantaH sImAlabhUpAla: katicidrAmapurAdhipatiH sAmAnyanRpaH grAmAzvadvipakhAnyadhipatiH syAt / rAjanyAnAM tu 'vAgiu' iti, yavanAnAM tu 'uMvaro' iti prasiddhastattulya iti / atha prabhormarudeze samAgamanAnantaraM tenendrarAjena sugurUn hIravijayasUrIn AhvAtuM khavirATanagare AkArayituM svakIyasacivA nijapradhAnapuruSAH saMpreSitAH prasthApitAH / kimartham / nijenAtmanA kArita nirmApite prAsAde vihAre bhagavatAM tIrthakRtAM mUrtipratiSThAkRte pratimA pratiSThApayitum // jJAtvA zakti........... .......... ............ ................ .. ... . .... .... .... ... . ....... // 262 // atha vijJapteranantaraM sUrivaraH abhyarNagaM samIpasthAyinaM zrIharSAGgajavAcakaM zriyA vAcakalakSmyA yuktaM harSA iti nAmro vaNija: aGgajaM nandanaM kalyANavijayanAmAnaM vA. cakevavanimaNimupAdhyAyarAja preSIt tatra prakhyApayati sma / utprekSyate-aparAmanyAM khIyAmAtmIyAM mUrti kiM tanUmiva khapratimAmiva / kiM kRtvA / khAmAtmIyAmazakti zarIrAsAmarthya jJAtvA avadhArya / kiM kartum / itaH pIMpADhipurAt mevAtamaNDalasthavi. rATanagare gantuM prayAtum / tataH preSaNAnantaraM so'pi vAcakendro'pi sapadi zIghramana vicchinnaprayANaiH kramAdrAmAnugrAmavihAraparipATyA tatpuraM virATanagaraM prApyAsAdya kuptainirmitairasAdhAraNaistasya tena ca mahAmahaiH pratiSThAM viracayAMcakre kRtavAn // ratnasvarNasuvarNakopalamayAptA pratiSThAkSaNe ___ hastyazvAMzukabhUSaNAzanamukhAnekaprakAraistadA / bhojeneva punargRhItavapuSA vizvArthidausthyacchide catvAriMzadanena rUpakasahasrANi vyayIcakrire // 263 // tadA tasmin ratnAni sphaTikAdIni svarNa kAJcanaM suvarNakaM pittalam / yaduktaM haimyAm-'rIrIrIrIvarItizca pittalohaM suvarNakam' iti / upala: mammANIkhanijanmA pASANasta eva svarUpaM yAsAM tAdRzA AptAnAM jinAnAmarcAH pratimAH tAsAM pratiSTAkSaNe Page #795 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 734 . kaavymaalaa| iti sthApanamahotsave indrarAjena hastinI gajAH azvA vAjina: aMzukAni vastrANi bhUSaNA. nyAbharaNAni azanAni jemanavarA mukhAni AdyAni yeSu tAdRzeranekairbahuvidhaiH prakAraiH kRtvA catvAriMzanmitAni rUpakANAM rUpyaTakAnAM 'rUpayA' iti prasiddhAnAM sahasrANi vyayIcakrire vyayIkRtAni / utprekSyate-vizveSAM sarveSAmarthinAM yAcakAnAM dausthyacchide dAriyacchedanAya punardvitIyavAraM gRhItavapuSA upAttadehena bhojeneva dhArAdhirAjabhojadeveneva // iti virATanagarapratiSThA // zrIrohiNyAH pratiSThAyai saMzrutAyai svayaM prabhuH / tataH pratasthe yatsAdhoH sthiti5katra bhRGgavat // 264 // .. prabhuhIrasUristataH pIMpADhipurataH pratasthe pracalitaH / kasyeva / zrIrohiNyAH ziva. . puryAH pratiSThAyai zivapurIzrAddhakAritacaturmukhaprAsAdatadvimbAnAM ca pratiSThAkRte / kiMbhU-' tAyai prtissttaayai| saMzrutAyai indrarAjasacivAgamanAtprathamamaGgIkRtAya skhayamAtmanaiva prsthaane| . yukto'yamarthaH yadyasmAtkAraNAt sAdhoH saMyaminaH sthitirvAsa ekatra na syAt ekasminneva sthAne na syAdeva naiva bhavet / kiMvat / bhRGgavat / yathA bhramarasya ekatra sthitirna syAt / yata uktam-'samaNANaM sauNANaM bhramarakulANaM gokulANaM ca / aNiyAuvasahIusArayANaM ca mehANam // ' iti // varakANakamAgatya puraM suuripurNdrH| varakANakapArzvezaM sAkSAtpArzvamivAnamat // 265 // saripuraMdaro hIravijayasUriH varakANakanAnnA pArzvayakSasya IzaM svAminaM pArzva evezo vizvanAyakaH tamanamanamaskaroti sma / utprekSyate-sAkSAtpratyakSaM khayamevamukkeratrAyAtaM zrIpArzvanAthamiva / kiM kRtvA / varakANakamityabhidhAnaM puramAgatya sametya grAmanAmnatra zrIpArzvanAthAbhidhAnam / zrIzaGkezvarapArzvanAthavat // AgAdathAbhimukhamasya purAdamuSmA dAgacchato vijayasenagururgaNendoH / vizvopakArakRtinau militau mithastau tIrthAdhibhUgaNadharAviva didyutAte // 266 // athetyaparAdhikAre asmAdarakANakapurAdAgacchataH zivapuryA samavasarataH asya gaNendohIravijayasUrevijayasenanAmA gururAcAryaH abhimukhaM pramukhamAgAdAyayau tathA to bhaTTArakAcAryoM mithaH parasparaM militA saMgatI didyutAte raajtH| kiMbhUtau / vizveSAM jagatAM samastabhavyajIvAnAM vA upakAro vodhibIjadAnAdistatra kRtinau caturau / utprekSyate-tIrthAdhibhUstIrthakarastathA gaNadharAviva // Page #796 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 14 sargaH] hIrasaubhAgyam / 735 uttaMsairiva patkajaiH zivapurI saMprApya bhUSAM parAM ___ prAsAde ca caturmukhe dhruva iva zrImanmahokSadhvajam | caitye'nyatra punargajadhvajajinaM bimbairanekaiH samaM pratyasthApayadAsapAlavilasannatApraNItotsavaiH // 267 // sa hIrasUriH dhruva iva brahmaNIva catvAri mukhAni AnanAni yasya tAdRze prAsAde vihAre zrImantaM trailokyalakSmIkalitaM mahokSadhvajaM vRSabhaketanamAdinAthaM punaranyatra caitye jinagRhe gajadhvajaM hastilAJchanamajitanAthaM jitaM tIrthakaraM pratyasthApayatpratyatiSThipat / katham / samaM sArdham / kaiH / anekaiH zatasaMkhyaibimbairjinapratimAbhiH / kaiH| AsapAlanAtrA saMghapatinA tathA vilasatA zobhamAnena netAnAmasAdhunA praNItaiH kRtairutsavaiH mahAmahaiH / AsapAlasaMghapatinA caturmukhaprAsAde AdinAthasya pratiSThA kAritA, netAkena zrIajitanAthacaitye zrIajitanAthasya pratiSThA nirmitA iti tattvam / kiM kRtvA / uttaMsaiH zekharaiH iva patkajaiH caraNAravindaiH zivapurIM zrIrohiNInagarI parAM prakRSTAM bhUSAM zobhA saMprApya lambhayitvA / NyantatvAdvikarmakatvam // AruhyArbudabhUdharaM jinapatInnatvA punargurjarA nprasthAtuM spRhayanmahIpatisuratrANena mantrIzvaraiH / AgRhyAyamamArinirmitikaravyAmuktipUrva samA ito bhUSitavAMstataH zivapurIM varSAgame sUrirAT // 268 // tataH pratiSThAkaraNAnantaramayaM sUrirAT hIravijayasUrIndro varSAgame caturmAsake zivapurI punarbhuSitadhAnalaMkaroti sma / kiNbhuutH| mahIpatinA suratrANanAmnA nRpeNa mantrIzvaraiH khamukhyapradhAnapuruSaiH sakale'pi khamaNDale amArinirmitirjIvadayApAlanaM tathA karANAM rAjade. yozAnAM janadaNDAnAM ca vyAmuktirmocanaM pUrva yathA syaattthaa| yAvantaM samayaM zrIpUjyA mannagarImalaMkariSyanti tAvatkAlaM madIyAkhilamaNDale amAri tathA janeSu karadaNDamo. canaM kariSyAmIti vAgbandhapUrvakamityarthaH / AgRhyAgrahaM kRtvA mantrIzvaraiH khapradhAnapuruSaiH samAhUtaH samyakaprakAreNa saMmAnadAnapUrvakamAkAritaH / sUrirAT kiM kurvan / arbudabhUdharaM himAdrinandanazailAdhityakAmAruhyAdhyAsya punarjinapatIn caityeSu bhagavatpratimAM natvA praNamya punargurjarAn gurjarajanapadaM prati prasthAtuM spRhayan / punaHzabdo ghaNTAlAlAnyA. yenobhayatrApi yojyate // iti zivapuryA pratiSThAdvayapUrvakaM caturmAsakam // hemasUrIzvareNevANahillapurapattanam / kramAdviharatA tenAlaMcake vraticakriNA // 269 // kramAcaturmAsakapratikramaNAnantaraM pAraNake viharatA kramAdAbhAnugrAmaM sukhaM sukhAdvA Page #797 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| vihAra kurvatA tena baticakriNA sUrIndreNANAhalapuraM nAma pattanamalaMbake / keneva / hema. sUrIzvareNeva / yathA hemacandrasUripuraMdareNa pattanamalaMkriyate // iti gurjaradezAgamanam // niHzeSocitakarmakarmaThaSiyaM vAcaiva vAcaspAte muktvA tatra ca bhAnucandravibudhAdhIzaM gurUNAM giraa| zrImadvAcakazAnticandragaNinetyAkhyAyi sAheH puraH - ziSTiH syAdyadi vaH prayAmi tadahaM nantuM guruunutsukH||270|| zrImAn zobhAkalito vAcaka upAdhyAyaH zAnticandragaNinA zAnticandropAdhyAyena mAherakanbarasya puro'pre ityAkhyAyi proktam / iti kim / yadi vo yuSmAkaM ziSTirAjJA syAt tadA utsuka utkaNThito'haM gurUna hIrasUrInantuM namaskartuM gacchAmi / kiM kRtvaa| gurUNAM sUrINAM girA zAsanena bhAnucandranAmAnaM vibudhAdhIzaM prAjJapatiM tatra phatepure. sAhipAve vA muktvA saMsthApya / kiMbhUtaM bhAnucandravibudhAdhIzam / niHzeSANi samakhAni ucitAni sAhikayanayogyAni yAni karmANi kAryANi teSu karmaThA kAryazUrA pratimA prajJA matiryasya / punaH kiMbhUtam / vAcA vAgvilAsena kRtvA vAcaspati bRhaspatimiva / prahAdena tato gurUnprati nijAtpArdhAtsa jejIyakA. mArINAM pharamAnaDhokanakaraH saMdezavAco vahan / zrImatsUrisitAMzuzAsanakRpAkozAnizazrAvaNa cchekaH praiSi nRpeNa vAcakavaraH zAntyAdicaMndrAbhidhaH // 271 // tata AdezamArgaNAnantaraM nRpeNAkabbareNa nijAtkhakIyAtpArthAtsamIpAtprahlAdena zAntyAdicandrAbhiSaH vAcakeSu vidhuH zAnticandropAdhyAyaH gurUn zrIhIravijayasUrIndrAn prati preSi prasthApitaH / kiMbhUtaH / jeMjIyakAkhyo gaurjarakaravizeSastanmocana. yukAmArINAM phuramAnaM khanAmamudrAGkitalekhaH sa eva DhaukanaM prAbhRtaM nRpopadA kare haste yasya / kiM kurvan / saMdezavAcaH sAhinA saMdiSTAn kathitAn vAgvilAsAn vahan bibhrat / punaH kiNbhuutH|suurisitaaNshohiirvijysuuricndrsy zAsanAdAdezAtkRpArasakozaH khakRtakAvyagranthavizeSatasyAnizaM nirantaraM zrAvaNaM sAheH karNaprAghuNakIkArakatvaM tatra chekazcaturaH // hamAuMsUnoH pharamAnadAnAdyudantamudvelakRpApayodheH / prItyA sametyApta ivAtra so'pi nyavedayatsUripuraMdarasya // 272 // so'pi zAnticandravAcakendro'pi atra gurjaramaNDale pattane vA sametyAgatya prItyA mudA / 'mutprIsAmodasaMmadaH' iti haimyAm / hamAuMsUnorakabbarapAtisAheH phuramAnasya khamudrAGkitalekhasya dAnaM vizrAganaM gurUprati preSaNaM yatra tAdRzamudantaM vRttAntaM sUripuraM Page #798 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 14 sargaH] - hIrasaubhAgyam / darAya nyavedayatkathayAMcakAra / ka iva / Apta iva / yathA vizvastaH kenacitkathitaM sarva vRttAntaM nivedayati / kiMbhUtasya hamAuMsUnoH / udvelo velAmatikAnto'tipravRddhaH kRpArUpa: payodhiH samudro yasya yasminvA // iti zAnticandropAdhyAyagurjarAgamanaM phuramAnadAnaM ca // zrImatparyuSaNAdinA ravimitAH sarve ravervAsarAH sophIyAnadinA apIdadivasAH saMkrAntighasrAH punaH / mAsaH svIyajanerdinAzca mihirasyAnye'pi bhUmIndunA . hindumlecchamahISu tena vihitAH kAruNyapaNyApaNAH // 273 // tena bhUmIndunA vasudhAsudhAMzunA akabbareNa hindumlecchamahISu rAjaputrANAM yavanAnAM ca bhUmISu AryAnAryadezeSvapi ete procyamAnA dinA kAruNyapaNyAnAM kRpAkrayANakANAmApaNA vipaNayo haTA vihitAH kRtAH / tAneva dinAndarzayati-ravimirmitAH sUryapramANA dvAdaza zrImatyAH paryuSaNAyAH sAMvatsarikaparvaNaH / punaH sarve samastA api raverAdityasya vAsarAH / dvAdazamAsasaMbandhino niHzeSA AdityavArA ityarthaH / api punaH sophIyAnadinA yavanajAtiprasiddhAH / api punarIdasya dinAste'pi yavaneSveva prasiddhAH / punaH saMkrAntInAM meSAdikAnAM sUryasaMkramaNAnAM ghasrA divasAH / puna: khIya. janeH svakIyajanmanaH saMvandhI mAsaH / tathA mihiravAsarAste'pi yavanajAtiSveva vi. khyAtAH / api punaranye apare'pi dinA vAsarAH // tena navarojadivaMsAstanujajanU rajabamAsadivasAzca / vihitA amArisahitAH salatAstaravo ghaneneva // 274 // tenAkabareNa navarojasya krIDAvizeSasya divasAH, tathA tanujAnAM putrANAM januSAM janmanAM mAsAH, tathA rajabamAsasya divasAH / navarojaH rajabamAsazca yavaneSveva prsiddhau| amArisahitA vihitAH jIvadayAkalitAH kRtaaH| keneva / ghaneneva / yathA vArSikavAridena taravaH pAdapAH salatA vallIsamAliGgitA vidhIyante // .... guruvacasA nRpdttaasaadhikssnnmaasymaarirbhvditi| . tattanujairapi dattAdhikavRddhiM vratativadbheje // 275 // gurohIravijayasUrervacasA vargakusumApavargaphalapradAyidayAlatAdvaitamAhAtmyopadezakavAkyena nRpeNAkabbareNa dattA svadezeSu ca pravartitA sAdhikA SaDbhirvAsarairadhikA SaNmAsIM yAvadamAririti dinAnukrameNAbhavadbabhUvuSI / api punastasya tanujainandanaiH salemasAhimu 1. dinazabdasya nityanapuMsakatvena puMstvaghaTito'yaM prayogazcintyaH, adyajantatvAtpuMstvaM vA kalpyam. Page #799 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 738 kaavymaalaa| rAdisAhipramukhairdattA khakhajanmamAsAdikA pravartitA vratativadvallIvAdhikavRddhiM bheje // itymaaridinvykiH|| yenodvegamavApito janapadaH svakSINatAkAriNA tUrNaM tyAjayatA nijaM puramapi prANijAnyakSmavat / zaMbhordezanayA bhavastanumatevAzaMsunAM zreyase jejIyAkhyakaro vyamoci ca mahIzakreNa sUregirA // 276 // sUrehIragurogirA vADyAtreNa sa gurjarAdijanapadaprasiddho jejIyA ityAkhyA yasya tAhAmA karo daNDa eva mahIzakreNa bhUmIndreNa sAhinA vyamoci sarveSveva nivAritaH / keneva / tanumateva / yathA zaMbhostIrthakarasya dezanayA vyAkhyAnazravaNena prANinA bhavaH saM. sAro mucyate tyajyate / nRpeNa prANinA ca kiMlakSaNena / zreyase kalyANAya mokSAya vAzaMsunA abhilASukeNa / sa kaH / yena jejIyAbhidhakareNa janapado gurjaramaNDalamu. dvegaM klezamavApito nItaH / kiMbhUtena / khasya dezasyAtmanaH kSINatAyA dAridyasya kAriNA karaNazIlena / punaH kiM kurvtaa| prANivrajAn jananikarAnnijamapi puraM khakIyamapi nivAsanagaraM tUrNa draviNAbhAvAddAtumazakkatayA zIghraM tyAjayatA mocayatA / kiMvat / yakSmavat / yathA rAjayakSmaNA kSayarogeNa janapado dezaH kadAcidbahuvyApako bhavet / atha vA dharmacAriniSputranRpAGge bhAvinA deza udvegmvaapyte| kiMbhUtasya / khasya rogiNa AtmanaH zarIrasya zanaiH zanaiH kSINatAM durbalatAM karotItyevaMzIlasya / kiM kurvatA / tUrNa rAgotpatteranantaraM tvaritameva puraM dehaM tyAjayatA / 'yadA jaThare azvaH pumAn chatraM saMpUrNatAM yAti tadA dehaM tyajejantuH' iti cikitsakazAstre / 'puraM tu nagarAGgayoH' ityanekArthaH // iti jejIyAkaravimuktiH // kazmIrAdhvani palvalo jayanalakSoNIbhRtAkhAni yaH saMkhyAto dazayojanairjayanalaprollAsilaGkAbhidhaH / . yUthAdhIzvarasindhurAdhipativatpotavajairdhAjita- . staM kautUhalato nirIkSitumiva prAptaM saro mAnasam // 277 // jayanala iti nAmnA kSoNIbhRtA rAjJA kazmIra iti nAmno dezasyAdhvani mArge palvalastaTAkaH akhAni khAnitaH / kiMbhUtaH palvalaH / jayanalenAdyabhUtena prollasanazIlA laGkA ityabhidhA nAma yasya / jayanalalaGkAbhidhasara ityarthaH / punaH kiMbhUtaH / dazayojanaizcatvAriMzatkozaH saMkhyAtaH pramANIkRtaH / punaH kiMbhUtaH / potavrajairdhAjitaH yAnapAtrapra. karaiH zobhitaH / kiMvat / yUthAdhIzvarasindhurAdhipativat / yathA yUthanAthagajendraH potAnAM dazavarSadezIyAnAM karikizorANAM vrajairgaNaiH bhUSito bhavet / 'paJcavarSoM gajo bAla: syAtpoto dazavArSika:' iti haimyAm / utprekSyate-kautUhalataH kautukAttaM jayananRpaM tadava. sare cAkavvarasAhimiva vA nirIkSituM draSTuM prApta samAgataM mAnasaM haMsAvAsaM sara iva // Page #800 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 14 sargaH] hIrasaubhAgyam / 739 739 pAleyena khilIkRte zikharavatprAleyabhUmIbhRtaH zItArti praviSaya vastraviyunAM saMvartarAtrImiva / kSoNIpAlanibhAlitAkhilamahAbhIlopalambhaH pathi zrIvAcaMyamazarvarIvarayituH saMdezavAkpreritaH // 278 // zrIzatrujayabhUbhRtastanumatAM yAtrAM vinirmitsatAM mUlAnmocayituM svayaM karamatho zrIbhAnucandraH sudhIH / tatsArasvatavadmabhUSaNasarovohitthasaMsthAyino vijJaptiM kRtavAnakabbaradharApAthojinIpreyasaH // 279 // atho sUrisaMdezalekhAgamanAnantaraM bhAnucandranAmA sudhIvidvAn / bhAnucandraprajJAMza i. tyarthaH / tatpUrvavyAvarNitakharUpaM yatsArakhatAnAM kazmIrANAM vartmano mArgasya bhUSaNama. laMkArabhUtaM saro jayanalalakAkhyastaTAkaH tatra vohitthe vahane saMsthAyinaH tiSThatItyevaMzIlasyAkabbaranAmadharAMpAthojinIpreyasaH pRthivIpadminIpaterbhUmIbhAnoH vijJaptim / yavanajAti prasiddhA arajImityarthaH / kRtavAn cakAra / kiM kartum / zrIzatrujayabhUbhRto vimalAcalasya yAtrAM vinirmitsatAM kartumicchatAM zrIzajayazailamadhiruhya RSabhadevaM nantuM pUjayituM vA kAsatAM tanumatAM bhavyajanAnAM kara rAjadeyAMzaM mUlAdAditaH sarvathaiva khayamAtmanaiva mocayituM tyAjayitum / kiMbhUto bhAnucandraH / zrIvAcaMyamAnAM madhye zarvarIvarayituH nizAnAthasya saMdezavAcA udantapreSaNena preritaH / punaH kiMbhUtaH / pathi mArge kSoNIpAlena pRthivIpatinA sAhinA nibhAlito dRSTaH akhila: samastaH mahAnatizAyI AbhIlasya pIDAyAH zItavyathAyAH upalambhaH prAptiryasya ata eva pathi mArge zItArti zItodbhUtAM pIDAM praviSahya marSayitvA / utprekSyate-vastrairvasanairviyuJjanti pRthagbhavanti teSAM vastrarahitAnAM saMvartarAtrI kAlarAtrImiva kSayakAriNIm / pathi kiMlakSaNe / prAleyena himena khilIkRte viSame niSpAdite / kiMvat / zikharavat / yathA prAleyabhUmIbhRtaH tuhinAcalasya zikharaM zRGga prAleyena himena sthapuTIkriyate viSamaM vidhIyate // yugmam // bhUbhRtkUkuda eSa jejiyakaravyAmuktyalaMkAritAM yo'mAri svakumArikAmiva mudA pUrva pradAya prabhoH / niHzulkAM pRthivIM punarjinamataM nirmAya nityotsavaM zrImatsiddhadharAdharaM pradadivAMstadyautake yuktakRt // 280 // 'satkRtyAlaMkRtAM kanyAM yo dadAti sa kUkudaH' iti haimyAm / eSa bhUbhRdakabbara eva kUkudaH khasyAtmanaH kumArikAM kanyAmivAmAriM jIvadayAM sUribhiramArirmAgitA Page #801 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 740 kaavymaalaa| nRpeNa pradattA ata eva dAnaM pUrva prathamataH prabhohArasUreH pradAya dattvA tadyotake tayoH sUrijIvadayayorvaravadhvoryuvatayodaye dAtavye zrImantamanekaratnavarNarajataracanAkaM mahAnandendirAmandiraM siddhadharAdharaM zatrujayazailaM pradadivAn niSkaraM kRtavAn vizrANayAmAsa / kiMbhUtAmamArikumArikAm / jejIyAkhyo yaH karo janadaNDastasya yA vyAmutirmocanaM saivAlaMkAro bhUSaNagaNaH saMjAto'syAH / kiM kRtvA dadau / pRthivIM vasAdhitasarvavasudhA niHzulkA vyApArAdAvapi pradeyadravyarahitAm / zulkaM lokabhASayA 'dANa' yavanabhASayA tu 'jagAtiH' ityucyate / punarjinamatamarhacchAsanaM nityotsavaM nirantaramahAmahaM vidhAya / nRpaH kiMbhUtaH / yuktamucitaM vettIti viditvA ca karotIti yuktakRt / 'yautakaM yutayordeyam' iti haimyAm // nijanAmAkaM kRtvA phuramAnaM pAhiNonnRpaH prabhave / idamapyalamakRta tataH karakamalaM haMsa iva sUreH // 281 // : nRpaH pAtisAhirnijasyAtmano nAmAGke utsaGge madhye yasya tAdRzaM pharamAnaM kRtvA vidhAya prabhave sUrIndrAya prAhiNotpreSayAmAsa / tataH preSaNAnantaramidamapi phuramAnaM sUreH kara. kamalaM pANipaJa haMsa ivAlamakRta bhUSayati sma // . .. yaH pUrva kalikAlakelikalanAlIlAlayazrIjuSAM / .. mlecchakSoNibhujAM vazavadatayA jajJe nRNAM durlabhaH / tigmajyotirakhaNDacaNDimamahaHsaMdohadUrIkRta__ jyotsnArambhavibhAvarIzavibhavaH saugandhikAnAmiva // 282 // sauvarNena tato babhUva bhavikairlabhyo'tra gozIrSava jAtaH sAdhikarUpakeNa tadanu prApyaH kthNcijnaiH| . sAhizrImadakabbareNa yavanakSoNIbhujA saMmadA so'pi zrIvimalAcalo munimaNezcake zayAluH shye||283 // yaH zrIzatrujayazaila: pUrva prathamaM mlecchAnAmAgamanasamaye mlecchakSoNibhujAM yavanaM. pAtisAhInAM vazaMvadatayA AyattatvenAdhInabhAvena yAtrikajanAnAM durlabho duHprApo jajJe jAtaH / pUrva mlecchA hi caDhituM yAtrAmapi kartu na daduH / kiMbhUtAnAm / kalikAlasya kaliyugasya kelikalanAyai krIDAkaraNAthai lIlAlayaH krIDAsadanaM tasya zriyaM juSante bhajante / keSAmiva durlabhaH / saugandhikAnAmiva / yathA tigmajyotiSo zrISmabhAnora. khaNDo'vicchinno nistuSo vA caNDimA atitIvratA yatra tAdRzena mahasAM bhUyasaH pratApAnAM saMdohena samudAyena dUrIkRto nirasto jyotsnAnAM candrikANAmArambho'bhyudayo yasya tAdRzasya vibhAvarIzasya candramasaH vibhavaH zobhAbharo'tra kalArANAM durlabho bhavet / kahAra candravikAzi / yathA naiSadhe-'kalAramindukiraNA iva hAsabhAsam' Page #802 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 14 sargaH] hIrasaubhAgyam / 741 iti / 'saugandhikaM tu kalAram' iti haimyAm / tato'prApteranantaraM kiyatA kAlenAtra kAle bhUmau vA sauvarNena suvarNaTakena / suvarNavikAraH sauvarNa tena 'soThaiyo' iti lokaprasiddhena / 'dInAreNa' iti pATho vA / bhavikaryAtrikajanairlabhyaH prApyo babhUva / kiMvat / gozIrSavat / yathA candanaM sauvarNena kharNamUlyena labhyate, tadanu hemaTaDvena prApteranantaraM paJcamudrikAbhirmahaMmudIbhiH, tadanu ca kathaMcinmahatkapTena vijJaptibhiH sAdhikarUpakeNa tisabhirmudrikAbhiH kRtvA kathaMcijanaiH prApyo'bhUt / so'pyevaMvidhaduSprApo'pi zrIvi. malAcala: zrIzatrujayaparvataH yavanakSoNIbhujA mudgalabhUmaNDalAkhaNDalena pAtisAhinA zrImatA caturdikcakralakSmIvatA akabbareNa munimaNe: zrIhIravijayasUreH zaye zayAluH pANau sthAtA cakre / gurukarakamalavIkRta ityarthaH / ksmaat| saMmadAdgurUpari guruprItyA // . prAcInajainanarapativAraka iva niSkare vimlshaile| vidadhurvidhinA yAtrAM tatra manuSyAH parolakSAH // 284 // parolakSA lakSasaMkhyA manuSyA yAtrikAstatra vimalazaile zadbujayaparvate vidhinA zA. strokaprakAreNa yathA 'ekAhArI bhUmisaMstArakArI padayAM cArI zuddhasamyaktvadhArI / yAtrAkAle sarvasacittadhArI puNyAtmA syAtsakiyo brahmacArI // ' ityuktavidhinA saMghapatibhavanavidhinA vA yAtrAM vidadhuH cakruH / kiMbhUte / vimalazaile nikare krrhite| kasminniva / prAcInajainanarapativArake iva / yathA prAcInAH pUrvakAlotpannAstathA jainA jinazAsanarajitamanasaH ye narapatayo bharatAdyA bhUpAlAsteSAM vArake / tadAjyasamaye vimalAdrinirgataH karo yasmAttAdRza AsIt // iti erovimalAcalArpaNam // varSAkAle vratIndrau tau raajdhaanypure'nydaa|| jambUdvIpe payojanmabAndhavAviva tasthatuH // 285 // anyadA anyasmin kasmiMzcidvarSAkAle prAvRTsamaye caturmAsake to vratIndrau zrIhIravijayasUrivijayasenasUrI rAjadhAnyanAmni pure nagare tasthatuH sthitI / arthAccaturmAsakam / kAviva / payojanmabAndhavAviva / yathA jambUdvIpe dvau bhAskarau tiSThataH // zrImatsaripatiH prasannahRdayaH sanbhAnucandrAbhidha. ___.prAjJendoratha vAcakAhvayapadaM datte sma vAcaiva saH / saMsthAstroratidUrato'pi kumudAM pateriva jyotsnayA . prodyatpArvaNazarvarIvarayitA proz2ambhatAvaibhavam // 286 // atha rAjadhAnyapurAgamanacaturmAsakasthitikaraNAnantaraM prasannaM zatrujayakaramuktisatkapAtisAhiphuramAnapreSaNena kRtvA prasAdopetaM hRdayaM mano yasya tAdRzaH sa jagadgurubirudatayA khyAtaH zrImatsUripatiH zrIhIravijayasUriratidUrato lAbhapure lAhoranagare 1. pRSodarAditvenaivAyaM prayogaH kalpyaH. Page #803 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 742 kaavymaalaa| sAhipAyeM saMsthAnoH sthitavato'pi bhAnucandra ityabhidhA nAma yasya tAdRzasya prAjJendo. vibudhavidhoH prajJAMzasya vAcaka ityAhvayaM nAma yasya tAdRzaM padam / upAdhyAyapadamityarthaH / datte sma / kayA / vAcA / kathameva / vananamAtreNeva na tu vAsakSemapUrvamiti / ka iva / prodyatpArvaNazarvarIvarayiteva / yathA udayaM prApnuvan pUrNimAsaMvandhI zarvayA nizAyA varayitA bhartA atizayena dUrato'pi bhUmaNDalakamalAkaramadhye gaganApekSayA kSoNI duursthaayinii| kumudAM kairavANAM pateH zreNyA jyotsnayA candrikayeva projjRmbhatAvaibhavaM vikAzabhAvalakSmI datte // iti bhAnucandrasyopAdhyAyapadam // vijayasenavibhorhadi darzanaM vasumatIkamitA cakame kramAt / . vidalitAkhilalokatamastateH zucirucezcalacaJcurivAcirAt // 287 // kramAdanukrameNa hIravijayasUribhyAM bhAnucandrasya vAcakapadaM pradattaM tadAkarNanAnantaraM vasumatIkamitA bhUmIpatirakabbarasAhiH hRdi manomadhye vijayasenanAmro vibhAgurordarzanaM / cakame kAsati sma / ka iva / calacaJcuriva / yathA cakoraH zucirucezcandramaso darzanaM kAmayate / kiMbhUtasya vijayasenavibhoH zucirucezca / vidalitAni akhilalokasya samastajagataH sarvabhavikAnAM ca tamasAmajJAnAnAmandhakArANAM ca tatiH patiyena // praiSIttataH preSyayugaM salekhamAnetumAcAryasudhAmarIcim / ' akabaraH sindhumivAtra cakrI sumitrabhUH susthitabhAditeyam // 288 // tato darzanAkAGkSAnantaraM akavvaraH pAtisAhiH AcAryasudhAmarIci vijayasenasUrIndu. mAnetuM khadeze samAkArayituM saha lekhena phuramAnena vartate yattatsalekhaM preSyayugaM mevaDAdvandvaM preSItprasthApayati sma / ka iva / sumitrabhUriva / yathA sagaracakravato sindhuM samudramAnetuM lavaNasamudrAdhiSThAyakaM susthitanAmAnamAditeyaM devaM preSayati sma // lekhaM nyAsamivArpitaM kSitipaterdUtadvayenAdarA dAdAyAtha vibhAvya tasya bubudhe hAda munIndro'khilam / / draSTuM kAsati mAmivaiSa kathamapyAcAryamapyAtmanA ___saMtayeti tato nyavedayadanUcAnAya sarva sa tat // 289 // munIndro hIravijayasUristasya phuramAnarUpalekhasya akhilaM mamagraM hArda rahasyaM bubudhe jAnAti sma / kiM kRtvaa| vibhAvyAvalokya / katham / atha pazcAt / kiM kRtvA / AdarAdvahumAnAdAdAya gRhItvA / kam / lekhaM phuramAnam / kamiva / nyAsamiva nikSepamiva / yathA 'paNi' iti lokaprasiddhayA / kiMbhUtaM lekham / kSitipaterakavbarasAherdUtadvayena mevaDAyAmalema saMdezahArakayugalena arpitaM khasya pradattam / tato lekhAdAnavAcanarahasyajJAnAnantaraM sa sUristatsarva bhUpAkAraNavAcikamanUcAnAya vijayasenamUraye nyavedayatkathayAMcakAra / kiM kRtvA / ityamunA prakAreNa saMtamaM vicArya / iti kim / yadeSa pAtisAhiH kathamapi Page #804 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 14 sargaH] hIrasaubhAgyam / kenApi prakAreNa AtmanA svena mAmiva AcAryamapi draSTuM vilokayituM kAhati kAmayate pAJchati // gurorupAdAya rahasyavidyAM zikSAM ca sAkSAtkimudasiddhim / kammAGgajAtaticakravartI kramAJcalallAbhapuraM babhAja // 290 // kammAnAnaH sAdhoraGgajAto nandanaH sa eva vratiSu sAdhuSu madhye cakravartI sArvabhaumo vijayasenasUrIndraH kramAdanukrameNa grAmAnuprAmadezAnudezavihAraparipATyA calan pratiThamAnaH lAbhapuraM lAhoranagaraM babhAja bhajate sma / lAbhapuranagaraM gatavAnityarthaH / kiM kRtvA / gurohIravijayasUre rahasyasyopaniSado vidyAM parAjJAtajainamantrAn ca punaH zikSA hitamatim / utprekSyate-sAkSAtpratyakSeNa kimudasiddhimuttarakAlotpanasiddhimiva / nigranthanAthaH sa vidhAya goSThI saMprINayAmAsa mahImahendram / vADAmapIyUSarasAbhivarSI nAhlAdakaH kasya kumudvatIzaH // 291 // sa nirgranthanAtho vijayasenasUriH mahImahendramakabbaraM saMprINayAmAsa prahlAdayAMcakrivAn samatoSayat / 'prINAti prINayati pRNAtIti prINanArthAH syuH' iti kriyAkalApe / samu. pasargaH / paJcamIstutau yathA-'saMprINansaccakorAzivatilakasamaH kauzikAnandimUrtiH' iti / kiM kRtvA / goSThI dharmatattvavArtA vidhAya kRtvA / kiMbhUtaH saH / vAgvANyeva nAma yasya tAdRzo yaH pIyUSarasaH sudhAdravajalaM vA abhivarSatItyevazIlaH / yukto'yamarthaH / kumudvatIzazcandraH kasya nAhlAdakaH syAt / api tu sarvasyApi pramodakArI bhavatyeva // zrImatsUrivaro vyadhatta vasudhAvAstoSpaterAgrahe NopAdhyAyapadasya nandimanaghAM zrIbhAnucandrasya saH / zekho rUpakaSadzatIM vyatikare tatrAzvadAnAdibhi bhaktaH zrAddha ivArthinAM pramudito vizrANayAmAsivAn // 292 // sa sUriSvAcAryeSu varaH pradhAno vijayasenasUrirvasudhAvAstoSpatermahIndrasyAgraheNoparodhena upAdhyAyapadasya nandi vidhivizeSa vyadhatta cakre / tatra vyatikare tasminnandi. -vidhAnAvasare zekhaH abalaphaijanAmA rUpakANAM 'rupayA' iti prasiddhAnAM SaTzatI SaTzatAni rUpyaTakAnAM pramudito hRSTaH parasparamaitryAt azvadAnamAdau yeSAM te'zvadA. nAdayaH prakArAstaiH kRtvA arthinAM yAcakAnAM vizrANayAmAsivAn pradadAti sma / kiMbhUtaH zekhaH / bhaktaH / ka iva / zrAddha iva / yathA bhaktazrAddho'pi kasyacitkheTasya yogyasya sAdhorupAdhyAyapadatanandikaraNAdimahotsave khadhanamarthinAM vizrANayati sma // sAheH parSadi zekhAdipArSadyajuSi sa prabhuH / ajepIdvAdino vAde munisundarasUrivat // 293 // prabhurvijayasenasUriH sAherakabbaradharaNIramaNasya parSadi sabhAyAm / kiMbhUtAyAM parSadi / Page #805 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 744 kaavymaalaa| zekha: abalaphaijanAmA sAhisAmantaH sa evArI yeSAM tAdRzAnpArSadyAn sabhyAn juSate bhajate tadvidhAyAM vAdinaniSaSThitrizatI brAhmaNAn vAdavidhAyinaH prativAdIbhUtAn samastAnapi ajaiSIt parAjayati sma / uktiyuktipratyuktibhirniruttarIkRtavAnityarthaH / kiMvat / munisundarasUrivat / yathA zrImunisundarasUristairabhuktIyaM paNDitaM zatASTa. kena kvacidaSTAdhikasahasreNa vartulikAvadhAnena ajayatparAbabhUva // sAhiH savAIvijayasenasAdhuvidhoridam / birudaM hIrasUrIndorjagadgururivAdadAt // 294 // sAhirakabbaro vijayasenasAdhuvidhoH sUrIndrasya savAIvijayasenasUreridaM biruda.. madadAddattavAn / kasyeva / hIrasUrIndoriva / yathA zrIhIravijayasUrejagadgururidaM sAhiH pradadau // vAdinAM vijayodantaM zrutvA taM mumude guruH| tasya viSNorivAzeSadviSAmAnakadundubhiH // 295 // guruhIravijayasUristasya vijanasenasUrekhaM vAdinAM vijayasya niruttarIkaraNasyodantaM vRttAntaM zrutvA mumude jaharSa / ka iva / Anakadundubhiriva / yathA, vidyAdharAnvazIkRtya vaitAbyAdAgato vasudevo viSNornArAyaNasya azeSadviSAM samaprazizupAlajarAsaMdhapramukhavidveSiNAM parAbhavanodantamAkarNya modate sma // iti vijayasenasUrervAde vijayAH sa. vAIbirudaM ca // sUriTaikSayati sma sakSaNamihAnekAnmahebhyAGgajA nmUrtInAM ca sahasrazo bhagavatAM cakre pratiSThAH khayam / ekacchatramiva vyadhatta bhuvane svAyaMbhuvaM zAsanaM prajJAdhaHkRtagISpatiH kSitipate rAjyaM purodhA iva // 296 // sUrihIravijayagururihAsminmahImaNDale sakSaNaM samahotsavaM yathA syAttathA anekAn bahUn mahebhyAGgajAn vyavahArinandanAndIkSayati sma pravrAjayAmAsa / ca punaH khayamAtmanA sariH sahasrazo bahusahasrasaMkhyAnAM bhagavatAM tIrthakRtAM mUrtInAM pratimAnAM pratiSThAzcakre / punarbhuvane vizve khAyaMbhuvaM jainaM zAsanamekacchatramadvitIyAtapatramiva vyadhatta vidadhe / kiMbhUtaH / prajJayA khavuddhathA adhaHkRtastiraskRto gISpativRhaspatiryena / ka iva / purodhA iva / yathA purohito buddhimattayA mantravidyAdizaktimAn kSiteH pateH khanRpasya mantratatrAdizaktyA rAjyamekacchatraM vidhatte so'pi pratibhAparAbhUtapuruhU. tasUriH syAt // sAnandaM sasurAsuroraganaravAtaiH svakAntAyutaiH zrotRzrotrarasAyanairghanaravairjegIyamAnAM rasAt / Page #806 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 14 sargaH] hIrasaubhAgyam / 745 tadvizvatrayacitrakRdguNagaNairAgatya karNAntikaM ___ gItergocaratAmameyasamayaM netuM praNunnairiva // 297 // sUre dhanabodhanAdicaritaprodbhUtakIrtiprathAM prItyAkarNya zirovighUrNanapare jAte'khile viSTape / zrotuM sotsukamAnaso dazazatImakSNAmivAkhaNDalaH . karNAnAmamarAvatIviracitAvAsAdRNIte vidheH // 298 // AkhaNDala: puraMdaraH amarAvatyAM khanagaryo viracitaH kRta AvAso gRhaM yena tAdRzA. dvidhervidhAtuH sakAzAt karNAnAM zravaNAnAM dazazatIM sahasraM vRNIte yAcatIva / keSAmiva / akSaNAmiva / yathA mama nayanAnAM dazazatI vartate tathA zrutInAmapi dazazatIM kuru / kasmin sati / sUreharigurobhUdhano'kabbarasAhistasya bodhanaM pratibodhavidhAnaM tatpramukhaM caritaM caritraM tasmAtprodbhUtAM prakaTAM jAtAM kIrtiprathAM yazovistAraM prItyA pramodenA. karNya zrutvA / akhile samaste'pi viSTape vizve zirovighUrNanapare cetazcamatkAritayA khamUrdhavidhUnanatatpare jAte sati / kIrtiprathAM kiM kriyamANAm / rasAdAgAt / rasorAge'nekArthyAm / sveSAmAtmano kAntAbhiH strIbhiyutaiH sahitaiH surasahitA ye asurA dAnavA uragA nAgA narA, manuSyAsteSAM vAndaiH sAnandamAnandakalitaM yathA syAttathA zrotRNAM zrotreSu karNeSu rasAyanasadRzairghanarnibistAratarairvA ravairjegIyamAnAmatizayena gItAM naravAtaiH / utprekSyate-vizvatrayasya trailokyasya citrakRdbhiratizayAzcaryavidhAyibhirguNAnAM * gaNaiH karNAntikaM Agatya zravaNasamIpe sametya mAtuM yogyo meyo na meyo'meyo galitA. . vadhisamayaM yAvadgItergAnasya gocaratAM netuM prApayituM praNunariva preritairiva // yugmam // sUryAcandramasau punardinatamInirmANadambhAdidaM __ zuzrUSArasikAyitAnizamanovRttI iva bhrAmyataH / bhartA bhogabhRtAM tadAzravabhavanirvedamedasvihR . nmandaM svazrutinirmitAvapi zatAnandaM ninindAtmanaH // 299 // punaraparArthe sUryAcandramasau bhAnuvidhU dinAnAM tamInAM rAtrINAM nirmANa karaNam / sUryo dinAn candro rAtrIH kurute / tasya dambhAtkapaTAbhAmyataH paryaTataH / utprekSyate-idaM zuzrUSAyAM kIrtiprathAM zrotumicchAyAM rasikavadAcarite anizaM nirantaraM manaso vRttiApAro yayostAdRzAviva / api punastadAzravaNena bhavanutpadyamAno yo nirvedaH khedastena medakhi meduraM puSTaM bhUtaM hRt hRdayaM yasya tAdRzo bhogabhRtAM nAgAnAM bhartA khAmI nAgendraH khasyAtmanaH zrutInAM karNAnAM sahasraphaNatvAtkarNabAhulyasya nirmitI vidhAne mandamalasaM mUrkha vA zatAnandaM jagatkartAramAtmanA svenaiva niAnenda parSadi garhaNAmakarot // Page #807 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| vidmo mandarakaMdaraiH pratiravaiH protsAhitAH kiMnarAH yatkIrti yuvatIkRtAnuvadanAH prIterupAvINayan / siddhA rodhasi siddhasindhusudRzo yoSAnuSaGgA jagU raGgattuGgataraGgasaGgajaravaiH sthAnaM dadatyA iva // 300 // yuvatIbhiH khakAntAbhiH kiMnarIbhiH kRtamanuvadanaM samaM gAnaM yeSAM tAdRzAH kiMnarAH puruSAH prIteH khatantrAnandAdyatkIrtimupAvINayan vINayA vAdanapUrvakaM gAyanti sma tatra vayamevaM vidmo jAnImaH / utprekSyate vA-mandarakaMdarairmerudarIbhiH pratiravairjagajjanagAnatArataradhvanipratidhvanitaiH kRtvA protsAhitA gAtumutkaNThAM prApitA iva / 'mandarakaMdarAsu zayitAnutyApayankinarAn' iti campUkathAyAm / punaH siddhA devavizeSAste siddhAnAM sindhusudRzaH samudrapatnyA nadyA etAvatA gaGgAyAH / 'siddhakhaHsvargikhApagAH' iti haimyAm / rodhasi tIre jagurgAyanti sma / utprekSyate-raGgantazcalanto ye tuGgA / atyuccatamAstaraGgAH kallolAsteSAM parasparaM saGgAjjAtA ye ravAH kolAhalAkalitagambhIra. dhIradhvanayastaH kRtvA sthAnaM dadatyAH svaraM pUrayantyA iva / jigAsatAM hi prathamaM sthAnaM dIyate, rAgAdyAlApaH vAditrAdidhvanizca vidhIyate, tatsthAnam , tadanu ca gAyano gAyati iti giitiriitiH| siddhAH kiMbhUtAH / yoSAnuSaGgAH strINAmanuSaGgo yeSAm / sastrIkA ityrthH|| tadgaGgAgirirAjayatpibajanAnuAH stuvantyo muhuH svarge svargimRgIdRzo nijajani nindanti mandAzayAH / mohAtprAkparikalpitapriyatamArdhAGgAnuSaGgAdimAM zrotuM kvApi na gantumIzvaratayA khaM zailajAkrozati // 301 // __ saiva kIrtiprathaiva gaGgA mandAkinI tasyA girirAjo himAcala evotpattisthAnaM yaH sUristaM pibanti sAdaraM pazyanti tAdRzAn janAn bhUmaNDalajanmano lokAn muhurvAraMvAraM stuvantyaH prazaMsantyaH zlAghamAnAH khargimRgIdRzaH surAGganAH kharge devaloke nijajani khAvatAraM ni. ndanti taddarzanAbhAvAdgarhanti / kiNbhuutaaH| mandAzayAH prabhoranyabhuvanasthAyukatvena darzanamalabhamAnA ata eva mandIbhUtamanaso jaDabhAvamupagatAH / tathA mohAdajJAnAt / 'so'haM haMsAyituM mohAt' iti campUkathAyAm / mohazabdenAjJAnam / atha ca mohAtpremAtirekAtprAk prathamaM parikalpitaH kRtaH priyatamasya atISTasya bhartuzca harasyArdhAGgena sAmizarIreNa samamanuSaGgaH sabandhaH tasmAtkhArdhazarIramIzvarAGge syUtamato'rdhAGgI gaurIti pra. siddhiH / tatkAraNAdimAM sUrikIrtiM kvApi zrotuM karNagocarIkartuM nezvaratayA na samarthatvena svamAtmAnaM zailajA pArvatyapi khamohamAkozati dhikkurute| hA mayA avicAracaturayA vR. thaiva hArAGgena khAGga syUtam , gItiprItimattApi kApi hareNa vinA hantuM na zakteti // Page #808 -------------------------------------------------------------------------- ________________ hIrasaubhAgyam / 747 14 sargaH] yatkIrti naranirjaroragavadhUprArabdhanUtastuti _zrutvAsyAmanurAgitAM tribhuvane bibhratyadanAM hRdA / zarvANIramaNastadazravaNato mUrdhasthasiddhApagAM. ___ kurvANAM badhiratvamuddhararavaistAraGgajaigarhate // 302 // zarvANIramaNaH pArvatIpatihIrastasyAH sUrikIrterazravaNataH anAkarNanAttAraGgajaiH tara. GgANAM samUhAstAraGgAH, tAraGgebhyo jAyante smeti tAraGgajAstaiH / yathA padmasundarakavikRtabhAratIstave-'vAraM vAraM tAratarakharanirjitagaGgAtAraGgAH' iti / uddhararavairatyuddharadhvanibhirbadhiratvaM karNayorbAdhirya kurvANAM mUrdhasthasiddhApagAM khamastakasthAyukabhAgIrathIM grhte.| asyA jaDAzayAyAH prollasatkallolakolAhalapuraH kimapi kApi zrotuM na zakyate iti nindati / kasminsati / tribhuvane jagatraye sati / kiM kurvati tribhuvane / asyAM sUrikIteH hRdA mAnasena kRtvA adabhrAmatizAyinImanurAgitAM rAgayuktavattAM bibhrati ddhaane| kiM kRtvaa| narA nAgarAH, nirjarAH surAH, uragA nAgAH, teSAM vadhUbhiH aGganAbhiH prArabdhAH pramodAdupakrAntAH / 'prArambhaH propataH kramaH' iti haimyAm / nUtA abhinavAH stutayaH stavanAni yasyAM tAdRzIM yasya hIrasUreH kIrti zrutvA zravaNagocarIkRtya // naitAM zrotravataMsikAM viracayansRSTevinirmANato vaiyagryeNa kulAlameva manasA mene nijaM nAbhibhUH / trailokyastutipAravartivibhavAM saMstotumetAM guruH saMjajJe gatagauravaH kavirapi prApAkavitvaM punaH // 303 // sRSTevizvasargasya nirmANataH karaNAdvaiyadhyeNa vyagrabhAvena etAM sUrikIrti zrotrayorAtmakarNayoravataMsikAM karNapUratAm / 'vidarbhasubhrUzravaNAvataMsikA' iti naiSadhe / na viracayana kurvANaH / na zRNvannityarthaH / nAbhibhUrbrahmA nijamAtmAnaM kulAlaM kumbhakArameva mene / kumbhakAro hi bhANDakaraNavyagratayA kimapi zrotuM na zaknoti / punastrailokyasya tribhuvanasyApi stuteH stavanasya pAre agocare vartate ityevaMzIlo vibhavo yasya / vizvatrayasyApi stutigocarA mityarthaH / etAM sUrikIrti saMstotuM varNayituM guruH bRhaspatirgataM gauravaM mAhAtmya vAcaspatitA vA yasya tAdRzaH saMjajJe saMjAtaH / tathA kaviH zukro'pi kAvyakartApi akavitvaM mUrkhatvaM na kAvyakartRtvaM praap|| niviNNA iva jajJire'zravaNatastasyA madaproddhara khAzAsindhurarundhanAdaharahaH svAnte mahendrA dizAm / nidrAmudritalocanaM jalanidhau nidhyAya tArthyadhvaja svacchandendumukhIva tAM pratigRhaM zuzrAva sindhoH sutaa||30|| Page #809 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 74 kaavymaalaa| dizAM mahendrAH dikpAlAH / 'patiH pratIcyA iti diGmahendaiH' iti naiSadhe / aharahanirantaraM madena proddharANAM madonnattAnAM khAzAsindhurANAM nija nija diggajAnAM rundha. nAtvasthIkaraNAdekatra sthAne rakSaNAdvA tasyAH sUrikIrtarazravaNato'nAkarNanAtkhAnte manasi nirviNNAH khedakhinnAH iva jajJire jAtAH / punaH sindhoH sutA samudrasya putrI lakSmIstAM kIrti pratigRhaM sarveSvapi mandireSu zuzrAva zRNoti sma / yadu. kam-'sAyara vappa murAripiya caMdasarIsA bhAu / lacchI hIDai gharaghari mahilA eha sahAu // ' keva / svacchandendumukhIva / yathA khacchandacAriNI vilAsinI pratigRhaM vArtAdikaM zrutiviSayIkurute / kiM kRtvA / jalanidhau pArAvAre nidrayA svApena mudrite mIlite locane nayane yasya tAdRzaM tArkSyadhvajaM garuDaketuM kRSNaM kAntaM nidhyAya dRSTvA // svacchandaM trijagadvilAsarasikAM kIrti vratikSmApateH ___ saMdRbdhoddharatAnagAnavanitAvanAmRtArciHsudhAm / sotkaNThaM pibatAmakuNThamanasAM vizvatrayIjanminAM prAptAnuttarasaMmadA iva tadA saMjajJire. vAsarAH // 305 // tadA tasminnavasare vizvatrayIjanminAM khaloM ke pAtAlaloke bhUloMke ca janmAstye. SAmiti vizvatrayIjanminAM surAsuranarANAM vAsarA divasAH prApto labdho na vidyate uttaro'pretanaH padArthaH ko'pi yasmAdasAdhAraNaH saMmado nando yeSu tAdRzA iva saMjajJire saMjAtAH / kiMbhUtAnAM vizvatrayIjanminAm / akuNThamanasAM tadekatAnacittAnAM ca / kiM kurvatAm / vratikSmApateH hIravijayasUrirAjasya kIrtimeva saMdRbdhAni viracitAni uddharAni atizAyIni tAnAni AlApavizeSA yeSu tAdRzAni gAnAmi yAsAM tAnayutagAnAni yAbhirvA tAdRzInAM vanitAnAM nijayuvaMtInAM vakrANi vadanAni evAmRtArciSAM candrANAM sudhAM pIyUSarasaM sotkaNThaM saha utkaNThayA vartate yattat pibatAmAkhAdayatAM sAdaraM bhRNvatAm / kiMbhUtAM kIrtim / khacchandaM svecchayA niraGkuzaM trijagati tribhuvanamadhye yo vilAso vividhakelIkaraNaM tatra rasikAM sarasAmutsukAM vA // iti sUrikIrtivarNanam // yaM prAsUta zivAhvasAdhumaghavA saubhAgyadevI punaH ____putraM kovidasIhasIhavimalAntevAsinAmagrimam / tadbrAhmIkamasevidevavimalenAnandato nirmite vRtte hIragurozcaturdazamitaH sargoM babhUvAnasau // 306 // paNDitadevavimalagaNinA AnandataH AhvAdAnirmite viracite hIraguroH zrIhIravijayasUrervRtte carite hIrasaubhAgyanAmni mahAkAvye asau pUrvavyAvarNitakharUpa eva caturdazatvena caturdazasaMkhyayA vA mitaH pramANatAM prApitaH gaNitaH sargaH kAvyaracanamayAdhikAravizeSaH babhUvAn / kasuprayogaH / saMjAta iti // Page #810 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 15. sargaH] hIrasaubhAgyam / 749 iti paNDitazrIsIhavimalagaNiziSya paNDitadevavimalaviracitAyAM khopajJahIrasaubhAgyanAni mahAkAvyavRttau akabaragoSThIbandipaJjarapakSimocanamRgayAniyamanasakalajantujAtasiddhobhayAnarbhayakathanAlApasukhAnubhavanasorIpuramathurAgopagiriyAtrAnAgapurazivapurIpratichApUrvakacaturmAsakakaraNagurjarAgamanajejIyAkaramocanAmAripravartanazatrujayaparvatArpaNaphuramAnAdipradAnakIrtivarNanAdivarNano nAma caturdazaH sargaH // . paJcadazaH srgH| atha suhRda iva svaM sAravastu pradattaM pramuditahRdayenAkabbarovImaghonA / zramaNadharaNibhRttallAbhamAdAtukAmo vimalazikhariratnaM prekSituM kAvati sma // 1 // atha zatrujayapradAnasphuramAnAMgamanAnantaraM zramaNadharaNibhRtsUrirAja: vimalanAmA zrI. zatrujayAbhidhAnaH sa eva. zikhariSu sarvaparvateSu ratnaM sakalatIrthAdhirAjatvAt / yathA snAtasyAstutI-'mandararatnazikhare' iti / prekSituM dRggocarIkartu kAGkSati sma vAJchati sma / ratnasya hi prekSaNaM yuktameva / kiM kartukAmaH / tasmAdvimalAcalAtsakAzAlAbhamadhikaphalaM yAtrayA kRtvA sukRtopArjanAtkarmakSayAdvA mokSaprAptirUpaM ca AdAtukAmo gRhI. tumanAH / kiMbhUtaM vimalazikhariratnam / pramuditahRdayena hRSTamAnasena akabbarovImaghonA akabarapAtisAhinA khaM khakIyaM tasya saurASTrAdhipatitvAtsAravastu samyakpadAthai dhanarUpaM vA pradattamarthAtsUrIndrAya vizrANitam / kasyeva / suhRda iva / yathA kenApi sauhAdabhAjA suhRdaH khamitrasya sAravastu pradIyate // . . vidalayitumivAntarvairiSavargamuccai vidhivadupacaradbhiH SaDDidhInbrahmamukhyAn / prativimalagirIndraM bhavyalokaiH parIto .. vratipatiratha yAtrAM kartukAmaH pratasthe // 2 // ___ atha darzanAkAlAnantaraM vratipatihIravijayasUriH vimalagirIndraM prati zrIzatrujayazilocayasaMmukhaM pratasthe pratiSThate sma pracalati sm| kiMbhUtaH / bhavyalokaiH vimalAdriyAtrAbhilASukabhavikajanaiH parItaH parivRtaH parivArito vA / bhavyalokaiH kiM kurvadbhiH / vidhivadAgamoktaprakAreNa brahma zIlaM mukhyaM prakRSTamAdirvA yeSu tAdRzAn SaTsaMkhyAkAn / 'ekAhArI bhUmisaMstArakArI padbhayAM cArI zuddhasamyaktvadhArI / yAtrAkAle sarvasaccittahArI puNyAtmA syAtsakiyo brahmacArI // ' iti / vidhInAcAravizeSAn upacaradbhiH sevamAnaiH kurvadbhirvA / utprekSyate-uccairati shyen| mUlAdityarthaH / anta rityavyayam / madhya amuca Page #811 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 750 kaavymaalaa| sthAyukAnAmantaraGgANAmityarthaH / vairiNAM zatrubhUtAnAM paramapratyarthinAmanarthakAritvAt / krodhamAnamAyAlobharAgadveSarUpANAM SaDurga SaNNAM vagai dehinAM mahAduHkhadAyitvAtsarveSAmapi sAdRdayam / 'vargastu sadRzAm' iti haimIvacanAt / vidalayitumeva // nagaranigamadurgagrAmasArAmasImA gahanagurugirIndrAMllaGghamAnaH krameNa / kimamRtakamalAyAH kelizailaM kSamAyAM zramaNadharaNizakraH siddhizailaM dadarza // 3 // .. zramaNAnAM tapakhinAM madhye varaNizako rAjA / dharaNizabdo dIrgho haskho'pyasti / pUrva likhito'sti granthokena / sUrirAjaH siddhizailaM zatrujayagiri dadarza pazyati sma / utprekSyate-kSamAyAM bhUmau amRtaM muktiH saiva kamalA lakSmIH tasyAH kelizailaM krIDA. karaNArtha parvatamiva / atra siddhizrIH khairaM ramate / sUriH kiM kurvANa: / krameNa vihAraparipATyA nagarANi mahatpurANi dezeSu mukhyapurANi rAjadhAnIrUpANi vA, nigamA nagarasthAnavizeSA bRhadvaNiksthAnakAni vA, durgA duHkhena gamyante adhyAsyante iti durgAH koTAH viSamasthAnAni vA, grAmA alpacAturyANi laghupurANi saMnivezA-vA, sahArAmaiH kRtrimavanarudyAnarupavanairvA vartante yAstAdRzyaH sImA purabAhyaparisarabhUmayo nagaryo vibhAgakRdbhuvo vA, gahanAni zailasamIpaviSamapradezAgatavanAni saMkIrNAnekapAdapapaTalazAkhAvizeSA praviSTArkakiraNaduHsaMcArakAntArA vA, guravo'tituGgazRGgA girIndrAH mahAzailAstAMlAmAna: atikrAman // atha siddhizailaM vizinaSTi nayanapuTanipeyAmAzrayankAyayaSTI kimu sukRtasamUho bhAratakSetrabhAjAm / / nikhilaviSayabhUSAmoSisaurASTralakSmyA yadavanidharadambhAccArucUDAmaNirvA // 4 // utprekSyate yadavanidharadambhAdyasya zrIzatrujayazailasya vyAjAdbhArataM nAma jambUdvIpamadhyabhAgasthamandaragiridakSiNadikprAntavibhAgavatilavaNAmbhodhisaMnidhivati ca kSetraM varSe bhajante janmanA zrayante iti bharatakSetrotpannAnAM narANAmityarthaH / sukRtasamUhaH kimu puNyarAziriva / kiMbhUtaH sukRtasamUhaH / nayanAni bhavikalokalocanAni eva puTAH parNabhAjanAni tairnirantaraM peyAM pAtuM sAdaramavalokayituM yogyAM kAyayaSTI tanulatAm / 'syAhorbhUyaH kaNasamucitaH kAyayaSTInikAyaH' iti naiSadhe / Azrayan bibhrat vA / atha vA nikhilAH samastA ye viSayA dezAH / 'viSayastUpavartanam / dezo janapado nIvRt' iti haimyAm / teSAM bhUSAM zobhAM muSNAtyapahara tItyevaMzIla: saurASTranAmA dezaH zatrujaya Page #812 -------------------------------------------------------------------------- ________________ hIrasaubhAgyam / 15 sargaH] yAtrAsamAgatabharatacakravartipradattAparanAmadheyo devadeza iti tasya lakSmyAH zriyaH yadvimalazailacchalAccAruH sarvAlaMkArebhyo vizeSabhUtazcUDAmaNiH ziraHzikhAmaNiriva // amitarajataratnasvarNazRGgairasaMkhyA nimiSazikharikhaNDaiH svaHsadAM sadmabhizca / trijagaduparibhUmIlambhanA yena meru vijita iva babhUva bIDayAnakSilakSyaH // 5 // yena zatrujayagiriNA vijitaH parAbhUtaH san / utprekSyate-meruH suvarNAcalo vI. DayA lajayA kRtvA na akSNonayanayolakSyo nirIkSituM yogyo'nakSilakSyo'dRzyo babhUva jAyate sma / ka iva / yena / kiMbhUtena / trijagatAM trayANAM pAtAlabhUmikhargalakSaNAnAM bhuvanAnAmuparibhUmI lokAravartisthAnaM muktilakSaNaM lambhayati prApayati ityevaMzIlastena / 'sarveSAmapi zailAnAmunnato vimalAcalaH / yadAroheNa lokAgraM prApyate bAlakairapi // ' iti pUrvAcAryastutivacanAt / vijitaH / kaiH kRtvA / na mIyante pramANIkriyante khabuddhayA vidagdharapItyamitAni |gnnnaatiitaaniityrthH| rajatAnAM rUpyaratnAnAM vividhamaNInAM svarNAnAM kAJcanAnAM zRGgANi zikharANi taiH / punarna vidyate saMkhyA gaNanA mAnaM yeSAM tAnyasaMkhyAni animiSANAM devAnAM zikhariNAM vRkSANAM khaNDAni kAnanAni taiH / 'syAtkha. NDaM kAnanaM vanam' iti haimyAm / punaH svaHsadA surANAM sadmabhirnagarairmandiraizca / 'gautridivamUrdhalokaH susalayaH' iti haimyAm / merustu svapramANocapradeze prApayati noparitanavibhAge / tathA mitAnyeva zRGgANi bibharti tAnyapi ratnAnAmeva ratnasAnutvAt / tathA bhadrasAlanandanasaumanasapADukanAmAni catvAryeva vanAni dhatte / tathA ekameva suragRhaM kalayati / yaduktam-'divamaGkAdamarAdrirAgatAm' iti naiSadhe / adhaH zajayAdriNA svAbhyadhikavaibhavena merunirjitastadyuktameva // zikharimaNiviniryajjyotirujjRmbhamANA. anavipinavinIle vyomi yasyAbabhAse / atulacaTulabhAvaM svaM parityajya nityaM taDidiva nivasantI vallabhAmbhodharAGke // 6 // ujjambhamANA puSpapallavAdibhirvikasitabhAvaM bhajante ye'JjanAH aJjananAmAno vRkSavi. zeSAH / 'kecitprabhaJjanA iva pApardhikajanAH khaNDitAJjanAdharapravAlAH' iti campUkathAyAm / 'aJjanA sundarI patnI aJjanadrumazca / adharoSThapallavaH adhastanakisalayaM ca' iti tadvattiH / teSAM vipinAni tadvadvinIle atizyAmale vyoni nabhastale yasya zatrujayAdeH zikharANAmuttuGgazRGgANAM maNibhyo raktapItaratnebhyo viniryaniHsaraddaza digaGgaNAni vyApnuvajyotiH kAntirAbabhAse zobhate sma / utprekSyate-khamAtmIyamatulamatizayitamatighanaM Page #813 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 752 kaavymaalaa| caTulabhAvaM cApalaM parityajya vihAya vallabhasya khabhartuH ambhodharasya prAvRSepyapayodasya aGke utsaGge / 'ciravilasanAtkhinna vidyutkalatraH' iti meghadUtakAvyam / vidyuto meghakalatratvamuktam / tathA 'priye madutsaGgavibhUSaNaM bhava' iti naiSadhe / vallabhAyA vallabhasya koDe upavezanaM dRzyate / nivasantI vAllabhyena vitiSThamAnA taDidvidyudiva // kvacidapi kaladhautaprasthasaMsthAnagAhi pravahadaviralAmbhonijharasphAradhArA / tuhinazikharizRGgotsaGgaraGgatpravAha dyusadadhipanadIvAdvaitazobhAM babhAra // 7 // . kvacidapi zatrujayazailasya kutrApi sthAnake kaladhautasya rajatasya prasthaM zikharaM tadeva saMsthAnaM samyagAzrayastadavagAhante adhitiSTantItyevaMzIlAH, tathA prakarSeNa vahanti prasa-' panti, tathA aviralAni avicchinnadhArAdhoraNAni ambhAMsi jalAni yeSu tAdRzAnAM nirjharANAM sphArA atyudArA dRzyamAnA nayanAnandadAyinyo dhArA mahatpramANAdhoniSpatatpayaHpravAhAH advatAmasAdhAraNAM zobhA babhAra dhatte sma / keva / tuhinazikhariNo himAcalasya zRGgasya zikharasya utsaGge koDe madhye vA raGganprasarpan pravAho nirantarapayaHpUro yasyAstAdRzI / divi sIdantyavatiSThante iti ghusado devAsteSAmadhipaH puraMdarastasya nadI saridGgeca / yathA devanadI tathA devendrasyApi nadI / yaduktam-'surendrataTinItIreSu siddhAGganAH' iti bhojaprabandhe // jaladhibhavanajambhArAtisAraGgacakSu- digavanidharamUrdhAlambibimbau dinAdau / rajatakanakarAjatkarNapUrAvivaita- .. dvimalagiriramAyAH puSpadantau vibhAtaH // 8 // . jaladhau sAgare bhavanaM gRhaM yasya sa varuNaH / 'varuNastvarNavamandirapracetAH' iti haimyAm / jambhasya dAnavavizeSasya arAtiH zatrurindrastayoH sAraGgacakSuSI priye tAdRzyau dizau pratIcIprAcyau / 'varuNagRhiNImAzAmAsAdayantamamuM rucI.-,' tathA 'nijamukhamitaH smeraM dhatte harermahiSI harit' iti padadvayamapi naiSadhe / tayordizoravanidharau pa. rvatau astAcalodayAdrI tayormUrdhAnI mastakazikhare Alambete Azrayete tAdRzau bimbI maNDalau yayostAdRzau puSpadantau zazibhAskarau / 'puSpadantau puSpavantAvekottayA zazibhAskarau' iti haimyAm / dinAdau pUrNimAdike kvApi prAtaHkAle vibhAtaH / utprekSyateetasya vimalagireH zatrujayAdre ramAyAH lakSmyAH rajatena rUpyeNa tathA kanakena kAzcanena kRtvA rAjantau rUpyasvarNanirmANena zobhamAnau dIpyamAnau karNapUrau zravaNau pUryete AbhyAmiti kuNDale iva // Page #814 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 19 sargaH] hIrasaubhAgyam / nikhilabhuvanabhAroddhAranivedanAjA bhujagaparivRDhenAnekavijJaptikAbhiH / / bharabharaNadhurINo'zeSanIrezanamaH kimayamiha mahIdhraH kArito vizvakA // 9 // bhujagAnAM nAgAnAM parivRDhena svAminA zeSanAgena anekAbhirvividhaprakArAbhirvijJaptikAbhirazcalaprasAreNa dInatAdarzanamukhAkuloprekSaNacaTubhASaNapramukhavijJapanaiH kRtvA / utprekSyate-vizvakA jaganniSpAdakena dhAtrA pArzve iha jagati pRthivyA ayaM mahIdhaH eSa zatrujayAdiH / kiM kAritaH / nirmApita iva / kiMbhUtena / nikhilasya samaprasya bhuvanasya bhUlokasya bhAro vIvadhastasyoddhAreNodvahanena kRtvA nirvedaM manasi viSAdaM khedaM vA bhajatIti tena / ayaM kiMbhUtaH / azeSAyAH samastAyA nIrANAM jalAnAmIzaH khAmI samudraH / 'srotovAnaMdIzaH sarakhAn' iti haimyAm / nemizcakradhArAvadyasyAH paridhIbhUto yasyA. stAdRzyAzcaturarNavaparyantapRthivyA bharasya bharaNe dhAraNe / 'DabhRJ dhAraNapoSaNayoH' ityasya prayogaH / dhurINau dhuryo dhaureyH|| surapathapathikaitatprasthasaMsthAnabhogAH . zazabhRdaparabhAgaM prekSya sAkSAnniraGkam / kimayamidamupAste nityamabhyetya kurva bajani vigatalakSmetyantaradhyAharanti // 10 // surapathasyAkAzasya pathikeSu pAntheSu / abhraMkaSevityarthaH / etasya zajayAdreH prastheSu bhRzeSu saMtiSThante iti saMsthAH / kvibantaH / tiSThantItyarthaH / nabhasyAkAze gacchantIti nabhogAH siddhagandharvavidyAdharasurAH antazcittamadhye ityamunA prakAreNAdhyAharanti vicArayanti / kiM kRtvaa| nirgato'GkaH kalaGko yasmAtsa nirakastaM lAJchanarahitaM zazabhRtazcandrasyAparabhAgaM yasminnadhastane bhAge lAJchanaM lakSyate tasmAdanyam / uparitanabhAgamityarthaH / sAkSAtpratyakSeNa prekSya vyAlokya / etAvatA candralokAdapyuJcatamAni bhRGgANi teSUpaviSTA nabhogAzcandrasyoparitanaM bhAgaM dRzA vyAlokya vitarkayanti / iti kim / yadayaM candro niyaM sadA abhyeyAtrAgatya idamupAste zrIzajayAdreH sevAM kurvan san / utprekSyate-vigataM prayAtaM lakSma lAJchanaM yasya tAdRzaH kimajani saMjAta iva // bhujagabhavanamadhyaM vyApnuvansthUlamUlai_ divamapi zikharaiH svairbhUghanenApi bhUmIm / iti vimalamahIbhRdbhUrbhuvaHsvastrayIM yo haririva nijapAdaiH svAtmanAkramya tasthau // 11 // Page #815 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 754 kaavymaalaa| yo vimalanAmA mahIbhRt zatrujayAcalaH khAtmanA nijakharUpeNa kRtvA bhUrbhuvaHkhastrayoM pAtAlabhUmaNDalakhagalokatrikamAkramyAmivyApya tasthau sthitvaanaaste|k iva / haririva / yathA nArAyaNo nijaiH khakIyaiH trimiH pAdaiH kramaiH kRtvA trailokyamAkramya tiSThati sma / balibandhAvasare vAmanarUpeNa bale: sakAzAkramatrikamitAM kSitiM yAcitavAn, tasminvyatikare matimahadrUpamAdhAya kramatrayeNa trijagadAkrAntam , tadA baliddhA pAtAle kSiptaH / tadaMzo naiSadhe yathA-'hareryadakAma padaikakena khaM padaizcaturbhiH kramaNe'pi tasya naH / apA harINAmiti namitAnanairvyavati tairardhanamaHkRtakramaiH // ' 'yatvamAkAzaM harerekakena padAkhriNA akrAmi tasya nabhasazcatubhiH padairAkramaNe no'smAkaM harINAM trapA . lajA iti namritaM nIcaiH kRtamAnanaM yaisvAdRzaiH / naamsaadRshyaadutprekssaa| haribhirazvairardhA na saMpUrNA nabhasi gagane kRtAH kramAH phalA cairvyavarti / namaHkramaNAdityarthaH / iti tadvattiH / yathaikena krameNa kham, tathA dvitIyena padena mUH, tRtIyenAGgiNA pAtAlaM ceti / atha gire. rAkramaNaM darzayati yaH kiM kurvan / sthUlairatipuSTaiH pRthulairvA mUlairadhobhAgavartikhapradezaH kRtvA bhujagAnA bhavanaM gRhaM pAtAlaM tasya madhyaM pAtAlamUlam / kailAza ityabhidhAnatvAt / api punardivamAkAzaM kharga vA khairAtmIyairabhraMlihaiH shikh| zRGgaH api punarbhUghanena svazarIrabAhulyena dehasthaulyena pRthvI vyApnuvan // . bahalasalilapUrNAtUrNayAnAdhikAbhiH ___ sphurati zikharamAlAlambikAdambinIbhiH / vidhumaNiravidIpAotumabhyAgataiyaH .. kimabhilaSitadAyI sevyamAnastamobhiH // 12 // yo vimalAdiH zikharamAlAM zRGgazreNImAlambante samAzrayante ityevaMzIlAbhiH kA. dambinIbhirdhanaghaTAbhiH kAdambinImeghamAlAbhirbahalaM nIrandhra sarveSvapi vardaleSu vidyamAnatvenAtighanaM yatsalilaM pAnIyaM tena pUrNA nirbharabhRtA ata evAtUrNa mandasatvaritaM yAnaM gamanaM yAsAM tAdRzyo'bhrikA vardalAni yAsu taabhiH| utprekSyate-abhilaSitAni ni. jamanaHkAmitAni dadAtItyevaMzIlo yaH zailo vidhuzcandro raviH sUryaH maNayo ratnAni karketanAdIni prabhaMkarAdimAni vA dIpAkhAn jetumarthAtkhapratipakSAn parAbhavituM yadete tamasAmucchedavidhAyinastatasteSAmamimavanamucitameva / abhyAgatairmahAtmanaH samIpe sametaistamomirandhakArairiva sevyamAnaH kimupAsyamAnaH // jaDimazitimavarSAyuSkalolasvabhAvo ddharasamiravirodhodanvadabhyarthanAdyam / 1. 'vAyuH samIrasamirau' iti haimakozAdrasvekAraghaTitasamirazabdaH sAdhuH. . Page #816 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 15 sargaH] hIrasaubhAgyam / 755 nijamakhilamasAtaM hAtumabdaiH sametyA nizanivasanadambhAtkiM tapastapyate'smin // 13 // abdai,dhaiH sametya atrAgatya anizaM nirantaraM yannivasanaM nivAsa: sthitikaraNam / varSAnantaraM hi vAridAH kvApi girau vasantIti kavisamayaH / tasya dambhAtkapaTAt / utprekSyate-asmin zatrujaye tapa upavasanAdi tapyate kiM kriyata iva / kiM kartum / . nijamAtmIyamakhilaM samastamapyasAtaM duHkhaM hAtum / 'ohAka tyAge' ityasya prayogaH / tyaktam / kiMbhUtamasAtam / jaDimAnaM jAyamajJAnaM DalayoraikyAt jalamayatAM jaDAzayatAm, tathA zitimAnaM nindyakRSNabhAvam , tathA varSAyuSkaM varSAkAle yAvajIvitavyatAm / 'zaraddhanAtyayaH' iti vacanAt / tathA lolakhabhAvatAmasthiratvaM caJcalAzayatvam / yaduktam-'kSArovArinidhiH kalaGkakaluSazcandro ravistApakRtparjanyazcapalAzayaH khayamihAdRdayaH suvarNAcala: / kASTaM kalpataruSatsuramaNiH khardhAmadhenuH pazuH.............."ta. skena sAmyaM saMtAm // ' iti lokokeH / tathA udbhurA utkaTA prabalA ye samirAH pavanAstaiH saha virodho vairam / yadutam-'sajana sAvana mehajyUM unnahie gahagaha / pizunapacanabhaisaMcare mArikiedahava // ' iti / punarapyuktam-'vilapati kRSA sAraGgo'yaM nvamunnatimAnaho jalamapi ca te saMyogo'yaM kathaMcidupasthitaH / upakRtikRte prahaM cetaH kuruSva yadagrato bhramati pavanaH kastvaM ko'yaM va te jalabindavaH // ' tathA 'ahaha "samIraNa dAruNa kimidamAcaritaM caritaM tvayA / yadiha cAtakacaJcapuTodare patati vAri tadeva nivAritam // ' ityapi suuktokteH| samudrAtsakAzAdabhyarthanA prativarSapAnIyayAcyA parasmA. dabhyarthadAnam / yaduktam-'avdairvArijighRkSayArNavagataiH sAkaM vajantI muhuH' iti khaNDaprazastau / tathA meghA hi samudrAtsalilaM yAcitvA bhUmaNDale varSantIti janazrutiH / ete prakArA AdyAH prathamA yatra tat // tridivasadanamArgotsaGgaraGgattaraGgai maNicitacayacaJcadrociSAM saMcayairyaH / dhunizamiha nijAGkasthAyukAnAM cikIrSuH kimu zaraNadhurINaH zAzvataM suprabhAtam // 14 // yaH zatraMjayAdrimaNibhirAbhaGkaraprabhaGkarAdiranazcito vyApto ratnanirmito yazcayo vapraH prAkArastasya caJcatAM dIpyamAnAnAM rociSAM kAntInAM saMcayaiH saMdohaiH kRtvA / utprekSyateiha vizve yunizaM nityaM nijasyAtmanaH aGke utsaGge khasamIpe vA sthAyukAnAM nivasanazIlAnAM khApatyAnAmiva bhavikajanAnAM zAzvatamanazvaraM suprabhAtaM zobhanAlokaM siddha. zailatvAccikIrSuH kartumicchuriva / kiMbhUtaiH saMcayaiH / trideve kharge sadanaM gRham, atha vA tridivaM caureva sadanaM yeSAM te devAsteSAM mArga: panthA AkAzastasyotsaGge koDe ra. Page #817 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| gantaH prasarpantaH taraGgAH prasArA yeSAM taiH / yaH kiMbhUtaH / zaraNe khasamIpAgatarakSaNe dhurINo balavAn vatsalaH AzritapAlakaH zaraNAgatavajrapaJjaro vA // ghanalasadupakaNThA rukmarUpyadvibhAgA pataduparijharAmbhA bhAti kutrApi bhittiH / tanuriva puradasyoH syUtazailAGgajAGgA zritazitigalanAlA khaHsravantIM zrayantI // 15 // . yatra zatrujayAdau kutrApi kasmiMzcitpradeze kautukAkalitazilpikalpitA bhittiH kujyaM bhAti dIpyate rAjate vA / kiNbhuutaa| ghanena meghena kRtvA / 'girau varSanti mAdhavAH'. iti vacanAt / lasat zobhamAnamupakaNThaM kaNThasya samIpamupakaNThaM samIpaM vA yasyAH / punaH kiMbhUtA / rukma kharNa rUpyaM rajataM tayodvau~ pUrvAparau bhAgAvaMzapradezau yasyAH / ekasmin bhAge varNena, aparasmin bhAge ca rajatena ghaTitA ityarthaH / patannirmANavizeSAdAgacchadupari ziraHpradeze jharasya zikharanirjharasya ambhaH pAnIyaM yasyAH / keva bhAti / tanuriva / yathA puradasyorIzvarasya tanuH vapuryaSTI zobhate / kiMbhUtA / ghanavanmegha iva nIlatvAllasatkaNThasya samIpaM yasyAH / punaH kiMbhUtA / syUtaM prottam ardhAGgIkaraNAt zailasya himAdreraGgajAyAH pArvatyA ajhaM zarIraM yasyAm / zaMkaraH zvetavarNaH, pArvatI tu kanakaketakI pItavarNA / punaH kiNbhuutaa| zritaM ziti zyAmavaNe galanAlaM kaNThapIThaM yyaa| punaH kiM kurvantI / khaHsravantIM gaganagaGgAM zrayantI zirasi siddhadhunIM dadhatI // sphaTikaghaTitazRGgotsaGgasaGgI taraGgI- . . bhavadalikulazAlI campakaH puSpapItaH / dazazatanayanasyAdhyAzritasvaHkaraNoH kalitakanakakAntaH kAntimAdAnmaghonaH // 16 // yatra zatrujaye kvacana pradeze campako hemapuSpakaH maghonaH puraMdarasya kAnti zobhAmAdAjagrAha / zakrasadRzaH saMjAyate smetyarthaH / 'kAntiryutibhUSecchAsu' ityanekArthaH / kiNbhuutshcmpkH| sphaTikaiH zvetaratnairghaTitaM niSpAditamarthAdviraJcinA viracitaM yacchRGgaM zikharaM tasyotsaGgaH koDo madhyaM tatra saGgo'syAstIti sphaTikakUTopariprarUDhaH / punaH kiM. bhUtaH / taraGgIbhavadbhiH anekatreNIvandhAgamanAtkallolalIlAM kalayadbhiramandamakarandAkhAdonmadiSNubhAvaM vidbhiralinAM bhramarANAM kulairvRndaiH zAla zobhate ityevaMzIlaH / yadyapi ca lokoktyA 'vahirainapuNyo gItabhamaracaMpainavaiho / solakalAsaMpunnacandarbha dhalai na diTTho // ' ityAdi shruuyte|tthaapi 'vicinvatI pAnthapataGgahiMsanairapuNyakarmANyalikajalacchalAt / vyalokayaccampakakorakAvalI: sa zambarArebalidIpakA iva' iti naiSadhokyA campake'pi bhRGgAgamanasaMbhavo dRzyate / punaH kiMbhUtaH / puSpairvikasatkusumaiH pIto Page #818 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 15 sargaH] hIrasaubhAgyam / 757 hAridravarNaH / maghonaH kiMbhUtasya / dazazatAni sahasra nayanAni netrANi yasya / punaH kiM. * bhUtasA / adhyAzritaH khakIyAroheNa pRThe pratiSThA prApitaH khaHkareNurairAvaNo yena / etAvatA abhramUvallabhArUDhaH / punaH kiMbhUtasya / kalitA dhRtA kanakavatvarNasyeva kAntidehAtiH zobhA vA yena / 'campako'sminsapuSpaH' iti pAThe asmin zatrujaye sapuSpaH smeratprasUnaparicitazcampakadrumaH // api dhRtasurasindhu garaGgI sadurgaH savRSamuSitakAlaH kekiyAnaM dadhAnaH / dhRtazazadharacUDo nIramuGgIlakaNThaH ziva iva ghanayAno bhAti mRtyuMjayAdiH // 17 // adiH zatrujayazailaH ziva Izvara iva bhAti / kiMbhUtaH / dhRtA kalitAH surA vividhasthAnasthAtAro'nekakapardiyakSapramukhA adhiSThAtAro devAH, tathA sindhavaH zatrujayAaindrI-sAbhramatI-brAhmI-pramukhAzcaturdaza mahAnadyo yena / zivastu zritadevanadIko gaGgAdha. ratvAt / punaH kiMbhUtaH / nAgaragA vRkSavizeSA 'nAraGgA' iti loke prasiddhAH santyasmin / pakSe nAgeSu bhujaMgameSu viSaye raGgaH sneho'stvasyeti / 'pANau phaNIn bhajati kaGkaNabhUya. maize so'yaM manoharamaNIramaNIyamuccaiH / koTIrabandhanadhanurguNayogapadRvyApArapAragama, bhaja bhUtabhartuH // ' iti naiSadhe / punaH kiNbhuutH| saha dugairviSamasthAnakaiH korTervA vartate yH| pakSe pArvatIyuktaH ardhAGgatvAt / punaH kiMbhUtaH / saha vRSeNa dharmeNa / 'puNyarAziH zriya-' ityabhidhAnatvAt / pakSe vRSabheNa vAhanabalIvardena vartate yaH / tathA muSito nirdalitaH kAla: kaliyamo vA ajarAmarapadadAyakatvAt / pakSe kAlanAmA daityo yena / punaH kiNbhuutH| kekinAM mayUrANAM yAnamitastato gamanam / pakSe svAmikArtikaM ca ddhaanH| punaH kiNbhuutH| dhRtaH kaliMtaH zazadharazcandro yayA tAdRzI cUDA zikharazikhA abhraMkaSatvAt ma. stakoparitanabhAgazca yena / punaH kiMbhUtaH / nIramucA meghena tadvacca nola: kRSNaH kaNThaH * kaMdharA galanAlaM yasya / 'dadhadambudanIlakaNThatAm' iti naiSadhe rAjagRhavarNanam / ambu dena meghena nIlaH kaNThaH upatyakAbhAgo grIvA ceti upatyakAyAH kaMdhareti pratipAdanam / . 'yadane kakasaudhakaMdharAharibhiH kukSigadIkRtA iva' ityapi naiSadhe / punaH kiMbhUtaH / gha'nAnAM meghAnAM yAnAni gamanAni saMcArA yatra / pakSe dhanavAhana ityabhidhAnaH / yAnazabdena vAhanam / punaH kiMbhUtaH / mRtyuM maraNaM yamaM jayatIti mRtyuMjayo janmajarAmaraNApahArakaH siddhidAtRtvAt / pakSe mRtyuMjayo nAmnA // svakazikharazikhAGkasthAyukAnsvaikatAnA kamalamRduladehAMstApitAMstApanena / sukhayitumiva zaityaiH siddhazailo'GgabhAjo bahalajalamucocairAtapatraM tanoti // 18 // Page #819 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 758 kaavymaalaa| 'siddhazaila: zatrujayAdrirbahalena nIrandhreNa sAndreNa jalamucA nIradena kRtvA / utprekSyate-aGgabhAjo yAtrikajanAn zaityaiH zItalatAbhiH sukhayituM sukhIkartu zItalAnvi. dhAtumivAtapatraM mAyUrapicchacchatraM tanoti vistArayati / zirasi dhatte ityarthaH / kiMbhUtAnaGgabhAjaH / khakAnyAtmIyAni zikharANi zRGgANi teSAM zikhAnAmagrANAmaGke utsaGge sthAyukAna saMsthAyinaH upavizanazIlAn / puna: kiMbhUtAn / khasminnAtmani viSaye ekatAnAnekAgracittAn / puna kiMbhUtAn / kamalavanmRdula: sukumAro dehaH zarIraM ye.. SAm / punaH kiMbhUtAn / tApanena sUryeNa tApitAn saMtaptIkRtakAyAn // svabhavavibhavabhUmmA lambhitenAbhibhUti tridazazikharimukhyAzeSazailabajena / kimu vimalagirIndo rUpyaratnArjunAGgA nijanijazikharaughAH prApitAH prAbhRtatvam // 19 // . tridazazikharI merurmukhyaH prakRSTo yeSu tAdRzA azeSAH samastA ye zailAH parvatAsteSAM bajena samUhena vimalagirIndoH zrIzatrujayazailazakrasya / utprekSyate-nijasya zikharaughAH zRGgagaNAH / 'nijasya tejaH zikhinaH parazzatAH' iti naissdhe| prAtatvamupadAbhAvaM prA. pitAH / DhaukitA ityarthaH / kiMbhUtAH / rUpyaM rajataM ratnAni maNayaH arjunaM varNa teSAmaGgaM zarIraM yeSAM te / rajataratnahemamayA ityarthaH / kiMbhUtena / tridazazikharimukhyAzeSazailabajena / khasmAdvimalazailAtmano bhava utpattiryeSAM tAdRzAnAM vibhavAnAM zobhAsaMpadA bhUmrA bAhulyena / abhibhUtiM parAbhavaM lambhitena prApitena // * , vimalazikharikuNDA vallarIH zaivalAnA mupari bahalitAnAmudvahanto vibhAnti / / pravasitadayitAnAM kAminInAM kapolA iva luladalakAGkAH pANDimAnaM dhAnAH // 20 // vimalazikhariNaH zrIzatrujayagireH kuNDA jalasthAnAni vibhAnti zobhante / kiM kurvantaH / upari khasalilo bhAge bahalitAnAM nicchidrIbhUtAnAM sAndrANAM zaivalAnAM zevAlAnAM vallarImaJjarIH / 'maJjarI vallarIzca sA' iti haimyAm / udvahanto dhArayantaH / ke iv| kapolA iva / yathA pravasitAH pathikIbhUtAH paradezaM prAptA vA dayitA bhartAro yAsA tAdRzInAM kAminInAM virahavidhuravadhUnAM kapolAH gaNDA gallA raajnte| kiMbhUtAH / lulantaH pativratA vratatayA priyapravAsavAsarAdArabhya abaddhatvAdupari patanto gaNDasthale milantaH alakAH kezA aGke utsaGge yeSAm / punaH kiM kurvANAH / pANDimAnaM pANDurabhAvaM dadhAnAH / virahe hi prAyaH pativratAnAM kapolA dhavalIbhavanti / yaduktaM naiSadhe-'virahapANDukapolatale vidhuH' iti // Page #820 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 15 sargaH] hIrasaubhAgyam / 759 vividhanavaciratnAyanadattAtmarane nikhilamapi nihatyAkiMcanatvaM janAnAm / maNizikhariNamadrirdInavAkAriNaM yo bahu tRNamiva cakre kiMpacAnaM vadAnyaH // 21 // adriH zrIzatrujayaparvataH maNizikhariNaM rohaNAcalam / 'zreNIvarjanaduryazonivizitavIDastu ratnAcalaH' iti naiSadhe / tathA 'ye ratnAcalavAsino hi manujAsteSAM na ralodyamaH' iti sUkte / yathA ratnAcalastathA maNizikharI / taM bahu dhanaM yathA syAttathA tRNaM tRNaprAyamakiMcitkaramiva cakre kRtavAn / kiM kRtvA / janAnAM khAzritabhavikalokAnAM nikhilaM samastamapi akiMcanatvaM daridrabhAvaM nihatya mUlAducchedya / kaiH kRtvA / vividhAni nAnAprakArANi 'vajra-vaiDUrya-lohitAkSa-masAragalla-haMsagarbha-pulaka-saugandhikajyotIzvara-aJjana-aJjanapulaMka-jAtarUpa-subhaga-aGka-sphaTika-karketana-marakata-pravAla-indranIla-candraprabha' iti siddhAntoktAni, 'padmarAga-garuDodgAra-rAjapaTTa-candrakAnta-sUryakAnta-mANikyAdyAni navAni navInotpannAni ciratnAni cirakAlodbhatAni / 'ciratnaratnAcitamazcitaM cirAt' iti naiSadhe / 'ciratnAni cirakAlajAtAni' iti tadRttiH / ayatnadattAni prayAsa vinaiva prakaTasthitatvena khananAdyupakramamantareNa vizrANitAni yAnyAtmanaH svasya khasminnutpannatvena nijasyaiva ratnAni mANikyAni taiH / adriH kiMbhUtaH / vadAnyo dAnazIlaH / kiMbhUtaM maNizikhariNam / dInAM kRpaNAm / 'kRpAzraye yaH kRpaNe patatriNi' iti naiSadhe / 'kRpaNe dIne' iti tadRttiH / 'kRpaNaH kadarya dIne ca' ityanekArthaH / hastAbhyAM bhAlamAsphAlya hA tAta hA mAtaH iti vAcaM vANIM kArayatItyevaMzIlam / yaduktam-'hA daiveti vaco vinA na dadate vajrANi vajrAkarAH' iti sUkte / tathA 'dainyoktyA rohaNAdriH kharamukharataraM puSkarAvartameghAH' * iti somasundarasUrikRtaRSabhadevastave / tathA 'dhigrohaNaM giri dInadAriyavraNarohaNam / datte hA daivamityukta ratnAnyarthijanAya yaH // ' iti vikramAdityAdibhirukte / ata eva punaH kiMbhUtam / kiMpacAnaM kadaryam // '. . vidalitadalamAlAzAlilIlAtamAla: kanakazikharasaMsthastacchavicchannavarmA / muraripuriva pItasphItavAsovasAno vihagavibhuvihArI yatra zatrujaye'bhAt // 22 // yatraM yasmin zrIzatrujayadhAtrIdhare vidalitAbhirvikasitAbhirdalAnAM marakatamaNigaNAcchinnacchavicchAyAnAM patrANAM mAlAmiH zreNIbhiH zAlate zobhate ityevaMzIlo yo lIlAtamAla: vidyAbhRdbhirmAnavairvADA(?)kRte ropitastApicchataruH / atha vA khayameva Page #821 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| kathaMcidudgataH vilAsavidhAyakastamAladrumaH abhAvabhau / kiMbhUtastamAlaH / kanakasya kA. canaracite zikhare zRGge saMtiSThate iti kanakazikharasthaH / punaH kiMbhUtaH / tasya kanakazikharasya chviyotistyaa channaM vyAptaM varma zarIraM yasya / ka ivAbhAt / muraripuriva / yathA nArAyaNo bhaaste| kiMmataH / pItaM hAridravarNa sphItaM manokhaM vAso vastraM vasAnaH paridadhAnaH / vaste iti vasAnaH / 'guNiprAyANi vastrANi bhUSaNAni tava prabho / vasAnazca dadhAnazca satkaviri tiSThati // ' iti bhojaprabandhe / punaH kiMbhUtaH / vihagAnAM pakSiNAM vibhuH khAmI garuDastena viharati vicaratItyevaMzIlaH // upariparisaradbhiH padmarAgAzmagarbha sphttikghttitshRnggbaatjaataaNshupuuraiH| api nabhasi bhuvIva brahmabhUbhAnuputrI tridazajaladhigAnAM yastanotIva saGgam // 23 // yaH zrIzatrujayazaila: bhuvi pRthivyAmiva nabhasyAkAze'mi brahmabhUH sarakhatI, bhAnuputrI yamunA, tridazajaladhigA gaGgA, tAsAM saGgaM saMgamanaM melanam / triveNIsaGgamityarthaH / tanoti karotIva / kaiH kRtvaa| upari nabhoGgaNe parisaradbhiH pari samantAtprasaradbhiH padmarAgA rakta. maNayaH, tathA azmagarbhAH marakataratnAni, tathA sphaTikAH zvetamANikyAni taiH kRtvA / 'ratnaM vasumatImANikyamapi' iti haimIvRttau / ghaTitAnAM nAkinA zilpinA vA saMkalpitAnAM zRGgANAM zikharANAM vAtAvRndAbAtAH prakaTIbhUtA ye'zupUrAH kiraNagaNAstaiH kRtvA / padmarAgarucibhirvirazcisutA sarakhatI hi kavisamaye kiMcidaruNA varNyate / rudhirapravAhasya tvasyA upamAnatvena marakatamaNikAntibhiryamunA tasyAH zyAmavarNatvena sphaTikaranajyotiSA gaGgA tasyA ujjvalatvena / iti triveNIsaMgamaH // kacidapi mucakundo'mandanisyandavRnda sitasumavizadazrI rAjataprasthasaMsthaH / samadasurabhisUnoH pRSThyadhiSThAnabhAjo bhasitalasitamUrteH prApa zaMbhorvibhUSAm // 24 // kvacidapi zrIzatrujayasya kutrApi pradeze mucakundo mucakundanAmA puSpajAtivRkSavizeSaH zaMbhorIzvarasya vibhUSAM zobhAM prApa lebhe / kiMbhUtaH / amandA atipracurA ye ni. syandAsteSAM vRndAni paTalAni yeSu tAdRzAni smitAni vikasitAni sumAni puSpANi taiH vizadA ujjvalA zrIH zobhA yasya saH / punaH kiMbhUtaH / rAjate rUpyasaMbandhini prasthe zikhare saMtiSThate iti saMsthaH / zaMbhoH kiMbhUtasya / samado madameduro yaH surabhi. sUnuH arjunInandano vRSamastasya pRSThe 'puMThi' iti loke prasiddhA tatrAdhiSThAnamAzrayaM bha. Page #822 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 15 sargaH] hIrasaubhAgyam / jate / pRSTe caDhitaH / punaH kiMbhUtaH / bhasitairbhasmabhirlasitA manojJIbhUtA mUrtiryasya / yasyodUnazAlinaH // anaNimamaNimAlAzAlinI yasya sindhuH pratiphalitavivaskhaddIptiduHprekSaNIyA / sukRtabharitajantorgarbhamantarvahantI . yuvatimanukaroti meradambhoruhAsyA // 25 // yasya zrIza@jayasya sindhuH kAcittaraGgiNI yuvati taruNImanukaroti / yuvatIsadRzI bhavatItyarthaH / kiMbhutA sindhuH / na vidyate mUlyApekSayA mahinA vA aNimA laghimA alpatvaM yeSu etAvatA bahumUlyAnAmapratimaprabhAprabhAvavatAM ca maNInAM ratnAnAM mAlAbhiH zreNIbhiH zAlate zobhate ityevaMzIlA / girinadISu maNisadbhAvaH kirAtArjunakAvye kathito'sti / kiNbhuutaa.| pratiphalitaH antarjalaM pratibimbito yo vivakhAn sUryaH tasya dIptyA kAnyA duHkhena prekSituM yogyA draSTumarhA / kiMbhUtAM yuvatIm / sukRtena prAcInajanmAcIrNena puNyena bhAratasyopacitasya pUrNasya jantorjIvasya garbha dohadalakSaNamantaH kukSau vahantIM dhArayantIm / punaH kiMbhUtA / smeradrinidradyadambhoruhaM kamalaM tadrUpaM vikasitasarojavadvA AsyaM mukhaM yasyAH / 'smeradambhojakhaNDAbhiH' iti pANDavacaritre / tathA yuvatyapi puNyaprAgvadgarbhAnubhAvAhuHprekSaNIyA / yathA 'dhAmaikadhAma gaGgAyA iva bhAskaraM garbhamantardadhAnA vA durAlokamabhUdvapuH' iti pANDavacaritre // vRSabhajinaguNaughAngAyataH svakvaNasyA___ nuguNaraNitavINAnkinarendrAgirIndaH / kvacana vikacamocAcArupatrairghavitrai riva pavanavilolairvIjayAmAsa manye // 26 // . girIndraH zatrujayaparvatAdhipatiH kvacana kasminnapi kadalIsadanalatAmaNDapAdau pradeze - kiMnarendrAnkipuruSarAjAn / utprekSyate-ahamevaM manye vA / pavanavilolairvAtavegAndolanacaJcalobhUtairvikacAnAM vikasitAnAM mocAnAM rambhAdrumANAM cArubhirmanoharaiH patraiH mahaddalaivIMjayAmAsa nirantaragADhabahulagItijanitazramApanodAtha vIjayati smeva / kairiva / dhavitrairiva / yathA mRgacarmavyajanaiH kazcitpArthivAdIn prISmasamaye svedabindukitakAyAn vIjayati / 'vyajanaM tAlavantaM dhavitraM mRgacarmaNi' iti haimyAm / kiMnarendAn kiM kurvataH / vRSabhajinasya vimalAcalakamalAzRGgArahArasya yugAdidevasya guNAnAmoghAn gaNAn gAyato gItigocarIkurvataH / punaH kiMbhUtAn / khakkaNasya nijamadhuradhvaneranuguNA anugataH sadRzIbhUto guNo ni:kaNanarUpo yasyAH yA tAdRzI raNitA vAditA vINA vipatrikA yestAn // Page #823 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| galadamalamarandonmAdirolambarAvA kulakaladalamAlonnidrasAndradrumaughaH / raNaraNakitacetA vezmanIvAtra tasthau / mudira iva riraMsurvidyutAtmIyapalyA // 27 // galadbhiH sarvartunivAsavattvena samakAlavikasitasakalakusumasamUhebhyo niHsaradbhiH a. malairvizadaiH sukhAdubhirmarandaiH kusumarasairunmAdinAM makarandabindupAnonmattIbhUtAnA rolambAnAM madhukarANAM rAvairguJjAravairAkulA vihastA nirjharabhRtAH zabdAyamAnAH / tathA kalAnAM manojJAnAM dalAnAM patrANAM mAlAH zreNayo yeSu tAdRzAstathonnidrA vikasitAH pallavapatrapuSpaphalakalitAH jAtA ata eva sAndrAH snehalacchAyA ye drumA vRkSAsteSAmoghaH samUho'tra zatrujayAdrau tasthau sthitimAtanute sma / utprekSyate-mudiro megha jhvAgatya. sthitavAn / kutrAtra kasminniva / vezmanIva yathA kazcidhe gatvA tiSThati / mudiraH kiMbhUtaH / raNaraNakamautsukyaM jAtamasminniti raNaraNakitaM tAdRzaM ceto yasya / ata eva punaH kiM kartumicchuH / riraMsuH rantumicchuH / kyaa| vidyutA saudAminyA / kila. kssnnyaa| AtmIyayA nijasaMbandhinyA patnyA sahacaryA striyaa| 'ciravilasanAkhinnavidyu. kalatraH' iti meghduute|| . madamuditamRgendrArabdharAvAH pratizru nmukharitazikharaughA meghaghoSaM dviSantaH / vimaladharaNibharturvizvatIrthezvaratvA- ., bhyuditahRdavalepaihuMkRtAnIvaM bhAnti // 28 // madena kSIbatayA muditaiH prahRSTamanobhiH mRgendraH kaNThIravaiH ArabdhA upakrAntAH svecchayA zayanasamaye pArzvaparAvartane vihitA rAvAH zveDitAni siMhanAdAH bhAnti shobhnte| khatantraM nidrA virAme kRtatvAt zobhanaM tessaam| kiNbhuutaaH| pratizruti prtishbde| 'pratizruttu pratidhvaniH' iti haimyAm / mukharitA vAcAlIkRtAH zikharANAM zRGgANAmoghAH samUhA yaiste / punaH kiM kurvantaH / meghAnAM prabalajaladharANAM ghoSaM dhIragambhIragaauravaM prati dviSantaH spardhamAnAH / utprekSyate-vimaladharaNibhartuH zrIzatrujayazailasya tathA vimalanAno rAjavizeSasya vA vizveSAM samastAnAM jagatAM vA tIrthAnAM mukti sthAnAnAM mAgadhaprasAdAdInAmIzvaratvenAdhipatyenAbhyuditAH prAdurbhUtA ye hRdavalepA ahaM. kArAstaiH kRtvA huMkRtAnIva huMkArazabdA iva / cakravartyAdayaH kecidvizvAdhipatyAhaMkRte. hu~katIH kurvate // nikaTaviTapipatrivAtavAtaprapAti smitakisalayapuSpAnkRptatalpAnivAtra / Page #824 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 15 sargaH] hIrasaubhAgyam / sukhamanimiSalekhAH saMniSaNNaiNanAmI surabhimaNizilAGkAnsAGganAH saMzrayante // 29 // animiSANAM devAnAM lekhAH patayaH sukhaM sAtaM yathA syAttathA atra zatrujayAdI saMniSaNNAH samyagupari upaviSTA ye eNAH kastUrikAmRgAsteSAM nAbhImitundapikAbhiH surabhayaH kastUrikotpattisthAnasaMparkAtsugandhA yA maNInAM ranamayAH zilAkhAsAmAnutsaGgAn saMzrayante / kiMbhUtAH / animiSAH sAhanAH khakhayuvatIsakhAH / utprekSyatekRptAn racitAn puSpapallavAdivicchittikalitAn talpAn palyaGkAniva / kiMbhUtAn / nikaTayorubhayoH pArzvayoviTapinovinidradrumAsteSu patriNAM viviSavihaMgamAnAM vAtAH prakArAsteSAM vAtAH uDyanopavezanagamanAgamanasamayavidhUtapakSapavanaiH prakarSeNa patantItyevaMzIlAni / tathA smitAni vikasitAni kisalayAni pallavAH puSpANi kusumAni yeSu tAn / anye'pi taruNIsahitAsvaruNAH puSpapallavaracanAzcite paryaH sukhaM majante // kvacidapi saridammo gAhituM sAgraheNa dvirdsmudyenonmaadinaasindidiipe| kulizazayabhayo-naSTavArSipraviSTA . . khilazikharivibhUSAmicchatAchetumUhe // 30 // asmin zrIzatrujaye kvacidapi kutrApi sthAne dviradasamudayena vindhyAvattatra kathaMcidutpannena rAjAdInAM svecchayA caraNArtha mukkena vA gajayUthena didiipe| kiMbhUtena / unmAdinA madodayamattIbhUtena / punaH kiMbhUtena / saritaH zatrujayApramukhacaturdazamahAnadISu kasyAzcinnadyAH ambho jalaM gAhituM madhye pravizya salilakeli kartuM sAgraheNa sahaThena nirbandhavatA / tatrAhamevamUhe vitarkayAmi / kulizaM vajaM zaye pANau yasya sa zakastasya bhayena bhItervazena urvyAH pRthivyAH sakAzAnaSTAH palAyitAH santo vArSoM khaprANatAdRgaparasthAnAbhAvAttaddhAtRsakalalokapAlakapuruSottamanivAsasthAnanIranidhimadhye . praNazya praviSTAH akhilAH samagrA ye zikhariNaH zailAsteSAM vibhUSAM zobhAmAchettuM haThA. gRhItumicchatA vAJchateva // kvacidudarazayAlUnprauDhagarmAnmahelA ... iva dadhati varendoH kaMdarAH siMhazAvAn / api babhuriha nAgAH preSitA yatprasattyai nijagarimajitenevAJjanenAtmazRGgAH // 31 // kvacitkutrApi pradeze dharendoH zatrujayazailarAjasya kaMdarAH guhAH siMhazAvAn kesarikizorAndadhati bibhrti|kaa iva / yathA dharendoH pRthivInizIthinInAthasya mahelA nita Page #825 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 761 kaaymaalaa| mbinyaH upalakSaNAnikhilA api yoSitaH prauDhAn pragalbhAn saMpUrNaniSpannAn garbhAn bhrUNAn bibhrati / kiMmUtAn / udareSa kaMdarAmadhyeSu kukSiSu ca zayAlan zayanazIlAn nidrAmudritalocanAn sthAyukAMzca / api punariha zrIzatrujayAcale nAgAH gandhasindhurAH babhurbhAnti sm| utprekSyate-nijasya vimalazailAtmano garimNA gurutayA tuGgatvena jitenAmibhUtenAanenAananAnA parvatena yasya puNDarIkAH prasattyai prasannIkaraNArthamanukUlIkaraNAya preSitAH prasthApitA Atmano'anagirisaMbandhinaH zRGgAH zikharANIva // kacana kariNi mame kelilole hadinyAM taduparisaraveNAbhAmyata bhAmareNa / ka nu gata iha hastI(?)stAgha Aste navAnta * stamanu punaraye'haM pRcchatAtIva sindhum // 32 // .. . hadinyA nadyAM vacana kvApi sthAnake kelyA jalakrIDAyAM lole caJcale kariNi kuJjare / kapolayugalanirgaladahalamadajalaprabalapravAhazyAmalIbhUtabhUyastarataralajale dantAvale mane jalamadhyapraviSTe sati tadupari gajamabanasthAnanIropariSTAt saraveNa sazabdena gujArava. bhAjA bhrAmareNa madhukaranikareNa / bhramarANAM samUho bhrAmaram / yathA 'bahulabhrAmaramecakatAmase' iti vRttaratnAkaravRttI kAvyakalpalatAyAM ca / bhrAmyata bhrAntam / utprekSyatesindhu nadI prati ityamunA prakAreNa atIva pRcchatA praznaM kurvatA iva / iti kim / nu prazne / he sindho, ihAsminpradeze mamo hastI mahAnRpaH kva kutra sthAne gataH praviSTastiSThati vA / punariha tvaja(?)madhye svAgho gAdhAmbu khalpajalamAstena vA agAdhodakaM vrtte| yadyalpapayaH syAttadAhaM taM hastinamanu pRSThe aye gacchAmi madapAnArthamiti zeSaH // kimakhilakulazailA tukAmaH khalakSmyA ___ taruNa iva mRgAkSIH kiM dizaH prekSituM vA / kimuta nikhilalokAlokanotkaNThicetA vimalavasumatIbhRtpronnati saMtanoti // 33 // vimalanAmA vasumatIbhRtparvataH prakarSaNonnatimuccaistaratvaM saMtanoti samyakayA vRddhi vidadhAti kimu / utprekSyate-svalakSmyA nijavaibhavena kRtvA akhilAnaSTAvapi kulazailA. nmandarapramukhAn girIn jetukAmaH kiM parAbhavitumicchariva / vA atha vA / utprekSyatedizo dazApi haritaH prekSitumiva / ka iva / taruNa iva / yathA yuvA mRgAkSIH sAraGgasundaralocanAstaruNIH prekSitumunnatIbhavati / utAtha vA / utprekSyate-nikhilasya samaprasya sacarAcarasya lokasya tribhuvanasyApi Alokane darzane utkaNThA autsukyaM vidyate yasmin tAdRzaM ceto mAnasaM yasyaivaMvidhaM kimuccaistaraH saMjAtaH // Page #826 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 15 sargaH] hIrasaubhAgyam / udayadaruNabimbenaikato naizanirya timiraparikareNApyanyataH parvatena / kalitanilayaratnaH pRSThatiSThattamisro dinanidhananiketApAtiloko'nucakre // 34 // parvatena zrIza@jayAdriNA dinasya vAsarasya nidhanaM nAza etAvatA saMdhyAsamayastasminnike nijavAsasaudhamApatatyAgacchatItyevaMzIlo loko jano yenAnucake anukRtaH khasadRzo vihitaH / kena kasmin / pUrvadigvibhAgavartipArzvapradeze udayadudgacchadudayAcalacUlikAmalaMkurvat aruNasya bhAskarasya bimbaM.maNDalaM tena / api punaH kena / anyataH aparasmin pretIcIdigvartamAnapAdhai naizAnAM nizAsaMbandhinAM niryatAM khadrohidhvAntArAtibhIteniHsaratAM timirANAmandhakArANAM parikareNa parivAreNa / prakaraNetyarthaH / jibhUto lokaH / kalitaM bhUritamAnucchedyabhUcchAyAcchAditanikhilapurasthapadArthasArthaprakaTIkaraNapra. guNaghaNigaNaM vahaste gRhItaM nilayaratnaM pradIpo yena / punaH kiMviziSTam / pRSThe khanirmukapazcAtpradeze tiSThadvartamAnaM tamisramandhakAraM yasya // kacidapi kamalAnAmAtmano'kSINabhAvaM trijagadanizadAnenApyayAcyatvamanyat / kimu vivariSureSa prAvRSaNyAmbuvAho - vazadavimalazailaM zIlati sAJjanaughaH // 35 // aJjanAnAmaanAbhidhAnAtinIlavarNavRkSavizeSANAmoghaH samudayaH zatrujayazailaM zIlati sevate / nikurambeNa samudgatAH santItyarthaH / utprekSyate-eSaH aJjanapAdapavapuH pratyakSalakSyaH prAvRSeNyAmbuvAhaH kimu varSAkAlasaMbandhI vArivAha iva bhajate / kiM kartumicchuH / trijagatAM trayANAmapi bhuvanAnAmanizaM nirantaramavicchedaM dAnena vizrANanenApi khasya kamalAnAM lakSmINAM jalAnAM ca kvacidapi kutrApi sthAne kSINatvaM na sarvatrApyakSI. NabhAvaM zAzvatatvam anyatpunaH ayAcyatvamanathiMbhAvam / meghA hi kSIrasamudrAdyAcitvA jalamAdAya varSanti iti kavisamayo lokarUDhizca / kasyApi yAcyAM na kurma ityayAcyatvaM kimu vivariSuryAcitumicchariva / kam / vazaM kAmitaM dadAtIti / 'tRSNA lipsA vaMzaH spRhA' iti haimyAm / vazadaH samIhitadAyakaM tAdRzaM vimalazailaM zIlati / ki cAkSINalakSmIkasya yAcanIyameva na bhavet , tarhi kimarthamayAcyatvayAccAyuktaM paraM kiM. cidvastu lakSmyApi duHprApyaM syAt , tadyAcJAyAM kenacitkRtAyAM tadapi avidyamAnatayA kuto'pyAnIyAbhyAdAya vA dAtavyaM bhavet, ata eva vizvavizvapadArthezvaratvamayAcyatvamiti // Page #827 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| asurasuranarANAM zreNibhiH sapriyANAM sa zikharipRtanApAD bhUSyate nirvizeSam / bhujagabhavanadevAvAsavizvaMbharANAM samamakhilavibhUSAditsayevotsukAbhiH // 36 // sa zatrujayaH zikhariNAM samastaparvatAnAM pRtanASADindraH sapriyANAM sAGgAnAmasurANAM dAnavAnAM nAgAnAM vA surANAM devAnAM narANAM manuSyANAM zreNibhirghoraNIbhirnirgato. vizeSaH sevAvidhau yatra tathA bhUSyate alaMkriyate / utprekSyate-samamekakAlaM bhujagabhavanaM pAtAlalokastathA devAvAsaH khargalokaH tathA vizvaMbharA bhUlokaH etAsAm / trijagatAmityarthaH / akhilAnAM samaprANAM vibhUSANAM zobhAnAM ditsayA dAtumicchayA utsukAbhirutkaNThitAbhiriva // marakatazikharANAM padmarAgodarANAM dizi dizi jaladhArogAriniryajjharANAm / kvacidupari namantazcaJcalAkelimanto dhvaniniriha payodA jajJire vRSTimantaH // 37 // iha zatrujaye kvacitkutrApi sthale marakatazikharANAmazmagarbhamaNimayazRGgANAmupari UdhrvaziraHpradeze namantaH militvAgatya saMspRzantaH payodA meghAH dhvanibhirgajAravaireva jajJire kathamapi jJAyante sma / zikharANAM kiMbhUtAnAm / padmarAgAH lakSmIpuSpANi rakkamaNayaH udare garbha madhye yeSAm / punaH kiMbhUtAnAm / dizi dizi sarvAsvapi dikSu / 'dizi dizi kimimAni pracyavante'ntarikSAt' iti campUkathAyAm / jalAnAM pAnIyAnAM dhArANAM vRSTIrudrinti muzcantItyevaMzIlaM niryAntaH zikharamadhyAniHsaranto jharA nirjharapravAhAH yeSu teSAm / kiMbhUtAH payodAH / caJcalAyA vidyutaH kelayo vilasanAni vidyante yeSu / 'ciravilasanAkhinnavidyutkalanaH' iti meghadUtakAvye / punaH kiMbhUtAH / vRSTimanto niSpannanIradhArAH // kacidavahadapAcIvIcimAlIva setuM kvacidapi vasurAjImibhyadhAmeva dhatte / api durapiMgamatvaM brahmavatvApyavatta vyadhRta kanakasAlaM kApi laGkeva zailaH // 38 // zailaH zatrujayAcalaH kvacitvacana pradeze apAcyA dakSiNasyA dizo vIcimAlI samudra iva setuM padyAmavahadvahati sm|raavnnaaphRtsiitaaprtyaaynaarth laGkAgamanAvasare rAmeNa dakSi. NArNave seturbaddha iti zrutiH / 'seturyena mahodadhau viracitaH kvAsI dazAsyAntakaH' iti Page #828 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 19 sargaH] hIrasaubhAgyam / bhojaprabandhe / kacitkutra ca sthAne ibhyadhAma vyavahArivezameva vasUnAM maNInAm / 'ratnaM vasumaNiH' iti haimyAm / varNAnAM ca / 'varNa hemahiraNyahATakavasUnyaSTApadaM kAJcanam' ityapi haimyAm / rAjI zreNI dhatte dadhAti / api punaH kvApi zikharAdipradeze brahma vanmokSa iva duHkhenAdhigamyate iti duradhigamaM tasya bhAvo duradhigamatvaM durArohatAmadhatta bibharti sma / punaH kvApi RSabhakUTAdau lar3eva dazakaMdharanagarIva kanakasAlaM kAJcanaprA. kAraM vyadhRta dharati sma // sphuTakaTataTaniryadAnapAthaHpravAhaiH . zizuzikharisamUhAnsiJcadaJcadvanAntaH / . kacidapi kariyUthaM vindhyadhAtrIbhRtIva praNayati ratikelI yatra satrA kalatraiH // 39 // yatra zatrujaye kvacidapi kutracanApi vanagahvarapradeze kariyUthaM gajavRndaM kalatraiH khakariNIbhiH satrA sAdhai ratyA manastuSTayA rAgeNa ca kelI vividhakrIDAM suratavilAsaM vA praNayati karoti / kasminniva / vindhyadhAtrIbhRtIva / yathA khotpattisthAne vindhyazaile gajaghaTA khavazAbhiH / 'gajo'sya strI dhenukA vazApi ca' iti haimyAm / khairaM ramate / kiM kurvan / sphuTaM prakaTaM jananayanagocaraM yathA syAttathA kaTataTAbhyAM kapolasthalAbhyAM sakAzAniryadbhiniHsaradbhirdAnapAthasAM madodakAnAM pravAhairdhArApravahaNaiH kRtvA zizUnAM bAlAnAM navaprarUDhAnAM zikhariNAM vRkSANAM samUhAn gaNAn siJcat pAnIyaM pAyan / punaH kiM kurvan / vanAntarvipinamadhye aJcat carat // tridivasadanabhUbhRtsArvabhaumAdhvarodho__razikharasahasraH puNDarIkAvanIbhRt / dharaNimiva phaNAbhizcakriNAM cakravartI tridivamiva didhISurlakSakairlakSyate sma // 40 // puNDarIkAvanIbhRdvimalAcalaH tridivaM khargalokaM didhISuH dhartumicchariva lakSakairdarzayitRbhiravalokakalokailakSyate jJAyate / kaiH / tridive kharge sadanaM gRhaM yeSAM te tridivasadanA devAsteSAM bhUbhRtparvato meruH / 'svaHsvargikAzcanatogiriH' iti haimyAm / surAcalastasya sArvabhaumazcakravartI zakraH / 'jAmbUnadorvIdharasArvabhaumaH' iti naiSadhe indrAbhidhAnam / tasyendrasyAdhvA mArgo ggnm| 'bahuvigADhasurezvarAdhvA' iti naiSadhe ca / tasyAdhvano nabhaso rodhe rundhane udurairutkaTaiH zikharANAM zRGgANAM sahasrairbhUyastaradazazatIbhiH pramitaiH / kRtvA ityarthaH / ka iva / cakravartIva / yathA cakriNAM nAgAnAM sArvabhaumaH zeSanAgaH sahasraphaNAbhiH kRtvA dharaNiM bhUmiM dhtte| 'dharaNivirahiNi klAntamudre samudre' iti nATakazAstre dharaNi. zabdo hakho'pyasti / 'mudA yasyodgItaM saha sahacarIbhirvanacarairmuhuH zrutvA heloddhRtadha. raNibhAraM bhujavalam' iti vAgbhaTAlaMkAre'pi // Page #829 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kAvyamAlA / vidalitadalalIlAzyAmalIbhUtabhUmI ruhanivahanitambAlambijAmbUnadasnuH / prasRtajharapayaskaH prAvRSeNyAmvuvarSi sphuradazanipayodaM yo'nuyAtIva kAntyA // 41 // yaH zatrujayAdiH prAvRSeNyaM varSAkAlasaMvandhinaM ambu pAnIyaM varSatItyevaMzIlA, tathA sphurantI vidyotamAnA pratidizaM camatkAraM kurvatI vA azanirvidyudyatra tAdRzaM payodaM medhaM kAnyA zobhayA kRtvA anuyAtIva AtmanA anukarotIva / ya: kiMbhUtaH / vidalitAnAM vizeSeNa vikAzaM prAptAnAmunmiSitam / 'vikasitaM dalitaM sphuTitaM sphuTam' iti haimyAm / dalAnAM patrANAM lIlayA vilAsena zyAmalIbhUtAnAM kRSNacchavIbhUtAnAM bhUmIkahANAM drumANAM nivahAH samUhA yatra tAdRzaM nitambamAlambate zrayatItyevaMzIlam / 'mekhalAmadhyabhAgo'nitamvaH kaTakazca saH' iti haimyAm / jAmbUnadaM kAzcanamaya snuH zikharaM yasya / punaH kiMlakSaNaH / prasRtAni dizi dizi vistAraM gatAni UDhAni vA jharANAM nirjharANAM pAMsi jalAni yasmin saH / 'nuH prasthaM sAnu' iti haimyAm // kvacidapi lasadAbhrasphATikottuGgazRGgA GgaNadharaNicariSNUH zmAspRzAM prekSya lakSAH / iti matirudayAsIdyannitambasthitAnAM kimiha carati patiH svairameSA surANAm // 42 // yasya zatrujayAnitambe mekhalAyAM sthitAnAmuSitAnA vA puMsAmityamunA prakAreNa matirudayAsIdAvirbhUtA / iti kiM kA buddhiH / yadeSA pratyakSalakSyA surAMNAM devAnAM patiH dhoraNI iha vimalAcale khairaM svecchayA carati viharati bhrAmyati vA / kiM kRtvA / kvacidapi kutrApi pradeze vizeSe / 'lasa zleSaNakrIDanayoH' iti dhAtuH / lasatAM zli. pyatAmarthAtparasparaM zikharApekSayA AtrasphATikAnAmAkAzasphaTikaratnAnAmimAni AbhrasphATikAni / kvacidvayoH pUrvottarapadayoddhirbhavati / 'AgnimArutaM karma sauhArdam' iti sArakhatavyAkara, tadvadatrApyubhayatra vRddhiH / AkAzasphaTikamayAni krIDayA kutUhalena vA devaiviracitAne svAbhAvikAni vA tathA uttuGgAni gaganAGgaNAleGgIni zRGgANi zikharANi teSAmaGgaNAnyajirANi adhityakA vA teSAM tAsAM vA dharaNoM bhUmau cariSNu: saMcaraNazIlA zmAspRzAM yAtrikamAnavAnAM lakSAH zatasahasrANi prekSya dRSTyA dRggocarI. kRtya / AkAzasphaTikamaNInAM carmacakSuralakSyatvAtsurANAM cAmbaracAritvAdeSA ghaTanA // malayagiririvAsau kApi kAkodarAlI kalitamalayasAlainiyaMdAmodivAtaiH / Page #830 -------------------------------------------------------------------------- ________________ hIrasaubhAgyam / galadamalamadAmbhaHpaGktisaMsiktavRkSaiH kacidapi gajayUthairvindhyavadyo vibhAti // 43 // asau zatruMjayAcalaH kvApi kutracana pradeze malayagiririva dakSiNAcala iva vibhAti / 'atha malaya ASADho dakSiNAcala:' iti malayAdinAmAni haimyAm / kaiH / kAkodarANAM bhujagAnAmAlIbhiH rAjIbhiH kalitairAmUlacUlaM veSTitairmalaya sAlaizcandanadrumaiH / kiMbhUtaiH / niryAntaH zrIkhaNDavanakhaNDebhyo nirgacchantaH prasarantaH AmodAH parimalA vidyante yeSu tAdRzA vAtA vAyavo yebhyastaiH / api punaH kvacitkasmiMzcidapi sthAne gajayUthairmattagajaputraiH vindhyavajJalabAlakaraula iva vibhAti / kiMbhUtaiH gajayUthaiH / galantIbhiH kapopAlibhyo'virala pravAhaiH niSpatantIbhiH amalAbhiH anAvilAbhirmadAmbhasAM dAnajalAnAM patibhirdhoraNIbhiH saMtiktA: samyakprakAreNa udyAnapAlavatsekaM siJcanaM prApitA vRkSA bAlasAlA: prauDhapAdapA vA yaiH // 15 sargaH ] karikadanakapardakroDalIlAyamAnatridivasadanapAthonAthapadmAnaneva / kvacana kanakazRGgotsaGgaraGgattaraGgA 769 vRlilalitavilAsA kApi kulyollalAsa || 44 // yatra zatruja kApyanirdiSTAbhidhAnA caturdazasu nadISu anyatamA kApi kAcitkulyA kallolinI ullAsa zobhate sma / kiMbhUtA kulyA / kanakasya kAJcanamayasya zRGgasya zikharasyotsaGge koDe raGgantI pracalantI taraGgANAM kallolAnAmAvaliH zreNi: tayA lalito manojJa vilAsa vilasanaM yasyAH sA / utprekSyate-- kariNo gajAsurasya kadanaM hananaM yasmAditi kRtvA zaMkaraH / 'gajapuSpapurAnaGgakAlAndhakamakhAsuhRt / haraH', tathA 'nigranthana pramathanaM kadanaM nibarhaNam' iti hanananAmAni / idaM dvayamapi haimyAm / tasya zivasya kapardo jaTAjUTa: / ' kapardastu jaTAjUTa Izvarasya' ityapi haimyAm / tasya koDe'Gke lIlAyamAnA lIlayA calantI vilasantI vA tridivaH svargastatra tadeva vA sadanaM gRhaM yeSAM 'tAdRzA devAsteSAM pAthasAM pAnIyAnAM nAthaH svAmI / 'yAdaH srotovAnaMdIzaH sarakhAn' itihaimyAm / samudrastasya kamalamukhI patnI / 'samudradayitAdhunyau' ityapi haimyAm / nadI / etAvatA devanadI gaGgeva sphurati sma // vacana kanakaratnAdhityakAdIpradIptiM dinakarakarasaGgAdgAhamAnAM vihAyaH / sakalakulagirIndrAnyaH parAbhUya bhUtyA kalayati kimu zailaH svena mUrta pratApam // 45 // 97 Page #831 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 770 kaavymaalaa| yo vimalAdriH kvacana kvApi pradeze kanakAnAM kAJcanAnAM ratnAnAM raktapItamaNInAM vA adhityakA UrzvabhUmistasyA dInAM dIpanazIlA dIpti kAnti kalayati dhatte / kiMbhUtAM dIptim / dinakarasya sUryasya karANAM kiraNAnAM saGgAtsaMparkAdAzleSAdvihAya AkAzaM gAhamAnAnAM nirbharaM bharantInAm / gaganamaNDalaM yAvat prasamarANAmityarthaH / utprekSyatesakalAn samagrAn kulagirIndrAn bhUtyA AtmalakSmyA parAbhUya jitvA zailo vimalazailo. cayaH svenAtmanA mUrta tanUmantaM sakalalokalocanagocaraM tanmandaramerukailAzAdizailAbhibhavodbhavaM pratApamiva bibharti // balinilayaniketairAtmanaH sthUlamUlai__rdharaNidharatayA yo bhUbhRtAM sArvabhaumaH / nikhilajaladhinemIbhArabhugnAGgabhAjo dizati kimu kRpAlurvizramaM bhogibhartuH // 46 // . bhUbhRtAM samastaparvatAnAM sArvabhaumazcakravatI, nagAdhirAjAbhidhAnatvAt zatrujayAdriH dharaNidharatayA bhUbhRtvena / utprekSyate-bhogibhartuH zeSanAgasya , vizramaM prayAsApanodaM kimu dizati dadAtIva / kaiH / AtmanaH sthUlamUlaiH puSTaiH padaiH adhaH praviSTapradezaiH / kiM. bhUtaiH |blinilye pAtAle niketo nivAso yessaam| 'pAtAlamUlakailAzaH' ityabhidhAnatvAcca / kiMbhUtasya bhogibhartuH / nikhilA samagrA yA jaladhinemiH saptadvIpasamudraparyantA pRthivI tasyA bhAro vIvadhastena bhumaM vakrIbhUtamahaM vapurbhajatIti tasya // gaganagatayadagrasphArakAsAraphulla kumudkuvlyaangkaabhRnggrinycholikaabhiH| . nizi zazinamavekSyAdhAvi mugdhAbhirUrva surasaridalilIlApuNDarIkabhrameNa // 47 // bhRGgANAM bhramarANAM riJcholikAbhirdezIbhASayA zreNIbhirnizi rAtrI zazinaM zazalAJchanaM candramavekSya dRSTvA UrdhvamuccairgaganaM pratyadhAvi uDDInam / kena / surANAM devAnAM sarinadI gaGgA tasyA alibhirmadhupAnAgatamadhukarairyuktaM yallIlApuNDarIkaM krIDAkaraNArha sitAmbhojaM tasya bhrameNa bhrAnyA / kasmAdadhAvi / gagane AkAze gataM prAptaM yadyasya zatrujayasyApramuparitanazikharaM tasmin sphAro manojJaH pAnIyapUrNo yaH kAsAraH paJcavarNaca. ndrikAvikAzisUryavikAzikamalAkarastaDAgastatra phullatAM nizAkarakarasaMparkAdvikakharIbha. vatAM kumudAnAM kairavANAM kuvalayAnAmutpalAnAmaGkAkoDAt / kiMbhUtAbhiH bhRGgariJcho. likAbhiH / mugdhAbhiH ajJAnAbhiH sadasadvivekavikalAbhirvicArAcaturAbhiH sArdhapazubhiH riva / yaduktam-'he mAlati mlAyasi kiM yadeSa cucumba tumbI kusumaM SaDabhiH / prANI caturbhizcaraNaiH pazuzcetsa SaDbhiradhyarSapazuna kiM syAt // ' iti // Page #832 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 15 sargaH] hIrasaubhAgyam / 771 vikasitakusumAlIkarNikAlInapIna dhvanadanayanapeyAmeyarolambarAvaH / kacana rajatazRGge campakadruzcakAse __ kaviriva kRtavedodgArahaMsAdhirUDhaH // 4 // kvakacana kutrApi zatrujayasthAnakavizeSe rajatazRGge rUpyazikhare campakaTThahemapuSpapAdapaH cakAse didIpe / kiMbhUtazcampakadruH / vikasitAnAM vikAzaM prAptAnAM kusumAnAM campakapu. SpANAmAlInAM zreNInAM karNikAsu bIjakozeSu lInA makarandapAnArtha madhye pravizya nizca* lIbhUya sthitAstathA pInA yathecchAhAraprAptyA puSTAstathA dhvanantaH zabdAyamAnA guJjAravo. jiMtAstathA anayanapeyA karNikAsu praviSTatvena locanAbhyAM pAtuM yogyAH / adRzyA ityarthaH / tathA ameyAH pramANAtItA ye rolambAsteSAM rAvo gumagumAyamAnadhvaniryasmin saH / ka iva / kaviriva / yathA dhAtA cakAsti / kiMbhUtaH / kRto nirmito vedAnAmRksAmayajuSAmatharvaNAnAmudgAra udgiraNamuccAro yena haMse sitacchade adhirUDhaH adhyAtritaH rAjamarAlapRSTasthAyukaH // vakazikharasaraHsthAM bhRGgaraGgatkaTAkSAM - vidalitadalanetrI rAgamantardadhAnAm / paramasuhRdivAdriH padminI yo vivikte samagamayadabhIzukhAminA kAmineva // 49 // yo'driH zatrujayagiriH paramaH sarvotkRSTaH suhRdiva mitramiva padminI padmaparimalAM kAminI kamalinI ca kAminA kAmukeneva abhIzukhAminA jyotiHpAtinA bhAnunA samaM vivike vijane ekAnte samagamayatsaMgamaM kArayati sma / kiMbhUtAM padminIm / khakasya zailasaMbandhinaH zikharaM zRGgaM nijaM vA kUTaM tatra yatsaraH padmAkarastatra tiSThatIti tAdRzIm / 'ziraHsthAm' iti pAThe zRGgamastake jalArdrapradeze sthAyinIm / sthale'pi padminyAH saMbhavo dRzyate / yathA naiSadhe-'dadarza dUnaH sthalapadminI nalaH' iti / tathA campUkathAyAmapi 'utphullasthalapadmAbhabhavaccaraNabhUSitA' iti| puna: kiMbhUtAm / bhRGgA bhramarA eva madhukaraiH kRtvA raGgantaH pati sUrya tiryaksarpantaH kaTAkSA akSivikUNitAni yasyAH sA / punaH kiMbhUtAm / vidalitAni dalAni patrANyeva netre nayane yasyAH / puna: kiM kurvANAm / antarmadhye mAnase ca rAga raktimAnamanurati snehaM ca dadhAnAM bibhraannaam|| vilikhitagaganAGkaprasthakaNThAvalagna dvijaparivRDhabimbAlambinakSatramAlA / taralakalitamuktAmAlikAzAlizobhAM pratirajani vidhatte siddhabhUbhRnmaghonaH // 50 // Page #833 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 772 kaavymaalaa| vilikhito nijAgreNa dhRto gaganasya nabhasaH aGka utsaGgo yena tAdRzaM prasthaM sAnu zikharaM tasya kaNTho'dhityakA tasya samIpaM kiMcana zikhAdhaHpradeza upakaNThastatrAvalamaM militaM yadvijaparivRDhasya bimbaM maNDalamAlambate Azrayate ityevaMzIlA nakSatrANAmu. palakSaNAdahanakSatratArakANAM mAlA zreNI siddhanAmA bhUbhRtAM parvatAnAM pArthivAnAM ca maghonaH puraMdarasya pratirajani nizAM nizAM prati taralena nAyakena hAramadhyamaNinA kA litAyAH sahitAyA mukkAmAlikAyA hAralatAyAH zAlinI dIpanazIlAM zobhA vibhUSAM vidhatte karoti // aviralamaNizRGgai kanAkidrumaizca tridazamithunavRndairjAtarUpazriyA ca / . . vividhasuranikujaiH siddhasaudhairnRNAM yaH / zlathayati surazailaprekSaNotkaNThi cetaH // 51 // yaH zatrujayAdiH nRNAM bharatakSetrabhUcaranarANAM surazailasya meroH prekSaNe vilokane uskaThA autsukyaM vidyate yasmin tAdRzaM ceto manaH zlathayaMti zithilayati merudarzanotkaNThA zlathIkaroti / varNAcalavilokanahallekhavimukhaM mAnasaM sRjatItyarthaH / kaiH kRtvA / avi. ralAnyanekAni maNInAm / ratnanimitAnItyarthaH / zRGgANi zikharANi taiH / ca punaH kaiH / naikairnAnAprakArailaukikaiH kalpapArijAtAdipazcaprakAraijinazAsanokkamaGgAdidazaprakArairvA nA kibhirdevaiH khakrIDAkRte chAyArtha vA praropitaiH drumairvRkSaiH kalpatarubhirvA / ca punaH kaiH / tridazAnAM caturnikAyasurANAM mithunAnAM yAtrArthAgatAnAmadhiSThAtRtayA vA sthAyukAnAM yugalAnAM dampatIrUpANAM vRndaiH samUhaiH / ca punarjAtayA samyaksamutpannayA rUpasya saM. sthAnavizeSasya kharNasya vA triyA zobhayA lakSyA / caM punaH kaiH| vividhA bhavanapativyantaravaimAnikAH surA yeSu tAdRzainikujaiH kAnanairatha vA vividhA nAnAprakArAH suranikuJA nandanavanarUpA devArAmAstaiH / punaH kaiH / siddhAnAM devavizeSANAM gAnarasikANAM saudhaihaiH siddhAyatanaizca // kvacana karaTiyAnA mekhalAzAlamAnAH kanakakaTakabhAjo vArimukkezapAzAH / vividhamaNivibhUSAH padminInAlabAhAH vikacaMkusumanetrA bimbadantacchadAzca // 12 // bahalamalayajanmAmoditA maJjupAdA gurutarakucakUTAH sphaarmuktaavliikaaH| madapaTupikavAcazcampakazreNigaurA yuvataya iva yasminbhUmayo visphuranti // 53 // . Page #834 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 15 sargaH] hIrasaubhAgyam / 773 yasmin zrIzajaye yuvatayastaruNyaH striya iva bhUmayaH pRthivyaH kvacana kvApi pradeze visphuranti dIpyante / bhUmayo yuvatayazva kiMbhUtAH / vacana kutrApi sthAne karaTinAM galaddAnajalagajAnAmiva ca yAnaM gamanaM svecchayA paribhramaNaM lIlAmantharagatizca yAsu yAsAM vA / punaH kiMbhUtAH / mekhalayA girimadhyabhAgena svarNamaNivecitakAcyA ca kRtvA zAlamAnAH zobhamAnAH / puna: kiMbhUtAH / kanakasya svarNamayaM kAzcanakhanIyukaM vA ka. TakaM kamapi madhyapradezavizeSaM hemavalayaM ca bhajantIti / punaH kiMbhUtAH / vArimucA zikharoparisaMcarajjaladena kRtvA meghavacca kezapAzaH kuntalahasto yAsAm / punaH kiMbhUtAH / vividhAnAmanekaprakArANAM maNInAM karketanacandrakAntAdInAM ratnAnAM vibhUSAH zobhA viziSTA bhUSA alaMkArA yAsu vA yAsAm / punaH kiMbhUtAH / padminInAM kamalAnAM nAlAni mRNAlAnyeva tattulyA bAhA bhujA yAsAm / 'padminI kamalinyAM kamale pradhAnastriyAM ca' ityanekArthaH / punaH kiMbhUtAH / vikacAni vikasitAni kusumAnyeva kusumatulyAni vA netrANi nayanAni yAsAm / punaH kiMbhUtAH / bimbAni pakkagolhakAni eva tadvadvA dantacchadA adharA yAsAm / punaH kiMbhUtAH / bahalAH sAndrAH dRDhA vA ye malayajanmAna: zrIkhaNDataravaH teSAmAmodAH parimalAH saMjAtA Asu / pakSe sAndravadanavilepanena sugandhIbhUtAH pramodakalitA vA jAtAH / AmodaH parimala: pramodazca / punaH kiMbhUtAH / maJjavo manojJAH pAdAH paryantaparvatAH strIyogyalakSaNopetAvaraNAzca yAsAm / punaH kiMbhUtAH / gurutarANyabhraMlihAni atyunatAni parvatalakSmyAH kucarUpANi stanA eva vA kUTAni zikharANi yAsAm / punaH kiMbhUtAH / sphArAH sphurantaH janagaNaiH zravaNairAka. ya'mAnA muktA anekAnagArakoTIkalitapuNDarIkagaNidraviDavAlikhillarAmazAmbapradyumnapANDavAdikA muktAtmAnaH siddhAsteSAmAvalyaH zreNayo yAsu / muktAzabdena muktAtmAnaH procyante / yaduktaM campUkathAyAm-'tA eva nirvRtisthAnamahaM manye mRgekSaNAH / muktAnAmAspadaM yena tAsAmeva stanAntaram // ' iti / 'nirvRtirmokSaH sukhaM ca muktAnAM mauktikAnAM ca' iti taTTippanake / asyATerapi siddhakSetrAbhidhAnAt / 'karkarakarkareSvanantAH siddhAH' iti zrutezca / pakSe dIpyamAnamauktikamAlAkalitAH / punaH kiMbhUtAH / madena kSIbatayA surakhecaraprakaraprakAro'pi tatsarvartukasmitayatsahakArasarasamaJjarIpuJjAkhAdoddhaTitAkuNThakaNThakuharoditAmandAnandonmadatayA vA paTavaH pragalbhA ye pikAH kokilA. steSAM tadvadvAco madhurapaJcamAlApalalitagiro yAsu yAsAM vA / punaH kiMbhUtAH / campakAnAM vikasitakusumapuJjapiJjarIbhUtanUtanahemapuSpakatarUNAM zreNIbhiH pativadvA gaurAH kAcanarucaH / 'gauraM tu pItazvetayoH' ityanekArthaH / pItavarNAH // yugmam // vikacakusumapItasphItimajjAtijAto. pariparimalalubhyallolamattAlimAlA / khagaparivRDhapRSThAdhiSThitAriSTadasyo rupamitimiha zailAkhaNDale'laMcakAra // 54 // Page #835 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 774 kaavymaalaa| ihAsmin zatrujayanAmni zailAkhaNDale girIndra vikacAni vinidrANi kusumAni pu. ppANi yasmin tathA pItatvena sphItimaddIpyamAnamatha vA pItaM hAridravarNa kAzcijAtayaH zvetAH kAzciJca pItA api syuriti sphItimatpravardhamAnaM yajAtInAM mAlatInAM jAtaM vRndaM tasyopari parimale surabhitAyAM lubhyatA lobhaM prApnuvatA lolAnAM caJcalAnAM mattAnAM makarandapAnenotkaTAnAmalInAM bhramarANAM mAlA zreNI sA kI / khagAnAM parivRDhaH pakSiNAM khAmI nAyako garuDaH svarNakAyastasya pRSThaM tataH pazcimo bhAgastamadhiSThitasya sthitasyAdhyArUDhasya vA ariSTanAmAsurastasya dasyoveriNaH kRSNasya upamitimupamAnamalaMcakAra bhUSitavAn / viSNorupamA prAptavatItyarthaH // likhitasurapathAGkaprasthapuJjapraroha nmasRNasarasaghAsapAsavRttiM sRjantaH / kSudhitamRgaturaGgAH khedayanti sma naktaM dinamidamupariSTAtsaMcaraccandrasUryau // 55 // kSudhitA naktaM dinAvizrAntiparibhramaNaprAdurbhavadubhukSAkSAmakukSayaH mRgazcandrotsaGgagatakuraGgasturaGgAH sUryaratharathyAzvAH kAraH naktaM dinaM rAtrau divA ca idamupariSTAdvimalAcaloparipradeze saMcarantau pracalantau candrasUryau zazibhAskarau prati karmaNI khedayanti viSAdamApAdayanti / duHkhIkurvantItyarthaH / kiM kurvantaH / likhito nighRSTaH surapathasyAkA. zasya aGkaH kroDo hRdayaM yena tAdRzo yaH prasthAnAM sAnUnAM puJjaH tatra prarohantyudgacchantastathA masaNAzcikaNAH sukumArAstathA sarasAH sAndrAH snehalAH sukhAdA vA ye ghAsAstRNAni teSAM grAsaiH kavalanairvRttimAjIvikAM prANAdhAraM sRjantaH kurvantaH // kacana kanakazRGge raGgibhRGgAnuSaGgi kSaradamitamarandaspandasaMdohasAndrA / alabhata vayasItvaM jambhamANA tamAlA valiriha yamunAyA bhAkhadaGke sthitAyAH // 16 // iha zatraMjayAdrau vacana kutracana sthAnake kasminnapi vA kanakazRGge suvarNazikhare ja. mbhamANA vikasantI tamAlAnAM tApicchadrumANAmAvaliH zreNI bhAkhadaGke sUryotsaGge sthitAyAH pituH saviturutsaGge khelanyA yamunAyA yamabhaginyA nadyAH vayasItvaM sakhIbhAvamalabhata prApnoti sma / kiNbhuutaa| raGgo raGgaNaM paryaTanam / 'agiragilagi gatyarthAH' ityayaM dhAtuH / tathA raJjanaM raGgo rAgaH / 'raja rAge' ityasya prayogazca vidyate / yeSAM te raGgiNasteSAM bhRkSANAM bhramarANAmanuSaGgaH saGgo vidyate yeSu tAdRzAH kSaranto niHsaranto'mitA mAnAtItA ye marandA madhUni ta eva spandA rasAsteSAM saMdohA rAzayastaiH sAndrA nIrandhrA pUrNA // Page #836 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 15 sargaH] hIrasaubhAgyam / 776 77 marakatakaTakAGkasphATikAnuccakUTo daravidalitapuSpaprasphuraccampakadruH / narakadamananAbhIpuNDarIkAGkanirya- . jalajatanujalIlAmAlalambe kadambe // 57 // kadambe zatrujayAcale marakatAnAmazmagarbhamaNInAM kaTakasya kvApi nIlaratnanirmitagirinitambasyAdrimadhyabhAgasya aGkaH kroDastatra sphATikaM sphaTikamaNisaMbandhi yadanuccaM nAtyunnataM nottunggm| laghu ityrthH| kUTaM zikharaM kiMciduccagiripradezastasyodare madhye garbhe vA vidalitairvinidrIbhUtaiH puSpaiH kusumaiH prasphuraddIpyamAnazcampakadruhemapuSpakapAdapaH krtaa| narakanAno'surasya damano hantA nArAyaNastasya nAbhyAM tundakUpikAyAM yatpuNDarIkaM zvetAmbhojaM tasyAGkAt hRdayAt / udarAdityarthaH / niryato nirgacchato jalajatanujasya kamalabhuvo brahmaNo lIlAM vilAsamAlalambe Azrayate sma / iti garbhitopamA // rasikakarivilolatkarNatAlaughatUra dhvanimadhukararAjIguJjitodAttagItau / kacidiha guruNeva preritA mArutena striya iva vanavallayaH patrahastA anRtyan // 18 // iha zrIsiddhazaile kvacit kutrApi pradeze striyo nRtyakRtkAminyo nartakya iva vanavallayaH kAnanodgatalatA anRtyan nRtyanti sm| kibhuutaaH| mArutena vAyunA preritAzcapalIkRtAH / utprekSyate--guruNeva / yathA nATakAcAryeNa sUtradhAreNa preritAH pravartitAstANDavakArikAH pAtrANi nRtyanti / kiMbhUtAni / patrANi parNAnyeva pavanacaJcalavAt hastakAH pANivikSe. pA yAsAM taaH| nRtyanti kasyAM satyAm / rasikAH khairaM khavazAbhivenadrumeSu sallakIkAnaneSu kIDArasakallolitacetaso ye kariNo gajendrAH teSAM sazabdaM caJcalIbhavatAmitastataH saMjAya.mAnAnAM karNatAlAnAM zrotrapatrANAm / 'upasi gajayUthakarNatAlaiH' iti raghuvaMze / oghAH samUhAsta eva tUrANAM vAditrANAM dhvanayo nirghoSAstathA madhukarANAM vikasitakusumAravindavRndamakarandavindumadonmadabandhuragandhasindhurakapolasthalagalanmadodakapAnamedurIbhUtAnAM bhramarANAM gunjitAni guJjAravA eva udAttA manojJA gItirgAnaM tasyAM satyAm // lulitagaganagaGgAsIkarAsAravantaH smitataruvanamAlAmandamAndolayantaH / vikacakusumapadmAmodamedasvino yaM prabhumiva pavamAnAH sevakAH zIlayanti // 59 // pavamAnA mArutAH yaM puNDarIkAcalaM zIlayanti / ke iva / sevakA iva / yathA anu. Page #837 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 776 kaavymaalaa| carAH prabhuM khAminaM sevante / vAyustridhA vrnnyte| zIto mandaH surabhizca / tadeva trai vidhyaM darzayati-kiMbhUtAH pavamAnAH / lulitAH pavanavegenAndolitA aticapalIkRtA yA gaganasya gaganavartinI vA AkAze pravahamAnA bhUmigatavat yA gaGgA siddhadhunI devanadI tasyAH sIkarANAM jalakaNAnAmAsAro vegavatI vRSTividyate yeSu / iti zItalatvam / punaH kiMbhUtAH / smitA vinidrAstaravo drumA yeSu tAdRzAni vanAni kAnanAni teSAM mAlAH zreNI: mandaM zanaiH zanairAndolayantastaralIkurvantaH / iti mandatvam / punaH kiMbhUtAH / vikacAnAM vikasitAnAM kusumAnAM vividhajAtIyatarupuSpANAM tathA padmAnAM kamalAnAM vA modaiH parimalai: medakhinaH puSTAH / iti surabhitvam // pratizikharamamuSminniHsarannirjharaughA ___ asurasurapuraMdhrIkelinIrandhranIrAH / nabhasi niravalambapraskhalannAkinadyAH zataza iva bhavanto vAHpravAhAH sphurantiM // 10 // amuSmin siddhaparvate pratizikhara nikhilazikharebhyo niHsaranto . nirgacchanto ye nirjharANAmoghAH saMghAtAH sphuranti dIpyante / vibhAntItyarthaH / kiMbhUtAH / asurANAM pAtAlavAsinAM surANAM vargagehAnAM puraMdhyaH kAminyastAbhiH kelibhiH jalavilAsaiH kRtvA nIrandhra nirbharaM bhRtaM nIraM pAnIyaM yeSu te / utprekSyate-nirgataH avalamba AzrayaNaM yasmAttAdRze nabhasi AkAze nirAdhAratvena praskhalantyA prakarSeNa skhalitvA niSpatatyA nAkinadyAH khargigaGgAyAH zataza: zatasahasrasaMkhyAkA bhavantaH vAHpravAhAH payaHpUrA iva // sphaTikaghaTanamantaH padmarAgapragalbhaM marakatamayazRGgaM nirjharai rAjamAnam / kalitakalabalAkAkAlikIvAridhAraM dhvanijitamiva sArva zIladabhraM babhAse // 11 // kvacitkasminnapi gireH pradeze marakatAni azmagarbhA nIlamaNaya eva rUpaM yasya indranIlaratnaghaTitaM zRGgaM zikharaM babhAse zuzubhe / kiMbhUtaM zRGgam / sphaTikAnAM kSIratailasphaTikaratnAnAM ghaTanA racanA yatra tat / punaH kiMbhUtam / antamadhye kvApi sthAne padmarAgA aruNamaNayastaiH pragalbhaM paTuzobham / puna: kiMbhUtam / nirjharainiHsaranIradhArAdhoraNIbhI rAjamAnam / utprekSyate-dhvaninA gambhIrazabdena jitamabhibhUtaM satsArva RSabhadevaM zIlat sevamAnamabhraM megha iva / 'meghagambhIraghoSatvam' iti haimyAm / kiMbhUtamabhram / kalitA dhRtA kalA manojJA balAkA balAkAM gatA / meghasamaye hi balAkAnAM garbhAdhAnaM jAyate / ata eva meghadUtakAvye proktam-'garbhAdhAnakSaNaparicayAtkhe bhavantaM , Page #838 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 15 sargaH] hIrasaubhAgyam / balAkAH seviSyante' iti / tathA varSAsu bakA noDavRkSAdAvevopavizya tiSThanti, balAkAzca teSAM bhakSyamAnIya dadate / 'bagalA pAvasavaiThA' iti lokavRttAvapi zrUyate prasiddhiH / tasmAdbalAkApadopAdAnam / tathA AkAlikI vidyut / tathA vAridhArA jalavRSTayo yena // kvacidapi rucicaJcatpadmarAgapragalbhaM marakatamaNicaGgottuGgazRGgaM cakAse / vijitamRSabhabhA dhIragambhIrarAvai . stapa iva tanute'smiMstattulAyai taDittvAn // 12 // kvacidupi kutrApi sthAne zatrujayaparvatoparibhUmau marakatamaNInAM mahendranIlaratnAnAM caGgaM pradhAnaM marakatamANikyairvA caGgaM cAru tathottuGgamabhraMlihaM zRGgaM cakAse dIpyate sma / kiMbhUtam / rucibhirniryajyoti:pujJaizcaJcadbhirdIpyamAnaiH padmarAgaiH lakSmIpuSparatnaiH pragalbhaM bhrAjamAnam / utprekSyate-RSabhabha; vimalAcalakamalAlaMkArahAreNa zrIvRSabhadevasvAminA AdinAthena dhIrairabhaGgAghughuraiH gambhIrairmandraH madhyamAnapAthonAthanirghoSAnukAribhiH rAvaiH khazabdaiH jitaH parAbhUtaH san taDittvAn vidyudvalayAlaMkRto jaladharasteSAM jainadhIragambhIrarAvANAM tulAyAH sAdRzyasya Atyai prAptyai kiM tapastanute upavAsAdi. kaSTaM karotIva // * capalazapharanetrA bandhurAvartanAbhI madhupapaTalakaizyA maansaavaashaasaaH| kanakakamalagauryo vIcimAlAvalIkAH striya iva rasabhAjo bhUbhRtApo dhriyante // 13 // . . bhUbhRtA zatrujayAdriNA striyo vadhva itra Apo jalAni dhriyante / kiMbhUtA ApaH striyazca / capalAzcaJcalAH zapharA matsyA eva tadvadvA netrANi nayanAni yAsAm / tathA bandhuro manojJa Avarto dakSiNAvartI zramivizeSaH payasAM bhramo bhramaNaM yAsAM tAdRzyo 'nAbhyo madhyaM tundakUpikAzca yAsAM tathA madhupAnAM bhramarANAM paTalAni maNDalAni eva tadvadvA kaizyaM kezAnAM samUho yAsAm / pazcAtkarmadhArayaH / punaH kiMbhUtAH / mAnasAvAsA haMsAsta eva tadvadvA vizado hAso yAsAm / punaH kiMbhUtAH / kanakasya varNasya kamalAni taistadvadvA gaurya: gaurAGgayaH / punaH kiMbhUtAH / vIcInAM kallolAnAM mAlA zreNI saiva tadvadvA valI udare mAMsasaMkocalakSaNA yAsAm / punaH kiMbhUtAH / rasaM jalaM zRGgArAdikaM ca bhajante iti rasabhAjaH // kacana jinagRhAntardahyamAnAgurubhyaH prasaradamaramArgaprasphuradvAyuvAham / Page #839 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 778 kaavymaalaa| sajalajaladabuddhyA vIkSya bappIhabAlAH kRtapaTucaTuvAco yatra dhAvanti mugdhAH // 64 // yatra zatrujaye kvacana kutracana pradezeSu mugdhA ajJAnA bappIhAnAM cAtakAnAM bAlAH zizavaH aGganA vA sajalAnAM pAnIyapUrNAnAM jaladAnAM meghAnAM buddhyA dhiyA bhrAntyA vA dhAvanti saMmukhaM pArzva vA yAnti / kiMbhUtAH / kRtA vihitAH paTavaH pravaNAzcaTavaH priyaprAyA vAco vANyo yairyAbhirvA / kiM kRtvA / jinagRhANAM jainaprAsAdAnAmantamadhye dahyamAnA bhagavatpuro dhUpotkSepaNArtha dhUpAdhAnAnau prajvAlyamAnAH / utkSipyamAnA ityarthaH / ye aguravaH kAkatuNDAstebhyaH prasarantaM vistarantaM tathA amaramArge AkAze prasphurantamitastato bhUtvA dazadiggRhAGgaNAni vyApnuvantaM vAyuvAhaM dhUmaM vIkSya dRSTvA // . svakaranikarasaGgazcotadindUpalAmbho__ bharamidamacalocairatnazRGgAdgRhItvA / svayamamRtamarIcimaitryataH kairavANAM kimu dizati tameva pragnipIyUSadambhAt // 15 // amRtamarIcizcandraH kairavANAM khabandhukumudAnAM maitryataH parasparasaMkhyAt praznInA pIyUSasya kAntidvArA amRtasya praznirUpasya pIyUSasya vA dambhAtkapaTAt tameva candrakAntAmbhobharameva khayamAtmanA dizati dadAtIva / kiM kRtvA / idamacalasya asya zatrujayAdrezcaiH UrdhvamadhikAyAM yadnAnAM candrakAntakakeMtanAdimaNInAM bhRGga zikharaM tasmAtvasya karAH kiraNAsteSAM nikaro rAzistasya saGgaH saMparkastena zcotantaH kSaranto galanto ye indUpalAzcandrakAntamaNayasteSAmambhobharaM jalapaTalaM gRhItvA AdAya // yasminnurodvayasaniHsRtasindhuraGka krIDansurAsurapuraMdhipayodharANAm / kastUrikAmalayajadravasAndrapUrA reje yamIsalilasaMvaliteva gaGgA // 66 // yammin zatrujayAdrI urodvayasaMhRdayapramANaM niHsatA nirgatA sindhurnadI yasyA yamu. nAyAH salilaiH saMvalinA mizritajalA gaGgeva reje vibhAti sma / kiMbhUtA sindhuH / aGke jalotsaGga krIDantInAM jalakeli kurvANAnAM surANAM devAnAmasurANAM dAnavAnAM pAtA. lavAsinAM prathamanikAyabhavanayatinirjarANAM vA puraMdhrINAM vadhUnAM payodharANAM vividhapatralatAkalitastanakalazAnAM kastUrikANAM gandhadhUlInAM malayajanmanAM candanAnAM dravaiH jambAlinIjalasaGgAtpa: sAndraM karambitaM pUraM jalapravAho yasyAH // yatronmadaiH pariNatairharitAM karIndraiH rukhAtagairikabharairnabhasi bhramadbhiH / Page #840 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 15 sargaH] hIrasaubhAgyam / 779 saMdhyAdhiyeva galitAvadhivelamatra vizrAntimApa na mahAnaTanATyaraGgaH // 17 // atra jagati mahAnaTasya zaMbhIrnATyaraGgaH nATakasya raGgaH snehakrIDA galito nirgato'va. dhiH sImA yatra tAdRgvelA vaarH| kAla ityarthaH / niravadhisamayaM yAvat / 'zaMbhormA bata sAMdhyavelanaTanaM bhAji vrataM vAk' iti naiSadhe / vizrAnti vibhramamApa lebhe / na nATakarahAdvirarAmetyarthaH / utprekSyate-saMdhyAdhiyA pitRsUbhrameNeva / kaiH kRtvA / yatra zatrujaye haritAM dizAM karIndaiH gajarAjaiH / diggajairityarthaH / utkhAtaivaTAghAtakriyAyAM dattamusa. lairutpAdya kSiptaiH gairikAnAM dhAtUnAM bharaiH prakaraiH / kiMbhUtaiH karIndraiH / unmadaiH kSIbatayoddhatIbhUtaiH / punaH kiMbhUtaiH / pariNataistiryakpravAdiSu pradattaprahAraiH / bharaiH kiM kurvadbhiH / nabhasi AkAze bhramadbhiH paryaTadbhiH / vistaradbhirityarthaH // yasminnananyamaNidhoraNiklaptatuGgA __ zRGgAGgaNairdalitasaMtamasapracAraiH / pUSA mayUkhamuSitolasahasralakSmIH - khadyotapota iva kiMcidadhatta zobhAm // 18 // yasmin zatrujaye vimalAcalopari vartamAnaH pUSA sUryaH khadyoto jyotiriGgaNaH 'khajaU' iti lokaprasiddhaH / tasya poto bAlakaH khadyota eva zizuH tadvatkicitkimapi khalpamAtrAM zobhAmadhatta dadhAti sma / kiMbhUtaH / pUSA muSitA Acchidya gRhItA usrANAM kiraNAnAM sahasraM dazazatI tasya lakSmIH zrIryasya / kaiH / ananyAbhirasAdhAraNAbhiH * maNInAM nAnAvidharatnAnAM dhoraNIbhiH zreNIbhiH kuptAni ghaTitAni tathA tuGgAnyabhraMkaSANi bhRGgANi zikharANi tessaamnggnnairjiraiH| sadbhUmIbhirityarthaH / kiMbhUtaiH / dalito vyApAditaH saMtamasAnAmandhakArANAM pracAraH prasAro yaH // ahorAtrasthAstUdayadamitabhAsvadramakarI . maNIzRGgazreNI hatatamasamabhrAdhvapathikIm / vilokyaitatpadmAkarakamalinIrAjiranizaM galannidrAmudrAM kalayati samudbodhakamalAm // 19 // etasya zatrujayAdreH padmAkarANAM kamalamaNDalazAlisarasAM kamalinIno rAjIvinInAM rAjiranizaM nirantaraM naktaM dinamapi samudbodhasya samyagvikAzasya kamalAM lakSmI kalayati dhatte / kiMbhUtAM kamalAm / galantI niryAntI nidrAsaMkocalakSaNA tandrA tasyA mudrA mudraNaM khApAvasthA yasyAH sA tAm / kiM kRtvA / maNInAmAbhaMkaraprabhaMkarAdInAM mANikyAnAm / dedIpyamAnamaNimayAnAmityarthaH / zRGgANAM zikharANAM zreNI dhoraNI vilokya dRSTvA / kiMbhUtAm / ahorAnaM divase nizAyAM ca niravadhisamayaM yAvannityaM sthAsnanAM Page #841 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaaymaalaa| vasanazIlAnA tathA udayatAmabhyudgamaM bhajatAM tathA amitAnAM pramANarahitAnAM saMsyAtItAnAM bhAkhatAM bhAskarANAM bhramakarI bhrAntividhAyikAm / punaH kiMbhUtAm / hatAni dhvastAni gale gRhItvA niSkAzitAni tamAMti dhvAntAni yayA tAm / punaH kiMbhUtAm / abhrANAM meghAnAmadhvano mArgasya gaganapaddhate; pathikI pAnthIm / abhraMkaSAmityarthaH / 'abhraM vyomapayodayoH' ityanekArthaH // yasminnudvahatA kanImiva latAM yUneva bhUmIruhA . khAmodaiH khajanairiva smitasumaiH pArivodyanmadhu / prItyA bhojayituM varAzanamivAneke dvirephAH samaM. . ___ strIbhirnAgarikA ivonnatatayAmatryanta manyAmahe // 70 // __ yasmin zatrujaye yUneva taruNeneva bhUmIruhA vinidradrumeNa atha ca bhUmIjanmanA vyavahAriNA nAgarikAH paurajanA iva aneke bahavo dvirephA bhramarA bhRGgAH Amacyanta aakaarynt| katham / samaM sArdham / kAbhiH strIbhiH nAgarIbhiriva bhramarIbhiH saha / kyaa| unnatatayA mahattvena uccaiHzirastvena mahAtarutvena atha mahAvyavahAritvena cetyatrAyaM hetuH / kaiH kRtvA AhUyante sma |aamodaiH primlaiH| kairiv| khajanairiva khagotrajAtairiva / bhUmIruhA kiM kurvatA / udvahatA utprAbalyena vahatA vibhratA aGgIkurvatA SaNNAmapi RtUnAM sarvadA tatrAdrau sthAyukatvena pANigrahaNaM kurvatA c| kAm / latAM vanavallIm / kaamiv| kanImiva kumArikAmiva / kimarthamAmantryanta / bhojayituM bhojanaM kArayitum / kyaa| prItyA / khotsaGgasnehena sthAyukatvena kiM karmatApannam / udyanmadhu prakaTIbhavanmakarandam / kimiva / varAzanamiva SaDsasarasIkRtapradhAnabhojyAkhAdyaleyacoSyabhojanamiva / kaiH / smitaiH vikasitaiH kusumaiH puSpaiH / kairiva / pAriva svargAdyamatrairiva // sindhUH sutA iva pitA tvaramANabhAvAH protkaNThitAH pradadhatIH sarasIjabhUSAH / prAsthApayatprati patiM jaladhi taraGgaiH satrAGgarakSakamaTairiva siddhazailaH // 71 // siddhazaila: zrIzatrujayAcala: sindhUzcaturdazApi mahAnadIH sarvartusthAnatvena jaladharakAlabahalIbhavajaladajalaprAbalyakallolitakallolinIH jaladhi samudraM bhartAraM prati prAsthApayaspreSayati sm| kthm| satrA saardhm| kaiH| taraGgaH gaganAGgaNAliGganalolakallolaiH / kairiv|ath vA utprekSyate-AgarakSakabhaTaiH zarIrayatnavidhAyakanIrairiva / ka iva prAsthApayat / piteva |ythaa janakaH khakhatAtaH sutAH AtmaputrI: pati pANigRhItAraM prati prsthaapyti| kiMbhUtAH sindhUH sutAzca / kharamANaH zIghratage bhAvaH / bhUyate utpadyate karmavazatayA bhUyo bhUyaH saMsAraH aneneti bhAva AtmA cittAbhiprAyazca yAsAm / prAyo varSAkAle Page #842 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1.5 sargaH] hIrasaubhAgyam / nadyasvarita calanti / striyo'pi patimilanAtha kharitA atyutsukAzca bhavanti / punaH kiMbhUtAH / protkaNThitAH prakarSeNa utkRSTaH kaNTa: upakaNThaH saMnidhAnaM saMjAta AsAma ubhau kaNThau pAnIyapUrNI maMjAtAvAsAmiti protkaNThitAH kaNThAdUrvamUDhA vA / kaNTho dhvanau saMnidhAne grIvAyAM madanadume' ityanekArthaH / tathA prakarSeNotkaNThA autsukyaM bha. rtRsaMgame jAtamAsAm / punaH kiM kurvatIH / sarasIjAni vividhakamalAni taiH kRtvA bhUSA zobhA yAsAm / pakSe padmAnAmupalakSaNAtkusumAnAM bhUSA hArAdimAbharaNAni yAsAm / atha vA kamalakusumAni hArarUpANi tathA bhUSA vividhAbharaNAni yAsAm / 'bhAvo'bhiprAyavastunoH / khabhAvajanmasattAtmakriyAlIlAvibhUtiSu // ceSTAyonyorbudhe jantau zRGgArAdezva kAraNe / zabdavRttihetau ca' ityanekArthaH // zazAGkakarasaMgamakSaradamandapAthaHplavaiH kvacidvidhumaNImayaH kalayati sma sAlaH zriyam / pracaNDataracaNDarukiraNatApasaMtApitaH pratikSipati vAmRtaiH pravidadhannijenAplavam // 72 // kvacitkutrApi zatrujaye vidhumaNImayazcandrakAntaratnaghaTitaH sAla: prAkAraH zriyaM zobhAM kalayati dhatte / kaiH / zazAGkasya candrasya karANAM kiraNAnAM saMgamena saMparkeNa kSaratAM niHsaratAmamandAnAM bhUyasAM pAthasAM pAnIyAnAM plavaiH pUraiH kRtA / utprekSyatepracaNDatareNa atizayena tIveNa caNDarucaH sUryasya kiraNAnAM jyotiSAM tApenoSmaNA saMtApito vyAkulIkRtaH san pratikSipaM rAtrI rAtrI prati amRtainoraiH kRlA nijenAtmanA AplavaM snAnaM pravidadhat kurvanniva // lIlAyamAnAnnijamaulideze kezAnivoccaiHprasaratpayodAn / *pAyatIvAptaniketadhUpadhUmaivilAsIva sa siddhazailaH // 73 // sa trijagadvikhyAtaH siddhazailaH zatrujayAdiH nijasyAtmano maulideze ziraHsthAnIyazikharAprabhAge lIlAyamAnAn lIlayAcarato vibhramaM bhajantaH krIDayA Acarato vA kezAniva kuntalAniva mastakopari zobhAM bibhrataH uccairUrva prasarato vistAraM prApnuvataH payodAn jaladharAn / utprekSyate-AptAnAmarhatAM niketeSu gRheSu prAsAdeviyarthaH / utkSipyamAnAguruvAtadhUpAnAM dhUmaiH kRtvA dhUpAyatIva / sugandhIkarotIva / ka iva / vilAsIva / yathA khyAdibhogAsaktatvena vilAsavAn pumAn kRSNAgurupramukhadhUpadhUmainijakezAnsurabhayati // arkAzusaMparkipataGgakAntAbhitoviniSpAtihutAzahetibhiH / maNIvihArAH praNayanti yasminpaJcAgmikaSTaM vacanApi yogivat // 7 // yasminvimalAcale kvacanApi kutracidapi pradeze maNInAmantaHsaMhandhArkakAntamA Page #843 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavygaalaa| bhAtataTa tATanI vipAzA NikyAnAM vihArAH prAsAdAH yogivattApasA iva paJcAgnikaSTaM catasUghu dikSu catvAraH prajvAlitakASThAmayaH paJcamo bhAkhAMzceti pazcAgnisAdhanaM kRccha praNayanti kurvate iti garbhitotprekSA / kAbhiH kRtA / arkasya sUryasyAMzubhiH kiraNaiH samaM saMparka: saMyogo. 'styeSAM tAdRzA ye bhAskaramaNayastebhyaH abhitazcaturdikSu vizeSeNa niSpatanazIlAnAM hutAzAnAmanucchiSTavahInAM hetibhirvAlAbhiH // nirgatvaraprasRmaradyutivAripUra pUrNAntarasphaTikakalpitakUTakoTIm / .. jajJe kimu pratitaTaM taTinI vipAzA prekSyetyabudhyata vimugdhajanena yasmin // 75 // yasmin zatrujaye vimugdhajanenAjJAnalokena ityamunA prakAreNAbudhyata jJAtam / vicaaritmityrthH| kiM kRlaa| nirgalarA niHsaraNazIlAHprasamarA dyutayaH kiraNAstA eva vAriNAM nIrANAM pUrAH plavAH pravAhAstaiH pUrNa saMpUritaM bhRtamantaraM madhyaM yasyAstAdRzIM sphaTikaiH zvatopalaiH kalpitA racitAM kUTAnAM zikharANAM koTI prekSya dRSTvA / iti kim / pratitaTaM zikharaM zikhara prati vipAzA taTinI anusarpiNI nadI kimu jajJe sNjaataa| 'utsarpiNI na khalu tatra taraGgiNI yA khanetrayorahaha tatra vipAzi jaataa| nIrAjanAya navanIrajarAjirAstAmatrAJjasAnurajarAjani raajmaane||' iti naissdhe|ttr dvIpe vipATa nadI na prasaraNazIlA Avirbhavati kila tatra jAtatvAt anyatra dvIpeSu yathA saritprasarantI dRzyate tathA tatra vipATa neti purANaprasiddhiH / 'tatra tasyAM vipAzi jAtA navapadmapatiH khane. trayornIrAjanAyAstAm / ahahetyAzcarye / atrAssin rAjani sAkalyenAnuraja anuraktA bhava / 'ajezva' ityanunAsikalopaH / 'vipAzA tu vipAT striyAm' ityamaraH / ' iti naiSadhavRttau // guhAgRhazayAnAnAM khagasAraGgacakSuSAm / rAjI jAgarayantIva stanitaiH stanayitnavaH // 76 // yatra puNDarIkaparvate stanayitnavo vArivAhAH stanitairnijagAravaH / 'jaladasya tu / stanitaM garjitaM garjiH khanitaM rasitAni ca // ' iti haimyAm / meghagarjAbhidhAnAni kRtvA / utprekSyate-guhAH zajayakaMdarA eva gRhA ramaNIyatvAnmaNIgaNasodyotavAcAla. yatulyAsteSu zayAnAnAM bahudevagRhagamanasaMjAtaparizrAntivazAtsukhasuptAnAM khagasAragacakSuSAM vidyAdharahariNInayanAnAM khe nabhasi gacchantIti khagAH surAsteSAmapi mRgekSaNAnAm / devInAmityarthaH / rAjI zreNI jAgarayantIva rdevavandanapUjanArtha prbodhyntiiv|| svabhaktabhavyajantUnAmantaraGgavirodhinAm / yo'raMtudAnAM saMdohaM spRhayanhantumAtmanA // 77 // Page #844 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 783 19 sargaH] hIrasaubhAgyam / nArAcopacitA vizvajaitrIzcApalatA iva / bhRGgAlisaGginIrdhatte padminIH pratipalvalam // 78 // yaH zatrujayAdriH pratipalvalaM padmAkaraM padmAkaraM prati bhRGgANAM madhukarANAmAlibhiH zreNIbhiH saha saGgo'nuSaGga AsaktirastyAsAM tAdRzIH padminI: kamalinIH kamalAni vA dhatte dhArayati / utprekSyate-yaH zaila: vizvAnAM jagatAM jaitrIrjayanazIlAstathA nArAcai. rlohamayavANaiH sarvAyasazarairupacitAH saMdhAnasahitAH latA dhatte iva dhArayatIva / ki kurvan / hantuM nihantuM spRhayan kAvan / kena / AtmanA svayameva khabhakkalaprItyA / kam / saMdoham / keSAm / antaraGgA madhye vartamAnA aSTa karmANyeva atha vA krodhamAnamAyAlobharAgadveSAkhyA eva virodhinaH pratipakSAsteSAm / kiMbhUtAnAm / aruMtudAnAM marmavyathakAnAm / keSAm / khasmin khasya vA bhaktAH sevAsattAstAdRzA ye bhavyAH siddhigamanayogyA jantavaH prANinasteSAm // svasminnambaracAriNAM pratipadaM kRtvaikatAnaM mano vidyAH sAdhayatAM svapuNyamiva yaH siddhIvidhatte dhrH| yasminkApi ca yoginAmaharahajyotiH paraM dhyAyatAM hRtpane paramAtmanA prakaTitaM pUSNeva pUrvocale // 79 // yo dharaH zatrujayAdriH / 'prAvAparvatabhUdhabhUdharadharAH' iti haimyAm / ekatAnamekAnaM vidyAdhyAnalInaM mano mAnasaM kRtvA vidhAya pratipadaM sthAne sthAne AtmazikharakaMdarA. zilAtalodyAnakuNDataTabhUmipITheSu khasminnAtmani viSaye vidyA gocarIprajJaptipramukhA vidyAdhiSThAyikA devatA mantrAn sAdhayatAmArAdhanaM kurvatAmambaracAriNAM vidyAdharANAM siddhIH * kAryaniSpattIvidhatte kurute / vidyAdevatAstatpratyakSIkarotItyarthaH / kimiva / khapuNyamiva / yathA nijaprAcInasukRtaM siddhIdatte / ca punaryasminvimalAcale kvApi pradeze aharahaH prativAsaram / nityamityarthaH / paraM paramamutkRSTaM jyotirbrahma parameSThilakSaNaM dhyAyatAM dhyAnagocarIkurvatAM yoginAM manovAkAyayogavatAmaSTAGgayogabhAjAM vA yogIndrANAM hRtpane hRdayakamale paramAtmanA brahmakharUpeNa prakaTitaM prAdurbhutam / yogino hi dhyAnaM kurvANA hRdayakamalakarNikAyAM paramAtmasvarUpamAlokya dhyAnAdviramantIti zrutiH / 'yogAtsa cAntaH paramAtmasaMjJaM dRSTvA paraM jyotirupArarAma' iti kumArasaMbhave / keneva / pUSNeva / yathA pUrvAcale sahasrarazminA prakaTIyUyate // tAvallIlAvilAsaM kalayati malayo vindhyazailo'pi tAva. ddhatte mattebhagarva tuhinadharaNibhRttAvadevAbhirAmaH / tAvanmerurmahattvaM vahati haragiriAhate tAvadAbhAM yAvattIrthAdhirAjo na nayanapuTaiH pIyate parvatendraH // 8 // Page #845 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| malayo dakSiNAcala: gozIrSacandanotpattisthAnaM malayagiristAvatpramANamasyeti sama. yapramANaM lIlayA kharasena sthAnavaiziSTayena vA vilAsaM vibhramaM kalayati vibharti / api punarvindhyazailo jalabAlakAcala: mattebhAnAM madodayoddhatAnAM mataGgajendrANAM garvamahaMkAra dhatte dhArayati / vindhyAdrau hi bhadramandamRgamizrajAtayo gajA utpadyante tadabhimAnaH / punastuhinadharaNibhRt himAcalastAvadevAbhirAma: kastUrikAmRgauSadhIprasthacamaragopramukhai. manojJaH / tathA meruH suparvaparvataH tAvanmahattvaM mahimAnaM garimANaM vahati / punaha.. ragiriH kailAzastAvantaM kAlamAbhAM zobhA gAhate Alambate yAvat yAvatA samayena sa tribhuvanaprasiddhaH parvatendraH zatrujayazailAkhaNDala: nayanapuTaiH netrapatrAmatrairna pIyate sAdaraM khadRzA naavlokyte| kiMbhUtaH / tIrthAnAM puNyasthAnAnAM mokSagamanakSetrANAM vA adhirA.. jazcakravartI tIrthAdhirAjaH parvatendraH / 'zriya: padam' iti zatrujayamAhAtmyoktAbhidhAnatvAt // vividhakamalAkelIgehaM kSamAkSaNadApate. . . gRhamiva mahIkAntAratnAvataMsamivonnatam / saphalamakhilaM kartu kApaJjanugiriyAtrayA vrativasumatIzakraH zatrujayaM khadRzA papau // 81 // atinAM saMyaminAM madhye vasumatIzako rAjA / 'rAjA rAT pRthivIzakraH' iti haimyAm / hIravijayasUrIzvaraH zatrujayaM vimalAcalaM khadRzA nijanayanena papau sAdaramavalokayati sma / prAk sargasya tRtIye 'siddhizailaM dadarza' ityuktamAste tatra tu dUratvena dRDyAtrAvalokanam / idAnIM tu zanaiH zanaiH saMnidhAnAgamanena samyagavekSaNatvena zikharAdisthAnavizeSa. vibhUSitaM puNDarIkaparvataM khalocanAbhyAM sAdaraM dRSTavAniti vizeSaH / kiM kAmecchan / zatrujayazailArohaNaprAsAdapratimAdarzanasarvataH sparzanAdibhirakhilamazeSamapi janurjanma khAvatAraM saphalaM phalegrahiM kRtArtha phalakalitaM kartuM vidhAtuM kAlan vAJchan / kiMbhUtaM zatrujayam / vividhAnAM kamalAnAM kelIgehaM krIDAsadanam / 'kelIbhiruddhara kRzodari' iti naiSadhe / kimiva / gRhamiva / yathA kSamAkSaNadApatervasudhAsudhAkarasya AsamudrAntabhUmIbharturbhavanaM bhANDAgAragehamanyadvA saudhaM vividhatrINAM sthAnaM bhavet / zatrujayamutprekSatemahIkAntAyA bhUmIbhAminyA ratnAvataMsaM maNimayazekharamiva / kiMbhUtam / unnataM tuGgam // yaM prAsUta zivAhvasAdhumaghavA saubhAgyadevI punaH zrImatkovidasiMhasIhavimalAntevAsinAmanimam / tadbrAhmIkamasevidevavimalenAnandato nirmite vRtte paJcadazo'tra hIracarite sa! babhUvAnasau // 82 // AnandataH sakalatIrthAdhirAjasmaraNavarNanodbhUtanUtapramodAddevavimalena nirmite vira Page #846 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 16 sargaH hIrasaubhAgyam / cite hIrasya hIravijayasUrezvaritaM yatpAvArAdinA siddhigamanAdikaM caritraM yatra tAdRze vRtte hIrasaubhAgyanAmni mahAkAvye asau pUrvoktalakSaNaH paJcadazaH paJcadazAnAM saMkhyApUraNaH atra hIracaritre sargo'dhikAravizeSaH babhUvAn saMjAtaH // iti paNDitasIhavimalagaNiziSyapaNDitadevavimalagaNiviracitAyAM khopajJahIrasaubhAgyamahAkAvyavRttau gurjaradezAtprasthAnazatrujayasamIpAgamanataddarzanatar rNano nAma paJcadazaH srgH| SoDazaH srgH| samIpamupajagmivAnatha girIzituH zrIguruH prabhAvamatizAyinaM tribhuvane samAkarNayan / suradrumasamullasatkanakakAntakAyadyuti laghUkRtatanuH samIkSitumivotsukaH khagiriH // 1 // atha darzanasamyagavalokanAnantaraM zrIguruH hIravijayasUrigirIzituH zatrujayazailazakrasya samIpaM pArzvamupajagmivAn samAjagAma / saptamyarthe dvitIyA / utprekSyate-samIkSituM samyaktayA vilokayitumutsuka utkaNThitaH svargirirmeruriva samIpe sametaH / kiM kurvan / tribhuvane trailokye'pi atizAyinamatyabhyadhika prabhAvamAdvimalAdermAhAtmyaM samAkarNayan samyagekApramanasA zRNvan / mahimAnaM zrutvA taM draSTumAgata ityrthH| kiMbhUtaH zrIguruH svagirizca / suradrumAH pazcApi kalpavRkSAH tadvaddATatayA nirupamarUpavattayA ca taizca samullasandIpyamAnaH tathA kanakaM suvarNa tadvadvA tena ca kAntA manojJA kAyasya zarIrasya dyutiryasya / pshcaatkrmdhaaryH| kiMbhUtaH khrgiriH| laghUkRtA khalpA vihitA tanUH zarIraM yena // tadadritalahaTTikAprathitapAdaliptAbhidhaM papau puramapazramaH zramaNazarvarIvallabhaH / upetamiha pUrvavatpunarupAntamAnandayu puraM prathamahArdataH kimatidUrabhAvaM tyajan // 2 // zramaNazarvarIvallabhaH tasya zajUMjayanAmno'deH parvatasya talahaTikA parisarabhUmiH 'talahaTI' iti prasiddhA tasyAM prathitaM bhuvi vikhyAtaM tathA pAdaliptamityabhidhA nAma yasya tAdRzaM puraM nagaraM 'pAlItAguM' iti loke prasiddhaM papI sAdaramavalokitavAn / mArgazrAntasya nagarasya pramodakRdityAdarapUrvakaprekSaNam / ata eva sUriH kiMbhUtaH / apagataH zramo mArgaprayAsakhedo yasya so'pazramaH / utprekSyate-iha talahaTikAyAM pUrvavaprathamamitra punarvyAdhuvya dvitIyavAram / pUrva bharatacakriNA zatrujayadarzanAdAnandasamutpAdAtalahaTTikAyAM vAsitamAsIt , bahukAlAtikramavazAtkAlAnubhAvena ca girighaTanAttadatidU. rIbhUtam / ata eva prathamahArdataH pUrvasnehAdupAnte zatrujayasamIpe upetamAgatamAnandena - Page #847 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 786 kaavymaalaa| yunaktIlAnandayuk tAdRzaM puram / AnandapuramityarthaH / tadAyAtamiva / kiM kurvat / atidUrabhAvamatizayenAtyantaM viprakRSTatAM yajan muzcan // nabhogamanabheSajavrajavidheranugrAhiNA . gurorabhidhayA puraM gRhamiva trilokIzriyAm / suvarNarasasiddhimAnvividhasiddhavidyAnvitaH ___sma vAsayati saMnidhau nagavarasya nAgArjunaH // 3 // .. nAgArjuno nAma yogIndraH pAdaliptasUrerabhidhayA nAnA nageSu sarvaparvateSu varaH siddhidAyakavAtpradhAnaH zatrujayazailendrasya saMnidhau samIpe puraM pAdaliptanagaraM vAsayati sma nivezitavAn / utprekSyate-trilokIdhiyAM trailokyayAvalakSmINAM gRhaM nivAsasaudhamiva / guroH kiMbhUtasya / nabhasi AkAze gamyate pAdalepaprabhAdaMbhramyate aneneti nabhogamanaM bheSajAnAM saprabhAvANAM sauSadhAnAM vrajaH aSTottarazatasaMkhyaH samUhAstasya vidheH prakArasyAnugRhNAti khabhaktIbhavanAtprasAdaM karotItyevaMzIlasya / kiMbhUto nAgArjunaH / suvarNasya sArdhaSoDazavarNikAbhAjo hemnaH koTIvedhIti nAno rasasya jalarUpasya sarvadhAtubhettuH siddhiniSpAdanaM vidyate asyeti suvarNarasasiddhimAn / navInaM suvarNarasaM khayaM niSpAdayatItyarthaH / punaH kiMviziSTaH / vividhA nAnAprakArAH siddhAH paripAkaM prAptAH kAryakAriNaH / atha vA pratyakSIbhUtatadadhiSThAyakadevatAstAdRzyo vidyA AmnAyamantrAstAbhiranvitaH / nAgArjunayogI zrAvakIbhUya zrIpAdaliptasUrIzituH sakAzAt gaganagamanadAyakabheSajAnAyamagrahIditi zrUyate // yadIyavibhavairjagatrayapurIparAbhAvukaiH ___purI tridivasadmanAM paribhavaM bharAllambhitA / upAstimatanonnijAzrayajuSastrilokIsRjaH sarojavasaterivAkalayituM svayaM tattulAm // 4 // tridivasadmanAM devAnAM purI nagarI amarAvatI nAnI nijamAtmaivAzrayaM sthAnaM juSate bhajate khasyAzraye sthAna sevate vA tAdRzasya sarojavasateH / 'tAmyaMstAmarasAntarAlavasatirdevaH svayaMbhUrabhUt' iti khaNDaprazastau / tathA 'nAbhipadmAtmabhUtiH' iti haimyAm / brahmaNaH / utprekSyate-upAsti sevAyatanoccakAreva / kiMbhUtasya sarojavasateH / trilokIsRjaH jagatAM trayIM sRjati karotIti / kiM kartum / khayamAtmanA tasya pAdaliptapurasya tulA sAmyamAkalayituM prAptum / kiMbhUtA amarAvatI / jagatAM pAtAlabhUmisvargANAM trayasya / tribhuvanasyetyarthaH / purINAM samagrasurAsuranaranagarINAM parAbhAvukairabhibhavanazIlaiyadIyaiH pAdaliptapurasaMbandhibhirvibhavaiH zobhAtizayairbharAdAdhikyA paribhavamabhibhUti lambhitA prApitA // Page #848 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 16 sargaH hIrasaubhAgyam / 787 surAdiparivAritA kimamarAvatI svargataH ___kSitau kimupajagmuSI vimalazailayAtrAkRte / dvijihvanicitAzrayaM kimu vihAya gehaM bale rutAgatamiha zriyA sphurati pAdaliptaM puram // 5 // iha zatrujayazailatalahaTTikAyAM NadaliptaM pAdalItANAbhidhAnaM puraM zriyA zobhayA lakSmyA vA sphurati dIpyate / utprekSyate-vimalazailasya puNDarIkAdreryAtrAkRte sparzanadevadarzanapUjanAdyartha svargato devalokAkSiptau pRthivyAmAdvimalAcalasaMnidhau samyakaprakAreNa mahA upajagmuSI samAgatA kimamarAvatI indranagarIva / kiMbhUtA / surA devAH / AdizabdAddevyaH indrANyaH mandirANi kovApyaH vanAni sarAMsi purIparikarAdi sarvamapi saMgRhyate / surAdibhiH parivAraH saMjAto'syA iti parivAritA paricchadarkalatA / utAtha vA iha girerupAnte AgataM saMprAptaM bale hamiva nAgaloka iva / kiM kRtvA / dvijikaiH bhujaMgamaiH pizunairvA nicitaM vyAptamAzrayaM svasthAnaM vihAya tyaktvA / yaduktam-'GgiNaM dazabhirhastaiH zatahastaihayaM tyajet / gajaM hastasahasreNa dezatyAgena durjanam // ' iti // bhavAhitabhidodayatparamasAtamAzaMsatAM ___purI nijanivAsinAmasumatAM samUhAnasau / mahodayamahApuraM vimalazailamUlAdhvanA / / ninIpuramunA kimu sthitavatI sametyAntike // 6 // asau pAdaliptAbhidhAnA nagarI antike zatrujayAdrisamIpe sametyAgatya sthitavatI . uvAsa.sthitiM kRtavatI / utprekSyate-nijanivAsinAM khasyAM nitarAM sAtena vsnshiilaanaam| nijaniSevinAm' iti pAThe tu nijamAtmAnaM nitarAmatizayena sevante ityevaMzIlAnAmasumatAM prANinAM samUhAn gaNAn amunA pratyakSalakSyeNa vimalazailarUpo yo mUla: adhvaro'dhvA mArgastena kRtvA mahodayo mokSaH atha vA mahAnatizAyI udayaH mAnasasamIhitaM sarvasaMpatprAptiryasmin tAdRzaM mahApuramanantasukhavidhAyakatvAtsarvanagarAbhyadhika- pattanaM kimu ninISurnetumicchuriva / asumatAM kiM kurvatAm / bhavaH saMsAraH sa evAhitaH zatrurna vidyate hitaM zubhodarko yasmAtso'hitaH kevalAniSTatarAyatiphalapradastasya bhidA vyApAdanaM tayA kRtvA udayatprakaTIbhavatparamamutkRSTaM sAtaM zarma AzaMsatAM kAtAm // vijitya nijavaibhavaiH suranaroragasvAminAM sphuratpuraparamparA jagati pAdaliptaM varam / parazzatajinezvarAzrayazikhAGgaNAliGginI dviSadvijayabodhikAM vyadhRta vaijayantIriva // 7 // Page #849 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 788 . kaavymaalaa| pAdaliptaM puraM nAma nagaraM dviSatAM zriyA kRtvA khapratimallAnAM vijayasya parAbhavasya bodhikAM kathayitrIm / 'nijatrinetrAvataratvabodhikAm' iti naiSadhe / utprekSyate-vaijayantImahApatAkA vyadhRta dhArayati smeva / kiMbhUtA vaijayantIH / parazzatAH zatasahasrasaMkhyAkAH ye jinezvarANAM tIrthakarANAmAzrayA gehAH / prAsAdA ityarthaH / teSAM zikhAGgaNAni zRGgAjirANi aalinggntyaashlipyntiityevNshiilaaH| kiM kRtvA vyadhRta / jagati trailokye'pi surA devAH narA mAnavA uragA asuranAgAsteSAM khAminAM nAyakAnAM - surendranarendranAgendrANAM sphuratAM lakSmyA dIpyamAnAnAM purANAM nagarANAM paramparAH zreNInijavaibhavaiH khakIyasamRddhizobhAtizayairvijitya paribhUya // nRzaMsanikaSAtmajavajanivAsato bibhyatI ___ payaHprakaTasaMkaTAjaladhijAcca nirvedabhAk / apAsya padamAtmanaH kimiyamatra laGkAgatA purI purajanotsavairalamakAri sUrIndunA // 8 // sUrIndunA hIravijayasUricandreNa purajanAnAM nagaralokAnAmutsarvamahAmahairjAyamAnaiH sadbhiH purI pAdaliptanAnI nagarI alamakAri bhUSyate sma / utprekSyate-atra zatrujayasamIpe talahahikApradeze AgatA samAgatA laGkA dazakaMdharanagarIva / kiM kRtvA / AtmanaH khasyA padaM jaladhimadhyagataM sthAnamapAsya tyaktvA / kiMbhUtA / nRzaMsAnAM nirdayAnAM nikaSAtmajAnAM rAkSasAnAm / 'kInAzarakSonikaSAtmajAzca' iti haimyAm / vrajAnAM kulakalApAnAM nivAsato'nizaM khasyAM nivasanaM tato bibhyatI bhItiM prApnuvatI / ca punaH kiNbhuutaa| nirvedabhAk khedopagatA / kasmAt / jaladhijAtsamudrotpannAt / parikhAsthAne paritaH payodhimadhye laGkA tAdRgjalamadhyasthitilakSaNAtpayasAM pAnIyAMnAM prakaTAdulbaNAtsaMkaTAklezAt / 'sthAnaM trikUTaH parikhA samudro rakSAMsi yodhA dhanadAcca vittam / saMjIvinI yasya mukhe ca vidyA sa rAvaNo daivavazAdvinaSTaH // ' ityukteH|| iti pAdaliptapuram // azeSaviSayAntarAdvyatikare'tra saMghAdhipAH ___ samaM manujarAjibhirjayimahImahendrA iva / bhagIrathagirIzvaraM prati zatAGgamAtaGgayu kturaGgazibikAmukhapramukhayAnabhAjo'vrajan // 9 // atra vyatikare pAdaliptapure sUrisamAgamanaprastAve azeSaviSayAntarAtsamastajanapadamadhyAtsaMghAdhipAH saMghapatayaH manujAnAM manuSyANAM rAjibhiH zreNibhiH samaM bhagIratha. girIzvaraM vimalAcalendraM prati avajan pratiSThante sma / 'bAhubalirmerurdevo bhagIrathaH sahasrapatrazatapatraH' iti zatrujayakalpe / ke iva / jayino vijayakaraNazIlA mahImahendrA mahAmaNDalIkamahIpAlA iva / te'pi mAnavamaNDalIbhiH pratiSTante / arthAt digvijayAya / kiMbhUtAH saMghAdhipAH nRpAzca / zatAGgA rathA mAtaGgA hastinaH tairyuJjanti yuktA bhavanti / Page #850 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 16 sargaH] hIrasaubhAgyam / 789 tatsahitA ityarthaH / turaGgA azvAstathA zibikA yApyayAnAni 'pAlakhI' iti prasiddhAH mukhAni yeSu tAdRzAni pramukhAni prakRSTAni yAnAni vAhanAni bhajante saMzrayante iti // agAdhabhavavAridherabhilaSadbhiretuM bahiH. ___ samuddharaNadhuryatAM pradadhadantarIpaM kimu / vrajadbhiriha yAtrikaiH prati sahasrapatrAcalaM tadA vidadhire'khilA api nijAvazeSA dizaH // 10 // ___ tadA hIravijayasUriyAtrAsamaye iha jagati sahasrapatrAcalaM zatrujayazailoccayaM prati vrajadbhiH prtissttmaanaiyaaNtrikryaatraakaarkailokairkhilaaH samastA api dizaH haritaH nija AtmA eva avazeSo'vaziSTo yAsAM tAdRzyo vidadhire vihitaaH| dizaH kevalaM svayameva sthitAH, janAstu sarve'pi prasthitA ityarthaH / yAtrikaiH kiM kurvadbhiH / agAdho'labdhamadhyapUrvaparapAro yo bhavaH saMsAraH sa eva vAridhiH samudrastasmAdahiH pAre mokSalakSaNe bAhyapradeze etumAgantumabhilaSadbhirvAJchadbhiH / ata evotprekSyate-samuddharaNe bhavasamudramadhye majjatAM jantUnAM samyaguddhArakaraNe dhuryatAM prakRSTadhaureyatAM pradadhat prakarSeNa dhArayat / ata evAntarIpaM kimu antarjale taTamiva // mahodayavidhAyinA vimalabhUbhRtAhUtava- tsa ko'pyanani no jano'gami na yena yAtrAkRte / na kAcidacalAbhavatpathi ca yA na tadyAtrikai ranIyata pavitratAM tripathagApravAhairiva // 11 // sa ko'pi tattaduttamajAtijanitaH kazcidanirdiSTanAmA jano loko nAjani no saMjAtaH / sa kaH / yena janena yAtrAkRte zatrujayayAtrArtha nAgami nAgatam / kiMvat / vimalabhUbhRtA zatrujayazailenAhUtavadAkAriteneva / 'nihotro' iti lokaprasiyA / yathA kazcitsaMmAnapUrvakamAkArita Agacchati / kiMbhUtena vimalAdriNA / mahodayo mokSaH mahAn tribhuvanajanatAniSevyalakSaNo'bhyudayastaM vidadhAti karotItyevaMzIlena ca punaH sA kAcidacalA pRthivI nAbhavanna babhUva / yAcalA pathi mArge tadyAtrikaiH zatrujayayAtrAkArakaiH pavitratAM pAvanIbhAvaM nAnIyata na praapitaa| kairiva / tripathagApravAhairiva / yathA gaGgAyA oghaiH sahasrasaMkhyAbhirvegibhiH payaHpUraiH pavitratAM nIyate prApyate // zivazriya ivAvanIvalayazAlilIlAcalaM janaiH pracalitaiH samaM parijanena zatrujayam / svavartivividhAsumatprakarakIlanAvizramA ddadhuH sukhamihAkhilA api dizAM pradezAstadA // 12 // Page #851 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 790 kaavymaalaa| ___ tadA tasmin saMghaprasthAnAvasare iha jagati akhilAH samastA api dizAM haritAM pradezAH bhUmibhAgAH sukhaM zarmAtizayaM dadhurvRtavantaH / kutaH / svasminnAtmani viSaye vartante tiSThantItyevaMzIlAstathAvidhA anekajAtIyA ye asumantaH prANinaH janAH sakhaja. nagajavAjikarabhamahiSavRSabhapramukhAsteSAM prakarAH samudAyAstaiH kRtvA kIlanAstADanAH pIDAH tAbhyo vizramaH kSaNamAtraM khasthIbhavanaM tADanAdviramaNaM tasmAtsakAzAtkairvizramaH zatrujayAcalaM prati parijanena svakhasamastaparivAreNa samaM pracalitaiH prasthitairjanaiH dhA* mikalokaiH / utprekSate-zatrujayam / zivazriyo mokSalakSmyA avanIvalaye bhUmImaNDale. zAlate zobhate ityevaMzIlaM lIlAcalaM krIDAkaraNArtha parvatamiva // mahendramihirAGgajAmbunidhidhAmapaulastyadi kpatheSu pRthu paprathe prathitajantusAthaistathA / tilaina jagatItalaM kvacidalambhi kIrNairyathA vasAnamiva mAnasarjanamanorathasphUrjitaiH // 13 // prathitaiH sakartavyaiH sadguNairvA jagati vikhyAtimadbhirjantUnAM bhavikaprANinAM sAthaiH / 'saMghasArthoM tu dehinAm' iti haimyAm / vRndai: 'pAnthasAthaiH' iti pAThe tu pAnthAH vimalagirimArga prati sthAyukAsteSAM prakarairiti / mahendraH zakraH mihiraH sUryaH tasyAGgajo nandano yamastathAmbunidhidhAmA varuNastathA paulastyo dhanadasteSAM dizo haritaH pUrvA, pazcimA, dakSiNA, uttarA, tAsAM patheSu mArgeSu pRthu vistIrNa vipulaM yathA syAttathA tena prakAreNAtibAhulyena paprathe vistRtam / yathA yena prakAreNa vikIrNairvikSiptastilaiH snehadhAridhAnyavizeSaiH kvacitkutrApi sthAne jagatItalaM bhUmaNDalaM nAlambhi na prAptam bhUmerutsaGgo na lebhe janamastakedhvevAtiSThat / vikSiptAstilAH kSitau nApatannityarthaH / kimiva / avasAnamiva / yathA mAnasainiHsaMbandhibhirjanAnAM manorathAnAmabhilASANAM sphUrjitaivilasitairavasAnaM prAnto na prApyate saMsAriNAM prANinAmavasAnameva nAsti / 'icchA hu AgAsasamA anantayA' ityuttraadhyynotH|| calatsu vimalAcalaM nikhilayAtrikeSvojasA purastvaritamaiyaruH kvacana kecidutkaNThitAH / gRhItumanasaH zivazriyamivAgamenAgrataH khayaM prathamataH pareSviva dhanArthino'rthaprathAm // 14 // kacana kutracitsthAne utkaNThitAH zrIzajayayAtrAjinadarzanotsukitacetasaH kecana puruSA ojasA balena kRtvA tvaritaM zIghraM puraH saMghajanAgre keSAMcijanAnAmapekSayA vA aiyaruH AgatAH / keSu satsu / kramAdanukrameNa zreNyA diparipAcyA nikhileSu sarveSu yAtrikeSu janeSu vimalAcalaM zatrujayazailaM prati calatsu pratiSTamAneSu satsu / utprekSyate-. Page #852 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 16 sargaH hIrasaubhAgyam / agrataH purastAdAgamena Agamanena kRtvA prathamataH pUrvameva svayamAtmanA zivAzrayaM muktilakSmI gRhItumanasaH AdAtukAmA iva / ke iva / dhanArthina iva / pareSu anyeSu dravyAbhilASiSu vigato mala: kiTo ratnotpattyA yasmAttAdRzamacalam / rohaNAdimityarthaH / paradeza vA prati vrajatsu atyautsukyAdatizAyitRSNAbhAjo dhanArthinaH bahulAbhAbhilA. SiNaH atidhanalubdhAH niHpratyUhamAjanmasukhakArakatvena zivazriyaM kalyANakRdanAdimasaMpadaM gRhItukAmA agre gacchanti // puraHpracalitai nairghananiruddhavAntaraH - punaH praNuditastamAM drutamupetya pazcAttanaiH / amanyata tadA hRdA kvacana yAtrikaiH skhaM bhrama ddharadRghaTitaM kSaNaM kaNamivAtisaMghaTTitaH // 15 // tadA saMghaprasthAnasamaye kvacana kutracitsthAnake kazcidyAtrikajano bhramati bhramaNI kurvANe gharaTTake kaNacUrNIkaraNopavRttapASANayugalarUpe ghaTitaM yojitaM tadantarnikSiptaM kaNaM dhAnyamiva kSaNaM nimeSamAtraM hRdA khamanasA svamAtmAnamamanyata jAnAti sma / kiMbhUto yAtrikaH / atyadhikaM saMghaTTitaH bahujanasaMmardaina pazcAdAgacchadbhiH purazcaladbhizca janairatisaMkIrNatayA niSpIDitaH / ata eva punaH kiMbhUtaH / puro'pre pracalitaiH kramAkramAbhyAM prasthitairjanoMkairghanaM bahu nibiDaM vA nIrandhramantarAlarahitaM vA niruddhamatisaMkIrNatayA kathamapyane gantumazaktIkRtaM purastAtpracalallokamadhye praveSTumazakyaM kRtaM vartmano mArgasya antaraM madhyaM yasya vAntara: aparamArgo vA yasya saH / punaH kiMbhUtaiH / pazcAttanaiH pRSThe samAgatairjanairdvataM zIghramupetyAgatya tamAmatizayena praNuditaH agre gamanAya preritaH vA. kzarIrAdibhistvaritIkRtaH // caturjaladhimekhalAvaniniketalokaistataH samIpamavanIbhRtaH samamalambhi zobhAM parAm / . puraMdaragirerivAkhilacaturnikAyAmarai... jinendrajananAbhiSiJcanamahotsavaprakrame // 16 // tataH svaskhadigbhyaH prasthiteranantaraM catvAraH pUrvAparadakSiNottaralakSaNAzcatu:saMkhyAkA jaladhayaH samudrA eva mekhalA kAJcI yasyAstAdRzyAmavanI niketaM gRhaM yeSAM tAdRzailokairyAtrikajanaiH samamekakAlamavanIbhRtaH arthAdhikArAdyAtrAsamatvAcca zrIzatrujayagireH samIpaM talahaTTikArUpapArzva parAM prakRSTAM zobhAmalambhi prApitam / kairiva / akhilacaturnikAyAmarairiva / yathA jinendrasya tIrthakarasya jananasya janmano'bhiSizcanasyAbhiSekasya / janmAbhiSekasyetyarthaH / prakrame prstaave| 'velAvArAvavasaraH prastAvaH prakramo'ntaram' iti haimyAm / akhilaiH samastaizcatvAro nikAyA utpattigatisAdharyeNa sAdRzyaM yeSAM te / Page #853 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 792 kaavymaalaa| 'nikAyastu sadharmiNAm' iti haimyAm / bhavanapativyantarajyotiSkavaimAnikalakSaNAzcaturnikAyAstAdRzA amarA devAstaiH puraMdaragiremaroH samIpaM zobhAM labhyate / yathA suragiriH tathA surendragirirapi / yathA surAcAryastadvatpuraMdaragururapi / yathA naiSadhe-zaizavAvadhi gururgururasya' / asya zakrasya / tathA zrIpAlacaritre-'sakvagurUcevasakke I' iti / tathA naiSadhe-'jAmbUnadArthI dharasArvabhaumaH' / yathA zakranAmedaM tathA zakrasyAyamapi zaila iti // dharAdhivibudheritA kimu sahaiva saMketabhA kimatra sukRtairuta vratipaterivAkarSitA / zatAGgamukhavAhanAnugatayauvatabhrAjinA yadekasamaye tatistanumatAmupetA girau // 17 // gurau zatrujayAcale tanumatAM prANinAM yAtrikajanAnAM tatiH zreNI yadyasmAtkAraNAt ekasamaye ekasminneva prastAve upetA samakAlaM samAgatA / kiNbhuutaa.| zatAGgAH syandanA rathA mukhe AdI yeSAM tAdRzAni vAhanAni yAnAni tairanugatAnAM yuktAnAM yauvatairyuvatIsamUhai_jante zobhante ityevaMzIlAsteSAM dvayorapi karmadhArayaH / tatrotprekSyate-dharasya vimalAderadhivibudhairadhiSThAyakasuraiH IritAH praNunnAH kim / atha vA sahaiva ekakAlamekena vAreNaiva saMketaM parasparasaMgamasthAnaM bhajatIti tAdRzI kimu / utAtha vA atipatehIravijayasUreH sukRtaiH puNyairAkarSitA atra zatrujaye AkRSyAnIteva vA kazcidAkarSayati / khArthe nipratyayaH / AkarNyate smetyAkarSitA // turaGgamamataGgajAgrimazatAGgaraganmaru-. priyoksstrbesrotkrpurHsrpraanycitaa| . purIparisarAvanI samajaniSTa saMghAgame . tadA vijayimedinIramaNarAjadhAnIva sA // 18 // .. tadA tasmin yAtrikajanavajAgamanasamaye puryAH pAdaliptanagaryAH parisarasya samIpapradezasya avanI bhUmI kI vijayino vijayakaraNazIlasya medinIramaNasya rAjJo rAjadhAnI skandhAvatAra iva samajaniSTa saMjAtA / kiMbhUtA / turaGgamA azvA mataGgajA hastinaH tathA agrimAH prakRSTAH zatAGgAH rathAstathA raGganto marupriyAH karabhAH tathA ukSatarA mahokSAH puSTabalIvardAstathA besarA azvatarA: loke 'khacara' iti prasiddhAsteSAmutkarAH samUhAstathA puraHsarAH pAdacAriNaH taiH prAJcitAH paripUrNA nibhRtaM bhRtAH // iti saMghAgamanam // jaDIkaraNabhItito himagireH praNazyAgataM saraH kimiha mAnasaM sakularAjahaMsAkulam / Page #854 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 16 sargaH] hIrasaumAgyam / 793 samagrasukhasaMpadabhyudayasiddhagotrAntike vyabhUSi lalitAbhidhaM sara upetya saMdhaiH samam // 19 // saMdhairyAtrikapAnthasAthaiH upetya samIpe Agatya lalita ityabhidhA nAma yasya tAdRzaM saraH / lalitasarovaramityarthaH / samaM samakAlaM vyabhUSi alaMkRtam / utprekSyate-jaDIkaraNasya / 'jaDo mUrkhe himAghAte mUke'pi ca' ityanekArthaH / mUkhIkaraNasya mUkIkaraNasya vA himAMghrAnIkaraNasya vA yo bahunA tuhinenAghrAto nibiDIbhUtaH syAttasya prANasyApi saMzayaH syAttathA mUrkhamUkakaraNAdapi bhItirbhayaM tataH kAraNAt himagirestuhinAcalA. praNazya prapalAyya / neSTretyarthaH / ihAsmin samagrANAM samastAnAmaihikAmudhmikANAM sukhAnAM zarmaNAM saMpadA vibhUtInAM vA abhyudaya AvirbhAvo yasmAttAdRzasya siddhagotrasya siddhAcalasya zatrujayazailasya matratatravidyauSadhIrasAdibhiH siddhAnAM puruSANAM gotrasya vaMzasya antike yatra gotre sarve'pi siddhatarAsteSAM saMnidhau AgataM mAnasaM nAma saraH padmAkara iva / kiMbhUtam / saha kulaiH putrapautraprapautrabhrAtRbhrAtRvyakhajanAdivaMzairvartate ye tAdRzAnAM haMsAnAM sitacchadAnAM mAlAbhioraNIbhirAkulaM vyAptam / himAcale mAnasaM saro'sti / yaduktaM campUkathAyAm-'sadAhaMsAkulaM bibhranmAnasaM pracalajalam / bhUbhRnnAtho'pi nAyAti yasya sAmyaM himAcalaH // ' iti / tata AgamanaM yuktameva // , gajA iva janAstataH salilakelimAtanvate . . pibanti ca pipAsitAH salilamatra pAnthA iva / vijRmbhijalajAvaliM kusumamAlikAM mAlikA ivAvaniruhe punaH kvacana keciduccinvate // 20 // taranti ca sitacchadA iva pare mRgAkSIsakhA vizanti rasikAH punastimigaNA ivAntarjalam / . tapaturavitApitA iva mudA plavante pare cireNa militeSTavajahati nAsya pAzve punaH // 21 // tataH lalitasaraHsamIpAgamanottaraNAnantaram atra lalitasarovare kecitke'pi janA gajA hastina iva salilakeliM jalamajjanAdikAM krIDAmAtanvate kurvate / ca punaratra sarasi pAnthAstapAgamatIvratapanatApasaMzuSyadgalatAlurasanoSTapuTasaMkaTavidhurAH pathikA iva pipAsitAstRSAtaralitAH santaH kecijanAH salilaM pAnIyaM pibanti / punaH kvacana kutrApi saraHpradeze kecana janAH vijRmbhiNI vikasanazIlAM jalajAnAM padmAnAmAvalI mAlikAmuccinvate uccitya gRhNanti / ke iva / mAlikA iva / yathA mAlAkArikA avanirahe vRkSe kusumamAlikA puSpaparaMparAmuJcinvanti ca / 'mAlatISu kusumazraddhAlavo mA. Page #855 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 724 kaavymaalaa| likAH' iti campUkathAyAm / punaH pare anye janAH sitacchadA rAjahaMsA iva taranti / kiMbhUtAH / mRgAkSyo nijanijayuvatsaH sakhAyo yeSAm / punaH rasikA vividhajalakeli. karaNarasabhAjo janAstimigaNA matsyavrajAH ivAntarjalaM pAnIyamadhye vizanti / 'Davaki iti lokaprasiddhA / pare jnaastptoiissmkaalsy raviNA sUryeNa tApitAstIvratApena klezitAH saMtApitA iva mudA harSeNa plavante sAnti sAnaM kurvate / punaH kecidanye janAzvireNa bahukAlena militaH saMgato ya iSTaH khamanaso'tivallabhastadvattasyevAsya lalitasarovarasya pArzva na jahati no tyajanti // yugmam // iti lalitasarovare yAtrikajanavividhakrIDA // pramodabharameduraH prathamameva saMghastadA ___ sa hIravijayavratikSitipateH padAmbhoruham / acumbadalivanmahodayamarandapAnAbhiko gurukramavilaGghanaM yadudayeta na zreyase // 22 // tadA tasmin pAdaliptapure samAgamanAvasare pramodAnAM sthAvarajaGgamatIrthAnamazcikI. rSodgataharSANAM bhareNAtizayena meduraH puSTaH sa tattaddezAgataH saMgho yAtrikalokaprakaraH prathamaM pUrva zatrujayayAtrAyAH prAgeva hIravijayanAno vratinAM sAdhUnAM madhye kSitipate rAjJaH padAmbhoruhaM caraNAravindamacumbacumbati sma / vavande ityarthaH / kiMvat / alivat / yathA bhramaraH kamalaM cumbati / kiMbhUtaH saMghaH / mahodayo mahAnatizAyI udayo jagadaizvaryalakSaNo mokSazca sa eva marando madhu tasya pAne abhika: abhilASukaH / prathama. vandane hetumAha-yadyasmAtkAraNAt gurukramANAM pUjyapAdacaraNAnAmaMtikramaNamahaMgollAnaM zreyase kalyANAya nodayeta no jAyeta / 'pratibadhnAti hi zreya: pUjyapUjAvyatikramaH' iti raghuvaMze // vazArasikagItibhirvividhavAdyamAdyadravai. rkhnnddkRttaannddvaividurbndivRndstvaiH| samaM pramuditairjanaiH prabhuritaH pratasthe giri surAsuranarotkarairiva jinAvanIvAsavaH / / 23 // tata ityadhyAhAryam / saMghAgamanAntaraM pramuhIravijayasUriritaH pAdaliptapurAt giri zatrujayazailaM prati pratasthe pracalati sma / katham / samaM sArdham / kaiH / pramuditairAnandaM prApta naiH saMghalokaiH samam / punaH kAbhiH / vazAnAM taruNInAM rasikAbhiH sarasAbhiH zravaNayoH sudhArasavarSiNIbhiH vividharasalalitAbhigItibhirgAnaiH / punaH kaiH / vividhAni bahuprakArANi vAdyAni mRdaGgamurajapaTahajhallarIniHkhAnabherInapherIdundubhiDhakAtAlakaMsAlavINAvaMzAdimavAditrANi teSAM mAdyadbhiH sAgaragirigaharAdiSu pratizabdena madamedurIbha Page #856 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 16 sargaH] hIrasaubhAgyam / 799 vadbhiH udbhaTai ravairnirghoSaiH zabdaiH uddhatadhvanibhiH / punaH kaiH / akhaNDaM vicchedavirahitaM kRtaiH prArabdhaiH viracitaistANDavairnATakaiH / punaH kaiH / pramuditA anargaladAnaprAptyA pramodakalitA jAtA athavA vidurAH prAjJA ye bandino maGgalapAThakA mAgadhAsteSAM vRndAni saMdohAsteSAM svavAH stutayastaiH / amUni sarvANyapi vizeSaNAni janavizeSaNIkriyante vA bahuvrIhiNA ca yojyante / ka iva / jinAvanIvAsava iva mahokSalakSmeva vA / yathA jinarAjaH atha vA vRSabhadhvajo yugAdidevaH surA devA asurA dAnavA narA manuSyAH teSAmutkarairgaNaiH sArdhaM zatruMjayaM prati pratiSThate / trayoviMzatirapi tIrthakarAH zatruMjaye samavasRtAH, teSu RSabhadevo navanavatipUrvavArAnsamAgataH / yaduktam -- 'navanavatipUrvavA - rAn yasmin samavasadyugAdijinaH / rAjAdanItarutale vimalagirirayaM jayati tIrtham // ' iti pUrvAcAryasve / tathA zrImaneminAtho'pi zakrastutimasahamAnaiH suraiH parikSiptAstadavasa rAMgata puraMdara prArthanAprakrame gRhamedhitve yAvadevendro devendraiH samaM zatruMjaye samAjagAma- iti zatruMjayamAhAtmye // taMdA muditamAnasA nikhilayAtrikANAM gaNA upetya talahaTTikAM zivapurasya sImAmiva / prasUnamaNimauktikairdharamavardhayanbindubhi staTAvanidharaM payonidhivivRddhavelA iva // 24 // tadA hIrasUreryAtrAkRte zrIzatruMjaya zailaM prati prasthAnasamaye nikhilAH samastA yAtrikANAM vimalAcalarohaNArthamAgatAnAM bhavikAnAM gaNAH samUhA dharamarthAtpuNDarIkaparvataM prasUnAni puSpANi varNarUpyamayAni sthalajalajAtAni kusumAni, maNayo ratnAni, mau* cikAni muktAphalAni, taiH kRtvA samamekakAlaM sarve'pyavardhayan vardhApayanti sma / kiM kRtvA / talahaSTTikAmarthAdvimalA calopAnta pRthivImupatyakAmadhobhAge upetyAgatya / utprekSyate-- zivapurasya muktinagarasya sImAmupazalyamiva parisarabhUmImiva / kiMbhUtA gaNAH / muditaM yAtrAcikIrSayA zatruMjayAbhyarNAgamanena hRSTaM mAnasaM mano yeSAM te / bhavardhayankatham / samamekasminneva samaye yAtrikA gharaM vimalAdvimavardhayan / kA iva / velA iva / yathA payonidheH samudrasya vivRddhA candrodayadarzanAdvISmartuprAdurbhAvAdvA vRddhi prAptA velAstaTAvanIdharaM velAtIragiriM bindubhirjalakaNairavAkiranti // nipIya nagapuMgavaM vikacanetrapatrairbhava sthitairbhavikakuJjarairapi tanUlatAlambibhiH / vyapetabhavavigrahairiva samagralokApragai ralambhi bhuvi nirvRtiryadiha tatra citraM mht|| 25 // iha talahaTTikAyAmupatyakAyAM vA vikacaigirigaveSaNoddhuSitaharSaprakarSAdvismeraineMtra patrai - Page #857 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 796 kaavymaalaa| locanadalairnagapuMgavaM samagragirigariSThaM zatrujayaM nipIya sAdaramavalokya bhavikakuJjaraiH pradhAnabhavyajanaiH bhuvi pRthivyAM yannivRtiralambhi saMprAptA / kiMbhUtaiH / bhave saMsAre sthitairvasadbhirapi / saMsArasthaihi kadApi nirvRti pyate / punaH kiMbhUtaiH / tanUlatAM zarI. rayaSTimAlambante zrayante ityevaMzIlairapi / zarIraM vidbhirapi muktioM labhyate / kairiva / vyapetabhavavigrahairiva / yathA vyapeto niSThito bhavaH saMsAraH gatobhavaH zivo vA tathA vigrahaH zarIraM saMgrAmo vA yebhyastAdRzaimithyAdRzAM siddherabhAvaH tathA samagrANAM samastAnAM lokAnAM trayANAM saptAnAM caturdazAnAM vA bhuvanAnAmagre uparitanabhAge gacchanti tiSThantIti kRtvA tAdRzaiH / 'lo aggamuvagagayANam' iti vacanAsiddhariva nirvRtirlabdhA / 'nirvRtiH zivazarmaNoH' ityanekArthaH / iti jagati tatra nirvRtiprAptiprakAre mahadguru citramAzcarya vartate // .. tataH zramaNazarvarIpatirupatyakAyAM gire girIzasadanAntare saha mahezvarairbhAvukaiH / carannamRtapattanaM kimatidUrabhAvAtpatho nizi nyavasadantarApramitasArthasArthezavat // 26 // tatastalahaTTikAgamanAnantaraM zramaNazarvarIpatiH sAdhusudhAMzuH sUrIndro gireH zatrujayAdrarupatyakAyAmadhobhUmibhAgapradeze antarA pAdaliptapurazatrujayAdrimArgamadhye yadgirIzasya zaMbhoH sadanaM gRhaM zivaprAsAdastasyAntaraM madhyaM tatra nizi rAtrau nyavasannivAsaM kRtavAn vAsakaM vasati sma / tiSThati smetyarthaH / kthm| saha / kaiH / mahezvarairbhAvukairmahebhyaH zrAddhaiH jinazrAvakaiH / atha ca zivasadane mahezvarajanaiH kshcidvsti| utprekSyate-amRtapattanaM muktinAmapuTabhedanaM prati caran gacchan patho mArgasyAtizayena dUrabhAvAddavIyastayA kimantarA nivasati sma / kiMvat / apratimasArthasArthezavat / yathA apramitaH pramAgarahitaH sArthaH manuSyasaMgho yasya tAdRzaH sArthapatiH kimapi nagaraM gantumicchanmArgasyAtidUratvena antarA mArgamadhye eva nizAyAM nivasati // harermugadRzAmivotpaladRzAM lasadrItibhiH __punrmuditnaattykRddhttittaannddvaaddmbraiH| ninAya nikhilAM nizAM vazizazI sa dharmakriyA vinirmitibhirAzraye rajanijAnicUDAmaNeH // 27 // sa vazizazI hIravijayasUricandraH rajanI rAtrI jAyA panI yasya / 'jAyAyA niG' iti nipratyayaH / 'lopo vyorvali' iti yakArasya lopaH / rajanijAniriti siddham / rajanijAnizcandraH cUDAmaNiH ziroratnaM yasya / etAvatA IzvarastasyAzraye vasato. zaMkaraprAsAde dharmasya khAcAralakSaNasya kriyA anuSThAnaM samyaktayA pratikramaNAdikaraNaM tasya Page #858 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 16 sargaH] hIrasaubhAgyam / 797 vinirmitibhirvidhAnaiH kRtvA nikhilAM samastAM caturyAmavatI nizAM rAtrIM ninAyAticakAma / yathA svadharmAnuSThAnaistathA / punaH kAbhiH / lasantIbhizcetoharAbhigItibhirgAnaH / kAsAm / utpaladRzAM kuvalayalocanAnAM taruNInAm / utprekSyate-harerindrasya mRgazAmindrANInAmiva / punaH kaiH / muditairyathepsitadAnAdhigamAdAnandamedurairnAvyakRdbhirnartakairgha. TitairnirmitaistANDavAnAM nATakAnAmADambaraiH // iti zatrujayAntikazivaprAsAde vAsakA. vasthAnam // gate tamasi tadvireriva nirIkSaNAttatkSaNA- khagairgurujayArave kimu kRte'tha sAMrAviNe / samIyuSi kharaviSi dviSi nizAM nabhomaNDale vidhitsati sahAmunA vimalazailayAtrAmiva // 28 // sudhAzanapathAtithiM zivaniketaniHzreNikA miva vratizatakraturvimalazailapadyAM tataH / sabAlavaravarNinInivahanaikatauryatrikA nuyAtajanasaMyutaH samadhiroDhumArabdhavAn // 29 // sa vratizatakratuhIravijayasUrIndraH vimalazailasya zatrujayAdreH padyAM setuM lokaprasiddhyA 'pAja' iti samadhiroDhumArabdhavAn prArebhe / kiMbhUtaH saH / saha bAlAH kumArAH kumArikAzca taistAbhizca / 'sarUpANAmekazeSe' / vartante yAstAdRzyo varavarNinyaH prdhaanstriyH| tIrthayAtrAdidharmakArakatvAt prAdhAnyam / athavA uttamA strI jAtyA guNairvA / 'uttamA varavarNinI' ityamaraH / tAsAM nivahAH prakarAH / tathA naikAni bahUni anekajAtIyAni vA tauryatrikANi gItanRtyavAdyAnAM trikANi tairanuyAtAH sahitA ye janA yAtrikasaMghalokAstaiH saMyataH parikalitaH / kiMbhUtAM vimalAcalapadyAm / sudhAzanAnAM devAnAM panthA mArgoM gaganaM tasyAtithiM prAghuNikIm / gaganAvagAhinI mityarthaH / utprekSyate-zivaniketaniHzre. NikA miva mokSaprAsAde adhirohaNArthamadhirohaNikAmiva 'nIsaraNI' iti lokaprasiddhAm / kasmin sati / tatkSaNAttatkAlAt zIghrameva tamasi andhakAre gate sati lokAniHsate sati / utprekSyate-tadgireH sa cAsau vimalAcalanAmA giriH parvatazca tasya nirIkSaNAddarzanAdiva pApe yAte / 'tamo'jJAne'ndhakAre'dhe' ityanekArthaH / atha pazcAttamogamanAnantaraM khagaiH prAta:prabuddhavihaMgamaiH sAMrAviNe mizrAspaSTazabde kRte sati / atha vA samantAdvaiH / yaduktaM naiSadhe-'taTataruvegazreNIsAMrAviNairiva sAMprataM sarasi vigalannidrAmudrAjaniSTa sarojinI' iti / 'saMpUrvAdrauterabhividhau bhAve inuNa / tasmAdinuNaH sAMrAviNAni taiH' iti tadvattau sAdhanA / utprekSyate-gurohIravijayasUrerjayArave vihite sati kimu punaH kasmin sati kharaviSi bhAskare nabhomaNDale gaganAGgaNe Page #859 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| 798 samIyuSi sati saMprAptavati / bhite / nizAM rAtrINAM dviSi vairiNi tadvinAzakatvAt / utprekSyate--amunA sUrIndreNa saha sArva vimalazailasya zatrujayAdreyAtrAM vidhitsatIva / / yugmam // kramAdacalacakriNaH zramaNapuMgavaH padyayA ruroha bhavasAgaraM kimu titIrSubhiH klRptayA / nibaddhamiva zRGkhalAM hRdayadantino mekhalAM suparvatarunandanAmiva sumerubhUmIbhRtaH // 30 // zramaNapuMgavaH sUrIndraH kramAdanukrameNa padyayA setunA prastaranibaddhamArgeNa 'pAja' . iti prasiddhena kRtvA acalacakriNo girIndrasya / srvtiirthaadhiraajtvaatprvtsaarvbhaumtvm| tathA jainamate prAtaH pratikramaNaprAntapratyAkhyAnakaraNasamayAdau 'sakalatIrthAdhirAjazrI. * zatrujayAya namaH' ityuccArya pratyAkhyAnaM kriyate iti / mekhalaM madhyabhAgamArurohAdhyAsAmAsa / kiMbhUtayA padyayA / kuptayA racitayA / utprekSyate-bhavasAgaraM saMsArasamudra titISubhistarItumicchubhiriva kRtayA rAmacandrAdivatsetunA samudraH samuttIryate / kiMbhUtAM mekhalAm / hRdayAni manAMsi / 'hRnceto hRdayaM cittam,' tathA 'stanAntaraM hRdRdayam' iti dvayamapi haimyAm / ata evAnekArtha:-'hRdayaM mano vakSazca' / tAnyevonmattatvAddantinaH kariNa: tatribarddha niyantrayituM zRGkhalAM nigaDamiva / zRGkhalazabdastriliGgaH / 'zRGkhalA nigaDo'ndukaH' iti haimyAm / tathA 'nAlapraNAlapaTalArgalazRGkhalakaMdalAH' iti liGgAnuzAsane khataniliGge / tathA mekhalAM muJjadorikAmiva / dorikayA hi kAraNo niyadhyante / yathA campUkathAyAm-'brAjhIva daurjanI samekhalA samemitre / amitre ca samabhAvabhAji sAdhau viSaye velA matsaravatI daurjanI zreNI brAhmI tu saha mekhalayA mauJjIdorikayA vartate yA' iti campUTippana ke / iti garbhitotprekSA / punaH kiMbhUtAm / mu zobhanAni parvANi zAkhAdinirgamasthAnAni yeSAM yeSu vA tAdRzaikSaistarubhiH nandayati prINAti samRddhi prApnotIti vA / utprekSyate-sumerubhUmIbhRto mandaramahIdharasya mekhalAM nitambamiva / kiMbhUtAm / suparvatarubhiH kalpavRkSainandayati samRddhi prApnoti / atha vA kalpadrukalitanandanavatI / etAvatA prathamamekhalAmArUDhavAn // iti padyayA prathamamekha. lArohaNam // prapAsu giripaddhatesmRtapAnavadyAtrikai rapIyata sitoplaaklittoymaatRptitH| punarmunimahIndunAvanidharAdhirohodaya tpramodarasamizritA zamasudhA tadAkhAdyata // 31 // tadA zatrujayaprathamamekhalAdhirohaNasamaye girevimalAcalasya paddhatermArgasya paddhatau Page #860 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 16 sargaH] hIrasaubhAgyam / 799 mArge vA vartamAnA yAH prapAH pAnIyazAlAstAsu yAtrikaiH zrIzatrujayayAtrAkArakailokairamRtasya pIyUSasya pAnavaddhItiriva / dhItiH pAne' iti haimyAm / 'dheT pAne' / dhayanaM dhItiriti vyutpattiH / atha vA muktirasAkhAdavat / 'amRtaM muktipAnIthapIyUSeSu' ityanekArthaH / AtRptitastRptiM maryAdIkRtya / AGAdiyoge pnycmii| sitopalAbhiH zarkarAbhiH kalitaM karambitaM bahuvyAptaM toyaM pAnIyamapIyata pItam / punahIravijayasUriNA tu zamasudhA upazAntarasanAnI sudhA samAkhAdyata samyak pIyate sma / kiMbhUtA zamasudhA / avanidhare zatrujayazaile yadadhirohaNaM caDhanaM tenodayatprakaTIbhavan yaH pramo. dAbhidharaso harSotkarSaH AnandAtirekanispandastena mizritA karambitA vyAptA // . sphuratkharakaroduradyutivitAnasaMtApitA. anAJjanitanijharotkarajalAplavA vAyavaH / bhavAtividhurIkRtAniva mahAtmanAM saMgamAH * sRz2anti zizirAngirau kSaNamapAsya tApaM tanau // 32 // girau puNDarIkaparvate vAyavaH pavanAH janAnyAtrikalokAn kSaNaM kSaNamAtraM zizirAn zItalAn sRjanti kurvanti / kiM kRtvA / nimeSamAnaM ca tanau zarIre tApaM dharmamapAsya nivArya / janAn kiMbhUtAn / sphurandIpyamAnastIvra tapanvA kharakaracaNDarimaH sUryastasyoddharANAmutkaTAnAM dyutInAM kAntInAM vitAnena samUhena saMtApitAnpIDitAn atitaptIkRtAn / kiMbhUtA vAyavaH / janito nirmito nirjharANAM zikharAntaraniHsaratpayaHpravAhANAmutkarANAM saMdohAnAM jaleSu pAnIyeSu AptavaH snAnaM yaiste / ke iva ziziraya. nti / saMgamA iv| yathA mahAtmanAM sAdhUnAM saMgatayaH bhavasya saMsArasyAtirvividhAdhivyA dhiduHkhapIDA tayA tAbhirbahutvaM vA vidhurIkRtAn vyAkulAn vihitAn mavikAn saMsA* rAsAratodbhAvanavidhidharmopadezapradAnAdinA zItalayanti // jharajharapayaHplavaprasarazItalorvItale sahasrarucisaMcaradrucicyasya duHsaMcare / vilAsikadalIgRhe bhujagagulminImaNDape sphuradvividhaviSTare pRthulazailatalpAGkite // 33 // smitadrumagalanmaNIcakacayopacArAJcite dvirepharavagAnitAnilalulallatAtANDave janAnbhavanavadvane zramanude'tidharmAmbubhiH sabindukitavakSaso yati lolazAkhAzayaiH // 34 // zatrujayAcala: janAn yAtrArthamadhityakAmadhirohate lokAn lolaizcapalaiH zAkhArUpaiH .. vilA Page #861 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| zayaiH hastairvane khanikuJja tayatyAkArayatIva / iti garbhitotprekSA / kiMbhUtAn janAn / atidharmAmbubhiH atyabhyadhikaprasvedasalilaibindukitavakSasaH bindubhiH zramodakakaNagaNeyuktaM jAtam / khArthe ke jAtArthe itapratyaye / bindukitaM vakSo hRdayaM yeSAm / ata eva kasmai hetve| zramanude mArgaklamApanodAya / 'khedabindukitanAsikAzikhAm' iti naiSadhe / kiMvat / bhavanavat / yathA kazcitsujanaH kamapi mArgaklamaprAptaM nijaniketane samAhvayati / kiMbhUte vane / jharanto niHsaranto ye jharA nirjharAsteSAM payaHplavAnAM vAripUrANAM prasaraivistAraiH kRtvA zItalaM zizirIbhUtamuvAtalaM bhUmImadhyaM yasya / puna: kiMbhUte / sahasra- . ruceH sUryasya saMcarantInAmitastato dazadikSu prasarantInAM rucInAM kAntInAM vitAnaM samudAyastasya duHkhena saMcaraH prasaraNaM pravezo vA yatra / punaH kiMbhUte / vilAsinaH zobhanazIlAH kadalIgRhA rambhAbhavanAni yasmin / punaH kiMbhUte / bhujagagulminInA . nAgavallInAM tAmbUlavallInAm / 'tAmbUlavallI tAmbUlI nAgaparyAyavaLyapi' iti haimyAm / maNDapA yasmin / punaH kiMbhUte / sphuranto vikasantaH prakaTIbhavanto vA dRzyamAnA vA vividhA viSTarA vRkSA AsanAni vA yasmin / 'kSitiruhaH kAraskaro viSTara', tathA 'viSTaraH pIThamAsanam' iti dvayamapi haimyAm / viSTaraH puMsi / punaH kiMbhUte / pRthulAni vistIrNAni zailAni zilAsamUhA vA / yathA nAtasyAstutau 'mandararatnazailazikhare' etasyArtha. dvayam / yayA mandareSu paJcasu sumeruSu madhye ratnaM zreSTho yaH sudarzanAkhyo meruH zaila: parvatastasya zikhare zRGge / aparo'pyarthaH-yathA mandarasya mero ratnAnAM zailAH zilAsamUhA yasmiMstAdRze iti / tato pRthulAni vipulAni zailAni eva talpAni patyakAH zayyAstairaGkite kalite yukta / punaH kiNbhuute| smitA vikasitA ye drumA vRkSAstebhyo galanti vAtAdivazAtsvabhAvaparipAkAdvA niSpatanti yAni maNIcakAni kusumAni teSAmupacAraH prakaraH 'pagara' iti lokaprasiddhaH racanAvizeSastenAJcite sahite / punaH kiMbhUte / dvirephANAM bhramarANAM ravA guJjitAni ta eva gAnitaM gItirjAtaM yasmin tAdRzamanilena pavamAnena lulantInAM capalIbhavantInAM latAMnAM vividhajAtivallInAM tANDavaM nATakaM yanmin / sarvANyapyetAni citreSaNAni bhavaneSvarthAtsaMbadhyante / kiM cAtra bhavanazabdena rAjamandirAdi grAhyam / tatra sarve'pyAH saMbhavantyeva dRzyante ca / atha vA puNyAcyAnAmAnyAnAmapi bhavane bhavanti zAlibhadrAdimandiravat iti // yugmam // kvacidvikacakAnane madhupagItimizrAM giraM jagurmudu phalAdanAH zrutisukhAM vidagdhA iva / kacicca nanRturnaTA iva zikhaNDinAM maNDalA jagarja jaladaH kvacitkarighaTeva bhUmIbhRtaH // 35 // kvacitkutrApi zatrujayamekhalAzAlipradeze vikace vikasitakusumitamAndradrumadroNIke kAnane vane phalAdanAH zukAH madhupAnAM kusumamakarandapAnonmAdamedurabhramaNAM gItibhi Page #862 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 16 sargaH] hIrasaubhAgyam / 801 guAravairmizrAM karambIkRtAM giraM vANI mRdu sukumAraM madhuramatRptatvena zravaNapuTakanipIyamAnaM yathA syAttathA jagurvadanti sma / ke iva / vidagdhA iva / yathA chekA lokA gItimizrI vANI vadanti / kiMbhUtAm / zrutyoH zrotRzravaNayoH sukhAM sAtotpAdakatvenAmRtAyamAnAm / ca punaH kvacidanavane zikhaNDinAM paripUrNakalApakalitAnAM mayUrANAM maNDalAH saMtatayo nanRtunRtyanti sma / ca punaH kacitpradeze jalado megho jagarja garjati sma / girau meghAnAM sadbhAvo varNyate / utprekSyate-bhUmIbhRtaH zatrujayAdre rAjJo vA karighaTeva gajarAjIva / 'bahUnAM ghaTanA ghaTA' iti haimyAm // marunmithunamaNDitA khagavinodasAndrIkRtA __ maruttaruparaMparA vividhsiddhsaudhaantraa| maNIzikharazAlinI punaraninditASTApadA nitambavilasadvanI bhagavatAluloke girau // 36 // bhagavatA hIrasUriNA girau zatrujayazaile nitambe mekhalAyAM vilasantI sphurantI zobhamAnA vanI kAnanamAluloke niriikssitaa| tIrthasthAnyapi sarvANi sthAnAni pAvanAnyeva / vanIzabdo'nyatrApi dRzyate / yathA 'yavanI navanItakomalAGgI zayanIyaM yadi pAvanIkaroti / avanItalameva mAnanIyaM na punarmAghavanIvanIvinodaH // iti kavikallole / tathA 'svavanI saMpravadatpikApi kA' iti naiSadhe / kiMbhUtA vnii| marutAM devAnAM mithunAni devadevIyugalAni tairmaNDitA alaMkRtA / punaH kiMbhUtA / khagAnAM vividhajAtIyavihaMgamAnAM khakAminIkalitavidyAdharANAM vA vidyAsAdhakakhecarANAM vA vinodaH krIDAtirekaH rasaiviziSTairgurupramukhaiH sAdhanopAyakaraNAdiSu nodaiH preraNaiH sAndrIkRtA mnehalIkRtA nibiDA vihitA vA / punaH kiMbhUtA / marudbhiryakSAdidevaiH adhiSThitAnAm / 'guhyako vaTavAsyapi' iti haimyAm / tarUNAM drumANAM devadrumANAM vA paraMparAH zreNayo yatra / punaH kiNbhuutaa| vividhAni nAnAprakArANi svarNarUpyaratnamayAni vA siddhAnAmarhatAM puNDarIkAdimunInAmeva siddhAnAM vA saudhAni caityAni siddhAyatanAni / atha vA vividhamatratatrauSadhIrasasiddhibhAjAM siddhAnAM gRhANi / tatrasthA hi kecinmantrAdisAdhanAM vidadhato vividhauSadhIji. ghRkSavo'pi saudhamAdhAya tiSThantIti tAni antare madhye yasyAH sA / punaH kiNbhuutaa| maNInAM zikharaiH zRGgaiH zAlate ityevaMzIlA / punaH kiNbhuutaa| aninditA zlAghanIyAstIrthAnubhAvenAkrUratvAtprazaMsyAH aSTApadAH zarabhA upalakSaNAdanye'pi zvApadA aSTApadAni khAnau varNAni vA yasyAm / atrApi merumekhalAyA apyarthadhvaniH, tatrApi surayugmAni khecarANAM vividhanidhuvana vinodaiH sAndrIkRtakaMdarAntarAH kalpadrumAzca siddhAyatanAni ratnazikharANi varNamayA ca // prabhoH zirasi bhUruhairvidadhire chadaizchAyikA niruddharavirazmibhiH sahacarairiva khAMzukaiH / / 1.1 Page #863 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| avIjyata punarjanaH vacana tAlavRntairiva prasArijharasIkarAkalitalolarambhAdalaiH // 37 // kvacana kutrApi girimekhalAyAM bhUruhaiH sacchAyatarubhiH kartRbhiH niruddhAH pihitA AcchAditA rave numAlino razmayaH kiraNA yaistAdRzaiichadaiH khaparNaiH sAdhanaiH kRtvA prabhoH sUrIndrasya zirasi mastake chAyikA bhAskarAtapAvRtayaH 'chAhaDA' iti janapra.. siddhAH vidadhire kRtAH / kariva / sahacarairiva / yathA sevakalokaiH prabhoH khakhAminaH zirasi khAMzukaiH khakIyavasanaiH kRtvA chAyikAH kriyante / punaH kvacana kutrApi sthAne prasAribhirvistaraNazIlaiH jharANAM zikharAntaraniHsaratpayaHpravAhANAM sIkarairvA tAstA. vAribindubhiH kalitairmizrIbhUtaistathA lolaiH pavanAndolanavapalIbhUtai rambhANAM kadalIdru. mANAM dalaiH pRthulaparNaiH kRtvA janaH aviijyt| arthAgiriNaiva / katham / punarvAra vAram / / kairiva / tAlavRntairiva / yathA vyajanaivIMjyate // vidagdhavihagA jayAravamudIrayantyadhvani stutivratajanA ivAntarabhimAtibhettuH prabhoH / , .. kacinnicitamArutopacitakIcakAnAM kvaNai- gurorguNagaNaH punagirisurairivodgIyate // 38 // kvacitvApi pradeze vidagdhA: kautukakrIDAkRte adhyApya pazcAt .zrIbhUtamahebhyaiH paJjarebhyo nijecchayA gamanAya vimuktAH / tadarthamadhyApya janena tadvane zukA vimuktAH paTavastamastuvan' ityapi naiSadhAdau darzanAdidamapi yuktimadeveti / tathA zrAvakasaMgatyA zrAddhavaM ca prapannAH / ata eva tIrthAdhirAja khatiryakRtapayohAya sevamAnAH paNDitA vihagAH zukasArikAdayaH pakSiNaH adhvani zatrujayAcalArohaNamArge prabhoH sUrIndorjayAravaM jayajayeti zabdamudIrayanti kathayanti / kiMbhUtasya prabhoH / antarmadhye khAtmani vartamAnAnAmabhimAtInAM rAgadveSakaSAyAdividviSAM bhetturhantuH / ke iva / stutivratajanA iva / yathA khAmI pramukhANAM pUrvapuruSakartavyAdiSu pravartamAnanRpAdimAnAM vairijayadharmakAryadAnapramukhe vidheye stavane vrataM niyamo yeSAM tAdRzA janA bandilokA vairivijetuH khAmino maGgalapAThakAH jayajayAravamudIrayanti / punaH kvacidbhamibhAge nicitairantaHpraviSTatvAnibhRtairnirbalIbhUtaiH atha vA nibhRtaM paripUrNa yathA syAttathA mArutaiH pavanairupacitAH puSTAH kRtAH / samastAvayaveSu pUritA ityarthaH / ye kIcakAH sakIcakAH scchidrvNshaaH| 'sa kIcakairmAstapUrNarandhaiH' iti raghuvaMze / teSAM kvaNaH zabdaiH kRtvA / utprekSyate-girisuraiH zrIzatrujayAcalAdhiSThAyakadevaiH kapardicakrezvarIgomukhapramukhairgurohIrasUrerguNAnAM za. madamasaMyamAdInAM gaNaH samUha udgIyate utprAbalyena gAnaviSayIkriyate iva // Page #864 -------------------------------------------------------------------------- ________________ - 19 sargaH] - horasaubhAgyam / svacaityacaTuladhvajopadhikarairivAkAraya nprabhaJjananamadumaiH kimatigauravaM kalpayan / manISizukabhASitairiva sukhAgamaM praznaya nyjhrjhrmudshrumaaggirirbhuudguroraagme|| 39 // guroH sUrIndrasya Agame girivimalAcala: advaitamodaprAdurbhAvAdevaMvidhaH abhUbhUva / kiMbhUtaH / paranto niSpatanto ye jharA nirjharavAridhArAsta eva mudaNi harSabASpAn bhajatIti / utprekSyate-khasyAtmanazcaityAnAM paramezvaraprAsAdAnAM caTulAH pavanAndolanavilolA ye dhvajA vaijayanyasta evopadhiH kapaTaM yeSAM tAdRzaiH karairhastaiH kimAkArayannAlayanniva / punarutprekSyate-prabhaanena vAyuvegena namanto namrIbhavanto ye drumAH pAdapAstaiH kRtvA atigauravamatizAyinI bhakiM namanacaraNalaganalakSaNAM kalpayan kurvaniva / 'anutiSThati vidadhAti racayati kalpayati ceti karaNArthe' iti kriyAkalApe / punaru. prekSyate-manISiNAM vividhazAstrAdhyetRNAM zukAnAM kIrANAM bhASitairuktibhirvacanacAturIbhiH kRtvA / sukhAgamaM yUyamatra sukhena samAdhinA cAgatA ityAdi svAgatapraznayanniva pRcchatriva / anyo mahAtmA kamapi khAbhISTamabhyAgacchantaM vibhAvya cnyclkrairaakaaryti| tathA namanapadalaganAdibhirgauravaM kalpayati / tathA madhurayA girA sukhAgamanapraznaM kurute / tayA harSAzrUNyapi bhajate // iti gurovimalAcalapaTyArohaNe girimekhalAvarNanam // krameNa dharaNIbhRtaH samadhigatya so'dhityakAM - dadarza vazinAM zazI caraNamambarAlambinam / .dhRtaM vimalabhUbhRtodbhaTamavAbhimAterbhayA - janaM svazaraNAgataM kimiha rakSituM kAztA // 40 // .. sa vazinAM vazAtmanAM jitendriyANAM madhye zamAbhRtairatizItalatvena vizvAhAdakatvena ca zazI / atra SaSThayA aluksamAse ekamapi padaM praNIyate vA / sUrIndaH ambaramAkAzamAlambate saMzrayatyAliGgati ityevaMzIlaM varaNaprAkAraM bAhyasAlaM dadarza pazyati sma / kiM kRtvA / krameNa prathamadvitIyatRtIyAdimekhalArohaNaparipATyA dharaNIbhRtaH zrIzatrujayAderapityakAmUrvabhUmI samadhigatya prApya / 'adhigatya jagatyadhIzvarAdatha mukti puruSotta. mAttataH' iti naiSadhe / 'adhigatya AsAdya' iti tadRttiH / utprekSyate-udbhaTaH atyutkaTo vArayitumazakyo yo bhavaH saMsAraH sa evAbhimAtiH zatrustasya bhayAdrIteH khasyAtmanaH zaraNe AgataM saMprAptaM janaM bhavikalokaM rakSituM trAtuM pAlayituM nirbhayaM kartu kAitA vAJchatA vimalabhUbhRtA zatrujayAdriNA kimu dhRtaM kRtaM vA // Page #865 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 8.4 kaavymaalaa| .. viveza vazizarvarIvarayitA nRNAM zreNibhiH ___ samaM varaNagopuraM puramivAvanIvAsavaH / sa dharmadharaNIpateriva nivAsavezmAvalI vyalokata puraHsphurajinaniketapakiM punaH // 11 // sa vazinAM saMyaminAM madhye zarva nizAyA varayitA bhartA candro hIravijayasUritRRNAM yAtrikasaMghalokAnAM zreNibhiH samaM varaNaM zatrujavazikharabAhyaprAkArastasya gopuraM pratolI viveza praviSTavAn / ka iva / avanIvAsava iva / yathA vijayI rAjA digjaitrayAtrAM praNIya puraM khAM rAjadhAnI nagarI pravizati / punaranyArthopanyAse / sa hIrasUriH puro'pre varaNapravezAnantaramevAgrata eva sphurantI prakaTIbhavantI dIpyamAnAM vA jinAnAM tIrthakRtAM niketAnAM mandirANAm / prAsAdAnA mityarthaH / pati mAlikAM vyalokata nirIkSa sma / utprekSyate-dharmanAmA yo gharaNIpatistasya nivAsArtha vAsakRte vedamAvalI bhavana. rAjImiva // iti zatrujayatIrye prathamaprAkAre pravezaH // . mRgendrazaramAGkuzAH paribhavanti mAM nirdayA imAM jahi jagatpaterjanani duHkhitAmulbaNAm / itIva gadituM gajo bhajati yAnadambhena yAM vRSadhvajajinaprasUH prathamameva neme'munA // 42 // amunA sUricandreNa prathamaprAkArapraveze pUrvameva sAtAtkAlikotpatrakevalajJAnena caturnirmitasamavasaraNamadhye siMhAsanamaSitasthuSA caturvidhasaMghasthApanakRte bharatabhUpAgamanaM pratIkSamANena zrIRSabhadevena tIrthasthApanasamayAtprAk siddhigAmukatvena atIrthasiddhatvena ca asyAmavasarpiNyAM bharatakSetre prathamasiddhatvena vA prasiddhA vRSo vRSabho dhvajazcidamUrulAJchanaM yasya sa yugAdidevaH sa eva jinaH prathamatIrthakRttasya prasUrmAtA marudevA neme namaskRtA praNatA / sA kA / yAM marudevIM vAnadambhena vAhanacchalena gajo hastI bhajate sevate / utprekSyate-iti gadituM kathayitumiva / iti kim / he jagatpatestrailokyanAyakasya jananirmAtA nirdayA niryAtA dayA karuNA yebhyastAdRzA mRgendrAH kesariNaH tathA zarabhA aSTApadAH / 'haryakSaH kesarI ibhAriH' tathA 'zarabhaH kuJjarArAtiH' idaM dvayamapi haimyAm / tathA zirati ghAtadAyakatvAdazAH mRNayaH etatpramukhA mRgayAdidhAyivyAdhabhUpAdikAH mAM paribhavanti yAvadgajajAtimapi nimnanti / imAmulvaNAmutkaTAM ghAtanalakSaNAM duHkhitAM duHkhino bhAvaM jahi vinAzaya nivAraya / hanterdhAtohiviSaye jahirAdezaH / yaduktaM sArakhate-'jayadhizAAdheH, hantejahizabdo'steredhiH zAsteH zAdhizabdo nipAtyate hi viSaye' iti vakumiva // Page #866 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 801 .16 sargaH] hIrasaubhAgyam / yadIkSaNajito mRgaH zrita ivAGkakAyaH krama ___ mRgadhvajajinaM tataH pramuditaH sa taM nemivAn / jinendramajitaM punarnajitamAntarairimiH kadAcidapi padminIpriyatamastamitrairiva // 13 // sa mUristato marudevInamaskRteranantaraM taM zAntikArakatvena sarvatrApi prasiddha mRgo * hariNo dhvajazcidaM yasya tAdRzaM jinaM SoDazatIrthanAthaM zrIzAntinAtha nemivAn praNamati sma / ayaM kasoH pratyayasya prayogaH / sa ca NabAdivat jJeyaH / kiMbhUtaH sUriH / pramudito hRSTamAnasaH / yattadonityasaMbandhAt yasya zrIzAntinAthasya kramaM caraNaM mRga: sAraGgaH zritaH sametya sevate sma / utprekSyate yadIkSaNAbhyAM yasya nayanAbhyAM jitaH zriyA parAbhUta iva aGko'bhijJAnameva kAyo vapuryasya tAdRzaH san zrita iva / punaraparavihAre ajitaM dvitIyaM jinendraM parameSTinaM ne mivAn praNanAma / kiMbhUtam / neti niSedhe / jitaM parAbhUtaM na jitamarjitam / / kaiH / AntarairantaraGgaH karmAdyairbhAvavairibhiH / katham / kadAcidapi kasminnapi kAle prstaave| kairiva / tamitrairiva / yathA andhakAraiH kadAcidapi padminIpriyatamo bhAnumAna jIyate // - sa siddhagRhavajinaM praNamati sma pRthvIdhara.. praNItajinamandire munipuraMdaraH saMmadAt / pradhAna iva parSadaM kSitipatiM sa chIpAbhiSAM sametya vasati punarjinasudhAMzumArAdhayat // 4 // : zatrujayojayantAditIrthAnAM karamocayitA munInAM tapAgacchazramaNAnAM puraMdaraH a. tizAyilakSmIvatvena vAsavasadRzaH sUriH saMmadAdAnandAt pRthvIdharAmidhena maNDapAcalapAtisA himantriNA pethaDadesAdhunA nirmApite jinamandire prAsAde jinaM bhagavantaM praNa. mati sma / kiMvat / siddhagRhavat / yathA kazcidvidyAdharo labdhimAnvA sAdhuH siddhAyatane zAzvata tIrthakaraM namaskaroti / punastasmAdanyatra sthAne chIpA ityabhidhA nAma yasya tAdRzI vasatim / atra tIryAdau vasatizabdena kevalaM caityameva pratipAdyate na gRhAdi prAsAdaM sametya jinAMzusudhAMzumahadbhaTTArakamArAdhayat bhajate sma / 'varivasyatyanvAste juSate zuzrUSate'nukUlayati / ArAmotyArAdhyatyArAdhayatIti sevAyAm // ' iti kriyAkalApe / ka iva / pradhAna iva / yathA sacivaH parSadaM sabhA samAgatya kSitipatiM khakhAminRpatimArAdhayati // avandata sa ToTarAbhidhavihAratIrthezvaraM punaH prabhumabIbhajadvasatimetya maulhAbhidhAm / Page #867 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| vilokya ca kapardinaM sakalasaMghavighnacchidaM paraMgirimivAjhudAdimavibhuM stavairastavIt // 15 // sa sUriH ToTarA ityabhidhA nAma yasya tAdRze vihAre prAsAde tIrthezvaraM jinamavandata namaskurute sma / punaranyatra pradeze maulhA ityabhidhA nAma yasyAsvAdazI vasati caityaM sametya prabhu paramezvaramabImajadupAste sma / ca punaH sa suuriH| utprekSyate-paramanyaM giri parvatamiva tAdRzamarbudanAmAnamAdimavibhumAdinAthaM stavaiH stotraiH kRtvA astavIt stauti . sm| kiM kRtvA / sakalAnAM vividhadezAgatatvena bAhulyAtsamastAnAM saMghAnAM yAtrikalo. kAnAM vighnAnAmantarAyANAM chidaM vighAtakaM kapardinAmAnaM zatrujayasyAdidevasya cAdhidhAyakaM yakSaM vilokya dRggocarIkRtya // iti bAhyaprAkAraprAsAdeSu sakalajinapraNamanam // . iti marudevIzikharavarNanam // sarasyanupamAbhidhe zikharizekhare mAnasA__ haye tuhinamedinIdhara iva kSipannakSiNI / tataH samadhirUDhavAnsa zikharaM svarArohaNA- . bhidhaM dhRtamivAmunA svaradhirohaNAyAGginAm // .46 // tato marudevIzikharAdavataraNAnantaraM sUrirAjahaMsaH kharadhirohaNAbhidhamarthAtkhargArohaNaM nAma / atha vA akSaracyutakapradAnAlaMkAreNAdhikAro'panIyate gakArazca pradIyate tadA ca khargArohaNAbhidhAnaM bhRGgaM samadhirUDhavAn caDhati sma / utprekSyate-aGginAM bhavikAnAM svaradhirohaNAya khageM adhirohaNArthamamunA zatrujayagirimA dhRtamiva / sUriH kiM kurvan / zikhariNAM sarvaparvatAnAM zekhare avataMsabhUte zikhariNo vimalAdeH zekhare vA tejaHpAlapatnyA anupamadevyA khAnite kArite tadabhidheye vA upamanAni sarasi taTAke bhakSiNI nijanayane kSipan kiran / pazyanityarthaH / kasminniva / mAnasAhaye iva / yathA tuhinabhUdhare himAcale kimapi zikharamArohana haMso mAnasamityAhvayaM nAma yasyaitAvatA mAnasanAni sarasi taTAke dRzo kSipati / himAcalopari mAnasasarasaH sadbhAvaH proko'sti / yathA campUkathAyAm-'sadA haMsAkulam' iti prAk prokamasti // sametya maNisetunA vRSabhakUTamabhraMkaSaM viveza varaNAntare kimapavargapUrgopure / vilokya sa tadantike sacivavastupAlena co jayantamavatAritaM praNamati sma tatrAtaH // 17 // sa horasUriH varaNasyAntare madhyatanaprAkAramadhye viveza praviSTavAn / utprekSyateapavargo mokSaH sa eva pUnagarI tasyA gopuraM pratolImiva pravizati sma / kiM kRtvA / maNisetunA vividharananirmApitapadyayA abhraMkaSaM gaganamullikhat vRSabhakUTaM mUlaprAsAdasaM Page #868 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 16 sargaH] hIrasaubhAgyam / (07 bandhi zikharaM sametya samAgatya / ca punastasya caraNasyAntike sacivo vIradhavaladharAdhavapradhAno yo vastupAlastenAvatAritaM racanayA navInaM niSpAditamujayantaM girinArigiriprapaJcaM vilokya / 'praNIya nayanAtithiM sa ca kumAradevIbhuvA' ityapi pAThaH / tatra ca punaH kumAradevIsAdho rAsarAjasya patnI tasyAM bhUrutpattiryasya tAdRzena vastupAlenAvatAritaM pratirUpaM kRtamujayantaM raivatAcalaM nayanayoratithi prAghuNikaM praNIya vidhAya / locanagocarIkRyetyarthaH / sa sUristatrojayantAvatAre vastupAlavihAre arhataH zrIneminAthapramukhAn jine drAnnamati sma // ' tataH kharahatAbhidhAM vasatimabhyupetya prabhuH khavAsata ivAgataM racanayAtra nandIzvaram / sarAjimatikAM sphuracaturikAM punarnemino nibhAlya jinapuMgavAniha tamAmanaMsInmudA // 18 // prabhuhIrasUriH iha kharahatavasatI mudA harSeNa jinapuMgavAn tamAmatizayena paJcAGgapraNatinamastavAdinA anasInatavAn / kiM kRtvA / tato raivatAvatAra-vastupAlavasati-jinapati-namanAnantaraM kharahata ityabhidhA yasyAstAdRzIM vasatiM kharahatanAmnA vyavahAriNA khanAva kAritaprAsAdamabhyupetyAgatya / puna: kiM kRtvA / nandIzvaramabhyupetya / utprekSyate-racanayA zilpaghaTanAvizeSeNa kRtvA iha zikharavasatau khavAsato nijavasanasthAnAt aSTamadvIpabhUmerAgataM saMprAptaM nandIzvaramaSTamadvIpalakSaNaM dvipaM vA satprasAdalakSaNamiva / punaH kiM kRtvA / atra kharahatavasatau nemino dvAviMzatitamatIrthakRnneminAthasya sphurantI racanAcAturyeNa zobhamAnAM caturikAM 'caurI' iti lokaprasiddhAM pANigrahaNasthAnaM nibhAlya dRSTvA / kiMbhUtAM caturikAm / sarAjimatikA saha rAjImatyA vartate yA sA sarAjimatikA / rAjimatItyatra jikAro ikho'pi dRzyate zreNyAmiva rAjiH rAjI / tathA ca 'svAminmAmugrasenakSitipakulabhavAM sAnurAgAM surUpAM bAlAM tyaktvA kathaM tvaM bahumanujaratAM muktinArImarUpAm / vRddhAM mUkAmakulyAM karapadarahitAmIhase'zeSavicchAgityukto rAjimatyA yadukulatilaka: zreyase so'stu nemiH // ' iti pUrvasUripraNItastave / tathA 'kApyataH' iti sArakhatasUtreNa kApi pare hakhe rAjimatikA // sa ghoTakacatuSkikAdimagavAkSajainAlaye ___ cakAra ca namaskRtiM caraNayorjinorvIbhRtAm / gireriva vizeSake tilakatoraNe zrIjinA npunarmunimataGgajo navanavaiH stavairastavIt // 49 // sa sUrirpoTakacatuSkikA iti Adau navamAdimaM padaM yatra tAdRzo gavAkSa ityabhidhAno 'ghoDAcokI gaukha' iti nAmni jainAlaye tIrthakRtsaMbandhini mandire / prAsAde Page #869 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| ityarthaH / ca punarjinovIMbhRtAM jinarAjAnAM caraNayoH pAdayoH namaskRtiM praNAma cakAra / punarapi munimataGgaja: sAdhusindhuraH tilakatoraNe 'tilakuMtoraNa' iti nAmni vihAre zrIjinAn zrImattIrthakRto navanavainUtanainUtanaiH tAtkAlikaiH khakRtaiH stavaiH stotraiH astavIttuSTAva / utprekSyate-gireH zrIzatrujayAdestilake vizeSake iva // jinAdhipasabhAjanAplavavidhAnabaddhAdarA. ravindanayanAjanaiH samamalaMkRtaM sarvataH / jalAdhisurayauvataiH prabhuninaMsayeva sphuTI bhavadbhiramunA nyabhAlyata pataGgakuNDaM tataH // 50 // tatastatra tilakatoraNe jinanamanAnantaramamunA sUrIndreNa pataGgakuNDaM sUryakuNDam / kuNDazabdastriliGgaH / 'peTo maThaH kuNDanIDa-' iti liGgAnuzAsane / nyabhAlyata dadRzeM / kiMbhUtam / sarvataH sarveSvapi pradezeSu samameva ekakAlaM samalaMkRtaM samyakaprakAreNa zobhitam / kaiH / jinAdhipAnAmRSabhadevatIrthakRtA sabhAjanArtha pUjAkRte / 'sabhAjane pazyati vismite sA sabhAjanaM tatra sasarja teSAm' iti naissdhe'| 'teSAM devAnAM sabhAjanaM pUjAM sasarja cakAra' iti tadvRttiH / yaH AplavaH snAnam / 'snAnaM savanamAplatraH' iti haimyAm / tasya vidhAne karaNe baddha Adaro bahumAnaM yaistAdRzairaravindanayanArUpairjanaiH / strIsamUhairityarthaH / utprekSyate-prabhohIravijayasUreninaMsayAnantumicchayA sphuTIbhavadbhiH prakaTairjAyamAnaiH jalAdhisurANAM salilAdhiSThAyakadevAnAM jaladevatAnAM yauvatairyuvatIsamUhairiva // iti dvitIyaprAkAraprAsAdeSu devavandanam // vijitya kalinA samaM duritadurdharadveSiNaH ___ sukhaM sthitimupeyuSaH zikharimaNDalAkhaNDale / sasAlamaNimandiraM kimiha dharmabhUmIbhujo ___ nyabhAlayadayaM puraH pravaravapravezmArhataH // 51 // ayaM hIravijayasUriH puro'grataH arhataH RSabhadevatIrthakRtaH satkaH pravaraH prakRSTaH vapraH prAkAro yatra tAdRgvezma bhavanaM sasAlaM yugAdijinavihAraM nyabhAlayatpazyati sma / utprekSyate---ihAsmin zikhariNAM sarvaparvatAnAM maNDalAnAM samUhAnAM madhye AkhaNDala: zaka ivAkhaNDale sukhaM sAtaM yathA syAttathA sthiti nivAsalakSaNAmupeyuSaH prAptavato dharmanAno bhUmibhujaH bhUpAlasya saha sAlena prAkAreNa vartate yattatsasAlaM tAdRzaM maNima- - ndiraM kiM ratnagehamiva sukhaM sthitsy| kiM kRtvA / kalinA kalikAlena samaM sArdha duritAni pApAnyeva durdharAnutkaTAn duSTatvAt dveSiNaH sapatnAn vijitya sarvAtmanA parAbhUya // sphuratkarataraGgitAM sphaTikakalpitArohaNA valImayamamArgayadvaraNagopurAbhyantare / . "ajA Page #870 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 16 sargaH] hIrasaubhAgyam / 09 vimucya mRDamadrijAparibhavena sApanyataH kimambarataraGgiNIM vidadhatIM viraktestapaH // 12 // malImasajanAplavairnijamapAvanIbhAvukaM pavitrayitumIyuSI kimatha vAtra zaMjaye / murArimathanoditasvatanujAdivizleSajA sukhAduta sudhAmbudhiH kimu tanoti tIrthe tapaH // 53 // ayaM sUrirvaraNasya prAkArasya gopuraM pratolI tasyAbhyantare madhye sphuradbhiH karaiH kiraNaiH kRtvA taraGgAH kallolAH saMjAtA asyAmiti taraGgitA tAdRzIM tathA sphaTikaiH zvetaratnaiH kalpitA nirmitAmArohaNAnAM sopAnAnAmAvalI zreNImamArgayatpazyati sma / 'mArgayati mRgayate'pi ca mArgati cetyAhurIkSArthe' iti kriyAkalApe / utprekSyate-samAna ekaH patiryasyAH sApatnI tasyAH bhAvaH sApatnyaM tataH kAraNAdadrijAyAH pArvatyAH paribhavena saMtApena / udvinetyadhyAhAryam / mRDamIzvaraM vimucya tyaktvA viraktervairAgyAttapo vidadhatIM tIrthe tapasyantImambarataraGgiNIM gaGgAmiva / atha vA punarutprekSyate-malImasA jAtyA antyajAH karmaNA mahAkrUrakarmANo jIvAdighAtanAnmahApApino malinajanAsteSAmAplavaiH snAnakaraNAdibhiH kRtvA apAvanIbhAvukamapavitrIbhavanazIlaM nijamAtmAnaM pavitrayituM pAvanIkartum / tIrthasevayA ityadhyAhAryam / asmin sarvatIrthAdhirAje saurASTramaNDalakamalAcUDAmaNau zrIzatrujaye IyuSI samAgatavatI kimu / arthAtpUrvapratipAditA gaGgeva vA / utAtha vA murAriNA nArAyaNena yanmathanaM mandaragiriNA kRtvA AmUlAdviloDanaM tasmAduditaH prAdurbhUto yaH khasya kSIrasamudrasyAtmanaH tanujAnAM 'lakSmIH kaustubhapArijAtakasurA dhanvantarizcandramAH dhenuH kAmadudhA surezvaragajo rambhAdidevAGganA / azvaH saptamukho'mRtaM haridhanuH zaGkho viSaM cAmbudhe ratnAnIti caturdazApi kavibhiH saMkIrtitAni sphuTam // ' eSAM caturdazAnAM madhye kecitputrA AdizabdAtkAzcitpuJcastAsAM vizleSo viyogaH tasmAjAtaM yadasukhaM sukhAdanyat viruddhaM vA sukhasyAbhAvo vAsukham / tadanyattadviruddhasadabhAveSu no vartamAnakhAt trayo'pyarthAH saMgacchante' iti sArakhatavyAkaraNAnusArivacaH / etAvatA duHkhaM tasmAtkAraNAtsudhAmbudhiH kSIrasamudro mahAnandapadaprApakAspade'tra zatrujayatIrthe tapastanoti kinu / azanAdityAgalakSaNaM niyamavizeSaM karotIva // yugmam // iti sarvAbhyantaraprAkArapratolIsopAnAni // sa hIravijayaprabhurvaraNagopuraM prAviza___ pravezanamivarSabhadhvajajinAvanIvajriNaH / surAmbudhivadhUplave'mbujaparAgapiGgIbhava tsitacchada iva vyabhAsata tato'sya sopAnake // 14 // 102 Page #871 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kAvyamAlA | akabarasA hisaMmAnito hIra vijayanAmA prabhustapAgaNazramaNasvAmI arthAtsUriH varaNasya mUlaprAsAdaprAkArasya gopuraM pratolIM prAvizat pravizati sma / utprekSyate - RSabho vRSabho dhvajazcimUruviSayalAJchanaM yasya yugAdireva jinAnAM sAmAnyakevalinAM madhye avanyA bhUmervajriNaH puraMdarasya / rAjJa ityarthaH / pravezanaM siMhadvAramiva / tato gopurapravezAnantaramasya sarvAbhyantaravaraNagopurasya sopAnake ArohaNagaNe sopAnAnAM samUhaH sopAnakaM tasmin / samUhArthe kapratyayaH / hAstikAdivat / sUrirvyabhAsata saMzobhate sma / ka iva / surANAM devAnAmambudheH samudrasya vadhUH patnI etAvatA devanadI tasyAH plave pUre gnggaaprvaahe| svabhAvena padmAni pItakamalAni ityucyante / yathA snAtasyAstutau - 'haMsAMsA - hatapadmareNukapizakSIrArNavAmbhobhRtaiH' iti / tAni ca hemasUriNA nAmagrAhaM haimyAmAnItAni na santi yathA parANi varNabhedoccAraNaproktAni / yathA - 'raktotpalaM kokanadaM zvete tu tatra kumudaM nIle. tu syAdindIvaram / zyAme tUtpalaM syAtkuvalayam' iti / tasmAteSAM svabhAvAtpItimaivAvasIyate / tato'trApi ambujAni pItapadmAni atha vA kanakamayAnItyadhyAhAryam / teSAM parAgA rajAMsi taistatsaMgamAtpiGgIbhavanpIto jAyamAnaH sitacchado rAjahaMsa iva // catuSkamadhirohaNAtkramavihArayorantarA vyalokata samAjavatsukRtabhUmibhartuH prabhuH / punarmaNihiraNmayaM jinaniketanaM tatpuraH sudhAzavasudhAgharollasita cUlikAcaityavat // 55 // 810 prabhuharavijayasUriH adhirohaNAdadha stana sopAnAtkramAduparitanasopAnAgamanAt sopAnaka eva sthitaH / yatra vihArayormUlaprAsAdaprAkArayorantarA madhye catuSkaM 'cauka' iti prasiddham / prAsAdAGgaNabhUmimityarthaH / vyalokata dRSTavAn / kiMvat / samAjavat / utprekSyate - sukRtabhUmibhartuH dharmAbhidhAnapArthivasya samAjaM sabhAmiva / punaranyattatpuraH tasya catukasyAgre maNayaH karketanacandrakAntAdikAstairyuktaM hiraNmayaM svarNapradhAnaM raktakAzcanaracitaM jinaniketanamRSabhadevaprAsAdaM vyalokata dadarza / kiMvat / sudhAmamRtamanantIti sudhAzA devAsteSAM vasudhAdharaH parvato merugiristasyollasitA ullAsaM prAptA zobhAsaMyuktA jAtA yA cUlikA zikhA adhityakA vA tasyAzcaityavatsiddhAyatanamiva // athaikaviMzatikAvyairmUlaprAsAdavarNanam - tamIza iva tArakairgrahapatirgrahaudhairivAsurezvara ivAsurairiva suraiH surezaH punaH / narendra iva mAnavairvRSabhaketanAIgRhaM gRhairlaghubhirarhatAM sphurati sarvato'laMkRtam // 16 // Page #872 -------------------------------------------------------------------------- ________________ .16 sargaH] hIrasaubhAgyam / 811 sarvataH sarvAkhapi dikSu arhatAM bhagavatAM laghubhiralpapramANairguhairdevakulikAbhiralaMkRtaM zobhitaM vRSabhaketanArhataH vRSabhadevasya gRhaM caitvaM sphurati dIpyate / kaiH ka iva / tArakaijyotirbhistamIzazcandra iva / punargrahANAM maGgalAdInAmodhaiH samUhairgrahapatiH sUrya iva / punarasuraiH dAnavairasurezvaro dAnavendravat / punaH surairdevaiH surezo devendra iva / punarmAnavaimanuSyaiH narendro rAjeva // kSayaM pralayakAlajaM nijamavekSya sAkSAnmaru sarijjalarayairivAkSayapadodayAkAGkhyA / upAsitumupAgatairiha padAravindaM prabho wlAsi sadane vRSadhvajajinasya sopAnakaiH // 17 // vRSadhvajajinasya yugAdidevasya sadane gRhe mUlaprAsAde pravezanamArge sopAnakairArohaNairvyalAsi zuzubhe / atra kaH khArthe / utprekSyate na vidyate kSayo vinAzo yatra tAdRzasya padasya sthAnasya saMpado vA udaya AvirbhAvaH tasyAkAGkSayA vAJchayA iha zatrujaye prabho RSabhasya yugAdidevasya padAravindaM caraNakamalamupAsituM sevitumupAgataiH samIpe sametairmarutsarito gaGgAyA jalarayaiH payaHpravAhairiva / kiM kRlA upAgataiH / pralayakAlaH kalpAntaSaSTArakalakSaNaH tasmAjjAtaM nijamAtmIyaM khasaMbandhinaM kSayaM vinAzaM SaSThArake kramAdvizuSyajalA rathacakramArgamAtrapravAhA gaGgA bhaviSyatIti zrutiH / sArdhadviSaSTiyojanamAnajalaplavo vizodhya dvihastapramANapravAho bhavitA iti / alpazabdasyAbhAvavAcitvAtkSaya eva sAkSAdAgayoktavAkyAtpratyakSeNaivAvekSya dRSTvA / jJAlA ityarthaH // imA anizanimnagA bata jaDAzayA vakratAM ___ vahantyaharahastathA sapratikUlavRttiprathAH / zritotpalamadhuvratAnkRtakulakSayairAzritA . dharanti ca pade pade bhuvanabhaGgaraGgaM punaH // 18 // namannikaTavartinAmavanijanmanAM ghAtukAH svakIyavacanIyatAmiti jighAMsubhiH sindhubhiH / niSevitumiva prabhoH pura upAgatAbhirbabhe yadAptasadanAgrato vividharatnasopAnakaiH // 19 // yasya zrIzatrujayasaMbandhinaH Aptasadanasya mUlajinagRhasyAprataH purastAdvividhAnAM nA. nAprakArANAM ratnAnAM maNInAM sopAnakaiH / svArthe kapratyayaH / ArohaNairvA babhe shushubhe| utpre kSyate-niSevitumarthAt yugAdijinamupAsituM prabhoH RSabhadevasya puro'gre upAgatAbhiH saMprAptAbhiH sindhubhirnadIbhiriva / kiM kartukAmAbhiH / ityamunA prakAreNa khakIyAmA Page #873 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 812 kaavymaalaa| tmIyAM vacanIyatAmapavAdaM jananindAM jighAMsubhirhantumicchubhiriva / iti kim / yat imAH sindhavaH anizaM nirantaraM nimnagA nIcagAminyaH / bata iti khede / punarjaDAzayA mandamanaskAH jaDimAJcitacittAH ddlyoraikyaajlbhuutaaH| tathA aharahaH prativAsaraM vakratAM kuTilabhAvaM vahanti dhArayanti / tathA punararthe sapratikUlavRttiprathAH saha pratikUlavRtteH prati. lomavartanasya prathayA vistAreNa vartante yAH / tattvatastu kUlaM kUlaM prati maryAdAmedinI pravRtteH pravartanasya payaHpravahaNasya prathAbhiH saha vartante / hAdisaMyoge kvacilaghureva . gaNyate / yathA-'bahulabhrAmaramecakatAmase' iti vRttaratnAkaravRttau kAvyakalpalatAyAM . ' ca / iti na doSaH / puna rimAH zritamaGgIkRtamutkRSTaM palaM mAMsaM yaistAdRzAnmAMsakhAdakAn madhu madyameva vrataM mayaM vinA vayaM nAnyatpivAma iti niyamo yeSAM tAn / tattvatastu sevitakuvalayAn bhramarAn / punaH kRto vihitaH kulAnAM khAnvayAno kSayo vinAzo yaistai- . matsyairAzritAH / punarimAH pade pade sthAne sthAne bhuvanAnAM jagatAM bhaGge vinAze raoN rAga shrynti| tattvatastu bhuvanAnAM pAnIyAnAm / 'nIraM vAri jalaM dalaM kamudakaM pAnIyamambhaH kuzaM toyaM jIvanajIvanIyasalilArNAsyambu vAH zaMbaram / kSIraM puSkarameghapuSpakamalAnyAyaH payaHpAthasI kIlAlaM bhuvanaM vanaM ghanaraso yAdonivAso'mRtam' // iti haimyAm / bhaGgAH kallolAH / 'taraGge bhaGgavIcyurmiH' ityapi haimyAm / tairaGgaM zrayanti / punarimA namanto namrIbhavantaH pAdayorlagantaH tathA nikaTe samIpe vartante AjIvikA kurvantItyevaM. zIlAstAdRzAnAmavAnajanmanAmavanyAM bhUmAveva janmAvatAro yeSAM trasAnAM dvitricatuHpaJcendriyANAM tirazvAM tathA |khecrjlcrbhuucraannaamvnyaamevotpttirn tu devagRhAdau, sthAvarANAM tUbhayatrApi dRshymaanlaatrsaanaamupaadaanm| tattvatastu avanijanmanAM vRkSANAm / ghA. tukA hananazIlA iti zvApadaM nirAkartukAmAbhiH // yugmam // iti muulpraasaadsopaanaani|| jinendrasadanAgrato'dyutadanalpazilpollasa tsuvarNamaNitoraNaM zivasudhAbdhijAkArmaNam / nibaddhamapavargapUH prathamasAdhanaprakrame jinAvanibiDaujasaH kimiha muktigehe girau // 6 // jinendrasya RSabhakhAminaH sadanasya prAsAdasyAgrataH purastAt dvArAne analpairbahubhiranekajAtIyaiH zilpairvijJAna racanAvizeSairullasaddIpyamAnaM suvarNAnAM maNInAM suvarNamaNibhirvA ghaTitaM svarNamANikyamayaM vA toraNamadyutat dyotate sma didiipe| kiMbhUtaM toraNam / zivaM muktireva sudhAbdhijA kSIrasamudraputrI lakSmIstasyAH kArmaNaM saMvananam / vazikriyAkaraNamityarthaH / utprekSyate-ihAsminmuktigehe girau zatrujayazaile 'vimalagirimuttinilau' iti zatrujayakalpe / tathA 'muktigehaH zriyaH padam' iti zatrujayamAhAtmye / jinAvanibiDaujasaH zrIjinarAjasya apavargo mokSaH sa eva pUnagarI tasyAH prathamamAdita eva sAdhanaM khAyattIkaraNaM tasya prakrame prArambhe nibaddhaM racitamiva / rAjJA hi navInanagaragrahaNe pUrva tatra toraNaM badhyate iti rItiH // Page #874 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 16 sargaH] hIrasaubhAgyam / nijasya bahalIbhavatyapi mahotsave dvAri mAM ___ janA asahajA iva pratipadaM nibadhnantyamI / jahIti mama duHkhitAM kimiti vaktukAmaM prabhoH puraH sthitamupetya yajinaniketane toraNam // 11 // yadyasmin jinasyAhato niketane gRhe mUlavihAre upetya kutazcidAgatya toraNaM . sthitaM tiSThati sma / utprekSyate-prabhoH RSabhadevasya pura ityamunA prakAreNa vaktukAmaM kathayitumIhamAnaM kiM sthitamiva / iti kim / he prabho, nijasyAtmanaH nijasyAtmIyasya vA kasyacinmahotsave atizAyini mahe bahalIbhavati sAndre nibiDe nirantaraM jAyamAne sati asahajA vairiNa ivAmI bhUmIlokavartino lokA mAM toraNaM pratipadaM sthAne sthAne gRhadvAri bahistAnmArge vA nibadhnanti ityamunA prakAreNa vidyamAnAM mama duHkhamasyAstIti duHkhI duHkhino bhAvoM duHkhitA tAmasukhavattA jahi vyApAdaya / nivArayeti yAvat // iti toraNam // . yadIyavibhavaiH parAjitajagatrayaspardhibhiH khakIyamupadIkRtaM vijitavaijayantena kim / . dadhAra maNimaNDapaM kiraNakhaNDitAkhaNDaru ... . kpracaNDaravimaNDalaM vRSabhatIrthakRnmandire // 12 // vRSabhatIrthakRto yugAdidevasya mandiraM kartuH kiraNaiH pratidizaM prasarajotirdaNDaiH khaNDitaM tiraskRtamakhaNDAbhirakSatAbhiH kvacidapyapratihatAbhiH rugbhiH pracaNDaM durAlokaM raverbhAskarasya maNDalaM bimbaM yena tAdRzaM maNimaNDapaM vividharatnaghaTitajanAzrayaM dadhAra dhatte sma / utprekSyate-parAjitAH parAbhavaM lambhitA jagatrayyAstrailokyasya tribhuvanasaM. bandhinaH spardhinastulyavibhavatvena saMgharSaNazIlA yaistAdRzairyadIyavibhavaiH RSabhadevaprAsAdasaMbandhibhirvibhramaiH zobhAtizayairvijitena paribhavaM nItena vaijayantena indraprAsAdena upadIkRtaM DhaukitaM khakIyamAtmasaMbandhinamatki maNimaNDapamiva // ananyazivakanyakAM manasi dharmabhUmIbhRtA pradAtumiha kAsatocitavarAya kasmaicana / svayaMvaraNamaNDapaM maNisuvarNacitrazriyA zcitaH kimu vidhApitaH sphurati yanmahAmaNDapaH // 13 // yasya mUlaprAsAdasya mahAn gaganAGgaNAliGgI maNDapaH sphurati zobhate / utprekSyateananyAmasAdhAraNI sarvAtizAyinI zivakanyakAM muktikumArikAM kasmaicanAnirdiSTanAmne ucitAya bhavyAdisAmagrIbhRte yogyAya varAya pradhAnAya pariNayanakAmAya puruSAya idda Page #875 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| siddhazaile pradAtumicchatA pANi grAhayituM vAJchatA dharmanAnA bhUmIbhRtA rAjA maNInAM ratnAnAM candrakAntAdInAmupalakSaNAtka:tanAdInAM suvarNAnAM kAJcanAnAM citrANyAlekhyAni teSAM zriyA atha vA citrakAriNyA AzcaryavidhAyinyA zobhayAzcitaH kalitaH khayaM. varaNamaNDapaH khayaM svecchayA, na tu pitrAdipAratatrayAt , varaNamarthAtkhAbhIpsitavarayituH kaNThapIThe varamAlAkSepaNena khIkaraNaM yatra tAdRzo vidhApitaH kimu zilpinA nirmA pita iva // avetya kalitaukasa nabhasi siMhikAnandanaM ___ vanAnmilitumAgatAH kimiha gotrahArdAdamI / yadAptagRhakaMdharAsphuradamAnapaJcAnanAH parAM zriyamazizriyannamRtakAntikAntadviSaH // 64 // yasya vimalAcalazikharizekharasyAptagRhasya jainaprAsAdasya kaMdharAyAM zikharopatyakAyAM sphuranto dRzyamAnAH zobhamAnA vA amAnAH pramANAtItA: atibahavo ye. paJcAnanA mRgendraaH| yadanekakasaudhakaMdharAharibhiH kukSigatIkRtA iva' iti naiSadhe'pi / parAM prakRSTAM zriyaM zobhAmazizriyan labhante sm| kiMbhUtAH / amRtakAntikAntAzcandramaNayasteSAM dviSaH zvetamavibhramavairiNaH / utprekSyate-nabhasi AkAze kalitaukasaM nirmitaniketanam / gaganasthAyinamityarthaH / siMhikAnandanaM kharbhANuM kesariNaM vA avetya jJAtvA gotrasya jJAterhArdAt / snehalA hi khajanAH khajanaM prastAve militumAyAntyeveti prathamavyavahArataH vanAtkhakAnanAtsakAzAt amI pratyakSalakSyAH pArIndrAH milituM milanArthamiha prAsAdoparitanapradeze AgatAH sametA iva // vane vasaMtirekikA januSi naH prasUtiH pari cchado na kadanaM sadA punaranekapAnAM hhaa| jahItyasukhamAzu naH kimiti bhASituM nAmijaM bhajanti gRhakaMdharAgatamRgezvarAH zrIjinam // 15 // . gRhakaMdharAyAmAjinasadanazikharopatyakAyAM gatAH zilpena sthitAH mRgezvarAH kesa. riNaH nAbhernAno nRpAjjAyate sma iti nAbhijaH atha ca nAbhestundakUpikAyA jAyate smeti nArAyaNanAbhipuNDarIkotpanna brahmANaM zriyA atizayalakSmyA yukto jinastIrthakRttaM tathA zriyA samudranandinyA yuto jino nArAyaNastaM bhajante sevante / ityamunA prakAreNa no'smAkamasukhaM duHkhaM jahi ghAtaya / iti kim / he jagannAtha, no'smAkaM vasativAso vane na ca nagarAdau / punarjanuSi akhile'pyavatAre ekaiva prasUtiH saMtAnamekameva nAnyat / 'ekenApi suputreNa siMhI khapiti nirbhayam' iti vacanAt / punaH paricchadaH parivAro'pi na khavapuHsahAyatvameva / punarhahA iti khede / sadA sarvakAlamapi anekA Page #876 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 16 sargaH] hIrasaubhAgyam / 815 bahun lokAn pAnti AjIvikAbhiH rakSayanti paalyntiitynekpaaH| 'bandhanastho'pi mAtaGgaH pareSAM maraNakSamaH' iti sUktavacanAt / santo hastinazca teSAM kadanaM vyApAdanaM mAraNam / 'nirgranthanaM pramathanaM kadanaM nibarhaNam' iti haimyAm / dhAtanAbhidhAnAni // iti caityakaMdharAmRgendrAH // yugAdijinamandire zikharamambarADambaraM viDambayati caNDarukkiraNamaNDalaM vaibhavaiH / punarnijasapakSatAmiva samIhamAno jinaM bhajannamarabhUdharo bhuvanakAmitakhastarum // 16 // yugAdijinaH prathamatIrthakarastasya mandira gRhaM prAsAdastatrAmbare AkAze ADambaraH zobhAtizayo yasya tAdRzaM zikharaM zRGgaM vaibhavaiH suSamAbhiH kRtvA caNDarucaH sUryasya kiraNamaNDalaM jyoti:pujaM viDambayati dhikkaroti anukaroti vA / yaduktam-'vikalayati kalAkuzalaM hasati zuciM paNDitaM viDambayati / adharayati dhIrapuruSaM kSaNena makaradhvajo devaH // ' iti campUkathAyAM viDambanArthaH / 'puNDarIkAtapatrastaM vikasatkAsa. ghAmaraH / RturviDambayAmAsa na punaH prApa tacchriyam // ' iti raghau / anukaraNArtho'tra / ityarthadvayamapi / utprekSyate--punardvitIyavAramindreNa chinnapakSatvAt aparavelAyAM nijasyAtmanaH sapakSatAM pakSayuktalam / pUrva sarve'pi parvatAH sapakSA Asan / tataH svecchayoDIyoDIya yaMtra tatrApyakANDa evAtarkitA Agatya patantaH santaH pRthivImatIva vyAkulIkurvanti sma / tataH pRthivI khoke puraMdarapuro galA mutkaroti sma / tadanu dambholipANinA sAdaraM sasnehaM pRSTA satI locanayugalagalavASpapayaHplavA sagadgadakharaM kathaMkathamapi kathayAmAsa / yat 'madhyamaloke samagrA api girayaH sapakSakhAdyathAkAmamutpatyotpatya kharucitasthAne nipatanto mAmatibhArabhaGguragAtrI kurvANAH khedakhinamanaskAM viddhte| tasmAdahaM tadatigarimodgArisphArabhArAsAsahitayA pAtAlamUlaM prvekssyaami|' iti vasudhAvacanazravaNAnantaraM saMjAtAtikopena purahUtena khapANiprajvalajjotirkhAlAkarAladambholinA kRtvA sarveSAmapi parvatAnAM pakSAH kSaNAccheditAH-iti purANoktiH shruuyte| atha punaH pakSAbhyAM sahitatvaM samIhamAno vAJchan bhuvanAnAM tAtsthyAttadvayapadezAtribhuvanajanAnAM surAsuranarANAM kAmite vAJchitapradAne khastaraM kalpavRkSaM tAdRzaM nAbheyaM devaM bhajana sevamAnaH amarabhUdharo meruriva // avetya jagadIhitaM pradadataM kadambAcalaM dvidhApi vasudhAtale'khilamahAbhayAlambhinam / dareNa dharavairiNaH kimu bhajanti yaM bhUdharA yadalpazikharacchalAlpitatanUlatAlambinaH // 17 // Page #877 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| yasya prAsAdasya alpAni mUlazikharApekSayA laghUni yAni zikharANi zRGgANi teSAM chalena kapaTena alpitA alpAH kurvantIti alpayanti alpyante smetyalpitAH alpAH kRtAH / 'mRSA na cakre'lpitakalpapAdapaH praNIya dAridyadaridratAM nRpaH' iti naiSadhe / yAstanUlatAH zarIrayaSTIrAlambante Azrayante ityevaMzIlA bhUdharAH parvatAH kadambAcalaM zatrujayazailam / 'lohivvau tAlajjhau kayaMvRtti' iti zatrujayakalpe kadamba ityabhidhAnam , tathA ekacatvAriMzadabhidhAneSvapi kadambAbhidhAstIti / yaM kadambAcalaM bhajante / utprekSyate-dharANAM girINAM vairiNaH zatrorindrasya dareNa kimu bhayeneva / kiM kRtvA / vasudhAtale bhUmaNDale dvidhApi dvAbhyAM prakArAbhyAm aihikAmuSmikabhedAt jagatAM bhuvanAnAmIhitamabhIpsitaM pradadataM prakarSeNa sarvotkRSTatayA vizrANayantam / arthAtkhase. vAkAriNaM zatrujayAdrimavetya jJAtvA / tathA akhilAnAM samastAnAM mahAbhayAnAM rogagaja. mRgendradavAnalaviSadharasaMyAmasamudravairazatruprabhRtInAM prabalabhItInAmAlambho vyApAdanamasthAstIti arthAtkhAzritAnAM tAdRzaM vayamavetya zAstravacasA lokaparaMparayA vA jJAtvA // jagagirivijittvaraM mahimabhirmahIbhRdbharai-. . ravetya bhuvi bhUdharAbhinavasArvabhaumaM nagam / svabAlazikharairamuM kimu na sevituM preSitaiH . kumArazikharairbabhe yadatituGgazRGgAzrayaiH // 18 // yadatituGge yasya prAsAdasya atizayena gaganAliGgitvena atyuccaistare mahati zRGge mUlazikhare Azrayo nivAso yeSAm / mUlazRGge laganti anekAni anyAni alpAni zikharANi bhavantIti pratyakSamapi lakSyate / tAdRzaiH kumArazikharailaghuzRGgaH babhe zuzubhe / kumArazabdo'tra kevalaM laghutvameva vakti / yathA naiSadhe-'racayati ruciH zoNImetAM kumAritarA raveH' / atra tu kumAritarA raveH / kumAritarA prathamanirgatatvena ladhvI ruciH kAntiH / tathAtrApi mahacchikharApekSayA laghUni ata eva kumArANi zRGgANi iti / utprekSyate-mahIbhRtAM bharaigirINAM gaNaiH rAjJAM cakraizca bhuvi pRthivyAM bhUdharANAM zailAnAM bhUpatInAM ca madhye abhinavaM navInaM prAdurbhUtaM sArvabhaumaM cakravartinamamuM nagaM zatrujayAca. lamavetya vijJAya taM sevitumupAsituM preSitaiH khabAlazikharaiH kimu nijanijaDimbha". Dairiva / rAjAno hi caturdazakhaptasUcitanavInotpannacakravartinaM vijJAya khakhakumAranandanAMstatsevArtha preSayantIti sthitiH / yathA kalpasUtravyAkhyAne mahAvIracaritre-'gajava. pabhapazcAnanAdimacaturdazakhaptasUcitamahAvIradevajanma jJAtvA zreNikacaNDapradyotAdayaH kumArAH sevArtha khapitRbhiH prhitaaH| iti kim / nagaM mahimabhistugatAbhiH / yaduktam'sarveSAmapi zailAnAmunnato vimalAcalaH / yadAroheNa lokAgraM prApyate bAlakairapi // ' iti vacanAttuGgimA / mAhAtmyamasya tu sarvebhyo'bhyadhikaM prasiddhamevAsti / jagatsu vizveSu ye girayaH parvatAH parvataprAyAH uccastaratvenAbhimAnitayA vA tuGgA / yathA-'taM mAnatu. Page #878 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 16 sargaH] hIrasaubhAgyam / 817 kramavazAtsamupaiti lakSmIH' iti bhktaamrstve| teSAM vijitvaraM jayanazIlam // iti zikharam // dhanAdi jagadIhitaM prabhavitAsmi dAtuM punaH zivAdikamalAkaraM praNaya mAM prabhoM tvAmiva / itIva jagadIzvaraM gaditumutsukIbhAvukaH sametya sumanonipo bhajati caityazRGge sthitaH // 69 // sumanonipaH kAmakumbhaH sametya svargAdAgatya caityazRGge prAsAdazikhare sthitastiSThan san jagadIzvaraM tribhuvananAyakaM zrIRSabhadevaM bhajati upaaste| utprekSyate-ityamunA prakAreNa gadituM kathayitumutsukIbhAvukaH utkaNThIbhavanazIlaH sanniva / iti kim / he prabho trailokyanAtha, ahaM dhanAdi dravyabhojyavastrAbharaNAdikaM jagadIhitaM janamanaHkAmitaM dAtuM prabhavitAsmi samarthA bhavAmi / punastvaM mAM zivAdikamalAkaraM svargApavargapramukhalakSmIkArakaM praNaya kuru / kmiv| tvaamiv| yathA tvAM svaHsiddhi kamalAkAriNaM nigadanti // vidhAsyati vibhoraharnizamupAstimabhyetya yaH ____sa madvadamRtamphurannuparisaMsthitiM lpsyte| .. visRtvaraviniHsaratkarabharairidaM prANinAM puraH pravadatIva yatkanakakluptakumbhaH svayam // 70 // yasya caityasya kanakena kAJcanena kupto racitaH kumbhaH kalazaH visatvaraiH prasaraNazIle: viniHsaradbhirbahirnirgacchadbhiH karamaraiH kiraNasamUhaH hastasaMghAtaizca kRtvA khayamAtmanA prANinAM sarveSAM jagajantUnAM puraH purastAt idametasminneva kAvye kathyamAnaM pravadati prakarSaNa kathayatIva / idaM kim / he prANinaH, yo janaH abhyetya bhagavatpArzve samAgatya aharnizamahorAtraM vibhoH RSabhadevasyopAsti sevAM vidhAsyati kariSyati sa pumAn amRte mokSe sphuran karmarAhityAjyotirmayatvAddIpyamAnaH san upari tribhuvanasyApyuparitanapradeze lokAgre saMsthitiM nivAsaM lapsyate prApsyati / kiMvat / madvat / yathAhaM pArthivaH kalazo'harnizaM vibhuM sevamAnaH amRtena pAnIyena sphuran pUrNatvena prakaTIbhavan sarveSAmapi cakSurlakSyaH saMpadyamAnaH san upari janamastakopari saMsthitiM labhe prApnomi // iti caityakalazaH // vibhAvya bhuvanatraye skhavibhavAGkakAravajA vijetumanasAmunA kimu jinezituH sadmanA / sapatnanivahasmayAmvunidhimAthamanthAcalaM ziraHzikharasaMsphurannibiDadaNDaratnaM dadhe // 71 // Page #879 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 818 kaavymaalaa| caityazikhare daNDo mAtIti saMbandhaH / utprekSyate-amunA RSabhakUTakamalAmaulicU. DAmaNinA jineziturvRSabhadevakhAminaH sadmanA mandireNa RSabhacaityena ziraHzikhare uparitanazRGge saMsphurat vajraratnanirmitatvAt dIpyamAnaM dRzyamAnaM vA nibiDaM dRDhamabhedyaM daNDaranaM dadhe kimu dhRtamiva / kiMbhUtam / sapanAnAM vairiNAM nivahasya gaNasya yaH smayaH ahaMkAraH sa evAmbunidhiH samudraH tasya mAthe mathane manthAcalaM kSubdhaparvataM mandaragirim / 'pAthodhimAthasamayotthitasindhuputrIpatpaGkajArpaNam' iti, tathA 'manthAnagaH sa bhujagaprabhuveSTidhRSTiH' iti dvayamapi naiSadhe / kiMbhUtena sadmanA / vijetumanasA parAbhavitukAmena / arthAtsvaspardhitabhuvanatraye nAkinAgagehamahItritaye sveSAmAtmIyAnAM vibhavAnAM zobhAtizayAnAmaGkakArANAM jaitrapratimallAnAM vrajAn samUhAnvibhAvya vilokya vijJAya vA / 'dUra gauragaNairahaMkRtibhRtAM jaizaGkakAre carat' iti naiSadhe // nibhAlya nalinIdhavaM khavibhavena saMspardhitAM dadhAnamadhikaM krudhoddhaSitavarmaNAcimiSAt / jinAdhipativezmanA surapathe khadaNDasphura .. tkaraH paribubhUSayA dviSa ivaiSa UvIkRtaH // 72 // nibhAlya nalinIdhavaM daNDo diipyte| jinAdhipatervRSabhakhAmino vezmanA, mandireNa vihAreNa eSa sarvajanapratyakSaH khasyAtmano yo daNDaH sa eva sphuran prakaTIbhavankaro hastaH dviSo bhAskhallakSaNaveriNaH parivubhUSayA capeTAmuSTiprahArAdibhiH parAbhavitumicchayA surapathe AkAze UdhvIkRta unnato vihita iva / kiMbhUtena vezmanA / animiSAtsarvataH sphuratkAntikapaTAt adhikaM yathA syAttathA krudhA kopena kRtvA udbuSitamutkaNTakitaM proccairbhUtaromarAji varma zarIraM yasya / kiM kRtvA / svenAtmIyena vibhavena zobhAsamudAyena sAdha saMspardhitAM samyak manasA vacasA kAyena ca spardhanazIlatAM dadhAnaM bibhrANaM nalinIdhavam / 'nalinIpremanibaddho mAnasagamanAya satvaro hNsH| na ca gacchati na ca tiSThati ubhayarasavyAkulIbhUtaH // ' bhAskara nibhAlya dRSTvA // iti caityazRGgadaNDaH // vijitvaravibhUtibhiH pratipadaM parispardhino vijitya jinasadmanA jagati vaijayantAdikAn / dviSadvijayabodhikAdhriyata mUrdhni manye'munA vihArazikhare maruttaralavaijayantI vyabhAt // 73 // vihArasya RSabhacaityasya zikhare uccazRGge marutA pavanavegena taralA caJcalA andolAyamAnA vaijayantI mahApatAkA vyabhAdbhAsate sma / tatrAhamevaM manye vicArayAmi / utprekSyate vA-amunA sarvaprAsAdamUlabhUtena jinagRheNa yugAdijinacaityena pratipadaM pAtAlaloke khaloMke bhUloke ca sthAne sthAne kramaM kramaM vA / nijenAtmanA saha spardhinaH Page #880 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 16 sargaH hIrasaubhAgyam / spardhAvidhAyinaH virodhino vA jagati vizve vaijayanta indraprAsAda AdI yeSAM te| khArthe ke| AdikAstAnvijitvarImiH pratispardhinAM vizeSeNa jayanazIlAmiH putradbhAve vibhU. tibhiH khatrIbhirvijitya parAbhUya dviSatAM sarvavairiNAM vijayasya parAbhavanasya bodhikAM jJApayitrI pareSAM kathanazIlAM mUrdhni nijamakhake vaijayantI dhvajo'dhiyata dhRteva // dinaM dinamudItvaradyumaNicaNDimADambaro. khuraprasamaraprabhAprakaratApasaMtApitaH / rasaM rasitumambarAmbudhivadhUpravAhAntare . divi prakaTito dhvajaH kharasaneva jainaukasA // 74 // dhvajo rAjate iti saMbandhaH / jenaukasA aItprAsAdena bhagavatsaMbandhivihAreNa sambarasthAkAzasya yA ambudheH samudrasya vadhUH patnI nadI etAvatA gaganApagA khargakA tasyAH pravAhasya payaHpUrasyAntare madhye rasaM pAnIyaM rasituM pAtum / 'kSAraM jalaM jalanidhe rasituM ka icchet' iti bhakAmarastotre / divi AkAze / uccairityarthaH / utprekSyateprakaTitA sphuTIkRtA vakrAhirvihitA dhvajarUpA patAkA kAyA kharasanA Atmajiva / kutaH kaarnnaat| dinaM dinam / atra prAtaradhyAhAraH kaaryH| prtivaasrm| 'dinezvarazrIrudayaM dine dine' / atrApi saptamI vA / udItvarasyodayanazIlasya dyumaNerbhAskarasya caNDi. mastrIvratAyA ADambara ATopo bAhulyaM tenodurA asahyAstathA prasamarA prasaraNazIlA yA prabhAH kAntayaskhAsAM prakaraH sahasrasaMkhyatvena samUhastasya tApaH saMjvaraH USmAtirekaH tena saMtApitaH // iti patAkA // na kazcidupalabdhimAnna janasaMzayacchedaka na ko'pi ca zivaMgamI jagati pUrvavadRzyate / mahodayavidhAyako'rhati niSevyatAM sAMprataM mahI mahimasaMpadAM tadayameka evAcalaH // 79 // sadAkRtivapuH padaM paricarAmi yasya prabhoH prakAzitamidaM khayaM jagati tena matkhAminA / paTu prakaTayAmyahaM gaNivadasya tIrthasya ta abhAvamatizAyinaM tribhuvanAdvicintyeti kim // 76 // jinendrasadanAmbarAntaranuSaGgi zRGgAGgaNA nilapracalaketanasphuradakuNThakaNThIravaH / purastrijagadaGginAmiti nijAntikAvAsabhA praNajjhaNiti kiGkiNIkaNamiSeNa kiM bhASate // 77 // Page #881 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 820 kaavymaalaa| jinendrasya mArudevasya sadanaM gRham RSabhacaityaM tasyAmbarasya gAnasya antarmadhye anu. SaGgaH saMgamo milanamasyAstIti tAdRzaM zRGgAGgaNaM zikharoparitanapradezastatrAnilena pavanena pracalaM yatketanaM dhvajastatra sphurat akuNThaH amando durdharSoM vA kaNThIravaH kesarI sa krtaa| nija syAtmanaH anti ke samIpe AvAsaM nirantaravasatiM bhajantIti tAdRzyo raNajjhaNiti zabdaM kurvANAH kiGkiNyo laghughughurikAstAsAM kvaNasya zabdasya miSeNa kapaTena trijagadaGginAM surAsuranarANAM puraH kim| utprekSyate-ityamunA prakAreNa vicintya vicArya vimRzya vicAra kRtveva bhASate bravIti / iti kim / AkRtirAkAra eva vapuH zarIraM yasya tAdRzaH san ahaM yasya prabhormahAvIrasya bhagavataH padaM caraNaM sadA sarvakAlaM paricarAmi seve, tena matsvAminA mama prabhuNA vIreNa khayamAtmanaivedaM pUrvakAvyapratipAditaM zrIzajayamAhAtmyaM jagati vishve| . jagajanAnAmagre ityarthaH / prakAzitaM prakaTatayA kathitam / yasmAditi gamyaM tasmAtkAra* NAdahaM taccaraNaparicArakaH asya madvasatibhUmestIrthasya lokottarapuNyasthAnasya prabhAvaM mahimAnaM paTu spaSTaM yathA syAttathA prakaTayAmi prakaTIkaromi / kiMvat / gnnivt| yathA gaNadharo bhagavatArthAtpratipAditaM sUtraM paTu sahetu yuktikaM vistArayati, tathA zrImanmahAvIrAhatprakAzinamahamapi vimalAcalasyAdvaitamAhAtmyaM prakAzayAmItyarthaH / idaM kim / yadyasmAtkAraNAt etasminkalikAle jagati vizve'khile / bharatakSetre ityarthaH / kazcitko'pi munipramukhaH upalabdhimAn matizrutAvadhimanaHparyavakevalajJAnayuktaH pUrvavaccaturthAraka iva na dRzyate na cakSuSA lakSyate na ca zravasA zrUyate ca / punarjanAnAM bhAratabhUmijanmanAM lokAnAM saMzayAnAM mAnasikAnAM zAstrasaMbandhinA vA saMdehAnAM chedakRnivArakaH ko'pi kazcidapi pUrvavatpradezirAjasya kezigaNadhara iva naiva vibhAvyate nAkarNyate ca / ca punara. dhunA ko'pi kazcanApi zivaMgamI caramazarIratvena kevalajJAnamAsAdya mokSaM gamiSyatIti / 'yathA vidUrAdiradUratAMgamI' iti naiSadhe / tAdRzo'pi locanAbhyAM na vilokyate nApi ca zrutergocarIkriyate / tattasmAtkaraNAt sAMprataM paJcame duHkhamAnAmni arake lokottyA kalikAle ca mahimasaMpadA mAnAtItamAhAtmyasaMpattInAM mahI sthAnamAdhAraH / tathA maho. dayasya rAjyAdvaitAbhyudayasya mokSasya ca vidhAyakaH / eko'dvitIya evAyaM na caaprH| ayaM pratyakSalakSyastathA nizcayenAcala: zrIzajayazaila: niSevyatAM sevanIyatvamarhati yogyo bhavati / sarveSAmapi bhavyAnAmayameva sevAyA ucito'stItyarthaH // tribhivizeSakam // khamaujjhya bhuvi nirvRtau gatamavetya siMhadhvajaM yiyAsuranu taM svayaM vyanizasevitA snehtH| itaH pracalito'mbaropagatacaityazRGgAdhvanA dhvajAkagatakesarI kalayati sma lakSmImiha // 78 // iha mUlaprAsAdasya zikhare dhvajasya patAkAyA aGke utsaGge gataH prAptaH sthito vA Page #882 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 16 sargaH] hIrasaubhAgyam / 21 kesarI mRgendraH lakSmI zobhAM kalayati bhagavaccaraNe dhvaje vA kRtyaiva na tu mUrtimAn / ataevotprekSaNam / utprekSyate-dvayanizamahorAtraM sevante ityevaMzIla: sevI tasya bhAvaH sevitA tayA sevanazIlatvena yaH snehaH premAtirekaH tena kAraNena khayamAtmanApi taM bhagavantamanu pazcAtpRSThe vA yiyAsurgantumicchuH kimu / ito bhUmisakAzAdambaramAkAza. mupagataM prAptaM yaccaityasya prAsAdasya zRGgaM zikharaM tasyAdhvanA mArgeNa kRtvA pracalitaH kimu prasthita iva / iti grmitotprekssaa| kiM kRtvaa| khamAtmAnamAllAJchanapazcAnanaM bhuvi pRthi. vyAmivaujjhya muktvA ca punaH khayamAtmanA nirvRtAvanantasukhasthAne mokSe gataM yAtvA ca niravadhisaMtiSThamAnaM siMhadhvajaM zrImanmahAvIradevamavetya jJAtvA // iti patAkApazcAnanaH // mRgAGkakarasaMgamakSaradamandapAthaHplavai. ryadaccazikharAttamImaNimaNIgaNairnirmitAt / rajobhiravaMguNThitaM prabalagandhavAhavrajai rvapuH pavitumAtmano jinagRhaM nizi svAti kim // 79 // tamImaNimaNInAM candrakAntanAmnAM ratnAnAm / 'nizAratnakarau candraH' iti, tathA 'candrakAntazcandramaNiH' iti dvayamapi haimyAm / gaNairnivahairnirmitAniSpAditAt ghaTitAt prAsAdasya uccAdgaganasaGginaH zikharAt mRgAGgasya candramasaH karAH kiraNAsteSAM saMgamena saMparkeNa kSaranto niHsaranto ye amandA aviralAH pAthasAM pAnIyAnAM plavAH puuraaH| pravAhA ityarthaH / taiH kRtvA / utprekSyate-jinagRhaM bhagavatprAsAdaH nizi nAti kiM snAnaM karotIva / kiMbhUtam / prabalai: pracaNDairgandhavAhavrajairmahAvAtaiH kartRbhiH rajobhiruDDInadhUlIbhiravaguNThitaM dhUsaritaM malinIkRtamAtmanaH khasya prAsAdasaMbandhino vapuH zarIraM pavituM pavitrIkartum / - nirmalAM kartumityarthaH // sphuTasphaTikakalpitA vacana jAhnavIvAvanI ... kacinmarakatAGkitA sthirajalA yamIvAjani / kRtAruNamaNIgaNaiH kimuta kuDDamairarcitA kvacidvikacacampakaiH pariciteva candrAJcitA // 8 // vacana kutrApi pradeze avanI prAsAdame dinI sphuTaM prakaTaM yathA syAttathA sphaTikaiH zvetaratnaiH kalpitA racitA ajani / utprekSyate-sthiraM kathaMcidaivayogAdugragamanA sthAnAbhAvAdvA apravahamAnaM jalaM salilaM yasyAstAdRzI jAhavI gaGgeva / punaH kvacitpradeze marakataiH azmagarbharatnainIlamaNIbhiraGkitA kelitA bhUrajani saMjAtA / utprekSyate-sthira. jalA kenaciddevena dAnavenAkutUhalAtkRtamapracalatpayo yasyAstAdRzI yamI yamuneva / kvacikutracitsthAne aruNamaNInAM padmarAgAparAbhidhAnAM raktaranAnAM gaNaiH pujaiH kRtA nirmitA bhUmirajani / utprekSyate-kuGkumaiH kesarairarcitA pUjiteva / punaH kvacit kvApi sthAnake Page #883 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 822 kaabmaalaa| ca candreNa kAzcanena / 'tapanIyacAmIkaracandamarma iti haimyAm / tathA 'candro'mbukA. myyoH| varSe suSAMcau kare kaMpile mecake'pi ca // ityanekArthaH / azcitA sahitA bhUmikA bajani bhavati sa / utokSyate-vikacacampakairvikacacampakakusumopacAraiH paricitA sahiteva // iti zikharapArthapradezAH // surAsuranarasphuranmiyunacAlacitravrajaH - pupoSa suSamA jinAvasathamaNDapasyAntare / jagatrayamivAgataM vimalazailayAtrAkRte sthitaM kimatimAvataH punarihArhataH saMnidhau // 81 // jinAvasathasa amacaityasa maNDapasa rakamaNDapasyAntare madhye surAsuranarANAM deva. dAnavamAnavAnAM sphuratAM zomA lamamAnAnAM mithunAnAM dampatIsaMbandhiyugalAnAM cArUNi vilokamanoharAvi yAni citrANi AlekhvAni teSAM vrajaH suSamAM sAtizAyizobhA pupoSa puSNAti sma / utprekSyave-vimalazailasya zrIzatrujayAdreryAtrAkRte yAtrAkaraNArthamAgataM khakhasthAnAtsamAyAtaM sat atibhAvato vAsanAdhikyAtpunararhataH zrIRSabhadevasya saMnidhau samIpe kimu sthitaM nirantaramuSitaM jagatrayaM trailokyamiva // . varItumamRtAhayAmiha pativarAM kanyakAM . khayaMvaraNamaNDape kimupajagmivAMsaH samam / jinendragRhamaNDape lasadanalpazilpIkRtAH / surAsuradharAspRzA samudayA dadante mudam // 89 // jinendragRhassa prAsAdasya maNDape janAzraye lasanti parasparaM zliSyanti krIDanti vA zobhamAnAni vA / 'lasa zleSaNakIDanayoH' ayaM dhAtuH zobhArthe'pi dRzyate / tathA analpAni bahUni vividhajAtIyAni vA zilpAni citravijJAnAni / triSvapi karmadhArayaH / lasadanalpazilpAni kRtA lasadanalpazilpIkRtAH tAdRzAH surA devAH, asurA dAnavAH, dharAspRzo manuSyAsteSAM samudAyA gayA mudaM pramodaM dadante ycchnti|aanndytiityrthH / 'dada dAne' AtmanepadI / atra bahuvacanam / uThokSyate-amRtaM muktistadevAhrayo nAma yasyAH / 'athAhvayo'midhA gotraM saMjJAnAmadheyAH' iti haimyAm / tAdRzIM pativarAM khecchayA khAbhilaSitayogyavassa varayitrIM khayaMvarAM kanyakA kumArikAm / kanyaiva pati vRNoti nAnyeti rItinItidharmAH / ityAzayAvarItuM pariNetum / atra tu muktaH kanItvaM kavisamayAnusAreNaiva / kevalaM khayaMvaraNamaNDape samaM samakAlamekasamaya eva devadAnavamAnavavrajAH kimupajagmivAMsaH samAgatA iva / mavaccaraNasevanairaSigatA dhulokendirA - vinaiva narajanmanA diza zivazriyaM shriiprbho| Page #884 -------------------------------------------------------------------------- ________________ hIrasaubhAgyam / upetya jinamandirAntaramitIva vijJIpsayA bhajanti surasubhruvaH prabhumananyacitropadheH // 83 // jinamandirAntaH zrIRSabhacaityamadhye upetya arthAtsvargalokAdAgatya ananyAnAmasAdhAraNAnAM citrANAmupadheza lekhyAnAM chalAtsurasubhruvaH apsarasaH / ' svaH svargivadhvo 'psarasaH ' iti haimyAm / prabhuM bhagavantaM bhajanti sevante / utprekSyate - ityamunA prakAreNa kiM vijJI - sayA vijJaptiM kartumicchayeva / iti kim / he zriyA catustriMzadudayalakSmyA trailokyAdhipatyalakSmyA vA lakSitavibho svAmin parameSThin bhavaccaraNasevanaiH zrImatpadaparicaraNairasmAbhiryulokendirAM svargalokalakSmImadhigatAH prAptAH / atha narajanma vinA manuSyAvatAraM vinaiva no'smAkaM purAGganAnAM zivazriyaM mokSalakSmIM siddhisaMpatti diza pradehi // 16 sargaH ] 823 prayojayati naH sadA khapadasAbhilASIbhava ttapasvitapasAM vyayIkRtividhau vibho jambhabhit / imAM jahi viDambanAM kimiti bhASituM maNDape 'tha vApsarasa AgatAH paricaranti citropadheH // 84 // vibho svAmin, svasyAtmanaH pade sthAne indraizvaryaprAptau sahAbhilASeNa kAmena vartante ye tAdRzA bhavantaH saMpadyamAnA ye tapakhinastApasAsteSAM tapasAM ghorAnuSThAnopavAsAdikaSTAnAM vyayIkRtividhau nAzanirmApaNaprakAre jambhabhidvAsavaH sadA caturSvapi . yugeSu na: asmAnapsarasaH prayojayati prayukte preSayati / tathA ca indrapadaprAptyabhilASeNa tapaH kurvatastApasAn kaSTadhyAnatapobhyaH pAtayituM puraMdareNa preSitA apsarasaH prekSya taMdrapalAvaNyamohitA vismRtakha tapodhyAnAnuSThAnAste tA eva kAmayamAnAstadbhogAsaktibhAjo bhUtAH santastataH sarve svakIyaM purAcIrNatapomUlAdeva hArayanti - iti parazAsanakavisamayaH / tatkAraNAt he vibho tribhuvanajananAtha, tvaM no'smAkamiti gamyam / imAM yeSAM teSAM balayuvavRddha kRzAjAti jAtipramukhANAM tapasAmaGgasaMgamAkhyamiSAdapsarasaH sarva'vanitA urvazImenakAghRtAcIrambhAdikAH prAsAdamaNDape AgatAH satyaH kimu prabhuM paricarenti bhajantIva // iti maNDapamadhyacitrANi // kutUhalikRtAsitopalatalordhvamadhyA kacanmahArajatanirmitA jinaniketanastambhakAH / vicitrasuravibhramaM pradadhataH zriyaM bibhrate talopari vicAlabhAgvanabhRtaH kimu svarnagAH // 89 // kacitkutracitpradeze mahArajataiH kAJcanairnirmitA viracitA jinaniketanasya mUlacaityasya stambhakAH / pAdapUraNe khArthe kapratyayaH / stambhAH eva stambhakAH prAsAdamaNDapAdyAdhA Page #885 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 824. kAvyamAlA / sthUNAH zriyaM zobhAM vibhrate kalayanti / kiMbhUtAH / svarNaghaTitatve'pi vizeSamAha -- ku tUhalibhiH kaizcitkautukavadbhiH zilpibhiH kRtAni asitopalAnAmindranIlamaNInAM talaM stambhAdho vibhAgaH UrdhvaM stambhoparitanapradezaH madhye stambhAntarAle tatra pradezadvaye / karmadhAraye / madhyAni yeSAM te / kiM kurvantaH / viziSTacitrarUpAH surA devA aMtha vA vicitrA vividhajAtIyAzcaturnikAyikA devatAsteSAM vibhramamantaH kalpitazilpatvena vilAsaM vibhUSAM bhrAnti vA pradadhato dhArayantaH / utprekSyate - talamadhovartI bhUmibhAgaH bhUmI pradeza eva vivakSayA na tu bhUmadhyago vibhAgaH tathA uparizikharoccacUlikA madhye stambhavilAse etAvatA madhye bhAgadvayaM tAni bhajanti iti talopari vicAlabhAji tAdRzAni vanAni adhobhUmau bhadrasAlavanaM zikharacUlikAyAM pANDukavanaM vicAlabhAgadvaye tu - nandanaM saumanasaM caityAkhyAni catvAri kAnanAni vibhratIti bhRtaH tAdRzAH svarnagA meruparvatA iva / 'ratnasAnu: sumeruH svaH svargikAJcanato giriH' iti haimyAm // hariye iha sevakastava jinendra so'smadviSanvidhApaya mithastatastvadamunA samaM sauhRdam / itIva gadituM vRSadhvajajinAlayastambhako padherakhilabhUbhRtaH prabhumupetya zIlantyamI // 86 // vRSo vRSabho dhvajazci lAJchanaM yasya tAdRzo jino yugAdidevastasyAlayaM gRhaM RSabhavihArastasya stambhakA AdhArasthUNAsteSAmupadhervyAjAdamI pratyakSalakSyA mandarAdayaH akhilAH samastAH bhUbhRtaH parvatA upetya atra prAsAde samAgatya prabhuM zrIRSabhakhAminaM zIlanti bhajanti / utprekSyate - ityamunA prakAreNa gadituM kathayitumiva / iti kim / he jinendra yugAdiprabho, iha jagati yo haririndrastava bhavataH sevakastvatpAdapadmasevAvidhAtAste so'smAkaM dviSan zatruH pakSacchedakartRtvena prabalapratipakSo vartate tatastasmAtkAraNAt he prabho, tvadamunA tvadbhaktibhAjA hariNA samamasmAkaM mithaH parasparaM sauhRdaM maitryaM sakhibhAvaM vidhApaya kAraya / mahAtmanA prabhuNA ca khayamantarA bhUyaH kRtaH saMdhiH kadAcidapi na vighaTate iti vaktumiva // iti prAsAdamadhyastambhAH // ananyaguNavAhinIzituranantasAtaikabhUH kRte tatra nirIkSitAtmaja mayA zivasmeradRk / tadeha vRNu tAM kanImiti sametya vaktuM puraH sthiteva marudevyabhAtkarivazAMsamAseduSI // 87 // yasmin prAsAde kariNo hastino vazA patnI hastinI / yadyapi vazAzabdena kariNI kathyate / 'ibhaH kareNurgajo'sya strI dhenukA vazApi ca' iti haimIvacanAt / tathApi vazAzabdo nAryAmeva prAyo vartate / tatkAraNAdeva manuSyajAtistrIbhrama nivAraNArthe ca ka Page #886 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 825 16 sargaH] hIrasaubhAgyam / rivazeti pratipAditam / tasyA aMsaM skandhamAseduSI AzritavatI marudevI nAtinRpapatnI RSabhadevajananI abhAvabhau / utprekSyate-iti vaktuM nivedayituM sametya kutazci. sthAnAdAgatya puro yugAdidevasyAgre tiSThati smeva / iti kim / he Atmaja aurasaputra, ananyAnAmasAdhAraNAnAM guNAnAM zauyaudAryadhairyagAmbhIryazauNDIryArjavamArdavAdInAmIziturbhartuH samudrasya tava bhavataH kRte arthAya anantAnAM pramANAtItAnAM jJAtivacanagocarA. tikrAntAvasAnAnAM sAtAnAM mahAsukhAnAmekA advitIyA bhUH sthAnaM zivasmeradRk muktirUpA kAminI / pANigrahaNakaraNotsukyAdrucyarucyA vAnaM vilokayatItyata eva smeradRktvaM proktam / muktimAninI mayA tajananyA nirIkSitA nitarAM sarvaguNAdhAratayA prathitA vilokitAsti / tattasmAtkAraNAt tvaM vRSabha, ehi tvaritamAgaccha / Agalya ca tAM nirvatinAnI kanIm aSTAdazakoTAkoTIsAgaropamapramitakAlo'bhUt ko'pi bhAratIyakSetrasatkapumAn vRto nAsti, ata eva prauDhAM kumArikAM vRNu varaya pariNayeti // ayaM zrayati mAM sadA tanaya vAhanavyAjata staduddharatamAmamuM zritahito mahAnyadbhavet / itIva gadituM mudA bhagavataH purastasthuSI sametya marudevyasau gajapaterutAMsAsitA // 8 // asau mUlaprAsAdagarbhAgre dRzyamAnA marudevI bhagavanmAtA uta gajapatediparAjasya aMse skandhe AsitA upaviSTA satI sametya RSabhAbhyarNe'bhyAgatya mudA harSeNa bhagavataH khaputrasya parameSTinaH puro'gre purastAt tasthuSI sthitvtii| utprekSyate-ityamunA prakAreNa gadituM kathayitumiva / iti kim / he tanaya RSabhadeva, ayaM dvipapatirgajendro vAhanavyAjato yAnanibhAtsadA sarvadApi mAM tava mAtaraM marudevI zrayati sevate / tattasmAtkAraNAdamuM karIndraM jagaduddharaNadhIra, uddharatamAM sarvathA sarvaprakAreNa tiryaktvadUSitAtsaMsArA. nmocaya / yadyasmAtkAraNAnmahAnuttamaH puruSaH zrite khabhaktIbhUte hito vatsalo bhavet / nijasya puMsaH samIhitamavazyaM karotyeva / yaduktam-'vihalaM jo avalaMbai Avaya paDiyaM . ca jo samuddharai / saraNAgayaM ca rakkhai tisu taihi alaMkiyA puhavI // ' tathA-'marudevA. marudevyapi' iti AkArAntamIkArAntaM ca nAmadvayaM hemnaammaalaavRttau| tathA kenikariNIskandhArUDhA kecicca gajarAjAMsAdhyAzriteti ca pratipAdayanti / tato dve api pRthagutprekSe ityutazabdaH // iti gajaskandhAdhirUDhA marudevI // mahodayamRgIdRzA saha vinodanirmitsayA vilAsamaNimandiraM vimalazailacUlopari / akAri vRSaketunA svayamivAtra nAbhIbhuvA yugAdijinasadmani zrayati garbhagehaH zriyam // 89 // 104 Page #887 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 829 kaavymaalaa| yugAdijinasamani vimalAcalamUlaprAsAde garbhagehaH garbhAgAraH zriyaM zobhA zrayati / utprekSyate-vRSaketunA jAtokSadhvajena RSabhadevena kA khayamAtmanA atra vimalazailasya zatrujayAdrezcalikAyAM parvatoparivibhAge adhityakordhvapradeze nAbhIbhuvA sRSTikartA / vi. dhAtuH pArzve ityarthaH / vilAsAthai krIDAkRte maNimayaM mandiraM ratnamandiramakAri kAritamiti / NyantaprayogaH / kyaa| mahodayanAmnyA mRgIdRzA siddhivadhvA saha sAdha vinodasya vividhavilAsasya nirmitsayA nirmAtuM kADhayA // anekanaranirjaroragapuraMdaropAsitaM __sadaHsadanamunnaye vimalazailabhUmIbhujaH / vRSAGkajinavAsavaukasi vicitratauryatrika prapaJcapaTumaNDape zriyamuvAha garbhAlayaH // 90 // vRSAGko yugAdideva sa eva jinAnAM sAmAnyakevalinAM madhye vAsavaH puraMdarastasyAko mandiraM tasmin garbhAlayo garbhAgAraH zriyaM lakSmI zobhAmuvAha dhArayati sma / kiMbhUte okasi / viziSTAni citrANyAlekhyAni yeSAM vividhaprakArANi vA vizeSAzcaryakArakANi vA tauryatrikANi gItanRtyavAditrANAM trayANi tritvasaMkhyAkAni teSAM prapaJco visvArastena paTuH prakaTaH spaSTabhUto maNDapo yatra tat / tatra garbhAgAravarNane ahamevamunnaye vicArayAmi / 'vitarkaH syAdunnayanam' iti haimyAm / vimalazaila: zrIzajayAdriH sa eva bhUmIbhuk rAjA athavA vimalanAnaH zailAnAM sarvaparvatAnAM bhUmIbhujo rAjJaH sadaHsadanaM sabhAgRhamiva / 'nRpasya nAtipramanAH sadogRham' iti raghuvaMze / kiMbhUtaM sadanam / aneke bahavo ye narANAM manuSyANAM nirjarANAM devAnAmuragANAM nAgAnAmapala. kSaNAdasurANAM puraMdarA indrAvairupAsitaM sevitam // iti garbhAgAraH // surAsuranarendirAdimasamagrakAmapradA ___ kRtAmbujabhuvA latA katubhujAmapUrvA kimu / rasAyanamivAntarAmayajuSAM ca samyagdRzAM dRzAM kimamRtAJjanaM vRSabhamUrtiratrAbabhau // 91 // atra mUlaprAsAdagarbhAgAre vRSabhamUrtiyugAdijinapratimA AbabhI zobhate sma / u. mezyate-amvujabhuvA padmajanmanA jagatsRSTividhAyinA vidhinA murAsuranarANAM devadAnavamAnavAnAmindirA AdhipatyalakSmIH Adau prathamaM yeSAM te samagrAH sarve'pi kAmA manasAmabhilaSitAni tAnprakarSaNAtizayena dadAtIti tAdRzI / ata evApUrvA nAnyasadRzI kiMtvasAdhAraNA RtubhujAM devAnAM latA vIrut kalpavallIva kRtA kimu nirmiteva / ca punaH AntarAmayAn antarA aSTakamANyeva rogAstAn juSante bhajante tAdRzAnAM puruSANAmantaraGgarogocchedanAya rasAyanaM pAradarajatavarNAdyauSadhapAcitaM mahAbheSajamiva Page #888 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 16 sargaH] hIrasaubhAgyam / vidhinA vihitam / athavA samyagdRzAM sudRSTInAM bhavyAnAM dRzAM netrANAM zItalatAkRte amRtAanaM sudhAsaMbandhi kajalamiva vedhasA sRSTam // yugAdisamaye yathA bhuvanamuddhRtaM saMsRte stathaiva punaruddharAmyahamavadyakAle klau| vicintya kimidaM hRdA vRSabhaketuratrAtmanA vatIrya kurute sthitiM sthirtyaatmmuurticchlaat||92 // vRSabhaketuryugAdidevaH AtmanA svayamevAtra zatrujayamUlavihAre avatIrya mokSAdA. gatya Atmano nijasya vRSabhasyaiva mUrteH pratimAyAzchalAtkapaTAt sthiratayA avyagracittatvena na tu gamanautsukyena sthitiM nivAsaM kurute / utazyate-hRdA khamanasA kRtvA idaM vakSyamANaM kiM vicintya vicAryeva / iti kim / yathA yugasya lakSaNayA caturthArakasyAdestRtIyArakasya paryantasamayastasminprastAve saMmRteH saMsArAtsakAzAdbhuvanaM vizvamuddhRtaM nistAritaM punardvitIyavAraM tathA tenaiva prakAreNAhamRSabhaH avadyakAle prabalapApopacitasamaye kalau kaliyuge paJcamArake'pi bhuvanaM jagaduddharAmi saMsArakArAgArAduddhRtya sukhena ma. hAnandapuraM prApayAmIti // iti RSabhapratimA // catuSkapRthivIM tataH paricaransa vismeritA ravindasavayovilocanayugena yogIzvaraH / jagadvijayinI jinAdhipativezmalakSmI piba __ nhRdA trijagadindirAM karagatAmivAmanyata // 93 // * yoginAM manovacanakAyayogavatAM vazIkRtendriyANAM vA IzvaraH khAmI sa hIravijayasUriH hRdA khamanasA kRtvA trijagadindirAM trailokyalakSmI karagatAM hastaprAptAmivAmanyata jAnAti sma / yathA kazcitpumAn jagadAdhipatyaM kathamapyadhigatya paramAnandaM vindati tathA sUrIndro'pi prAsAdadarzanAnantaramadvaitAM mudamAlokayAMcakAra / sa kiM kurvan / piban sAdaramavalokayan / kAm / jagadvijayinI tribhuvanaprAsAdaparamparAvai. . bhavaparAbhavitrIM jinAdhipativezmanaH RSabhacaityasya lakSmI zobhAm / kena / vismaratvaM * saMjAtamasmi niti visme ritaM sUryeNa vikAsitaM yadaravindaM kamalaM tasya savayasA mitreNa / tatulyenetyarthaH / vilocanayonayana yoryugena dvandvena kRtvA / punaH sa kiM kurvan / tataH prAkAramadhye AgamanAnantaraM catuSkapRthivIM prAsAdAtanabhUmikAm 'cauka' iti lokapra. siddhAm / 'nArImanAMsIva catuSkamantaH' iti raghuvaMze / paricaran sevamAnaH / prAsAdApracatuSke sameta ityarthaH // jinendrabhavanaM zikhodayanabhaHparIrambhaNaM pratikSitizatakratuH sa zamapadmayA saMgataH / Page #889 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| pradakSiNayituM mudArabhata gItibhiH subhruvAM sumerumuDumAlayeva samamauSadhInAyakaH / / 94 // sa vratikSitizatakratuH hIravijayasUrirAja: subhravAM strINAM gItibhirmaGgalagAnaiH samaM jinendrabhavanaM bhagavatprAsAdaM mudA harSeNa pradakSiNayituM triH pradakSiNAgocarIkartumArabhata / prArabdhavAnityarthaH / kiMbhUto vratipatiH / zamaH zAnti ma tasya vA padmA lakSmIstayA saMgataH shitH| kiMbhUtaM jinendrabhavanam / zikhAyAH zikharasya udayena ucchraayen| 'u. ccheda udayocchrAyauM' iti haimyAm / uccatvena kRtvA nabha AkAzaM parIrambhate AligatItyevaMzIlam / bhavanazabdaH punapuMsakaliGge / 'bhavanabhuvanayAnodyAnavAtAyanAni' iti liGgAnuzAsane / tena puMliGgavizeSaNam / ka iva / auSadhInAM nAyaka iva / yathA auSadhInAthazcandra uDumAlayA nakSatrazreNyA samaM sumeruM varNAcalaM pradakSiNayati pradakSiNIkRtya bhrAmyati dakSiNapArzve praNIya paryaTati // sa devakulikAntare jinapuraMdarAnsamadA-. davandata tadA jinAdhipatiketanasyAbhitaH / . . marudvasativattataH suraparamparopAsitA ... vyaloki vibhunA puraH pramuditena rAjAdanI // 96 // tadA pradakSiNAdAnandasarasasUrirjinAdhipatiketanasya mUlacaityasyAbhitaH paritazcatudikSu devakulikAnAM laghudevagRhANAM 'deharI' iti prasiddhAnAmantare madhye jinapuraMdarAn bhagavatpravarapratimAH saMmadAdAnandAdavandata namaskaroti sma / tataH katiciddevakulikAsu jinabimbavandanAnantaraM pramuditena hRSTamanasA vibhunA gaNavAminA guruNA puro'pre rAjAdanI kSIrikA 'rAyaNi' iti prasiddhA / 'navanavati pUrvavArAn yasminsamavasaraya. yugAdijinaH / rAjAdanItarutale vimalagirirayaM jayati tIrtham // ' iti pUrvasUrikRtastutau / vyaloki dRssttaa| kiNbhuutaa| surANAM caturnikAyikadevAnAM paramparAbhiH zreNIbhirupAsitA sevitA / keva / marutAM bhavanapativyantarajyautiSkavimAnikAnAM vasatirnivAsasthAnamiva / yathA marudvasatiH surAlIbhiH parizIlitA Aste // avar2yAta sa mauktikai rajatahemapuSpavrajai__rjagadgururivAGgibhiH sumanasAM samUhaiH zritA / gireriva dhanAgamonnamadamandakAdambinI vavarSa payasAM bharaiH zirasi saMghabhartuzca yA // 96 // yA rAjAdanI aGgibhiryAtrikasaMghalokaiH saha mauktikairmuktAphalairvartante ye tAdRzA rajatAnAM rUpyasaMbandhinAM henAM suvarNasaMbandhinAM puSpANi kusumAni atha vA rajatAni Page #890 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 16 sargaH] hIrasaubhAgyam / 829 kharNAni puSpANi jalasthalajAtAni kamalamAlatIpramukhANi teSAM vrajAH samUhAH terava*yaMta vrdhitaa| ka iva / jagadgururiva / yathA tIrthanAtha: anibhirbhavyajanaiH surAsuranaraimauktikakalitarajatamahArajatamayasumaiH svAbhAvikakusumaizca vaya'te / kiMbhUtAnAm / sumanasA puSpANAM devAnAM ca / 'pratizAkhaM pratipatraM pratiphalaM devairadhiSThitA' iti shtrujymaahaatmye| samUhaiH zritA / jagadgururapi samavasaraNe jAnupramANapuSpaizcaturnikAyanAkinikaraizca se. vitaH syAt / ca punaryA saMghabhartuH saMghapateH zirasi mastake payasAM kSIravRkSatvAtdIrANAM bharairdhArAbhirvavarSa vRSTiM kRtavatI / keva / dhanAgamonnamadamandakAdambinIva / yathA ghanAnAM meghAnAmAgame praavttsmye| 'varSAstapAtyayaH prAvaTamedhAtkAlAgamau kSaH' iti haimyAm / unnamantI jalabharairnamrIbhavantI tathA amandA miladadabhrAdhikAbhirbahalA jAyamAnA kAdambinI meghamAlA gireH parvatasya zirasi. zikhare pAnIyAnAM vrajairvarSati // asAvapi kimakSayAjani na siddhazailAzrayA danantayatinaH zivazriyamavApurasyAstale / yugAdijinapAdukA kimadhidevatAsyA maru dgavIva vihitehitA zriyamuvAha rAjAdanI // 97 // mantratantrayantravidyAnAM vividhAH siddhayo yasya sa siddha ucyate / tAdRzazvAsau zailazca zailanAmA kazcitsiddhapuruSaH zatrujayaparvatazca tasyAzrayo nityAGkasthAyukatvena saMzrayastasmAtkAraNAdasAvapi rAjAdanyapi / utprekSyate-akSayA sarvadaiva vidyamAnatvAdvA kSayarahitA kimajani jAteva / punarasyA rAjAdanyAstale mUlasaMnidhau bhUmibhAge anantA antAtItA yatinaH sAdhavaH / matvarthIya inpratyayaH / 'brahmazarmabharacAruyatIva' iti nai. *Sadhe / zivaM mokSamavApurlebhire / punarasyAstale adhobhUmibhAge yugAdijinapAdukA RSabhadevapAdadvandvapratimA Aste / utprekSyate-asyA rAjAdanyA adhidevatA kimadhiSThAtrI devIva / punaryA vihitaM nisspaaditm| puuritmityrthH| aihikamihalokasaMbandhi putrakalabarvabhavAdikamAmuSmikaM paralokasaMbandhi khargApavargAdimabhIhitaM yayA tAdRzIva vartate / kev| * marudgavIva / yathA kAmadhenuH kRtajanAbhilaSitA bhavati tAdRzI sA rAjAdanI zomAmu. vAha vahate sma // vihAramiva saMmadAdrativasuMdharAvAsavaH pradakSiNayati sma tatprathamatIrthakRtpAdukAm / jinAdhipamivAdhvani drumaparamparA taM tadA nanAma kimu bhaktitaH phalabharAcca rAjAdanI // 98 // vrativasuMdharAvAsavo munInAM madhye medinIndro rAjA hIrasUrivihAraM jinaprAsAdamiva sA cAso prathamatIrthakRto nAbheyadevasya pAdukA ca tatpAdapratikRti pradakSiNayati sma Page #891 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| pradakSiNIcakAra / ca punastadA tasmin sUreH pradakSiNAdAnAvasare phalAnAM sasyAnAM bharAdbhArAdatizayAdvA rAjAdanI nanAma namrIbabhUva / utprekSyate-bhaktito gurau sevAsaktivazAdiva namati sma / keva / drumaparampareva / yathA pAdapAnAM paTalI adhvani bhagavati vihAraM kurvANe sati mArge jinAdhipaM namati tIrthanAthaM prati pravIbhavati // iti rAjAdanI // samIkSya zikhibhoginau sa sakhivanmithaH saMgatau tato yamimataGgajo jinanizIthinInAyakAn / .. jasUprathamaThakkurapravararAmajIkArito lasajinavihArayostricaturAsyayoneMmivAn // 99 // .. tato rAjAdanIRSabhapAdukApradakSiNApraNamanAnantaraM yamimataGgajo vAcaMyamakuJjaraH pU. rirjinanizIthinInAyakAn jinacandrabimbAna nemivAn natigocarIcakrivAn / kyoH| jasU iti zabdaH prathamaM pUrva yatra tAdRzaThakuraH etAvatA lokaprasiddhayA jasUThAra ityabhi. dhAnaH, tathA pravarodharmakarmadAtRtAdiguNapradhAno yo rAmajI nAmA vyavahArI tAbhyAM kAritayoH zilpibhirnirmApitayoH / tathA ullasato vividharacanAcAraMzobhAbhiH sphurtostaahshyorjinvihaaryostiirthkRtpraasaadyoH| kiMbhUtayoH / tricaturAsyayoH trINi tathA catvAri AsyAni dvArANi yayoH / trimukhacaturmukhayorityarthaH / kiM kRtvaa| samIkSya dRggocarIkRtya / ko zikhibhoginau mayUrabhujaMgamau / kiMbhUtau / mithaH parasparaM saMgatI milito| kiMvat / sakhivat sakhAyAviva mitre iva // sa bhaktamiva nAbhibhUprabhupuro'nizasthAyinaM / praNamya gaNadhAriNaM tadanu puNDarIkAbhidham / jinendra iva dezanAsadanamAdidevAlayaM samaM manujarAjibhiH zramaNapuMgavaH prAvizat // 100 // zramaNeSu sAdhuSu puMgavaH pradhAnaH zreSThaH / 'syuruttarapade vyAghrapuMgavarSabhakuJjarAH' iti hai. myAm / tathA 'puMgavo gavi bhaiSajye pradhAne cottarasthitaH' ityanekArthaH / atha vA zramaNAnAM madhye puMgavo vRSabho gaNabhAradhuraMdharatvAt sUrirmanujarAjibhiH bhavyalokamAlikAbhiH samamAdidevAlayamRSabhaprAsAdaM prAvizatpravizati sma / ka iva / jinendra iva / yathA tIrthakaraH surAsuranaraiH sArdhaM dezanAsadanaM samavasaraNaM pravizati / kiM kRtvA / tadanu jasUThArarAmajIsAhivihArayorbhagavadvimbapraNamanAdanu pazcAtpuNDarIka ityabhidhA nAma tAdRzaM gaNadhAriNamRSabhajinaprathamagaNadharam / yaduktam-'UsappiNINa paDhama siddhI iha paDhamacakipaDhamasuu / paDhamajiNassapapaDhamo gaNahIrIjacchapuNDariu // iti zatrujalpakalpe / praNamya namaskRtya / kiMbhUtam / nAbhinAmnaH kulakarAdbhUtpattiryasya tAdRzo mArudevadevaH sa eva prabhuH khAmI jagannAyakastasya puro'pre dRggocare anizamahorAtraM tiTatItyevaMzI Page #892 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 16 sargaH] . hIrasaubhAgyam / 831 lam / kamiva / bhaktamiva / yathA sevAsaktaH pumAn khAmipurastAnAtyAsanne nAtidUre tiSThati // praNamya jananI jinezituribhAMsamAseduSIM ___sa garbhabhavane punaH kimu na devayukchandake / jinaM khayamiva sthitaM vikacanetrapatraiH piba navAGmanasagocarAM mudamavindata zrIguruH // 101 // sa hIravijayasUririti nAmnA prasiddhaH zriyA gaNabhRlakSmyA yukto gurustattvajJaH jainazrAddhAnAM dharmopadeSTA jinaM zrIRSabhatIrthakaraM vikcairvinidainetrptraiH / pUjyatvAdbahutvam / nayanakamaladalai: piban sAdaramavalokayan san avAGmanasayorna vacanacetasorgocaraM vissyaatiitm| vAcA vaktuM na zakyate cetasA ca jJAtuM na pAryate ityarthaH / tAdRzI mudamAnandamavindata prApnoti sma / kiMbhUtaM jinam / sthitaM sthitiM kRtavantam / utprekSyatekhayamAtmanaiva mokSAdAgatyAtra tasthivAMsamiva / kva sthitam / garbhabhavane bhavanasya garbho garbhabhavanaH / 'kvacidamAdyantasya paratvam' iti sUtreNa bhavanasya paratvam / tasmin grbhaagaare| utprekSyate-devetyAdipadena yunakti yogaM prApnoti saMbandhaM labhate iti devayuk tAdRzazchandakaH / khArthe kaH / etAvatA devacchandakastasminniva / prAgapi samavasaraNe madhye prAkArAntardavacchandaka AsIt, tatra ca mukhaM tiSThannAsamAnaH zayAna AsIttadvata / kiM kRtvA mudmvindt| jinezituH zrIvRSabhadhvajasya jananI mAtaraM praNamya marudevIM praNAmaviSayIkRtya / kiM ckrussii| ibhasya gajarAjasya aMsaM skandhamAseduSImAzritavatIm |aaruuddhaamityrthH / yaduktaM sthAnAGge caturthasthAnakacaturantakriyAdhikAre-'marudevA hi sthAvara tve'pi kSINaprAyakarmatvenAlpakarmA avidyamAnamAnatapovedanA ca siddhA gajavarAharUDhAyA .: evAyu:samAptau siddhatvAt / ' iti // jinAnananizIthinImaNinirIkSaNaprollasa dantaramudambudhisphuradabhaGgabhaGgairiva / sa gautamagaNIndravaccaramamAdimaM zrIjinaM sudhAmadhurimAGkitairabhinavaiH stavairastavIt // 102 // . sa sUrirAdimaM prathamaM zrIjinamRSabhaM sudhAvat pIyUSairiva madhurimNA mAdhuryeNa aGkitaiH kalitaistathA abhinavairnavInaiH svayaM vihitaiH stavaiH stotraiH astavIt tuSTuve / 'TuJ stutau' dhAturubhayapadI / kiMvat / gautamavadgaNIndravat / yathA gautamanAmA gaNinAM sAGge pravacane adhItAnAM madhye indro gaNadharazvaramaM zrIjinaM mahAvIraM bhagavantam atha vA zatrujaye yAtrArtha sameto jagaccintAmaNi: iti namaskAro nAbhinarindamahAra iti stavanamityAdi praghoSAn stavaizva stauti sma / adhaH stavaiH / utprekSyate-jinasyAdidevasya AnanaM mukhaM Page #893 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 832 kaavymaalaa| tadeva nizIthinImaNizcandraH / 'nizAratnakarau ca candraH' i|| haimyAm / tasya nirIkSaNena darzanana prollasannuDhelIbhavan yo hRdantare manomadhye mudAnandarUpa evAmbudhiH samudrastasya sfaranto vistaranto ye abhaGgAH bhaGgAH kallolAstairiva // jaya tridazazekharonmiSitapuSpamAlAgala nmarandakaNamaNDalIsnapitapAdapadmadvaya / jayAmRtanitambinIhRdayatArahAro jaga trayIjanasamIhitaM tridazasAlavatpUrayan // 103 // . he jina, tvaM jaya vijayakha sarvotkaNa prvrtkh| he tridazA devAsteSAM zekharA ava. ' taMsAH / 'ApIDazekharottaMsAvataMsA zirasa: sraji' iti haimyAm / teSAmunmiSitAni vikasitAni yAni puSpAni kusumAni teSAM mAlA mAlyAni zreNayo vA tAbhyo galanto niSpatanto ye marandAH puSparasAH teSAM kaNA bindavasteSAM maNDalobhiH snapitaM prakSAlitaM dhautaM pAdau caraNAveva pau kamalI tayordvayaM yugalaM yasya sa tasya saMbodhanam / punaH he jina, tvaM jaya / tvaM kiMbhUtaH / amRtaM mahAnandastadeva . nitambinI durvarArohA mahilA tasyA hRdaye stanAntare ujjvalaH / atha vA tArANAM nirmalamauktikAnAM hAro muktaavlii| hAropama ityarthaH / 'tAro nirmalamauktike' ityanekArthe / he pUrayan saMpUrNIkuvain he vizrANayan / saMbodhane 'zatrAnazau' iti prakriyAsUtreNa saMbodhane zatapratyayaH / tathA ca 'gatistayoreSa janastamardayan' iti naiSadhe saMbodhanaM padaM vRttI vyAkhyAtamasti / kiMbhUtaH / jagatAM vizveSAM trayInAM khargapAtAlabhUmInAM janAnAmetAvatA surAsuradAnavamAnavAnAM samIhitaM sanamAmabhilaSitam / kiMvat / tridazasAlavadyA kalpadrumaH sarveSAM samIhitaM pUrayati // jayollAsatakavalAmalatamAtmadoMdarA nubimbitajagatrayAkhilapadArthasArtha prabho / jaya tribhuvanAdbhutAtizayapadminIsadmanA vinidravanavIrudhA viTapivatsamAliGgita // 104 / / he prabho svAmin , he ullasitamAvaraNApagamAtprakaTIbhAvaM prAptaM yatkevalaM lokaalokprkaashnprgunnpshcmjnyaanm| 'kevalaM tvekakRtnayoH / niNIMte kuhane jJAne' ityanekArthaH / tadevAmalatamaH atizayena vizuddho ya Atmadarzo darpaNastasyodare madhye anubimbitA pratibimbayuktA jAtAH saMkrAnta nAgalokakharlokabhUlokAnAM trayasyAkhilAH samastAH padArthAyAvadvastUni teSAM sArthAH samUhA yasya tasya saMbodhane tvaM jaya / he samAliGgita samyaprakAreNa kRtAzleSaka, yA tribhuvane trailokye'pi adbhutAzcaryakAriNI atizayarUpA khAbhAvikA AjanmajAtAzcatvArastathA karmaNAM ghAtAjAtA ekAdaza tathA devanirmitA Page #894 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 16 sargaH] hIrasaubhAgyam / (33 ekonaviMzatiH evaM catustriMzattadatizayarUpA padminIsadmA padmavAsA lakSmIH / padminyAM kamale sadma gRhaM yasyAH sA / etaavtaa| 'zrIhariptiyA / padmavAsA' iti haimyAm / tathA 'padminI yossidntre| abje'bjinyAM sarasyAM ca' itynekaarthH| tyaa| kiMvat / viTapivat / yathA viTapI pAdapaH vinidrayA vikasitayA vanavIrudhA vipinavallayA samAliGgayate // jaya prakaTayanpatho ravirivAtha mabhaMstamaH ___ kudRgbhiriva kauzikairjagati dunirIkSyaH punaH / gajendra iva vajriNaH sphuradakhaNDazauNDIrimA mRgAririva nirbhayaH paribhavankuraGgAnpunaH // 105 // he RSabha, tvaM ciraM jaya / kiM kurvan tvm| prakaTayan / kAn / patho mArgAn / dharmakarmasaMbandhinaH khrgaapvrgnrkaadikaanvaa|k iva |rviriv bhAkhAniva / yathA bhAskaraH patho bhuvo mArgAn prakAzayati spaSTAn darzayati / atha punaH raviriva tamo'jJAnaM pApaM vA dhvAntaM cmnnirdlyNn| punaH raviriva kauzikaicUMkariva jagati vizve kudRgbhiH kupAkSikaiH duHkhena kaSTena nirIkSituM draSTuM zakyaH / punarvajriNo vAsavasya gajendra iva airAvaNa iva / sphuran sphUrti prApnuvan akhaNDaH paraiH surAsuranarairapratihataH zauNDIrimA parAkramo yasya / punarmugAririva nirbhayo devamanujatiryakRtopasargapariSahAdibhyo bhIvirahitaH / punaH kuraGgaH kumatakudarzanamithyAtvAdiSu raGgo rAgo vAsanA yeSAM tAn / 'raGgaH syAnRttayudruvoH / rAge' ityanekArthaH / mRgAMzca paribhavanmannat // jayAnimiSasAnumAniva sujAtarUpaH punaH __ prabhaJjanabharaiH kathaMcana na kamprabhAvaM bhajan / sudhAMzuriva bodhayankuvalayaM vilAsargavAM samullasitagaurimA kalitazItalezyaH punaH // 10 // he yumAdideva, tvaM jaya ciraM vijayavAn bhava tribhuvanopakAraM kurvANaH pravartakha / kibhUtaH / animiSANAM devAnAM sAnumAn zaila: sumeruriva suSTu zobhanaM trailokyAtizAyi jAtamutpannaM prAdurbhUtaM vA rUpaM yasya merau tu prakRSTaM jAtarUpaM varNa yasmin / punaH kiMbhUtaH / prakarSeNAtizayena bhajatA upamardanAvyAghAtAdikAriNa upasargAH pratikUladevAdayo vA teSAM bharairgaNaiH kathaMcana kamprabhAvaM kampanazIlatAM kAtaratayA bhanmapariNAmatAM na naiva bhajan / merustu vAtavegaizvAcalitvaM na bhajate cAlayitumazakyaH / punaH sudhAMzuzcandra iva gavAM vilAsaiH paJcatriMzadguNAkalitayojanavistaradvAcAM cAturIbhizcandrikApracAraizca kuvalayaM medinImaNDalaM tatra sthAyukatvena upalakSaNatvAjjagatrayamapi utpalaM ca bodhayan pratibodhaM prApayan pratibodhakalitaM kurvan vikAzayaMzca / punaH kiMbhUtaH / samullasitAM sphUrtimattAM prAptaH caturalocanapuTakapeyatAM prApto vA gaurimeva vikacacampakakAJcanavadvapuHpItimA Page #895 -------------------------------------------------------------------------- ________________ (34 kaavymaalaa| zvetimA ca yasya / 'gauraH zvetapItayoH' ityanekArthaH / punaH kiMbhUtaH / kalitA dhRtA zItalezyA zItalatA ca yena // jaya prazamayanmanobhavabhaTaM mahAbodhiva kudRkkmlkaannonnmdkaannddcnnddaambudH| salIladalitAkhilaprabaladoSadoSAtamaH sphuradvimalakevalAmburuhabandhubimbodayaH // 107 // .. he nAbheya deva, tvaM jaya cirakAlaM jiiyaaH| kiM kurvan / prazamayannighnan / 'projjAsanaM prazamanaM pratighAtanaM vadhaH' iti haimyaam| tathA 'vatsyati zamayati ca damayati ca' iti kriyA.. kalApe hiMsAtheM / kam / manobhavaH kaMdarpaH sa eva bhaTaH vIrastam / kiMvat / mahAbodhivat / yathA buddhaH smarazUraM prazamayAmAsa / 'bodhisattvo mahAvodhaH', tathA 'mAralokaravajit iti haimyaam|dvikmpi / punaH kiMbhUtaH / kudRzaH kupAkSikAH anyadarzanina eva kamalakAnanAni padmavanakhaNDAni teSu unaman sADambarIbhavan jalabhareNa bhavan vA mahIM spRzanvA akANDe aprastAve prAvRSaM vinaiva caNDaH kaThinaH muzalapramANajaladhArAvarSI ambudo meghaH / 'bAlAtapamivAbjAnAmakAlajaladodayaH' iti raghau / 'nidrANaprakajasarasi jaladAnehasi' iti campUkathAyAm / punaH kiMbhUtaH / salIla lIlAsahitaM yathA syAttathA prayAsa vinaiva dalitAni vidhvastAni cUrNIkRtAni akhilAni samastAnyapi prabandhaprasavAni aSTAdazasaMkhyAkAH prabalA anukUlabalatvAtparairmohamUDhatayA kAtarIbhUtairanyairbhartumazakyA doSA dAnAntarAya-lAbhAntarAya-vIryAntarAya-bhogAntarAya-upabhogAntarAya-hAsya-ratiarati-bhaya-jugupsA-zoka-kAma-mithyAtva-ajJAna-nidrA-aviravi-rAga-dveSarUpA apaguNA eva doSAtamAMsi nizAndhakArANi taiH kRtvA sphurandIpyamAno vimalo himAmbudApagamAdvizadaH kevalamananyApekSaM lokAlokaprakAzakArakamanuttaraM paJcamajJAnaM tadevAmburuhabandhoH kamalasuhRdo dinakarasya bimbodayaH prAdurbhAvo yasya // jayAmRtavibhUtibhAgyana ivAtidhIradhvani__niraJjanatayodito jalajavadvizuddhAzayaH / sudhArasa iva prabho sakalajantujIvAtuko bhakAdbhavabhRto'mbudhe gati potavattArayan // 108 // he mArudevadeva, tvaM jaya / tvaM kiMbhUtaH / dhana iva meghavat amRtaM niHzreyasaM salilaM ca tasya tena vA vibhUtiM saMpatti zobhA vA bhajatIti / ciNpratyaye bhAk / tathA a. tizayena sarvebhyazcarAcarebhyo'bhyadhikatayA dhIro dezanAsamaye gambhIro vA dhvanirvAgvilAso garjitaM garjAravo yasya / punaH kiMbhUtaH / jalajavat zaGkha ivaM / 'tataH priyopAttarase'dharoSTe nivezya dadhmau jalajaM kumAraH' iti raghuvaMze / nirgatamaJjanaM rAgadveSopalepo Page #896 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 16 sargaH] hIrasaubhAgyam / rajovaguNThanaM vA yasmAdyasya vA tattvenoditaH kathitaH prAdurbhUto vA / punaH kiMbhUtaH / jalajavat zaGkhavatrirekha iva vizuddho niSpApo nirmalazca Azayo mano madhyaM ca yasya sH| punaH kiMbhUtaH / sudhArasaH pIyUSamiva sakalAnAM tribhuvanabhavanodaravartinAM jantUnAM prANinAM jIvAtuko jIvanauSadham / puna: kiMbhUtaH / jagati vizve bhavabhRto bhavikajIvAn bhavAtsaMsArAttArayan saMsAraparapAravartimuktinagarI prApayan / kiMvat / potavat / yathA poto yAnapatramambudheH samudramadhyAjanAn sAMyAtrikalokAnistArayati // jayeza iva kAlabhicchritazivazca mRtyuMjayo vahanniravalambatAM gaganavatpadaM jyotiSAm / .. yugAdisamaye punarjagadazeSasRSTiM sRja nsarojatanujanmavatkalamarAlalIlAgatiH // 109 // he surabhInandanaketana jina, tvaM jaya sarvebhyo'pyutkRSTatayA pravartakha / tvaM kiMbhUtaH / kAlabhit kAlaM kaliyugaM bhinattIti / kippratyaye / punaH kiMbhUtaH / zritaM zivaM kalyANaM mahAnandazca / punaH kiMbhUtaH / mRtyuM maraNaM jayatIti jarAmaraNarahitatvAtsiddhatvAcca / ka iva / Iza iva / yathA zaMbhurapi kAlanAmAnaM dAnadaM bhinattIti / tathA zritA ardhAGgIkRtA zivA pArvatI yena / tathA mRtyuMjayanAma loke anAdyantatvAt vartate / punaH kiM kurvan / gaganavadAkAzavat nirgataH avalamba AdhAra Azrayo vA yasmAttasya bhAvastattAM vahandhArayan / punajyotiSAM tejasAM pRSTavarti bhAmaNDalabhAvAdrahanakSatratArakANAM ca padaM sthAnam / punaH kiM kurvan / sRjan vidadhat / kAm / jagadazeSasRSTiM jagatAM bhuvanajanAnAmazeSAM samastAM kulazilpazikSakAdikAM sargaracanAm / k| yugasyAdI sarvalaukikavyavahAraprakaTIkaraNaprathamasamaye / punaH kiMbhUtaH / kalo manojJo yo marAlo rAjahaMsastadvallIlayA mantharatvena na tvautsukyena tvaritatayA vA cApalyena vA gatirgamanaM yasya / kiMvat / sarojatanujanmavat / yathA padmAGgajanmA vidhAtA / 'padmanandanasutAriraMsutA' iti naiSadhe / yugAnAM kRtadvAparatretAkalinAmnAM kAlavizeSANAmAdisamaye jagatAM surAsuranaranAraka.. tirazcAM samagrAM gRhAhanaganagarAdikAM sRSTiM sRjati sma / kalamarAlena kRtvA krIDayA gamanaM yasya haMsavAhanatvAt // zaratsamayapaGkajAkara iva prasannAzayaH kuzezayapalAzavannirupalepabhAvaM bhajan / pramadvarapadaM dadhanna ca kadApi bhAruNDava. dvizeSaka ivAlikaM vimalabhUdharaM bhUSayan // 110 // he vRSabhadhvaja jinendra, tvaM jayeti saMbandhaH / tvaM kiMbhUtaH / zaratsamayo jalavAhavirAmakAlastasya tasminvA yaH paGkajAkarastaTAkaH tadvatprasanaH prasAdopetaH accho'nA. Page #897 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 836 kaavymaalaa| vila Azayo hRdayaM madhyaM yasya / punaH kiM kurvan / kuzezayaM kamalaM tasya palAzaM patraM tadiva nirgata upalepa: saMsArAbhiSvaGgaH limpanaM ca yasmAttasya bhAvastattAm / nirlepatAmityarthaH / bhajannAzrayan / ca punaH kadApi kasminnapi samaye bhAruNDavadbhAruNDapakSIva pra. madvarapadaM pramAdasthAnam / pramattatAmityarthaH / 'janaiva dadhat mA bhUH kvApi pramadvaraH' iti pANDavacaritre / punaH kiMbhUtaH / vimalabhUdharaM zatrujayazailaM bhUSayanalaMkurvan / ka iva / vizeSaka iva / yathA tilako lalATaM bhUSayati // iti hIrasUrikRtA RSabhadevastutiH // ityabhiSTutya sUrIzvaraH zrIjinaM bhAlavinyastahastadvayAmbhoruhaH / iSyazAkhI phalApterivAmodavAnprANamadbhUtalAlambimaulisthalaH // 111 // bhUtalaM pRthvIpIThamAlambate ityevaMzIlaM maulisthalaM mastakaM yasya tAdRzaH san sUrI.. zvaro hIravijayasUrivAsavaH zrIjinamRSabhadevaM prANamatpraNanAma namaskaroti sma / kiM kRtvA / bhAle lalATe vinyastaM sthApitaM hastayordvayaM karayoryugalamevAmbhoruhaM kamalaM yena . tAdRzaH san iti pUrvokakAvyairabhiSTraya stutiM kRtvA / kiMbhUtaH sUriH / phalApteH zrIzamuMjayayAtrARSabhadevadarzanAdirUpaphalasya prApteH sakAzAdAmodavAn paramAnandakandakandalitahRdayaH / ka iva / iSyazAkhIva / yathA vasantatarbhUtale medinImaNDale milanyo mastakasya zikharasya zAkhA yasya tAdRzaH phalAnAmupalakSaNAtpallavapatrakusumAnAM ca lAbhAdAmodavAnparimalakalitaH prakarSeNa namati // nivavRte pramadendirayAnvitaH sa jinagarbhagRhAntaratastataH / caturikodarato'bhinavoDhayA vara ivAmRtadIdhitivaktrayA // 112 // tato jinastutinutikaraNAnantaraM sa sUrirjinasya RSabhadevasya yo, garbhagRho garbhAgArastasyAntarato madhyAnnivavRte nivRttaH pazcAdvavale / 'nivavRte sa mahArNavarodhasaH' iti raghau / bahirAjagAmetyarthaH / kiMlakSaNaH / pramadendirayA pramodalakSmyA anvito yuktaH / ka iva / vara iva / yathA varayitA pariNetA abhinavoDhayA tAtkAlikaMpari. NItayA amRtadIdhitivaktrayA candramukhyA AhlAdakRdvadanayA sahitaH / caturikodarataH 'caurI' iti prasiddhAyA madhyataH garbhAnivartate bahirAgacchati // zAMbhavAdvahirupetya sadmanaH parSado vasumatIpateriva / / dvAri dhIsakha iva pravezane dharmakRtyavidhaye sa AsitaH // 113 // sa hIrasUriH dvAri prAsAdadvAra deze Asita upaviSTaH / kasmai / dhANi dharmasaMvandhIni dIkSopasthApanAvratoccArAdIni kRtyAni kAryANi teSAM vidhiH zAstroktaprakAreNa karaNaM tadartham / ka iva / yathA sacivaH pradhAnaH dhANAM nyAyavyavahAropalakSitakAryANAM rAjaprajAsaMbandhinA vidhaye pravezane Asito bhavati / kiM kRtvA / zAMbhavAttIrthakarasaMbandhinaH sadmanaH mandirAbahirvAhyapradeze upetyAgatya / kasyA iva / parSada iva / yathA dhIsakho vasumatIpateH parSadaH sabhAyA bahiretya siMhadvAre rAjaprajAkAryArthamupavizati // Page #898 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 16 sargaH] hIrasaubhAgyam / 837 adIkSayattatra sa kAMzcidibhyatanUbhavAngautamavadgaNIndraH / kAMzcitkakuzreSThimukhAGgamAjasturyavratoccAramakArayacca // 114 // tatra prAsAdadvAre gaNinAmanUcAnAnAnindraH puraMdaraH gaNanAyako vA kAMzcidibhyatanUbhavAn vyavahArinandanAnadIkSayatprAvAjayaddIkSAM dadAti sma / kiMvat / gautamavat / yathA gautamakhAmI ibhyAdyaGgajAn dIkSayati sma / punaH kAMzcit aNahillapATakapattanasatkakunAma zreSThI pramukho mukhyo yeSAM tAdRzAnaGgabhAjo bhavyAsturyavrataM brahmacarya tasyocAra pratyAkhyAnamakArayat brahmacaryamuccArayati sma // puNDarIkAntikasthAsurathoddizya vazIva saH / zrIzajayamAhAtmyaM vRSAGkavadabhASata // 115 // atha dIkSAdAnAnantaraM puNDarIkanAmA RSabhadevaprathamabhRttanmUrterantike samIpe taddevakulikAmAgatya tatpArzve eva sthAsnustiSThatIti evaMzIla etAvatA mUlaprAsAdadvArAdutthAya puNDarIkamUrteH pAyeM AgayopaviSTa ityarthaH / tAdRzo vazI jitendriyaH sUriviMzo yAtrikalokAnuddizya zrIzajayamAhAtmyaM vimalAcalamahimAnamabhASata kathayati sma / kiMvat / vRSAGkavat / yathA RSabhadevaH pUrva siddhazailamAhAtmyaM bhASate sma // . yattIrthe'nyatra zuddhAdhyavasitivizadadhyAnataH pUrvakoTyA prANI badhnAti puNyaM bhavati bhavabhRtAM tatkSaNenApyamuSmin / bhetavyaM pAtakebhyo bhuvi na bhavijanairbhedyanirbhedadakSe . zmAbhRtyasmizaraNye punarahimarucIvAndhakArotkarebhyaH // 116 // anyatra aparasmistIrthe zuddhA niSpApA yA adhyavasitiradhyavasAyaH zubhapariNAmastena kRtvA yadvizadaM zulkadhyAnaM tasmAtsaptativarSakoTilakSaSaTpazcAzatkoTisahasravarSamAnapU. rvANAM koTyA zatalakSaiH kRtvA yatpuNyaM zubhakarma prANI badhnAti janturupArjayati tatpuNyaM tAvatpramANaM sukRtamamuSmin zatrujaye tatkSaNAtsa eva kSaNastatkSaNastasmAt / tatkAla evetyarthaH / aSTAdazanimeSairekA kASThA, dvAbhyAM kASTAbhyAmeko lavaH, paJcadazabhirlavairekA kalA, dvAbhyAM kalAbhyAmeko lezaH, paJcadazabhilezairekaH kSaNaH, SaDbhiH kSaNairekA ghaTikA, dvAbhyAM ghaTikAbhyAM muhUrtam , ityAdikAlamAnam / bhavabhRtAM bhavinAM bhavati jAyate / punarbhuvi pRthivyAM zaraNAgatavajrapaJjare asmin zatrujayanAmni parvate pRthvIpatau ca sati bhavijanairbhavikalokairanantaduHkhadAtRtvAdvairibhUtebhyaH pAtakebhyaH kathaMcitpramAdAtpApAni kRtvA na naiva bhetavyaM na bhayamAneyam / kiMbhUte / bhedyAni bhettuM yogyAni duHkarmANi teSAM nibheMde ghAtane nivAraNe dakSe nipuNe / yadukaM zatrujayamAhAtmye-'na bhetavyaM pAtakebhyaH pramAdibhiH / zrayatAmekavelaM zrIsiddhakSetrakathAnakam // ' kasminniva / ahimarucIva / yathA abhyudite sahasrakiraNe andhakArANAM dhvAntAnAM bhayaM nAnIyate / himAdanyA a. Page #899 -------------------------------------------------------------------------- ________________ (38 kaavymaalaa| himA uSNA ruca: kiraNA yasya / yaduktaM mAghe-'udayamahimaradimaryAti zItAMzurastaM kumudavanamapani zrImadambhojakhaNDam / tyajati madamulUkaH prItimAMzcakravAko hatavidhi. lalitAnAM hI duranto vipAkaH // ' arhaddezanavezmanIva satataM saMtyajyate'sminmithaH pArIndradviradAdijanminivahairAjanmavidveSitA / rAjye nItimataH kSiteradhipateAtA ivorvIspRzAM ___ sarve santyakutobhayA yadacalotsaGge punaH sthAyukAH // 117 // bho bhavyAH, asmin zatrujaye satataM nirantaraM pArIndradviradAdibhiH siNhhstiprmukhaiH| AdizabdAdyAghradhenucitramRgamArjAramUSakamayUranAgAdyaiH |anyairpi bahubhiraGgibhiH prANigaNairmiyaH parasparaM janma maryAdIkRtyAjanma avatAramutpattimArabhya / maraNAntaM yAvadityarthaH / Ajanmano vidveSitA vairibhAvaH saMtyajyate mucyate / kasminniva / aIddezanavezmanIva / yathA jinendrasamavasaraNe sarvaiH prANibhirmitho vairaM saMtyajyate / yaduktam-'sAraGgI siMhazAvaM spRzati sutadhiyA nandinI vyAghrapotaM mArjArI haMsabAlaM praNayaparavazA kekikAntA bhujaGgam / vairANyAjanmajAtAnyapi galitamadA jantavo'nye tyajanti dhitvAzyAmyaikarUDhaprazamitakaluSaM yoginaM kssiinnmohm||' punaryadacalotsaGge yasya zatrujayasya parvatasyotsaGge koDe sthAyukA vasanazIlAH sarve khaparajAtIyAH prANinaH na vidyate kuta. zcitkrasmAJcanApi bhayaM yeSAM te akutobhayA nirbhIkA ajJAtabhayAhvAnAH santi vidyante / kasminniva / rAjya iva / yathA nItimato nyAyavataH kSiteradhipate rAjJo rAjye uauMspRzAM mAnavAnAM vAtAH samUhA akutobhayA bhavanti // . svrnnodyaarbudbrhmgiryaadyssttshtonmitaiH| sutairivottuGgazRGgaiH paritaH parivAritaH // 118 // yaH zrIzatrujayaparvataH uttuGgagaganAvagAhibhiH zRGgaiH zikharaiH paritaH sarvatazcaturdikSu ca parivAraH paricchedaH saMjAto'syeti parivAritaH / paricArayukto jAtaM ityarthaH / kiM. bhUtaiH zRGgaiH / varNagiriH-udayagiriH arbudagiriH-brahmagiriH ete catvAraH zailA Adau prathamaM yasya tAdRzena aSTAbhiradhikena zatena unmitaiH pramANIkRtaiH / utprekSyate-uccaiH zirobhiH atha vA utprAbalyena tuGgebhyo'pi mahadbhayo'pi tuGgairmahadbhiH / 'taM mAnatuGgamavazA samupaiti lakSmIH ' iti bhaktAmarastave / mAnena tuGgo mahAn iti mAnatuGgaH / sute. nandanairiva parivArakalitaH // tIrthamAste na vizve'pyadaHsaMnibhaM vizvakaSeti rekhA kimeSA kRtA / / svargiNAM nimagAvatpunAnA janAnyatra zatrujaye bhAti kllolinii||119|| yatra zatrujaye zaile zatrujayanAmnI kallolinI bhAti nadI zobhate / kiM kurvANA / Page #900 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 16 sargaH] hIrasaubhAgyam / 839 janAn bhavikalokAn punAnA pavitrIkurvANA / kiMvat / nimnagAvat / yathA khargiNAM devAnAM nimnagA gaGgA parazAsanalokaprasiddhayA lokAnpunIte / utprekSyate-trailokye'pi vizvatraye'pi adaHsaMnibham asya vimalAdeH saMnibhaM tulyamanyattIrtha nAste lokAn jagajanAniti vaktuM vA vizvakartA jagatsaSTikArakeNa vidhinA eSA pratyakSalakSyA zatrujayA nadI kimu rekhA kRtA vihiteva // kevalajJAnitIrthezatIrthe purA nAtranirmitsayezAnajambhadviSA / . siddhasindhormudAnAyi yasminnasau jahuneva pravAho nage'STApade // 120 // purA pUrva gatacaturviMzatyAstRtIyArakasyAdisamaye kevalajJAninAmA prathamatIrthakarastasya tIrthe zAsane vArake vA tasmin jite vidyamAne vA yasmin zatrujayanAnni nage girI prathamasthApitaprAsAde snAtranirmitsayA arthAtkevalajJAnitIrthakunmUrtereva nAtrasya kartumicchayA IzAnanAnA dvitIyapade lokanAyakena jambhadviSA indreNa siddhasindhorvetALyazailAntavartinyA gaGgAyA madhyAdasau zatrujayAbhidhAnA sindhurA nAyatA AnItA vA ityeSA kathA zatrujayamAhAtmye'stIti / keneva / ja(neva / yathA sagaracakriNaH SaSTisahasrasuteSu jyeSThena nandanena aSTApadAbhidhAne nage bhUdhare arthAtkAJcanaprAsAdamaNimayapratimArakSAkRte / daNDaratnakAritasahasrayojanodvedhakailAzazailaparitaH khAtikAkhAtapUraNArthamityarthaH / siMddhasindhoH saMnidhivartimandAkinyA eva pravAho daNDaratnenaiva pAnIyo'tha AnAyi ityeSAmapi kathA zatrujayamAhAtmye evAste // rasakUpIdivyauSadhIsuvarNamaNiratnabhUmireSa giriH / ziva iva sakalAH siddhIH punardadhAnaH zriyaM zrayate // 121 // . eSa zatrujayAkhyo giriH parvataH zriyamadvaitavaibhavatvena zobhA zrayate dhatte / kiMbhUtaH / rasaMkUpInAM lohatAmrAdInAM hemavidhAyakai rasaiH paripUrNAnAM laghukUpAnAM tathA divyAnAM devAdhiSThAtRtvena mahAprabhAvANAmauSadhInAM suvarNarajatakArakASThamahAbhayastambhakarogavinAzakanidhidravyAdidarzakAkhilakAmitakArakAdInAM vividhajaTikAnAM suvarNAnAmupalakSaNAdrUpyatrapusIsakatAmralohAdInAM maNInAM candrakAntAdInAM ratnAnAM karketanapramukhANAM bhUmirAtkha dikhanInAmutpattisthAnam / punaH kiM kurvANaH / sakalAH sarvajAtIyAH siddhIrdadhAno dhArayan dhatte / dhAraNaM tu yuktameva / yataH khasmin khasya vA yadbhavati tatparasmai dIyate paraM khasminneva yanna bhavati tatparasmai kuto dIyate / asau tu ekatAno bhavanmAnasAnizakhArAdhakAnAmaihikAmuSmikAH sarvAH siddhIH pradatte / ka iva dhatte / ziva iva / yathA Izvaro'khilA laghimA-vazitA-IzitA-prAkAmyaM mahimA-aNimA-yatrakAmAvasAyasAthitvaM-prAptiH ityaSTasiddhIrdadhAti // sUryodyAnaM surendordizi vipinamiva svaHsadAM bhAti yasmi nkhargodyAnaM tvapAcyAM dizi girikamalAnIlacelaM kimetat / Page #901 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 840 kaavymaalaa| candrodyAnaM pratIcyA vividhasumabharairbhUSitaM bhUSaNaiH kiM lakSmIlIlAvilAsaM dhanadadizi punaH kiM tadIyaM nikuJjam // 122 // yasmin zatrujaye surendorindrasya dizi pUrvasyAM sUryodyAnaM bhAti / utprekSyate-sva:sadAM devAnAM vipinaM kAnanaM nandanavanamiva / punaH apAcyA dakSiNasyAM dizi khodyAnaM rAjate / utprekSyate-girikamalAyA vimalAcalalakSmyAH nIlaM marakatacchavi celaM vastramiva / punaH pratIcyA pazcimAyAM dizi candrodyAnaM bhrAjate / kiMbhUtam / vividhAni nAnAprakArANi raktapItanIlakRSNazvetAdivarNAni sumAni puSpANi teSAM bharaiH samUhairbhUSitaM zobhitam / utprekSyate-kiMbhUtaiH / bhUSaNairAbharaNairivAlaMkRtam / punardhanadadizi uttarasyAM lakSmIlIlAvilAsaM nAma vanaM zobhate / utprekSyate tadIyamuttara dikpaterdhanadasya saMbandhi nikuJjamudyAnaM caitrarathaM vanamiva / 'vimAnaM puSpakaM caitrarathaM vanaM purI prabhA' iti haimyAm / nikuJjazabdaH punapuMsakaliGgayoH / idaM varNanamapre'pi procyamAnaM zazuMjayamAhAtmyAdito jJeyam / adhunA tu teSAmalakSyatveneti // rAkAmRgAGkA iva yatra padmAkarA ramAM kAMcana cinvate sma / kuNDAnyakhaNDAnyapi nAgagehAtpIyUSakuNDAni kimuddhatAni // 123 // yatra zatrujaye rAkANAM yaH supUrNaH SoDazakalAkalitazcandro bhavet / 'rAkA pUrNe nizAkare' iti haimyAm / pUrNimAsInAM mRgAGkAzcandrA ivAmRtapUritAH padmAkarAstaTAkAH kAMcana vacanaviSayAtItAM ramAM lakSmI cinvate puSNanti / punaryatra girau akhaNDAni a. bhanAni akSatAni kuNDAni hRdabhedA jalAzayavizeSAH zobhante / utprekSyate-nAgagehAtpAtAlAduddhRtAni gRhItvA AnItAni kiM pIyUSakuNDAni amRtakuNDAnIva / pAtAle hi nava sudhAkuNDAni santi / yaduktaM paJcamIstutau-yAtvA devAdhidevAgamadazamasudhAkuNDamAnandahetuH' ityAgamarUpaM dazamaM sudhaakunnddm| tathA naiSadhavRttau-'kSitiM phaNAmaNDale rakSanti dhArayantIti kSitirakSiNo nAgAH / yathA yatkathAzravaNAt pUrva phaNiprabhR. tayo navasudhAnAM kuNDAnAM rakSitA kuNDAni nAmRtaro'bhUvaMstathA rakSayanti' iti // kalitalalitaraGgattuGgatAraGgasaGgI miladalikulakelIsmeradambhojapuJjaH / zriyamayati taTAkazcillaNAkhyo'tra nandI sara iva danujArizreNiAbhaH sevyamAnam // 124 // atra zatrujayazaile cillaNa iti AkhyA nAma yasya tAdRzaH taTAkaH zriyaM zobhAma: yati gacchati / prApnotItyarthaH / kiMbhUtaH / kalitaM lalitaM gamanAgamanAdivilAso yaistAdRzAH tathA raGgantazcalantastuGgA uccastarA gaganAvagAhinastAraGgAH kallolasamUhAH / atra samUhArthe'NapratyayaH / tathA 'vAraMvAraM tAratarakharanirjitagagAtAraGgAm' iti padmasundarakR. Page #902 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 16 sargaH] hIrasaubhAgyam / tabhAratIstotre / teSAM saGgo'styasyAsminvA / punaH kiMbhUtaH / milanto makaranda. pAnArtha lolupatayA Agatya ekatrAvasthitiM kurvanto ye alino bhramarAsteSAM kulaM sajAtIyavRndAni / 'kulaM teSAM sajAtInAm' iti haimyAm / teSAM kelI kIDA yatra tAdRzaH smeranvikAzaM prApnuvan / 'meradambhojakhaNDAbhiH' iti pANDavacaritre / ambhojAnAM kamalAnAM puo vrajo yatra / utprekSyate-nandIsara iva / yathA pUrvokkavizeSaNaviziSTamindrasarovara zriyaM zrayati / etadvayamapi kiMbhUtam / danujAnAM dAnavAnAmarayo vairiNo devAsteSAM zreNibhi|raNIbhiH sevyamAnam / mokSArtha krIDAthai ca cillaNanandIsarasorvizeSaNam // kvaciduparikapardiprAksaraH pAlizAli __ smitazikharizikhAgrasthAyukAnekapakSi / vilasati vimalAdrau khAM jaDAdhArabhAvA * bhyuditajagadakIrti hantumetya sthitaM kim // 125 // vimalAdrau zatrujayazaile kvacitkutrApi sthAnake upari adhityakApradeze kapardi iti zabdaH prAk pUrva yasya tAdRzaM saro vilasati zobhate / kiMbhUtam / pAlau setI jalavAraNake zAlante zobhante ityevaMzIlAH, tathA smitA vikasitAH kusumitAzca ye zikhariNaH pAdapAsteSAM zikhAnA zAkhAnAmagreSu uparitanapradezeSu sthAyukA vasanazIlAstiSThantIyevaMzIlA upaviSTA aneke vividhajAtIya:. pakSiNo vihaMgamA yatra tat / utprekSyatekhAM khakIyAM DalayoraikyAdbhAvapradhAnanirdezAcca jalAdhAratvena atha vA bhAvapradhAnatvena vinA jaDAnAmAdhAratvenAbhyuditAM prakaTIbhUtAmutpannAM vA jagati vizve akIrtimapayazo hantuM kiM nivArayitumivaityAgatya sthitam / / sphuTamiva ghaTitAnAM vedhasA sphATikAnAM kvacana khanirapUrvA taNDulAnAM vibhAti / udayati kila dRSTeH sAdimAtuH purastA diva zatadhRtiputryAH kesarAGkararAjI // 126 // zatrujaye kvacana bahiHprAkArapratolIpravezAnantarameva puro bhUmau sphATikAnAM sphaTikopalamayAnAM taNDulAnAM cokSAnAmapUrvA asAdhAraNA khanirAkaro vibhAti / utprekSyatevedhasA sRSTikartA ghaTitAnAmiva niSpAditAnAmiva / katham / sphuTaM prakaTaM yathA syaatthaa| kileti zrUyate nizcitaM vA / yadetaditthameva dRzyate ca / sA cokSakakhanirAdimAtuH yugAdidevajananyA loke'pyAdimAtA devIvizeSA saiva marudevA tasyA dRSTeH purastAdevodayati prAdurbhavati / keva / kesarAGkararAjIva / yathA zatadhRterbrahmaNaH putryA nandinyAH sara 106 Page #903 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 842 kaavymaalaa| khatyA dRSTeragre kuGkumaprarohamaNDalI prAdurbhavati / kAzmIrajanapade sarakhatIdRSTeH puro ghuma. Namudgacchati, anyatra kusumbhaka iti zrUyate'dyApi // hRdabhilaSitasiddhI raihikAmuSmikAdyA strijagati dadato me ke puro yUyamAdhve / iti kimu suravRkSAnaihikArthAndadAnAM stRNayati khagarAvairyadvaTaH siddhanAmA // 127 // .. siddha iti nAma yasya tAdRzo yo vaTaH nyagrodhaH yasya zatrujayasya vaTo yadvaTaH plkssH| 'siddhavaDa' iti prsiddhH| sa khagAnAM pakSiNAM rAvairvirutaiH iha loke bhavA aihikAste ca te arthA abhilASAstAndadAnAnpUrayataH suravRkSAn kalpadrumAn tRNayati tRNaprAyAn kurute / avagaNayatItyarthaH / utprekSyate-iti hetoH kimu / iti kim / trijagati trailo.. kye'pi / tribhuvanajanAnAmityarthaH / aihikA ihalokasaMvandhinI: AmuSmikAH paralokasaMbandhinIH hRdabhilaSitA hRdayena manasA kAmitAH siddhIrdadato yacchato me mama puro'gre bhoH kalpavRkSAH yUyaM ke varAkA Adhve vartadhve / akiMcitkaratvena na ke'pItyarthaH // yasminnityamazApi pAtrasalilakSepAtkrudhA sAdhunA , ___ kAkaH ko'pi kadApi mAstviha nage jAtapravezaH kvacit / mAtaGgo mahatAmivaukasi tatastatrApyabhUdakSayaM sthAne tadvacasAmbu padmanadavadvizvaikamAhAtmyabhRt // 128 // yasminnage vimalAdrau pAtrAnAlikerAmatrAt 'ulaSo' iti prasiddhAtsalilasya ja. lasya kSepAtkSepaNAllokoktyA DholaNAt krudhA kopena kenApi anirdiSTanAmnA sAdhunA muninA ko'pi vapAtrapAnIyakSepakaH kAkaH ityamamunA prakAreNAzApi shptH| itthaM katham / yadiha nageasmin zatrujaye kvacitkutrApi zailasaMbandhini pradeze sthAnake kadApi kasminnapi prastAve ko'pi kazcidapi khajAtIyaH kAko vAyaso jAto bhUtaH pravezaH samAgamo yasya tAdRzo mA bhUt mAstAm / ko'pi kAko mAtrAgacchatvityarthaH / ka iva / mAtaGga iva / yathA cANDAlo mahatAmuttamajAtIyAnAmokasi gRhe jAtapravezo bhavet / tataH zApadAnAnantaraM madhyaM dinadinakaraprasaratkaranikarapravalatApodbhUtaprabhUtaSAzudhyanmukhopTatAlurasanAtyAkulavAlavRddhAdisaMghajanAtyAbhyarthanotpannAnukampAbhavanmanastayA tadvacasA tasyaiva sAdhogirA tatrApi sthAne tasminneva pAnIyakSepaNapradeze tIrthAtizayaprakaTanArthamakSaya na vidyate kSayo riktIbhAvo yasya tAdRzamambu pAnIyamabhUt jAtaH / adhunApyakSIgameva vAri vartate / 'ulakhAjhola' iti nAnA prasiddhamAste / kiMvat akSINam / padmanadavat / yathA padmahade akSayamambu vartate / kiMbhUtamambu / vizve trailokye'pyekamadvaitaM mAhAtmyaM mahimAnaM vibhIti // Page #904 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 16 sargaH] hIrasaubhAgyam / mahIpAlabhUbhRnmukhANAmivaitannRNAM kuSTakaSTAdinirghAtaniSNam / marullolakallolalIlAyamAnAravindabraja sUryakuNDaM vibhAti // 129 // etatpratyakSaM pArzvavAta sUryakuNDaM vibhAti / kiMbhUtam / marutA vAyuvegena lolA. zvazcalIbhUtA ye kalolAstaraGgAsteSu lIlAyamAno lIlayA Acaran aravindAnAM kama. lAnAM vrajo yatra / punaH kiMbhUtam / nRNAM sarvajanAnAM kuSTAnyaSTAdazajAtIyamahArogavize. pAsteSAM kaSTAni aGgAdigalanAdikRcchrANi tAnyAdau prathamaM yeSAM tAdRzAni zokApatpramukhaduHkhAni teSAM nirghAto mUlocchedanaM tatra niSNaM nipuNam / keSAmiva / mahIpAlabhUbhRtpra. mukhANAmiva / yathA sAdhitApratihatakhaDgAdyanekavidyAsiddhasya svayaMvarapariNItaguNasundarIbhartuH rogAkulye'pi vijitapratipakSakSamAbhRkSasya mahIpAlanAnno rAjJaH kuSTakaSTanirbhedakamAsIttathA pareSAmapIti bodhyam / mahIpAlakathA tu zatrujayamAhAtmye'stIti // puNDarIkAcalo:va mahimaikaniketanam / rAjAdanI vibhAtyeSA muSitAzeSakalmaSA // 130 // eSA pratyakSalakSvA rAjAdanI kSArikA 'rAyaNi' iti prasiddhA vibhAti / kiMbhUtA / muSitAni mUlAducchinnAni azeSANi samastAni kalmaSANi pApAni yyaa| punaH kiMbhUtA / mahimnAM mAhAtmyAnAmekamadvaitaM niketanam / keva / puNDarIkAcalasya zatrujayAderunI bhUmIva // aihikAmuSmikAnalpasaMkalpitAnyaGgabhAjAM sRjantI trilokIbhuvAm / vedhasA svargiNAM gaurapUrveva yA nirmitA rAjate yatra rAjAdanI // 131 // yatra zatrujaye rAjAdanI rAjate / utprekSyate-yA rAjAdanI vedhasA sRSTikartA apUrvAnyAbhyaH kAmadhenubhyo lakSaNairasAdhAraNA gaurdhenuH kAmadughA nirmitA niSpAditA / kiM kurvatI / trilokIbhuvAM jagatritayajanmanAM aGgabhAjAM dehabhAjAM surAsuranarANAM prA. NinAmaihikAni ihalokabhavAni rogApanayanasaMpatkaraNAdimAni AmuSmikANi paralokamavAni vargApavargAdikAni yAnyanalpAni bhUyAMsi / samastAnItyarthaH / saMkalpitAni mana:kAmitAni / manorathAnityarthaH / sRjantI kurvntii| saMpUrayantItyarthaH // varSatyasau zirasi saMghapateH payobhi rjambhArirAjiriva janmamahe jinendoH / muktyaGganAM punariyaM vayasIva raGgA tpuMsAnuSaGgayati saMgamakAmukena // 132 // ___ asau rAjAdanI saMghapateH saMghanAyakasya 'saMghavI' iti lokaprasiddhasya zirasi mastake kSIravattvena payobhiH kSIrairvati / jambhArirAjiriva / yathA janmamahe jananamahotsave Page #905 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| jambhArINAmindrANAM rAjiH zreNIH jinendoH jinacandrasya uttamAGgopari ekakoTiSaSTilakSAmitapaJcaviMzayojanottuGgadvAdazayojanapRthulakalazayojanonmitanAlanirmuktavividhatI. rthodakairvarSati / punariyaM rAjAdanI saMgamakAmukena milanAbhilASukeNa puMsA puruSeNa sArdha muktyaGganAM siddhavadhUmanuSaGgayati saMgama kArayati / keva / vayasIva / yathA priyasakhI saMgamaM kartuM kAztA manobhilaSitena kenacittaruNena samaM tattaruNAGgasaMgamakRte suciramu. tkaNThitAM khAM sakhImanuSaGgayati melayati // saMprAptaH pUrvavArAnnavanavatimitAnAdidevastale'syA statrArcevArcanIyAstyasuranaramarutpuMgavaiH pAdukAsya / prazyatparNAdicUrNairbhuvanatanubhRtAM bhUtavetAlarakSo ___ yakSAdyAzeSadoSAnapaharati punaryA ca rogAnsudheva // 133 // : asyA rAjAdanyAstale adhaHpradeze mUlapArzve chAyAyAM vA. navanavatyA mitAnekonazatapramANIkRtAn pUrvavArAn pUrvANAM varSavAsarasaMkhyAkA velA Adidevo vRSabhakhAmI saMprAptaH samavasRtaH / yaduktam-'navanavatipUrvavArAn yasmin samavasarayugAdijinaH / rAjAdanItarutale vimilagirirayaM jayati tIrtham // ' iti pUrvAcAryapraNItastave / punastatra rAjAdanyAstale arceva arhatpratimeva / arcAzabdena pUrvasUribhiH pratimA proktAsti / yathA-'avanitalagatAnAM kRtrimAkRtrimANAM varabhavanagatAnAM divyavaimAnikAnAm / iha manujakRtAnAM devarAjArcitAnAM jinavarabhavanAnAM bhAvato'cI namAmi // ' iti / asyAdidevasya pAdukA padapratimA / padadvandvapratikRtirityarthaH / asti vartate / kiMbhUtA / asurA dAnavA narA mAnavAstathA maruto devAsteSAM puMgavaiH pradhAnairindrAdibhirarcanIyA pUjayituM yogyA pUjitA ca / punarbhazyatAM vayaM nipatatAM bhUpIThe vAtAdinA na tu karAkarSaNAdinA parNAdInAM pallavapuSpapatrakalikAphalazAkhAchallipramukhANAM cUrNaiH kSodaiH kRtvA bhuvanatanubhRtAM jagajjanAnAM bhUtavetAlA devavizeSA rakSAsi rAtriMcarA manuSyAH siddharAkSasAdividyA devajAtIyA vA iti dvidhA yakSA vaTavAsinaste AdyAH prathamA yeSAM te pizAcapretavyantarayoginIzAkinyAdayasteSAmazeSAH samastA doSA upadravAstAn yA apaharati nirNAzayati / ca punaryA rogAn samastAnapyAmayAnapAkaroti / keva / sudheva / yathA pIyUSaM devabhojyaM pItaM sanniHzeSAn gadAnapanayati // zrIvAcaMyamapaJcakoTikalitaH zrIpuNDarIko gaNI caitryAmatra dine mahImiva jayI siddhi mudAsAdhayat / yatkicitkriyate janairiha nage dAnopavAsAdikaM tatsyAttena dine'tra koTiguNitaM dAnaM supAtre yathA // 134 // zrIbhirjJAnadarzanacAritralakSmIbhirvRtA vAcaMyamA mahAmunayasteSAM paJcasaMkhyAkAbhiH ko Page #906 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 16 sargaH ] hIrasaubhAgyam / 845 TibhiH zatalakSAbhiH kalitaH sahitaH / tathA koTizabdo dukhaH strIliGgavA civadAkArAntaH / yaduktam --' kiyatI paJcasahasrI kiyatI lakSA ca koTirapi kIyatI / audAryonatamanasAM ratnavatI vasumatIM kiyatI // ' iti sUkte lakSAzabdaH / tathA liGgAnuzAsane'mAno lakSaM mAne vAcyaM lakSazabdaH strIklIvaliGgayoH lakSaM lakSA ca' iti liGgAnuzAsane / zriyA prathamacakriprathamaputra prathamatIrtha kRtprathamagaNabhRllakSmyA yutaH puNDarIkanAmA gaNI zrIRSabhadevacaturazItigaNabhRtsumukhyo gaNadharaH atra zatruMjayAdrau caitryAm / caitreNa mAsena yuktA paurNamAsI caitrItyucyate / caitrapaurNamAsyAmityarthaH / mudA anantAnandasaMdohameduratayA mokSamasAdhayatsAdhayAmAsa / mukti jagAmetyarthaH / ka iva / jayIva / yathA jayanazIlo rAjA pramodena mahImAsamudrAntamedinIM sAdhayati / tata iha nage zrIzatruMjayaparvate yatkiciddAnopavAsAdikamatra dine asyAM caitryAM pUrNimAyAM janairbhavikalokaiH kriyate vidhIyate / tatsAdhusAdhvIvizrANanopavasanAdikamatra caitra pUrNimAvAsare ekasminnevAhani paJcakoTimunInAM muktigamanakAraNena koTibhiH zatalakSAbhiH guNyate iti koTiguNitaM syAt / kimiva / dAnamiva / yathA supAtre dAnaM koTiguNaM bhavet / yaduktam - ' dAnapAtra - madhamarNamihaikagrAhi koTiguNitaM divi dAyi' iti naiSadhe // zAzvatAdririvAnantasamayasthAyuko'styayam / kAlakramAtpunardhatte zazIvopacayakSayau // 135 // * ayaM zatruMjayAdvirna vidyate kadApyanto'vasAnaM yasya tAvantaM samayaM kAlaM yAvatti - chatItyevaMzIlaH sthAyukaH / ka iva / zAzvatAdririva / yathA anazvaro merupramukhazailaH / jAtivAcitvAdekavacanam / anantaM kAlaM yAvatsthAsnu rAste / paramasmin zatruMjaye eko'yaM vizeSaH / kAlakramAdutsarpiNyavasarpiNI samayaparipAThyA upacayakSaya vRddhi - kSaNabhAva asau dhatte / ka iva / zazIva / yathA candraH zuklakRSNapakSakramAdupacayakSINate dhatte / yathA zazI zukle pakSe vardhate kRSNe ca hIyate, tathA zatruMjayo'pyutsarpiNyAM vRddhiM bhajate avasarpiNyAM kSaNaM kSayamayate / kiM ca yathA kalAvAnkalAmAtramevAvazidhyate tathA vimalAdbhirapi saptahastapramANo muNDakamAno'vaziSyate // tAladhvajaDhaGkAbhidhakadambalauhityaraivatAdyacalAH / vilasanmahimAno'mI yatpratikAyA ivAbhAnti // 136 // amI pratyakSAH saMnidhau nirIkSyamANAH tAladhvajaH, tathA DhaGka ityabhidhA yayostau 'tastAjho DhaMko' iti nAmnA prasiddhI, tathA kadambaH, tathA lauhitya:, tathA raivatya ujjayantaH kolambo lohicco girinAri iti nAmnA lokaprasiddhAH / ete paJcApi parvatA Adau kRtvA yeSAM te acalA: 'TuMka' iti khyAtAH parvatA yatpratikAyA yasya zatruMjayAdreH pratibimbAnIvAbhAnti A sAmastyena zobhante / kiMbhUtAH / vilasan trailokye sphUrtimattAM kalayan mahimA mAhAtmyaM yeSAmete paJcApi girayaH zatruMjayAdrermukhyazikharANi vimalAcalatulya mAhAtmyAni santi // Page #907 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 846 kaavymaalaa| mAhAtmyametamya samagramekaikasyApi zRGgasya kadApi vaktum / prabhurbhavetko'pi tadApta eva tarItumabdheriva vAri potaH // 137 // etasya zatrujayasya ekaikasyApi zRGgasya zikharasya samagraM samastaM mAhAtmyaM mahimAnaM vaktuM kathayitu yadi cetkadApi kasminnapi samaye ko'pi pumAn prabhuH samartho bhavettadA sa AptaH sarvajJa eva nAnyaM sarvajJaM vinA asya mahimAnaM bhASituM ko'pi nAlam / ka iva / pota iva / yathA abdhermahArNavasya vAri pAnIyaM yadi kadAcitko'pi tarItumalaM tadA / sa poto yAnapAtrameva na tArakAdiH / / tadatra prApyate'nalpaM yadvastu kApi nApyate / merau na santyadabhrAH kiM duHprApAH varddhamA marau // 138 // atra zatrujaye tattatprasiddhamaprasiddhaM vA nidhidarzanakRtarajatakanakakAricitrakamohanava- . llIpramukhAnekauSadhIrasakUpikAvarNaratnAkarAdikamanalpaM bahu / pade pade ityarthaH / vastu prApyate labhyate bhAgyavadbhiH / atha vA atra girau vAlavRddhairapi siddhirAsAdyate / ya. duktam-'sarveSAmapi zailAnAmunnato vimalAcala: / yadAroheNa lokAgraM prApyate vAlakairapi // ' iti pUrvasUristave / tatkim / yadvastu anyatrAnyasmin sthAne, mahAyAso'pi kvApi kutrApi nApyate na labhyate / yukto'yamarthaH-ye khardumAH kalpavRkSA marau marusthalyAM duHprApAH / yaduktam-'pAtuM vAJchati cAtakasya rudato netrAmbu yatrAmbudAichAyAmicchati nizchadakSitiruhaH pratyAzayA dhAvatAm / antaYDha jalAzayA zramajalaM netuM nadI kAsati prAptAstaM marunIvRtaM vayamito dUreNa vArANasIm // ' iti marumaNDalalakSaNam / tatra ye durlabhAste kalpazAkhino merau suvarNAcale adabhrA gaNanAtItAH kiM na santi na vidyante api tvasaMkhyA Asate // SaSThaiH saptabhiraSTamASTamayutairyasminkRtairnirjalai stArtIyIkatayA mite keila bhave prApnoti siddhiM sudhIH / yasminnArSabhikAritAM maNimayIM mUrti jinendornama skurvansvarNaguhAgatAmapi bhavedekAvatArI bhave // 139 // kileti pUrvAcAryaparamparayA zrUyate vRhadantheSu ca dRzyate / yasmin zatrujaye tRtIya eva tAtIyIkaH / 'tIyAdIkaNa khArthe vA vaktavyaH' / tasya bhAvastArtIyIkatA tayA taartiiyiiktyaa| yaduktam-'tArtIyIkatayA mito'yamagamattasya prabandhe mahAkAvye cAruNi naiSadhIyacarite so nisargojjvalaH' iti naiSadhe / mite pramANIkRte bhave janmani sudhIdhImAn siddhi mokSa prApnoti / kaiH / paSTarupavAsadvayamAnaiH 'cha?' iti lokaprasiddhaiH / kiMbhUtaiH / saptabhiH saptasaMkhyAMkaH mArtaNDaturagapramANaH / punaH kiNbhuutaiH| aSTamana aSTamanAnA upoSaNatrikeNa 'ahama' saMjJena prasiddhena yuteH sahitaH / punaH kiMbhUtaH / Page #908 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 16 sargaH] hIrasaubhAgyam / 847 kRtairvihitaH / kIdRzaiH kRtaiH / nirjalaiH pAnIyara hitaiH caturvidhAhArapratyAkhyAnarUpaiH / atra ye nirjalAn saptaSaSTAnaSTamaM cASTamaM kurvantIti te tRtIye bhave mokSa yAntItyarthaH / api punaryasmin zatrujaye ArSabhiNA RSabhasyApatyamArSabhirbharatacakravartI tena kAritA vArdhakinA nirmApitAM jinendoH khatAtasya RSabhadevasyaiva mUrti pratimAM namaskurvan pratyakSalakSyIkRtya praNaman san bhave saMsAre eka eva nAparo'vatAro janma asyAstIti ekAvatArI bhavetsyAt / mUrti kiMbhUtAm / maNimayIM ratnakharUpAm / punaH kiMbhUtAm / svarNaguhAgatAm RSabhazikharAtpazcimapradeze varNanAmyAM guhAyAM kaMdarAyAM gatAM prAptAm / AgamiSyanmandakAlavazAllolupalokakRtAzAtanAbhayAdindravacasA sagaracakriNA kharNaguhAyAM svayaM guptIkRtya sthApitAmityarthaH // atrAnantajinA anantamunibhiH siddhA vizuddhAzayA ___ dhyAnairvahnibhirindhanaprakaravannirdahya karmavrajam / siddhakSetramato nigadyata idaM cedIhate mAnasaM siddhiM vastAdeha svayaM vasati sA satsaMgamAkAriNI // 140 // atra zatrujaye zaile na vidyate'nto'vasAnaM yeSAM tAdRzairmunibhiH sAdhubhiH sArdhama. nantAH prAntAtItAH kAlasyAnantyAjinAstIrthakarAH siddhAH mokSa prAptAH / kiMbhUtAH / vizuddho nirmala Azayo'dhyavasAya: pariNAmo yeSAM te / kiM kRtvA / nirdahya nitarAM jvAlayitvA / kam / karmaNAM jJAnAvaraNIya-darzanAvaraNIya-mohanIya-antarAya-vedanIyanAma-gotra-Ayu:-pramukhAnAmanekajAtIyAnAM prAcInAcIrNazubhAzubhapariNatInAM vrajaM samUham / kaiH / dhyAnaiH dharmazukla praNidhAnaiH kRtvA / kiMvat / indhanaprakaravat / yathA vahni. bhirhatAzanaiH kASThakalApo nirdahyate / ataH anantAnantabhedabhinnA nagare gaNaparikalitatIrthakRtAM siddhigamanakAraNAdidamapi tIrtha siddhakSetraM nigadyate kathyate / tato bho bhavyAH, cedyadi vo yuSmAkaM mAnasaM manaH siddhiM samIhate, tattarhi sA siddhiH svayamAtmanaiva iha zatrujaye vasatiM vAsaM vidhatte / kiMbhUtA saa| sadbhiruttamaiH samaM saMgama saMyogamA sAmastyena kAztItyevaMzIlA // iti zatrujayAdimAhAtmyavarNanam // . .... ityadvaitaprabhAvaM vimalazikhariNo bhASamANo viziSya ___ zrImatprAcInasUrIzvara iva bhagavAnaGgabhAjAM samAje / siddhakSetre'vatasthe katicana divasAnki na siddho bhaviSNuH khena zrItIrthabhartuH padaparicaraNAnandasAndro munIndraH // 141 // munIndro hIravijayasUriH katicana kiyatsaMkhyAkAn divasAn yAvatsiddhakSetre zrIza@jayazailopari vimalagirim / 'uttinilau sittuMjo siddhakhittapuMDarIu' iti zatrujayakalpe'bhidhAnAni / avatasthe avasthitiM kRtavAn / vArdhakAtpunaH punazcaDhitumuttarItuM Page #909 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 848 kaavymaalaa| zakyabhAvAttadadhitya kAyAmeva tasthivAnityarthaH / utprekSyate-svenAtmanApi siddhAnAM kSetratvena siddho muktAtmA bhaviSNurna bhavanazIlena api tu kAkUcyA siddho bhavitaiva / atha vA vidyAmatratatrauSadhIvividhasiddhibhiH kRtvA siddhapuruSo bubhUSurna api tu sarvasidvimAn bhavitumicchureva / yadyapi vidyAmantrAdInAM sAdhUnAM prayojanaM nAsti, tathApi kadA. cidapi samayAnusAreNa prayojanamapi bhavet / atha vA pUrvAdiSu sarvasyApi sadbhAvAt jJeyakharUpamapi sarva bhavet / kiMlakSaNo munIndraH / zrIbhitrailokyaizvaryalakSmIbhiH kalitasya tIrthabhartuH RSabhadevasya padayozcaraNayoH paricaraNA upAsanA tayA hetubhUtayA ya / AnandaH paramAhAdastena sAndro meduraH / nigdha ityarthaH / kiMbhUtaH punaH / bhagavAn jagatpUjyaH / punaH kiM kurvANaH / zrImAn sAtizayajJAnAzcaryakRllabdhilakSmIyutaH prAcInaH prAktanaH sUrIzvara ivAGgabhAjAM yAtrikajanAnAM samAje sabhAyAM vimalazikhariNaH / puNDarIkAderiti pUrvavyAvarNitaprakAreNa prabhAvaM mahimAnaM viziSya vizeSaprakAreNa bhASamANaH prakAzayan // yaM prAsUta zivAhvasAdhumaghavA saubhAgyadevI ca yaM zrImatkovidasiMhasIhavimalAntevAsinAmanimam / tadbrAmIkamasevidevavimalavyAvarNite hIrayu- , ksaubhAgyAbhidhahIrasUricarite sargo'bhavatSoDazaH // 142 // paNDitadevavimalagaNiviracite hIrasaubhAgyanAmni mahAkAvye SoDazAnAM saMkhyApUraNaH dviraSTasaMkhyaH sargo'dhikAravizeSaH abhavatsaMjAtaH // iti paNDitasIhavimalagaNiziSyapaNDitadevavimalagaNiviracitAyAM khopajJahIrasaubhAgyanAmamahAkAvyavRttI saMghAgamanacaityaparipATIpUrvakayAtrAkaraNaprAsAdA divarNanazajayamAhAtmyaprakAzano nAma SoDazaH sargaH / tadazaH srgH| . . saptadazaH sargaH / atha vratIndro'bhyudayaM dadhAne bimbe nabhasyambujabAndhavasya / mUrdhA dhRte pUrvadizeva bhadrakumbhe sa nAbheyajinaM nanAma // 1 // atha zatraMjaye yAtrAM kRlA katicidinAnyadhityakAyAmeva sthiteranantaraM so'kabarasAhibhAnanIyo vratIndro hIravijayasUriH kadAcitkasminnapi divase gireruttitIrghaH nAbheyajinaM zrIRSabhatIrthanAthaM nanAma praNamati sma / kasmin sati / nabhasi gaganamaNDale ambujabAndhavasya sUryasya bimbe maNDale abhyudayaM saMmukhAdgamanaM dadhAne bibhrANe sati / prAtaHkAle sUrye'bhyudite satItyarthaH / utprekSyate-pUrvadizA prAcIharitA khamastakena kRlA dhRte adhiropite bhadrakumbhe maGgalakalaze iva // Page #910 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 17 sargaH hIrasaubhAgyam / 849 anyAnananyAM mudamAdadhAnaH punarvyanaMsItsa jinAvanIndrAn / zatrujayAdreriva bhUSaNeSu zeSeSu caityeSu hiraNmayeSu // 2 // punarityaparArthe / yathA RSabhadevaM praNatavAMstathaiva anyAnaparAnapi jinAvanIndrAnaIdvArakAn sa sUriyanaMsIt vizeSeNa namasyati sma / sa kiM kurvANa: / ananyAM na vidyate anyA adhikA aparA asyAH sakAzAdityananyAmasAdhAraNI mudaM prItiM prahlAdamAdadhAnaH kurvANaH / atha vA A sAmastyena manovAkAryadadhAno bibhrANaH / kvacicca kumArasaMbhavAdiSu dharaNArthe'pyAdadhAna iti dRshyte| keSu / jinarAjAn vyanaMsIt / zeSeSu mUlacaityavyatiriktAvaziSTeSu caityeSu prAsAdeSu / kiMbhUteSu caityeSu / hiraNmayeSu kAJcanaraciteSu / utprekSyate-zajayAdevimalAcalasya bhUSaNeSviva suvarNavarNAbharaNeSviva // zatrujayorvIgharasArvabhaumamaulerdadhAno vizadAzayatvam / avAtaranirjaranirjhariNyA iva pravAho mihikAdrizRGgAt // 3 // sa sUriH zatrujayanAnnaH uvadhirANAM sarvaparvatAnAM sArvabhaumasya cakravartinaH maulermstkaat| adhityakAyAH sarvoparitanazikharAdityarthaH / avAtarat uttarati sma / ka iva / pravAha iva / yathA nirjarANAM devAnAM nirjhariNyA nadyA gaGgAyAH pravAhaH payodhArA mihikAdrizRGgAt tuhinAcalazikharAt himamahIdharazRGgAdavatarati / kiMbhUtaH sa pravAhazca / vizadaM vimalaM niSpApamujjvalaM ca AzayaM manomadhyaM ca dadhAno bibhrANaH / himAdvirapyacalacakrI / / alaMkaroti sma sa pAdaliptapuraM puraMdhrIgaNagIyamAnaH / sahasrarazmeriva razmirAzirudIyamAnadvijarAjabimbam // 4 // .. sa hIrasUriH pAdaliptapuraM kathaMcidguruvacanataH zrAvakIbhavanAnantaramavAptagaganAGgaNavi caraNapravaNazaktipradAyipAdalepo'STottarazatabheSajasaMtuSTacetasA vatRtayArAdhitanAgendravi* zrANitavaraprasAdAdhigatasatatAnekajAtIyauSadhIsaMdohamAhAtmyena siddhasahasralakSakoTivedhi kharNarasena nAgArjunayAginA udayadavibhaktizaktivazaMvadIbhavanmAnasena khapAdaliptaguro nA vAsitaM pAdaliptAbhidhAnaM nagaram adhunA tu 'pAlItAguM' iti loke prasiddham alaMkaroti sma bhUSayAmAsa / kiMbhUtam / puraMdhrINAM vividhajanapadAgatAnAM mRgAkSINAm / puraMdhrIzabdo hrakho dIrgho'pyasti / yathA naiSadhe-'akhilapurapuraMdhrInetranIlotpalAni' iti / gaNairvRndaigIyamAnaH gAnagocarIkriyamANaH / ka iva / razmirAziriva / yathA sahasrarazmerdinakarasya kiraNanikaraH udIyamAnamabhyudayaM gacchat dvijarAjabimbaM candra. maNDalamalaMkurute / sahasrakiraNArikaraNagaNamAdAya candro'bhyudayatIti kavisamayaH / 'pupoSa vRddhiM haridazvadIdhiveranupravezAdiva bAlacandramAH' iti raghuvaMze // sa prArthito dvIpajanavrajena khapattanaM pAvayituM vratIndraH / citrAdinA sArathineva kezI vazIzitA zvetavikAbhidhAnam // 5 // 107 Page #911 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 850 kaavymaalaa| sa vratIndro hIrasUriH dvIpajanavajena dvIpabandirasatkasaMghalokanikaraNa khapattanaM sAmAnyato nagarAbhidhAnaM pattanam / yathA haimyAM samuditAnyeva nagaranAmAni-nagarI pU: purIdraGgaM pattanaM puTabhedanam' iti / vizeSatastu 'pattanaM ratnayoniH' iti dvIpAbhidhAnaM nijanagaraM pAvayituM pavitrIkArayituM prArthito yAcitaH / AgRhIta ityarthaH / ka iva / kezIva / yathA citramiti padamAdau dhuri yasya tena citrAdinA sArathinA zrAvastyAM nagaryA rAjakAryArtha gatena tasyaivopadezAt zrAddhIbhUtena citrasArathinA kezInAmA vazIzitA munIndro gaNadharaH zvetavikA ityabhidhAnaM nAma yasya tAdRzaM khapattanaM pAvayituM pAvanaM nirmApayituM prArthitaH / AgRhIta ityarthaH // nizcikya citte'jayapArzvabharturyAtrAM sa shjyvdrtiindrH| kathaMcidapyAgrahamasya mene senezavatso'pi tataH pratasthe // 6 // sa yatIndro hIrasUriH kathaMcinmahatA kaSTena asya dvIpabandirasya saMghasyAgrahaM mene mA. nayati sma / kiM kRtvA / ajayanAmnA dazarathanRpitrA rAjJA sthApitasyAjayanAmnaH aM. dhunA 'adgArA' iti prasiddhasya pArzvabhartuH zrIpArzvanAthasya yAtrAM praNamanaM citte khamanasi nizcikya avazyaM mayA ajayapArzvanAthayAtrA kAryeti nizvayaM kRtvA / kiMvat / zatrujayavat / yathA mayA zatrujayayAtrA kRtA, tathA ajhArApArzvanAthasya mayA yAtrA kartavyeti vizeSaH / api punaH sa sUrirapi senezavatsenApatiriva rAjeva vA tataH pAdaliptapurAtpratasthe dvIpabandiraM prati pracalati sma // iti pAdaliptapurAt dvIpabandiraM prati prasthAnam // tatyakramopasthitayAtrikANAM tadAvalIbhirvavale girIndrAt / ambhodhivelAbhirivopakaNThagiregaMbhIrAravabandhurAbhiH // 7 // sa cAsau prakramazca prastAvastatprakramaH zatrujayAdriyAtrAkaraNasamayaH / 'velA vArAva. vasaraH prastAvaH prakramAntaram' iti haimyAm / tatropasthitAnAmAgatAnAm / 'upasthitA zoNitapAraNA me' iti rghau| tathA 'Agamane gamanArthAH samabhyupAGbhyaH parAH kathitAH / Apatati copatiSThatyupanamati tathopasIdati ca // iti kriyAkalApe / yAtrikANAM zatrujayayAtrAkArakANAmAvalIbhiH zreNIbhistadA hIrasUreIpabandiraM prati prasthAnAvasare girIndrAdvimalAcalAdvavale pazcAdyAdhuTitam / khakhapuraM prati prasthitamityarthaH / kAbhiriva / ambhodhivelAbhiriva / yathA samudrasya pravRddhapayaHkallolamAlAmirupakaNThagireH samIpaparvatAtpazcAdvalitvA gamyate / kiMbhUtaH / gabhIrairmadhurairAravaistaraGgadhvanitairbandhurAbhirmanojJAbhiH yAtrikazreNibhirapi zrIzatrujayAdrihIrasUrimahimaguNaprazaMsAsaMstavanAdigambhIraninAdairabhirAmAbhiH // muhuH prasarpanpathi kaNThapIThaM vibhujya pArIndra ivAluloke / uvAha sauhityamasau na dazai dazai punaH siddhadharAdharaM tam // 8 // Page #912 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 17 sargaH] hIrasaubhAgyam / 851 asau sUriH pathi zrIza@jayazailasaMbandhivartimArge prasarpan pracalan muhurvAraMvAraM kaNThapIThaM galakaMdalaM vibhujya vakrIkRtya / 'girA vibhuri vibhujya kaNTham' iti naiSadhe / Aluloke / arthAdvimalAcalaM vilokayati sm| ka iva / pArIndra iva / yathA kesarI agre gacchan muhuH pazcAtkaNThaM valayitvA vilokate / punaranyArthe asau sUristatraivAlokye. 'pyadvaitatIrthatayA prakhyAtaM pUrvavyAvarNitaM vA siddhadharAdharaM zatrujayAdi darza darza punaH punadRSTvA dRSTvA sauhityaM tRptim / 'tRptiH sauhityamAghrANaH' iti haimyAm / na uvAha na vahate sma na prApa / sarAgaM saraNaraNakaM ca locanAbhyAM sAdaramavalokayanneva tRpti prApnoti sma // SaDbhiH kAvyaiH kriyApadeSu satkhapi sUrenisavikalpAnAmekArthaniSThatayA kulakamevAvadhIyate etAM dharitrI trijagatpavitrIkauM savitrImiva zarmadAtrIm / khajanmabhUmImiva bhUspRzo me moktuM mano notsahate kathaMcit // 9 // __etAM zrIzatrujayasaMbandhinI dharitrI pRthivIM moktuM vihAtuM me mama mano mAnasaM kathaMcitkenApi prakAreNa mahatA kaSTena vA notsahate notsAhaM kurute na pragalbhate / nodyama nirmAtItyarthaH / 'utsAhaH pragalbhatA / abhiyogodyamau prauDhiH' iti haimyAm / imAM bhUmI moktuM na zaknomItyarthaH / kAmiva / khajanmabhUmImiva / yathA bhUspRzo manuSyasya nijajanmasaMbandhinImavanIM tyaktuM ceto nodyacchate / kiMbhUtAM dharitrIm / trijagatAM tAtsyyAttadyapadezAtrailokyalokAnAM pavitrIkI pAvanIkArikAm / punaH kiMbhUtAm / savitrI jananImiva / zarmaNAM niHzeSasukhAnAM dAtrI dAyikAm // kadambalauhityakaDhaGkatAladhvajAdikUTaiH kaTakairivaiSaH / sagarvagandharvagajendragarjeH zrito'sti zatrujayabhUdharendraH // 10 // zrIzatrujayanAmA bhUdharANAM parvatAnAM bhUpAnAmindraH khAmI tribhuvanabhavanapravartamAnasamastaprazastamahAtIrthAdhirAjatvAccakravartitvAcca asti vidyate / sAkSAtprakAreNa dRzyate ityarthaH / kiMbhUtaH / sagarvA advaitagItakalAbhiH pavanAtipAtigativegA. tizayavazena sAhaMkArAH gandharvAH devagAyanAH / gandharvajAtidevavizeSAH varNamaNimaNDitazikharodArakaMdarodaraniSaNNAH khazazimukhIsakhA hAhAdayaH pAravAsurA yaduNAn gAyantItyarthaH / tathA gandharvA vanyavAjinazca yeSu zikhareSu tathA gajendrA gandhahastino bhadrAdijAtigajA vA teSAM garjA baMhitAni sajalajaladadhIragambhIradhvanayo yeSu tAdRzaiH kadambanAmA tathA lauhityAhastathA kaDhaGkAkhyastathA tAladhvajAbhidhAnAH zailAste Adau prathamaM yeSAM tAdRzairaSTottarazatamitaiH kUTaiH zikharaiH zritaH sevitaH / utprekSyate-kaTakaiH sainyairiva zatrujayAbhidhAnaH sArvabhaumo'pi balaiH kalito bhavet / sainyairapi sAbhimAnaH turaGgamagajagoMrjitaiH bhUyate atha vA kaTakairivetyabhidheyam // Page #913 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 852 kAvyamAlA / .... prapUjya puSpaiH kisalaiH phalaizca yo vRkSalakSaiH kssitibhRnmhendrH| upAsyate tyaktumivAtmavAnaspatyaM gatiM valgumivAdhigantum // 11 // yo vimalAbhidhAnaH kSitibhRnmahendraH girirAjaH vRkSANAM dumANAM lakSaiH zatasahasrasaMkhyaiH upAsyate sevyate / kiM kRtvA / prapUjya prakarSeNa bhAvazuddhyA pUjayitvA / kaiH / puSpaiH khakIyakusumaiH / ca punaH kaiH / kisalai: pallavaiH / ca punaH phalaiH AtmIyazasyaiH / khajA. tIyapravAlapatraprasUnaphalairabhyarthetyarthaH / utprekSyate-khavAnaspatyaM nijAM vanaspatitA khakIyatarubhAvam / kASThatvamiti yAvat / tyaktuM vihAtumam / atha punarutprekSyate-valguM manoharA svargAdikAM gatimadhigantuM prApnumiva / 'adhigatya jagatyadhIzvarAdatha mukti puruSottamAttataH' iti naiSadhe / 'adhigatya prApya' iti tdvttii|| ete mithaH prItiparItacittAH siMhebhamukhyA api muktavairAH / tiryagbhave'pi spRhayeva siddheH siddhAcalendra parizIlayanti // 12 // ete pratyakSasUriNA dRggocarIkriyamANAH siMhebhamukhyAH kesarikuJjarAdikAH arthAdvanajIvAH siddhAcalendra parizIlayanti sevante zatrujayaparvatapuraMdaraM tathA siddho mantratatrAdisiddhimAnacalendranAmA ko'pi puruSastamapi siddhayabhilASukAH bhajante / kiNbhuutaaH| mithaH parasparamAjanmapratibaddhamapi muktaM sarvathApi manovAkAyaistyaktaM vairaM virodho yaiH / ata eva punaH kiMbhUtAH / mitho'nyonyaM prItyA snehena parItaM vyAptaM cittaM mano yeSAm / siddhAnAM tapakhinAM ca prabhAvAdidamapi ghaTate / yaduktam-'siMhI sAraGgazAvaM spRzati sutadhiyA dvIpinI tarNakaM gaurmArjArI mUSakArbha ramayati nakulI vyAlabAlaM pramodAt / mAtaGgI kuJjarAri caTakazizumatho patriNI yatra sattvA AjanmadveSiNo'pi pradhati sakhitAM tIrtharAjaprabhAvAt // ' iti / utprekSyate-tiryagbhave'pi tirazcAmapyavatAre janmani siddharmokSasya spRhayA vAJchayeva evamanyApi sevanaM siddheH kAyA // . dhAtrAtra vizvAcalacArimazrIH piNDIkRtaikatra didRksstev| . ityUhamAnena girIndralakSmI samIkSamANena munIzvareNa // 13 // zatrujayorvIdharasaMnidhAne zatrujayA zaivalinI nyabhAli / parAMhasA khaM malinaM vibhAvya putrIva jahnoH pavituM sametA // 14 // munIzvareNa hIrasUriNA zatrujayorvIdharasya vimalAcalasya saMnidhAne samIpapradeze zatrujayA nAnI zaivalinI nadI nyabhAli vilokitA dRssttaa| utprekSyate-parAMhasA samAgatAparapApIyojanasaMgamAjAtapApena malinaM pAtakakaluSIkRtam / yaduktam'mahApAtakakRllokainityanAnavidhAnataH / muktvA pApaM gataiH sthAnaM tadAdi malinAsmya. ham // ' tadupari ca gaGgoktazlokaH-'paradAraparadravyaparadrohaparAGmukhaH / gaGgApyAha kadA. bhyetya mAmayaM pAvayiSyati // ' iti parasamayokAnusAreNa parapAtakAgamanAgaGgAyA api Page #914 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 17 sargaH] hIrasaubhAgyam / 853 mAlinyaM prasiddhamAste taduparIyamutprekSA / khamAtmAnaM vibhAvya dRSTvA / jJAtvetyarthaH / taM pavituM pavitrIkartuM samAgatA jahoH putrI gaGgeva / 'tIrthe toyavyatikarabhave jagukanyAsarayvoH ' iti raghuvaMze / atha vA 'malinIbhaviSNu' iti pAThaH / tatra kalmaSeNa kalu. SIbhavanazIlaM svamAtmIyamAtmAnaM pAvanIkartum / munIzvareNa kiM kurvANena / samIkSamANena vilokmaanen| kAm / girIndralakSmI vanakuNDazikharANAM suSamAm / punaH kiM kurvaannen| itya. munA prakAreNa UhamAnena vitarka kurvatA / iti kim / dhAtrA sRSTikartA atra saurASTramaNDale zatrujayamUladharitryAM vA vizveSAM trayANAM saptAnAM caturdazAnAM vA ekaviMzatisaMkhyAkAnAM vA jagatAm / 'bhuvanAni nivanIyAtrINi saptacaturdaza' iti vAgbhaTAlaMkAre / vRttau ekaviMzatirapi / sarveSAM vA caturdazakoTIbrahmANDAdhipatiH pArvatIpatiH iti prasiddhaH / acalAnAM parvatAnAM cArimazrImanojakhalakSmIH piNDIkRtA puNDarIkAcalarUpe piNDatAM prApitA / utpredayate-sarvaparvatAnAM zriyamekatra pRthak pRthak avatiSThamAnAmekasminneva sthAne didRkSatA draSTumicchateva piNDIkRtA // yugmAntarbhUtaSaTakulakaM tulyam / zatrujayaparvatAtprasthAnAvasare zatrujayakharUpavicAraNam // padmAni yasyAM vyalasanmukhAni payaHsurIbhiH prakaTIkRtAni / amAnamAhAtmyamahIdharendradidRkSayeva smitanetrapatraiH // 15 // yasyAM zatrujayAbhidhAnataraGgiNyAM padmAni kamalAni vyalasan vibhAnti sma / utpre. kSyate-amAnaM pramANAtItaM mAhAtmyaM mahimA yasya tAdRzasya mahIdharendrasya zatrujayazailarAjasya didRkSayA draSTumicchayeva payaHsurIbhiH jaladevatAbhiH prakaTIkRtAni janalocanagocarANi nirmitAni smitAni vikasitAni netrANi nayanAnyeva patrANi dalAni yeSu tAdRzAni khavadanAni nijamukhAnIva // nedRkparaM tIrthamudeti muktikSetraM trilokyAmapi tatsamIpe / zatrujayAsindhumiSeNa rekhAcikhyAsayetIva kRtA vidhAtrA // 16 // trilokyAM jagatraye IdRk IdRzaM zatrujayazailasadRzaM muktikSetraM mokSagamanasthAnaM nAmAkhyAnapUrvakAnantAnantakoTikoTimitatIrthakRdgaNadharasAdhugRhamedhinA siddhisAdhanapadam anyatIrthamatAdRgvidhaM navodeti jAgatiM / vidyate ityarthaH / utprekSyate-ityamunA prakAreNAcikhyAsayA arthAjagatpura AkhyAtumicchayeva vidhAtrA vizvasRSTikartA tasya zatrujayasya samIpe pArzvapradeze zatrujayA nAma sindhustasyA miSeNa kapaTena rekhA kRtA cihniteva / etasya tulyamaparaM kimapi tIrtha nAstItyato'yameva rekhAbhAk / tasmAdasya pArzve zatru. jayA saridrpA rekhA kRtAstItyarthaH // payaHplavakrIDadanekapaurapuraMdhripuJjaH sariti vyarAjat / namazcikIrSuH zramaNAvanIndoH pAdAmbujaM vArisurIbharaH kim // 17 // sariti zatrujayAyAM nadyAM payasAM pAnIyAnAM plave pUre krIDantInAM jalakrIDAM kurvA Page #915 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 854 kAvyamAlA / NAnAmanekAnAM vividhajAtIyAnAM bahUnAM vA paurANAM nAgarikalokAnAM puraMdhrINAM kAminInAM puJjo vrajo vyarAjadbhAti sma / utprekSyate-zramaNAnAM sAdhUnAM madhye'vanIndoH kSoNIyacandrasya rAjJaH hIrasUrIzvarasya pAdAmbujaM caraNAravindaM namazcikI'namaskartumicchuH / 'tAvadeva RSirindradikSuH' indraM draSTumicchuH iti naiSadhe / vArisurIbharaH kiM jaladevatAsaMdoha iva // pativratApIzvaravAdhibhartRdvayeti kaulInamapAcikIrSuH / zatrujayaM sevitumAtmanAgAnmiSeNa yasyA harazekhareva // 18 // yA sarit bhAtIti saMbandhaH / utprekSyate-yasyAH zatrujayAyA nadyA miSeNa kapaTena AtmanA khakIyarUpeNaiva zatrujayaM mahAtIrthAdhirAjaM sevituM harazekharA gaGgA ivAgAdAgatA / kiM kartumicchuH / ityamunA prakAreNa kolInaM khakIyApavAdam / 'janapravAdaH kolInaM vigAnaM vacanIyatA' iti haimyAm / apAcikIrSuH nirAkartumicchuH / iti kim / khakAntaM vinA paraM pumAMsaM manasA vacasA kAyena khapne'pi kadAcidapi na kAmayate iti sA patireva vrataM satItvavyaJjako niyamaH zIlaM yasyAH sA pativratA satI IdRzyato'pi sArdhAGgahAripArvatIto'pi atipramAdhikyena khazirasyAsepitApi mandAkinI IzvaraH zaMbhuH vArdhiH samudraH etallakSaNaM bhartRdvayaM vallabhadvandvaM yasyAH sA dvayoH 'puruSayoH pArzve yA vanitA vrajati sA asatI vyabhicAriNyeva bhavati sA satI sarvathApi nocyate / atha IzvaraM bhikSukaM muktvA samudraM ratnAkaraM bhajate / tadiyaM puMzcalI eva na pativratA iti khanindA nirAkartum // yA zAntanorvImaghavAGgajAnAM mahAmayApAyavatAM caturNAm / cikitsakIvAtra mahIndramuktizrIsaMgame'pi pratibhUrivAbhUt // 19 // yA zatrujayA nadI atra jagati mahAntaH atizAyiklezASavAdAyazovidhAyino ye AmayAH kuSThAdiduSTarogAsta evApAyAH kaSTAni vidyante yeSAM te mahAmayApAyavantasteSAM caturNA catuHsaMkhyAkAnAM zAntanurnAmA ikSvAkuvaMzIya uvIMmaghavA mahImahendrastasyAGgajAnAM putrANAM cikitsakIvAgadaMkArikeva akhilavyAdhimUlocchedakAriNIvAbhUt jAyate sma / api punasteSAM zAntanunandanAnAM mahIndramuktizrIsaMgame rAjyalakSmIstathA mokSalakSmIstayoH saMgame milane aGgIkaraNe pratibhUH sAkSiNIva saMjAtA / ayaM saMbandhaH zatrujayAmAhAtmye savistaro'stIti // tIrtheSu pAthaHprathiteSu gatyA pRthakpRthakkhidyati loka eSaH / zatrujayetIva vicintya sarvatIrthAvatArA vidhinA vyadhAyi // 20 // sarveSAM bhUrbhuvaHkhasnayIbhavAnAM nadInadIpatikUpapuSkariNIdIrghikAhadakuNDataDAgapuSkaraprabhRtInAM tIrthAnAM puNyasthAnakAnAmavatAro'vataraNamanupravezo yasyAM tAdRzI zatrujayAnAnI niriNI vidhinA prajApatinA vyadhAyi vihitA / utprekSyate-ityatraiva vRtte Page #916 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 17 sargaH] hIrasaubhAgyam / procyamAnaM vicintya prajApatitvAtsaprajAyAH khedakAraNaM karuNayA hRdaye vicAryeva / iti kim / yatpAthaHsu tadIyakuNDasaraHpuSkarapramukheSu jalasthAnakeSu prathiteSu tIrthatayA vikhyAti prApteSu siddhisAdhanasthAnakeSu lokaprasiddheSu pRthak pRthak gatyA itastataH paryaTanena bhinna bhinna pradezaparibhramaNena kRtvA eSa madupakramaloko madhyamalokasaMjAto janaH khidyati / pAdacAritvena paryaTane duSkaraduHkhitayA khedaM prApnoti ityeSa vimarzaH // zatrujayAdremahimaikasindhoH sAMnidhyato'sAvapi sindhurAsIt / mAhAtmyabhUmiH kimu kiM na gaGgAsaGgena gaGgIyati sindhuranyA // 21 // mahinAmadvaitamAhAtmyAnAmekasyAdvitIyasya sindhoH samudrasya vimalAdeH puNDarIkagireH sAMnidhyataH sAmIpyAtpAbeM sthityA / utprekSyate-asI zatrujayA saridapi mAhAtmyAnAmasAdhAraNaprabhAvANAM bhUmiH sthAnaM kimu AsIjAteva / dRSTAntenArtha spaSTayati-yukto'yamoM vA / gaGgAsaGgena mandAkinIsaMparkeNa anyA parA yamunApramukhA sindhurnadI kimiti vitarke prazne vA naiva gaGgIyati gaGgeca nAcarati / api tu gaGgava bhavati // . . uttIrNavAMstAM saritaM vratInduH sindhuM surANAmiva cakrapANiH / IryApathikyAzca kRte taTe sthAdraSTuM kSaNaM tAmiva kalmaSannIm // 22 // vratInduH sAdhusudhAkaraH sUriH tAM zatrujayAnAmnI nadImuttIrNavAn 'ekaM pAdaM jale kRlA' iti siddhAntoktavidhinA uttatAra / ka iva / ckrpaanniriv| yathA nArAyaNo dhAtukI. khaNDabharatakSetramaNDanAmarakAbhidhaMrAjadhAnInAyakaM pANDudhAtrIpatiputrakalatrApahArakamardhanarasiMharUpeNa padmottarapRthivIpatiM paribhUya draupadI cAdAya SaDbhI rathaiH susthitasurAnubhAvAlavaNArNavamapyavagAhya pUrvottIrNapANDavApratihatavahanAbhAvAtsurANAM sindhuM devanadI gaGgAM khayamuttarati sma / atrAgamavidheH kimapi prayojanaM na, kiM tu kevalaM nadyuttaraNamevopamAnam / ca punaH sUrirIryApathikyA IryApathikIpratikramaNasya kRte kAryAya taTe zatru jayasarittIre kSaNaM kSaNamAtraM tiSThati sma / utprekSyate-kalmaSANi pApAni hantIti ka. lmaSanIM zatrujayAM draSTuM dRggocarIkartuM kSaNaM tasthivAniva / yataH sA pApahantrI tatastaddarzanamapavargajigamiSayA pApaprahananodyatAnAM yatInAmapyucitameva duritaghAtasAdhanatvAditi // puMnAganAraGgarasAlasAlapriyAlahantAlatamAlatAlaiH / kadambajambIrasanimbajambUsarjArjunairaJjanavaJjulaizca // 23 // kaGkelibhibhUSitatIrabhUmiryAvanmanobhIpsitadAnadakSA / svasAlatAyAH spRhayAtmanIva sarvaidrumaiH sindhurupAsyateva // 24 // puMnAgAH suraparNikAH pAdapavizeSAH, nAraGgAH prasiddhAH, rasAlAH sahakArAH ikSavo'pi, sAlA asanAH, priyAlA rAjAdanAH, hantAlA nAma dezavizeSaprasiddhavRkSAH, Page #917 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 856 kaavymaalaa| tamAlAstApicchAH, yeSAM tamAlapatrANi bhavanti yatpatrANi pUrvadeze dakSiNadeze karNAbharaNIbhavanti vA / yadukkaM naiSadhe-'zravaNatamAladalAGkaraM zazikuraGgamukhe sakhi nikSipa / kimapi tundalitaH sthagayatyamuM sa yadi tena taducchrasimi kSaNam // ' iti virahA. vasthAyAM candrodaye damayantIvAkyam / tAlAstADataravo gurjareSu prasiddhAH / dakSiNadizi ca rAjatAlA api bhavanti yeSAM patraiH pustakAni likhyante taiH| tathA kadambanIpA dhArAkadambA dhUlIkadambA vA / dvaye api campUTippanake prokAH santi / jambIrAH prsiddhaaH| saha nimbena picumandena 'nIMbaDA' iti prasiddhena vartante yAstAdRzyaH, jambU zyAmaphalAH prasiddhAH / atha vA nimbajambUbhiH sa hitaiH sarjA devadAravaH / arjunAH zAstre devavizeSe vArbudasamIpe ca prasiddhAH taiH, tathA aJjanA vRkSavizeSAH, vajhulA vAnIrAH, tathA kaGkelayaH azokAH kesarA nAgakesarA etairvRkSaryA zatrujayA sarit upAsyate sarvakAlaM sevyte| kiMbhUtA / yAvanti trailokyalokavartIni sarvajAtIyAni vA manasAmabhIpsitAni kAmitAni teSAM dAne prapUraNe dakSA kushlaa| kAmitakAmadhenurityarthaH / utprekSyate-AtmasukheSu viSaye khaHsAlatAyAH kalpadrumabhAvasya spRhayA vAJchayA vRkSalakSaiH saMsevyate / kAmitakAmadughAM zatrujayAM saritaM saMsevya vayaM kalpavRkSabhAvaM bhajAma itIcchayaiva // yugmam // kadA punardarzanamasya bhAvi dhyAyannidaM khIyahRdA munInduH / tIrtha sa tIrthezamiva praNamya pathi pratasthe prathitAvadAtaH // 25 // sa munihIMrasUrIndrastIrthezaM jinamiva zatrujayAdriM praNamya lalATaghaTitakuDmalIkRtakarakamalo namaskRtya pathi dvIponnatapurapaddhatau pratasthe pracacAla / sa kiMlakSaNaH / prathito jagadvikhyAto'vadAtaH akabarasAhipratibodhanalakSaNaM caritaM yasya / sa kiM kurvan / i. damatraiva vRtte procyamAnametatkhahRdA nijamanasA dhyAyan cintayan / idaM kim / yadasya tIrthAdhirAjasya punardvitIyavAraM kadA kasminkAle mama darzanamavalokanam / yAtrA ityarthaH / bhAvi bhaviSyati // merUniva kvApi suvarNavAnkutrApi raupyAniva zarvazailAn / . apyAzmagarbhAniva vindhyabhUdhAnsiddhAdrikUTAnpathi dRSTavAnsaH // 26 // pathi mArge siddhAdreH puNDarIkaparvatasya kUTAn zikharANi / kUTazabdaH punapuMsakali. gayoH / yathA-'dhvajamalayajakUTAH kAlakUTArakUTI' iti liGgAnuzAsane / dRSTavAnpazyati sma / kiMbhUtAn kUTAn / kvApi kutrApi pradeze suvarNaiH zobhanavarNairvAn varNanIyAn / kAniva / merUniva / meravaH kiMbhUtAH / suvarNaiH kAzcanaiH varSyAH prazasyAH / punaH kutrApi sthAne raupyAn rUpyANAmime raupyaaH| rjtmyaanityrthH| kaaniv| shrvshailaaniv| yathA kailAzAH kaladhautakharUpA bhavanti / 'rajatAdristu kailAzaH' iti haimyAm / api punaH kvacana bhUbhAge AzmagarbhAn azmagarbhANAM harinmaNInAmime / marakatamaNimayAnityarthaH / kAniva / vindhyabhUnAniva / vindhyopamAnaM zyAmavarNatvAt / zyAmanIlavarNayoH Page #918 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 17 sargaH] hIrasaubhAgyam / 857 zAstreSvaikyameva dRzyate / yathA-'nIlI vinIlaM namaH' / tathA-'jasataNukaMtikaDappasiNiddhau / sohai phaNamaNi kiraNAliddhau nenvjlhrtddilylNchiu|| iti / atra pArzvanAtho marakatavarNaH, jaladharaH zyAmavarNaH, anayorupameyopamAnatA jAtA iti // iti za@jayaparisarabhuvaM vihAyAgre prasthAnam // kutrApi bandhUniva nandanasya nikuJjapuJjAnsumanobhirAMmAn / veNIriva vyomapayodhipanyAH kUlaMkaSAH kApi vizuddhavAraH // 27 // ivAtmadarzAndharaNIndirAyAH kvacittaTAkAMzca payaHprapUrNAn / mitrANi sutrAmapuraH kimatra zrIvAsavezmAni punaH purANi // 28 // hRllekhitAmAkalayadbhirAtmAvataMsatAM netumidaM padAbjam / zrAddhairivAnekajanaiH praNamyamAnaH sa pazyanpurato'jihIta // 29 // sa prabhuH sUriH purataH zatrujayAdrikUTAni nirmucyApretanamArge ajihIta / 'ohAG gato' dhAtuH / adyatanaprayogaH / gacchati sma pracalitavAn / sa kiM kriyamANaH / zrAddhaiH zrAvakairivAnekairvividhajAtIyairbahubhirvA janaiH saurASTrarASTrajanmabhirlokaiH praNamyamAno na. maskriyamANaH / janaiH kiM kurvadbhiH / hallekhA utkaNThA astyeSAmiti hallekhina utkaNThAvantasteSAM bhAvo hallekhitA autsukyam / 'raNaraNakotkaNThe AyallakAratIhallekhotkalike' iti haimyAm / AkalayadbhirbibhrANaiH / kiM kartum / idaM padAbje sUricaraNAravindamAtmanaH khasya arthAnmastake avataMsatA zekharatvaM netuM prApayitum / punaH sa kiM kurvn| pshynvilokyn| kaan| kutrApi pradeze nikuJjapuJjAn vanaprakarAn / utprekSyate-nandanasya mandarAdridvitIyamekhalAvartivAsavavanasya bandhUn sodarAn iva / tattulyAnityarthaH / kiM. bhUtAn / sumanobhirvividhajAtikusumairabhirAmAn devaizca ramaNIyAn / punaH kApi bhUmibhAge kUlaMkaSAH abhaGgaraGgattuGgataraGgasaMgamAgAhaprabalaprasaratpayaHpUraraMhoniSpAtitataTIstaTinIH pazyan / utprekSyate-vyomapayodhipatnyAH gaganApagAyAH gaGgAyAH veNI: pravAhAniva / 'pravAhaH punaroghaH syAdveNIdhArArayazca' iti haimyAm / kiMbhUtAH / vizuddhavAraH vizuddhaM nirmalamujvalaM ca vAH pAnIyaM yasyAm / punaH kAn / taTAkAn sarovarANi pazyan / utprekSyate-dharaNIndirAyA bhUmizriya AtmadarzAndarpaNAniva / kiMbhUtAn / payobhiH pAnIyaiH prakarSeNa kaNThaM yAvatpUrNAn nirbharabhRtAn / punaH kAni purANi nagarANi pazyan / utprekSyate-atra medinImaNDale saurASTramaNDale vA sutrAmapura indranagarasyAmarAvatyAH mitrANIva / kiMbhUtAni purANi / zrIvAsavezmAni zrINAM dhanadhAnyAdilakSmINAM zriyo haripriyAyA vA vAsArtha nivasanakRte mandirANIva // tribhirvizeSakam // kramadvayIcakramaNakrameNAtikramya zako atinAM sa mArgam / vasvokasArAvarajAmivAtrAjayAbhidhAnAM puramAsasAda // 30 // 108 Page #919 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 858 kaavymaalaa| sa vatinAM sako munIndraH hIrasUriH ajaya ityabhidhAnaM yasyAsvAdazI puraM nagarImAsasAda prApa / udrakSyate-atra dvIponatanagaropakaNThe bhUpIThe vaMkhokasArAyA dhanadanagaryAH avarajAM madhumaginImiva / kiM kRtvA / kramadvayI crnnyuglii| 'uccai rAjyapradAnAkalikaluSamalakSAlanAt, tAmasAnAmucchedAt, tridazapatikarasparzanAt , darzanasya / hetutvAt , sasya sUryAyudayaphalapadakharjanajJAnabhUtvAt dhatte nAbheyadevaprabhupadayugalIgauravaM gauriveha // iti zrIsomasundarasUrikRtastave yugalIzabdaH / tayA yaccamaNaM calanaM tasya krameNa paripAcyA mArga panthAnamatikramyollAya // iti mArgolakanam // tatrAjayorvIramaNasya piNDImavadyazaH kiM shshijitvrshri| sUrIndurAlokayati ma caityamacintyamAhAtmyajinAGkitAGkam // 31 // sUrInduhIrasUrisomaH tatrAjayapure caityaM prAsAdamAlokayati sma dadarza / kiMbhUtaM caityam / acinyaM cintayitumazakyaM vicAragocarAtItaM mAhAtmyaM prabhAvo yasya tA:zena jinenAjayapArzvanAthapratimArUpeNa arhatA aGkitaM kalita utsaGgo madhyaM yasya tat / utprekSyate-caityam / ajayo nAmA uvIramaNo rAjA dazarathanRpasya janakastasya / 'adhu. nAjayabhUpAlabhAgyena yamihAgatA' iti zatrujayamAhAtmye / piNDIbhavatpiNDatAM prApnu. vadyazaH kiM kIrtiriva / kiMbhUtaM yazaH / zazinazcandrasya jitvarI jayanazIlA zrIH zvetimalakSmIryasya // prItyA praNatyAjayapArzvamatrAbhiSTutya vRtrAririva vratInduH / akIrtayatvApyupavizya tasya mAhAtmyamityaGgabhRtAM purastAt // 32 // vratIndurvAcaMyamacandramAH sUriH kvApi kutrApi sthAne taddevagRhabahidharmazAlAyAmupavizyAsitvA aGgabhRtAM bhavikajantUnAM purastAdapre ityamunA prakAreNAne vakSyamANaM tasyAjayapArzvanAthabimbasya mAhAtmyaM prabhAvamakIrtayat vistArayati sma ! 'kIrtaNa yazasi vi. stAre' iti dhAtuH / uktvaan| kiM kRtvA / atra prAsAde prItyA pramodena / 'mutprItyAmodasaMmadAH / AnandAnandathU' iti haimyAm / ajayapArzvamajayapArzvanAthapratimAM praNatya namaskRtya / vyavasthitavikalpatvAnmitAniTAM vA tuk / 'AgamyAgatya praNamya praNatya' iti prakriyAkaumudyAm / ca punaH kiM kRtvA / abhiSTutya stutvA / ka iva / vRtrAririva / yathA indraH zakraH svavAdinA jinaM stauti // kazcinmahebhyo vyavahartumabdhimadhyAdhvanA prAsthita sAgarAhvaH / kAstyatra putrI jalarnimAlya gRhNAmyahaM tAmiti kiM vitayaM // 33 // kazcitko'pyajJAtapUrvakharUpaH sAgara ityAhA nAma yasya tAdRzo mahebhya ibhapramANaM dha. mamastIti ibhyastato'pyadhikadravyo mahebhyo vyavahArI vyavahartum / 'jahAlahautahAloho laho loho pavaI' iti vacanAt / adhikadhanAkAGkSayA vyApAraM kartumabdhimadhyAdhvanA samudrAntarAlayAyinA mArgeNa prAsthita prasthitavAn / samudre yAnapAtre caDhati sme Page #920 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 17 sargaH] hIrasaumAgyam / 859 tyarthaH / utprekSyate iti kiM vitaLa vicArayitveva / iti kim / yadatrAmbhodherjaladhe rirAzeH putrI nandanA lakSmIH kvAsti kutra vidyate nibhAlya samyanirIkSya tAM samudrasutAM zriyamahaM gRhAmi // durdaivayogAjaladhau jaz2ambhe tadA kutazcijjaladastamovat / cikhela yoSeva taDittadaGke jagarna mattebha ivotkaTaM saH // 34 // - tadA tasmin sAgaravyavahAriNaH vAridhimadhyagamanasamaye durdaivayogAdamAgyodayAt prabhAvAjaladhau payodhepari gaganabhAge jalado'tiprabalapayodharaH kutazcitkaramAJcana sthAnAdAgatya jajRmbhe nabhomaNDale paritaH prasasAra / kiMvat / tamovat |ythaandhkaarN kutazcinirigahvarAdibhya Agatya jRmbhati dyAvAbhUmyoH prasarati / punastasya jaladasyAGke utsngke| madhye ityarthaH / taDidvidyuccikhela cikIDa camatkAraM kurute sm| keva / yoSeva / yathA vANinI nAyikA khanAyakAGke vailAyati / punaH sa jalado mattebha iva / vAruNIyAyimadoddhatIbhUtanUtagandhasindhura iva utkaTaM karNakaTukaM yathA syAttathA bhairavaMjagarja garjAravaM ckaar| tato'hikAntaH parivartavAta iva pravRttaH paritaH payodhau / kapotapotA iva tasya potA nipeturutpatya nabhasyavastAt // 35 // tataH prabalapayodhipaTalaprasaraNAnantaraM parivartavAtaH kalpAntakAlasaMbandhI samIraNa iva / 'kalpo yugAntaH kalpAntaH saMhAraH pralayaH kSayaH / saMvartaH parivartazca' iti hai. myAm / ahikAntaH pracaNDapavanaH / 'vAto'hikAntapavamAnamarutprakampanAH' ityapi * haimyAm / paritaH samudramadhye sarvatra pravRttaH pravartate sma / prasarati smetyarthaH / tataH .. pavanapravRtteranantaraM tasya sAgaravyavahAriNaH potA vahanAni nabhasi utpatya atyudbhaTaviH * kaTaprabhaJjanavaMhimarahaHsaMdohocchAlitAni gaganAGgaNAntaruDIyoDIya adhasvAtpunaH payo. dhimadhye nipetuH patanti sma / ke iv| kapotapotA iva / yathA pArAvatapRthukA vyomanyuhIyAdhastAddharaNIpIThe nipatanti // ragattaraGgAvaliramburAzerAlambamAnAmbaramambupUraiH / rAjI girINAmiva tuGgimAnamAvinatI prAdurabhUttadAnIm // 36 // tadAnI niskhilAmbaramaNDalAkhaNDADambaritadurdharavAridharAvirbhavanAdanuparitaH pravRttaparivartapavamAnasamAnAmAnAkANDaprakaTIbhavatpracaNDapavanaprasaraNasamaye amburAzeH samudrasya ragantI dazadigvibhAgeSu pracalantI taraGgANAM kallolAnAmAvaliH zreNiH prAduramavatprakaTIbhavati sa / kiM kurvANA / ambupUraiH payaHplavaiH / jalabharairityarthaH / kRtvA ambaramAkAzamAlambamAnA AzrayantI / prauDhA pavanaprocchalajalakallolaijaladhivyomamaNDalAvekIbhUtAviva lakSyete / kiM kurvatI taragAvaliH / girINAM rAjiH parvatAnAM paGkiriva tuGgimAnamatyucabhAvamAvibhratI dhArayantI // Page #921 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kAvyamAlA / pAThInapIThANDajanakacakrakumbhIraputraiH prakaTIbhavadbhiH / vanyairivAraNyamagaNyahiaubhayAnako'mbhodhirabhUttadAsya // 37 // tadA tasminmeghAgamaprakrame tasya sAgaramahebhyasya ambhodhiH samudro bhayAnako bhayaM. karo babhUva / kaiH / prakaTIbhavadbhiH dRggocarIbhavadbhiH dRggocaramAgacchadbhiH pAThInapIThA matsyavizeSA aNDajAH sAmAnyamatsyAH nakrAzcakrAstathA kumbhIrANAM pujA bajA makarajA. tivizeSAstaiH kRtvA bhIman / kimiva / araNyamiva / yathA vanyaiH kAnanajanmabhiH aMga: NyairgaNayitumazakyairgaNanAtItairhiH hiMsanazIlaiH zvApadairvyAghrasiMhASTApadAdikairjantughAtakasaMtatibhiraTavI bhayakAriNI bhavet // iti jaladodayaH // krodhoddhataM vyAlamivopayAntaM prakopitaM duSTamivAtha caNDam / sa sAgaro bhairavasAgaraM taM draSTuM na dRSTayApi tadA zazAka // 38 // sa yAnapAtreNa samudramadhye sametaH sAgaranAmA vyavahArI yadA yasmin samaye taM sphuradamandameduramudiramaNDalAkalitaM pracaNDaprabhaJjanaprakSubhyatpayaHprasaratpratidigantatuGgataragabharaM bhairavaM bhayAvahaM sAgaraM samudraM dRSTyApi locanenApi draSTuM vilokayituM na zazAka naiva samarthIvabhUva / kamiva / vyAlamiva / yathA krodhena kopATopena kRtvA udghatamutkaTaM subhaTako. vyApi kalayitumAkramitumazakyaM tathA upayAntaM saMmukhamAgacchantaM vyAlaM duSTagajaM 'dhUnI' iti prasiddham / atha vA pUrvoktavizeSaNaviziSTaM gAruDikairapi kalayitumazakyaM duSTasarpamiva / atha vA vanyajIvairAkramitumazakyaM zvApadamiva / atha vA citrakavyAghrAdibhiranAkramaNIyaM kaNThIravamiva / atha vA gandhasindhurAdibhiranAkalanIyaM zarabhamiva / 'vyAlo duSTagaje sarpa khale zvApadasiMhayoH' ityanekArthaH / atha punaH kamiva / prakopitaM kenApi prakAreNa prakopitaM mahAkopaM prApitam / tathA caNDaM duSTAzayaM durdantinaM vA duSTaM durjanamiva // saMvartavattatra tadA khapotalokakSayaM prekSitumakSamaH san / vilAsavApyAmiva vArdhimadhye yAvatsa jhampAM praguNaH pradatte // 39 // sa sAgarazreSTI yAvat yAvatpramANena samayena praguNa utsAhavAn san vastrAdyazcalasaMvaraNena baddha kaccho vA vArdhimadhye samudrAntaH jhampA sNpaatpaattvm| jale nipatana mityrthH| pradatte / kasyAmiva / vilAsavApyAmiva / yathA kazcijalakelikaraNapravaNaH krIDAdIrghikAyAM sampA datte / kiMbhUtaH san samudrasalile patati / tadA tasminmeghotpAtasamaye tatra kSubdhapayodhimadhye saMvartavatkalpAntakAla iva khapotalokAnAM jinayAtrArUDhAnekasAyAtrikajanAnAM kSayaM saMhAraM prekSituM khayamAlokitumakSamaH asamarthaH san / mayA kathaM kathaMcinmadyAnapAtramadhye'dhiropitA etAvanto lokA ekakAlaM pralayaM lapsyante / tade. teSAM madAzritAnAM lokAnAM kSayamahamAtmadRSTayA draSTuM nAlamiti tatprathamameva martukAmo yAvajaladhau jhampA pradatte ityarthaH // iti sAgarasya sAgare piptissaa|| Page #922 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 17 sargaH] hIrasaubhAgyam / kRSTeva tadbhAgyabharaistadAvirbhUyAzramArge'bdhigabhIrarAvA / padmAvatI vAcamimAmuvAca mA vatsa kApAriha sAhasaM tvam // 40 // tadA tasmin sAgaravyavahAriNaH sAgaramadhye patanasamaye abhrANAM meghAnAM mArge vartmani atra eva mArge gaganAdhvani vA AvirbhUya prakaTIbhUtvA padmAvatI pArzvanAthazAsanAdhiSThAyikA yakSiNI dharaNendrApramahiSI vA anayoranyatarA vA imA vakSyamANAM vAcaM vANImuvAca vadati sma / kiMbhUtA / abdhivajaladhidhIradhvanitamiva gabhIro gambhIro rAvo dhvaniryasyAH / utprekSyate tadbhAgyabharaiH sAgaravyavahAriNA prAcInAcIrNamahAsukRtasaMdohairivA. kRSTo vA AkRSyAnIvAtra / imAM kAm / he vatsa he putra sAgaramahebhya, ihAgAdhapayodhimadhye sAhasaM jhampAlakSaNam atalaspRkjalamadhyanipatanarUpaM sattvaM mA kArSIH / mA iti niSedhe / sarvathA mA kurvIthAH / ciraM jIva / 'mA kArSItko'pi pApAni mA ca bhU. sko'pi duHkhitaH' iti hemAcAryakRtayogazAstre // madhye'mbudherasti .samastaduHkhapAthodhimanthAvanibhRtprabhAvam / nidhAnamambhonidhimekhalAyA ivAntare pArzvajinendrabimbam // 41 // he vatsa, madhye'mvudheH samudrasalilAntarAle pArzvajinendrasya bimbaM mUrtirasti vidyte| kimiv| nidhAnamiva / yathA anbhonidhimekhalAyAH samudraH kAJcIrUpo vRttAkAraH parito. vartitvAdyasyAstAdRzyAH kSoNyA antare madhye rUpyasuvarNamaNimANikyamaNDitaM nidhAnaM bhavati / kiMlakSaNaM bimba nidhAnaM ca / samastAni aihikAmuSmikANi duHkhAni sakalAni dausthyabhRtyabhAvAdIni klezAni / yaduktaM bhartRharikAvye-'sevAdharmaH paramagano yogi'nAmapyagamyaH' iti / paraloke devAdiSu paraprekSyabhAvo mahaduHkhaM tAnyeva bahutvAtpayodhiH mArAvArarUsya manyane viloDane mandhAvanibhRt mandaragiristattulyaH prabhAvo mAhAtmyaM yasya tat // - jalAttadAnAyya janaiH prapUjya saMsthApitaM skhe vahane dhaneza / uttAlavAtUlamivArkatUlaM vighnaM puraitaddharati tvadIyam // 42 // - he dhaneza dhanapate vyavahArin , janairnijanAvikalokai lAjaladhisalilAt AnAyyAkarSayitvA punaH prapUjya prakarSeNa candanasumakarpUrAgurubhirabhyarcya tanmayoktam zrIpArzvabimbaM khe AtmIye arthAttvatsaMbandhini vahane yAnapAtre saMsthApitaM sat etatpratyakSamaviralajaladapaTalapracaNDapavanavegavahanoDyanapravartanarUpaM tvadIyaM tava saMbandhinaM vighnaM pratyUhavyUhamanisagodgatopasarga purA harati avazyaM hariSyatIti / 'yAvatpurAnipAtayooge bhaviSyadarthe vartamAnA' iti sUtreNAtra purA harati iti hariSyatItyarthaH prayogaH / tathA 'puredamUrva bhavatIti veghasA padaM kimasyAGkitamUrdhvarekhayA' iti naiSadhe / kimiva / arkatUlamiva / yathA uttAlavAtUlaM tvaritataraM pravartamAna eva mAnasamUho'rkatUlaM harati uDIya kvacidapi kSipati tathaitattvadvignaM iriSyati // Page #923 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 812 kaavymaalaa| modghATayeH svastarupatrapeTAM saMprApayeIpapuraM punastAm / parasya pRthvyA iva vAsavasya tatrAjayo:ziturarpayestvam // 13 // he vatsa he sAgaravyavahArin, mayodhA payodhipayomadhyavartinI khastaroH kalpadrumasya patrANAM dalAnAm / khardumapaNenirmitAmityarthaH / peTA majuSAM modghATayeH tvaM mAvikAzIkuryAH / 'tuMma ughADIza' iti lokamASA / punastAM kalpapAdapapatrapeTA dvIpanAmni pure nagare saMprApayeH anudATitadvArakapATAmeva enA dvIpabandire tvaM nyeH| gRhItvA gAyAH ityarthaH / punakhatra dvIpapure baryAdigjaitrayAtrArya sametasthAjayanAnna urvIzituH pRthvIpateH rAjJaH arpayeH vizrANayeH dadyAH / utrokSyate-pRthvyA bhUmeH parasya anyasya vAsavasya puraMdarasyeva ekaH khargavAsavo vartate ayamanyo medinyA vAsava iva // uddhATya peTAM prakaTAM praNIya citrAdivallImiva pArzvamUrtim / chinattvidaM khAtrajalAbhiSekAzataM sasaptottaramaGgarogAn // 44 // he sAgarebhya, majayo nAma rAjA idaM snAtrasya asyAH zrIpArzvanAthamUrteH mAtrasya sapanasya jalasya salilasyAbhiSekAnsizcanAntaptasaMkhyA uttare agre yasya tAdRzaM zatametAvatA saptottaraM zatamakarogAn khazarIrAmayAn chinattu nirAkarotu / 'sa dizaH sakalA jissnnurjynpraagbhaavkrmnnaa| saptottarazatenAya vyAdhinA paripIDitaH // AkAmaniti bhUpAlAn balAtsaurASTramaNDalam / kramAtprApadakhaNDAjJastrikhaNDAvanimaNDanaH // ' iti zatrujayamAhAtmye / kiM kRtvA / peTAM kalpadrudalamaNDalaghaTitAM maJjUSAmuddhAvya dvAradvayaM vikAzIkRtya / apAvRtadvArAM vidhAyetyarthaH / punazcitramiti padamAdau yasyAstAdRzIM vallImiva citrakavallImiva 'citrAveli' iti prasiddhA dravyAdyakSayakArikA pArzvamUrti zrIpArzvanAthapratimAM prakaTA locanagocarAM praNIya kRtvA // iti padmAvatyAdezaH // AsAditaprANitavatpunaH khaM vidanizamyeti giraM tridshyaaH| AnAyayannIradhinIramadhyAjanaiH svapote jinamUrtipeTAm // 45 // sa sAgaravyavahArI janaiH khanAvikalokai nIradhinIramadhyAtsamudrasalilAntarAlAjinamUtipeTAM trayoviMzatitamamamavatpratimApavitritamadhyamaSA khapote khayAnapAtramadhye AnAyayat / kiM kRtvA / nizcamya zrutvA / kAm / tridazyA padmAvatyA devatAyA giraM vANIm / sa sAgaraH kiM kurvan / punardvitIyavAramAsAditaM saMprAptaM prANitaM jIvitavyaM yena tadvatkhamAtmAnaM vidan jAvan / kSaNAdadRzyo'bhavadindrajAlamivopasargo'tha prabhoH prabhAvAt / camatkRtastatpavilokya peTAmabhyarcya bhogAdi puro vyadhatta // 46 // aya pote pArzvanAthapratimAsamAgamanAnantaramupasargo garjorjitataDijhAtkAritanUtajImRtavAtAdijanitopadravaH kSamAtkSaNamAtrAdadRzyo dRggocarAvItaH kSaNadRSTanaSTaH aja Page #924 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 17 sargaH] hIrasaubhAgyam / niSTa / kamAtprabhoH prabhAvAt zrImatpArzvanAthamAhAtmyAtizayAt / kimiva / indrajAlamiva / yathA kuhakaM kSaNAdadRzyIbhAvaM bhajet / 'indrajAlaM tu kuhakam' iti haimbAm / sa sAgaradhanI peTAM pArzvanAthapratimAsatkamaJjUSAM candananRgamadadhanasArAdibhirabhyaca pUjayitvA puraH peTAyA agre bhogAdi kRSNAgurukundaruSkaturuSkAyutkSepaNamAdizabdAdalivAkulAdikaM ca vyadhatta vidadhAti sma / kRtavAnityarthaH / sa kiMlakSaNaH / camatkRtaH jaladAnilAdyupasargavilayAdi vilokya khahRdaye vismitaH // ityakANDodbhUtopasargaprazamanam // tato'nukUlaiH pavanaiH payonidhau pravartitastavyavahAripotaH / mattadvipaH sAdibhiradhvanIvAlAnaM sukhaM dvIpapuraM prapede // 4 // tato vighnApagamanAnantaraM tadvayahA ripotaH tasya sAgaranAmno vyavahAriNo mahebhyasya poto yAnapAtraM sukhaM yathA syAttathA dvIpapura dvIpanAma nagaraM prapede prApa prAtaH dvIpavandire sukhenAgataH kiMlakSaNa: potaH / payonidhI khasthIbhUte samudre anukUlaiH sukhapravRttikAribhiH pavanairvAtaiH pravartitaH preritH| 'preraNaM pravartanam / tatra tubAdayaH' iti sArakhatavyAkaraNam / ka iva / mattadvipa iva / yathA madoddhato hastI sAdibhirAdhoraNaiH adhvani mArge pravartitaH sukhamAlAnaM prapadyate // uttIrya taryAzca baliM vikIryApyetAmupAdAya sutAmivAbdheH / ihAhvayanki haritAM mahendrAnpArzva praNantuM ghanatUrarAvaiH // 48 // bhajannapAbhyarNamathArNavIyaM vastUpadIkRtya nivedya vRttam / peTA DuDhauke sma puraH kSitIndoH rujAM cikitsAmiva tAM dvidhApi // 49 // : atha dvIpabandire samAgamanAnantaraM sa sAgara ADhyaH kSitIndorajayagatIrajanijAneH puraH purastAdane peTAM kalpapAdapapUrNanirmitAM maJjUSAM DuDhauke prAbhRtIcakAra / utprekSyate-dvidhApi dvAbhyAM bAhyAntaraGgalakSaNAbhyAmapi rujAmantaraGgarogANAmaSTakarmaNAM bAhyarogANAM jvarAdInAM cikitsAM rukprAtakriyAmiva rogApahAriNI auSadhAdividhA / kiM kRtvA iddiike| ArNavIyamarNavasaMbandhi payodhimadhyagatadIpotpannaM vastu samudrAntajAtaM * ca vastu muktAphalAdikamupadIkRtya DhokayitvA / ca puna: vRttaM padmAvatIprakAzitazrIpArzvapratimAyA yAnapAtrAntarAnayanAnantaraM khopasargagamanAdicaritraM nivedya kathayitvA / sAgaraH kiM kurvan / nRpAbhyarNamajayarAjasamIpaM bhajannAzrayan / kaiH / ghanatUrarAvaiH ghanAnAmanekajAtIyAnAM tUrANAM vAditrANAM rAvaiH zabdaiH / atha vA zabdAdvaitIbhAvaM vida. dhAnaiH sAndrarAtodyanAdaiH / utprekSyate-vividhavAdyanAdairiha dvIpabandire pArzva praNantuM bhaviSyadajayAbhidhAnapArzvanAthapratimA namaskartum haritAM mahendrAndazadikpAlakAn kimAdvayannAkArayanniva nRpAntikaM zrayan / kiM kRtvA / taryA veDAyA uttIrya skhayAnapAtrAdavaruhya tIrabhUmAvAgatya / punarvali dazadikSu karapUpikAcaNakakulmASAdikaM vikIrya Page #925 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| kSipvA / api punaretAM padmAvatyAH pUrva nRpArtha prakAzya preSitAM maJjUSAmupAdAya gRhiitvaa| utprekSyate-abdheH samudrasya sutA nandinI lakSmImivAdAya // praNIya pUjAM kSitipena pUrva prodghATitAyAH pramadena tasyAH / pArthaprabhuH prAdurabhUttamobhidAkhAniva prAggirikaMdarAyAH // 50 // tasyAH peTAyAH / paJcamIprayogaH / maJjUSAmadhyAtpArzvaprabhuH zrIpArzvakhAminaH pratimA prAdurabhUtprakaTIbhavati sm|k iva / bhAkhAniva / yathA prAggirikaMdarAyAH pUrvaparvataguhA: madhyAt bhAskaraH prakaTImavati / kiMbhUtaH / tamobhit tamo'jJAnaM pApaM vA andhakAraM ca bhinatti vidArayati iti / tasyAH kiNbhuutaayaaH| kSitipenAjayapRthvIpatinA pramadena rogavinAzakopAyatvAdbhAvibhagavadvimbatvAnmahAnandasaMdohapulakitakAyayaSTinA prodghATitAyAH khayameva vikAzIkRtamanapidhAnaM vihitaM vA dvAraM kapATo vA yasyAH / kiM kRtvA / pUrva prathamaM khayamAtmanA candanakarpUrakastUrikAkusumAdibhiH kRSNAgurupramukhasugandhaMdravyotkSepapUrva pUjAmA praNIya vidhaay|| pArthezituH khaatrjlaabhissekaakRto'jyorviindrtnuultaayaaH| mahAmayotthaH prazazAma tApo bhUmeriva grISmabhavo'bdavarSAt // 11 // tato maJjUSAmadhyAt zrIpArzvanAthapratimAprakaTIbhavanAnantaraM pAvezituH pArzvaprabhupratimAyAH snAtrajalasya sapanasalilasya abhiSekAtsiJcanAt ajayo nAmA uvIMndraH vasudhAsudhAnAdhIzaH tasya tanUlatAyAH vapuryaSTemahAnto'tyutkRSTA ye AmayA kuSThajvarAdayo rogAstebhya utthA utthAnaM yasya tAdRzastApo nidAghajvaraH prazazAma zAnti prApnoti sma / kasyA iva / bhUmeriva / yathA pRthivyA grISmAnnidAghaRtorbhavo janitaH saMtApaH abdavarSAnmeghavarSaNAtprazAmyati // mahAmahaH ko'pi mahIhimAMzau prAvatetAnAmayatAmavApte / mene jano yatra nijaM prapannakhaHprAjyasAmrAjyamiva pramodAt // 12 // mahIhimAMzI ajayAbhidhAnavasudhAsudhAkare anAmayatA nIrogatAM samAdhi avApte prApte sati ko'pyadbhutavaibhavo mahAmahaH aryAjanAnAmatyutsavaH prAvartata saMjAyate sma / yatra yasminnatizAyini utsave pravartamAne sati janastadajayarAjaparijanasevakalokaH pramodAnijamAtmAnaM prapannamAsAditaM khaH khargasya prAjyaM prabhUtaM sAmrAjyaM maNDalIkapadalakSaNA* dhipatyaM yena tAdRzaM mene manyate sa jAnIte sma // tadopatApaprakaraiviyuktaH sAketanetAbhyadhikaM didIpe / ghanAtyayanyakRtanIravAhoparodhanirmukta ivAmRtAMzuH // 13 // tadAna kevalaM sevakalokAnAM pramodaH samajani,api punaH pArzvanAthannAtrajalAbhiSiJcanAnantaramupatApAnAM kuSTajvarAdisaptottarazatarogANAM prakarairvRndaiH viyukto virahitaH / Ama Page #926 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 17 sargaH] hIrasaubhAgyam / Amaya AkalpamupatApo gadaH samAH' iti haimyAm / sAketasya kozalAnagaryA ayodhyArAjadhAnyA netA adhipatirajayanRpo'pi adhikamatizAyitayA didIpe zobhate sma / ka iva / amRtAMzuriva / yathA ghanAtyayena zaratkAlena nyakRto vizvasto nirAkRto nivAsito yo nIravAho meghastasyoparodhaH saMrodhanaM tasmAnirmuktaH pRthagbhUtazcanda AzvinapU. rNimAkaumudIpatiradhikaM dIpyate / / ityajayarAjasya rogopazamaH // tato'jayAkhyaM nagaraM nivAsya purImayodhyAmaparAmivAtra / kenApi siddhAyatanaM sureNa muktaM kimasbhizca vidhApya caityam // 14 // saMsthApya taM tatra jinendrabimbaM siddhizriyA vopayamaM svakIyam / kAvanniva dvAdazasUryatejA dattvAcituM dvAdaza zAsanAni // 55 // bhUmIbhujAM zekharayaziraHsu svAjJAM sumAnAmira mAlikAM sH| svargIva nIrogatanuH krameNa svAM rAjadhAnI punaradhyuvAsa // 56 // tato rogApagamanAnantaraM sa: ajayabhUpAla: punardezasAdhanAnantaraM dvitIyavAraM khAmAtmIyAM tAtasaMbandhinI rAjadhAnImayodhyAnAmnI nagarImadhyuvAsa Azrayati sma / kena / krameNa pUrvapazcimadakSiNottaradigvartidezasAdhanAmanasyaparipATyA / sa kiMbhUtaH / khargI deva iva nIrogatanurvividhAmayarahitazarIraH / sa kiM kurvan / bhUmIbhujAM vaitAbyabhUdharaparyantacaturdigbhUpAnmalamaNDalAnAM ziraHsu maulighu sumAnAM mAlikAmiva svAM vakIyAmAjJAM zAsanaM zekharayannavataMsIkurvan mukuramivApAdayan / 'ApIDazekharottaMsAvataMsAH zirasaH sraji' iti haimIvacanAt / kiM kRtvA rAjadhAnImadhivasati sm| atra roganirmuktisthAne dvIpasamIpe ajaya iti khanAmasamAnA AkhyA abhidhAnaM yasya tAdRzaM nagaraM mahatpuraM nivAsya vAsayitvA saMsthApya / utprekSyate-aparAmanyAM dvitIyAmayodhyAM kozalApurImiva khakulakamAyAtAM sAketanInAnI rAjadhAnImiva / 'sAketaM kozalAyodhyA' iti haimyaam| . ca punarasminnajayanAmanagare caityaM zrIpArzvanAthaprAsAdaM vidhApya zilpibhinirmApya / utprekSyate-kenAnirdiSTanAmnA sureNa devena asminnajayapure muktaM kutazvitpradezAtkhayamAnIya saMsthApitaM siddhAyatanaM zAzvatajinacaityamiva / punaH kiM kRtvA / tatra svanirmApitaprAsAde taM padmAvatIprakaTitamAhAtmyaM sAgaramahebhyamahAmahAnItapArzvanAthaM saMsthApyopavezayitvA / utprekSyate-siddhizriyA mokSalakSamyA samaM svakIyamAtmasaMbandhinamupayamaM vivAhamiva saM. sthApya sthApayitvA / 'pANigrahaNamudvAha upAdyAmayamAvapi' iti haimyAm / upayAma upayamAviti zabdadvayaM punaraciMtuM zrIajayapArzvanAthapratimAM pUjayituM dvAdazasaMkhyAkAni zAsanAni zrImAn dattvA svenArpayitvA / 'dIyatAM dazalakSANi zAsanAni caturdaza / hastanyastacatuHzloko yadvA gacchatu gacchatu // ' iti / atha dhUtakezAgatasiddhasenadivAkarAgamanasamaye eva adRSTa evaikazlokapreSaNe vikramArkadAnapatre dAnazloke dAnam / tatra dazasauvarNakalakSANi zAsanAni grAmAzca dattAH / utprekSyate-dvAdazAnAM sUryANAM tejaH pratApa Page #927 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 816. kaavymaalaa| kADhUna vAJchanniva / tejaHzabdena pratApo'pyucyate / yathA naiSadhe-'etasyottaramadya naH samajani tvattejasA laine-' tvatpratApAnAmatikrameNa tadgRttiH // tribhirvizeSakam // ityajayarAjarogApahArakAjayapArzvanAthaprastAvanam // nAmeva tasyAvanivallabhasya pArzvaprabhostasya babhUva nAma / tadvAsitasyeva purasya vArANasyA ivaitasya nivAsabhUmeH // 57 // tasyAvanivallabhasya tasya pUrvakathitasyAjayasya rAjJo nAmnavAbhidhAnenaiva pArzvaprabhoH zrIpArzvanAthasya nAma babhUva / ajayapArzvanAtha iti saMjAtam / kasyeva / tenAjayarAjena vAsitasya nivezitasya sthApitasya ajypurmiv| kiMbhUtasya purasya / ajayapArzvanAthasya nivAsabhUmeH sthitisthAnakasya : kasyA iva / vArANasyA iv| yathA vArANasI bhagavataH zrIpArzvanAthasya janmabhUmitvAdvAsasthAnam // iti pAThAntaram // dhyAto'dhunApyeSa payodhimadhye prayAti vAte pratikUlabhAvam / nirvighnayanpota ivAGgabhAjaH prabhuH sukhaM lambhayati pratIram // 18 // bho bhavyAH, adhunApi paJcamArake asminkalau pravartamAne'pi vA payodhimadhye jaladhijalAntarAle dhyAto'rthAllokAnagocarIkRtaH smRto'pi vA vAte pracaNDapavane pratikUlabhAva pratikUlatAM yAti gacchati sati eSa prabhurajayapArzvanAthaH aGgabhAjaH pArzvanAthammaraNapravaNAH prANinaH nirgatA vilayaM prAptA vighnAH pratyUhA yebhyaste nirvighnAnkaro. tIti / 'tatkaroti tadAcaSTe' iti prakriyAsUtreNa jiH / 'mirDitkaraNe' iti sArakhate iti sArakhatasUtreNa jipratyayaH / nirvighyati nirvighnayatIti nirvinnayan / vinarahitAnku. nityarthaH / nirantarAyAn sRjan sukhaM yathA syAttathA kuzalenetyarthaH / pratIraM taTabhUmI khakhavelAkUlAvanI lambhayati prApayati / ka iv| pota iva / yathA nirvahanAnvohittharahitAMstathAmbhodhimadhye patitAjanAn yAnapAtre khasminnadhiropya sukhena tIraM nayati // bahudidaiH kiM bhavadIyabhAgyairAropitastena mahIdhanena / suparvazAkhIva samIhitAni yacchaMzciraM nandatu pArzvanAthaH // 19 // . bho bhavyAH, kiM bahUditaiH bahubhiranalparuditaiH kathitaiH kimastu / eSo'jayapArzvanAthaH vo yuSmAkaM samIhitAni samyagaihikAni putrakalatradraviNAdIni AmuSmikANi khargApavargA. dikAni kAmitAni manorathAn yacchan pUrayan ciraM bahusamayamAkalpAntakAlaM yAvannandatu vijayavAn pravartatAm / kiMbhUtaH / tena mahIdhanenAjayarAjena AropitaH sthApitaH / utprekSyate-bhavadIyabhAgyaiH yuSmatsaMbandhibhiH sukRtaiH suparvazAkhI kalpavRkSa ivAropitaH // ityajayapArzvanAthaprabandhaH / vistaratastvetadyatikaraH zatrujayamAhAtmyAdavaseyaH // tatropadizyeti janAnmumukSukSoNIRbhukSA kSaNamakSilakSyam / . praNIya natvA ca tamAtmanA tatpuraM pavitrIkRtavAnma tadvat // 6 // Page #928 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 17 sargaH hIrasaubhAgyam / sa hIravijayanAmA mumukSUNAM munInAM madhye kSoNyA bhUmeH RbhukSA indraH / sUrIndra ityarthaH / tadvadajayapArzvanAtha iva tatpuramajayapuramadhunA tu ajAraprAmaH grAmanAnA ca 'ajhAropArzvanAtha' iti prasiddhiH / AtmanA svenaiva pavitrIkRtavAn pAvanIcakAra / kiM kRtvA / tatra caitye bahiHpradezavartinyAM dharmazAlAyAM janAn bhavikalokAn prati iti pUrvokaprakAreNa ajayapArvAgamanAdivattamupadizya upadezaM dezanAM dattvA ca punaH kSaNaM kSaNamAtraM taM jinamakSNorTazorlakSyaM gocaraM praNIya nirmAya punastaM pArzvanAthaM natvA praNamya // dvIpasya saMgho'pyakhilo munIndorabhyAgamattatra sahAGganAbhiH / mAhAtmyamadvaitamavetya tasya zuzrUSayA lekhagaNaH kimeSaH // 61 // tatrAjayapure aGganAbhiH khakIyaparakIyapuraM puraMdhrIbhiH saha sArdhamakhilo'pi samasto'pi dvIpasya dvIpabandirasya saMghaH zrAvakasamudAyo munIndohIravijayasUrerabhyAgamatsaMmukhamAjagAma / utprekSyate--tasya sUrIzituH advaitamananyamasAdhAraNaM mAhAtmyaM vAGmanasagocarAtItaM mahimAnamavetya vijJAya zuzrUSayA sevAM kartumicchayA eSa saMgharUpo lekhagaNaH surasamUhaH sametaH samAgata iva // lokaMpRNAnvIkSya guNAngaNendoH prItA prnniiyaagnnitaatmmuurtiiH| . namrAgatastraiNamiSeNa lakSmInamasyatI stauti ca gAyatIva // 12 // gaNendoH sUrerlo kaMpRNAnvizrAhlAdakAn guNAn zamadamamArdavArjavasaMyamaniSThatvAdikAn vIkSya khadRggocarIkRtya prItA saMtuSTacittA satI namra namanazIlaM tathA AgataM bhagavadvandanArthamAyAtaM yatstraiNaM strINAM samUhaH sImantinIsamudAyastasya miSeNa kapaTena agaNitA gaNanAtItA AtmanaH khasya mUrtIH zarIrASi praNIya lakSmIrjaladhinandanA / utprekSyate-namasyatIva arthAdgaNadharaM namaskarotIva / ca punaH stautIva stutigocarIkarotIva / ca punargAyatIva gAnaviSayIkarotIva / vArdheH sAmIpyAttannandanAyA Agamanamucitameva / pituH pArzve kadAcidutkaNThitA putrI milanArthamAgacchatIti samudre zriyA sadAvo'pyucita eva // iti dvIpabandire saMghAgamanam // ... tataH pratasthe prabhurunnatAkhyaM puraM prati prItamanA munIndraH / .. meghAgame mAnasamabhramArgavahApravAhAdiva rAjahaMsaH // 63 // tato dvIponnatadevalapATakasatkasaMghasamAgamanAnantaraM hIravijayasUriH tato'jayapurAdunnatamityAkhyA nAma yasya tAdRzaM puraM prati prtsthe| unnatanagarAbhimukhaM pracalati sma / kiMbhUtaH / prabhuH sarvadharmakAryakaraNapravaNa: samarthaH / punaH kiMbhUtaH / prItamanAH zrIpArzvanAthayAtrayA kRtvA hRSTamAnasaH / ka iva / rAjahaMsa iva / yathA meghAgame abhramArgo meghAvA gaganam / 'surAbhroDumarutpatho'mbaram ,' tathA 'abhraM dhUmayonistanayitnumeghAH' iti dvayamapi haimyAm / tasya vahA ndii| gaGgetyarthaH / 'siddhakhaHkhargikhApagAH / RSikulyA hemavatI' ityapi haimyAm / tathA 'sindhuH zaivalinI vahA ca hradinI srotakhinI nimnagA' ityapi Page #929 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| haimyAm / tasyA: pravAhAdgApayaHpUrAnmAnasaM nAma rAjahaMsanivAsasarovaraM prati pra. tiSThate / yaduktam-'meghAgamaM divi vibhAvya parApagAmbhaHpUrAgamairjalamathAvilamabhrasindhoH / bhAtIti cetasi vicintya ca haMsamAlA khaM mAnasaM prati tatastvaritaM pratasthe / ' iti / tathA 'gaGgAnIramapi tyajanti kaluSaM te rAjahaMsA vayam' ityapi sUkte // atha dvIponnatapurAdisaMghasaMmukhAgamanavarNanaprastAvaH-- zirodhRtazvetasuvarNakumbhAH kAzcillasanti sma vilAsavatyaH / zyAmAdivAlakSmya ivodvahatyaH saMpUrNacandrAmbujabandhubimbAn // 14 // hIrasUreH saMmukhAgamane kAzcidanirdiSTanAmAnaH vilAsavatyaH vilAso iMsahastigama. nAdikaH zRGgArAdivibhramo vA vidyate yAsAM tA lIlAvatyo vanitA lasanti zobhante / kiNbhuutaaH| zirasi khamaulau dhRtA AropitAH zvetA ujjvalAstathA su zobhano vaNoM yeSAm / atha vA zvetAnAM rUpayANAm / 'syAdrUpyaM kaladhautatArarajatazvetAni' iti hai. myAm / tathA suvarNAnAM kAJcanAnAM kumbhAH kalazA yAbhistAH / utprekSyate-zyAmAdivAlakSmya iva rajanI divasasya zriya iva / kiM kurvatyaH / udvahatyaH bibhratyaH / kAn / saMpUrNA akhaNDAzcandrAstathA ambujabandhavo bhAskarAsteSAM bimbAnmaNDalAn / akhaNDa. candramaNDalAnAdAya nizAzriyaH sUryamaNDalAn gRhItvA divasalamaya iva bhagavatsaMmukhaM sametA ityarthaH // avAkirankAzcana muktikAbhiramyetya vAcaMyamasArvabhaumam / kSIrormayo merumiva pramAthakAlocchaladbharipayaHpRSadbhiH // 15 // abhyetya saMmukhamAgatya kAzcana saMghamadhyAtkiyatyaH taM hIravijayanAmAnaM vAcaMyamAnAM sAdhUnAM sArvabhaumaM cakravartinaM muktikAmirlaghumuktAphalaiH / 'sitA vamantyaH khalu kIrti. muktikAH' iti naiSadhe / kA iv|kssiirormy iva / yathA kSIrasamudravIcayaH prakarSeNa surAsurAdibhiH sarvojasA mAthasya mathanasya kAle samaye ucchaladbhiH uccairutpatadbhiH tathA bhUribhiranalpaiH payaHpRSadbhiH jalakaNaima kAzcanAcalam / kiM ca parasamaye mandarazabdena merurnocyate kiM tu mandarazabdena indrakIlanAmA zailaH / jainamate tu mandaro merureva / mandaranAmagiri vardhayanti // muktAphalaiH kAzcidavAkiraMstaM navopayantAramivAtra lAjaiH / siddhAdriyAtrodbhavapuNyalakSmyA navoDhayAlaMkriyamANapArzvaH // 6 // kAzcidaparAH sImantinyaH taM sUrim atra saMghasaMmukhAgamanasamaye muktAphalamauktikaiH avAkiran varSayanti sAkamiva / navopayantAramiva / yathA atra bhUmibhuvane devaloke nAgaloke devAsurANAM pariNayanAmAvAduvo grahaNam / sadyaskapariNetAraM cAraM pumAMsaM kA. zcittadvargasaMbandhinyo varNinyaH lAjairakSatairvardhayanti / kiMbhUtaH sUriH varazca / siddhAH zatru. jayazailasya yAtrAyA darzanasparzanabhAvArcAyA udbhava utpattiryasyAstAdRzyA puNyalakSmyA Page #930 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 17 sargaH] hIrasaubhAgyam / 869 sukRtazriyA alaMkriyamANe bhUSyamANaM pAvai jIvAntikaM yasya / pariNetApi tatkAlapAreNIyatayA alaMkriyamANavAmAGgAntikaH // idaM tu pAThAntaram // gIti jagurnAgarikAH kirantI sudhAM sudhAdIdhitimaNDalIvat / yAM zrotrapatrairvinipIya citrArpitairivAbhUyata mAryamArgaH // 17 // kAzcana nAgarikA dvIpotratapurapuraMdhyo gIti sUriguNagAnaM jagurgAyanti sma / ki kurvatIm / gItiM kirantI vistArayantIm arthAtkarNayorvarSantIm / kaam| sudhAmamRtam / kiMvat / sudhAdIdhitimaNDalIvat / yathA AzvinamAsasaMbandhirAkAmRgAGkamaNDalyaH pIyUSa kiranti, tathA nAgarikA karNAmRtavarSiNIM gItiM gAyanti / yAM gIti zrotrapatraiH karNaparNai: kRtvA vinipIya sAdaraM nizamya mArgasya ajayonatapurayorantarAlAdhvanaH mAgairmRgagaNezcitrApitairAlekhyasthApitailikhitairivAbhUyata saMjAyate sma // gajAdhirUDhA vyarucankumArA vibhUSitA bhUSaNadhoraNIbhiH / pravAlapuSpAvalizAlamAnAH prasthaprarUDhA iva bAlasAlAH // 6 // bhUSaNAnAM maNivarNAbharaNAnAM dhoraNIbhiH zreNIbhiH vibhUSitA alaMkRtAGgAH / tathA gajAdhirUDhAH sindhuraskandhAdhyAsina: kecana kumArAH vyarucan shushubhire| utprekSyatepravAlAnAM pallavAnAM puSpANAM kusumAnAmAvalIbhirmAlikAbhiH zAlamAnAH zobhamAnAH prastheSu sAnuSu prarUDhA udgatA bAlasAlAH laghupAdapA iva // kAzcitkumAryaH zibikAM zrayantyo mANikyabhUSA vapuSA vahantyaH / kutUhalAdbhavalayaM bhajantyo vimAnayAnA iva nAkikanyAH // 19 // kAzcitkumAryo laghukanyakAH bhAnti tadavasare zobhante / kiM kurvantyaH / zibikA yApyayAnaM zrayantyaH paricarantyaH / zivikAdhirUDhA ityarthaH / punaH kiM kurvntyH|maannikyaanaaN ratnavizeSANAM bhUSA alaMkArAn vapuSA khazarIreNa vahanyo dhArayantyaH / 'vRtA vibhUSAmaNirazmikArmukaiH' iti naiSadhe / utprekSyate-kutUhalAtkautukAvalayaM medinImaNDalaM bhajantyaH sevamAnA AzrayantyaH / vimAnena devayAnena yAnaM gamanaM yAsAM tA. dRzyo nAkikanyA devakumArikAH iva / yayA indrasya / 'tanayastu jayantaH syAjjayadatto jayazca saH / sutA jayantI taviSI ta!viSyuccaiHzravA hayaH // ' iti haimyAm // gatyA jito'nena kimakumbhI draSTuM tamItyutsukito'bdhimadhyAt / kimIyivAneSa tadanvavAyaH zRGgAritAstatra gajA virejuH // 70 // tatra tasmin saMmukhAgamanasamaye zRGgAritAzca zRGgArabhUSaNatailacAmarAdyADambarairalaMkRtAH gajA hastino vireju: zobhante sma / utprekSyate-ityamunA prakAreNa iti he. torvA taM sUriM draSTuM prekSitumutsukita utkaNThitaH san abdhimadhyAtsamudrAntarAlAdeSa pra. sakSaM lakSyamANaH tasyairAvaNasya anvavAyo gajaghaTArUpo vaMzaH kimIyivAn mAgata iva / Page #931 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| airAvaNasya samudramadhyAdutpanaviniHsRtatvena tavaMzasyApi sadbhAvaH saMbhAvyate eva / yadukaM naiSaSe'pi-payonilInAbhramukAmukAvalIradAnanantoragapucchamacchavIn' iti / tathA samudrasyApi atra sAmIpyAdiyamutprekSA ghaTata eva / atha prastutam / iti kim / yadanena sUriNA gatyA purato yugapramANAM dharaNIM cakSuSA prekSamANA / IryAsamiti pUrvakaM manthara* gamanena abhrakumbhI airAvaNaH / 'airAvaNo'bhramAtaGgazcaturdantArkasodare' iti haimyAm / kiM kathaM kayA rItyA jito'bhibhUtaH // paryANitAstatra turaGgamAste rejurjvaadhHkRtvaatvegaaH| yairnirjitA bhAnumatasturaGgA hiyeva nAdyApi bhuvaM spRzanti // 71 // tatra saMmukhAgamanasamaye te tAdRzA ye agre khaguNotkarSerutprekSA prApitAH / atha vA te kAmbojakAmarUpakacchasindhudezodbhavA vividhajAtIyAH prasiddhAsturaGgamAH bhavAH / yaduktaM prAkRtavAkye-'ye gaMgAjalanIaDA haribhaDA kAlAkihADApurA sANIsiMghala. siMdhu AkalahalA kasmIriyAM kuMkuNA / TuMkekAni anekavAnipihulA pIThe page nIsalA de heSyatriyakuM arA jimasurA te jItuSAraivaDhA // ' iti.| paryAgitAH palyayanakalitAH kRtAH / 'paryANaM tu palyayanaH' iti haimyAm / rejuH vibhAnti sma / kiMbhUtAH / javena mAnasAtipAtigaviraMhasA adhaHkRto nirasto vAtAnAM pavanAnAM vego rayo vaiste / te ke| yaisturaGgamairbhAnumato bhAkhatasturaGgA vAjinaH nirjitA gativarAbhiH parAbhUtAH santaH / utprekSyate-adyApyadyatanaM vartamAnaM vAsaraM prabhRti yAvanmaNDayitvA hiyA lajayeva kRtvA bhuvaM kSoNI na spRzanti / lajitA hi khaM mukhaM darzayitumanalaMbhU. SNavaH pRthivyAM nAyAntItyarthaH // rathAGgabhAjastvaramANatAyAH sujAtarUpA ghananandakAzca / ambhojanAmA iva kAmaromazobhAH zatAGgAH zatazaH praceluH // 72 // zatazaH zatasahasrasaMkhyAkAH zatAGgA rathAH / 'zatAGgaH syandano rathaH' iti haimyAm / praceluH sUrerabhimukhaM pracalanti sma / utprekSyate-ambhojanAbhAH kRSNA iva / kiMbhUtA rathAH kRSNAzca / rathAGgaM rathapAdaM cakraM 'paiDe' iti prasiddhaM sudarzanaM cakraM bhajanti iti rthaanggbhaajH| punaH kiNbhuutaaH| tvaramANAH zIvragAminastAAsturaGgamA garuDAzca yeSAM te| ca punaH kiNbhuutaaH| zobhanaM jAtarUpaM suvarNaH kAJcanajaTitatvena / pakSe jAtamutpannaM rUpamatizAyisundarazarIrAkAravizeSo yeSAm / punaH kiMbhUtAH / ghanAnbahujanAnandayanti prahlAda. ynti| tathA ghano nibiDo'parApratihato nandakanAmA khar3o yeSAM te|c punaH kiNbhuutaaH| kAmamatizayena rAmA manojJA zobhA yeSAM te| tathA kAmaH pradyumnaH rAmo balabhadraH tAbhyA zobhA yeSAM te|| turasvaraizcitkRtibhI rathAnAM hayAliheSAgajagajitaizca / nRNAM stavAdidhvanitairvatIndoH zlokairivApUri samagralokaH // 73 // Page #932 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 17 sargaH] hIrasaubhAgyam / tUrakharaivividhavAditranighoSaizca punaH rathAnAM syandanAnAM citkRtimistvaritagamanAvasarodbhavacitkRtisaMjJadhvanitavizeSaiH ca punarhayAnAmazvAnAmAliH zreNistasya dveSAbhihisArava iti prasiddhaiH tathA gajAnAM madoddhatasindhurANAM garjitaibaeNhitaistathA nRNAM zrAddhabhAragAyanAdijanAnAM stavAdidhvanitaiH stuticchandogAnAdibhaNitibhiH kRtvA samagro'pi dazadikparyantaM yAvalloko bhuvanamapUri nirbharaM bhRtaH pUritaH / kairiva / zlokairiva / yathA vratIndoIrasUreyaMzobhiH samagro'pi lokaH pUryate sma / 'zlokaH kIrtiryazaH' iti haimyAm // strIbhyastadA tadguNagAyanIbhyaH paiJjUSapIyUSarasAbhiSekAm / vANImadhItyAbhyasituM vanasthAH ziSyA ivaasnklknntthkaantaaH||74 // tasya sUrerguNAn gAyantItyevaMzIlAbhyaH strIbhyaH paurapuraMdhrIbhyaH sakAzAttadA tasmin saMghAgamanamahotsavavyatikare paiRSayoH zrotRjanazravaNayoH pIyUSarasasya sudhAnisyandasya abhiSako'bhiSiJcanaM tattulyAM vANI vAgvilAsamadhItya paThitvA kalakaNThakAntAH kokilakAminyaH / utprekSyate-abhyasituM samyagabhyAsaM vidhAtumiva vanasthA vanavAsinya Asanniva saMjAtA iva / kA iva ke iva vA / ziSyA iva / yathA vineyAH kutazcidguroH sakAzAtkimapyadhItya ekAnte vanAdiSu gatvA sthitA vA tadabhyasanti // dhvanannapherIsakhabhUribherImAGkArarAvaiH pratizabditena / nantuM savezAmbudhizAyizauriH prabodhyate sUrisamAgame kim // 75 // dhvanantyaH zabdAyamAnA napheryaH pittalamayyaH vadanena vAdanIyA vAdyavizeSAH prasiddhAzca tA eva sakhyaH sahAyA yAsAM tAdRzyo bhUrayaH zatasaMkhyAkA bheryo dundubhaya. stAsAM bhAkArarAvaiH bhAGkatidhvanibhiH kartRbhiH pratizabditena arthAtsaMnidhivartisAgaramadhyapratinAditena / 'payodhimadhyapratinAdameduraH' iti naissdhe| kRtvaa| utprekSyate-saveze samIpe yo'mbudhiH samudrastatra tanmadhye zete ityevaMzIlo yaH zaurirnArAyaNaH sa sUrerunnatapurapravezotsave nantumarthAtsUrIndraM namaskartu kiM prabodhyate nirnidrIkriyate jAgaryate iva // tadAdrimadhyapratizabdasAndaiH smrdhvjaughdhvnipuurymaannaiH| . . . pramodamAdyattumulairjanAnAM vyomeva bhUH zabdaguNA kimAsIt // 76 // tadA tasmin sUripravezotsave janAnAM saMmukhAgatasakalalokAnAM pramodena harSAtizayena mAdyadbhirmadaM prApnuvadbhistumulairatibahulavyAkulatAkalitakolAhalaiH / atha vA 'adhvaM dhAvata yAta muJcata puraH panthAnam-' evaMvidhacampUkathAkathitakevalavyAkulazabdaiH kRtvA vyomeva gaganamiva bhUrapi pRthivyapi zabda eva guNo yasyAstAdRzI kimAsIjAdeva / kiMbhUtA / tumulairadrINAM samIpabhAjAM nandIvelakapramukhANAM khabhAvatastu zatrujayAcalazikharANAM paraM kAlAnubhAvAdgirighaTanAcca dUrIbhUtAnAM parvatAnAM madhye kaMdarodare pratizabdAH pratidhvanayastaiH sAndranibiDIbhUtaiH / punaH kiMbhUtaiH / smaradhvajAnAM nAnAvidhavAdyAnAm / Page #933 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 872 kaavymaalaa| 'tU tUraM smaradhvajaH' iti haimyAm / oghAH samUhAsteSAM dhvanibhinInAprakAraprasaranighoSaiH pUryamANaH bahalIkriyamANaiH // iti dvIponnatapurasaMmukhAgamanavarNanam // tadutsave mUrchati bhUrbhuvaHsvastrayIprasattiM pradizatyapUrvAm / .. alaMcakAra prabhurunnatAkhyAM puraM haribharavatImivAsau // 77 // prabhuhIravijayasUri natamiti AkhyA nAma yasyAstAdRzIM puraM nagarImalaMcakAra bhUSa. yAmAsa / ka iva / haririva / yathA nArAyaNo dhanadanirmitAM dvAravatI dvArakA nagarImalaM.. karoti / kasmin sati / tadutsave sa cAsAvutsavazca tadutsavaH dvIponnatAdisaMghaprArabdhasUripravezamahAmahastasminmUrcchati vRddhimatizAyitAM zrayati prApnuvati sati / kiM ku. yati tdutsve| bhUrbhuvaHkhastrayyA nAgalokanAkilokabhUmilokAnAM trikasya arthAtrijagajanAnAM prasattiM manaHprasannatA pramodaprakarSa pradizati prayacchati dadati // tasminnatergocarayAMcakAra caityeSu tIrthAdhipatiM mudA saH / / kaNThIravaH zailaguhAmivAthAnaiSIdvibhUSAM vasatiM vratIndraH // 78 // . sa hIrasUristasminnunnatAbhidhAnanagare caityeSu RSabhadevapramukhajinaprAsAdeSu tIrthAdhipatiM jinAdhirAjapratimAM mudA harSeNa nateH praNAmasya gocarayAMcakAra viSayIkaroti sma / namaskRtavAnityarthaH / athAnantaraM devavadanAtpazcAt vratIndraH sUriH vasatimupAyaM vibhUSAM zobhAmanaiSItprApayati sma / ka ipa / kaNThIrava iva / yathA pArIndraH zailaguhAM girikaMdarAM vibhUSAM nayati // ityupAzrayAgamanam // tataH samuddizya mahebhyasabhyAndharmopadezaM sa vazI dideza / pIyUSavatte'pi nipIya vatsA ivAvahansaMmadameduratvam // 79 // tato vasatAvupAzraye AgamanAnantaraM sa vazI jitendriyaH sUrirmahebhyA vyavahAriNaste eva sabhyAH sadasyAH sabhAjanAstAnuddizya uddezaM kRtvA dharmopadezaM dharmadezanAM dideza dadAti sma / te'pi mahebhyasabhyAH pIyUSavatsudhArasamiva nipIya pItvA tadde. zanAM sAdaraM zrutvA saMmadairAnandaiH kRtvA meduratvaM puSTatAmavahandadhate sma / ke iva / vatsA iva / yathA gavAM tarNakA pIyUSaM rUkhamAturUdhomadhyaviniHsaradabhinavaM payo dugdhaM pIlA pramodAdAkhAdya meduratvamupacayabhAvaM vahante / 'pIyUSo'bhinavaM payaH / pIyUSamapi' iti haimIsUtravRttyAH // . kSetreSvivAmbUni nabhombuvAhA dyumnAMzukAnyarthiSu te vavarSuH / prabhAvanAM zrIphalapUgapUgaizcakrustato rUpakanANakaizca // 80 // . te sabhyajanAH arthiSu tatsamayAgatAnekayAcakaviSayeSu gumnAMzukAni dravyavastrAdIni vvrssH| pradadurityarthaH / ka iva / nabhombuvAhA iva / yathA zrAvaNameghAH kSetreSu viSayeSu ambUni pAnIyAni varSanti / varSARtoratipUtalAnabhomAsopAdAnam / tato yAcakadAnAnantaraM Page #934 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 17 sargaH] hIrasaubhAgyam / zrIphalAni nAlikerANi tathA pUgAni kramukANi 'sopArI' iti prasiddhAni teSAM pUrgaH samUhaiH kRtvA prabhAvanAM saMmukhAgatAnAmupAzrayAgatAnAM ca sakalabAlavRddhajanAnAmanivAritadAnaM dadate sma / ca punaH rUpakANAM nANakaiArImahamudIpramukhaiH prabhAvanA vydhuH|| - anye'pi saMghAH purapattanebhyo'bhyetyAbhajansUrisahasrarazmim / azvAdidAnAni dadurmahendrA iva pramodAdvayavAdasAndrAH // 81 // * anye pare'pi purapattanebhyaH navInanagarajIrNadurgamaGgalapuravelAkuladevapattanapramukhebhyo nagarebhyaH saMghAH zrAddhavargA abhyetyAgatya pramodAtprabhupArzve sametya sUrighu sahasarazmi divAkaramabhajansaMsevante sma / punarmahendrA nRpA iva te azvAsturaGgA bhAdau yeSAM tAni dravyAMzukAdIni dAnAni dadurdadate sma / kiMbhUtAH / pramodAnAmAnandAnAmayavAdena asAdhAraNatvena sAndrA upacitatanUlatikAH // AgRhNatastAnanugRhya lokAMstatrAMzusaMghoM'zumatIva tiSThan / parjanyakAlo'amivonnatAkhyaM vyAtantanIdunnatimatpuraM saH // 2 // sa sUrisannatAkhyaM puram unAnAmanagaramunnatimat zobhAsaMpanmayaM vyAtantanIdvitanoti sma vizeSeNa kRtavAn / ka iva / parjanyakAla iva / yathA varSAsamayaH abhraM meghamunnatimasamunnataM nIrabharairnamrIbhUtaM vyAtanute / sa kiM kurvan / tatronnatanagare tiSThan sthiti kurvn| ka iva / aMzusaMgha iva / yathA kiraNagaNoM'zumati bhAskare tisstthti| tatra tiSThan kiM kRtvA / tAn dvIponnatanagarasaMvandhino lokAn zrAddhajanAnanugRhya teSAnupari anugrahaM * kRtvaa| tAnki kurvataH / AgRhNataH zrIpUjyA asmadupari prasAdaM praNIya atraiva caturmAsI kurvantu itthamAgrahaM kurvataH // ityunatanagare caturmAsyavasthAnam // ghorAmanuSThAnavidhAM vidhAturugraM tapasteja udIyate sma / . doSAlimAlambhayato vratIndorivottarAzAM bhajato gabhasteH // 83 // vratIndoharisUreru parapAkSikairasahyaM tapasAM tejo jyotiH pratApazca udIyate sma prakaTIvabhUva / kiMbhUtasya vratIndoH / ghorAmapareSAM mandasattvAnAM bhayaMkarAmanuSThAnavidhAM kriyAprakAraM vidhAtuH vidadhAtItyevaMzIlasya / zIle tRJ katurvA tRvuNau / kiM kurvataH / dopANAmapaguNAnAM dAna-lAbha-vIrya bhoga-upabhogAkhyA nAma pazcAntarAyakarmANi hAsyarati-arati-bhaya-jugupsA-zoka-kAma mithyAjJAna-nidrA-virati-rAga-dveSA ityeteSAmaSTAdazasaMkhyAkAnAM doSANAmAliM patimAlambhayato mUlAducchindato nighnataH / punaH kiMbhUtasya / uttarAmagrimAM mokSalakSaNAmAzA vAJchAM bhajataH zrayataH / tejaH kasyeva / gabhasteriva / sthA uttarAzAM kauberI dizaM bhajataH sevamAnasya divasapaterugraM janairasahya tapovattejaH / atha vA tapate saMtApayati janamadha Urzva ceti tapastAdRzaM tejo jyotiH pratApo vA udIyate prkttiibhvti| kiMbhUtasya / ghorAM daityairasahanIyAmanuSThIyate khabalavIryapuruSAkAraiH 110 Page #935 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| kriyate ityanuSThAnaM kiMcidadhRSyamanadhRSyaM vA kAryAdinirmANaM tasya vidhA prakAraH etAvatA mandehA nAma rAkSasAstaiH sArdhamuddhatayuddhakriyAM karma vidadhAti karotItyevaMzIlasya / yaduktaM naiSadhe prAtavarNane-'iha hi samayeSu vrajantyudavajratAmabhiravimupasthAnotkSiptA jalAalayaH kila' atha tadvRttiH / asminprAtaHsamaye'vasare sUryamuddizya upasthAnotkSiptA upAsanAyAmuddhatA jalAJjalaya: udavajratAM jalarUpAzanitvaM prapadyante / etA. vatA 'Apo vajrIbhUtvA tAni rakSAMsi mandehAn aruNadvipe kSipanti' iti zruteH / 'tisra: koTyo'rdhakoTI ca mandehA nAma rAkSasAH / udayantaM sahasrAMzumabhyayudhyanta te sadA // ' ityukteH / atha vA ghorAM ghUkAndhakAraiH soDhumazakyAmanuSThAnavirdhA divasakiraNalakSaNAM kriyAM kartuH / punaH kiM kurvataH / doSANAM rAtrINAM dhoraNI ghAtayato nirNAzayataH / 'pravAsanodvAsanaghAtanirvAsanAni saMjJaptiniSTambhahiMsAnirvApaNAlambhanisUda. nAni' iti haimyAm // vazrAddhasaudhAhRtabhaktabhogAdyabhigrahAnsAgrahamagrahItsaH / zrIbappabhavitizItakAntiriva kSitIndraprativodhadhuryaH // 84 // sa sUriH khazrAddhAno nijazrAvakANAM tapApakSIyagRhamedhinAM saudhAdgahAdAhRtasyAnItasya bhaktasya AhArasya bhogo bhojanamAdiryeSAM tAdRkSAnabhigrahAnniSedharUpAniyamAn bhakaM bhaktasya no kalpyuta ityAdikAn pratyAkhyAna vizeSAn sAgrahamaparairvAcakaprajJAMzasAdhubhirativijJapto'pi nirbandhAdagrahIjagrAha / ka iva / zrIbappabhavitizItakAnti riv| yathA zrIAmamahendraprativodhavidhAyakavappabhaTTimUriH khazrAvakaniketanAnItabhaktabhoganiSedhAdikAnabhigrahAn gRhItavAn / kiNbhuutH| kSitIndro'kabbarapAtisAhirAmanRpazca / tasya pratibodhe khabhatIkaraNe dhuyoM dhurINaH / pratibodhavidhAtetyarthaH // jinaM hRdambhojavilAsarAjahaMsAyamAnaM praNayankadAcit / vidhAya bAhyendriyamaunamudrAM dhyAnaM sa yogIndra iva vyadhatta // 8 // sa sUriH kadAcitkasminnapi samaye yogIndro manovacanakAyayogAnAM nirodho vidyate yeSAm / atha vA yama-niyama-karaNa-prANAyAma-pratyAhAra-dhAraNA-dhyAna-samAdhi-lakSaNanAmabhiraSTabhiraGgayoMgo'styeSAmiti vA yoginasteSAmindraH sarvotkRSTayogirAjastadvadyogamArgAdhirUDhavaddhayAnaM kasminnapi cetazcintite viSaye ekapratyayasaMtatikaraNaM praNidhAnaM vyadhatta cakAra / kiM kRlaa| brAhyAnAM sparzana-rasana-ghrANa-nayana-zravaNAkhyAnAM paJcAnAmindri. yANAM maunena khakhavyApAraniSedhena mudrAM cittaikAmyaM vidhAya / kiM kurvan / hRdambhoje hRdayakamalakarNikAyAM vilAse krIDAkaraNe rAjahaMsamivAcarantaM jinaM vItarAgaM praNayan kurvan // nIrandhrapAthaHparipUryamANaparjanyapuJjorjitagarjitaM kim / / kadApi rucyazcaraNendirAyAH khAdhyAyasAndradhvanitaM dadhAra // 86 // Page #936 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 17 sargaH] hIrasaubhAgyam / kadApi kasminnApe avasare akhAdhyAyanirmuktavikAlavelArahitasamaye vA caraNendi. rAyAcAritralakSmyA rucyo bhartA / 'vivoDhA ramaNo bhokA rucyo varayitA dhavaH' iti haimyAm / khAdhyAyasya procaHsvareNa siddhAntAdigaNanarUpasya sAndraM dhIragambhIra dhvanitaM dadhAra / dhvani vidhatte smetyrthH| "dhvanimAbabhAra' ityapi pAThaH / bADhadhvaninA siddhaantaadygnnydityrthH| utprekSyate-nIrandhra sarvato'pi nirgataM randhra chidraM riktasthAnaM yathA syAttathA pAthobhiH payobhiH paripuryamANasya nirbharaM bhriyamANasya parjanyAnAM prAvRSeNyapa. yovAhAnAM puJjasya ghaTAyA UrjitaM proddAmaM garjitaM kiM garjiriva // ityabhigrahadhyAnakhAdhyAyAdi // tatra pratiSThAtritayImatucchotsavocchalacchekamanaHpramodAm / cakre munIndro bhuvanatrayasyAdhipatyalakSmI spRhayannivAntaH // 7 // tatronatanagare munIndro hIrasUriH pratiSThAtritayIM zatasahasrazo bhagavatpratimApratiSThApanarUpANAM pratiSThAnAM trikaM cake vyadhatta / kiMbhUtAm / atuccho'tyabhyadhiko yatra utsavo mahAmahAstena ucchalanvardhamAnaH chekAnAM vidagdhAnAM manasi khAnte pramodo harSo yasyAm / utprekSyate--antaH khacitte bhuvanatrayasya trailokyasyAdhipatyalakSmI rAjyazriyaM spRhayan vAJchanniva // ugraM tapo.dhanya ivAnutiSThannAdyaM caturmAsakamAtatAna / apATavArtikacana kAyayaSTeH punardvitIyaM kurute sma tasmin // 8 // sa sUristasminnunatanagare AdyaM vimalAcalayAtrAM kRtvA tatra gamanAnantaraM prathama caturmAsakaM varSArAtramAtatAna karoti sma / kiM kurvan / ugramatyutkaTaM ghoraM SaSThASTamAdima. matizAyi vikRSTaM tapo'nutiSTan vidadhat / ka iva / dhanya iva / yathA kAkandIsatko dvAtriMza.tkanakoTIkA minI dvAtriMzadbha mikaprAsAdamaukA dhanyanAmAnagAraH ugraM SaSThAcAmAmlani anutiSThati sma / punardvitIyavAraM kAya yaSTeH zarIrasya kiMcana kimapi apATavAdapaTuvA prabalarogAdinA mandatvAdikAraNAt dvitIyaM dvayoH saMkhyApUraNam / kam / caturmAsakaM * tasminnebonatapure kurute sma // * atha sUredIkSAdAnadinAdArabhya yatkicittapo vihitaM taducyate parivArazca atha vratAdAnadinAttapo yattInaM vratIndreNa vidhIyate sma / babhUva yastasya paricchadazca zrIvIravatkiMcidihocyate tat // 89 // atyadhikArAntarakathanam / tasya vratasya dIkSAyA AdAnaM grahaNaM tasya dinAdivasAhI. kSApraNadinaM maryAdIkRtya vratIndreNa hIrasUriNA yatkiMcidalpamanalpaM vA tara ekAzanakAdikaM tathA tIvra iSTApTamAdimaM ghoraM kaThinaM vidhIyate sma kRtaM ca / punastasya prabhoryo yAvatsaMkhyAkaH paricchadaH parivAro babhUva saMjAtaH / kiMvat / zrIvIravat zrImanmahAvI Page #937 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| radevasyeva tapastathAnuSThAnAdikamAsIt / tatkicidiha granthe dezamAtraM yathAzrutaM mayA pranthakoMcyate kathyate // sUrIndurekAzanakaM na yAvajjIvaM jahau nyAyamiva kssitiindrH| .. pazcApi cAsau vikRtIrahAsIdguNAnmarasyeva parAbubhUSuH // 90 // .. sUrIndurmunicandro yAvaditi yAvantaM samayaM jIvyate prANA dhAryante iti yAvajIvaM saMyamajanma maryAdIkRtya ekavAramazanamekAzanaM sakRdbhojanaM vA yatra / ekAzanake khArthe kaH / na naiva jahau tatyAja / sakRdeva bhuktavAnityarthaH / ka iva / kSitIndra iva / yathA dharmapradhAno rAjA nyAyaM nItiM na jhaati| ca punarasI sUriH dadhidugdhapakvAnnatailaguDaghRtAbhidhAnA paJcasaMkhyAkA vikriyate vikArayukto jIvaH kriyate ebhiriti vikRtayaH khA vikRtIrahAsIdatyAkSInmuJcati sm|utprekssyte-mrsy kaMdarpasya paJcapramANAna zabdarUpagandharasasparzAbhidhAn guNAn parAbubhUSuH parAbhavitumicchariva // dravyANi valbhAvasare vratIndraH sadAdade dvAdaza nAdhikAni / kiM bhAvanA poSayituM viziSya bhavAndhipArapratilambhayitrIH // 11 // vratIndraH sadA sarvakAlaM sUripadaprApti maryAdIkRtya valbhAvasare AhArakaraNasamaye dvAdaza sUryasaMkhyayaiva dravyANi dhAnyAnAM nAmagrAhaM vikRtastvekaiva zAkAnyapi nAmagrAha pAnIyaM ca sarvANyapi dvAdazAnta vIni Adade jagrAha nAdhikAni drvyaannygrhiit| kadA. cidpiityrthH| utprekSyate-anityatA-azaraNatva-saMsAratva-ekatva-anyatva-azucitvaAzrava-saMvara-nirjarA-dharma-loka-bodhisaMjJA dvAdaza bhAvanAH poSayituM puSTAH ka. tumiva / katham / viziSya vizeSaprakAreNa kRtvA / kiMbhUtA bhaavnaaH| bhavaH saMsAraH sa evAbdhiH samudrastasya pArasya paratIrasya mokSavelAkUlasya lammayitrIH prApayitrIH / 'anyathA kathamadaH pratilambhaH' iti naiSadhe / 'pratilambhaH prAptiH' iti tadvRttau // . vratikSitIndreNa sa saptapaJcatriMzanmitAH kaatritaanysttvaaH| . AhAradoSAH kRtapApapoSA dveSyA iva dveSajuSA niSiddhAH // 12 // vratikSitIndreNa sUrirAjena saha sptbhirvrtte| saptayuktA ityrthH| tAdRzAH paJcatriMzat tairmitAH pramANIkRtAH / etAvatA saptAnvitAH paJcatriMzat dvicatvAriMzadbhavanti / dvaactvaariNshtsNkhyaakaaH| 'solasa uggamadosA solasa uppAyaNAya dosAya / dasa esaNAi dosA mi. lIya savve vivAyAlA // ' iti vacanAt / athaitAneva pRthak vivRNoti / zrAddhazrAddhIbhyaH SoDaza doSAH samutpadyante / tAneva darzayati-Adhyadharmika-auddezika-pUtikarmamizrakarma-sthApanAkarma-prAbhRtikarma-prAduHkaraNa-krItadoSa-prAmitya-parAvRttatva-abhyAhata-udbhinnaka-mAlApaka-Acchedyaka-anisRSTa-adhyavapUrakAH / atha sAdhusAdhvIbhyaH SoDaza doSA jaaynte| tAneva darzayati-dhAtrIdoSa-dUtIdoSa-nimittadoSa-AjIvakavanopaka-cikitsA-krodhadoSa-mAna-mAyA-lobha-pUrvasaMstava-pazcAtsaMstava-vidyAdoSa Page #938 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 17 sargaH] hIrasaubhAgyam / 877 mantradoSa-cUrNadoSa-yogadoSAH / athaiSaNAdoSA daza sAdhuzrAddhebhyaH samutpadyante / tAnapi darzayati-zaGkitadoSa-makSitadoSa-bahinikSipta-pihitadoSa-saMhRtadoSa-dAyakadoSaunmizradoSa-apariNata-liptadoSa-charditadoSAH / tathA prabhojanaM kurvatAM sAdhUnAM prasaGgAtpaJca doSA bhaveyuH / te'pyucyante-saMyojana-apramANa-iGgAla-dhUmasAmAnyaakAraNadoSAH / kecitsaptacatvAriMzadapi doSAnpratipAdayanti / tasmAtte'pi prokAH / paraM maulAstu dvicatvAriMzatsaMkhyAkA eva / AhArasya bhojanasya doSA apaguNAste niSiddhAH nivAritAH / etAvatA mUri(rayo) dvAcatvAriMzaddoSanirmuktamAhAramabhyavaharanti / kiMbhUtA doSAH / kAtaraM klIbaM tataH zuddhivimukhaM kurvantIti kaatrynti| kAtarayante smeti kAtaritAH / 'tatkaroti tadAcaSTe' iti prakriyAsUtreNa jipratyayaH / 'antantAt ktaH' iti ktapratyayaH / jilope iTpratyayazceti siddham / udAharaNaM yathA naiSadhe prathamakAvye-'nala: kiMbhUtaH / sitacchatritakIrtimaNDala: pUrvoktayuktireva / .sitaM ca chatraM ca sitaMcchanaM karotIti sitacchatrayati sitacchanyate seti sitacchatritA kIrtimaNDale deze yena' iti naraharyAm / kAtarIkRtA hInasattvA vihitA anye apare sattvAH karmapariNativazAccAritrapAlanAsamarthAH prANino yaiste / punaH kiMbhUtAH / kRtaM nirmitaM pApasya duHkRtasya poSaH puSTiyaH / pApopacayakAribhirityarthaH / keneva niSiddhAH / dveSajuSeva / yathA virodhavatA atIvavairabhAjA bhUbhujA dveSyAH khavairiNaH parAkrameNa niSidhyante mUlato'pyucchidyante // aMhodruhAmAbharaNAni bhikSoH kiM dvAdazAnAM pratimAramANAm / tapAMsi yo dvAdazabhedabhinnAnyapUrNapatkAyamazUzuSacca // 93 // yo bhagavAn anazana-mUnodarikA-vRttisaMkSepa-rasatyAga-kAyakleza-saMlInatAH iti. SaDidhaM bAhyaM tapaH / tathA prAyazcitta-vinaya-vaiyAvRttya-svAdhyAya-dhyAna-kAyotsargAH iti SoDhA AbhyantaraM tapaH / SaT bAhyAni SaDAbhyantarANIti dvAdazabhirbhedaiH prakAraiH bhinnAni pArthakyabhAji tapAMsi apUpuSat puSNAti sma / utprekSyate-bhikSoH sAdhoH prati alepAhAraikabhaktapAnasatkA prathamA ekamAsasya, dvitIyA dvimAsyAH, tRtIyA trimAsyAH, caturthI caturmAsyAH, paJcamI paJcamAsyAH, SaSThI SaNmAsyAH, saptanI sptmaasyaaH| pUrvavidhiH sarvAvapi grAhyAH / aSTamI saptarAtrikA / tatra caturvidhAhAraniSedhakacaturthAH / tathA grAmAvahiH kaayotsrgkrnnm| navamI sptraatrikii| utkaTikAsanena daNDAsanenevAsthAnam / dazamI saptarAtrikI / sASTamabhakkA caturvihArapratyAkhyAnaM ca goduhikAsanenAvasthAnAm / ekAdazI ekarAtrikItyucyate / paramamaSTamabhakena pUryate caturvidhAhArapratyAkhyAnaM ca tRtIye dine / prAmAdahiH kAryotsargakaraNam / dvAdazyapi ekarAtrikI / paraM caturvidhAhAratyAgASTamabhakkena pUryate tatrAnimeSanetrAbhyAM kAyotsargakaraNam / itthaM sUtrokta vidhividhAnAtpratimAnAM dvAdazasaMkhyAkAnAM pratimAramANAM zramaNAnuSThAnavizeSalakSmINAmAbharaNAnIva bhuussnnaaniivaapuupusst| kiMbhUtAnAM prtimaarmaannaam| Page #939 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 878 kAvyamAlA / aho duhAmaMhasAM durantaduritAnAM duhAM drohakArikANAM mUlAducchedavidhAyakAnAM ca punaryo munIndraH kAryaM khazarIramazUzuSat vikaTotkaTatapobhiH kRtvA zoSayati sma / kRzIkRtavAnityarthaH // guroH samIpe vijayAdidAnavAcaMyamendorvidhinA vratIndraH / AlocanAM dvirmahayAMbabhUva lokadvayasyeva vizuddhaye saH // 94 // vratIndro hIrasUrirguroH svadharmAcAryasya tapasyAdAturvA vijaya iti padamAdau yasya tAdRzasya dAnanAna etAvatA vijayadAnasaMjJasya vAcaMyamendoH sUreH samIpe pArzve vidhinA zAstroktaprakAreNa dvirvAradvayamAlocanAM niHzalyatvena nijAzeSapApaprakAzanapUrvakaprAyazcittavizeSaM grahayAMbabhUva gRhNAti sma / 'gRhNAti drahayate lAti' iti kriyAkalApe / utprekSyate--lokayorihalokaparalokayorvartamAnAmuka bhavayordvayasya yugalasya vizuddhaye nirmalIkaraNAyeva // upoSaNAnAM trizartI vyatAnItsUrIndurA locanayordvayoH saH / samIhamAno manasAdhigantuM padaM trilokAprabhavaM kimeSaH // 99 // yaH pAtisAhisaMmAnitaH sa jagadvikhyAta eSa pratyakSalakSyo'smadAdInAM dRggocarIbha* van sUrInduharasUricandro dvayorubhayorAlocanayordvirvAra vihitaduH kRtAlocanaprAyazcittayorupoSaNAnAmupavasanAnAM trizatIM trayANAM zatAnAM samAhArastrizatI tAM sarvApreNeti saMbhAvyate / vyatAnItkaroti sma / utprekSyate -- trilokasya / 'trilokanAthena satA nakha. dviSaH' iti raghau / 'trilokanAthAstrilokapUjyAstrilokezvarA iti bRhacchAntau / trailokyasyA uparitanapradeze bhavamutpannaM yatpadaM yatsthAnaM manasA adhigantuM prAptuM mokSasthAnaM labdhumadhigatya prApyetyarthaH' iti tadvRttiH / manasA khacittena kRtvA samIhamAna eSa vAJchanniva // SaSThAtsapAdAM dvizatIM zamIndro vyAtantanIti sma sa nIticandraH / sA'pi gavyUtizatadvaye svamAhAtmyamicchaJjinavatkimurvyAm // 96 // zamIndraH zamavatAM sAdhUnAM madhye indraH puraMdaro dvayoralocanayostathA anye'pi sarve bhUpatayaH sapAdAM dvizatIM pazJcaviMzatyadhikazatadvayIM SaSThAnAmupavAsadvayalakSaNAnAM vyAtantanIti sma kRtavAn / sa kiMlakSaNaH / nItau nyAye candraH / atha vA 'sAndra' iti pAThaH / dRDhaH atizAyinyAyavidhAtA / tatra viSaye vayamevaM vidmaH / utprekSyate vA vyUtInAM krozAnAM sAgre paJcaviMzatyadhike zatadvaye / sapAdakrozazatadvayapramANe ityarthaH / iti haimanAmamAlAnugata vyAkhyAnam / 'tasyAM yathA sApre ca gavyUtizatadvaye -' iti / jinavattI - rthakarasyeva svasya mAhAtmyaM nijasya saptAnAmItInAM prazamanarUpAdikaM mahimAnamurvyA pRthivyAM kimicchan kAGkSanniva // Page #940 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 879 17 sargaH] hIrasaubhAgyam / dvAsaptatiM sUrisahasrarazmiH sma nirmimIte punaraSTamAnAm / vidmazcaturviMzatikAtrikasya prasattimAdhAtumanA jinAnAm // 97 // sUriSu sahasrarazmiH adhikapratApatvena bhAnumAlI punardvayorAlocanayoranyeSAM ca aSTamAnAmupavAsatrikalakSaNAnAM dvAsaptatiM nirmimIte sma kRtavAn / utprekSyate-catu. viMzatikAnAmatItAnAgatavartamAnarUpANAM trikasya tritayasya jinAnAM tIrthakRtAm / catu. viMzatistribhirguNitA satI dvispttirbhvet| etAvatA dvAsaptatimitArhadbhaTTArakANAm / kevalajJAni-nirvANi-sAgara-mahAyaza:-vimala-sarvAnubhUti-zrIdhara-datta-dAmodara-suteja:khAmi-munisuvrata-sumati-zivagati-astAgha-na mi-anila-yazodhara-kRtArtha-jinezvara-zuddhamati-viveka-syandana-saMpratinAmAna ete'tItacaturviMzatijinAH / RSabhaajita-zaMbhava-abhinandana-sumati-padmaprabha-supArzva-candraprabha-suvidhi-zItala-zreyAMsa-vAsupUjya-vimala-ananta-dharma-zAnti-kunthu-ara-malli-munisuvrata-nami-nemipArzva-vardhamAnAbhidhAH ete vartamAnacaturviMzatitIrthakarAH / padmanAya-suradeva-supArzvakakhayaMprabha-sarvAnubhUti-devazruta-udaya-peDhAla-poTila-zatakIrti-suvrata-asama-niSkaSAya-niSpulAka-nirmama-citragupta-samAdhi-saMvara-yazodhara-vijaya-malla-deva-anantavIrya-bhadrakRtsaMjJA ete tvanAgatacaturviMzatirahantaH / eteSAM caturviMzatitritayaji. nAnAM prasatti khaviSaye prasannabhAvamAdhAtumanAH kartukAma iva vidma ivArthe'tra // cakre ya AcAmlasahasrayugmaM svayaM jinaM stotumavekSituM vaa| __ pRthaksahasre rasanekSaNAnAM vidmaH phaNIndoriva lipsamAnaH // 98 // * yo bhagavAn AcAmlAnAM sahasrasya dazazatyA yugmaM dvandvaM cakre viMzatizatIM vidhatte sa tatra viSaye vayamevaM vidmo jAnImaH / utprekSyate vA-jinaM vItarAgaM khayamAtmanaiva stotuM stavanagocarIkartuM punaravekSituM vilocanaviSayaM vidhAtuM draSTuM rasanekSaNAnAM jihvAnayanAnAM pRthakpRthak sahasre lipsamAnaH kAvanniva / bhagavantaM stotuM rasanAnAM dvisahasraM tathA animeSaM vilokayituM locanAnAM viMzatizatImIhamAna iva / keSAmiva / phaNIndo rasanekSaNAnAmiva / yathA zeSanAgasya rasanAnAM tathA IkSaNAnAM sahasra staH / tasya nAgarAjasya sahasraphaNatvena dvijihvatvena dvinetratvena sahasraphaNeSu rasajJAnAM nayanAnAM ca dvisaMkhyAbhAktvena dvisahatrI syAt / tathA campUkathAyAm-'yasyAsminnuragaprabhoriva bhavejihvAsahasradvayam' iti // AcAmlakairviMzatisaMmitAni yaH sthAnakAnyAtanute sa suuriH| . nijasya viMzatyasamAdhipUrvasthAnAnyapAkartumanA ivaiSaH // 99 // yaH sUrirAcAmlakairAcAmlanAmatapovizeSaiH kRtvA viMzatisaMkhyayA saMmitAni pramANIkRtAni sthAnakAni-'arhati siddhe pravacanasUri sthavireSu vAcake sAdhau / jJAne bhaktidarzanazuddhiH sadvinayasaMpannAH // saMdhyAdvaye'pyavazyAvazyakakaraNena zuddhacAritram / Page #941 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 8. kaavymaalaa| brahmavratadhArivazaH kriyAravAH pUrNapoSadhataH // navatapasA ca tapakhI susaMkbhiAgena gotamakhAmI / vaiyAvRttyena jinAH samatAbhAvAcca cAritram // jJAnaM nUtanapaThanAtsaMghA viracitaiH zrutajJAnam / jinazAsanonnatikRtestIrtha tvebhibhavedahana // etadabhidhAnAni viMzavisthAnakAni Atanute sma vidadhe / utprekSyate-nijasyAtmanaH viMzatisaMkhyAkAni asamAdhiriti padaM pUrva yeSAM tAdRzAni sthAnAni / tAni yathA--atitvaritaM pracalati, apramArya sthAnakaM kurute, duHpramAya' sthAnakaM kurute, anyajanaiH saha nAravalklezaM kA. rayati, pIThazayyApaTTakAdIni adhikAni rakSayati, AcAryopAdhyAyaratnAdhikAnAM saMmurkha vakti, sthavirAdIn ghAtayati, bhUtAni vinAzayati, punaH punaH krodhaM kurute, sadaiva koSato bhASayitumapi na zakyate, pRSThe guNavatA viruddhaM bhASate, muhurmuhunizcayabhASAM mASate, adhikaraNAnyudIrayati, akAle khAdhyAyaM kurute, asthaNDilAtsthANDilaM gacchan / pAdau na pramArjayati khayaM ca khaNDitahastAbhyAM viharati, akAle dIrgha bADhakhareNa bhASate, khayaM niHprayojanaM klezaM kuruteM, gacchabhedaM svayaM karoti parAMzca kArayati parairvA, yAvadbhAkhAnudayatyastamayati ca tAvadbhuta, azuddhamAnamapyAhAra na muJcati; evaMvidhAni viMzatyasamAdhisthAnakAni apAkartumanA nirAkartukAma ivaiSaH // cakre punarnirvikRtIH sahasre dve sUriradvaitadhRtiM dadhAnaH / , . kiM saMsRtiM nirvikRti vidhAtuM hRSIkapar3heiM kimuta svakIyAm // 10 // sUriH punaryathA cAmlAni tathaiva dve sahasre sahasrayoyImetAvatA viMzatizatIM dadhidugdha-pakkAna-taila-guDa-ghRtarUpavikRtiparityAgarUpA nirvikRtIstapoprahavizeSAMzcake kRtavAn / kiMlakSaNaH / dhRti rasanArasalAmpaTyaparityAgamayIM saMtoSaM dadhAno bibhrANaH / utprekSyate-saMmRti saMsAraM bhUyo bhUyoM doSotpAdakatvena anantajanmamaraNopacayakAraNalakSaNA vikRtirvikArastadahitAm / viralAmityarthaH / kartuM vidhAtumiva / utAtha vA khakIyAM khAtmasaMbandhinI hRSIkapatimindriyaMzreNIm / paJcAkSImityarthaH / nirvikRti vikAravikalAM sparzana-rasana-ghrANa-nayana-zravaNAnAmindriyANAM sparza-rasa-gandharUpa-zandeSu pravRttikaraNalakSaNeSu tattadyApAreSu mandIbhavanAnivRttikArikAM kartumiva vaa|| sa ekadantisphuradekasikthamukhAni tIvANi tapAMsi cakre / prabhuH praNetuM spRhayannivaikabhavAmanantAmapi saMsRti khAm // 101 // sa sarirekadantirekasminvArake pAtre / yatrAnavacchinnaM pAnIyAnAdikaM patetsA ekadatirucyate / yasmiMzcaikameva sikthaM bhujyate nAnyattadekasikthamekadantyA sphurddiipymaanm| yuktamityarthaH / ekasikthaM tatpramukhamAdyaM yeSu tAdRzAni tIvrANi atikaThinAnitapAMsi cakre vinirmitavAn / utprekSyate-anantAM svabhAvapariNAmena na vidyate anto 'vasAnaM yasyAstAdRzIM khAM khakIyAM saMsRti saMsArameka eva bhavo'vatAro yasyAstAdRzIM praNetuM nirmAtuM spRhayanniva // Page #942 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 17 sargaH] hIrasaubhAgyam / upoSaNAnAmapuSatsahasratrayaM sa tasyopari SaTzatIM ca / sarojajanmA dharaNIdharendraM sudhAzanAnAmiva cArucUlAm // 102 // sa sUrirupoSaNAnAmupavAsAnAM sahasrANAM dazazatInAM trayaM trikaM trisahasrImapUpuSat puSNAti sma / cakAretyarthaH / ca punastasya sahasratrayasya upari SaTzatIM SaTzatAni upavAsAn cakAra / ka iva / sarojajanmeva / yathA kamalabhUrbrahmA sudhAzanAnAM devAnAM dharaNIdharendra meruM vyadhAt / punastasyopari cAvI prakRSTAM cUlAM vidhatte sma / yadyapi dharaNIdharendra iti nAnA merurAyAtastathApi dharaNIdharendro himAdrirapyucyate / tasyApi nagAdhirAjatvaM vartate / paraM tasmin cUlA nAsti, tannirAsArtha sudhAzanAnAmityuktam / surAdrirmerureva nAparaH // ekAzanAcAmlayutairyatIndurupoSaNairnirgalitAntarAyam / trayodaza vyAtanute sma mAsAzikSAmi vaH sviiygurostpo'sau||103|| asau yatInduH sUri: khIyaguroH vijayadAnasUreH tapo'nuSThAnavizeSa vyAtanute sma nirmame / kAn / mAsAn / triMzadvAsarAnyAvat / kiMbhUtAn mAsAn / trayodaza vizvedevapramitAn trayodazasaMkhyAkAn / katham / nirgalitAntarAyaM vigatavigatavighnam / kaizcake / upoSaNairupavAsaiH / kiMbhUtaiH / ekAzanAcAmlayutaiH prathamamupavAsaH, tata ekAzanakamekabhakam, tata AtvAmlaM kevalaM jalena rukSAnAzanam , punarupavAsaH, anayA rItyA nirvighnaM trayodazamAsI yAvadvijayadAnasUrestapo vidadhe / utprekSyate-khIyagurorAsevanAgrahaNA. diko zikSAmivAtanute sma / / tridhA samArA manAH samagrajJAnAni caikAdazayugmamAsAn / tapAMsi tIvrANi cakAra yogaiH parISahA tumivehamAnaH // 104 // sa sUrirekAdazAnAM yugmaM yeSu / ekAdaza dvAbhyAM guNitA dvAviMzatirjAtA / tAdRzAnmAsAn dvAviMzatimAsAnyAvadyogairaGgopAGgAdisUtrANAM yogavahanaiH kRtvA tIvrANyupavAsAH cAmlAdirUpANi tapAMsi cakAra kRtavAn / kiM krtumnaaH| tridhA tribhirmanovAkAyalakSaNaiH kRtvA samaprANi matizrutAvadhimanaHparyavakevalalakSaNAni pazcApi jJAnAni samArA manAH samyagArAMdhayituMkAmaH / utprekSyate-kSudhA-tRSA-zIta-uSNa-daMzamazaka-acelaarati-strI-caryA-niSadyA-zayyA-Akroza-vadha-yAcana-alAbha-roga-tRNa-mala-sa. tkAra-prajJA-ajJAna-samyaktva rUpAn dvAviMzatisaMkhyAkAn parISahAn jetumIhamAna iva / / upraistapobhiryunizaM trimAsIM yatsUrimantraM vidhinArarAdha / zrIzAsanAdhitridazairvazIndraH svayaM svayaMbhUriva sevyamAnaH // 105 // yo yazIndro yogIzvaraH upraiH pAraNakeSvAcAmlayuktaizcaturthaSaSThASTamAdirUpaistapobhirabhiprahavizeSaiH kRtvA trimAsI mAsatrayIM yAvat yuneizanahorAtraM sUrimantramAcAryapada Page #943 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 82 kaavymaalaa| sthApanagautamavidyAM vidhinA samyak tatkalpazAstrapUrvAcAryaprokaprakAreNArarAdha sAdhayati sma / kiM kriyamANaH / khayaMbhUjinendra iva zriyA yuktairanekadevadevIvRndAdhipatyakalitaiH zAsanasya jinamatasyAdhitridazairadhiSThAyikairdevairvAgvAdinI-tribhuvanakhAminI-zrIdevIyakSarAja-gaNipiTakapramukhasurAsuraiH khayamAtmanA sevyamAna upAsyamAnaH // sUrIndurekAgramanAzcatasraH svAdhyAyakoTIgeNayAMbabhUva / niveditAzeSazarIrabhAjAM caturgatAnAmiva jaitramantrAn // 106 // . sUrIndurekApramekatAnaM manazceto yasyA vyaprAntaHkaraNaH san khAdhyAyAnAM siddhAntaprakaraNa-parivartana-gaNana-cintanarUpANAM catasraH catuHsaMkhyAkAH koTI: zatIzatasahasrANAM gaNayAMbabhUva gaNayati sm| utprekSyate---nirvedaM khedaM prApitA nItA azeSAH saMsAravartinaH samastAH zarIrabhAjaH prANino yAbhistAdRzInAM narakatiryamanuSyadevalakSaNAnAM catamRNAM gatInAM jaitrAn jayanazIlAnmantrAniva gaNayAMcakAra // granthAvalI nirmitavAnvizuddhAM nijAM manovRttimiva vratIndraH / adIkSayadyaH zatazo vazIzaH ziSyAnsvaziSyIkRtazakrasUriH // 107 // yo vratIndro pranthAvalI zAstrazreNImazuddhAM vizuddhAM kUTavarNavirahitAM nirmitavAn zodhayAmAsa / kAmiva / nijAmAtmIyAM manovRttimiva khAntavyApRtimiva vizuddhAM niSpApAM nirmitavAn / punaryo vazIzaH jitendriyendraH yogijambhArAtiH zatazaH zaMtasaMkhyAkAn ziSyAn vineyAn adIkSayat dIkSAM prAhayati sma / kiMbhUtaH / ziSyIkRto buddhayA zAstraparijJAnena ca nijAntevAsivihitaH zakrasUriH puraMdarAcAryaH bRhaspatirthena / 'IdRzIM giramudIrya biDojAH joSamAsanaviziSya babhASe / nAtra citramabhidhAkuzalatve zaizavAvadhi gururgururasya // iti sUrerAtapasyAsamayaM tapaHkriyAnuSThAnAdivarNanam // yatpaNDitAH sAdhezataM babhUvuH saMprAptasiddhAntapayodhipArAH / diveya'yaikaM dhiSaNaM dadhatyA vAgIzvarAH kiM vidhRtA dharitryA // 108 // yasya sUreH paNDitAH prajJAMzapadadhAriNaH sArdhazatamekapazcAzaduttaraM zataM saMkhyA yeSAM tAdRzA babhUvuH saMjAtAH / kiNbhuutaaH| saMprApto'dhigataH siddhAntasyAgamasya upalakSaNAt khasamayaparasamayapravartamAnazAstrasaMdohakharUpasya payodheH samudrasya pAro yaiste / utprekSyate-ekameva dhiSaNaM bRhaspatim / 'vAcaspatirdvAdazArcidhiSaNa: phAlgunIbhavaH' iti haimyAm / dadhatyA dhArayantyA divA kharlokena amarAvatyA vA samamIjyA spardhayA dharitryA dharitrIbhuvA sArdhazataM vAgIzvarAH surAcAryA vidhRtAH kiM dhriyante sma iva // saptAbhavanvAcakavAraNendrA ysyollsdvaaglhriivilaasaaH| gAmbhIryabhAjo guNaratnapUrNAstaraGgiNInAmiva jIvitezAH // 109 // yasya bhaTTArakasya saptasaMkhyAkA vAcakeSu upAdhyAyeSu viSaye kumatimataprabalabalavi Page #944 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 17 sargaH] hIrasaumAmyam / 883 dalanena vAragendrAH kuararAjAH abhavan saMjAyante sma / ke iva / taraGgiNInAM jIvi. tezA iva / yathA nadInAM nAthAH saptasaMkhyAkA bhavanti / yaduktaM haimyAm-'dvIpAntarairasaMkhyAste saptaivaite tu laukikAH' iti dvaye api / kiMbhUtAH / ullasantaH sphuranto vAco vANya eva laharyaH kallolAsteSAM vilAsA vibhramA vaicitryo yeSu yeSAM vA / punaH kiMviziSTAH / gAmbhIrya gambhIrimANamalabdhamadhyatvaM bhajantIti / punaH kathaMbhUtAH / guNA eva ratnAni maNayastaiH pUrNA nirbharabhRtAH // kSamAM dadhAnasya ca gaurimANaM padAjabhRGgAyitacakriNazca / dve yasya jAte yatinAM sahasre vilocanAnAmiva bhogibhartuH // 110 // yasya sUreryatinAM sAdhUnAm / 'brahmazarmabharacAruyatIva' iti naiSadhe / ato yatizabda ikArAnto nakArAntazca / dve sahasra viMzatizatI jAte / kasyeva / bhogibharturiva / yathA nAgarAjasya vilocanAnAM cakSuSAM dve sahasra staH sahasraphaNatvAt / kiMbhUtasya yasya bhogibhartuzca / kSamA zAnti sarvasahatAM dharitrI dadhAnasya bibhrANasya / ca punargaurimANaM suvarNavarNatAM zvetimAnaM ca / 'gauraH zvetapItayoH' ityanekArthaH / punaH kiMbhUtasya / padAbjayo. zcaraNAravindayoH bhRGgAyitA bhramaravadAcaritAzcakriNa: cakravartino mahArAjA nAgAzca yasya / 'dIkaraH kaJcukicakigUDhapAt' iti haimyAM gurunAgendrayorvizeSaNAni // zIlaM pariSkAramivodvahantyaH sarvAnuvAdA iva candanAyAH / yasyAptavAGmAnasarAjahaMsyaH sAdhvyo babhUvustrizatImitAzca // 111 // . yasya sUrenayANAM zatAnAM samAhArastrizatI trINi zatAni tayA mitAH pramANIkRtAH sAdhvyo yatinyo babhUvuH saMjAtAH / kiMbhUtAH / AptAnAM tIrthakRtAM vAgvANI siddhAntaH / 'AptoktiH samayAgamau' iti haimIvacanAt / saiva mAnasaM rAjahaMsanivAsasarastatra khelane rAjahaMsyaH / siddhAntakhAdhyAyadhyAnaparA ityarthaH / kiM kurvatyaH / udvahantyaH utprAbalyena vahanyo dhArayantyaH / kim / zIlaM tridhApi brahmacaryam / kamiva / pariSkAramiva AbharaNamiva / 'pariSkArAbharaNe ca' iti haimyAm / utprekSyate-candanAyAH candanabAlAyAH sarvAnuvAdA iva sarvazIlAgamAdikamanuvadanti anukurvantIti / candanAtulyA ityarthaH // . vraje yatInAM vijayAdyasenaprabhordadau sUripadaM ya ekam / nakSatratArAgrahamaNDale'pi vedhA yathA rAjapadaM sudhAMzoH // 112 // ya: sUriryatInAM vraje zramaNAnAM gaNe satyapi vijaya iti padamAdyaM prathamaM yatra tAdRzaH sena etAvatA vijayasenanAmA prabhurmuniH khAmI tasya nAnyasya ekaM sUripadamAcAryapadaM dadau dattavAn / yathA ivArthe / ka iva / vedhA iva / yathA brahmA jainamate nakSatrANAma. TAviMzatisaMkhyAnAM tArANAM SaTSaSTisahasrakoTikoTyastathA paJcasaptatikoTya etAvatpramANAnAM tArakANAM tathA grahANAmaSTAzItipramitAnAM kalikAlanAni paJcamArake narANAma Page #945 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 884 kaavymaalaa| lpAyuSTvAnnavAnAmeva sUryAdikAnAM maNDale samUhe satyapi sudhAMzozcandrasyaiva ekaM rAjapadaM dadivAn // iti parivAraH // yasyopadezAdbahavo vihArAH saMjajJire mandiracaityayuktAH / tvaSTrA kSitau vastumivAmRtakhaHzrIbhirvyadhApyanta vilAsasaudhAH // 11 // yasya prabhorupadezAdbahavo'nalpasaMkhyAkA vihArA jinaprAsAdAH saMjajJire / kiNbhuutaaH| mandiracaityayuktAH gRhadevatAvasarasahitAH / 'deharAsara' iti prasiddhiH / etAvatA gRhatyAnyapyekAnyAsan / utprekSyate-amRtakhaHzrIbhirapavargasvargalakSmIbhiH katrIbhiH kSitI bhUmaNDale vastuM nivAsaM kartuM tvaSTrA vizvakarmaNA ka; vilAsasaudhA lIlAgRhA vyadhApyanta kAritA iva // paJcAzadaIpratimApratiSThAH prabhuH pRthivyAmanutiSThati sma / dizazcatasro'pyapunAdvihAraiH prabhAprasArairiva bhAnumAlI // 114 // . prabhuH sUriH arhatpratimAnAM zatasahasrasaMkhyAkAnAM jinabimbAnAM pratiSThA vAsakSepAJjanazalAkAdikAdikriyAbhiH pratiSThApanAni pazcAzatsaMkhyAkAH pRthivyAM gurjarasaurASTramarumedapATalATamevAtakuzAvartAdi maNDalabhUmaNDalamadhye anutiSThati sa kRtavAn / punazcatasrazcatuHsaMkhyAkAH pUrvapazcimadakSiNottarasaMjJA dizo harito vihAraiH khavicaraNaiH kRtvA apunAt pavitrIcakAra / ka iva / bhAnumAlIva / yathA bhAkhAn prabhAprasAraiH khakiraNavistAraiH kRtvA catasro'pi dizaH punIte // yasminpunAne bhuvamarbudAdrisametasiddhAcalaraivateSu ! saMghAdhipAH pANDavavacchatAni trINi trikeNAbhyadhikAnyabhUvan // 115 // yasmin sUrizake bhuvaM pRthivIpIThaM punAne pavitrIkurvANe sati arbudAdriH himAcalanandanagiriH vRSabhadevavAsupUjyAriSTanemimahAvIravarja viMzatitIrthakRtAM nirvANabhUmAkalyANakapAvanIkRtaM saMmetAcala: zajayo vimalAcala: raivato girinAragiriH etatpramukheSu tIrtheSu pANDavavatpANDunandanA iva trikeNa trayeNAdhikAni tryuttarANi trINi zatAni saMghAdhipAH saMghapatayaH abhUvan samajAyanta // AtmA bhRto yena jinezvarAdritIrthAdiyAtrodbhavapUrNapuNyaiH / prAkzRGgizRGgAgamanodgatAMzubhArairivAmbhoruhiNIvareNa // 116 // yena bhagavatA jinezvarAdriH zatrujayazailaH / paJcAzadAdau kila mUlabhUmerdazArzvabhUmerapi vistaro'sya / uccatvamaSTaiva tu yojanAni mAnaM vadantIha jinezvarAdeH // iti nagarapurANokamantarvAcyAntargatamatra lipIkRtamasti / sa eva tIrthaH siddhigamanasthAnam / tIrthazabdaH puMnapuMsakaliGge / sa eva tadeva vA Adau yeSAM teSAM yAtrA darzanaM sparzanaM tadarhatAM dravyabhAvastavArcanAtapovidhAnAdikAH kriyAstAbhyaH udbhava utpattiryeSAM tAdRzaiH pUNairanyUnaiH Page #946 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 185 17. sargaH] hIrasaubhAgyam / puNyaiH sukRtaiH kRtvA AtmA khaprANI bhRtaH saMpUritaH / keneva / ambhoruhiNIvareNeva / yathA bhAnumAlinA prAGgI pUrvAcalaH tasya zRGge zikhare Agamanenopanamanena udgatAH prakaTIbhUtAH aMzubhArAH kiraNanikarAH sahasrasaMkhyakarAH RtubharAtSoDazazatakarA api yaistaiH AtmA mriyate / udayAnantarameva kiraNabAhulyadarzanAdizayamutprekSopamA vA // " dhAtrI pavitrAM sRjato'sya pAdanyAse dukUlAnyadhriyanta bhvyaiH| tIrthAdhirAjasya caturnikAyasurairiva svarNasaroruhANi // 117 // __ dhAtrI vasuMdharAM pavitrAM pAvanAM sRjataH kurvataH pAdacAreNa carataH asya sUreH pAdanyAse caraNayugalasthApanasthAna prAyo bAhulyena bhavyaiH zrAddhavargaH dukUlAni kSaumAni vi. vidhadezavAsAMsi vA adhriyanta pAdAdhaH sthApyante sm| kasyeva / tIrthAdhirAjasyeva / yathA dharitrI pavitrAM vidadhAnasya bhUmaNDale vihAraM kurvataH zrIbhagavatazcaturnikAyasuraiH bhavanapati-vyantara-jyotiSka-vimAnavAsi-devaiH svarNasaroruhANi kanakakamalAni pAdanyAse caraNAravindayostale vidhIyante // stambhAditIrthe jaladAgame'sminsthite kadAcidbhavikavrajena / koTiya'ye'sRjyata TaGkakAnAM zrIvikramAmbhoruhabandhuneva // 118 // kadAcitkasminnapi jaladAgame varSAkAle stambha iti padamAdau yasya tAdRze vIrye stambhatIrthe 'khaMbhAti' iti lokaprasiddhanAmani asmin munIndre caturmAsImAsIne sati bhavikavrajena arthAt stambhatIrthAdisaMghalokanikareNa TaGkakAnAM gurjarajanapadaprasiddhAnAM nANakavizeSANAM koTirekA koTiLaye dAne'sUjyata vyayIkriyate sma / keneva / zrIvikramAmbhoruhabandhuneva / yathA zrImadvikramAdityena ekasmin vArake dAne vA koTiH kanakaTakAnAm / suvarNakAnAmityarthaH / dAne dIyamAnA AsIt / pratizlokaM kAvyaM gAthAM ca prAyo janAnAM koTidAtAsIt , na nyUnamadhikaM bahu // prekSya priyaM zakravazA ahilyAsaktaM kSitAvakSamayA kimetaaH| mRgIdRzo nyuJchanakAni yasya prAyo vyadhU rUpakanANakena // 119 // mRgIdRzo nikhilamedinImaNDalasamyaGmRgalocanAH prAyo bAhulyena yasya prabhoryuJchanakAni nirmitsatAni rUpakanANakena / jAtivAcitvenaikavacanam / rajatasaMbandhimahamudIlyArikA-AserI-mudappharikA-rUpakAdikena upalakSaNAdabhirAmikAsuvarNakAyenApi vyadhuH kurvanti sma / mRgIdRza utprekSyante-priyaM bhartAraM zakramahilyAyAM gautamarSipanyAM tapakhinyAmAsaktaM bhogalampaTIbhUtaM prekSya dRggocarIkRtya akSamayA asmAtsarvottamarUpalAvaNyasaubhAgyavapurvibhavazIlazAlinIvihAya valkalamuJjadorikAjaTAdirUpavikarAlAM tApasImasau sevate iti bhartari viSaye ruSA IyayA kSitau kSoNyAM kimetAH zakravazA indrANya ivAyAtAH // iti mAhAtmyam // Page #947 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| ....... . .... ... . .... .. . ... .. .. / purImapApAmiva paJcavakradhvajo jinendraH punarunnatAhAm / ........." || 120 // sajinedraH sUrirantimamAyurapekSayA caramaM caturmAsakaM tatra cakre kRtavAn / kiM kRtvaa| ajayapuradevaLapATakAdiSu vihAraiH kRtvaa| punaraparavAramunnata ityAhA nAma yasyAsvAdazI purI nagarI caraNAravindaiH nijapAdapadmaH pavitrAM pAvanIM kRtvA / ka iva / paJcavakradhvaja iva / yathA kesariketano mahAvIro jinAnAM sAmAnyakevalinAM madhye tIrthAdhipakhAdindraH puraMdaraH apApAM purI khIyapadapaGkajaiH pavitrIkRyAntimaM pazcimaM caturmAsakaM kRtavAn / [vAcaMyamendurnijamAyuralpaM] vidAMcakArAtha hRdA tadAnIm / svenopacetuM punareSa puNyamagaNyamaicchadraviNaM dhanIva // 121 // atha caturmAsakasthiteranantaraM tadAnIM tasmin prastAve taJcaturmAsaka eva vAcaMyamenduhIravijayasUriH hRdA kuzAprAprimamatajJAnavatA hRdayena kRtvA nijamAtmIyamAyurjIvitakAlamalpaM stokaM vidAMcakAra ajJAsIt jJAtavAn / punaritsanyoktiH / eSa sUriH svenAtmanA agaNyamaparimitaM khargApavargasAdhakaM puNyaM sukRtamupacetuM puSTaM kartumaiccha . dvAJchati sma / ka iva / dhanIva / yathA vyavahArI agaNyaM gaNayitumazakyaM gaNitaM draviNaM dhanamupacetumicchati // saMlekhanAM tatra tapovicitrAM sa vRtrazatrutinAM vitene| vidhitsayevotsukitocarAtmazuddherbahiHsnAnamivAGgazuddheH // 122 // tatronnatanagare sa vatinAM vRtrazatrurvAcaMyamavAsavo hIravijayasUristapobhirekAzananivikRtikAcAmlacaturthaSaSThASTamAdibhiH kRtvA vicitrAM nAnAvidhAM saMlikhyante saMtakSyante tucchIkriyante khakarmANyanayeti saMlekhanA taponuSThAnavizeSastAM vitene karoti sma / utprekSyate-antarAtmano jIvasya zuddhernirmalatAyAH karmarAhityasya vidhitsayA kartumicchayA utsukita utkaNThita iva / kimiva / bahiHmAnamiva / yathA kazcidaGgasya bAhyazarIrasya zuddhavizuddhatAyA vidhitsayA vidhAtumicchayotsukito bahiHsnAnaM jalAdibhistvaGmalApahasevanaM vitanute // iti saMlekhanA // prAcInasUrIndra iva praNIya saMlekhanAmeSa viziSya sUriH / ArAdhanAM prArabhateti zAntarasAravindaikavilAsahaMsaH // 123 // eSa sUriH ityapre vakSyamANaprakAreNa ArAdhyante sarvavyApAraparityAgena purAkRtadukRtamithyAduSkRtapradAnena ca tridhApi arhadAdayaH sevyante yasyAM sA ArAdhanA tAM prArabhata prArabdhavAn / kiMbhUtaH / zAntanAmA navamo rasaH upazamalakSaNaH sa evAravindaM vikasitakamalaM tatraiko'dvitIyo vilAsaH krIDA tatrAdvaitakhelanaviSaye haMso rAjamarAla: haMsopamaH ArAdhanAM prArabhata / kiM kRtvA / prAcInasUrIndro vajrakhAmIpramukhapUrvAcArya Page #948 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 17 sarga: hIrasaubhAgyam / 87 iti vizeSaprakAreNa prAkRtebhyastapobhyo'tyabhyadhikaviSayAM duSkaratapovizeSarUpAM saMle. 'khanAM kRtvA // ambhojanAmA iva ye trilokyAH siSevire nIradhinandanAbhiH / bhUtA bhaviSyanti vasanti sArvAste me zaraNyAH zaraNIbhavantu // 12 // te sarve sAstiIrthakarA azaraNAH zaraNA bhavanviti zaraNIbhavantu trANAya jAyantAm / kasya / me mama saMsArabhIruH tasya / kiMbhUtAH / zaraNyAH zaraNAgatavatsalAH / punaH kiNbhuutaaH| atItAyAmutsarpiNyAM kevalajJAnipramukhAH atha vA asyAmevAvasarpiNyAmatra bhara. takSetre RSabhadevAdikAH paJcamArakApekSayA cAturthArake pUrvajAtatvAdatItA evocyante / anantAH saMjAtAH punarye bhaviSyanti / anAMgatakAle padmanAbhAdimA utpatsyante punarye santi sImaMdharakhAmipramukhA idAnIMtane kAle viharamAnA vidyante / yattadornityAbhisaMbandhAtte ke|ye sArvA ambhojanAbhA nArAyaNA iva / 'yatkramAzcakriNo vA' iti jinazatake bahutvam / trilokyA jagatrayasya nIradhinandanAbhilakSmIbhiH siSevire sevitAH // yairantare dhyAnadhanaMjayasya prajvAlya duHkarmamalaM vizuddhaH / asarji jAmbUnadavannijAtmA te santu siddhAH zaraNaM shrnnyaaH||12|| te siddhA muktAtmAno nirvANaM prAptAH sattvAH zaraNamarthAnmama trANAH santu bhavantu saMsArAdakSakA bhavantu / kiMbhUtAH / zaraNyAH zaraNe sAdhavaH / 'tatra sAdhau hite ca yaH' iti yapratyayaH / te ke / yaH siddhAnaM tadeva dhanaMjayo vahnistasyAntare madhye duSTAni durantAdhivyAdhidurgatirUpavipAkakAritvAdazubhAni nRzaMsAni karmANi tAnyeva malaM ki taM prajvAlya bhasmIkRtya nijasyAtmana AtmA jIvo vizuddho nirmala: karmarahitaH asarji sRSTaH kRtaH / kiMvat / jAmbUnadavat / yathA dRSadAdermalaM kRzAnunA prajvAlya suvarNa mujyate // . vitanvate ye bhramarA ivAtmavRttiM smaraM nanti ca zaMbhuvaye / te sAdhavaH syuH zaraNaM tapasyAdhuraM dhurINA iva dhArayantaH // 126 // te sAdhavaH shrmnnaaH| mameti zeSaH / zaraNaM syurbhveyuH| kiMbhUtAH / dhurINA dhaureyakAH vRSabhA iva / tapasyAdhuraM dIkSAyAH sarvAtmanA samanaM kriyAkalApAdiprakArakaraNarUpadhurvI dhArayantaH bibhrataH / ye sAdhavo bhramarA madhukarA iva AtmavRtti nijajIvikAM mAdhukarI vRtti vitanvate kurvate / ca punarye zaMbhuvadIzvara iva jagadviDambakaM smaraM nanti madanaM vyApAdayanti // majjajjanasyAsti karAvalamba ivAtibhIme bhavavAridhau yaH / bhUyAtsa dharmaH zaraNaM sudhAMzuH sudhAmivAntaH karuNAM dadhAnaH // 127 // sa dharmaH zaraNaM bhavabhItasya mama rakSako bhUyAt / kiMbhUtaH / antarmadhye karuNAM sarva Page #949 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 8 kaavymaalaa| tattveSu kRpAM dadhAnaH / ajinAjJApUrvakadayAmayo dharma ityarthaH / ka iva / sudhAMzuriva / yathA candro madhye nijamaNDalAntarAle sudhAmamRtaM dhtte| yo dharmaH atibhIme atizayena bhItikAriNi bhavavAridhau saMsArasamudre majajjanasya buDato, lokasya karAvalambo hastAvalambanamivAsti / haste gRhItvA karSatItyarthaH / yathA kazcidagAdhajalanidhimajantaM kaMcijantuM hastAbhyAM gADhamAdAya bahiH karSati tadvadAste // ityarhatsiddhasAdhudharmANAM caturNA zaraNam // jJAne mamASTau samayAdikAtIcArAH pramAdA iva zuddhadharme / . . zaGkAdikA aSTa ca darzane'tIcArA madA dehabhRtIva jaataaH|| 128 // karmANi jantAviva ye mamAtIcArAH punarmAtRgatAzcaritre / mithyAsatAM te bahugavAco vyAhAravanme nikhilA idAnIm // 129 // ye mamASTau aSTasaMkhyAkAH jJAne jJAnAcAre atIcArAH saMjAtAH / kiMbhUtAH / samayaH kAla: Adau yeSAM kAlavinayabahumAnopadhAnahInanihnavavyaJjanArthatadubhayahInA ete'STa jJAnA. viicaaraaH|ke iv| pramAdA iva / yathA zuddhe jinabhASite dharme madya-viSaya-krodha-mAna-mAyA-lobha-nidrA-vikathAnAmAno'STapramAdAH syurdharmaviSaye'mI pramAdA bhavinAM bhveyuH| ca punarye mama darzane samyaktve darzanAcAre zaGkA-AkAGkSA-vicikitsA-mUDhadRSTatA-anupama bRMhaNA-asthirIkaraNa-asAdharmikavAtsalya-aprabhAvanA ityabhidhAnA aSTau aSTapramANA atIcArAH saMpannAH / ke iva / yathA jane jAti-kula-bala-jJAna-aizvarya-rUpa-tapo-labdhi. rUpA aSTau madA bhavanti / punarye caritre cAritrAcAre aniryAsamiti-abhASAsamitianeSaNAsamiti-anAdAnanikSepAsamiti-apAraSTApanikAsamiti-amAnAgupti-avacanagupti-akAyaguptiH iti saMjJA mAtRgatA aSTa pravacanamAtRsaMbandhino'tIcArA jAtAH / kAnIva / karmANIva / yathA jantau prANiniviSaye jJAnAvaraNIya-darzanAvaraNIya-mohanIya-vedanIya-antarAya-nAma-gotra-AyuH ityaSTau karmANi jAyante / sAMsArike jIve iti zeSaH / te nikhilAH sarve'pi caturviMzatiratIcArAH idAnImasminnAyurantasamaye mama te mamAtIcArA mithyA mRSA AsatAM bhavantu / kiMvat / vyAhAravat / yathA bahugarthavAco vAcAlasya / 'syAjjalpAkastu vAcAlo vAcATo bahugarghavAk' iti haimyAm / vyAhArA vAsi mithyA jAyante / 'vyAhAro bhASitaM vacaH' ityapi haimyAm // yugmam // tapaHsu ye dvAdazabhedabhinneSvaharmaNInAmiva maNDaleSu / vIrye'bhavanye'tra bhave mamAtIcArapracArAzca mRSAsatAM me // 130 // dvAdazabhirbhedaiH prakAraiH bhinneSu pRthakpRthagbhUteSu / anazanam , UnodarikA, vRttisaMkSepaH, satyAgaH, kAyaklezaH, salInatA, iti SaDDidhaM bAhyatapaH / tathA prAyazcittam , vinayaH, dhaiyAvRttyam , khAdhyAyaH, dhyAnam , kAyotsargazca iti SaDDidhaM bAhyatapaH / saMbhUya dvAdazaprakAreSu tapaHsu tapaAcAreSu samaye atIcArANAM pracArA vistArA laganAni vA abhavan Page #950 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 889 17 sargaH) hIrasaubhAgyam / tapaHsu / utprekSyate-dvAdazabhedabhinneSu dvAdazasaMkhyeSu aharmaNInAM sUryANAM maNDaleSu bimba viva / yathA bhAtkarANAM tejo duHsahaM tathaiva tapasAmapi / tathA ca yathA karmaNAM prabhAvastathA tapasAmapIti / ca punaratra bhave asmin janmani upalakSaNAdanyasminnapi bhave ye mama vIrye vIryAcAraviSaye atIcArA abhavan te atIcArA me mama mRSA mithyA AsatAM bhavantu / sarveSAmapyatIcArANAM mama mithyAduHkRtamastvityarthaH // iti paJcajJAnAcArAdi. pazcAcArAtIcArAlocanam // ekendriyA bhUjalavadvivAyuvanAnyahanyanta mayAGgino ye| bibhrAmyatA bhUribhaveSu karmavazena dezeSviva daizikena // 131 // - ye bhuvaH pRthivIkAyikA, jalAnyapkAyikA vahayastejaskAyikA vAyavo vAyukApikA vanAni vanaspatikAyikA ekaM sparzanaM zarIraM tallakSaNamindriyam hRSIkaM yeSAM te ekendriyA aGginaH pUrvoktAH paJca sthAvarAH prANina: mayA mahanyanta htaaH| atra bhave anyatra bhave vA iti zeSaH / mayA kiM kurvtaa| karmaNAM jJAnAvaraNIyAdInAmaSTasaMkhyAkAnAM vazenAyattatvena bhUriSvananteSu. bhaveSvavatAriSu bibhrAmyatA vizeSeNa ekadvitricatuHpaJcendriyasaMjyasaMjJitvena caturazItilakSajIvayoniSu bhramaNIM kurvatA / keneva / daizikeneva / yathA pAnthena karmaNA khaparakAryANAM vazenAdhInatayA dezeSu vividhajanapadeSu paryaTanaM praNIyate // saMdhye dinAnAmiva janminAM dve yeSAM hRSIke bhavato hatAste / * mayA jalaukaHkRmizuktizaGkhamukhAH pramAdaikavazaMvadena // 132 // yeSAM janminAM jantUnAM dve dvisaMkhye hRSIke sparzanarasanalakSaNe zarIrajihvArUpe indriye bhavataH / keSAmiva / dinAnAmiva / yathA divasAnAM dve saMdhye dinAnana divasAvasAnala. kSaNe pitRkhau syAtAm / 'saMdhyA tu pitRsUH' iti haimyAm / te jalaukaso jalasarpiNyaH kRmayaH kITakA gaNDolakA vA zuktayo muktAsphoTAH / 'muktaasphotto'bdhimnndduukii| zuktiH' iti haimyAm / muktAphalotpattibhuvo'nyA vA / zaGkhAH kambavaH te mukhA mukhe vA Adau yeSAM tAdRzA dvIndriyA jIvA mayA hatA virodhitAH / kiMbhUtena myaa| pramA. do'navadhAnatA tasya ekamadvitIyatayA vazaMvadenAdhInena / pramAdinA ityarthaH // vizAM vayAMsIva bhavanti yeSAM trINIndriyANIha zarIrabhAjAm / gopAlikAmatkuNakITikAdyA vyApAditAste tu mayA kathaMcit 133 yeSAM zarIrabhAjAM jIvAnAmiha saMsAre jagati vA tiryaggatau vA trINi sparzanaM zarIraM rasanaM jihvA ghrANaM nAsikAlakSaNAni trisaMkhyAkAni indriyANi karaNAni bhavanti / kAnIva / vayAMsIva / yathA vizAM manuSyANAM trINi bAlyayauvanavArdhakyalakSaNAni vayAMsyavasthAvizeSAH syuH / te gopAlikA dhaneDikAni dhAnya kITakA matkuNakAH kITi 112 . . Page #951 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| kAzca prasiddhAH te AyAH pUrve yeSAM tAdRzAstrIndriyA jantavo dehino mayA kathaMcitkenacana prakAreNa jAnatA ajAnatA vA pramAdinA satA vyApAditAH // catvAri yeSAM punarindriyANi nAbhIbhavasyeva mukhAni santi / te makSikAbhRGgapataGgakarNakITorNanAbhapramukhA hatAzca // 134 // punaryeSAmasumatAM cavAri sparzanarasanaghrANanayanalakSaNAni zarIrajihvAnAsikAlocana rUpANi catuHsaMkhyAkAni indriyANi akSANi santi / kAnIva / mukhAnIva / ythaa| nAbhIbhavasya brahmaNaH / 'nAbhImathaiSa zlathavAsaso'syAH' iti naiSadhe dIrgho'pi nAbhizabdaH / prAcI-apAcI-pratIcI-udIcIlakSaNacaturdiksaMmukhAni vartante / zakreNa SaSTisahasravarSakRtatapaHprabhAvAtkhapadAbhikavedhasastapobhraMzaM vidhAtuM prahitApsarobhizcaturdikprArabdhAkhaNDa* . tANDavADambaravilokanakautukotkaNThitacetAzcaturdikSu catvAri vadanAni vidadhAti smeti . zIlataraGgiNyAm / te makSikA madhuvananIlasAmAnyAH prasiddhAH / yaduktam-'saraghA' madhumakSikA / varvaNA makSikA nIlI puttikA ca pataGgikA // vanamakSikA tu daMzo daMzI . tajAtiralpikA / tailATI varaTI gandholI' iti haimyAm / bhRkA bhramarAH, pataGgAH zalabhAH 'TIla' iti loke prasiddhAH, karNakITAH zatapadyaH kharjUrakAH, UrNanAbhAH jAla. kArakAH 'kAliyAvaDA' iti prasiddhAH, te pramukhA AdimA yeSu tAdRzAzcaturindriyAH punarmayA hatA vyApAditAH // mahAvratAnIva munIzvarANAM paJcendriyANIha bhavanti yeSAm / pApardhikeneva mahIcarAste saMprApitAH pretapateniketam // 135 // iha jagati saMsAre vA yeSAM jantUnAM paJca sparzanarasanaghrANacakSuHzravaNalakSaNAni zarIrajihAnAsikAnayanakarNarUpANi paJcasaMkhyAkAnIndriyANi bhavanti / kaaniiv| mahAvratAnIva / yathA munIzvarANAM sAdhusindhurANAM mahAnti kAtarairalpasattvaiH sattvaiH meruvaduddhartumazakyAni sarvaprANAtipAtaviramaNa-sarvamRSAvAdaviramaNa-sarvAdattAdAnaviramaNa-sarvamaithu. naviramaNa-sarvaparigrahaviramaNalakSaNAni vratAni niyamavizeSAH paJca bhavanti / te ca pazcendriyAtrividhAH santi / eke sthalacarAH, eke jalacarAH, tRtIyAH khecraaH| tAneva pratipAdayati-mahIcarA gomahiSAjamRgazazazambarAdikAH sthalacarAH paJcendriyA jIvA mayA bhavAntare pretapateryamasya niketaM mandiraM saMprApitA gamitAH / keneva / pApardhikeneva / yathA AkheTikena lubdhakena mRgAdyAH paJcendriyAH sattvAH kRtAntaniketanaM nIyante // jIvAntikeneva viyadvihArA AlekhyazeSatvamavApitAste / kaivartakeneva payazcarAste kathAsu zeSatvamavApitAzca // 136 // jIvAntikaH zAkuniko vihaMgamaghAtukaH teneva viyati AkAze vihAro viharaNaM gatiryeSAM te khacarAH / kalaviGkakukUTazukasArikAkAkakapijalavASakhaJjanazikhaNDikapo. Page #952 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 17 sargaH] hIrasaubhAgyam / 891 tAdyAH paJcendriyA jIvA Alekhye citre zeSatvamavaziSTatAM na tu prANenatAmavApitA mA. ritAH / tathA kaivartakeneva dhIvareNeva payazcarA jalacAriNo jIvAste paJcendriyA matsyanakacakrapAThInapIThapAhamakarAyAH kathAsu vArtAsu AkhyAnasaMbandheSu zeSalamavaziSTatAmavApitA lambhitAH / nihatA ityarthaH / hiMsAyAM sarvatra janmAntarApAdanam / asmin janmani tu saMyatalAttadabhAva eveti tAtparyam // arhannidezAditasAndracandracandrAtapodvelakRpApayodhau / mInAyamAnena munInduneva svAtmeva nAmAni gaNo'GgabhAjAm // 137 // punarmayA aGgabhAjAM prANinAM gaNaH samUhaHkhAtmeva nijajIva ina nAmAni na gaNitaH / idamapi prAgjanmApekSayaiva nAsmianmanIti zeSaH / tadeva vakti-keneva / munIndu. neva / yathA vairAgyaraGgataraGgitAtmanA sAdhusudhAkareNa anyatanUmanikaraH nijajIvasadRzo gaNyate / kiMbhUtena / munIndunA arhatAM sarvatIrthakRtAM nideza AjJA sa evodita udayaM prAptaH sAndrasnehalo'mRtavarSI AzvinapUrNimAsaMbandhI candraH akhaNDamaNDalendustasya candrAtapazcandrikA tenodvelo velAmullaGgya yAta udvela utkaNThito yaH kRpArUpa: payodhistatra mIno matsya ivAcaritastena / dayAhRdayenetyarthaH // iti prathamavrate prAkRtajI. vahiMsAlocanam // amarSaNeneva ruSA hasena vaihAsikeneva ca bhIruNeva / bhayena lobhena ca gRcaneka mayA yadapyalpamajalpyalIkam // 138 // yanmayA iha bhave parabhave vA yadalpaM stokamapyalIkaM mithyAvAkyamajalpi bhASitam / kayA / ruSA roSeNa / keneva / amarpaNeneva krodhaneneva / yathA krodhAtureNa krodhenAlIkaM jalapyate 1 punaH kena / hasena hAsyena / keneva / vaihAsikeneva / yathA khabhAvAtibhIrukeNa mRSA bhASyate / ca punaH kena / lobhena tRSNayA / keneva / gRbhuneva / yathA lolubhena lobhAbhibhUtenAsatyaM nigadyate // iti dvitIyavrate mRSAvAdAlocanam // .. RkthaM pareSAM parimoSiNeva mayA kathaMcidyadadattamAttam / . prayojane satyapi yattRNAdyaM kvacidvinAdezamupAdade ca // 139 // * yanmayA kathaMcitkenApi prakAreNa adattaM kenApi svAminA avizrANitaM pareSAmanyeSAmRkthaM daviNaM dhanamAttaM gRhItam / keneva / parimoSiNeva / yathA taskareNAdattaM paradravyamAna dIyate / ca punaH prayojane kArye satyapi vidyamAne'pi kRtye AdezaM khAmyakhAmino anujJAM vinA tRNAdyaM tRNazalAkApramukha kvacitkutrApi sthAne upAdade jagRhe svayaM khIkRtam // iti tRtIyavrate adattAdAnAlocanam // marunmRgAkSyA maruteva divyaM nAryA nareNeva ca mAnavIyam / mayA tirazcaiva punastirazcA tairazcamAcaryata maithunaM yat // 14 // Page #953 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 892 kAvyamAlA / 1 marunmRgAkSyA devAGganayA samaM divyaM devatAsaMvandhi yanmayA maithunamAcaryata bhoga: kRtaH / keneva / maruteva / yathA caturnikAyAdidevena devyA sArdhaM nidhuvanaM vidhIyate / punarnAryA manuSyayoSitA sAkaM mAnavIyaM mAnavasaMbandhi maithunaM kAmakelirAcaryata AcIrNA / keneva / nareNeva / yathA nareNa nAryA samaM kandapakrIDA kriyate / punastiracA tiryagjAtIyayA striyA satrA tairazyaM tiryaksaMbandhi maithunaM grAmyadharma Acaryata vihitam / keneva / tirazcaiva / yathA tiryagjAtIyena puruSeNa tirakSA samaM maithunaM pazukriyA kriyate / sarvatra iha bhave'nye bhave'pIti yojyam // iti caturthavrate maithunAlocanam // sakhImiva khaH zivapadmadhAmnornirIhatAM mugdhatayA vihAya / dUtImivAdRtya ca durgatInAmRddhiM mayAdAyi parigraho yat // 141 // yanmayA parigraho dhanadhAnyadvipadacatuSpadAdika AdAyi svIkRtaH / kiM kRtvA / khaH zivapadmadhAmnoH khargApavargalakSmyoH sakhIM vayasImiva nirIhatAM niHspRhabhAvaM vihAya kiM mucya / kyaa| mugdhatayA maugdhyenAjJAnena / ca punardurgatIMnA duSTAnAM mahAdhivyAdhividhAtrINAM nArakatiryakkudevakumanujalakSaNAnAM gavInAM dUbImA kAraNasaMdezahArikAmiva Rddhi prAptAprApteSu vastuSu sarveSvaihalaukika padArtheSvAsakti mAdRtyAGgIkRtya / tasyAmAdaraparibhUyetyarthaH // iti pazcamatrate parigrahAlocanam // marudrumAnmerurivendriyANi prANIva bANAniva paJcabANaH / mukhAnyathA paJcamukhazca samyaGgAdhArayaM paJcamahAvratAnyat // 142 // yadahaM paJcamahAvratAn merUpamAnniyamavizeSAn / vratazabdaH puMnapuMsake / samyak tri karaNazuddhyA nAdhArayaM na dhRtavAn / ka iva / meruriva / yathA kAJcanAcalaH kalpapArijAtamandAraharicandanasaMtAnAbhidhAnAnpaca saMkhyAkAnmaruGkumAn kalpavRkSAn dhArayati / punaH ka iva / prANIva / yathA jantuH zarIrarasanAnAsikAnayanazravaNalakSaNAni paJcendriyANi dhatte / punaH ka iva / pazcabANa iva / yathAM madanaH saMmohana - unmAda - tApana - zoSaNamAraNa-iti nAmnaH / tathA kvacit 'didvIhiM didvipasaro didvipasAraNabhAva aNurAo / aNurANa pineo vANA mayaNassa pazca // ete'pi pazca bANAH procyante / pazcapramANAnbANAn sAyakAndadhAti / punaH ka iva / pazJcamukha iva / atra yathA ivArthe / yathA nIlakaNThaH kaNThIravo vA paJcamukhAn dharati / mukhazabdo'pi puMnapuMsake / evaM yathA merumanuSyamadanapArIndraninAkinaH kalpadrumendriyamArgaNamukhAni dhArayanti tathA ahaM pazca mahAvratAnnAdhArayamityarthaH / iti paJcatratAdhAraNalocanam // nizAcareNeva nizAzanaM yanmayA kathaMcitpravidhIyate sma / kausIdyamAdyanmanaseva kiMcicchaithilyamAlambyata yatkriyAsu // 143 // mayA kathaMcitkenacinmithyAjJAnamUDhatAdiprakAreNa nizAcareNeva rAkSaseneva nizAzanaM rAtribhojanaM pravidhIyate sma / punaryatkriyAsu cAritrAnuSThAnakaraNeSu zaithilyaM zithi Page #954 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 17 sargaH] hIrasaubhAgyam / latA kiMcitkRtaM kiMcinna kRtaM kiMcidiSyate kiMcicca kriyate ilAyaM zlathalamAlambyata / keneva / kausIyenAlasyena mAdyadunmattIbhavanmanazceto yasya tAdRzena puMseva / yathA alasena sarva kArya zlathIkriyate // iti SaSThabade rAtribhojanakriyAzaithilyAlocanam // pramAdabhAjA niyamA mayA ye babhaJjire bhrAntibhRtA bhaveSu / chAyAdrumaM gaNDagalanmadAndhaM bhaviSNunevoddharasindhureNa // 144 // pramAdamAlasyaM zithilatAM vA anavadhAnatAM vA mandabhAvaM vA bhajatIti pramadvareNa pramasatAyuktena bhayA niyamA abhigrahavizeSA babhaJjire bhannAH gRhIlA mukkAH / kiMbhU. tena mayA / bhaveSu karnavaicitryAnAnA vidhajanmaparamparAsu bhrAnti bhramaNIM bibhartIti bhrAmyatetyarthaH / keneva / uddharasindhureNeva / yathA gaNDayoH kapolasthalayorgaladbhiranavaratani"tadbhirmadaiH dAnavAribhirandhaM bhaviSNunAgatanayanIbhavanazIlena vicetanIbhAvukena madudodurasindhureNa unmAdotkaTakaraTinA gambhIravedidviradena chAyayA upalakSitAstaravo yeSAM kadAcidapi parAvRttiM na bhajate, pUrvasyAM pazcimAyAM dakSiNasyAmuttarasyAM ca nAyAti, yathAsthAnamavasthitaiva tiSThati / atha vA pallavapatrapuSpaphalapramukhasuSamAvibhUSitAste chAyAdrumA bhajyante // iti sarvaniyamavirodhanAlocanam / / apekSayA paJcamahAvratAnAM kharbhUdharANAmiva bhUdhareSu / aNuSvaharbandhumitavrateSu mayA virAddhaM gRhamedhinA yat // 145 // gRhamedhinA gRhasthena satA mayA yadaharbandhavaH sUryA dvAdazAdityAH tairmitAni pramANIkRtAni vratAni dvAdazavatAni / sthUlaprANAtipAtaviramaNam, sthUlamRSAvAdaviramaNam , sthUlAdattAdAnaviramaNam , khadArasaMtoSaparastrIvidhavAvezyAkanyAbhigamanAdiviramaNam , i. cchA-parigrahaH-parimANam, sarvadiggamanAdiviramaNaM pramANaM ca, bhogopabhogapramANam , anarthadaNDaviramaNam, sAmAyakakaraNam , pratidinaM nizAM ca dezAvakAsikaM digavakAza. karaNam, parvAdiSu poSadhopavAsavidhAnam, atithisaMvibhAgavidhAnam, ityabhidhAneSu gRhasthAnAM pazcANuvratAni / trINi guNavratAni / catvAri zikSAvratAni / iti dvAdazasu vrateSu yatkiMcinmayA virAddham atikrama-vyatikrama-atIcAra-anAcArAcaraNA dinA virAdhanA kRtA / kiMbhUtAnAm / paJcAnAM mahAvratAnAmapekSayA / paJcamahAvrateSu hi sarvathaiva sarvebhyo'pi prokavastubhyo viramaNam / dvAdazavrateSu tu dezata eva na sarvataH / ityapekSayA aNuSu hakheSu laghuSu / keSviva / bhUdhareSviva / yathA kharbhUdharANAM merUNAM lakSayojanapramANatvena mahattvaM mahattvAcca bahuvacanam / apekSayA apareSu bhUdhareSvaNulaM laghutAste sudarzanameruM vinA keSvapi giriSu lakSayojanapramANatA nAsti // saMsAdhakeSu tridivApavargadurgasya yogeSviha yogineva / vIrya prayuktaM na mayA kathaMcitpramAdamandIkRtamAnasena // 146 // Page #955 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 894 kaavymaalaa| iha bhave mayA yogeSu yama-niyama-Asana-prANAyAma-pratyAhAra-dhAraNA-dhyAna-samAdhinAmASTAGgavatsu yogeSu / atha vA manoyoga-vacoyoga-kAyayogalakSaNeSu vividheSu / atha vA satyamanoyoga-asatyamanoyoga-mizramanoyoga-satyAsatyamanoyoga-satyavacanayogaasatyavacanakAyayoga-mizravacanayoga-satyAsatyavacanayoga-audArikakAyayoga-audAri. kamizrakAyayoga-vikriyakAyayoga-vaikriyamizrakAyayoga-AhArakAyayoga-AhAramizrakAyayoga-kArmaNayoga ityapi manovAkkAyaiH kRtvA paJcadazadhApi yogA yojanAMni / yujyante .. dhAvanavalAnakriyAsu vyApAryate'sAviti vA yujyante saMbadhyante valganakriyayA jIva eMbhiriti vA vyutpattimAtraM yogo vIrya shktiH| utsAha iti yAvat / yogeSu mokSaprAptikaraNIbhUteSu dhyAnavizeSeSu ca mayA vIrya puruSakAro na prayuktaH samyagudyamo na vihitaH / keneva / yoginev| yathA yogabhAjA AsannotpatsyamAnakevalajJAnena kSapakazreNimArUDhena yogeSu yatnaH kriyate / kiMbhUteSu yogeSu / tridivaM khlokstdyukto'pvrgo mokSaH sa eva durgaH duHlena gamyate prApyate gRhyate vA parvatAdiviSamasthAnastha kohastasya saMsAdhakaSu AtmAyattIkArakeSu mayA kathaMcit gurvAdipreraNayA paJcendriyapATavazarIrasAmarthya sahAyakaraNasAmagryApi pramAdena anavadhAnatayA Alasyena vA mandIkRtaM. kriyAnuSTAnakaraNeSu kuNThIkRtaM mAnasaM mano yena yasya vA // etadyadanyacca mayArji pApamasminbhave'nyeSu punarbhaveSu / . adharmiNAnartha iva tridhApi nindAmi samyaktadahaM samagram // 147 // asmin vartamAne bhave janmani punaranyeSvatikrAnteSvananteSu bhaveSvavatAreSu mayA prAntAvasthAsthAyukena etatpUrvoktamanyaditaradvismRtamavismRtaM vA yatpApaM duSkRtamAji upArjitaM syAt / keneva |adhrminnev / yathA adharmakAriNA pApinA puMsA anarthaH paraghAtaparadAragamanaparadravyApahArAdirutpAtaH kriyate tatsamagraM sarvamapi pApaM duSkRtaM tridhApi manovAkAyairapi trikaraNazuddhayA idAnIM nindAmi AtmasAkSikaM garhAmi devagurusAkSikaM vyutsRjAmi // ekendriyA: ' (17 // 131) ityata Arabhya 'etadyat-' (1 / 147) iti paryantaM nindanAdinA saptadazabhiH kulakam // aSTAdazAbrahmavadaMhasAM tu sthAnAni yAnyAcaritAni pUrvam / tAnyapyazeSANi mRSA bhavantu kSaNAdyathA dyUtakRtAM vacAMsi // 148 // tu punaraSTAdazasaMkhyAkAni aMhasAM pApAnAM sthAnAni prANAtipAta-mRSAvAda-adattAdAna-maithuna-parigraha-krodha-mAna-mAyA-lobha-rAga-dveSa-kalaha-atyAkhyAna-paizunya-ratyarati-paraparIvAda-mAyAmRSA-mithyAvazalya ityaSTAdaza pApasthAnAni / pUrva masmAtprastAvAnmayAcaritAni yAni khayaMkRtAni parairvA kAritAni aSTAdazasaMkhyAkAni / kiMvat / abrahmavat / yathA manasaudArikAbrahma na karomi, vacasaudArikAbrahma na karomi, kAyenaudArikAbrahma na karomi, manasaudArikAbrahma na kArayAmi, vacasaudArikAbrahmana kAra Page #956 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 17 sargaH] hIrasaubhAgyam / 895 yAmi, kAyenaudArikAbrahma na kArayAmi, manasaudArikAbrahma nAnumode, vacasaudArikAbrahma nAnumode, kAyenaudArikAbrahma nAnumode, ityaudArikena manovAkAyaiH karaNakAraNAnumodanainava bhedAH / tathaiva vaikriyeNa samamanayA rIyA nava bhedA bhavanti / saMghIbhUya sarve'pyaTAdaza jAtAH / evamaSTAdaza brahmasthAnAni / atha tAnyazeSANi samastAnyapi madhyadaza pApasthAnAni kSaNAnimeSamAtrAdapi mRSA mithyA bhavantu / kAnIva / vAsIva / yathA dyUtakRtAM daurodarikANAM vacanAni kSaNAnmithyA bhavanti // kopaM hRdaH zalyamiva prahAya sattvAnazeSAnkSamayAmi samyak / mayArditAH prAgiha vairiNeva kSAmyantu te mayyanudItavairAH // 149 // etasyAmavasthAyAmahamazeSAn samastAn sapta lakSAH pRthvIkAyayonayaH, sapta lakSAH apkAyayonayaH, sapta lakSAH tejaskAyayonayaH, daza lakSAH pratyekavanaspatikAyayonayaH, caturdaza lakSAH anantavanaspatikAyayonayaH, dve lakSa dvIndriyANAM yonayaH, dve lakSe trIndriyayonayaH, dve lakSe caturindriyayonayaH, catasro lakSAH paJcendriyatirayAM yonayaH, catasro lakSAH nArakANAM yonayaH, catasro lakSAH devAnAM yonayaH, caturdaza lakSA manuSyANAM yonayaH / evaM sarvA api saMmilitAH santyazcaturazItilakSajIvayonayo bhavanti / etAMzcaturazItilakSayonisatkAn sattvAn jIvAn samyaka manovAkAyaiH kRlA kSamayAmi pAdayorlagilA mamAparAdhaM titikSe vinayAmi / kiM kRtA / hRdo hRdayAkopaM krodhaM prahAya saMtyajya / kimiva / zalyamiva / yathA kenApi prakAreNa kenacidvai. riNA paramavaireNa kRlA hRdi viSaye nikSiptamAyasazastraM nArAcaM vA zaGku vA kASThaghaTitakIlikAM vA udbhiyte| tathA ye sattvA mayA prAg janmani ihAsmin bhave vA vairiNeva zatruNeva arditAH pIDitAH te sarve mAM kSAmyantu mayiviSaye kSamAM kurvantu / upazAmyanli. tyarthaH / kiMbhUtAH / anudItavairAH mayi viSaye aprakaTitavirodhAH muktavidveSAH kSAmyantu // .. maitrI mama kheSviva sarvasattveSvAstAM kSitikharbalivezmajeSu / dharmo'rjito vaibhavavanmayA yastaM prItacetA anumodayAmi // 150 // ' - kSitiH bhUlokaH, sardevalokaH, balivezma pAtAlalokaH, teSu jAyante smeti kSitikhabalivedamajAsteSu trijagajanmasu srvtirykrnaagaasurvyntyotivaimaaniknaakinaamsklsttvessu samastajantujAteSu viSaye mama maitrI sakhitA AstAm / kessviv|khessviv / yathA AtmIyajaneSu sakhyaM syAt / athavA 'maitrI mama khairiva sarvasattvairAstAM kSitikharbalivezmajAtaiH' iti pAThaH / tatra kharbalivezmajAtaiH sarvasattvaiH sArdhe khairiva mama maitrI astu / pUrvapAThastu "mittI me savvabhUesu' iti pratikramasUtrAnusAreNa / atha punararya:-yo mayA vaibhavavat saMpattiriva dharmo'rjitaH saMcitaH / prItacetAH hRSTamanAH san taM dharma puNyaM sukRtamanumodayAmi prazaMsAmi // Page #957 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 896 kaavymaalaa| vRndaM drumANAmiva puSpakAlAdyasmAdRte'nyadviphalaM vratAdi / zubhaH sa. bhAvo'stu mamApavargamArgAnulagnAGgabhRtAM sahAyaH // 151 // yasmAt zubhamAvAhate vinA anyaditaradratAdi sarva niyamacAritrAdipAlanapramukhaM sakalamapi viphalaM vandhyameva / kimiva / vRndamiva / yathA puSpakAlAdvasantasamayAhate samastaM drumANAM pAdapAnAM vRndaM kadambakaM niSphalaM bhavet / sa zubho bhAvo mamAstu nirmalapari. mANo mama bhavatu / kiMbhUtaH / apavargo mokSaH arthAnnagaraM tasya mArgaH panthAH tatrAnulamA. stamanuprasthitA yeNabhRto bhavyajanAsteSAM sahAyaH // bhuktena yenAtra kadAcidAtmA na dAruNA vahnimivApa tRtim / zivaMgamIva svajanAnuSaGgaM kRtsnaM tamAhAramahaM jahAmi // 152 // ahaM taM trijagaprasiddhaM yacchabdasaMbaddhaM ca kRtsnam anazanapAnakhAdimakhAdimarUpaM sarvajAtIyaM caturvidhAhAraM jahAmi / atra pAnazabdenAparapAnakAdi gRhyate / jalabhutkalaM : tyajAmi / ka iva / zivaMgamIva / yathA mokSaM gamiSyatItyevaMzIlo nIrAgaH pumAn . sarvakhajanAnAM nijakuTumbAnAmanuSaGgaM nijaparijanavargasya saMvandhaM jahAti / sa kaH / atra jagati saMsAre vA yenAhAreNa bhuktena bhakSitena kRtvA kadAcitkasminnapyatItAnAgatavartamAnalakSaNe kAle AtmA jIvastRpti saMtoSaM nApa na lebhe / ka iva / vahniriva / yathA dAruNA kASThena / jAtAvekavacanam / hutAzo na tRpyati / yaduktam-'nAgnistR. pyati kASThAnAM nApagAnAM mahodadhiH' iti // saptAsti yaH padmamivASTasiddhizrINAM jagatkalpitakalpasAlaH / alIva padme ramatAM madIye cice ciraM zrIparameSThimantraH // 153 // sa zrIparameSThimantraH zrImannamaskArazciramAsaMsAraM yAvanmadIye citte ramatAM mama mAnase haMsavatkhelatu / ka iva / alIva / yathA bhRGgo bhramaraH padma vikasitakamale suciraM rmte| sa kaH / yaH zrInamaskAraH aSTAnAm aNimA-vazitA-IzitvaM-prAkAmyaM-mahimA-laghimA-kAmAvasAyitvaM-prAptiH ityabhidhAnAmaparAsAM vA manaHkalpitAnAmaSTAnAM mahAsiddhInAmeva zrINAM lakSmINAM padmamiva smerakamalamiva sadma vAsasaudhamasti / padmavAseti lakSmyA abhidhAnatvAt / parameSThimantro jagatAM tribhuvanajanAnAM kalpiteSu kAmiteSu kalpasAlaH vAJchitasaMpUraNe kalpadrumo'sti // vAdhINasasyeva viSANameko varteta me kazcana vartate'nyaH / punardharitryA iva vRtrazatruH kasyApi na syAmahamatra vizve // 154 // atra vizve asmiJjagati ahameko vrte| kimiva / viSANamiva / yathA vAdhrINasasya khaginaH gaNDako vanyajIvavizeSajIvavizeSaM tasya viSANaM zRGgamekameva bhavati / yaduktaM kalpasUtre-'khaggisigaccaegage' iti / tathA me mama kazcana ko'pyanyaH parona vartate naasti| Page #958 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 17 sargaH] hIrasaubhAgyam / 897 punaratra bhuvane ahaM kasyApi na syAM bhaveyam / ahaM kasyApi nAsmIyarthaH / ka iva / vRtrazatruriva / yathA dharitryA bhUmeH zakro rAjA kasyApi na syAna bhavet / kAke zauklyaM dyUtakAreSu satyaM sarpa kSAntiH strISu kAmopazAntiH / klIbe dherna madyape tattvacintA rAjA mitraM kena dRSTaM zrutaM vA // iti vacanAt // bhavenmadIyendriyamandirasya yadi pramAdo'vasare'tra daivAt / tridhApi dehAdimamAtmanAhaM parigrahaM bAhyamiva tyajAmi // 155 // yadi atrAvasare asmin prakhAve daivAtkarmayogAdAyuHkarmaNasnuTeH kSayAnmadIyendriyamandirasya matsaMbandhinaH zarIrasya / 'juhAva yanmandiramindriyANAm' iti naiSadhe / pramAdo nAma jIvena samaM viyogo bhavet / maraNaM syAdityarthaH / tadAhamAtmanA khayameva dehAdima kAyapramukhanantaraGgaparigrahaM krodhamAnamAyAlobhAdiparIvAropadhyAdikaM sarvamapi vidhA manovAkAyaiH kRtvA trikaraNazuddhathai tyajAmi muzcAmiva / kamiva / bAhyamiva / yathA bahirbhAvo bAhyaH sa.cAsau parigrahazca putrakalatrabhrAtRdhanadhAnyAdiparigrahaH sarvastyakto. 'sti, tathA vapurAdyapi vyutsRjAmIti // ityArAdhanAvidhAnam // zamI zamIgarbhamivaikatAnamanA dadhAnaH praNidhAnamantaH / arhatsamakSaM dazamI dazamyAM vyadhAdvidhijJo'nazanaM zamIzaH // 156 // zaminAM prazamavatAM yoginAmIzaH khAmI yatipatirdazamyAM tithau yAvajjIvaM trividhAhAraparityAgarUpamanazanaM vyadhAccakAra / katham / arhatsamakSaM bhagavatpratyakSaM prati purastAtpra. tyAkhyAnoJcArapUrvam / dazamI varSIvAn prAntAvasthAvasthitAn / 'nizi dazamitAmAliGganyAM vibodhavidhitsubhiH' iti naiSadhe / nizAyA avasAnasamaye dazamiteti padaM dRzyate / punaH kiMbhUtaH / vidhijJaH zAstrokaprakAravettA prAntasamaye anazanaM vihitaM vilokyate iti vA vidhiH / kiM kurvANaH / antarmanomadhye praNidhAnaM paJcaparameSThidhyAnaM dadhAno bibhrANaH / kiMlakSaNa: san / ekatAnaM layAnugaM mano mAnasaM yasya tAdRzaH san / kamiva / zamIgarbhamiva / yathA zamIdrumaH khejaDikAbhidhAnapAdapaH zamIgarbha pAvakamantardhatte / 'arciH zamIgarbhatamonazukrAH' iti haimyAmagninAmasu / tathA 'zamImivAbhyantaralInapAvakAm' iti raghau // ..' atha saptabhiH kulakaM prArabhyate bhoktuM bhuvaM yAM ca samaM maghono dvitIyarUpAdiva vikramArkAt / netratrinetrAnanakekiyAnavaRtriyAmApatisaMmite'nde // 17 // tatra paJcamImakSamAlAM gaNayitumArabhateti saMbandhaH / Adita eva kAvyAni pRthaka pRthak vyAkhyAyante / netra dve cakSuSI, trinetrasyezvarasyAnanAni mukhAni paJca / 'paJcamukho. 'STamUrtiH' iti haimIvacanAt pazcasaMkhyAkAni vadanAni, tathA kekiyAnasya mayUravAhanasya khAmikArtikasya vadanAni vakrANi SaT |ssnnmukhtvaat / tathA triyAmApatizcandra ekH| ebhiH padArthaiH saMmite samyakpramANIkRte abde varSe / kasmAt / vikramArkAt vikramAdityanAno 113 Page #959 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 898 kaavymaalaa| nRpAt / utprekSyate-maghona indrasya dvitIyarUpAdiva aparazarIrAdiva / kiM kartum / yAM devalokaM ca puna evaM bhUmaNDalaM samaM sArdhamekakAlaM bhoktuM pAlayituM bhuktiviSayIkartu vaa| etAvatA vikramArthAt dvipazcAzadadhikaSoDazazatapramANe varSe saMvat 1652 varSe ityuktam // nabhasyamAsasya namatpayodakadambakADambariNo nabhovat / / prabhoH prabhAvAdiva zubhitAyAM tithau suradveSiniSUdanasya // 158 // . surANAM devAnAM dveSiNo vairiNo dAnavAH / 'asurA ditidanujAH pAtAlaukaHsurA. rayaH' iti haimyAm / teSAM niSUdanasya ucchedakasya hareH / 'daityArizca purANayajJapurupastArkSyadhvajaH' iti haimyAm / tithau divase ekAdazIdine / kiMbhUtAyAM tithau / zubhritAyAmubvalIbhUtAyAm / arthAccandramasazcandrikAbhirdhavalitAyAm / tithizabdaH 'guNtriilingge| utprekSyate-prabhohIravijayasUreH prabhAvAnmahino mAhAtmyAt zunitAyAmiva / tithi: kasya / nabhasyamAsasya nabhasyo bhAdrapadasaMjJo mAsastasya / 'zrAvaNikodhanabhasyaH proSTabhAdrapadaH padaH' iti haimyAm / kiMbhUtasya / namantaH payobharairnamrIbhavanto bhUmau laganto ye payodA meghAsteSAM kadambakAni paTalAni teSAmADambaraH ATopaH astyasmistasya kiMvat / nabhovat zrAvaNamAsasyeva / zrAvaNabhAdrapadamAsau varSA RtuH / yathA zrAvaNe tathA bhAdrapade yathA bhAdrapade tathA zrAvaNe meghaH syAditi / tathA 'nabhonabhasyatvamalambhayadRzau' iti naiSadhe / sevanAvasare damayantyAH khadRzau zrAvaNabhAdrapadIkRte / ayaM tu vrssaaRtutvaanmaaskhbhaavH| ekAdazI tu khabhAvenojvalA / tatreyamutprekSA / atha vA nabhovadgaganasyeva / yathA prAvRTkAle nabho vyoma ghanaghanAghanamaNDalADambaritaM bhavet // etAvatA bhAdrapadamAsasitaikAdazItithau nizAsamaye // kAnte tamInAmudite munIndostatprakrame vaRdidRkSayeva / / sphuratsu tAreSu guroH pathIva yAturdivaM kSiptasumeSu devaiH // 159 // punassamInAM rAtrINAM kAnte vallabhe candre udite sati udayaM prApte sati / utprekSyate-- tatprakrabhe tasminnavasare anazanino munIndohIravijayasUrervakrasya vadanasya didRkSayA dramicchayeva / punastAreSu upalakSaNAdrahanakSatratArakeSu sphuratsu dIpyamAneSu jhagajjhagiti kurvatsu / utprekSyate-divaM khargalokaM yAsyati gamiSyatItyevaMzIlasya yAturgurohorasUreH pathi mArge devaiH kSipteSu vikIrNeSu sumeSu puSpeSviva puSpaprakareSviva // dhanoparodhanirmukAhanakSatratArakalitakaumudIkAntodaye jAte // mahebhyavatsaMnidhizAlamAnAnAkArya kAryajJatayAnagArAn / tadaihikAmuSmikasarvazarmanirmANadakSAH pravitIrya zikSAH // 160 // evaMvidhe vyatikare sati / kiM kRtvA / kArya jAtAvasare kRtyAkRtyavidhi jAnAtIti kAryajastasya bhAvastayA zikSApradAnAdiSu nipuNatvena saMnidhau samIpe zAlamAnAn zobha Page #960 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 17 sargaH] hIrasaubhAgyam / 899 mAnAn / kiMvat / mahebhyavat yathA mahAvyavahAriNaH sadbhirvidyamAnai ratnAdibhiH zobhamAnava nidhibhirnidhAnaiH zAlante rAjante tAn tAdRzAnanagArAn nijapAripArzvakAnmunInAkAryAhUya punasteSAmAkAritayatInAmaihikAnIha lokasaMbandhIni AmuSnikANi paralokasaMbandhIni sarvANi samastAni zarmANi sukhAni teSAM nirmANa karaNe dakSAH kuzalAH zikSA anuzAstI: pravitIrya dattvA // aho yuvAbhyAM vijayAdisenatratikSitIndrAnprati vAcyametat / yuSmAkamaGke'sti gaNo'khilo'pi sa zAsanIyaH zizuvatsvakIyaH // 161 aho iti saMbodhane / vimalaharSasomavAcakau yuvAbhyAM saMbhUya vijaya iti padamAdau yasya tAdRzaH san etAvatA vijayasenanAmnaH vratikSitIndrAn sAdhuvasudhAdhipAn prati etaducyamA vAcyaM kathanIyam / tadevocyate - akhilo'pi samasto'pi gaNastapAgaccho yuSmAkaM zrImatAmaGke utsaGge'sti vartate / sa tapAgacchazramaNagaNaH zAsanIyaH samyak pAlanIyaH / kiMvat / zizuvat / yathA svakIyo bAlaH pAlyate / gaNaH kiMbhUtaH / khakIyo guruparamparayA AgataH / AtmIyaH atha zrImadIyaH // zrIvAca kendrau vimalAdiharSasomAdirAjadvijayAbhidhAnau / 1 sadAzravau svau sacivAvivAtha saMyojya vAceti nijaM mukhAbjam // 162 // atha punaH kiM kRtvA / vimala iti padamAdau yasya tAdRzo harSaH, tathA soma iti padamAdau yasya sa somAdi:, tena rAjat zobhamAnaM vijaya iti padaM yasya etAvatA vimalaharSa-somavijaya ityabhidhAne 'yayostau / kiMbhUtau / zrIvAcakendrau zrImadupAdhyAyAdhirAjau prati iti pUrvokena gaNazAsanalakSaNavijaya sena sUrizikSApradAnarUpaprakaraNavAcA vANyA samaM nijaM mukhAbjaM vadanakamalaM saMyojya yojayitvA / uktvetyarthaH / utprekSyete - vAcaka va sacivAviva AtmIyAmAtyAmiva / kiMbhUtau / sadA sarvadA kAlamAzravau bacanasthitau nijakathanakArakau // praNIya pUrNAzcaturakSamAlAzcaturgatInAmiva vArayitrIH / gantuM gatiM paJcamikAmivAtho sa paJcamIM prArabhatAkSamAlAm // 163 // -punaH kiM kRtvA / caturakSamAlAzcatasro japamAlikAH pUrNAH samApti prAptAH saMpUrNAH saMjAtAH praNIya kRtvA Adito gaNayitvA / utprekSyate - catasRNAM narakatiryaGkarasuralakSaNAnAM gatInAM kutsitAnAM sthAnakAnAM vArayitrIniSedhayitrIrniSedhikA iva / atho punaH sa sUriH paJcamIM paJcAnAM saMkhyApUraNImakSamAlAM prArabhata / gaNayitumiti zeSaH / utprekSyate - paJcamikAM paJcAnAM gatInAM pUraNIM pUrakAM gatimanantasukhAvAsalakSaNAM gatiM gantuM yAtumiva // saptabhiH kulakam // athonnatAkhyasya purasya pArzve grAme sapane sarasIruhIva / samudrazAyIva yuto'Ggajena dvijAgraNI H ko'pi babhUva bhaTTaH // 164 // Page #961 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| athAparAdhikAre etasmin samaye ca ko'pi kazcidanirdiSTanAmA bhaTTaH / khayamadhyetuH parAdhyApayituzca vidvadvijasya bhaTTa iti nAmocyate / sa bho babhUva / kiMlakSaNaH / dvijAgraNIAhmaNamukhyaH / punaH kiMbhUtaH / aGgajena khanandanena yutaH / ka iva / samudrazAyIva / 'dAsAhaH puruSottamo'bdhizayanaH' iti haimyAm / yathA nArAyaNaH aGgajena lakSmItanujena pradyumnena sahitaH kamanaH / 'kalAkelirananyajo'GgajaH' ityapi haimyAm / bhaTTaH kutrasthAne / unnata ityAkhyA nAma yasya tAdRzasya purasya pArzve samIpabhAji vApi saM. nidhivartini grAme / kiMbhUte / sapane saha padmayA lakSyA vartate yaH saH / kasminniva / sarasIruhIva / yathA kamalaM lakSmIkalitaM bhavet // divyaM vimAnaM pavamAnamArge naktaM dRzA bimbamivaindavIyam / sanandano mandiracandrazAlAmAlambamAnaH sa vilokate sma / / 165 // sa bhaTTo nakaM prathamarAtrisamaye dRzA khalocanena pavamAnamArge gaganAGgaNe divyaM devatAsaMbandhi vimAnaM devAnAM gamanagamanAsanayAnaM vilokate sma dRSTavAn / utprekSyateaindavIyaM candrasaMbandhi vimbaM maNDalamiva / kiMbhUto bhttttH| sanandanaH tatrAvasare putrayuktaH khAGgajena sahopaviSTo'sti / kiM kurvANaH / mandirasya khagRhasya candazAlAM zirogRhamuparitanabhUmikAmAlambamAna Azrayan // parasparaM vArtayatAM surANAM tadA narANAmiva devamArge / idaM tadantardhvanitaM tamAyAM zuzrAva sa zrotrapuTena bhaTTaH // 16 // sa pUrvakathito bhaTTastamAyAM rajanyAM zrotrapuTena nijazravaNapuTakena idamagre procyamAnaM tasya vimAnasyAntamadhye dhvanitaM zabdaM zuzrAva AkarNayAmAsa / keSAm / surANAM devAnAm / kiM kurvatAm / parasparaM mitho vAkyatAM kiMvadantI kurvatAm / ka / devamArge AkAze / kadA / tadA suurenirvaannsmye| keSAmiva / narANAmiva / yathA mAnavA anyonyaM vArtayanti tathA vArtayatAM manuSyANAM zabdaH zrUyate // saumaGgalAdyA iva nAbhisUnorvakaM vratIndoriha jIvato'sya / vilokayAmazca yathA kRtArthAH syAmaH surAstattvaritaM carantu // 167 // yadyasmAtkAraNAdihonnatanagare iha sUribhave vA jIvataH prANAndhArayato'sya vratIndoretasyaiva hIravijayasUreH vakaM vadanaM vilokayAmaH pazyAmaH / ke iva / saumaGgalAdyA iva / yathA khanirvANasamayamavasAyAnazanaM nirmAtumaSTApadaparvate nivedite samavamRtasya nAbhisUnoH zrIRSabhadevasya aSTApadAdrirakSakairbharatacakriNaH purastAttadudante jIvato bhagavataH pituH pitAmahasya khAmino vadanAravindaM vilokayAma iti kRtvA galadvahulabASpaplavalA. vitavilocanayugalA bharatacakritadaGgajapramukhA ikSvAkuvaMzodbhavA bahavo janA ojAyamAnA aSTApadAcalaM pracelu:-iti zatrujayamAhAtmye vistAro'sti / punaryathA yena prakA Page #962 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 17 sargaH hIrasaubhAgyam / 901 reNa sUrivakravIkSaNavidhinA kRtArthAH kRtakRyAH syAmo bhavAmaH / tasmAtkAraNAt he bhrAtaraH surA devAH, tvaritaM zIghrataraM carantu pracalantu // evaM surANAM vadatAM tadAnIM kSaNAdadRzyaM tadabhUdvimAnam / saudAminImaNDalamambudAnAmivAtigI sRjatAM gabhIrAm // 168 // tadAnIM tasminneva vArtAkaraNasamaye evamamunA pUrvoktaprakAreNa vadatAM parasparaM vAtayatAM pravRtti vidadhatAM satAM surANAM devAnAM tadbhaTena tatsvayaM dRSTayA dRSTaM vimAnaM kSaNAgnimeSaSamAtrAdadRzyaM dRSTeragocaramabhUdajAyata / kimiva / saudAminImaNDalamiva / yathA gabhIrAM mandrAmatizayena garjAravaM mRjatAM kurvatAM satAmambudAnAM jaladAnAM vidyudvitAnaM kSaNAdadRzyaM dRggocarAtItaM bhavati // ityunatapurapArzvagrAmasthabhahasya divyavimAnadarzanam // sUristataH saMzrayati sma zukladhyAnaM dadhAnaH sa sudhAzasaudham / kAnmahAnandapure prayAtuM prAktasya mArgasya didRkSayeva // 169 // tato vimAnAgamanAnantaraM sUrihIravijayasUriH sudhAmamRtamaznanti bhajantIti su. dhAzA devAsteSAM saudhaM gRham / devalokamityarthaH / saMzrayati sma bhajate sma / svarga gata ityarthaH / kiM. kurvANaH / zukladhyAnaM dadhAnaH dhArayan / dhyAyanityarthaH / utprekSyatemahAnandapure mokSanagare prayAtuM gantuM kADUn san prAk pUrva tasya mokSanagarasya mArgasya samIcInatAzAlitasya mArgasya patho didRkSayA drssttumicchyaa| atha vA kIhaka pradhvaro vA vakro vA samo vA viSamo vA, kathaM kayA rItyA gantavyamityAdidarzanecchayA iva // iti hIravijayasUriguroH khargamanam // astaM gabhasteriva kokalokaH zokAkulo bASpajalAvilAkSaH / zrutvA guroH svargamanaM nizAyAM janavajo dvIpapurAdupAgAt // 170 // .. janavajaH zrAddhavargo nizAyAM rajanyAmeva tvaritaM dvIpapurAdvIpabandirAdupAgAdunnata. pure sametaH / kiM kRtvA / nizAyAmekAdazIrajanyAM guroH sUreH svargamanaM devaloke pAdAvadhAraNaM zrutvA AkarNya / kiMlakSaNo janaH / bASpajalairatiduHkhanipatanayanAzrusalilai. -rAvile vyApte akSiNI netre yasya / punaH kiMbhUtaH / zokena khedena Akula: utpiJjalaH / ka iva / kokaloka iva / yathA gabhasterbhAskarasyAstaM dvIpAntaragamanaM zrutvA cakravAkacakra zokAkulaM bASpajalAvilAkSaM bhavet / 'AlokatAlokamulUkalokaH' iti naiSadhe / ulUkalokastathA kokalokaH / tathA 'AkAze sAvakAze tamasi samamite kokaloke sazoke' iti nATakakAvye // lyArIsahasradvayasaMgRhItakathIpakAkhyAdimadivyavastraiH / zrAddhA vyadhurmaNDapikAM munIndorivAptabhartuH zibikAM mhendraaH||17|| zalAkakArANAM dvipuTIkRtAnAM kaladhautamayAnAM lyArikA iti nAmnAM nAgakavize Page #963 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 902 kaavymaalaa| pANAM sahasradvayena viMzatizatyA vyayena saMgRhItairAnItaiH kathopakA ityAkhyA nAmavi. zeSA yeSAm / 'kathIpo' iti prsiddhaaH| te AdimAH prathamA yeSAM tAdRzairdivyaidevadukU. lopamairvastraiH kRtvA zrAddhA dvIponnatapurazrAvakAH munIndohArasUremaNDapikAM 'mAMDavo' iti prasiddhAM vyadhuzcakrire / ke iva / mahendrA iva / yathA puraMdarA AptabhartuH tIrthakarasya zibikAM yApyayAnaM vidadhate // te lyArikAbhitratipasya sArdhasahasrayugmapramitAbhiraGgam / apUpujanbhaktibharollasanto jineziturmUrtimiva prasUnaiH // 172 // . te zrAddhAH sahArthena vartate tatsArdham , sahasrayodazazatyoryugmaM yugalam , sArdhaM ca tatsaha sayugmaM ca / tena pramitAbhiH pramANaM prApitAbhiH paJcaviMzatizatapramANAbhiArikAbhiH kRtvA vratipasya sUreH aGgaM zarIramapapujannarcayanti sma / kAmiva / mUrtimiva / yathA zrAddhA jinezitustIrthakarasya pratimA prasUnaiH kusumaiH pUjayanti / kiMbhUtAH / bhakkeH sevAsaktaH bhareNAtizayenollasantaH romAJcakaJcukIbhavantaH // nabhonabhasyAviva niHsaradbhiH payaHpravAhairnayane vitanvan / yAvajano maNDapikAmamuSyAlaMkArayAmAsa zarIrayaSTayA // 173 // janaH zrAddhalokaH yAvadyAvatA samayena athavA yasmin samaye amuSya khaMgatasya sUreH zarIrayaSTayA tanUlatayA kRtvA maNDapikAmalaMkArayAmAsa bhUSayati sma / vasanAdyairbhUSitAyAM maNDapikAyAM sUrizarIraM zAyayati smetyarthaH / janaH kiM kurvan / nayane khanetre nabhonabhasyAviva zrAvaNabhAdrapadAviva vitanvan vidadhat / kaiH / niHsaradbhirduHkhaprakarSAviraladhAranivahaniHsaradbhiH payaHpravAhairbASpajalaplavaiH // vimAnaghaNTApaTunAdasAndradhvanatsughoSeva gabhIrarAvA / ghaNTAvalI tAvadadRzyamAnApyadhvAnitAdidhvanadabhramArge // 174 // sAvatA samayena tasmin samaye vA adhvAnitAH kaizcanApi mAnavairavAditA: kairapi janamAtrairatAcyamAnApi khayamevAdRzyamAnA nApi keSAMciccakSurgocare bhavantI tAdRzI ghaNTAnAmatra maNDale devagRhe vAdanavAdyavizeSANAM dvIpabandirAdau ca ghaTikAyAmAdimAnavizeSakRtye vAdanIyAnAM 'ghATa' iti prasiddhanAnAm AvalI zreNI adidhvanat gADhaM zabdAyate sma / kva / abhramArge meghAdhvani vyomAGgaNe / kiMbhUtA / gabhIro mandro rAvo dhvaniryasyAH / keva / vimAnAnAM saudharmadevalokasaMbandhinAM dvAtriMzallakSairmitAnAM devaniva. sanakRte nagarUpANAM ghaNTAnAmekasamayadaMdhvananmahaddhaNThikAnAM paTubhiratipazcaviSayasukhasaM. lInatayA kimapyanyatkRtyAkRtyeSvadattAvadhAnAnAM devAnAM khakhAmikAryanirmANapraguNIkAraNapravaNaiH nAdaiH niHkvANaiH prakaTadhvanibhiH sAndradhvanat bahalIbhUtazabdAyamAnA sughoSA ghaNTeva // iti maMNDapikAkaraNasUrizarIrazAyanam / / Page #964 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 sarga: hIrasaubhAgyam / 903 vAdyaughamAdyanninadairjinasyevAmuSya nirvANamahaM praNetum / kimAhvayantastridazAnazeSAnAdAya tAM zrAddhajanAH praceluH // 175 // zrAddhajanAH zrAvakatrajAH tAM maNDapikAmAdAya skandheSu samadhiropya praceluH saMskArabhUmi prati pracalanti sma / utprekSyate-vAdyaughAnAM vAditrasaMdohAnAM mAdyadbhirbahalIbhavadbhininadaiH zabdaiH kRtvA azeSAn sarvAnapi mahendrapramukhAn nidazAn devAn kimAlayanta AkArayanta iva / kiM kartum / amuSya sUrejinasya tIrthakarasyeva nirvANamahaM paralokagamanamahotsavaM praNetuM vidhAtum // dhvajavajairurjitasAMdhyarAgopayuktavadviSNupadaM sRjantaH / AdAya tAM maNDapikAM munIndoH saMskArabhUmImanayaJjanAste // 176 // te janA dvIponnatanagarazrAddhalokA munIndohIrasUremaNDapikAmAdAya gRhItvA saMskArasya paralokopagatazarIriMzarIrasya kRzAnunA saMskRtikaraNasya bhUmI sthAnakamagaman gacchanti anayan prApayanti sma vA / kiM kurvantaH / sRjantaH vidadhataH / kim / viSNupadaM haricaraNamAkAzam / kiMvat / Urjitena prabalena saMdhyAyAM divasAvasAne bhavaH sAMdhyaH sa cAsau rAgazca sAyaMtanasaMdhyAsaMbandhiraktimNA yuktavatkalitamiva / kaiH / dhvajavajaiH patAkAprakAraiH / vividhavarNavaijayantIrAjibhiH saMdhyAyAmaneke nIlapItaraktAdikA raGgA bhaveyuH // . mahIndirAyAH zirasIva nIlamaNIpraNItAtapavAraNasya / rasAlasAlasya tale'khilAste svAMsasthalAnmaNDapikAmamuJcan // 177 // akhilAH samastA api zrAddhajanA dvIponnatapuralokAH khAMsasthalAnijaskandhadezAt / 'AtmIyaskandhebhya ityrthH| rasAlasAlasya sahakAramahIruhasya tale adhaHpradezabhUmau maNDapikAmamuJcan zuddhadharaNImaNDale sthApayanti sma / kathaMbhUtasya rasAlasAlanya / nIlamaNIpraNItAtapavAraNasya ................... / utprekSyate-mahIndirAyAH .............. / athopaskAramelanam-- saMskAropaskaramatha tatrAninyurjanA gtotsaahaaH| candanadalikAdimamiva gIrvANAH sArvanirvANe // 178 // atha saMskArabhUmau maNDapikAyA AnayanAnantaraM gatotsAhAH zithilodyamA udyamarahitAH / 'utsAhaH pragalbhatA / abhiyogodyamau prauDhiH' iti haimyAm / janAstatra saM. skArocitasahakAratarusamIpabhUmau saMskAropaskaraM sUrizarIrasaMskArakaraNasamudAyamAninyurAnayanti sma / saMskAropaskaraM kiMbhUtam / candanadalikAdimaM zrIkhaNDakASThapramukham / ka iva / gIrvANA iva / yathA devA vigatodyamAH santaH sArvasya jinasya nirvANe siddhivi. dhAne tadarhattamasaMskAropaskaraM merubhUmezcandanAdikamAnayanti / Page #965 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 904 kAvyamAlA / vyAlAnuSaGgavazato vasatervanAnte puSpazriyA phalabharairapi vandhyabhAvAt / AgAnmumUrSuratiduHkhagaNena gandha sAraH kimatra tithisaMkhyamaNapramANaH // 179 // atra saMskArabhUmau tithInAM paJcadazakarmavAdinAM saMkhyA mAnaM yeSAM tAdRzAnAM catvAriMzatserapramANAnAM maNAnAM mAnavizeSANAM pramANaM yasya / paJcadazamaNA ityarthaH / gandhasArazcandana AgAt / utprekSyate-atiduHkhagaNena atyabhyadhikAnAM hRdaraMtudAnAM duHkhAnAmasAtAnA gaNena bhareNa kRtvA mumUrSurmartumicchuriva / duHkhaM kutaH / vyAlAnAM duSTadvijihvAnAmanuSaGgasya sarvadA sagasya vazata AyatatvAt / punaH kasya / vanAnAmante kAnanAnA prAnte madhye vA vasaternivAsAt ca / api punaH puSpadhiyA kusumalakSmyA atha ca puSpavazadikSa vi. kasantyA vyApAravyavahAraiH sarvatra janasthaladezeSu vistRtayA indirayA samRddhayA / api punaH phalAnAM sasyAnAM putrapautrAdInAM bharairikAprAptayAdavavaMzavagRndairvandhyabhAvAnmo ghatvAt / 'yadyapi candanaviTapI vidhinA phalapuSpavarjilo vihitaH / nijavapuSaiva pareSAM tathApi saMtApamapanayati // ' iti sUktavacanAt / ityAdikAraNAtsaMjAtamumUrSA // ghRtamiva pitRnidhanabhavo'gurudravastatra paJcaseramitaH / . suhRdiva sasneho'gururapyAnIto maNatritayaH // 180 // tatra saMskAropaskare saMskArabhUmau vA agurudravaH 'cUo' iti prasiddhanAmA paJcabhiH serarmitaH pramANIkRtaH paJcasera AnItaH / kiMbhUtaH / piturguronidhanAt maraNAt nidAghAdbhava utpattiryasya / kimiva / ghRtamiva / yathA AjyaM piturdabhno mathanAnAzAt atha vA mrakSaNasya vinAzAttApanagAlanAtsaMjAtam , tathA cUAko'pi tAtasya kRSNAgurorgAlAdutpannaH / api punaH suhRdiva sakheva saha snehena premNA cUAnAmatailadraveNa ca yuktaH kalitaH / maNAnAM tritayaM trikaM yasya tAdRzo'guruH kAkatuNDaH samAnItaH / / zyAmatvamAtmapitRghAtajapAtakaM ca gaurIzavigrahahutAzanasevanAbhiH / sAraGganAbhinivahaH praNihantukAma statrAjagAma kimu serayugapramANaH // 181 // sAraGganAbhinivahaH kastUrIprakara: serayoyugaM dvandvaM pramANaM yasya sa serayugapramANaH . tatropaskare saMskArabhUmau vA AjagAma Agacchati sma / utprekSyate-dayAmatvamAtmakAlimAnaM ca punaH pituH kastUrikAmRgasya ghAtAnmAraNAjjAtamutpannaM pAtakaM duHkRtaM gaurIzasya pArvatIbhartuH zivasya vigrahaH zarIraM yo hutAzanaH kRzAnumtasya sevanAbhibhaktibhiH Page #966 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 17 sargaH] hIrasaubhAgyam / 9.5 paricaryAbhiH / kSitijalapavanahutAzanayajamAnAkAzasomasUryAdyA / aSTau zivamUrtayaH' iti vacanAt vahisevAbhiramimadhye pravezaH praNihantukAmaH kimu nivArayitumicchuriva // divaM gatasyApi vibhoramuSya zlokastrilokyAmapi posphurIti / vivakSayetIva puro narANAmAgAtriserIpamitaH sitAmaH // 182 // prayANAM serANAM samAhArabiserI tayA pramitaH pramANIkRtaH seratrayamAnaH sitAtraH karpUraH samAgAt / utprekSyate-narANAM samagrajanAnAM puro'pre iti vivakSayA vaktu micchayeva / iti kim / divaM gatasyApi varga yAtasyApi amuSya vibhoH guroH zloko yazatrilokyAmapi posphurIti jagatraye'pi sphUrtimiyati iti hetostriserImitaH // iti saMskAropaskaramelanamAnayanaM ca // . jyotiHkumArA iva tIrthamartuH prajvAlya pUrva jvalanaM citAyAm / sUreH zarIrasya zarIriNaste saMskAramAtanvata candanAyaiH // 183 // te zarIriNaH zrAddhajanAH sUreH zarIrasya candanAyaH zrIkhaNDAgurucUAkakarpUrakastUrikAbhiH kRtvA saMskAra vahinA saMskaraNaM bhasmasAdvidhAnamAtanvata cakruH / kiM kRtvA / pUrva prathamaM citAyAM jvalanamagniM prajvAlya saMdhUSyoddIpya vA / ka iva / jyoti:kumArA iva / yathA agnikumArAstIrthamartuzcitAyAM puraM pradattAdezA nayanani:patadahala. bASpapnavAH pUrvajvalanaM prajvAlayanti / saptasahasrAH sarvAH saMbhUya lyArikA iha vyyitaaH| saptApi durgatIriva niSeddhametaiH samutyukitaiH // 184 // taiH zrAddhaiH pUjAdInAM vastrAdInAM sarvAH samastA api saMbhUya melayitvA iha sUrizarIrasaMskArasamaye saptasahasrapramANA lyArikA vyayitA vyayIkRtAH / utprekSyatesaptasaMkhyA api durgatI: narakAgniSedhuM nivArayituM samutsukitairutkaNThitairiva ||iti sU. rizarIrasaMskArakaraNam // . caitye zrIphalatandulAJjinapuraste DhaukayitvA tataH saMstutya praNipatya bhaktibharitA jagmurgRhAnAtmanAm / gIrvANA iva vAsavaprabhRtayo nandIzvare'STAhikAM nirmAyAnusametayauvatayutA nirvANakalyANake // 185 // te samastA api saMskAra kAriNaH upalakSaNAtpare'pi dvIpognatAdinagarabhAvakAstataH saMskArakaraNAnantaraM caitye jinaprAsAde zrIjinapurastIrthakRtpratimAnAM purastAt zrIphalAni nAlikerANi tathA tandulAzcokSA upalakSaNAdaparagodhUmayugaMdharIpramukhadhAnyazreNI DhokayitvA tatastadanantaraM ca saMstutyApTastutibhirdevavandanAM vidhAya madhye ajitazAnti Page #967 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 906 kaavymaalaa| stavaM prAnte ca bRhacchAntipramukhastutiM kRtvA tatastasmAdanu pazcAt praNipatya / praNAmastu bhaktisevAtaH / ata eva kAraNAtte kiMbhUtAH / bhaktibharitAH sevAsaratyA vyAptAH santo namasthitvA AtmanAM sveSAM sveSAM gRhAn jagmurgatAH / te kiMbhUtAH / anu pazcAt deva. gRhAgamanAnantaraM sametaM samAgataM yadyauvataM yuvatIsamUhastena yutAH sahitAH / ke iva / bIrvANA iva yathA vAsavaprabhRtayaH puraMdarapramukhAzcaturnikAyAmarAH nirvANanAmni tIrthakRtA mokSagamanAbhidhAne kalyANakasamaye nandIzvare'STamadvIpe aSTAhikAM khakhajanaratikaradadhimukhapramukhaparvataprAsAdeSvaSTAhikAmaSTavAsarI yAvanmahotsavamatizAyinaM mahaM nirmAya yAtmanAM nagarabhavanajyotirvimAnAn vAnavyantarabhavanavAsijyotiSkavimAnavAsinazcatunikAyikAH sarve surA gacchanti / te'pi kiMviziSTAH / anu pazcAtpRSThe sametaM samAyAta dAvataM khakhanikAyakAminIkadambakaM tena kalitAH // iti sUrinirvANaprastAvanam // tasminneva nizAvasAnasamaye divyazriyaM saMzraya... nsAhizrImadakabbarAvanipateH zrIhIrasUrIzvaraH / prAgvAgbaddha ivAbhyupetya savidhe prAcInarUpAJcito mitrasyeva nijaM dyulokagamanaM prAklehataH procivAn // 186 // zrIpArzvadevalokalakSmyA kalito hIravijayanAmA sUrINAmAcAryabhadharakANAM madhye iSTe izitA aizvaryavAn bhavatIti IzvaraH prAk snehataH prAcIna milanasaMjAtaprItiprakarSAt pA. tisAheH zrImatazcaturdigantadezAdhipatyahastyazvarathapadAtipuranagaragrAmakoTehemarUpyamaNimau. ktikapramukhAzeSasaMpacchAlinaH akabaranAmno'vanipate rAjJaH niz2amAtmIyaM dyulokagamanaM khoke yAnaM procivAn / kasyeva / mitrasyeva / yathA priyasuhRdaH svepsitagrAmanagarAdigamanaM procyte| kiM kRtvaa| abhyupetya sametya / kv| savidhe samIpe arthAt sAheH pArthe / ka iv| prAgvAgbaddha iva / yathA kazcitsuraH prAk pUrvajanmani dattayA vAcA baddho niyatritaH kasya. citpArzve samAyAti / kadAbhyupetaH / tasminneva nizAvasAnasamaye / yasyAM nizAyAM kharlo. kamalaMkRtavAn tasyA eva nizAyA avasAnaM prAntaH sa eva samayaH kAlaH pAzcAtyarAtriprastAve sametya / proktavAnityarthaH / kiMviziSTaH suuriH| prAcInena hIrasUrisaMbandhino rUpeNAzcitaH vapuSA tatsvarUpeNaiva vartamAnaH dRzyamAnaH / ca punaH kiMlakSaNaH / divyAM divi. bhavAM devatAsaMbandhinIM zriyaM vapuHzobhA saMzrayan bhajana // iti pAtisAheH khapne khasya kharlokagamanakathanam // . tanmUrtisaMskRtipade surasRSTanATya- . mAlokya tIrtha iva nAgaranaigamena / tatsaMnidhisthakRSirakSaNadIkSitena prAtaH purIjanapurastadudIryate sma // 187 // Page #968 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 17 sargaH] hIrasaubhAgyam / nAgarajAtIyena naMgamena vaNijA prAtastrayodazIvAsarasya vibhAte divasaprArambhasamaye purIjanAnAmunnatanagaralokAnAM puro'gre tannATakadarzanAdikamudIryate sma provAca / kiM kRtvaa| tasya sUredrtaH zarIratya saMskRtipade saMskArakaraNasthAnake naktaM surasRSTaM devanirmitaM nATyaM nATakamAlokya dRSTvA tasminniva tIrtha iva / yathA zatrujayAditIrthabhUmau surakRtaM tA. NDavam / kenacidbhAgyavatA iti zeSaH / vilokyate / kiMbhUtena nAgaranaigamena / tasya sUrizarIrasaMskaraNasthAnakasya saMnidhau samIpe tiSThatIti tAdRzI kRSiH karSaNaM tasyA rakSaNe pAlane dIkSitena gRhItapratijJena / naktaM kRSirakSakeNetyarthaH / svasya vAnyasya nA // iti nAgaranaigamasya naktaM nATakadarzanakathanam // divyavimAnavilokanavAtI punaretya sa tyavAgvipraH / * nyagadanagarajanAnAM svapnavidAM khAnamiva purataH // 188 // satyA avitathA vAgvANI yasya tAdRzo vipraH pUrvaproktabhaTTaH punaretyAgayonatanagare sametya nagarajanAnAM purataH agre divya vimAnavilokanavA yanmayA nakkaM hIravijayasU. rinirvANagamanarajanIprathamacaturghaTikAsamaye divyavimAnaM devatAsaMbandhi yAnaM nijanayanAmyAM dRSTaM tanmadhye ca devAnAM 'hIravijayasUrivadanaM vilokayAmastvaritaM calantu' iti vAtApi zravaNAbhyAM zrutA ceti nyagadadvadati sma / kamiva / khapnamiva / yathA ko'pi kha. pradraSTA pumAn svapnavidA khapnAdhyAyapAThakAnAM purataH khakhapnaM nigadati // iti vimAna. darzanavArtAkathanam // tasyAmeva triyAmAyAM sa mAkando vasantavat / pUrva maJjarito'nalpaiH phalaiH saMpUritastataH // 189 // yadadhobhUmibhAge sUrizarIraM saMskRtaM sa eva mAkandaH sahakAratarustasyAmeva gurugAtra. saMskArakaraNadivasasyaiva triyAmAyAM vibhAvaryAmeva pUrva prathamasamaye eva maJjaritaH maa rIbhiH kalikAbhiH kalito jAtaH tato maJjarINAM 'maura' iti prasiddhAnAM pUraNAnantaramanalpaiH saMkhyAtItaiH phalairAmrasasyaiH saMpUritaH pUraNIbhUtaH / yathA patrANyapi cakSuSA nekSante tathA phalAvalIbhiralaMkRto jaatH|| citrIyamANaizcittAntaryAtrAyAmiva yAtrikaiH / samAjagme samaM tatra nAgarairnAgarIsakhaiH // 190 // tatra hIrasUrizarIrasaMskArasthAne sahakArasAlasamIpe nAgarIsakhaiH paurapuraMdhrIparaMparAparItai garairnagaralokaiH samamekakAlaM tadAmramaJjarIsahakArikAprAdurbhAvazravaNAnantaramevAnu pazcAtsamAjagme samAgatam / kairiva / yAtrikairiva / yathA yaatraakaarkailokaiH yAtrAyAM zatrujayAditIrthayAtrAkRte caitrIpUrNimAdivAsare ! kiMbhUtaiH / cittAntarmanomadhye citrIyamANerAzcarya vismayaM prApnuvadbhiH / maJjarIphaladarzanAditi zeSaH // Page #969 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaavymaalaa| zeSA iva tribhuvanAdhipateH pramodA llokAH sahaiva jagRhuH sahakArikAstAH / prAsthApayanpunarakabbarapAtisAhe radvaitavismayakarIrupadA ivaitAH / / 191 // te lokAH zrAvakA apare'pi ca nagarapAmalokA yavanAzca sahaiva samakAlamAgatya gurumAhAtmyAdekakAlotpannAstAH maJjarIH sahakArikAzca 'kairI' iti prasiddhAH jgRhurrhnti| kasmAt / pramodAt harSAt / kA iva / zeSA iva / yathA tribhuvanAdhipateH trailokyanAyakasya paramezvaratya zeSAH 'sekha' iti prasiddhAH gRhyante / punaste tatragarAdhipayavanA . akabbarapAtisAheretAH sahakArikAH' prAsthApayan preSayAmAsuH / kiMbhUtAH / advaitaM na vidyate dvaitaM dvitayaM yatra tadadvaitamasAdhAraNaM manasyasAmAnyaM vismayamAzcarya citraM kurvantIti tA advaitavismayakarIH / utprekSyate-upadA DhaukanikA iva / atha vopamAnam / kA iva / upadA iva praabhRtaaniiv| 'bheTa' iti prasiddhAH / / iti mAkandasya phalanaM tatphala. grahaNaM sAheH preSaNaM ca // lADakIti priyA yasya mUrtA zrIriva vezmani / ' khargavI kimuta svargAdbhUmaNDalamupAgatA // 192 // sa dvIpabandirazreSThI meghanAmA priiksskH| . ASabhivRSabhasyeva sUreH stUpamakArayat // 193 // meghanAmA parIkSakaH meghapArikhanAmA sUrahIravijayavratIndrasya stuupmkaarytkaaryaamaas|k iva / ArSabhiriva / yathA RSabhasyApatyaM nandanaH ArSabhirbharatacakrI vRSabhasya RSa. bhadevasya aSTApadaparvate RSabhadevadehasaMskArasthAne stUpaM kAritavAn, tathA vRSabhakhAmipratimAM ca tathA bhrAtRNAM navanavatipratimAM ca AtmapratimAM ca stUpazataM ca mA kazcidAkramaNaM kariSyatIti tatraikaM bhagavataH stUpaM zeSANyekonazatabhrAtRNAm-iti hAribhadyAM malayagiryA cAvazyavRttau / kiMbhUtaH / dvIpabandirasya / yatra dvIpAntarebhyo yAnapAtrAH samAyAnti teSu yAnti ca tadvandiramityucyate / dvIpanAmro nagarasya zreSThI nagaramadhye mukhyapadabhAk / sa kaH / yasya lADakI nAmnI priyA patnI vrtte| utprekSyatevezmani meghaparIkSakasaudhe mUrtA mUrtimatI lADakIzarIriNI zrIlakSmIriva / utAthavA asau lADakIrUpA khargAddevalokAdbhUmaNDale pRthivIpIThe upAgatA samAyAtA svargavI kAmadhenuriva // yugmam // AkRSTA iva tiSThantaH prabhAvaistatprabhoriha / arhanmUrterirvatasya surAH sAMnidhyamAdadhuH // 194 // Page #970 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 17 sargaH] hIrasaubhAgyam / 909 __ surA devAstasya gurupAdukApavitrIkRtastUpasya sAMnidhyaM saMnidhitAM pArzvavartikatAm / ArAdhakAnAM kAmitapUrakatAmiti yAvat / AdadhuzcakruH / lokarakSAsamIhitapUraNAdikaM sAMnidhyaM vidadhate / kasyA iva / arhanmUrteriva / yathA bhagavatpratimAyAH murAH sAMnidhyaM kurvate / surAH kiM kurvntH| tisstthntH| kutra / iha sUristUpe / utprekSyate-tasya prabhoH hIrasUreH prabhAvairmAhAtmyairAkRSTA iva AkRSyAnItA iva // tatrArcituM stUpamakabbareNa samIpabhUmI kiyatI vitIrNA / .. siddhAcale siddhanRpeNa nAbhibhavaM yathA dvAdaza saMnivezAH // 195 // tatronnatanagarasImabhUmImaNDale stUpaM tAtsthyAttavyapadezAtsUripAdukAM gurupAdukAdhiTAnamacituM pUjayitumakabbareNa pAtisAhinA kiyatI kiyatpramANA dvaaviNshtibiighaaprmitaa| kSetrAdiSu mAnavizeSe bIghA ityucynte| te ca saurASTragurjarajanapadeSu prasiddhAH / samIpasya arthAtsUpasya pArzvavartinI bhUmI vitIrNA prdttaa| kenev| siddhanRpeNeva |atr yathA siddhAcale zrIzajayaparvate nAbhibhavaM zrIRSabhadevamarcituM siddharAjajayasiMhadevena samIpabhUmau vimalAcalasamIpavartino dvAdaza saMnivezA grAmA vitIryante sma / 'devakapattane khanirmApitaprAsAdapUrNIbhavanAnantaraM somezvarayAtrAnimittaprasthitenAdhvani khasAdha sa. mAnItamAnanIyazrIhemacandrasUrIndreNArdhamArgAgatAntAtItatIrthakRnmunijanasiddhigamanakSetrA. dimAhAtmyakathanAdatyunnatarAgeNa pracchannamAgatya vimalagiriyAno vidhAyAdidevapUjAkRte dvAdaza prAmAndattvA khAnIkamalaMkRtavAn / ' iti kumArapAlaprabandhacaritrAdiSu proktamastIti // mAkandamocAbakulapriyAlakaGkellikundAditarUpayuktam / tasyAbhito'bhUtsumanodrumAkaM vanaM sumeroriva bhadrasAlam // 196 // ___ tasya stUpasyAbhitaH parito vanaM kAnanamabhUt / kiMbhUtaM vanam / mAkandAH sahakArAH, . mocAH kadalyaH, bakulAH kesarAH 'baulasirI' iti prasiddhAH, priyAlA rAjAdanAH, kaGkellayaH azokAH, kundA mucakundAH, te Adau yeSAM tAdRzaistarubhirdumaiH upayuktam / kimiva / bhadrasAlamiva / yathA sumeroH suvarNAcalasyAbhitaH parito bhUmau bhadrasAlaM nAma vanamabhUt / kiMbhUtam / sumanodrumAH kalpavRkSAH aGke utsaGge madhye yasya / tathA mAkandAdipAdapaiH kalitaM ca / stUpavanaM tu arthAtkibhUtam / sumanobhiH kusumairupalakSaNAtpatrapallavaphalairlalitA tumAH pUrvokkA itare ca taravaH aGke madhye yasya tat // anvatiSThaMzcaturdigvibhAgAgatA yAtrikAstatra yAtrAM jinendrAdrivat / kAmikasvargiNevAmunA kAmitaM pUryate'nyacca sevAsu hevAkinAm // 197 // catasRNAM catuHsaMkhyAkAnAM pUrvA-dakSiNA-pazcimA-uttarAnAmnAM dizAM haritAM vibhAgebhyaH pradezebhyaH AgatAH AyAtA yAtrikA yAtrAkArakA janAstatra stUpeM yAtrAM prabhu. Page #971 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 910 kaavymaalaa| pAdukApraNatilakSaNAmanvatiSThankurvanti sma / kiMvat / jinendrAdivat / yathA zagjayazaile yAtrikajano yAtrAM karoti / 'mAnaM vadantIha jinezvarAneH' idaM kAvyaM pUrva likhitamasti purANAntargataM ca / punaranyadapi amunA gurupAdukAGkitastUpena sevAsu khasevanAkaraNeSu hevAkinAM hevA svabhAvaH sa eva zIlamastyeSAmiti hevA kinasteSAM bhaktibhara nirbharabhAvAnAM yAtrikajanAnAM kAmitaM vAJchitaM pUryate pUNIMkriyate / keneva / kAmikasvargiNeva / yathA kAmitapUrakeNa gIrvANe bhaktakAmitaM pUryate // iti stUpakaraNatanmAhAtmyaM ca // tatprakrame vijayasenavibhurhamAMU sUnuM pRNansadasi lAbhapure babhUva / dharmAvanIpriyatamaM puri lakSaNAdya vatyAmiva vratipuraMdarabappabhaTTiH // 198 // tatprakrame tasmin hIravijayasUrerunnatanagare dvitIyacaturmAsakaraNAvasare vijayasenanAmA vibhurgacchapatirlAbhapure 'lAhora' iti prasiddha nagare babhUva / kiM kurvan / sadasi sabhAyAM sarvasAmantAdyanekapArSadyabhUSitaparSanmadhye hamAMUsUnumakabbarapAtisAhiM pRNan saMtuSTimutpAdayan / ka iva / bappabhaTiriva / yathA vratiSu sAdhuSu puraMdaro vAsavo bappabhaTTinAmA sUriH sadasi dharmanAmA avanI gauDajanapadamedinI tasyAH priyatamaM bhartAraM dharmanapatiM prINan lakSaNA iti padamAdyaM yasyAM tAdRzI vatI etAvatA lakSaNAvatI gauDamaNDa. lamaNDanaM nRparAjadhAnyAM lakSaNAvatInAmanagaryo bhavati sma // vAde vAdigaNAnvijitya samare daityAniva zrIpatiH ___ kIrtistambhamivAtmano nRpapuraH saMsthApya dharma punaH / zyAmIkRtya mukhAnyazeSakudRzAM pUSeva kAkadviSAM sUriH kArayati sma bhUmivalaye svIyAM jayodghoSaNAm // 199 // sUrivijayasenAcAryaH bhUmivalaye akhilakSoNImaNDale svIyAmAtmIyAM jayoddhoSaNAM kArayati sma sarvavAdivRndavijayaDhako vAdayati sma / kiM kRtvA / nRpapuraH pAtisAheragre Atmano nijasya pratyarthibhUtAnAM vAdinAM paNDitaMmanyAnAM gaNAn vAde yuktipratiyukti. sthApanasamaye vijitya sarvAnapi parAbhUya kaizcitkumatibhiH kauzikairiva ravestasyodayamasahiSNubhiH atidviSTatayA bahudaviNapradAnapUrvakaM vibhedyAtIva preritAn viSaSThayadhikatrizatImitadvijAtIniruttarIkRtya / ka iva / zrIpati riva / yathA kRSNaH samare daityAndAnavAvijayate sma / punaH kiM kRtvA / nRpapuraH pAtisAheH purastAt Atmano nijasya dharma nijakIyajainadharma saMsthApya jagati jaina eva dharmaH satyo nAnya iti sthApayitvA / kamiva / kIrtistambhamiva / yathA kazcidvijayI rAjA ripUnirjitya khakIrtistambhaM sthApayati / punaH kiM kRtvA / azeSakudRzAM samastaparavAdinA mukhAni zyAmIkRtya sakalakupAkSikAn Page #972 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 17 sargaH] hIrasaubhAgyam / kRSNamukhAnnirmAya / ka iva / pUSeva / yathA bhAnumAn kAkadviSAM kauzikAnAM zyAmAni vakANi kurute // iti vAde vijayasenasUrivijayaH // tasya sphuranmAnamakabbareNa prItyA sphuranmAnamivArpayitvA / . sa bandhuvatsvIyajanairupetaH saMpreSito hIraguroH samIpe // 200 // sa vijayasenasUriH bandhuvat bhrAteva khIyajanairAtmIyamanujairupetaH sahitaH san guroH svargagamanAtprAksamaye hIraguroH samIpe saMpreSitaH pAtisAhinA prahitaH / kiM kRtvA / prasthApitaH sphuraddIpyamAnaM jagaccetazcamatkArakAri mAnaM saMmAna miva sphuranmAnam mahiSImahiSagovRSabhA ete catvAro'pi kadApi kenApi na hantavyAH tathA kenApi madAjJAvazavatinAM matsevakena janA bandIkartavyA na naivAvazyam iti khahastamudrAGkitalekhamarpayitvA / kasya / tasya vijayasenasUreH / kyaa| prIyA snehena pramodena vA // iti sAhinA vijayasenasUrergurusamIpe preSaNam // so'pyAkarNitahIrasUrimaghavAGgApATavaH saMcara nyAvadgurjaradezalakSmitilakaM saMprAptavAnpattanam / saMtaptatrapurAzisiJcanamiva zrutyorazarmAvahaM svarlokopagamaM gurorgaNadharastAvatsamAkarNayat // 201 // so'pi vijayasenasUrirapi tAvadguroH hIrasUreH khalokopagamaM devaloke pAdAvadhAraNaM samAkarNayat samyak satyatvena zrutavAn / sa kiMbhUtaH / gaNadharo gurAvuparate sa eva gacchadhArakaH / kim / zrutyoH zravaNayorvahujanasya mithyAdRzAmapi azarmAvahaM duHkhavidhAya'kam / kimiva / saMtaptAnAmuSNIkRtAnAM rasIbhUtAnAM ca trapuNAM rAzirbajastasya siJcanaM nirbharatayA madhye'bhiSecanamiva / tAvatkim / yAvatso'pi sUrirapi AkarNitaM lokapravRttiparamparayA lekhodantAvagamanena zrutaM hIrasUrimaghonaH zrIhIravijayasUrIndrasyAGge zarIre apATavaM rogAdibhirapaTutAmasamAdhiyena / ata eva saMcarananavacchinnaprayANaizcaturmAsakama* dhye'pi tvaritataraM pathi pratiSThamAnaH pracalan san gurjaradezasya tilake lakSmitilako. 'pamAnaM pattanamaNahillapATakapuTabhedanaM yAvatA kAlena yasmin samaye vA saMprAptavAn / yAvatA pattane sameta ityarthaH // zrutvA tadvajAhata ivAbhavadvASpapUrNanayanayugaH / eSa punarduHkhAdidamajIgadadgadgadadhvanitaH // 202 // eSaH vijayasenasUriH tadguroH kharlokagamanaM zrutvAkarNya bASpairazrujalaiH pUrNa nirbhara bhRtaM nayanayugaM locanadvandvaM yasya tAdRzaH san vajreNa puraMdaradambholinA urasi vakSasi vA AhatastADita ivAbhavatsaMjAtaH / punaH zravaNAnantarameSa sUriH duHkhAdasAtodayAdga Page #973 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 912 kAvyamAlA / dvadaH apaTuraspaSTAkSaramupaviSTakaSThapIThaM vA yatra tAdRk dhvanitaM zabdo yasya tAdRzaH sannidama vakSyamANamajIgadadvadati sma // ucchinnaH surabhUruho'pyapagatA svardhAmadhenuH puna bhagnaH kAmaghaTo maNiH sumanasAM cUrNIbabhUva kSaNAt / dagdhA citralatA gataH zakalatAM hA dakSiNAvartabhR tkambuH svargigRhaM gate tvayi gurau zrIhIrasUrIzvara // 203 // 1 he zriyA gaNalakSmyA zobhayA vA yukta hIravijayasUrIzvaraguro, tvayi zrImati svagiNAM devAnAM gRhaM gate devalokaM prApte sati atra jagati surabhUruha ucchinna ucchedaM prAptaH punarna bhavitA / hA iti khede / sarvatra yojyam / api punaH svardhAmAno devAsteSAM dhenuH gauH / kAmadhenurityarthaH / apagatA mRtA / 'vyApanno'pagato mRta:' iti haimyAm hA iti khede / kAmaghaTaH kAmakumbho bhagaH vikrIbhUtaH / punahI dakSiNadeze Avarta valayAkAra vibhartIti tAdRzaH kambuH dakSiNAvartazaGkhaH zakalatAM khaNDabhAvaM gataH prAptavAn // hA hA bhUdhanabodhanaikavibudha zrIsUricUDAmaNe hA siddhAntasamudramandaragire hA zAsanAharmaNe / hA hA yauktikavAkpuraMdaraguro vairAgyavArAMnidhe hA kAruNyanidhe vidhervazatayA tvaM kutra yAtaH prabho // 204 // hA hA iti punaH punaH khedavAkye / yathA nAcarAjakavikRtAyAM bhojamukha rAjAdipratimAna puro duHkhodgAratutau 'hA hA hAlanitAntakAntakavitAlaMkAra hA mA... * kSoNInAyakamujapuJjayazasAM hA bhoja bhUvallabha' ityAdi / he bhUdhanasya rAjJaH mudgalapAtisAherakabbarasya pratibodhavidhAne ekavibudha advaitanaipuNyavAn / tathA zriyA jJAnavairAgyapratirUpAdilakSmIkalitA ye sUrayo bhaTTArakAsteSAM cUDAmaNe / hA iti duHkhabAhulyAtpunaha zabdovAraNam / he siddhAntaH samagrajainAgamaH sa eva duravagAhatvAdbahutvAcca samudrastasyAvagAhane madhyapraveza nAgAdhatAparicchedapariccheda rahasyAmRta grahaNe mandaragire / punarhA zAsanaM jainadarzanaM tatrAharmaNe sahasrakiraNa / punaha ityananyasAmAnyaduHkhazoke / yauktikA samyaksiddhAntAnugatakumata nirAkaraNAdiyuktyA upetA / atha vA parakRtapUrvapakSanirAkaraNakapragalbhA yA siddhAntarUpA siddhAnta uttarapakSaH pratipakSakRtapUrvapakSaniruttarIkaraNaM saMdehanirAkaraNaM ca / yathA 'anurUpamidaM nirUpayannatha sarveSvapi pUrvapakSatAm / yuvasu vyapanetumakSamastvayi siddhAntadhiyaM nyavezayam // ' iti naiSadhe / yauktikA cAsau vAk tatra puraMdara vAcaspate / pAThAntare saiddhAntikavAk iti / tathA vairAgyaM saMsAraviraktatAyA vArAMnidhe samudra / hA iti zocane / kAruNyasya kRpAyA nidhe nidhAna / etAni sarvA Page #974 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 17 sargaH] hIrasaumAgyam / jyapi saMbodhanAni / viSerdaivasya vazatavA AyattatvAt he pramo, tvaMtra asmin svaave| ammAnpriyavineyAnmuktvetyadhyAhAryam / yAto'si gatavAnasi / adyAstaM gatavAnsahasrakiraNazcandro'pi tandrAM gataH zuSkaH kSIranidhividhervilasitaimaruvilInaH punaH / bhUmau zrIjinasArvabhaumavibhavamrAjiSNutAM biprati __zrIsUrIzvarahIrahIravijaye gIrvANagehaM gate // 205 // bhUmau nisile medinImaNDale jinAH sAmAnyakevalinasteSAM sArvamAmAcakravartinastIthaMkarAstavibhavo matimAhAtmyalakSmIstena prAjiSNutAM zobhanazIlatAm / 'ticchyarasamosUrI' iti vacanAt / viprati dhArayati triyA sUrilakSmyA yulA ye sUrava bhAcAryAsteSAmIzvarAH khAminaH bhttttaarkaaH| ekeSAM maTTArakANAM bahavaH sUrapadadhAriNe bhaveyuriti atizobhAbhAjo vA maTTArakAsteSu hore ratnamukhyAyamAne nAyakamaNI 'nagInA' iti pra. siddhe hIravijayasUrInne gIrvANagehaM svarga gate sati evaMvidhaH samayaH saMjAtaH / ava vA evaM jJAyate bhasmadvidhaiH / adyaiva sahasrakiraNaH sUrya'sta gatavAn jinshaasndivaakro'stmitH| tathA cando'pi sughAkaro'pi tandrAM nidrAM pramAdam / atra diirghnidraamilaa| gtH| 'jai mehu jampamAU imassa dehassa imAi rayaNIe' iti saMstArakAvadhivacanAt / tathA 'tandA nidrApramAdayoH' ityanekArthatilake / sarveSAmapyAvAdakatvena jinazAsanacandaH kAladharmamupetaH / punaraya kSIranidhiH dugdhArNavaH zuSkaH zoSaM prAptaH / asAdhAraNasiddhAntarahasyakSIrasamudro ninArIbhUtaH / kaiH / vidherdaivasya vilsitvijRmbhitedvnirmaannaiH| etatsadamatra kAvye caturvapyartheSu yojyam / punarmeruLakSayojanamito mandaragirivilIno malitvA gato vilayaM kSayaM vA prAptaH / mAhAtmyameruparvato'pi viThIya gataH // garjanti pratimandiraM pramuditA mithyAdRzaH kauzikAH zrImatsaMghasarojakAnanamidaM mlAniM ca dhatte'dhunA / . saMprAptaprasarAH sphuranti parito nakaMcarA duIzo yAte'staM gavi hIrasUritaraNau mphUrti tamaH zIlati // 20 // gavi pRthivyAM gagane ca hIrasUriharivijayasUrireva taraNiH sahasrakiraNasvasminakhaM nidhanaM dviipaantrNc| yaduktaM sUkam-'tejovasAne vrajati dvIpAntaramaharmaNiH' iti|vaate prApte sati pratimandiraM gRhaM gRhaM prati pramuditAH pramodaM prAptAH santaH kauzikAH pUchAiveti gbhitopmaa| utprekSyate vA-ulUkA iva / mithyAdRzo mithyAtvamAjo garjanti garjAravaM kurvate / yadayAsmanmatocchedakaH ko'pi nAkhitma(?)nAvyanti / ca punaraghunA idAnItanasamaye idaM pratyakSaM zrImaccaraNAravindacazvarIkopamaM zrImatpacamahAnavANuvatapramuguNaka 15 Page #975 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 911 kaavymaalaa| smIkalitaM zobhAyukaM vA sAdhusAdhvIzrAvakazrAvikArUpacAturvarNyasaMghaH sa eva sarojakAnanaM kamalavanaM mThAni saMkocaM dhatte'zcati vicchAyIbhUtamAste / punaH saMprAptaprasarA AsA. ditAvakAzA labdhaprastAvA nakaMcarA rAkSasA iva cArA iva vA kadAcArA durdazo duSTa. darzanAH kRpAkSikAH kumatAni paritazcaturdibhu prasaranti sarvato bhrAmyanti / punamtamaH zoko'jJAnaM pApaM ca / 'tamo guNo'pi dhvAntaM tamaH zoke tamisra ca / guNabhede vidhvAntaM pApe ca' ityanekAryatilake / sphUti balavattA prakaTIbhAvaM ca zIlati bhjte| raz2anIvi. lasitamAsIditi zrImatsu satsu caturika eva kevalaM saMjAto'bhUt, adhunA punaH paJcamArakaH prAdurAsIditi // iti vijayasenasUregurau divaM gate khedavAkyAni // kAtaryamutsRjya vidhAya dhairya duHkhaM tanUkRtya sa kRtyvijnyH| gaNaM gaNendro guNinAM vareNyaH prAcInasUrIndra ivAvati sma // 20 // sa gaNendro vijayasenagaNanAyakaH prAcInasUrIndraH pUrvAcArya iva gaNaM tapAgaccham avati sa pAlayAmAsa / kiNbhuutH| guNinAM guNavatAM vareNyaH zreSTaH / kiM kRtvA / kArya kAtaralaM zrIguruviraheNa vidhurIbhAvamutsRjya tyaktvA / ca punaH kiM kRtvaa| dharya dhIrabhAvaM vidhAya AlAnya / punarduHkhaM guruvirahAsAditaM tanUkRtya 'khalpaM praNIyaM / kiMbhUtaH / kRtyeSu dharmAdikAryeSu vijJazcaturaH // zrIsUrihIravinaye bhanati dhuloka mabhyudgate vijayasenagaNAvanIndre / prIti janA dadhati zItarucau prayAte. . , kSetrAntaraM samuditeM'zumatIva kokAH // 208 // zriyA yuktaH mUrihAravijaya etAvatA horavijayasUrivare dyulokaM kharga bhajati tathA vijayasenanAni gaNAvanInde gaNanAyake abhyudgate udayaM bhajamAne sati janA bhavikalokAH prItiM dharmamehaM pramodaM vA dadhati vibhrati / ke iva / yathA zItarucI candra kSetrA. ntaramanyakSetraM pazcimamahAvidehakSetraM prayAte / tathA aMzumati bhAnumAlini samudite mati kokAH cakravAkAH prIti parasparaviyogApagamAdAnaM dadhate // tatpaTTodayabhUdharabhAsthAnzrIvijayadevasUrIndraH / bhajate tapagaNarAjyazriyamurvIsArvabhauma iva // 209 // tasya vijayasenasUreH paE: padaM sa evodayabhUdhara udayAcalakhatra bhAkhAn sahasaki. ramaH triyA tapAgaNalakSmyAnvito vijayadevamUrIndraH adhunA idAnIMtanasamaye vRttividhAnAvasare tapagaNasya tapAgacchasya rAjyatriyaM bhajate / ka iva / uvAsArvabhauma iva / bA cakravartI urvI bhajate pAlayati // Page #976 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 17 sargaH ] hIrasaubhAgyam / sIhagireriva vajrasvAmI tasyaiSa padapayodhividhuH / zrIvijayadevasUrikSoNIndraH parvatAyuH syAt // 210 // 911 zrIsIddagirimUreriva zrImAn vajrasvAmI tasya vijayasenasUreH padaM paTTaH sa eva payovaH samudraH tadullAsa vidhAne vidhuH zAradAna zarvarIvarayitA evaM sakalakuvalayapratibodhavidhAyakaH zrImAn sarvatra zobhAvibhrAjiSNuH vijaya devasUriH parvatAyuH parvatAnAM mahAgirINAmivAsaMkhyavarSAyustatsyAdbhavatAt // athAzIrvacanam yAvanmArtaNDamukhyagrahagaNakalito bhUbhRtAM cakravartI prItiM pIyUSapUraiH sRjati janadRzAM zArvarIsArvabhaumaH / yAvatpAthojapANirharidalasadRzAmAsyapadmaprakAzI yAvadbhUpIThabhAraM bhajati nijaphaNAmaNDalaiH kuNDalIndraH // 111 // tAvaditi kAvyasaMbandho'gre vakSyate / yAvantaM samayaM bhUbhRtAM sarvaparvatAnAM sarvobhatatvAt lakSayojanamitatvAttIrthakRtAM janmAbhiSekasthAnatvAcca parazAsane'pi 'divamaMDAdamarAdvirAgatAm' ityuktatvena svargAdhAratvAcca cakravartI sumeruH / atha vA 'sAtakumbhAvanabhRt' iti pAThaH / suvarNAcalo vartate / kiMbhUtaH / mArtaNDo bhAskaro mukhyo'praNIH pradhAno yeSu tAdRzAH prahAH somamaGgalAyA aSTAzIti saMkhyA upalakSaNAnnakSatratArakAsteSAM gaNAH samUhAstaiH kalito yuktaH / tathA yAvantamanehasaM zarvarIsArvabhImazcandramAH / kiMbhUtaH / janadRzAM lokalocanAnAM pIyUSapUraiH sudhArasaprasaraiH prItiM sRjati / prINAtItyarthaH / tathA yAvatpAthojapANiH sahasrakiraNAM vidyate / kiMbhUtaH / harito diza evAlasadRzo mRgAkSyastAsAmAsyAni mukhAnyeva padmAni vikAzayatItyevaMzIlaH / tathA yAvatkuNDalIndo nAgarAjaH zeSanAga : bhUpIThabhAraM medinImaNDalabhAraM bhajati / vahatItyarthaH / keH / nijairA * tmIyaiH phaNAmaNDalaiH sahasraphaNaiH // yAvajjambhAridhUmadhvajajalajasuhRtsUnurakSaHsravantI kAntAvAsAhikAnta trinayanasavayaH pArvatIzA digIzAH / yAvatpAthodhipRthvIdharagurugurutAM bibhratI ratnagarbhA jantUnyAvatpunAti tribhuvanabhavanAnbhAratI vizvabhartuH // 212 // yAvantaM kAlaM jambhAriH puraMdaraH, dhUmadhvajo vahi:, jalajAnAM padmAnAM suhRnmitraM bhAkhAn tasya sUnurnandano yamaH, rakSo nairRtiH sravantIkAnto nadIpatiH samudraH tatra vAso vezma yasya so'rNavamandiro varuNaH, ahikAnto vAyuH, trinayanasya savayA mitramIzasakhA dhanadaH, pArvatyA gauryA Izo vallabhaH zaMbhuH / ' daNDadharo'rkasUnuH', tathA 'varuNastvarNavamandiraH Page #977 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 919 kaavymaalaa| pracetAH', tathA 'vAto'hikAntapavamAnamarutprakampanAH', tathA 'pazupramathabhUtomApatiH', etAni catvAryapyuktapadAni haimyAm / ete sarve'pi dinIzA dikpAlA vartante / tathA bAvadralagarbhA bhUrAste / kiM kurvatI / pAthoghInAM sarvasamudrANAM tathA yAvadvasudhAvalayava. tinA pRthvIdharANAM merupramukhaparvatAnAM ca gurumatizAyinI gurutAM garimANaM bhArabharaM vibhavI dhArayantI / tathA yAvadvizvabhartutrailokyanAyakasya tIrthakarasya bhAratI siddhAnta. rUpA vANI tribhuvanabhavanAn khargapAtAlabhUmipu gRhANi yeSAM tAdRzAnA kinAganAgarAjantUn prANinaH punAti pavitrayati tArayati // sthemAnaM gAhamAno balamathanapathe yAvadauttAnapAdi vikallolamAlAvilikhitadiviSatpaddhatiH sindhukaantH| . yAvatsiddhasavantItapanatanuruhAbhAratIsaMgamazca zrImatyArthaprasAdAjagati vijayatAM hIrasaubhAgyakAvyam // 213 // yAvatsamayaM balamayanapathe gaganAGgaNe uttAnapAdasya rAjJo'patyamauttAnapAdiH dhruvaH sthe. mAnamatizayena sthirato gAhate avalambate / ca punaryAvat kallolamAlAgistarArAjIbhiH vilikhitA spRSTA vyAptA diviSadAM devAnAM paddhatirmArgo vyoma yena tAdRzaH sindhukAntaH / tathA ca punaryAvasiddhanavantI gaGgA, tathA tapanatanuruhA sUryaputrI yamunA, tathA bhAratI sarakhatI, tAsAM tisRNAM saMgamo vartate / tAvantaM samayaM zrImatastralokyalakSmIkalitasya pArzvasya zrIpArzvanAthasyAt zrImaccintAmaNipArzvanAthasya prasAdAjagati mahImaNDale idaM hIrasaubhAgyaM kAvyaM vijayatAM sarvotkRSTatvena pravartatAm // iti granthAvasAne zrImatpArtha iti mAlamidhAnam // yaM prAsta zivAhasAdhumaghavA saubhAgyadevI punaH zrImatkovidasiMhasIhavimalAntevAsinAmagrimam / tadrAjhIkramasevidevavimalavyAvarNite saMmadA sargaH saptadazo babhUva carite zrIhIrasUriprabhoH // 214 // atra hIrasaubhAgyanAmakAvye saMmadAdAnandAddevavimalena vyAvarNite zrIhIrasUriprabhoH zrIhIravijayasUrIzvarasya carite guNotkIrtanarUpe caritre saptadazaH sargo babhUva saMjAtaH // iti paNDitazrIsIhavimalagaNiziSyapaNDitadevavimalagaNiviracitAyAM khopajJahIrasaubhAgyakAvyavRttau zrIza@jayottaraNaprasthAnazatrujayAsindhUttaraNAjayapArzvanAthayAtrAkaraNa. vadAgamAgatamahimavarNanadvIpasaMghasaMmukhAgamanonnatanagarapavitrIkaraNasaMlekhanArAdhanAvirAdhanAvidhAnanazanapUrvakakharlokagamanavijayasenasUrigaNaizvaryakadhanavijayadevasUripuraMdarasaMprati. rAjyapravartano nAma saptadazaH sargaH // Page #978 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 17 sargaH] hIrasaubhAgyam / 917 prazastisUtram / zrIpatiriva saMpadbhiH zrIpatinAmA vizAradendurabhUt / dikkumbhivababhUvuryasyASTau paNDitottaMsAH // 1 // vairAgyailabdhibhirapi bhAgyaiH saubhAgyavaibhavairadhikaiH / yasya samo na paro'bhUdbhAnoriva ko'pi tejobhiH // 2 // yanmanujaziSyavRSabhastrijagadvidvatpuraMdaraH samabhUt / caturAsyaH kaviragaNitayadguNagaNanAcikIrAsIt // 3 // zrImajjagarSivibudho jamburiva zIlalIlayA jajJe / yattapasastenoravirasAsahirgagana iva gatavAn // 4 // SaTrAyAnAmiva yo virAdhanAH projjhati ma SaDvikRtIH / nirvikRtikAnyazeSANyapi vijahau duHkRtAnIva // 5 // yAvajjIvaM gautama iva SaSThaiH pAraNAM vibhurvidadhe / punarekasminsthAne bhaktajale viracayAMcakre // 6 // lumpAkairguNTAkairiva luNThitanikhilabodhibIjadhanam / vyAptaM tadvargeNa ca tamoguNeneva bhUtapatim // 7 // saurASTrajanapadaM yaH pratibodhitavAnananyamahimanidhiH / vajrakhAmI saugatajanairyathA bauddhadharaNidhavam // 8 // (yugmam) prasravaNamamRtamiva gadagaNAnguroH zamayati sma mUrtimatAm / devA api yatsevAM bhaktA iva kurvate tapasA // 9 // nRpamAladevapRSThe praviSTavAnyadvivAdadaritamanAH / yodhapure kila pAzAdinacandro vAcakaH suciram // 10 // viSNoH zrIriva hRdaye ramate smaikAdazAGki(Ggi)kAyasya / bhejuraneke munayo'pyupakAriNamiva gaNAdhIzam // 11 // zrIsIhavimalavibudhastasya vineyo'janiTa ziSTabudhaH / yaddhiSaNAjitadhiSaNo'dhyetuM divi kavisamIpe'gAt // 12 // Page #979 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 918 kAvyamAlA / yo gautamanAmAnaM sabhAsamakSaM jigAya vAdIndram | zrIdevasUriraviriva kumudAdimacandradigvasanam // 13 // nArAyaNadurgAdyA bhUmIndrA yena raJjitAH kharge / rAjasiMhadevamukhyA hemAdimacandraguruNeva // 14 // yazcandrabhANasaMjJaM kAyasthaM maNDalIkamiva bhUmau / nijabhaktaM ziSyamiva praNItavAnvacanacAturyAt // 11 // mithyAtva manaso nirasya vilasadvAcAM vilAsairnijai stasminsthApayati sma dharmamanaghaM sthAnAdisiMhasya yaH / dAghaM ghoranidAghagharmaghaTitaM prAvRT payoda jo dRSTInAM paTalairivAmRtarasaM bhUmaNDalasyAntarA // 16 // jinavRSabhasamavasaraNaprakaraM yaH kArayAMcakAra janaiH / sUryAbhadeva iva nijayajJAbhyavahAranivahena // 17 // ^ yosa bhAgavatIyA bhavikaprakareNa kArayAMcakre / Aryasuhastivratipatiriva saMprati vasumatIvidhunA // 18 // taccaraNakamalamAnasasadmopamavibudhadeva vimalena / niramAyi kAvyametatpramodato hIrasaubhAgyam // 19 // tasya sa eva vyadadhAtsukhAvabodhAbhidhAM punarvRttim / zrIhemacandragururiva nijanirmitanAmamAlAyAH // 20 // kalyANavijayavAcakavAsavaziSyeNa kAvyamidamakhilam / samazodhyata dhanavijayAbhidhavAcakavasumatIpatinA // 21 // yatkicidapyavadyaM bhavedihAnugrahaM praNIya mayi / saMzodhyaM tadvibudhaiH sAdhimamukhaguNamaNInidhibhiH // 22 // iti granthaprazastiH / // zubhaM bhUyAt // * Page #980 -------------------------------------------------------------------------- ________________ EARNIMAL TE) kAMtilAla DI.zAha bharata prinTarI nAbhATa, pAMjarApIla, zailIkaroDa,ahamadAbAda